NELLANI GLACANI Tirconallienfis Hiberni REGIS CHRISTIANISSIMI CONSILIARII. & IN ALMA Vniuerfitate Tolofana quondam Profeflforis Medici,nec non ’ * in ccleberrima Bononienfi Academia, Studiorum Matrc, Primarij, ac EminentisProfeflbris. CVRSVS MEDICI PARS TERT1A. Semeiotica di6ta. IN QVATVOR LIBROS DIVISA. In quorum Primode Signis : in Sccundo dc Crifibus: in Tertio dc Pulfibus: & in Quarto dc Vrinis. OTPS MEDIC IS , jlKjtT OMICIS y C HI I{P S, ac Tyronibus apprimi utile acproficuum, SVPERIORVM PERMISSV AC PRIVILEGIO. BONONI£ M. DC. LV. Summibus. Sebaft. Combi, & loan. Lanou. lit Terciimt Tomum Ciirfus Medici Excellentiffimi, & Ckriffimi Viri NELL ANI A GLACAN. Cononix Medicine Db&ons Eminentis;. Verfas Hexameter** fly°til ad Median ae Studiofos * luuenei ft forte fequi mea capita parati, V_X Si cur ant robis, pulchrumque fair are Labor era Eft animus y noftrdque Jubeft Bjsuerentia Earns.. clique adeo vos noftra viri qui mania paffim Vudtis , & Tanaces facras defendnis drees * Qui mtjeris pafftm populis y paffimque dolenti, Tertis opem Triundo y jclique potentibus herbts Tare arum contra leges , dectetdque Diuunt Jmperiadn longum vitaie extenditts xuum • Hue faciles aures, facilemque aduertite mensem* Vos natam extorrem prefugam deflete falutem Exilio trifti * mctftifqye error thus ail am: Hancpuero quondqm Mundo, Cmhque nevus TAlices inter platanosy viridefque cupreffos Formojam genui y qus fpes mdrtahbus sgris Certa fores , plasidifque auum decurrmt annis * Sic egot fed parner not A, pariterque parenti Mors dir a inuidit bellumque inimica parauit. Tuni fubito rnaciem»turn ft brum mille cobortes § Et mille eduxit y pallentia mouftra, dolores. Turn printum yigili venerunt tsdia kilo Turn primum ingrati Soles, exofaque vita Caudid. nullus amor pofuis ac c umber e men fid, Tied bland# Cereris, neC duleis cur a tysl. Ttiox violenta fames , mox afpera venit egeftas t Tormenti genus homndum, nil dirius infra Quod nudos ftimulet manes, bominumque labored TmuliipUcet 3 pellatus pigrod in cnmina [antes. Mox fsua ingluuies, tot as conuiuia nocics % domt , vetitafque dapes, & dulcia blandi Inuenit nocumenta meri, letbumqjte pqrauit. Nunc eo a Venus, nunc vis ignota maloruik :T*. Injur git, mtferofque vitro depajcitur aWt Won virides ami, crudele extinguere virus, No« folid$ poffint vires, robujiaque memhrf., jntus foua lues lent urn per vifcera tahum In finnans, ipfts jedet hofpita dir a medullis , Quid ijim negro fupereft bomini, ft tarn a fubipfis lAbdita delicij's mala ? ft nouus ingruat vfque Triorborum labor t & pajjim neglcffa medendi Seduhtas, pajjimque vin rarijjima turba Qui freti fuccis, freti felicibus herbis agros, & trijlia fata rnorentur ? ' Hoc Glacan, no fir a Glacan ccleherrimus arte, Glacan Felfmei nomen mefnorahile Bjjeni floe vidit, Labique meum indignatus honorem, $ecuram largitur opem , fidumque ieuamen s flic ille extorrem reuocat Jub fida falutem flofpitia, hie feuas acies, februmque maniplos fjotofque ignotofquc omnes dat vineere m or bos, Vice plura d nobis exquirite. Gallia cunFia Hunc folummirata vvrum legit: bunc colit vnum Sic belga, longinquus iber, fic accola BJbem, Tdagnis muneribus, magno pellexit honore tAufonia abfentem: miro nunc Felftna plaufu jiudit Tergamei referantem arcana Magiflri. T afria day a Vim Vetus olim Vltonia J\egnum. I Petri Adrian! Van Broccke Lucas in Son * Eloqucntiae Profeflbris*. NELL ANKaifc NIELLI) A GLACAN.TIRCONALLIINSIS H I B E R N I, Regis Chriftianifs. Confiliarij, & in Vniuerfitate Tolofan a Profefloris Medici; nccnon in Cdc- berrima Bononienfi Academia , Studioium Macro, Priraarij, ac Eminentis Profefloris, S E MEIOT 1C At LIBER PRIMVS, De Signis C A P V T /, De Natura, & NeceJ.sit ate . BHyfioIogia ,& Pathologia 3 primis Medicine Partibus5abfolutis5Tertia 5 Semeiotica (Gr& cum vocabulum latine Scmeiotica3 fine Semiotice pronunciatur)di(fta, ad fui inue- ftigationcm nos modd 5 & quidem debite , ac- cerftt: Medicus fane Phyliologica dc&rina im- btttus y vniuerfam Hominis naturalcm compagcm , & conftitu- tionem adipifcitur: veluti Pathologica fcientiainfticutus.,contin- gentem Homini ftatum, vci diTpofitioaem prater naturam. Sed quotiiam amb« iaoi rclata? partes Medicum integre pericum nec perficiunr, nec conftituunc > meditari vlccriiis oportet alias quaf- dam partes; inter quas,& moddrelatas, fragilis iabilifq, Homi- num conftitutio, quandam elfecit relationem. Bin# ergo alia1 bi- nas nunc ditfas partes refpiciunt 5 Hygieinc, & Therapeutical il- ia pimirum Phyfiologiapij h#c verb Pathologiam. Hygidne eft Hygiewe, & Phyjio ■ logia fitn't LIBER PRIMVS f ocu par- tes , Patho- logic, (Jr 7~ her ape ti- tled fines enratrix pari ter fa- cia cogna- Hygieines mnnns. Salubris, liue conferuatrix Medicine Pars, vt in noftris Pro!ego- mcnis Media's, Phyfiologia?noftro?pra?fixis , cap. 6. docuimusi Pars Medicine Thcrapeutica, Curatrix a nobis ibidem,iuxtayo-. cis etiam Etymon,di&aeft. Hygieine veto, Altricisinftar ,ma- turalem Corporis Hutnani confticutionem in Phy/iologia de- fcriptam, fouere & confcruare, ne pereat, fatagic .Nam Petrutn totprocellis in munddagitatumcontemplari non fufficit; fed fex rerum non naturalium , aeris videlicet , cibi & potus , morns & quietis, fomni& vigilia?, excretorum &retentorum , acanuni paflionum, moderate vfu fouere , & refarcire. Conferuatricis enim, ftue Salubris Medicine praceptis res ha? nonnaruraJes de- bice cuiuis Corporj adaptanrur. QuarePars ha?cfalubris natura- lem Corporum confticutionem foucns, refarcienfque, Phyfiolo- giam refpicit, tanquam Nutrix nutricndum, Alioquin,ficuti nutriedus fine nutrice,aut nutriere incafsu ftesortui ruccedcretaitaPhyftoJogiafine Hygieine fine Salubri, fruftranea foret i feu naturalishumani Corporisconftitucio fer- uanda,fine fex return Nonnaturalium exadla adminiftratione, irrita diccrrtur Corporis, prater natu- ram, quam Pathoiogia minutimexaminac, fruftra Medicus abb gendam fufeiperet, Auxilratrice Therapeutica vacuus 5 qua? vigi- Jantiftlmi & Seueri Ducis inftar , conftitutionem ilia m prater na- turam inMorbum, Morbi Caufam, & Symptoma (vc in Patho- iogia docuimus) diftindlam, congruisremedijsquainprimiim re- fdndere; & penitiis extirpate fokt. Ca?terum, cum naturalis fla- tus corporis, & flatus eius prater naturam, finefignis dignofei nequeanr, redle a Pracipuis Medicine Parentibus udinuentaeft, qua?Salubria, Neutra, &InfalubriaSigna per- penditr Adeoqi meritoPhyflologi#, & Pathoiogia? poftponicur, & Parti Salubri, ac Therapeutics pra?Hcitur, redleq* per fe Me- dicina? Partem conftituitiquidquid in contrarium pariim oculate protuleritloannes Antonidcs Vander Linden in fua Medulla Medicine, Parte 2* Se&.4.Cap.i. Semeiotica, inquit, eft Patho- logic# Pars quarta, qua? lignorum Medicorum dodlrinara tradif. Decipicur fane hie Author,cum non foJunai morborum figna dia- gnoftica,fed Prognofticajimo verd & figna flatus naturalis Cor- poris hnmani compk&atur Semeiotj'ca* Verton ille, vt exiflimo. Hygiemss nuejjlta T hsra- pe it tic x,fi- ne cura- tricis Me- dicina ne- ceffitas- Seme toil- er rtecejfi- tas. jintoaidts $€fjiringi~ *nr. D E S I G N I S. fcquutus eft in boc,vt in alijs muitis rebus, loannem Fernclium, qui lib. i.foa? Pathologist, in quo de Symptpmatis agir, Signor rum naturam conlequutiue examinat. Cap. autemy* di&jfoi Libri deSigno difcurrens,Symptomafignum efte interioris, oc* cukique morbi afteuerat. Quam ob canfatn de Signis cum fym- pcomatibus agit. Sed quoniam frequenter fuse authoritati, quam rationi, plus roborisconcedit Fernellus,inhoc cafu omnis ei ah roganda fides. Nam tametfi Sympcomata inftarSignorumefle videantur jquod fine Morbi accidentia * no ita ramen clara font, quin maiori adhuc egeant clucidatione, vt Moibi cflentiam, & foturum eius prodanteuentum . Sdmusn.cmnes,aluifluxum v.g.efte Symptoma in excretis,dum morbum fequitur; Atta- tnen an falutaris fit, an kthiferus, ignoramus, donee rem totam qujbufdam Signis cruditatis,&codionis inueftigemus • Parker an a Morbo , an ab aliquo leui errore externo in Cibo, aut potu commiftb, idem procedat fluxus, adhuc,nifi diligent! Signorum inueftigatione, nobis incompertu. Non ergo fufficit excreta ocu* lis perfpicere, fed excretorum naturam perpendereoportet.Vn- de excreta,tametfi manifeftiffimum Symptoma, Signis ad fuijco- gnitionem indigebunt. QuareparumcauteFcrneliuscap. g.cit. lib, 2. promulgauit, Symptoma Signis non egere:3Tria, inquit, Corpori prater naturam infidet, Morbus,Morbi Caufa, & Sym- ptoma ; Poftremum hoc, quiaperpetudfub fenfom aliquem ca- dit,feipfo, non alijs Signis, percipitur. Vifos eft Fernelius hie ftatuere, quidquid fenfibus obijcitur, feipfo percipi. Quod fi ve- lum eftet, plebeius quifque, fi non integer faltem Semi Medicus euaderet: cum ei Symptomata, fi non omnia, quamplurima con- fpicua finr, Satins ergo eft, Semeioticam, vtdiftinftam Medici- ne Partem, examinare, quam earn cumSymptomatibuspromi- feuetradere j maxime veto cum Salubria etiam comprehendac ftgna^f. Semeiotica,fignificatiuaLatinis,a verbo Graco quod idem eft,ac noto, Significo, excipio,annoto, dicitur. Vnde (e- quenti ferie ipfa deferibi commodepoteft ; Semeiotica eft ilia Medicinar Pars,qua? Signorum, quibus res nattiraks ,ex quibus Homo conftituitur, refq; quibus conferuatur, & res prater natu- ratiuque Hominis fondionibus obfont,& res media?,fiue ncutr$ FermllU* $er(irwglm tur> Semeio ti- ed deriua- tio fi l: C J Erhymolo- gia. Saneioti- ca defira- tio. 4 LIBER PRIMVS di&a?, deteguntur, expofitionem lollicite comple&itur. Ve! ex Libro Introdudorij, fiuede Medico, Cap.y.Simeiot con eft Pars Medicina?, qua? prateritorum cognitionem, pra?fentium infpc- ftionem , &futurorum pra?fagia continet. Medicina ex Hero- phylo apud Galen. Lib. de Arte Medicinali ( Artem Paruam_* aliqui nominant)cap,2. eft Scie/itia Salubrium, Infalubrium,& Neutrorum. In Pradudijs Phyftologicis hanc definiticnem cum ipfo Galeno expontns, dixi,SaIubre,Infalubre, & Neutruni-j#, non folum dc Caufa,& Corpore,fed adhuc de Signo pradicari. Hinc conftat , quam late Signi ratio per vniuei/am Medici- nam diuagatur. Sine ergo Semeiotica (re&e enim , e, in prima_* fyllaba collocatur, quia,», Gra?cum, Latinum fa«5lurn pronun- ciatur & fit, e, longum) nec Temperamencum , nec Humor, nec ipfa Corporum difcrepantia, nec caufa? ipfa? Corporis conferua- trices, nec aduerfa? corpus obruentes,dignofci poftunt;ficutinec futura Salus, Morfue,certitudinequadampra?dici: Hinc Semio- tica? neceftitas ; quam varijs in Jocis Galen us, vt protiniis necef- fariam, promuJgat. Comnientario autcm primo in Libru Hipp, deOfficina Medici (cuiusprima pars Proa?miumeft commune totius Artis (vt in fua pra?fatione ad eundem Jibrum docctGa* Jen.)texcu i.fequentia profert:Quemadmoduminpropofttofer- mone earn partem, qua? ad indicia pertinet ( recentiores Grarci ffti/u&*>TiiLnv dicunr)traciiro agemus , ex ijs3qua? maximi moraenti funt 5 & in quibus expedita admodum cognitio eft , morborum notas intelligemus: quandoquidem nos ignorare non oporter, non efie alia maxima , alia faciliima; fed ijfdem Signis contin- gere potetia maximis efie,& cognitu facillimis: Huiufmodi funt, qua? in Prognofticis ftatim in principio traduntar his verbis;Na- res acuta?, oculi concaui, collapfa tempora, & qua? fequuntur. Namq;ha?c maximi efie momenti in prgnotione eorum,qui me. diocriter in Medicinali Artefuerinc exercitati, nemo eft, qui ne- feiat; efie verb cognitu faciliima, omnesfanc, vel Artis etiaai«rf expertes,intelligunt;quiim nullam Corporis partem priiisfacie protinus videat, qui ad cubanrem accedit. Hadtenus Galenus exponens ha?c Hippocratis verba: Anfi- milia,an diflimilia, principio a maximis, a facillimis, a quibuf- cunquc, quomodocunqi cognitis • Statim enim bxc interpreta- turus Galenus, Artis Medicse finem propter feexoptari ab ijs,qui in eadem Arte verfantur, docet: alia autem, qua? in Medicine, examinantur, non propter fe, fed finis gratia acquiri; qua? om- nia his verbis exponit Galenus: Siue quis bene valere,fiue bo- nam valetudinem ,fiuealiud quid tale, Medicinalis Artis finem conftituat, hunc ipfum propter fe ftudent, qui in hac Arte ver- fantur. Neque vlli dubium eft, quin contcmplatio qua?dam fit, cui operam dare oporteat eum, qui reftituere velit (vbi corrum- patur) naturalem noftrum fiue habitum, liue adminiftrationem, feuftrutfuram , feu quod eft aliud verbum, quo placeat no- minate: at non propter fe camera omnia, qua? ad artem fpedant, addifeimus, docemus, aut deniq, audimus , fed quod ad finem fingulaeorum conducant: Quemadmodum m propofico fermo- ttc cam partem ,&c. f upends a nobis produCU. Vulnn.Galenus, D E S I G N I S. Pars agra cumjantu* conferri debet. Facies Hippo era- tica. Medicint finis pro- txoptatur cat era qua in Midi- etna tra- ttantur, propter mm. 6 LIBER PRIMVS Sc miotic a San it at is gratia co- tempi a da. Semi otic a d'tpltci de i an fa rtf (efjkria. SeiniotJcam non fui gratia c6ccmplandam3fed Sankatispnefe. tis abfentisacquircndse. Rurfufqj doctr ean- dem Semioticam neceftariamci efte, qui mederi cupit : Et qfci- dem duas ob co-ufas: Prim 6 , vt naturaJem Corporis conftitutio- nem ad vnguem proprijs fig n is dignofcat, pariter & conftitutid- ncm prater naturam , eriam mediantibusproprijscuiufcunque morbi fignis. Secundb, vt fciatdifcrcpantiam, Petri, v.g. aegri3 i feipfo fano;quam dum redie nouerit, Petrum.fgrum cuin feipfo, quando fanus erat ,conferre poterit j indeqjconijciet ,cjuantau» fucrkdiftantiainterStatum fanum Petri, & Stamm pmef na- turameidem accidentem. Secundum maiorem, aur minorem banc diftantiam iam cognitam, Medicus futurum morbi euen- turn plane pronunciabir, aC vidium , & remedia exadiiflime pr«- foribere potent. Comparationem autem inter Corpus fanum,& idem a?grum, duobusmodis fieri docuit Hippocrates ,vt ex contextu citato, & alijs a Galeno produdlis colligere iicet.Vel emm totum corpus Petri fibi fpfi fano comparatur , velparsagra parti fana?. VtriufqjcomparationiscxempJum fubijcitGalcnus.Pctiustfger poteft laborare facie Hippocratica, ideb didia, quod ab Hippo- crate fub Principium Prognoftic. deferipta ftntjvbi ait: Confide- rare autem conuenit hue in modum per morbos acutos pnneipio vultum evgroti, fitne fimiJis bene vakntium , pot.flirriim fui, ita cnim optimus erit; Si verb quam maxime contrarius fimilifit, horrendiflimuseft . Fuerit autem eiufmodi, nafus acutus, caui ocuIi,temporaaftridia(fiuccoJJapfa)aures frigid#, contradi#q; & fibr# earum verfie: & item cutis circa frontem dura3intcnta_>j, ■ arida: & color totius vukus viridis, autniger. PauJd poft iubet idem Hippocrates animaduertendum, vtrumtalis facies fin< ■> vukus morbi vehementia contingat, an verb per accidens, ob vi- gi lias, veJ immodicum alui fluxiim, veJ propter inediam. Ipfius fubfequentia verba funt hare:Si igitur inter initia morbi tabs fue- rk vukus,nec dum fcrutariaJijs fignispoflfibilefit, interrogate eportet, num vigilauerit homo,an aluus refoluta admodum fue- r it, an fame affedius. Et fiquid hot urn comprobet, minori cum periculo eft. Indicantur verb taJia per diem & nodiem, ft ob has caufas taiisfueric vukus. Si,v.nullumborum dixerit, neqj pra?- Colldtio dgri cuntj jano du- plidterft. faciei Hippocra- tic a defer i- ptio. Lutlnofa facte s ap- parent er. D E S I G N I S. di&o tempore deftiterit,lignum cflccxitiofum feiendum eft.Sed oportetadhuc examinare cmn eodem Hipp. ibidem,& cum Ga- ienocommentario cit. in tex. i. libri de Officina Medici , an fa- cies ilia lolaappareat , line Corporis reliqui extenuatione , aut confimili affeiftione, Si.a.reliquu,licuti eft,& maxime a natural ftatu recedk, tunc talis flatus prater naturam diflimilis omnind, & valde cotrarius eric ftatui naturali eiufdcm Petrijadcoqj perjc«lofi®mus,aut lethalispronunciabitur morbi euentus j nili conftitutio iJla prater naturam ab aJiqua caufarum ab Hipp.iam antea rdatarum , procedat. Si verd facies Hippo- cratica adelfe videatur, oportet totius reliqui Corporis ftatum animaduertere,&fi iiuieniecur Corpus limilecorporibus fanis,& fibi ipli in ftatu fano,illa pericuJum indictfeit nullum. Quantum ergo lumims ad curandum &pra:dicendum trijbuat Semiotics, exhis5alijlq;plunbus Hippocratis, &Galeni Jocisperfpicuum , cuadit. Medico ennn Corporis Human! fani (imul & argri ligna1 fuggerit, vt aide difcat3 quantum a naturali ftatu corpus a?grum receflir.Quocognito Medicus futurum cuentum pra*dicere pote- nt, & ad deliberandum de agendis fe ftatim accingir. De dignotione autem & pramotione loquens Gal. comment, i. in lib. Hipp. de vi&, rat. in morb. acut. inquit: Vci um res non itahabet ,cum de neceflitatein illis j qua5 ad curationera idonea funt3hacontineantur,Si cnim ad optima curationisinuentionem nihil confcrrent morborum dignotio, & futurorum prorsus h#fuperuacarent;nuncautem,quddconferant,Gbid vtP ks cxiftuntJErgo quodalfeduum dignotioadcurationem valde necelfaria lit , recenfere non eft opus. Nam in primis , quifnam fit morbus, dignofeere oportet, deinde curationem ipliusita ag- gredi. Quod verd pranotio ad curationem quoque vtilis lit, de- mon ftrauit in PrafationePrognoftic. Hippocrates. Qui ergo om- nia, qua ad Medicinam fpeeftant, vtilia ea, vel ad dignotionem, vel ad curationem,velpramqtionem die dixerit,virtutc idem di- cit.Curatio fiquidem per feaMedicis exercecunPramotioautem, & dignotio propter curationem. Quo fit, vt nemo finem Artis, dignotionem,vel pramotionem, ficuti curationem, afteuerauerit. Malta alia de Significatiua, fiue Semioticarefert Galen, lib. de Partib. Artis Medica? 9 qui fane liber Galeni ftylum redolet, Ga- lenoque dignus videcur. Faciei Hippo craj- tied certit indicium. Semeio'i- C(t adprt* dtccndum viilts Dlgnotio morbi ah - tecedit nc - ceffario cu~ rationem. LIBER PRIM VS Hippocralls teftimonium ex Libri Prognoftic.de Vtilitate Semiotics , quoad Partem Prognofticam , fubi;cerc-»» adhuc itiuabft. Medicum , inquit, vti Prouidentia (vt mibi vi- detur) optima eft. ,n. & pradicens coram o?gris,prf* fentia,pr«terita,& futura,qua?q* Infirmi omittunt, enarrans, cre- ditur agnofeere magisagrorum res. Hinc audent Homines(ma- gis)fcconcredere Medico. Ita curationem optime molietur,pra*-. ■ nofeendo ex Fieri enimnon_# ' poreft, vt agros ornnes fanes faciat; Id enim mdiiis foret quam pradentire futura. Galenusin Commentary principio, ait; Pro dixifteprouidentiam, perfpicuum eft; Igitur inferr, enim, & pra*dicens coram agro. Caeteriun prartexuic Open' Pra?fationem, vtpoce neceffariam (quamquam non admo- diim vtatur Pnefationibus) ob quofdam Medicos, vt par eft,qui illius quales&nuncfunr, fefe nominantes Method icos, Mcdicorum officium haberi aut pra?fcnte , conferuare Sanitatem j vt in bene valentibus: aut reuocare cor- ruptam, vt in agrotanribus. Vaticinatoris vero intereftc pradu cere futura. Itaquc docet Hippocrates in quam vfui Medicoru praefagiahabeantur,oratione in tria Capita d»dufta. Primum eft, quod agri mandatis Medici parent propeaflus. Se- cundum , quod Medicus,prefentiendo, funt euencura, dc longinquoobuiamit. EtTertium ,qudd crimine vacat(Medicus)internecionis agrotantium. Porro voluit,vt hoc nihilominus Medico infit,quam vt Salutis caufa cenfeatur. Ne- ceflltatem vero Semiotices, Hippocrates paucuhs verbis contra fui remporis Medicos reiie, ague ac modefte ,Prognoftm infi- nuando,propofuic,inquiens: Medicum vti prouidentia(vt mihi videtur)optimumeft.Exponensautcm vocabuIum,Prffentiens> Galcnus, ait, idem die ac prouidens, flue prtEaidens; Prouiderc cairn, due pr&uidere, idem eft hie ac mence videre aJiquid,an- tea quam hat, hue hoc ipfum, quod futarum eft, barium, aut malum dfecontingat, vt his verbis G ileaus in EnarraLion? -» Priefationis iam dtcte Hippocratis exponit: Si igitur, inquic, Prouidentia fecundiim hanccomunem ftgnificationem di&a eft, conftat, vt itaappclJetur earatione,quod aliquid anteaquam ftat,mente videatur.Pari modo pitcfenhonis vocabulum factum Omnes a- gros cura- ri eft im- pofftbile. prafenfio cumprout. dent id co- funditar. T emporc Hippo Gra- tis quidam A'fethodi- ci Confer- udtricem & Cura- tricem, n- pudiato—f Semeio ti- ed, prafer- tim Pro- gnofi , ad- mit t that. T rip! ex Prognofn vtilitas. .Prafentim re, Proni~ den, & pr&uidere idem fi- riant. Pro aide re 1*1 d2 eft. Si .n. qua? fenfibus fuapte vi, & natura v furpantnr , quibuf- dam perueftigamus indieijs, mcrito calia dicimus, ideft, npovow, jdeft? prouidere, perinde quafi vo&v3 ideft, mente viderc, dicamus antequain oculis cernamus. Ita efficitur, vt rerum , qua? per tria accidunt tempora, profenfio fit. Vates enimnihilominusdemi- tanduseft3quj3tanquam profentia3dicatpra?terita,qua? non vidic jpfe 3quam qui futura pronunciet:pari ratione, qui ca, quo? nunc geruntur quidem antequain videat, nihilominus, quam ille, bo- nus Vates eft. Igitur Hippocrates indicauit hoc dicens 3 Profen. tiens, & Prodicens coram ogris profentia , proterita , 8c future. Eiufdem ergo Artis intcrcft3 proterita , qua? non videris 5 dicerc, vtextiterint: &item profentia(quorum fa licet enarrarionemL-* omifit oger, & Medicus in Arte peritus dignofeit, vnu:n ex alio inferens) atqueetiam poft futura. Vfu .v. inter feadmodum dilfi- dent:futurorumenim profenfio vtiliftmia eft: proterkoium v. inutiJisquidemaJijsjfed vtiiis vni Medico; cui libeat arrem fuam oftentare. Hoc GaJen, in his fan’s ciarus; qui pauJd ante varias fi- gmficationesveibi yTrpovo&v, ideft ,prouiderc apud Grecos eno- dauit. npcvo&ii autem.i.Prouidentiajfecundum communcm Gr£- corum confuetudinem, curam, & diligentiam fignificat. Quem- admodum Euripides indicauit3dicens: Hoc moricnsjtamen mul- tam prouidentiam habuit3vt honcftecaderet. Vnde verbum Gro- cum 3 idemerit5ac curamgerere cuiufdam rei, & proparare femper vtilia. Prouidentia Mundum gubernari, in hoc ctiam fenfu dicitur. At .v. Hipp. (inquit Galeous) non ita, led pro profcnficneprouidentiam dixit (mihi videtur) non fim- plicjterafed a communi quadam fignificatione fecundum vtramqj appeliationtm. Quod enim mente videantur quodam, antequain fiant, prouidere, apud Homerum, & item (prouidentia’) vocabu- jum hdtum eft : Sc ab ea ipfa profentire, & item profenfio. Quo- circa, quidquid natura fenfile ratiocinationeperueftigamusjantc- quam incueamur jprouidere hoc meritddicimus 3 indicantes ver- boj vtralia mente vidcamus, antequain fiant? 8c ob earn rem5quo geruntur, fi fiant de repente, finearbitrio 8c cogitatione ; fi con- luko, cum prouidentia fieri dicirnus : Id quod 5oloni quoque eft proditum, hunc in modum : Interftinguant perpendantq; iudices Aieopagko,conuenicc num 3 codcs^vulnus, incendium ? proui- D E SIGHTS. Pr&fcnttri dicuntur cunti(L-» qn& n ojlro Ad a r te di - Znojcimusy jine prate- nto 5 jiue yr&jemty [iue jut ur $ temportL-* cotigennt. Future rum yra~ [enfio vti~ hs> prate- ritorunu> mjl rjjnl M e die o, lmtihs. quid ? LIBER PRIMVS dentiacommiflum fit, & item medicamentum fi quis adhibens interemit. QuinetiamRcthoresantiquiores veiba,& nomina vfurpant; in quibus,quae prouidentia geruntur, diducuntur adumus ea, quae fine vlla confultatione, & deli bera- tione contingunt: V.g. fi quis inuitus alterum oblaefit, aut pcrcu f- fit obiratus * haudquaquam prouidentia extitifle dicunt: bed , fi quis muled cogitauit ante aJiquid ta le committeret, & confidei a* uit quo pado, prouidentia id coimnifium volunt. Id ergo comu- ne fignificatur apud Graecosdcprouidentia? vocabulo,bonaruqi & malarum geftionum; nec, vt quidam exiftimant, dc bonis tan* tummodb dici aifoiet. H#c Galenus, qui feamdumHipp.ait,& redc,prouidentiam pro fplo bono rcrum fucceftu non accipi, fed pro boni, maliquc euentus fiuepradenfione. fiuc Pro* &n°ftiCUfn ergo, P Prafagatio/eu Pradagitio, Prarfagiu, &Pradenfio,ac Prouidentia ,funtfynonima , quorum quodque rem mature pramotam fignificat: fine res ilia male, fiuc bene fucccflcric. Hoc tamen difcriminis eft , inter Pra?fenfioncm, & prardidionem, quod Pradenfioin mente die dicatur , Praedi- jn voce ? qUOC| voceprofeiatur Pradenfio, vtteftatur Ga- len. in Prakatione Libri Primi Prorrhericon.Pradenfio autem , in- VKabul* fynoriwa. Prafen/ioy ct* Fr*ai~ ihodifire- quit, in anima eftnoftra. Praedidio.v.eorum,qua?fun-tprajcogn:- ta, per vocem eificitur: conftatq; non alia quidem in anima non.# opinari, ab'a.v.praedicere.Caetcrum iuxta hanc Galeni dodrinam, mence pradagimus, & paritcr praecognofdmus. Crifib.cap,2.& alibi, eft fu- turorum Symptomatum , aut Mortis, aut Salutis diuinatio > quae quidem nonaliter fit,quam mediantibus Signis bonis, malifuc, in aegris apparentibus. Herophylus apud Galen.in exordio com- mentarij in Lib. i.Prorrhetic,Pra?fenfionem, Praecognitionerouc, a Prafdidione difiinguerc prjedidioaliquando cerca fit, aliquoties incerta* Prf fenfio .v.certa Temper. Ad quod Gale- nus air, nos quidem vtroque modo prxcognofcere & pradentire; interdum quidem turn exade ,tum certo: interdum verb proba- biJiter;ficuti fit d nauium Kedoribus,&Rufticis,qui mediantibus quibuidam Signis, imbres, fiedtates, frigora, aeftusjvencos, ven* torumq> tranquillitates, proedicuncque* Trxdici- muty Jenttmuffy nli quart do txacie,ali- quadopro- bah Utter. D E SIGNIS. Hisitacxpofitis, perfpicua eft 3 Prognofts, fiuePrediftionis ftiliiasjquam Commentariointex.2.Jib. i.Prognoftic, Galcnus itacommendat: Ex Predi&iorre crcditur Medicus agnofcere na- turam egrotationis. Porro,quicredituragnofcere naturd egro- tation is >a?gros habctobfequentiorcs. Ac demum 0 qui egros ha- bet obfequentiorcs3morbos facilius fanat. Galenus alibi gloriatur fevulgicalumniasdeclinaffe , quod Temper futura prefentiret, predicererqi,proprer quod Diuinatora pluribusdicebatur:& me- ritoquidem; ciim ipfa Medicina 3 quoad Partem Prognofticam, Diuinationi cognata ftt3 vt in noftra innuimus Phyfiologia.Con- ftatergo, Semioticam non foliirn ob dignofcendi munus , fed maxirne ob predicendi, protin us neceftariam cfte 3 vt fert Hippo- P rer LIBER P R I M'V S qua? mcdicamentis, & earn qua manuum opera, & earn qua? Vi* dus ratione mcdetur: & has deinde in alias partes, non tamen vt omnes mox eodem modohas partiantur, NonnuIIi v, in Thera- peuticen , ideft in Curatricem, & earn qua? Hygieine .i. Salu- bris, appellatur (Medidnam diuidunr). AJij & ProphiJadicen, ideft, Prauifbriam, inter has inprima ftatim partitioneintrodu- cunt:ftcut quidam & Anakpticen,quaft Refumptiuamdixeris (vt .n.Prauifcriacaufis morbos minantibus medctur ,ita Anakpti- ce conualekentes reficit): Sed aliqui, pi a?ter has, Euedicam, hoc eft earn, cuius munus eft optimum Corpori habitum inrroduce- re. Sunt pratcrea, qui iftis omnibus Gerocornicam, hoc eft earn partem, qua? fenes regie, annumerant .* quemadmodurn alij cam partem,qua Infantium curam habet, quam Grad Padctrophi- cam vocant. Ali j verd praterca Cofmeticen, ideft , Dec ora tori a, quam a fucatoiia,Commorica Grace appellata,diducunt. His .a. non contenri quidam,pradidis Partibus aliam quanda exiguam quide parte, prima? ftatim Sedioni addunt, Phoneticen, .i.voca- km appellata:& hoc nonnu Hi ita indiftinde proferunt; Alij.v.di- ftioguunt,atq; oftendunt, ra illis, qui vocem comodam cupiunt, quaiJlis,qui prout eorunaturaexigir,opusefle,vt n5 /ecus voce, ac alias eorum adioneshabeant. Hi tame nunquam ad iddeue- niunt, vt figiliatim has huius Artis Partes, profequantur: nemp& ft hocfeciftcnt,non ornnino a ratione hoc eorum partitio vide- recur efte aiicna.Verum, ciim partibus alijs negkdis, vnius tan- tummoddrneminerint,ipft (eipfos videntur redaigucre,qudd fuam abfqj Methodo, & ratione Parcitionem inftituant, vtpote qui ne maximas quidem partes omnes attingant, Nam de haruiri ipfarum partitione in minoresparticulas,confentiunt omnes.Sed alij vt ex his quafdam tanquam huius Artis partes admittunt, ita quafdam omittunt; Aliastamenpra?terhas prima partitioni an- numerant, quemadmodurn illi, qui Phyfiologicam quafi natura- lium rerum inueftigatricem, ac etiam Pathologicam, quaft affe- duum perferutatoriam, dixeris: Alij verd, & materialcm CPar- tem,qaadeMedicamentis agit, nomine Partis intelligit Gale- nus, vt cxiftimo) iftss addunt* & eam,quam Grad Scmioticea-j, quaft ftgniftcatiuam dicunt; & quidam Caufale addunt, dithio- Jogicen afpeliacam a Grads* HadcnusGalcnus*qui cap.z.Me* jilia diui- fio in Cu- ratricem, 0 Salu' hrem , ac Prophyla- fltcen, fine Pr&m[o- ridiAnaU fttcey Eue tiicamyGe- rocomicd, P&dotro- phich) Cof- mtticen> Phonetice- quc. phyfiolo- gia. Patholo- Pharma* seuttca. St me loth ca. D E S I G N I S. dicing Partitionem iuxta Empiricos exponit. Empirici autem omnes primas Medicina: dilFerentias confti- tuunt, parrlunturqiin finales,&conftitutiuas. Veru n, dun ijde Empirici finales difFerentiasfubdiuidunt, non funt inter feCon- cordes : quoniam nonnulli ex ipfis funt, qui dicant, Significant uam, fine Semioricam, ac C uratricem ,elFe finales : alij v. SaJu- brem: alij etiam Decorariuam, & VocaJem illis ipfis addiderut. At inter Conftiiutiuas Partes, earn ,quam Grace Autopfiam ap- pellant (& eft eorum obleruatio, atqj memoria, qu# vnufquifqj ipfe infpexit) & pratereaHjftoriam, inter Partes quidem repo- nunt omnes. Caterum , dum figillatim harum ParFum vnanv* quamque in minores partes fecant Empirici 3 cum Dogmaticis funt pariim Concordes. Nam fi vebnr in minimas particulas Cu- ratricem diuidere, Partes emergent numerofiftima?, quemadmo- dum Roma? fieri jfolebat; vbi pro diuerfitate partium Corporis, Morbi diuidebantur. Vnde Medici quidam Dentarij j alij Auri- cularij, alij Anarij,fiue Morborum ani Curatores j alij Ocularij, & ita decasteris, dicebantur. Et fane, ficuti a particula curanda quidam denominantur Medici,ita pariter ab ipfis pecu- iiaribus Morbis alij denominationem foi tiunturi vt qui Suffufio- nem tollercconfueuerunt, SufFufionarij, &itadereliquis. Pars verb Medicina?, quo: SufFufioni toilenda? incumbit, SufFufionum Ars dititur. Et vt Suffufio auferatur, Ars quf SuF fufioni medetur, fua habet Theoremata, qua? Latinis Pracepta nuncupantur. Noriones .a.eas appellat Galenus. Prima namque coguitio,fiue norio fecundum fpeciem (vtcap,4.cit.libride Part. Art.Medico, loquitur idem Galenus)eft ilijusioftrumcnti,quod pungendumeft, Secundacft filmsParticulahuiusinftnunenti (oculi fcilicet)vbi pungereoportet. Tertia eft menfura?(acus vi- deliet) pro afteCtus ratione.Quarta,conuerfionem(oculi videlicet ad fitum conuenientem , vt commodius pun&ioperfi- ciatur) reFpicit; Quinta, remotionem SufFufionis e loco, quern-* obtinebat. Sexta, circa aftri&ionem (Foramen cnim acu faduin Finales partes. Confiittt- tiua, Roma quo- dam CUtufr ms yards morbis je* tia prae- rat pecu* harts : vt auribus Auricula- rij, &c% Pariter,& 4 pecuhari jnorbo fe- lla nomi- rtabatur. Theore- mata j CiT practpf s~t jent fyao- nima.\ Adodus adimeudi. fujfiifionsi. in cornea tunica, & aJijs interioribus , aftringentibus remedijs vniendum,& pars roboranda,& humoresfluentesrepercutiendi ijfdem altringentibus ) vcrfatur, Ha? profecto, inquit Galenas, (uatnotioaes vltim#, etiain fimplices, qua? in alias Nothin, notio>theo~ jynon LIBER PRIMVS fan > par* ti cuUipor~ ttOi fynoni- ma. fimpliciorcs non ampliusfecari poftunt, NihiLa. in prsfentia rc- ’ fert diccr£,notitias, aut notioncs, aur Scientias, auc Theorema- ’ ta, vel Prscepta, ftcut neq* ft partes dicamus, vel particuks , vcl portioned Igiturea Scientia, qusde pungendiseft fuffuftonk bus, his conftituta eft particularibus feientijs, quas nuper expli- caui: Vniuerfa tamen ratiocurandi fuffuftones, alijs quibufdam notitijsegetJ& illisquidem duplicibus fecundum genus.Sur.r.a, hs: Prirna quidem Prsparatoria j vero ilia, quam Apo- therapeuticen Grsci appellant.Si quisenim velit aliouem reple- tum plurimiim, aur prauis humoribus refertum, vel ethm fecun- duirrcaput dolentem ,adhuiufmodi operationem deducerc , is infkmmationesinmembranis(ocuIifciJicer;qus punCtsfuerint, facile excitabit, &vniuerfum caput male afficiet: quod ne fiat. Arte Prsparatoria erit opus, cuius inftirutum eft,corpusrotum ab excrcmentisi fuccifqi fuperfluent/bus cxpurgarum,& vacuum, atq$ etiam caput ab omni dolorc immune reddere. Vnde, & prscepta,quibus hoc agendum eft,Artis hunt elemental quemad- modum & ca, qus ad id pertinent, vt poft manuum opus expe- ditum,oculusab inflammatione,caput vero ab omni cuftodiatur. Ethuiufcemodi prscepta funt elementa Aius Me- dendi, hoc eft vltims, atq; minims eius paiticuls. Hadtcnus Galenus. randi fuf- fufionem. j4rtupr&- rnwHs!* Hoc in trxtu perfpicue propofita eft vlrima, feu inftma The- rapeutics, fine Curatricis MedicinsPamrio, qus quidem ia—» peculiaressgrirudinesfit. Vox, Apuherapeurice,in contextu poftta, non iuit aGaleno expoiira; quarecum frequens hat eius, vd Apotherapis mentio apud Galenum, Libris prsfertim dc Sanit.Tucnda,modd exphcai i dc ber.0 ipa (Therapon )uvi cry apud Homerum ,Latinc idem eft ac Seruos , fine famulus, auc minifter. Aliquotiesidem eft, ac Cultoi VndcQifxz&om' /uno-ait id cftMuiarum C ultorcs apud Gaitnum, , & 0ip«» vatv'ic apudXenophontem idem eft ac Miniftra,aut Serua. ApoJjomum idem ftgmficar. Verbum 0#p»&iv&9 idem eft,ac famuJo,feruio,obiec]uium prsfto. ItcmcoJo ,curo, procuro,curam, ftiidiuroq; alicui ie« impendc. Item euro, ideft, ren cdia mciboadhibeo.Vnde Ardh r. i.Ethicor. »*. apbahum 6‘if&7rto& ideft3Minifter, Cukor, Cura- tor, Sanator, Medicus,item Monachus. ©gpa*«tnKoc,ideftjCO- iendishomimbus deditus, ob/equiofus ,officiofus , vel peritus demerendi homines cultu. Item peculiaricer colendis potentibus deditus/leuobferuantia?Potentiumded«tus. j Cul- tor. officiose, obfequiose. Qi pent tor pi;, Cukrix, vel Curatrix. D E S I G N I S. A dkla (implici voce Gra?ca,pIuradeducunturcompofita: vc «0ip«,tfsboia3idcft3cultuscarentianegle$us. , in- cubus i qui eft corpore incuJto & horndo: ntgleftus, cuiuscura non geritur. Immedicabiiis , rnfanabii-is, A «otopot , medeor, curOjPJurarch. & Galen, item colo. A curatio, me- dication raedendj .Idem etiam eft ac fiapa Interdum verb idem eft ac omnis exercitationis probe peraCf* poftrema pars,qu« & excremenca purgat3 & Corpus a laliitudi- nc tutum reddit, Idem aliquando eft ac cultus apud Arift. A &c~ Qtpa v tuu*n3 eft ratio curandi corpora poft cxercitationem. Pro- pter frequentein Therapi* vfurpationcm in Facultate Medica, biec producere volui. Ex his fan’s conftat Apocherapeutica? fignificatio: quam dilu- cide propofuit Galen Jib. 2.de Sanit.ruen. tap, 5. vbi fri&ionem debitam puero temperate exponens3 duas qualdam fnctiones in exercitatione requifitas proponit. Puma eft ilia 3 qu£C corpora ad exercendum pra?parac. becunda eft 3 qme poft exercitationem~* adhibetur. 111a Indio, qua? exercitium antetedir, modice corpus calelaciendotenues meatusredudit,funulexcremenca 3qua?ca- rocontinet, fluxilia reddens,& lantautemhi (imjuic Galen.) huiufmodi frictionem* Pra?parato< Apot hera~ peatica* Friflio corpora pr¶ns* Vr&paru- toria did- tar. Sec undo-) fvclio Re- cur a tori a la/fitudtni medetur. Prapara- toria vis. mm. Altera , fiue fecunda friftio, *moQipa.7riwnz* Grace dicl- turjlatine Recuratoriam, ad verbumappelles.Haccum plufculo oleo adminiftrara,fimulpinguitudinehumed:at,& folidasemol- lit,& qua mcatibuscontinentur, in halitus euaporat. Vcriimde hac polt dicetmiSjf urn de exercitatione egerimus. Sed prapara- toria friftio in optimi ftatus naturacalfaciendi corporis causa fu* fcepta,prout lupra traditum eft,fiat mollis primd,mox verd excr- citationem aggrefilirojdurasita namque maxime& moll ire pote- nt 5 & ad exercitationes excirare , & corporis naturam, qualem ab initio accepit 5 feruarc. Apotherapiam clariiisadhuc exponic Galcnus lib.5. de fanit. tuen. cap. 2. hac ferie: Omnisexaciratio- nis probe peradta poftrcma pars Apotherapia dicirui .Et dupJid confiiio fufcipitur, & vtexcrementaexpurgct,& vt corpus a Jaf- fitudine tuturn reddat. Communis igitur pnor Scopus eft omni exercitationicii Athletarum, turn eorum,qui opus aliquod vitas neceftariu exercent, vt fbdientium, iter agentm, remiganciu, &c. luxta ergo Galeni dodliina,Apotherapeutica duabus coital Par- tibus ; quaru prima corpus ad exercitia dilponitj mollis emm In- dio Corporis fuperficiem laxat, Sc poros relerar, vt excremantis in cute. Sc lub cute contentis exicus detur.Et ha?c eft prima Apo- thcrapia? Pars. Altera eft ilia Iridic mollis Sc vnduola, qua lati- tude ledatur5de qua loquitur Galenus lib. $.de fanit. tuen.cap. 6 vbi inquit; Altera verd latitude, in quatenfi j fentitur , illud pro remedio poftulat,quod Hippocrati(in librode Viu humido- rum iuxta principium ) Grace ; ideft, relaxatio dicicur. Ea (.i. relaxatio) tenlioni contraria eft, ad eum modum,quo du- ritati mollitics . Aitenimita Hippocratcscit. loco:C unsdura mollitio ,diftenraren)iftio (ftuc %a*ac*s) .cs:u duro moile, di- ftentoremitum, Jaxumqjcontrarium fit. Sane remittitur quod diftentum eft,in al js quidem aftedibus, quos in quinto de Sm> plicium Medicairentoium Viiibusdiximus,aljaratione. Quod verd per excrcitationem incidit, cum pauca molljqi fridione, ea- queex oleo dulci ,atqiegeiido ,tum intcrmiftione omnmo,aut ctiamquiete jprarerea lauarione nudjj temperamenti (.j- aqua balnei tepjdadledcbet)atq;incalida plulcula mora: adeo fi bis, terue lauabis, plusprodens . Hj verd Sc poft balneum vngi defi- derant pnus, quam vdtiantur. Hac Galen us :ex quibus abunde LIBER PRIMVS 'j$path era- pi a fcopus duplex eft. Relax at to tefiont,ficu ti mo limes duri tiei contraria- Tut. Indica tio curatiun-j ienfiue laf- fitudinis. Oleum quo illimtur corpus efto dulce » & frigid upru in lafjitur dine. D E S I G N I S. 1? conttat, quid fit fecundus Apotherapia? Scopus, fccundauc Pars. Tertia Apotherapia?Pars,eft expirationis cohibirio. VndeGa* jenus dc fanir. tuen.cap.i.ait: Ac propter box quidenu* non exigua portio Apotherapia? eft fpiritus detetio, & cohibitio: appellant verd ita, vbi omnibus thoracis mufeulis, qui circa co- ttas habentur, intentis, coa&ifqiexpirationem continemus. Spi- ritum enim cohibendum duos ob fines fuadetGalenus: primd, quia cohibita tranfpiratione, mufculi faltem exteriorcs corporis vt :cute au- tem, & fubiefta carnetenfis, & confricatis, cxcrcmenta in eade cute, & fubie&is immediate partibus ,contenta ,poris referatis, facile euacuantur; quia turn foraserumpunt.* (ecus verd accidit, ideft intcrius a?que, ac exterius recurrunt excrementa, quoties pars fri&ionibus agitata laxatur, minimeq;tenditur. T crt<4Cj Jl [othera* pi a pars* De Lafsitudine. OVoniara de Apotherapia: parte, qu# iaflTtudini tenftua? conuenir, loquutus eft Galenus * opera? pretium duxi, cumcodcm GaIeno3cir. Jib. $.de Sank. tuen. cap. 5. lalluudinis notionem, & fpedes in medium produce! e.Ergo3in- quk Galenusjlallitudinis notionem intelligentiamqj funt qui ac- cipiantjdum Vfti extentiq, ftbi efte videntur r idq,*aut omnibus corporis partibus, aut ijs tantum, quibus laborarint: quidaiiL.*, dum trifti 3 moleftoq; fenfu inter mouendum afficiuntur, hunc alij indicibikm dixere3alij vJcerofum appellaucre. NonnulliV cum membra, ceu contufa, & phkgmonc obfefta fentiunt. Non defunt j & quiftmpJices hos affe&us inter fcmifcent3& qui ten- fionis eft 3 & qui vlcerofus 3 & qui phJegmones fpeciem pratfert* Alij duos exhis mifccnt3aut eum3 qui VJccris emphaftn exhibet, ci3 qui tenfioni aftimilatur ; auc eum 3 qui phlegmones fenfiinaL-* affert, feorfum cum vtroque .* ita vr fine in Vniuerfum de laifitudinis notione feptem. Qua? fane otnncs, vt ver# ex parte funt, ita in totum fimphciabfblutoqi fermonenon flint. Na flue vlceris fenfus3cii mouentur,fe exhibet, fiue phlegmoncs3huei n- cendi intendiqi videntur3fiue duo quiJibet horu3fiue ctia omne s coeant3)to®o$ Grace diciturjideftJaftitudoeoru affc&uum vnuf- T res laffi- tudinis fpectes r re- ft ua-> il ee- rofa-> Phi eg mono fa. La fitted* Cr&ce xavof- i8 LIBER PRIMVS Septenu [pedes laf- fitudnts lake jum- put. i quifque. Quo fit , vtfeptem eius in vniuerfum differentia? fint, fimplices tres, compofita? quatuor. Corporis verd, quod his fit affedum, remedia qua?dam propriacuiufqilaftitudinis funt,qu£- dam omnibus communia. Dehismoxdicetur ,fiprias deaffe&u quodam, qui lafftudini proximus eft, dixero,quem decepti non- nulli prauelaffitudinem nominant; is qU&Iis fit, & quas notas ha- beat, illuftrius apparebit, fi cuiufque lalfitudims effentiam priiis difquifiuerimus. Haftcnus.n.ipfa Symptomafa di&afunt. Ilia .n.qudd inccndi (fiuc vri, aduriue,fiue impleri, vt alij loquuntur) tendique corpus videacur, & quod mouenti fe, vei vkeris , vel phlegmones fenfus oboriatur, affc&iones non flint, fed fympto- mata. Affe&iones.v.corporum ,quibus ha?c fuperuenire folent, tres fimplices funt, quatuor compofita?. Et vicerofus quidem af- fedus oritur abexcrcmentorum copiatenuium fimul & acrium. Qugnimjrum inter exercitandum proueniunt duplici ex caula$ aut eo excremento, quod craftius erat, fufo, & attenuate, non ta- men toto expulfo: aut adipe,moIliue carnc Jiquata. Neceffe enim eft abs tali humore,ceutenui atq* acri, pungi,&quafi vulnerari, turn cutem, turn ipfam carnem, fie, vt etiam horror interim obo- rjatur $ imdetiam quadamtenus concuffio, commotioque totius Corporis intTqualis,quod Gra?ci p/>os (.i. rigor) vocant: fi modd admoduin, rum copiofus humor is, turn acer fit. Ac ralis quidem eft vlcerofa laffitudo. Vbi autem tendi no folum membra viden- verd fenfus non eft, in hac certe lalfitudine , nullum excrementum,de quo ratio vlla fit habenda, in corpore concinc- tur j fed relidec in mufculis & neruis ex nimia tenfionc, quam-j exercitando admiferunr, affe&us quidarn eftedricis caufa? pote- ftatemteftificans. Accidie namquc in vehement! tenfionc omnes mufculorum fibras tendi, non tamen fimiliter omnes laftari, fed eas maxime, per longitudinem tenfionis porriguntur, Quip- pequae obliqulores quodammodo iaccnt, minus in dire&u agua- tur :Quarehis nullum inftat periculam . In ijs verd, qua? immo- deratiiis funt external ica vt pariim a rumpendo abfint, relmqui- tur atfcCtio qutedam fimilis ei ,qua? inter agendum fiebat $ quip- pe tendi adhuc videntur, cum tamen nulla iam tenfione vrgean- tur. Tercia verdlaffitudinum differentia, qua nimirum,ceu con- tufas , aut phlegmons obfeffas partes fentimus, turn maxime fo* PSpecies laffitudi- nis funt fywptawa- ta. Vlcerofa laffitudi- vis cmfa. Rigor quid. TenfhiJt. iajjhudiuis can fa. Phlegm- m(& laji- tridinis caufa. D E S I G N I S. 19 Jetincidere,cum imifcuJi nimiumexcalfadli attraxcreq u ippiara ex circumfufis fibi excrementis . Quod fictiam turn tendoni- bus ,turn neruis 5 idem afFedlus i nadir, jrozoToov Graxe ?[quaft oflium dolorem 5eum afFedlum nominant, ob penitiorem jfcilfcet fenfum partibus, qua: in alto (.i.profundo ) maxime corpore Flint polity nomen tribucntes: quippe fummum locum cutis occupat. Secundum ab eapofttus ordinera mufculi habenr , vtiquc circiim ofla politi: at tcndones ipfts oflibus adherent. Quo magis ratio- nabiJeeft, ciim hi quicquam pra?didiorum patiuntur, videri in imo, accirca ipfa ofla aftedtionem ha?rere, Atqueha: quidcm fo- litresftmplices laflirudinum differentia? funr: compoftra: verb cx his, vt iam didhim eft, quatuor funt: de quibus mox agendum, fi tamen prius fimph'ces vniuerfas abfoiuero. Eft namq jaftedlio alia quoque, qu£e,ceu Jaftitudo fit, nonnulJis imponit• Haec inci« dit ,ciim Fupra iuftum mufculi ftccanturflc, vt fquallenscontra- <&umq;Corpusappareat j atque ad motus quodammodb pigrum; non tamen ei quicquam eorum, qux mo do diximus, ineft: ncqj. is, qui veluti vkeris,aut tenfioniseft , multoq; minus, qui veluti phJegmones eft fenfus. Quippe diuerfiftimus afpcdhis eiufmodi aiFedlionis eft , & eius, quam vJcimo loco rerulimus. Ha? c namq$ fquallens & contradius corpus cffidtrat qua: Phlegmones fenfum prxfen, mole eriam , quam pro natura , ampliore. Quare qua- tuor in vniuerfum (implicesafFediiones funt: quarum ftngulis fua funtrcmedia. Hadtcnus Galenus. Ha?c ex Galeno ftudio producere volui; quoniam ,cx quo Medians inaimbo , ncminem, vt decuit, calamo 5 aut allo- quio, iaflitudinis naturam exponenrem Jegi ,autaudiui, inHi- ipania, Gallia, & Italia 3 in quibus longam triginta quinque an* norum moram contraxi: quamquam vbiuis horum ftoremiflimo- rurn Rcgnorum fa:pius dodtiftimorum Medicorum confueaidine Fruerer. Soli ergo Galeno, in hoc,a:queac in rdiquis,omnis con* cedendapalma, cui idcirco adharendum: maxime.v.cinn laflitu* dinem, frequentiflimum aft'edum, diligenter, 8c compendiose, centra folitum Stylum 3 cxaniinauerit. Poftquam .a, Iaflitudinis qualdam defcripcioncsex Antiquis deduxit , candem inieptem Ipecies dilpefcurt: in ties nimirum ftmplices, & quatuor ccmpoft* tas* Simplices Lafiltudinesfunt, Vlcerola,Tendinofa, & Fhleg- OfaKt'TOVj eft oftiurti) feu pot iu s perioj u do- lor. qu&damj lafjitudini f milts. 10 LIBER PRIMVS monofa: aitcnim ,& optimc, moleftum iJJum fenfum,vel fen fa* tionem,vlcerofam,cenfluam, & phlcgmonofam,quam in laffiru- dine homines perfentiunt, eflfe Symptomata: morbus veio, a quo pendet vlcerofa fenfatio , eft morbus in mcatibus dilatatis: adeoqiin cdformatione vitiata: vel certe eft folutio continui,fed numerofa & exigua orta in partibus fenfibihbus habitus potifli- mumexterioriscorporis. Vtvtfit,caufamhabethumoresacres & mordaccs, biliofos, picuitofos putrefa&os, & ahquoties retor- ridos i qui extenuati ad fuperficiem corporis d facuJtate cxpultri- ce propelluntur, & mcatusquofuis ita dilatanc, vt dolorem exci- tenti vcJ certe continuum corrodunt, & folutiones varias/ed exi- guas & veJuti occultasctficiunt. Tenfiua fenfatio prouenit a ni- mia tendinum, neruorum, imd mufculorum dilatacione, fiue_* auulfione quadam: Fibrie.n.omncs re£te mufculorum, & neruo- rum, &tcndines prater modum extenduntur, & veluti conud- lunturjita vt paisconuulfionciaborarevideatur, & velutiqua- dam continui folutione. Si quis vellet tendinum aut fibraruni-* neruorum hanc immodicam tenfionem ad morbos in connexu rcducere, per me licet3fi ligamenti rationem tendonibus adapra- requeat, Phlegmonofa demiun fenfatiovcl laflkudo, caufam habet phlegmonem ,qua? eft inflammatio partis orta ex circmru fufis excremcntis > & fanguinc, qui ad partem priiis calefa&am fluxere, ibiqi liftentes tumorem prater naturam pepercre, Poteft .a. Phlegmone prouenire ex ipfo fanguinc partis attenuate , & fcrueianoui humores, Nam dolor, & Calorattrahunt. Si,a. inflammatio circa tendi- nes> qui funtmufculorum fines, & veJuti cauda?, & circa ipfos articulos, quibus tendones alligantur, & circa oflium membra- nas, perfentiatur,ha?c laflitudoex nimio motn orta pVato4*o(» quad oflium iaflitudo dicetur. His tribus iaflitudinis fpcciebus quamm addebantex anti- quisMedicis nonnulli: Etemergit,quotiesmufcuJi immodice flecanrur, & ob flccicarem excedentem contrahuntur,& quad ah- breuianrur j aded vtex hac mufculorum flccitatc,& contra&io* ne,corpus (quail idumjcontraftum ,curuumuefecundum va- rias paries apparcat* atqjad moms qbeundosproptacafcgnc,& Vlceroj& laffitudi- fus caufitj late €xpo- mttur. TenfiH& lajfuudtms xaufa exa- ile exponi- tur. CaujrLj Thlegmo- it of a lafjl' ttidims ex able ex- jpmtur* Dolor > & , talor at- ■ trahmt. 0/7?m /*//;- tudoitamet [i perioffioy fine mem- bran a ojja tsgenti, C7* tedoftibus* (dterifque ambiet/biis $* * i»/e«- pbihbasef. jjtbHs i>i~ DE SIGNIS. 21 quodammodopigrum : vt videre eft in ijs, qui hedb’ca laboranc fibre iveluti inalijs ob modum exic- catis: Talis afleab antiquis quibufdam additam, curat Ga- len us poft Jafsitudinem Phlegmonofam. Sed ha?c occafionc-* aut Apotherapeutica?,de Ja/situdine pronunc didte fads (unto. Et conclufutn efto, Apotherapiam effe defatigato- rum potifsimiimrefedtionem/ridlionibus, vnddonibns,balneis, motu aliquoties, quiete, cibo, & fimilibus completam. LIBER PRIM VS Quart a ' aJpc Hai- ti is cura- tto. Alt a Medicine NVnc ad penfum redeuntes, Medicine Partitioncm a Corporis aftedbbusdefumptam,cumGaJeno cap. 5. de Partibus Artis Medicar , tradere lubet. Ties Medi- ; cina? partes hoc capiteconftituere voluit GaJenus. Prima eft iJJa, . qua? nioibosprofligat,qu£qjCommu niter Curatnx Medicine ■dicitur. Secunda Pars, eft SaJubris, qua? Valetudinem tuetur. Tertia eft ea, qua? Prauiforia dicitur, cuius ofticium eft, neutrum ■ emendarc Statum.In hoc a. neutro Statu ij efte videntur,qui ma- r nifeftam quidem habent intemperiem , nondum tamen a?gro- - tantjquippecum pofsintadhuc fuasobirefolitasadtiones, quiqi nuIJo adhuc malo tenem ur, quod fen/ibiJe fit, fed tantiioi infen- fibili: quemadmodum illis contingit ,qui a cane rabido morfi funr, vel qui venenum haufei tint, quod non nifi pcft tempusaJi- quod interftcit. Pars Artis, & eft Anaieptice, hue ReJumptrix, qua? conuaJefcentcs , fiue hcs qui a morbo Jiberati lunt, reficit. Eft & pars alia, quani Gerocomicam vocant, dcScmbus regen- dis, quit nuJJarn viderur habere certam conftitutionem: Siqui- dem Senedius nec omnind morbus eft, ntc Integra oinmno fani- tas, Konnulli, & ratione educandoi urn Infantium, in hunc ordi- ncm Pa?dotrophicen appellant: aiunt emm, quod corporis cura ftc habenda eft, vt IJJius Status exigere videtur. Addunc prafttrea quidam partem aJiam ,qua? optimum habitum Tres Me- dicine par. tes j Cura- triXiSalu- brisi Pra- nifori a» Neuter fiat us. Manifefta intemperie labor ate Si dummodo folitas fun- Biones ohe. ant, non_,. d grot ant, finalepti- ca. Gerocomi- ca. Sene Bus media eft quid inter fanitatenr, & morbu. Fadotro- . phicct D E S I G N I S. 25 Corpon inducerc ftudeat; ab illis Euedtica appelJatur > earn ajs; Gymnafticam nominant • Vt tandem prima? Artis iftius , qua? circa corpus verfatur, Partes hx fint: Curatrix, Re- fumptoria,Pra?uiforia,Senumcuftodiendorum ratio: Infantium Educatrix; Euedtica, feu optimi habitus indudtrix, ac etiam Sa- lubris :Qu£e fi eo modo diuidantur, quo pauld ante Curatriccm monftrauimus, ad fimplicifsimas deueniemus pra?ceptorum«* differentias: quajoftenfa funt c fiue Prognofti- ce% tmfirico~ r um oymi9 26 LIBER PRIMVS nam nequeoportcbateosoperationum nomina * fcientranmu** potiiis, apponcrc. Porro melius egiftent * fi dixiftenr (quemad- modum etiam ex illis aliqui dixerunt) vnam dTe iftius Artis par- tem Significatiuam* aliam Curatricem , tertiam verb Salubrem: Et Signiricatiuam (Semioticam videlicet) partes habere* Pacho gnomoniccn* hoc eft ,afk(ftui)m cognitricem , Sc Prognofticen* hoc eft Pra?fagitricem: quemadmodum Curatnx Medicamen- tariam* atqjillam* quam vocant Chcirurgicam*nempequ£ma- nibusagit. Optime igituraiunt*ciim inquiunr, pnmamgene- raliflimamque ipfarum Artis Partium efte chfFerentiam illam3qua eas partimurin finales, & conftitutriccs : finales fiquidem funt, qu# finem cfliciunt, conftitutrices verb qua? hasconftituunr * vt (Sc ita dicamus) in caufa iunt, cur ilia? confiftant. Sed non a?que deinde bene agunt,cirm exiftimant, Significatiuam efte parti Artis Curatricij aut Salubn a?quiparandam , quamuis ilia ex ne- ceftitate pi axedat : neque cnim vnquam, vel cuftodiri, vel cura- ri quis potent * nil! cognofcatur priiis qualis fit is affcbhis * quo Corpus tenetur; tamen ex ipfa Significatione in finem Artis nu- quam pci uenturi fumus. Et pari etiam modo tranfitusad fimiic non eft pars, qua? comparanda cum hiftoria fit;autcum ilia,qua: ca complcditur, qua: ipfe quis vidit. Galenus citato fepiiislibro dePartib. Artis Medico quanda Medicine partitionem a fine defumptam proponit. Itaque * in- quit, dicamus iilas quidem primas. Sc proprias, Sc quam maxi- ma efte Artis Medica? partes* per quas iftius Artis finem aftequi* mui: Alias verb iftis eftefuperiores (fiuepriores). Porro ,tot fecundirm numcrum prim# funt ,quot lunt maxime propri# rariones medendi: Medicina namque afteftionibus no- ftri corporis medetur, fine modo i11a? du# fint, fiuc tres, fiuc et- iam plures. Nos tamen e» libro* qui ad Trafybulum dicatus eft, oftendimusprimam harumconftitutionum differential!! dupli- cem efte, ac vtramq, ab omnibus fere proprio nomine efte appel- latam; Siquidem alteram nos fanitatem, alteram, a?gritudinem appcllare folemus. bed in vtraq, deinde harum duplices repc- riuntur fpecies. Nam vtrobiq* ea conftitutio, aut in habitu eft, autin habitudine • Salubremnimirum conftitutioncm* qua;in habitu eft, ilia pars ftbi afeiuit, quam Salubrem appellamus j Sc Seme to ti- es, diutfio. Curatricis diutfio. Semeioti tie neceffi- fflS. Saluhris diujio. D E SIGN IS. *7 iftiusprafcipuas partes, Euedicam , fic ab eis didam, qui'damc-* ponunt,& Analepticen ,quafi refomptiuam , & Gerocomicam, quafi Senum Cuftoditricem. Qua? verb a?gritudines refpicic ha- bku, velhabitudinc, nominibus caret, quibus partes ho? Medi- cating nominentur. verb ipfa? quidem , aut acuta* dicuntur,aut Chronics, ideft, Jonga?. Partium itaquehuius Ar- tis, alia? quidcm prima?, ac proximo? flint i alios verb fine quibus iJJaeminimeeflc poftunt. In his igitur prima eft cuius dua? font partes > altera quidem pra?fentium cognitrix jal- tera quidem futurorum Praefagitrix. Fieri enim nequit, vt ratio- nem, aftedum aliquem curandi reperiamus,nifi iJJeprJiis cogno- fcatur; neqi etiam( nifi terminus future iudicationis praenofea- tur) rede vnqudm curari poterit. Pofi ha?c Galenus ait , antc_* didasMedicina? partes collocari illam partem eiufdera Medici* na?,qua? partium Corporis Statumoftendit :qua? pars diftedio- ne Anatomica comprehenditur; Pracedunt pariter recenfitas Medicine partes, ilia pars 5 qua? deAdionibus earundem par- ti um corporis agkj veluti etiam pars ea,qua? earundem partium vfom,vtilkatenujeexponit. Veriim (inquit Galen,) &his hint aliaepriores, ea nimirum, qua? contemplationem elementorum, corporis, ac ca quae de iudieijs, nec non & ilia, qua? dc natural!* busfacultatibus,qu£&ipra?ex Sedione animantium compre- henduntur. Nimirum in tot tandem principia Significatiua Pars diftoluitur, quam diximus, quod omninb Curatiuam , ac Salu- brem pra?cedat omnia feorfom fois libris expofita font. Verum enim verb, eft & alia pars Curatiuam, quam etiam Significatiua (fiua? Semiotic#) annedunr: ea autem eft, qu#omncscaufas docet ,tam fdlubrcs ,qudm morbofas ,quam materialem nonnulli appellant. H#cprofireturcognkionem«if caufarum omnium , qua? his in primis conftat,qu# ofteruntur, quit dficiuntur, qua? vacuantur, & qua? cxtrinfecus accidunt: ho- rum enim omniu vires perpendic. Nos autem in Jibris de ratione Curandi ,monftrauimus,quamha?c vtihtatem Arti pr#ftant. Hoc in textu vilus eft Galenus diftinxifie partem Salubrem a parte ilia, qu# de lex rebus non naturahbus agit > qui tamers intelligenduseft demododignofeendi earundem caufarurrL-ji quo modo Semiotioeeam annedi dociiit.* At verb quatenus ha? uiefritu* dinalis bar tis Muifio, Semcioti- ca diuifiot & necefli- t as. Vans, par t moves. InterprA- tatio ver- borum Ga- le nu LIBER PRIM VS cedem res nonnaturales pro vario fui ftatu* aut fanitate foucnt, autmorbos procreant, Salubri anneduntur, vcleam vrpluri- mum conftituunt: velurr morbofe ftatui,dum morbum eiHciunt, Capire S. didi libri de Partibus Artis Mcdice monet , fe pre- cedcntem partitioned! Medicine defumpftftc a materia prim a &proximaeiufdem.*hoc autemcapiteaitjfedaturum Medici- ne diuifione, queex fecunda materia defumitur. Corpus enim, inquit* humanum Medicinalis Artis fecundaeftmateria, ac (ita dixerim) per acci dens,ea inquamrationcjqua fanitas& morbus jftiuscorporisafFe&roncsfunt. Mecmoddhuius Artis *fed Na- turalis etiam Philofophie materia x hoc ipfum corpus eft , & ipftus etiam per accidens, eo fcilicet, quod generationem-* fubeat*& interitum. Naturalisnimirum Philofophia ea con* templatur, que generantur & imereunt. vnde, & ipfius prima_> materia generatio eft, &prop:er hanc deindecorpus etiam gene* labile: nam & ob id corpus humanum naturalis materia eft, quia genetationem fubit, & interitum. Medice verdartis non hac dc caufa, fed pocius, quoniam morbis, ac fanirati fubie&um eft.Vn- dccum carpus humanum fit quodammodd Artis Medicemate- ria> hec Ars pro ratione partitions illius,ipfa etiam in partes fuas , fccanda venict. At due funt fecundum genus prime differentie* altera enim fecundum ekmentares partes confiftit j altera veto circa inftrumentarias. At veto elementareSjinquam, quaminftrumentarie>animalisparticulefunt:& harum omnium aflfe&us quilibet propria eric huius Artis pars >quam fuperius, dumdepuneftione fuffuftonumagcremusjin particularesaiftianes fubindediuidioftendimusiharumfiquidem notitiefuntekmen- tares particule totius huiufee Artis > ficut in ijsque medicament* vniufcujufq;compk(ftunturr&inijs etiam queadvi&us ratio- ncm pertinenr>ille>que vnumquodque fimplexrefpiciunt. Mon modd autciii partitio,que ex huiufee materie,fc&ione fuboritur, ad vkimas vfq* & ekmentares Artis particuJasprouehitur,verum & cuius pauldantc mcminimus * Preterea autem, &aliomodo bee partitio fieri poteft. Nam fingamus * nos velle vrnmn quod- ptarn morborum propafitum genus ad vkimas vfqiparticulas di- ttiderc> prime tunc diuiftoerit* quod aut ftmilaribusparticulis aeddat * aut inlkumeatarijs > vc m libco de Marborun* Difieren- Corpus hu- Tbielhtmi peracddes. Medtcir- i pji&. Corpus W wanwn fc. vabtU ell MeSc/Ja timeium. D E SIGNIS. *9 tljs a nobis monftratum eft; altera verb, quod harum delude alia* fimpliccs funt, alia? compofttar,quod in eodem quoq* libro often- dimus.,Eritigiturnecc(Tarium * vt CuratiuaSciencia minimas, clementarefqucparticulaseafdemhabeat cum dlis , quae di<5te funt* Si enim, exempli gratia,calidurn aliqucm morbum velimus curare, primum,quodcognofcereoportet, eft ratio, ilium curan- di . Nimirum quod contrariacontrarijs reraedio funt, iam mon- \ ftrauimus hoc commune die, & primum omnium; deindc verb, quod id, quod eft primogradu calidum ,illi eftadhibendu n_*, quod frigidum primo item gradu ; mox verb &ca!idoru ru* morborum ,atqueetiam mcdicamcntonun rcfrigerancium gra- dustcnereoporceuquod inlibris de Medicametiscxplicauimus. In hoc contextu primo animaduerterc decec, Partem Cura- tdcem Medicina?, Scienftiam a G deno appcllari. Vnde folum Theoria Medica , fed pra?terea Pars Pra&ica Scientiara- tionem indult,prout abundea nobis in noftris Prolegomenis MedicisPhyftoIogia? prapofttis, demonftratum eft. Secundb, obferuanda eft Galenj diftio, circa morborum cu- rationem; Pracipitenim iuxta Hippocratis regulam, contraria (■ contrarijs curanda, Aphorifmus 2 2. lib.2. Aphorifm. hocprin- cg cipium hac ferie compleftkur; Morbos, qui ex repletione Hunt, curat euacuatioj cos verb, qui exeuacuatione, repletio, & in ca* teris contrarietas remedio eft.Galenus exemplis doftrinam hanc iJIuftrans, in contextu iam tranfcripto monet, gradum vnum fri- giditatis gradui vnicaloris, &econucrfoadaptandum♦ Exquo conftat duplex quorundamMedicorum error,quorumquidam calidis remedijs , vt Theriaca, Confeibone Alkcrmes, Confer &ione de Hiacyntho, Lapide Bezoardico, Aqua Cinamomi, Sc confimilibus, febricitantiumcorpora (etft miximoagroru ru* difpendio) infarcire fingulis diebus, pratexcu fedanda maligni-r tatis,non verentur. Siquafaneincorporelatetmalignitas,non nifi intenfiffimi feruoris occaftoncnafcitur: vt patetex veluci pu- &uris rubicundis per cutem erumpentibus, & pulicum morftbus non abftmilibus, qua febrilemaftum, Sc 1 m nodicam fanguinis aftationem confequuntur» Calorergo intcnfus refrigeramibus, & hume&antibus rcmittendDs,iuxta Galeni do&rinam,cum hk. Cum in Method! cucd* lib* qui ta men Jibri, hoc intercuntejintericrc. In Anatomieisautcni admini- ftrationibus a Galcno poftca feriptis , lib. 6. cap. 12. ha?c habcn- tur: haqj vcnam omnetn fibras varie ipfam intencxentes, tuni- cam verb vnam habere, nouimus.Libro 7, eiufdcm open’s cap. 5. dc Arteri*cornpofttioncfcquentia habct; Arrer/a? verb du* par- ticulars tunic* cxiftunt, exterior fane;, qualis vena eft: interior autcm craflitie huius fere quintupJa, infuper durior ,in tranfuer- fas fibrasdiffoluta: exterior autem , quam etian* vena? obtinent, re&is fibris, Sc quibufdam mcdiocriter obJiquis, tranfuerfis nub lis, contexta eft, 'Quid exhis Galcni locis aliud colligi poteft ,qudm quod Ga- leno perito Anatomico noturn fuic, venas, & arterias, tunicas ha- bere varijs fibris contextas? Nec hoc fane egodiffiteor, fed id quod diligcntem inueftigarionem temper, vc elucefcat, requiritj, fenftbus cominuniter nocum efte prorfus nego. Queries fane ve- nas, arterias, Sc nemos vnufquifqueccnfpicic, partes fimilares,& eiufdem rationis ,n6 diflimiJares,appellabit :Lnb Anatomicus, quantumuis peritus, nonnifi Jaboriofa infpe&ione ,contrarium fibiperfuadebit. Nec mirum,cumexquatuor humohbus , me- diante aJreracione, haseafdem partes fieri docueritGalenus, lib* 5. dcSimpl. medic.facuJt. cap. 4, LuditadhucSanftorius, Operum GaJeni parum fedulus {pe- culator, qui Vegam reprehendens, ait, nullo modo venas, Sc an terias, fimilares dici poffc 5 quia ex Galcno lib. 1 o, Methodi cap. 1 i.tres tantum in corporefunt partes fimilares,fibrofa videlicet, membranofa, Sc carnofaj qua? partes i mmediate, vt docet Gale- nuslib. i.de Element. Hunt abhumoribus. Quare ciim vena? fintcompofit* exfibris. Sc membranis , Sc fintinftrumenra caua, nullo modo dici porerunt fimilares. Lib. .n. 7, de Placitis Hip- pocratis &Platonis,cap. 3. docet Galtnus, nemosconftare ex triplici fubftantia, kilicet exmedia, qua? dicrur medullaris, & eft fimillima mcdull* arborum, ex tenui membrana, orta a pia matrej Sc ex duriori, orta d membrana dura Cerebri. Mirandus fane tarn frequens Sandorij lapfus, Galcno perpe- tam adferibentis quicquid ipfi placuit. Qua? Galenus cir.cap. 1. u Jibri 1 o. Methodi, de fibris, membranis,, Sc came habet, hac feric S3 FI aui m Eosthtr ' Conful a ' Galena nc. ccpit Opu s an Atony.- cum. Penitctm* pofitto, ArterU oompofltio. Loots Gd- lent fatif* fit. SdnElorim infiat. Santterids PerRrin&~ m' 34 le habent: Nam pnmum eiuimodi tebns propnam partium hu- adcarnofum ge- nus tranfir, quod circa fibrofas* turn membranofas partes folido- rutncorporum haret: ita deinde ipfas foJidas populatur. Siqui- dcm in finguiis fimplicium, ac primarum , quas vocant, partium (vt in diffedtionibus cs contemplatus) alia portio fubftantia? co- rum eft,vcluti fibrofa,alia membranofa,aliacarnofa, Sicut exem- pli caula , cum vena vnam tunicam habeat , Sc earn tenuem, licet fibras in ea inucnire multas,qua fint araneo/is quibulda interfiris context#: quibus vtrifqi ipfapropria vena fubftantia adnafcitur, Hac alia in alijs partibus habetur,nec vllum commune nomen tft nada: Carteriim docedi caufa nihil vetar, earn carnofam fubftan- tiam voces,vcl certe huius particula quandam carnem, quit in_* vcntriculo quidem fit alia , in iecinore alia, (imiliter in artei ia, & mulculo. Vocatur.a. caro tantum ca, qua? inmufculo eft ; reJi. quarum nullam Homines carnem vocant,praterquam admodiun pauci: fed quit in Vifceribus, feu Iecinore,Renibus, Jiene,& Pul- mone vifuntur, eas Parenchymata (quad atfufiones dixeris)Gra% ce vocant: qua in inteftinis, Vcntriculo, ftomacho, & vtero funr, fine nomine relinquunt. Paucis interpofiris,eodcm Cap. fequen. lia ha bet idem Galenus: At verd nec fibre fa, ncc neruofa, mem- branofaue natura eardem generationem habere cemitur: ncc fas eft eiuimodi fingularum partium fibras a malignis k bribus Jiqua- ri, ficuticarnes: quando animal iplum prius , quam ha? prorfus funtficcata,imeremcrinc. Hae funr, qua occafionc febris he&i- ca Galenus cit.cap. de fibris,membranis,&carne dixit; inter qua nufquam pronuntiauit Galenus, tres tanthm in corpore effcpar- tes fimilares, fibras, membranas. Sc carnem; imd nec fana mentis quifpiam ex di&is Gaieni verbis rede colligere poteft , rela- tas tantum tres * partes fimilares effc. Ob hanc ergo Gaieni au- thoritatem , inepte Vegam reprehendit, quod hie , vt contradi- dionem in doctrina Gaieni apparentem dilueret, duplicempartis fimilaris definitionem ftatueric. Quarum vna eft hoc modo affir- matiua; Pars fimilariseft,qua in partes fibi fimiles diuidi poteft* Sc fic pars vena? vena dicitur,pars arteria arteria, Altera definitio ab eodem Vega negatiue datur,& hac ferie; Pars fimilaris eft ilia, qua’ non poteft diuidi in partes alterius natura, luxta hanc defi- LIBER PRIMVS 7~ riplex caro j pro- pria par- tium\\ ma- fculefaiC? parenchy- ma. Sanftorius tax at nr. Sim Harts definition nes exVe- ia. D E S I G N I S. 35 nitioncm Vega cenfiiit,venam, & artcriam non efie panes fimila* rcs,feddiflimilares $quiaven# &arteri#diuidipoliuntin fibras & membranas, qua? ab ijfdem arterijs,& venis, natura differunt, Vnde Vegaconcludit, venas , & arterias aGalenoaffirmatiu& partes fimilares appellari, negatiue verb diflimilares • Scd hanc Vega? opinionem, vt dixi, authoritate Galeni plene deftruere_j voluit San&orius. SaluusScJanusGaleni Do&rinam itaintcrpretatuseft,vtcxi* ftimauerit, venas & arterias inter fimilares partes a Galeno re- ceded, iuxta,non propriam, fed Antiquorum fententiam.Rcij. citur tamen a San&orio h#c interpretatio , quia etiam Antiqui non erant rci Anatomic# adeb imperiti, quin feirent venas,& ar- terias ex fibris,& membraniscomponi. Demum fuam proferens fententiam San$orius,contradi&io- ncm in Galeni Do&rina apparentemhoemodo mitigat. Dici- mus nos Corporis noftri particulas vniuerfas dupliciter confide- raripofle, vel cum relatione ad compofitionem alctrius partis, vel per fe, & fine relatione. Pofita hac diftinCtione dicimus, ve- nas, & arterias vocari pofie partes fimiJares,& diflfimilares;fimi- lares,quateniisconfideranturcum relatione ad partes, qua s com* ponunt. Quod h#c Galeni intentioni congruat, patet ex libro de imequali intemp.cap.2.vbi haber ha?c verba: Digitoiu verb par- ticular funt, ofia, cartilagines, ligamenta, artcria,vena, membra- najcarojtendojvnguis ,cutis,&adeps. Yen# igitur ,& arte- ri#, ex Galeno font particular non dicerentur jane pardcula?,nifi quatenuscomponunt. Siverbeonfiderentur vena?, &arted#, non vtparticul#alterius partis, fed per fc, fic non efient parti- cul#,fedefient partesdifli nilares. Galenus etiam in hoc textu partes fimplicjllimas& fimilares, vocauit particulas. H#c Sanctorius, qui minim m modum a Scopo aberrat, tan. tarn vim tribuens voci, particularira vt venarn, & arteriam,fimi- lares efie dicat, quia textu citato particular dicuntur. in quo fane fenegligentem GaleniLeftorcm ofiendit,vtconfiat cxcap.j.lib. iiMeth.med.vbi Galenus, ait hos qui parted particula diftmgui aiunt, latinara linguam ign-orare. Nominetur igitur, inquic, ocu- lus pars Corporis; neqj hie referat, paiterane,an particulam quis dixerjt. Qu,icquid.n.totiun compkt, atqj integrated-toti-us vide- Opinio SanctorH* j>erj}rin- giturSw- tioriHS* 5 6 LIBER PRIMVS licet corporis,quod cohiplct, particula, liuc pars nominatur, Eft enim pars ex ijs qu£ ad aliquid dicuntur, quippe pars torius ,in- tegnqj pars dicitur; a?que profedb, vt torum & integrum per re- ad partes Sc particulas propnas nominatur, clique licir- ti dextrum ad liniftrum, Sc liniftrum ad dextrum,ita Sc totum ad partem , Sc parsfe habcns ad totum. Ergo , li quis hac lei uata notione, malic partem diccre,quam particulam,aut G quis contra particulam potius, qudm partem , is mihi ad recum inuentionem impedimento non lit:C*teriim imperitutn fe lingua? latino pro- dit; quemadmodumcerte , fi quis integrum a toro lecernar , is quoq,- lingua latino eft ignarus, Ecce Galenus partem Sc Parti. culam,tanquam lynoniiiiaconfundens.Eigo contra Galeni mcn- tem, Sc partem, Sc particulam a fe inuicem dillinguit SanClorius. Pra?terea,li vena: &arteri eodem libro dc ina?quali inccmpericcap. i. Sc 2. quibus in Jocis, quod dicimus,afftnnat. Capite enim i.cit.fequentia fcriplit*Qub autem clarior nobis omnisdifputatio lit , reuocare in memoriam oportet omnes corporis particulas, pnneipio a maximis fumpto, quarfcilicet ne vulgo Hint ignore : Equidem manus , Sc pedes: Sc ventrem, Sc thoracem, & caput, nemo eft, qui ignorct. N0.1- nc dare hie Galenus omnes corporis partes, particulas appellatj 6 ipeciatim diflfimilares; manus enim, pes, venter,caput ,& tho- rax, funt maiores corporis partes, eieq,- ditfimilares, vt cuiuis in- notelcit. Capite verb fcqucnti lecundo eiufdem iibri ha?c babet: Diuidamus autem earum rursiis vnamquamqj in proximas fui, quar Grarce dicuntur, particulas. Verbi gratia, crus in femur, tibiam, &pedem. Item man urn in brachium,cubitum, & fummam manum. lam fumm# manus iplius propria particular, funt carpus, metacarpium, Sc digiti: Digitorum verb particube, funt olfa, cartilago>ligamentum, arteriar, vcn«e, membrana, ca- ro,tendo,vnguis,cutis,adeps, &c. EcceadhucGalenusbra- chium,cubitum. Sc fummam manus partes dilfi* miiares appcllansmaaifefte particulas; ad magna: D E S I G N I S. 37 manuscompofitionem concurrunt; Pariter cap. 5. lib. 1. Meth. perindecfleait,an oculuspars,particulauedicatur. Ergo frigi- dum eft & leue Sandorij argumcntum , diccntis vcnas & ancrias ideo fimilares eflfe , quia partem aJiquam componunr, & a GaJe- no particular dicuntur. Carterum,fi feuereloqui vclimus,inquit Sandoriusjaflerimus cxGaleno,neqi cartilagines,nec ligamcnta,nec membranas,neqj carnes,vocandaseflc partes (imilares.SiquidemGalenuslib. 6. dePJacitiscap.a.clarc docet5quod eft compofitura , non dici fi- milare> membrana eft ex fibriscompofita:fimiliter quarlibet caro. Hincpro confirmatione noftra* fententia? , dicimus cum Galeno natural, cap. 15. Soliim libras vocari pofte fimi- lares partes:dicir enim fibras dfe fimilares particulas,& verefen- fibiles; cetera vero, qu# coinponunt fibras,primo effe elcmenta, deinde quatuor humorcs, &c. Plerumqifalso Galenum , tanquam teftem , citat Sandorius: Loco.n.citato membranas,& ncruos, ex fibrisconfici docetj docetq* haseffe fimilares parcica- lasj & vere fenfibiles. Vcrum Galenushic nequaquam docet.par- tes omnes fimilares ex fibriscomponi. Cerebrum enim eft pars prardpua, caq$ nobiIiftima,qua? tamen ex fibris componi minimi* dcprehenditur. Ofta pariter ex fern in is parte valde exficcata ge- nerantur: nec vlla ratio fuadct, eadem ex fibris confici, cum nul- la extenttalia filamenta in ijfdem oftibus. Quis quado dicer auderet, ofta v. g. pctrofa ,ex fibris componi: qms rursiis hnmo* rein aqucum, vitreum, &chryftallinum , Jiquores manifeftos £ Dodnna ergo Sandorij merum eft figmenrum.Perperam deniqj Caput 2.1ib.6. dePlacit.citat. Nammibi contra Ariftotelem ,& Poflidonium ,cum Platone tres Anim# fpecies, quas partesap- pellari pofte docet, admictir. Eius verba font; Quod fi par- tes etiam ifta? (fpecies fcilicct Anima?) ab eodem Platone nomi* nantur, nernini id mirum effe dcbec: ex ipfius .n. dodrinahabe- raus primum quicquid fpecies fuerit, poife etiam partem appel- iari: non tamen quicquid pars eft,eflfeid continue etiam fpecicm. Deinde illud fieri non pofle, vtquippiam iompofitum fimilarc ’dfcamus, totum.n.cum fibimetcontinuatum fit ,excertisquibuf- nutneroqj definicis compolitum eft panibus; at in fimilari- Altera 0^Q[ri Terpritf gitur Sort- iUrii*K Reprehsn- ditur ttoriHS* 58 LIBER PRIMVS bus partium multitude nullo poteft numcro circumTcribi. Hie nihil inuenitur contra nos , qui fatcinur ex diuerfis fpeciehus ni- hil coalefcrefimilare, VndehicJocus minimeconfiriDat 3 partes omnes ex fibris fieri, & Tolas fibras efte fimilares. Si autem caro in febre hedica abfumi poteft, inradis & Tuperftitibus fibris, vt lib. i o.cit.meth.med. cap. 11. & alibi vifus eft aftererc Gaienus, nonnecaro ftride Tumpta a fibris prorfusdiftinguetur ,tanquam res Tpecie omnino diuerfa ? Sanguis enim, ex quo caro fit fe- minc, ex quo fibia?, diftinguitur. Caro autem augetur,&de no- uoquotidie generaturifibra.v.Tpermatiaepartcs nunquam dc_j» nouOnaTcuntur. Capirc adhuc 2.cit.Iib.6. de PJacitis , nobis prorsus fauet Ga-* lenus , qui dum Anima? tres Tpecies cum Platone admiTerat, eaf- dem partibus fimilaribus corporiscomparat; quarum quaftibet fpeciemper Teconftituir; ficutiquadiberparsanim*. Nam 5 in- quit 3 rationem fiue rationalem j iracundiam fiue irafeibilem, Sc cupiditatem jfiucconcupiTcibilem, rede pofturnus 5& Tpecies Sc partes Anima? appellate: perindeaefiquis cum venas, arterias, neruos,ofla,cartilagincs3 carnes,& reliquaeiufdem generis,cor- poris Tpecies vocauerit, mox de ijfdem agat, quafi de partibus. Etenim Sc partes reuera corporis noftri ha?c Tunt, quippe cum ex ipfis totum perficiatur 3 & Tpecies itemnihilominus: in lolis enim fimilaribus id quod diftert Tpecies non eft, fiue fit carnis 5 Teu ve- na?, Teu ad ipis pars: neq; verum eft , fi dehis intelligcntes, dica- mus j ex tot taJibuTqiquibuTdam Tpcciebus totum conftitui, Sed in diftimiiaribus id fit, vt Tpecierum , Tormarumq, differentia nu- rncrum partibus fimiiem qua n dam rem eftcammam n oft ram, ait Plato ex tribus compofitam partibus; quas ita ctfingit, vt Concu- pifcibilem varif cuidam Beiug,IraTcibiJem Leoni,Homini Ratio- nalem comparer. Hoc in contextupoft PJatonem credit Galcnus, tres Animas relatas, efte tres Tpecies,& tres partes Anima?3 Sc quidem has par- tes , tanquam infimas fpccies , in alias non vltenus diuidendas efte voluit i quibus fimiJares noftri Corporis partes Gaknusma- nifeftecomparat: docetq* partes partium Timilarium non confti- tuerc nouas Tpecies, Ted efte ciufdem prorsiis rationis, £t inter partes has fimilares, venas, arterias, neruos, &carnes>manifeftc enumeratGalemn, VoluitergoGalenus pra?dictaspartes,lalcern fecundtomfenfumjCflefimiJares. Et fane qua? fen fiis iudicio fimi- lares funr, fimilares commodedici pofilmt, tefieGaleno lib. de- opr. Corpor.noftri Conftir.cap.2.vbi ha?c habec. Sit Iraqi ca op- tima corporis confiicutio , in qua turn partes fimilares omnes (fie .n.haud dub;e, qua? fepfui firnplicia apparent, aopellamus) pro- priam temperiem lortiuntur: turn qua? ex his inftrumentaria? par- tes conftanrmagnitudine, numcro, formatione,ordincqi mode- ratifiimefint confticuta?. Abunde hatfenus SanCforio Gaicnum oppoluimus,&oftendimus, eundem Galenum perperdm ab ip- fo citari. Sed hox de hac Conrrouerfia fufficiant. Medicine diuifionibusaddere Jubeccaput quartum libri de fubfiguratione Empirica,in quoGalenus conformem di- &is do&rinam efi: compiexus :Ha<5tcnus , inquit ,quantun-L-* compendio iicet, de experiential diffinitione tra&auimus. Theu- tas.a.totam Medicinam in trespartesdiuifit,Indicatoriam, Cu- ratoriam ,& Salubrem: has vero vniuerfas acquiri per propriam | intuitionem, hifioriam5& congruum de re fimili ad fimilem nan- fitum: propterea ,qui ha?c tria proxima Medicine partesefie vo- lucrunr, non abfolute partes, fed cum additionc,partes*cood!tu- tiuas appelbuere,vtpriorailIa partes finales,partium feilicet ge- nus in duas primas differentias difiecando, finales, & confLmti- uas: fiquistamen nominibus abun noluerit , non has conflituti- uas appellabit partes, fed quafdam Medicorum operationes: ille - vero animi habitus,quo Medicus vel indicate, vel curare,vel fa- nitatem cuftodire poteft ,meritd pars Medicine vocabitur, Abu- tantur igitur nominibus qui voluerint: nos in partes tres Medici- nam fecabimus, indicatiuam, curatiuam, Salubrem. Porrd Indi- catiuam in dignotionem pra,fcntium3& future rum ficuticuratjuam in Chyrurgiam,viofusrationern,&Pharmaciam. Salubrem vero quidam indiuifam feruarunt: quidam in fpeciem generi cognominem , in Salubrem, inquam , Sc in Eue&icam .i. boni habitus effedtricem: ahj addideruntpra?fci uatiuani, refum- ptiuam,&Gerocomicam.i. Senum cufioditncem* Sunt, qui cx rationis diuifione partem Medicine venati lint; cum enim, ficut Herophylus voluit, Medicina fit Scientia Sanorum, •egroruni, & neutrorum, tria cxcogitaucninr, quibus fingula iftorum conue- D E S I G N I S. 39 M edictn a tres par• tes. udnimi habitus e[l pa*£utn* Indtcati- U£->fiueSc~ meiOticA partes. Curatiua partes. Saltibris panes. Definim ta. 4© niunt,corpora fcilice:, Cigna, & Caufasmam , ftcuti corpora ,ita figna, Sccaufas congruefana 3 a'gra ,& neutra nuncupamus: Li- cebit igitur fecundiim hanc rationis fedionem , Empiricam quo- qae Difciplinam in fuas partes diuidere; non prohibeo tamen, fiquis &ah’terdiuidendamputarit3durnmodd nullum Artis me, brum ornittatur: proprerea & Theutas in principle Libri dePar- tibus, nihil obftat, inquit,fi Medicine partes in Indicatiuam,Cu- ratiuam, & Salubrem fefta? , in alia quoqj membra fecentur: quo fit, vt tninimemirum fit, fi Empirics artis alij duas partes, alij tres3 quidamquatuor, nonnulliquinq;pofuennt; fortafTeenim eandem omnes rci rationem. intuentur,fed vtdiuerfa concipiunt, ita&diuerfa explicate necefle eft; qua? verofit rationis diuifio, paulo inferius declarabitur. Hoccapite Galenus Medicina? diuifionem ab Anriquis qui- bufdamtraditam,tanquam bonam,confirmar. Trescnim Medi- ans: pra?cipuas partes ftatuere: Indicatiuam feu Semioticen: Sa- lubrem,& Curatricem.Indicatiuam diuidit Galenus in duas par- tes i quarum primaeft Diagnofts ,fiue Dignotio pr*fentis ftatus corporis falubris, infalubris, 3c neutrius. Secunda Prognofis,fiue pr«ecognitio futuri euentus morbi nuncupatur, Curatricem Me- dicine partem in ti es adhuc partes diuifit.Prima eft,qua? modum vtendi fex rebus nonnaturalibus in regris docet. Secunda eft, Chirurgia3qua? operationes manu adhibendas praeferibit. Tenia eft Pharmacia, qua? dcbi\a medicamenta di&at. Salubrem varias partes in contextu relatas 3 iuxta quorundam opinionem, diuifit. Verum diuifio iam data in Indicatiuam, Curatiuam, & Salubrem,Medicine Practice,quam vniucrftc Sdentia? Medicg, congruentius competit, ni placeat, vt fortaffis commode fieri po- reft, Phyfiologiam ad Salubrem reuocare, veiuci Pathologiam communem ad particularem Therapeuticam di&ara. Galenus libro ad Thrafybulum cap*47.& vltimo,qua?rit, cur fola Curatrixpars ,Medicina anciquitiis d da fuerit, &Hippo- crates,eiufq, difcipuli,qui hanc excolucre, Medici ? Sequent! fe* rie dubtum hoc foluit idem Galenus;Hanc huiufee rei caufam fu- fpicor, quoniam cum prima totius artis pars curatiua , quod Sc maxime neceftaria eftet, conftituta fitj dcindc per muJtum otium conferuatiua Salubriique vocata er adieda fuerit, totam artem i LIBER PRIMVS Eandem edic-ind ditterfit modis mul- ti dtuife- runt. Etfi cura- trix Me- die in a fold Medici nx nomints gander et anti quit nit mode ta- me 7i omnes partes co- pied it nr Medicine nomin. parte dcnominai i contigic , quemadmodum , & in alijs plerifqj fieri aftblet. Quandoquidem,& Geomctras appcliairus non cir- ca planasfolum figuras,verum etiam circa folida verfantes:nul- lufqjhis temporibusinucnitur,qui vf Gcometra,(ic & Stereomc- tra nominetur, fed nomen defeat, Vt etiam falubrium non cor- x porum, non ciborum dico falubrium , fed virorum ifta feientiu, ab Erafiftrato Medicis ex aduerfo diftin&orum. Pariter,& Trie- xarchas, vetcres GracitriremiuPrincipes nuncupant: nunc verd1 jam omnes vtcunque naualis excrcitus duces , etfi triremes non fint naues ilia?, eo nomine appellant. Huiufcerei quoddamfi- milecirca Medicinam, atq* Medicos euenit; a prima enira con* ftitura parte, vt & ipfa totiuscorporisgubernatrix ars,Medicina, ipfe artis profeftor ,Medicus nominaretur, tempore procedente ctfc&um eft. Quamobrem neque ab re nunc qui/piam interroga- tus,cuiufnam artis pars fit ilia facultas, qua? tuenda? fanitatis notitiam tradit, Medicine refpondcre poterit: latius namqj fu- fo3 & amplificato vocabulo, neque dum partem, fed integranu* humani corporis artem fignificante, Hippocrates, & omnes, qui hac tempeftate florent, iure Medici nomen inuenerunt, artifque ipfiusduas maxim as partes agnofeunt, Curatricem fcilicer ,atq; Salubrem. Hadtenus Galen us qui cap. 40. citati libri probat il- Jam Medicine partit«onem , qua in duas pra?cipuas Principefue partes dirimitur, Salubrem videlicet, & Curatiuam , quia nirni- rum ad has camera?, quotquor funt partes, rcuocantur: vti omnes ad Curatrice reduci voluit Hippocrates, feu potiusad Curatrice fimul,& Salubrem,dum Medicinam,Adie$ionem,&detra(5ho-. nem effe ftatuit • Varias Medicine diuifiones ab Antiquis exhf- bitas ftudio hire tranftuli, propter varias akcrcationes non rard hac de re in Scholis ortas. D E SIGN I S. 4i Geowefrtu S ter corner tra. Trtirat* cha. C A P V T III. Quid eft Signum ? NOn eft Scicntia 3 qua? Sfgnorum naturam frequeotius ex* pendit3aut horum vfui maiori cum neccfllcaic magis ad- dia quibus tamen prorfus di* ftmguitur. Vdtigium praeterca pedis Bonis loco moJli imprefq D E S I G N I S. 43 futnj naturale frgnum eft, a Bo'uctamen omnino diucrfum. Sed obijciuntprimdaliqui, Signum definiriper repra?fenta- tionem: atq,-aded cum repradentans non folum aliud a fe d iftm. 1 urn, fed prftcrca femetipfum repra?fcntct,Signum pariter figni- ficabit non folum aliquid aliud a fcdiftin&um, fed vlcerius fe~ mctipfum. Refpondeo,negando paritatcm, quia rcpr«fentans eft aliquid vniuerfaliusfigno. Eftenim repra?fentans in definitioneSigni pofitutn loco Generis , quando Signum dicitur eftc repraefentans rei alicuius • Quarequamuis reprafentans reprafentet femetip- fum,& aliquid aliud, non inde fequitur, Signum fignificaroali- quid aliud, & femetipfum. Nam id ,quod Signum eft, ft alio Si- gno figniftcari non poteft,quatenus fe potentise cognofcenti obij- cit, repra?fentans femetipfum dicetur. Diuus ergo Auguftinus loco citatoretfte ait, muka fe repra?fentare qua* Signa non funt: volens per h«ec verba, Signum, & rcpraffentans ab inuicem_* •diftinguu Obijcies fecundd ex D. Auguftino , loco citato, qusedam Si- gna fignificare non folum alia, fed feipfa* vt nomen, v.g.quod,vt cun&is compertum eft,omnia nomina fignificat: &confequenter feipfum, cum ipfum nomen, nomen fit. (Nomen hie accipio,non pro peculiar! parte Orationis, fed pro quouis vocabulo.) Simili- ter conceptus formatus de conceptu iam communi,comprehendc- turfubipfoconceptucommuni jcamomnis conceptus fubcom- inunicontineri debeat. Refpondeo, Signum pofte rem aliquam dupliciter fignificare. Prime, exprefse, & immediate,& per fe ac primarid. Secundo, confuse,fecundario,& peraccidens.Hoc fecundo modo,nomen, & conceptus figniftcant, non foliim alia prater fe, fed etiam fe- met. Signum verd in prima, & propria fui fignificatione, non fi- gnificat feipfum, fed femper aliquid aliud a fe diftinftum, Obijcies tertid, Deus, & Angelus, & Anima rationalis a cor- pore fep.arata,fefe per fuafmet effcntias,& fubftantias cognofcunt, vt probations Theologi profitentur. Cum ergo eognoicens , ni- hil, nifi mediante Signo, cognofcat, in hoc faltemcafu , Signum, &Significatumeruntidcm: AdeoqiSignu feipfum (ignificabir Refpondeo, diuerfam efle rationem concipiendi , & cogno. frhn4 eh iefth* Solatia SecundaJ obieciio. Solum Obi eft is ttrtia. 44 LIBER PRIM VS feendi Dei, Angeli, & Animas, a modo cognofccndi Hominis: qui quamdiu in hac mifera vita verfatur, vix quidpiam , nifi fum- mo cum labore, & mediantibus fenfibusac Signis percipit. Secus fe res habet, quando anima in ftatu gratisexiftens ad Patriam«* peruenit; vbi proculdubiopurius &porentius resquafuis agno- feit ,quam quando in corporis ergaftulis immerfa agebat • Deus •a.Oimripotens, qui omnia per fe,& immediate nouit, nullo eget adminiculo ad quiduis nofeendum: Angeli verb, feipfos faltem, fine alio iuffidenter agnofeunr. His pra?habiris, Signum varie ab Authoribus definitur. A Lo* gicis vulgo proponitur definitio ilia tradita a D.Auguftino,libro a.de Doftrina Chriftiana cap.i.quashuiufmodi eft; Sign urn eft respr#tcrfpeciemquamingentfenfibus,aJiquid aliud ex fefa- ciensin cognitionem venire. Eddem recidit alia Definitioab eo~ dem S. Auguftino Lib.de Principijs Dialcdicis cap.5-.data, qua? fichabetur; Signum eft, quod feipfum fenfui, & prater fe aliquid animorepradentat. Varie, Si- gni defini- 9 tones. Verum, quoniamhas Auguftini definitiones inftrumentalibus Sjgnis,exhominum beneplacico conftirucis maxime conucniie Videnrur , aliamexcogitauerunt PhiJofophi iaxiorem Signi defi- nitionem , qua? rails eft; Signum eft id , quod potenti# cogno- feenti aliquid reprasfentar. Hxc ,a. definitio omnia comple&itur Signa, cuiufcunqi fine nature, fiue inftrumentalia, fiue formalia* flue proprie Signa line, fiue improprie > dummodo nos in alicu- iusrei cognitionemmanuducant. Hascenim definitio Signi in ampliori & fufo vocabuli Significatoaccepti,ad ipfa Ipiritualia, iuxta Philofophorum confuetudinem, extenditur . Cum .n. Si- gnum id omne,quod Jocorei fubftituitur,eiufdemqucperconfe- quensreinotitiamaftert ,quotiesresaliqua fpiritualis fiefeha- AngeJus v.g.fccundum fuam efientia a nobis cognitus,erit medium cognofcenti ad intcUi- gendum Dcum :&confequenter inftar Signi tunc lehabebic; vt ’habet inter alios D.Thomas, prima Parte, quaft.56.arc.3. Signi • diftmdionem in infenfibile*& Senfibile,pra?fuppofuifie vifuseft Petrus Lombardus,Sententnrum Magiftercommuniter nuntu* . patiiSj in 4>lib.Scntenr.diftin(ft.i,dum ait: Sacramentum muifibilisgratiae vifibikrafomwm »j» vt Interpreter ioquuncur. Signi defi- nite ex Thibfo- fhis. Signum fimtuale. Signi di- ftin& o fc - endwn Pe- irum Lom- bardum. Sac? ame- tttm quid. Senfibile Signum. Si vero nullum dareturinfenfibile Signum, fuperuacanee vocabulumue, Senfibile,in Sacrame* ti defimtione pofuiftet Lumbardus. Pofuit ergo in lua ilia definf- tione particulars Sefibile, quia nouit dari infenfibile Sjgnum,vf patet mcxemplo allato Angeli, raanif’eftumque fit in fpeciebus impress, & express , qua? res 3 quarum funt fpecies 3 nobis re- pradentant ;etfi vtra?que fpecies penitus inlenfibiles fint > res ve- rum fenfibiles nobis cognitas pra?bcnt. Definitio ergo allata Si- gniinlaxiori fignificatione accepti, pra?ferenda eft definition] D.Auguftini: ciim Auguftinus infenfibileomiferit, foliulqi fen- fibilis meminerit. Vfitatioris enim Signi, Sen fi b i li s videlicet, de- finitionem, iuxta vulgarem confuetudinem, nobis optime rel i- qmt Auguftinus: quoniam, vtplurimum, apud omnes mentio fit Signi Senfibilis, quod fui fpcCicm extern© fenfui imprimit. Ha?c .a. imprdfio fpecierum eft in caufa, cur coguolcens proue- hiturin nocitiam alcerius rei a Signo diftindto. D E S I G N I S. 45 Export it ur definitio Signi tra~ dita d D. -dtigufti• no. Ca?terumSedul6animaduertendum , non Temper faltemab eadem potentia Signum, Screm per idem Signum fignificacam percipi: quoniam lignum aliquoties d Potentia fenfitiua percipi- tur; res verb per Signum fignificatad potentia fuperiori5& mul- tb nobiliori. Motus v. g. quo fe mouet Petrus , a potentia vifiua percipitur , res vero per didum motuin , voluntarium pra?cipue3 fignificata, eft anima , qua? a folo inteliedu , nequaquam a vilu dignolcitur. Nulla .a.eft alia motus voluntary in homine radica- ls caula prater ammam, qua feparata, corpoi i voluntarius defi- cit motus naturalis lolummodb remanet.Scio emm apud Me- dicos mulculum motus voiuntanjcaufam dici,quod ego libenter fateor&admitto,dumrnodo mulculusinftrumentaliscaufa, fiue organum, inftrumentumuc motus in viuente dicatur, QuamUiS definitio ilia Signi Jatefumpti, pauld ante exhibka, optima fit,qubd lenlibile fimul3& inlenfibiJc comprchendat, be- ne tamenhac iene S.gnum defimn poteft: Signum eft id ,quod rem aliquam nobis manifeftat, patentioremuc tack. Libro HntonaPniiolophica, quern GaJenotribuunt, Signum hoc mo- do detimtur: Signum iuxta Logicos 3 inquit 3 elt proloquium--* mentis comuu&um. Item antecedens 3 cui confequens aliquod aauwxum ru. Poitrcma quidem ha?cdefimcio vidaur cum Mot Hi i» homine i'o» Inman] cau/a ra~ ] dicahs. , Mv[chIhs caufa in* firumtnta~ Its mot us voititari]. ® mtio. s’Zm hmito ex „ienQt 46 LIBER PRIMVS It a Si~ £ni defini. 1 tones, ex cede Cal. quam bonam diximus ,coincidere , veluti etiam fequentes, qu£ • iibro de Definitionib. Medicisfcripta? leguntur. Sigriumeft reij ' qua? contingere debet,dignotio. Vd Signum eft id, quo cognito, aliud,quod ignotu nobis crat,deprehenditur.Gra?ce cnim dicitur Jn*ce)7/xw3 ideft,oculti ,fiue incerti,fiuc incogniti, ftuedubijmanifeftatiuum,denionftratiuurnue. Caufa? etenim ‘ ipfendnraroSigni vicemin Medicina fubeunt: Temperamen- ,tum v.g.calidum ,intenfusa?ftus, alii; crudi, & Vini generofi li- beralis"aftumptio,febremefliciunt, Sc inftarSignorum Medicum ad debris infeftantis cognitionem manuducunt, quamqudm pul- fus, & vrina, vnaeum qualitate caloris, fiat praxipua ftgna febre ■confcquentia,eamq-,prodentia. Quoniam rerum effedus vdiiri caufarum ftgna font, rede Galenus lib. 5. de loc. affect, cap. 7. fi- rgnum caufa? appellat,quidquidab ipfaprocedit. Galeni verba fic accipe: Eft igitur communis fertno, quem dicere propofui de naturahbusfacultatibus,quasinqualibet parte generatim qua* tuor dfe didiciftis. Prima vero attradricem, qua? peculiares parti fuccos,alendi ipfam gratia, & appetere, & atcrahere poteft: alte- ra deinde eft, qua? alteratrix dicitur, qua fuccusattradus fimilis euadit parti, qua’ alitur; huic alia dua? miniftrant, retentrix, qua? fuo munere fungitur,quandoparsattradum fuccum coquit, iru* fuamipfiusnaturameum mutans: &expuItrix,quandodcodio- nc, quod inutile eft ,excernit, idq* excrementum vocatur. Has fraq; facilitates inqualibetaffcda,vtrum valida? lint, an infirma?, conftdcrctis, honor. Vt in hepate (quoniam de hoc dicere infti- tuimus) vis attrahendi, ft quomodolibet afficiatur, cibum in ven- triculo iam in fuccum tranfmutatum relinquet, vt per aluum qui- dem exade confedus, verum Jiquidus, Sc haudquaquam exficca- tus cxcernatur. Atqj hoc, quod ipfa afteda ftc, ftgnum vobis crit: quidquid enim ab aliquo, tanqud d caufa procedit, id illius ftgnum efleconftac. Qua: de facultatibus naturaiibushuc ex Ga- leno tranftuli, in fuppJcmentum eorum, qua? Jibro 6. mea? Phy- fiologi# cap. 4. dida funto. Hanc Galeni dodrina legenti aper- tu eritqudm audaderei imponat Sebaftianus Naftus in fuo Spe- culo Methodi Medendi, parte (ecu nda, Sedione 5-.Trad.-1.qua?- ftione 1. vbi ait: Galenus deniq* ait ftgnum eftc illud, quod ab aliquo proficifcitur, tanquam d caufa; minus placet, quia non fo- Caufa in- ter du fubit rationew-> Signi, Tria pra- ciptia St- gnafebrtu. Ljjettus funt ftgna caufarum. Quatuor faculties naturalesy car rr.que mum:st hi epal is wale afe- ttt ftgnum. D E S I G N I S. 47 limr cowucnit ah’js, hoc eft morbis, & fymptomatls, cum h»c ctia proficifcantur ab aliquotanquam a caufa: fed pra?terea nullo mo- de figni naturam exprimit, fed porius naturam eftedus declarat, quicumqi ille fit. Sane hie Scriptcr, vt dixi,Galeno imponit, nec huius dodrinam vllo modo penetrauit. Nam Galenus loco cita- to fignum non definiuit,fcd folummoddeffedum omnem, caufa? a qua pendet fignum effe dixit,quod eft veriftimumicum effedus afemetnon producatur, fed femperab aliqua caufa. Quare cum fit eau/a? foboles, caufa m indicat. Gafpar Hofimannus credidit pariterGalenumloco citato de locis affedis definiuifle fignum. Signum eft, in quit Galen. j.Iocor.affec. y.quidquidab aliquo, tanquam caufa procedit. Sed hie homo Galeni textum corrum- pens, gratis figmentum afiuit, vt ex Galeni contextu liquet. : Seha(Ha~ nus Na- fius per- (iringitur. Hofmanm error. C A P V TIV. De Notations > Notions, Not a, & Indie io. HArum vocum cognitio Galeni Opera legenti prorfus ne- xeffana eft . QuarepecuJiari hoc Capitulo , has voces, Signo cognationcmhabent ,exponerc volui. Notatio ex libro de Definition.Media's, eft per notam, vel per notas, fine Signa, perceptio: Vel, Noratio eft Signum,quod rem minus patentem quampiam declarat. Author enim di(5ti libri-, , fiue fuel it Galenus, fiue alius quifpiam, per hanc vltimam deh- nitionem confundere vifus eft Norationem cum Signo, per pi L mam verd definitionem ,diftinguere . Notatio quidem videtur eftc rci perceptio, non verd Signum. , Inprima ilia Notationis definitione confunditur, & optime, Notacum Signo; indiferepanter enim his vocibus vtittir Author, Suntquidem Synonima, vt expra?fata definitione pcrfpicuunru* euadit, veluti ex libro de PJcnitudine , fiue Plethora, cap. 7. vbi Gakn.ait,adiones validaspropriamefie ac infeparabilem vuium vigentium Notam, Notio 5 ex libro de Hiftoria Philofophica, eft ipfa perceptio fenfuum, dumrem aliquam cornprehcndunt; vcl eft Cognitio quasdam; qua? duplex eft, vna, notio nominis j aitera veid defini- tion is>vi habet Gaknus Jib. i.dc different,pull. cap, 2. vbim- Notatio quid. X out, dr Albova- dicltJt*n~ Norio quid. Cogni tic d.tJl t.\. 48 quit, communem notionem puIsuscfie,quod fit partium qua* rundam corporis morus perpetuus • Rursus,, notiones definitio- nis, fiuecflenthe proponiteodern in operc , & alibi, Galenus. Indicium certum, quod Grads fixunptov dicitur,eft id ,quod pcrpetuo vnum aliquod certum fignificat, ac indicat. Vel, eft ar- gumeotum neccfiarium a demonftratione Tumptum,vel abipfa indicatione( licet cum ea aliquando confundatur) qua? Grads habet Galen, comment. 3. Prognoftic. conformiter Hipp. ibide,quifequetiaprofert verba: Probe verd peritumcfic oportet de Indicijscertis, ac fignis alijs,Tciendumqi quod quouis anno, & quouis tepore,mala malum,& bona bonum denunciat. Galen, in Cornment.monet,Signularius patere indicio, docens omne indicium dTe Signum, non tamen reciproce omne Signum die indicium. Quod aucem certum eft, & infallibile, Indicium dicitur: qucmadmodum ab Hipp, cit. lib. Prognoftic. ( veiuti et- iam lib.4. de Morbis) expofitum eft, dum inquit: quouis anno,& quouis tempore, mala malum, & bona bonum denunciare. Vult autcm Hipp. ea, qua? mala flint, efie Temper ,quafi ex fua natura, mala: non tamen in omnibus, & omni tempore a?qualiter; Febris v. g, in luucne , & AdoJeTcente minus periculofa eft, quam Sene,etfi Signa febris ardentis,malum aut periculum Temper pra- nucienr. Hetc dodrina ab Hipp.exponitur lib. 2. AphoriT. aphor. 34. qui fic habetur. In morbis minus periclitantur, quorum na- tura,aut atari, aut habitui(fiue conTuetudini, vt loquuntur alij) aut anni tempori, magis congruit moi bus, quam quibus nuili ho- rum eft Tamiliaris.Nunc diximusinluuene,qudm in Senefebrem efie minus periculofam; quoniam febris luueni, vrpotecalidiorf, magis cognataeft,quam Seni frigido, qui febre & praTertim ar- dente non afficitur, nifi accedenre potentiflima caufa,qua? pericu- IurainSenearguit,obmagnamTcilicetin Sene mutationemab cadem potenticauTa fadam j ciim tamen a Jeuioribus caufis ill— luuenibus incendiumfuTcitetur. luniorum vehemens calor, ve- iuti Senum imbeilis, proponunturab Hipp. Jib.i, Aphor. aphor. 14. Qui crefcunr, inquit, plurimum habent calidi innati: pluri- mo igituregentalimento, alioquin corpus abfumitur. Sembus verd parum calidi ineft: paucis propterea fomiribus indigent* quia a muitis id extinguitur. Hanc ctiam ob caufam febres Seni-. LIBER PRIM VS Judicium certimu quid. Signu tins patet quam Hm‘ Febris in quibus pc- ncitlofior. bus non perinde acuta? Hunt: frigidumenimeorum corpus. Ex hoc AphoriTmo conftat , S|ftes frigid# intemperiei , liuc remiftioris caloris, valid ius rebus calidis, qua? febrem inducunt, reniti,qiram Iuftiorcs,quiob intenfiorem Tui calorem facilius re* rum calidarum vfu excandeTcunt. U Quod de ftatibus didum eft,idem deanni tempore obTeruan- - dum. Vndefebrisardenshyeme orta periculofioreft ea, qua?' a?ftate nafeitur. Nam febrishyeme produda, caufte febrilis, cui hyemalisfngiditas maxime reniticur, magnitudinem & vche- mentiam arguit. Proinde Galen.comment.cit.aphoriTmi 54. lib. a.inquitiNam duarum febrium ardentium magnitudine parium, ilia, qua? aduenit hyeme, eft peniicioftor, &c. AJiud indicium Temper malum proponitur a Galeno Com- ment. 3. in lib. 5. Epidem. vbi docet ftillam Tanguinise naribus in febnbus acutis ortam,Temper prauum elfe lignum . Demceps boni indicijexcrnpla proponam, dum varias Signorum diuilio- nes propoTuero; Hie aurem de Indicio egi, vt vocis lignificatio- nem exponerem. Didumcft,indicium aGra?cis Tg»«i»'p/or appellari. Dicamus pra?tereaea,qua?apud Galenum leguntur Commentario i,in_* JLib.Hjppocratisde Vidus ratione in morb.acut,tex.2.T«*Atap nec omnino a?§ram,fed medium inter vtrumque* Quiuis Tl°sr~ whdigm- ]cu»r. D E SI G M I S. 5I quo mode conualefcentium corpora fe babent. Signaitide ncu- tra caufas patefaciunr.Licet enim Signum, hue Salubre,hue Infa- Jubre, fine neutrum fueric, Corporis Statum Salubrem, Infalu- brem, & neutrum detegat,'ad caufam inueftigandam non eft inu- tile,quamquam caufa ipfa aliquoties Signi rationem habeat.Cau • fa porrb morbifica in corpore extans, corpus idem infalubre red- dit. Signis ergo dignofeiturj vt patec ex plenitudine, humore * biliofo redundante, & febrem caufante, reliquifq; pariter caufis, quse non nifi Signorum adminiculo, non feciis, acreliquus ftatus prater naturam, deteguntur: vtinnuit in contextu iam cit. Gale- nus, dum ait: Poftha?ccaufarum,qimn ipftsfunt, inuentio. . Can ft ft* gms dtgnr* fcitur > etfi 1 figni rati9 nsm a U- , quando in- duat* Dixi,SignaSalubriaquadoqj in a?grisreperiri,qu£quide futu- rum morbi Salubrem euentu pramunciant.-etfi non ignorem,Signa SiJubria/impJicirer, &ab/oiutedici Signa Corporis Sani j prout afterere vifuseft Galenus Jib, de ArteMedicinaJi (alij Artenu* Paruam appellant) cap.4.aiens: SaJubrc (iimpliciter corpus eft, quod ab ipfo nature ortu , turn bonam habet remperaturam in_* fimplicibus,& primisparticulis,tumin his,qua2cx iliiscompo- nuntur inftrumentiseft commenfuratum. Salubre verb nunc eft corpus, quod in prefenti eftfanum.-eft verb, & hoceo tempore, quo fanum exiftit,bonam habens temperaturam, & commenfura- signorum SalubriZ lautH(^0m Corpusfim salubre. Corpus Sa £ tionem, non tamen optimam, at fibi propriarn, Ipfius verb Sa- lubris fimpliciter Corporis tale quidem eft Temper id quod eft op- tkna temperantia pra?ditum, ac maxime eft commenluratum, vt multum autem, quod aconftitutione optima non valde admodu deficit. His conftar, Signa Salubria proprie dici ea qua? fanum—* indicant corpus, licet Signa Salubria dicantur ea, qua? in a?gris fa- nitatem futuram pra?monftrant: vt mox cum Galenocap.7.& cap. 8 3. Am* s Medicin. dicemus. Conditio- ties corpo- S*nU\ pUdter. Signa Sa~ ltibrta. u™c*fanis vijuntur. Corpus infalubre oppofito mododeferibir Galen. Jib. ciude Arte Medicin. cap. 5. vbi ha?c habet. Infalubre verb fimpliciter eft corpus,quod ab ipfo ortu natura?,vel in confimilibus malam habet temperaturam, vel fn inftrumentarijs incommenfu- rationcm, vel vtrumque vitiura. Infalubre verb nunc eft corpus, quod eo tcmpore,quotale dicitur, . Neqi oblcurum eft, quod &hoc ipfum,eo,quo diciturtempore a?grotans,vel in con- fimilibusmalamhabettempcraturam, velin inftrumentarijs in- Infulubre ?ro te?on% 52 commenfurationem,velvtrumque. Eft verd & Temperinfalu- bre,quodex ipfo naturse ortu,velpeftimam habet temperaturam in fimplicibus& primis paiticulis omnibus, vel aliquibus, vei his qua obtinent Principatum, vel in inftrumencarijs incomrnenTu- ratiflimumexiftit ,ftmilker autemin his, vel in omnibus, vel ali- quibus, vel illis qua obtinent principatum. Vt multiim verd info* 1 ubre eft corpus, quod ab huius quidem vitio recedit > nondum«# tamen in medio conftitutumeft. Hoc in contextu Galenus patenter Infalubrem Statum corpo* risduplicem conftituitjvnum a natiuirate talemr alterum in tem- pore, obaliquam fupcruenientemagritudineni,ortum. Non To- lum autem corpus infalubreobaduenientem aliquo agritudinem,fed pratereaob concomitanrem ,vocat Galenus* Dicit namque vitium congenitu efte vel totius Corporis,aut plu- rium partium ftmilarium,autcuiufdam nobilis, aut ignobilis in- . temperiem ? vel partium diftimilarium malam conformationcm. [ Non mem ink exprefse Galenus folutionis continui, quod rara_?, . aut nulla, d natiuitate criatur, filabrumoris alterutrum,fupcr- num,velinfernum,leporinum,aut Tciftum excipias. Adde quod ad temperamentum partium vnioprafupponitur. Quod omnia genera morborum hominibus quouisanni tempore contingant, quotidianamortaiium agritudmes integram faciunt ftdem. Si- gna ergo, qua quemuis Corporis defe&um ,liue congenitum_*„ hue tempore quodam ortum, demonftrant,Infalubria Galena dicuntur* LIBER PRIMVS Corpus se~ eji a run- Mitate, falitbre '"vt multam, Continui folutio a na mutt ate ra~. ra. Siquis nobis opponerct, morbos dari harcditarios aut con- genitos, iuxta iam relatam Galeni do&rinam ,faeiJis eft refpon- £o, a nobis lib.i. noftra Pathologist data , nullum morbum efte naturalcm, habito refpedru ad naturam communem i aliquant ta- tnen indifpofitionem Petroconnatam efte poflc., Quod autem ab ipfo ortu peffima fanitate nonnulli ftuantur, praterqua quod quotidians experientiaid conftrmatur , Galenas lib* 6. de lank* tuenda, cap. t „ id conftrmats Praterea ad cos* inquit , qui ftatins abortu vaktudinarium corporis ftatum Tunt fortitr, &c* Corporis neutriStatum Galenuscap* 6*citati libri de Arte a : Parua , CGnfeqeotiue hac ferie deferibit: Quoniam verd, mquir, ’ & oeutru Corpus tripliciter diccbatur * vnum quidem quod neu- 1 Tripkx ”€!i~ D E S I G N I S. 53 tnuscrat extrema? diTpofirionis pamccps;aliud autem, quoniam vmufqj,aliud,quoniam aliquando huius, aliquando verd illius. luxta primum fignificatum, neutrumcrit corpus , quod exquiftte medium eft faluberrimi , Sc inlaluberrimi corporis:& huius qui- dem hoc limpjiciter talc, quod ab ipfo ortu natura? ita eft confti- tutum:hoc verd vt nunc,quod in praienti tempore medium ex- qui/ite cxiftit faluberrimi atque infaluberrimi corporis; ipftus .a, fimpliciter, femperquidemtale eft id quod in omnibus atari- bus tale perdu rat: vt multum autem, quod nonnullas recipit mu- aciones. luxta verd fecundum figniiicatum,ncutrum erit corpus, quod ab ipfo ortu natura? contrariarum ftmul eft particeps difpo- htionum,autfcilicetin vna parte, aut in duabus difterentibus;in vna quidem ,fi fecundum alteram oppoIitionemdFe&iuaruni-* qualitatum bonam habucrit temperaturam,vd etiam fecundum vtramque, fedin formatione, vel magnitudine, vd numero par- tium, vd fitu delinquat: aut contra in his quidem rede fe habeat, vd omnibus, vdquibufdam, peccet autem in temperatura: in-* differentibusverd partibus,& iuxta omnesoppolitiones poteft quidquamfimuJparticcpseftecontrariorum. Etfempcr quidem tale,quod per omnes states in eodcm perfeuerat. Vt multum ve- rd , quod aliqua ex parte euariat • Ita verd & nunc neuti urn erit corpus ruxta fecundum lignificatum , quiavd in parte vna hare quidem lib. Salubriaexiftunt, ilia verdinfalubria , vd in diftc- rentibus ita afficitur partibus. luxta verd tertium fignificatom-*, neutrum erit corpus*quod aliquandoquidcmfaJubre,aliquando verd per vices cxiftit, vt nonnullis accidir,qui in puentia falubri- tate Corporis vigent*cfcm verd ad iuucntuiem peruenerint,infa- lubres euadunt ,aut contra; In vno autem tempore, quod ita eft neutrum, exqui/itequidem confiftere nequit; latius .v, li accipia- tur, contingit, Nouimus autem, quod. Nunc, dupliciter dicitur. Salubre igitur, & Infalubre, Sc Neurrum corpus, quot modis di- catur,&quale vnumquodqj fir,fufficienterexpJicauimus. DeSi- gnis verb deinccpsdicend urn» Hadenus Galenus in hisnulio egens commentario. Poftquam Galenus Corpus Salubre, Infalubre, Sc Neutrum cxpofuitjSignapariter Salubria,lnfalubria, Sc Neutra ,pra?di- , feu triplicemii- St At Hi nru ter fimi>li- cit er. Status nett ter pro tc- pore. 54 LIBER PRIMYS Jam corporis human! confticudonem,fanam,a?gram,& neutram, indicantia, cap.y.cit. Jib.de Arte Medica due Medicinal! , lucu- Jenccr propaJat: Sunt autem, inquit, &ex his ( Sign is Videlicet) ; Salubria quidem, &qu#cunque pntfentem indicac fan tatem,Sc futuram pramunciant, & pra?teritam memoria? (ubijciunt. I lalu- bria verb, qua? & pra?fentem indicant a?gritudinem, &futurarn prsenunciant, atque memorise ftib jciunr. Hadem ra- done neutra dicuncur, qu« neutram dilpofidonem oftendunt, pr£nundant,& memoria? iubijciunt3(& qu# nihil omninb dc_* difpofitionibus indicant, vei nihilo magis lalubrem,quam mfa- Jubrem dilpofidonem oftendunt:) & qua? partim quidem lalu- brem, partim verb infalubrem indicant difpofirioncm:& quit ali- quando quidem falubrem 3 aliquando verb infaiubrem, &ha?c quoque fecundumtria tempora, veludfalubda , & injfaJubria_^# Vocantur autem nonnunquam a Vetuftioribus Media's h#com- niaSigna pr#nunciadua,quamuis pra?fendum,vel pra?tcritorum fint indicadua. Vlus verb non paruus eft ex pra?nunciaduis, atq; indicaduis, minor autem ex his qua? memorise fubijciunr, Cum igitur fint Salubria Corpora 3ha?c quidem fimplicirer, ha?c verb vt nunc, qua? & Tana dicuntur.Saiubrium fimplicitercorporum duplicem diximusefTediftcrendam : quoniam nonnulla quidem fempcr,nonnuIla verb vt multum eftent talia.Et lemper quidem, qujeoptimam confticutionem fortita Hint; vt mukum verb, qua? non magnopereab illarecedunt. Sahibna ’mpUciT InfaLuhria tn^Neutri trhhcia. Trdnuaa- ma. (hcaTcr Trcgno(H~ tafgatu, grlivju*: wiMw momentt ntorum fi- gna. Salkhre corbHS d'i- phi' C A P V T VI. Quod ejl Vlteriorprace Diuifionis Interpret at to. S E C T I O I. In qua Definitio Medians a Galeno tradita examinatur. Af edicinA Hera- philo data. Alenus Libro citato de Arte Medica cap. 2, Medicinam I Tf oc orc^ne Mcdicina eft Scientia Salubrium, Infalubrium, & Keutrorum. Hanc definitionem Hcro- D E S I G N I S. 5 5 phili , do&iflimi Medici, effe teftatur Galenus lib. de fubfigura- tionc Empirica cap.4,erfi Tub alia verborum fer ie: Sunt 5 inquit, quiexrationisdiuifionc partesMedicin^venatilint: cum enim, ficut Herophilus voltiit Medicina fitScientiaSanorurn , xgxo- rum,& Neutrorum,tria excogitaueruntjquibus fingula ittorum, conueniunt, Corpora fcilicec , Signa, & Caufas; nam ficuti cor- pora, ita Signa,& Caufas,congrue fana 5 a?gra , & nuncupamus. Hanc definitionemquidam improbant; & primo quidem,quia ab ipfo definitio non valde probatur iibro ia cit, de Subfiguratione Empirica cap.4. & Jib 6. de fanit. tuen. ca. 3. vt loquitur San&orius Commentario in Particulam primam Sccundi Capitis, Artis Medico, Sed profedo nimis auda&er GalenoimponitSaudor/usicum nihil tale apud Galen, exret. Verbaenim Galeni de pra?fata defimtione, Jibro de Subfigurac. Empir,cap.4.modoa nobistraduftafunt, vtvidetis; in qulbus tamennullo padto definitionem allatam improbat Galenus. Et multo minus eandem reijcit lib,6. de Sanit.iuen. cap. 2,quod in hoc ne verbum quidem de di<5h definitionepronunciauent idem Galenus. DidtenimtantiimHerophylum neutrum admififik_£ Statutn. Etijb.ad Thrafybul. cap. 8. poftquam dcfinitionesa fine dcfiunptas non exiguasambigmtates parere docuic jpraecc- denticap.2. Medicinam Salubrium,&Infalubrium Scientian.i_* eftecontra quofdam afterit. Ergo Herophyli definitionem, tan- quam bonam, probauit Galenus. Mera ergo impoftara vlus eft inhocSandorius. Trma 0 smEIoyim merit6 n- \>™hendi~ S olutio. Secundo hanc definitionem nonnulli improbant: quia ex Ari- ftotek lib.2.Pofter.& Galeno lib.4. de difterenrijs pulfuum cap. a.omnis bona definitio datur per caufas externas.Sed prgfata de- finitionon per has datur: ciim conftare non videatur caufacffi- ciente ,&finali,qu;e externa rcrum communiter cenfenrur. San&orius, poft alios, his nixus prarfatam Medicine defini- nitionem fpreuic, fed minus oculatci vt qui quamplurima loca fi* niftrecitat • Nam cap.2. lib,4. de different, pulf. nufquam Ga- lenus docuit,omnem bonam definitionem dandamefte per cau- fas externas, vt legenti patebir. Galeni verba hcec funt: Quare definitionem quam vocanc eftentiaiem,qua'eft oratio eftentiam Secunda obieUt°9 Solhtiv, 5 5 LIBER PRIMVS rei docens , planum eft genus explicaturam efte, & difterentias, & vfum generationis ,caufam item dficientem *ad ha?c materia- lem, aut inftrumentalem, aut quoquo modo velis appellate. Hie non loquitur Galenusde Caufis extends, Qui tamen diceret ip- fumloquutura dectficientecaura,& vfu generationispulfus , id libenterfatcor. Sed in omai definidone etiam eftentia Ji ,omnes can fas reperiri,minime docuit: vt patet ex code n cap. vbi inquitr Iraqi hoccibi primum fit indicium hominum inanium, & vano* rum, vbicosrei propofolafore vna definitionemaudias. Naai funtinquibusnon iamduas,fedtrespneftat, vel quatuorface- re. Primam, qua? eiufdem lingua? omnibus hominibusfitconfef- fa, qua? quidem dc rei eftentia nihil ftatuit, fed in nuda limitatur notione; alteram iam qu# aliquantum recedat de nodone,atq; nonnihil accedat ad eftentiam: ad hsc tertiam, qua? ampliiis cum de notionc,tum de eftentia aperiat: poftremo quarram , qua? do- ceat totam eftentiam. Exhisconftat, duas daridefinitiones eften* dale?, qu# non ncce/Tarid totam rei eftentiam expl cite exponut. Eodem rurfus capite Galenus inquit.* Omnino veto apud Tyro» nes cuiufuisdftciplina?ne proferendzquidem defininones elfen* dales funt: verum vbi a notioneexorfi ad eftentia? eos notitiam deducamus, hie iam prompts memoria? gratia rem vniuerla limitatam complenifi huic foil congruat , Qua?- ftioni.n.quid fit, per definitionem refpondetur, vt loquitur Ari- ftoteles;Quaeftioni verd, cur resita fit,reddendo caufam refpon- detur, Dum quis qua?rit, cur tonat $ huic vltima? fatisfic, quand o dkitur,quiaextinguitur ignis m nubibus, ita enim per efficien- tern caufam refpondemus. verd qua?ftioni quidditatetn_* Tonitriis quo?renti fatisfit>dum dicimus, eft Strepitus in fadtus.In haccnim definitione nulla ponitur caufa efficiens ,aut finalis toniti us: ficuti nec in prima refponfione ,quam definitio- nem &demonftrationem fimul vocat Ariftoteles > finalisvlLu Ridicule ergo finalem, & eflicientem caufam in definitionibus neceflarias efie ftatuunt aduerfarij. Concludendumergo,definitioncm illam Herophili, quam, vt bonam, vfurpat Galen us, efie fufficienter bonam. Scientia enim in didta definitione loco generis habetui: Salubnu,lnfalubrium, 8c Neuttorum, in ea differentia? locum obtment. Licet ,a. neget Jnuetionis ini turn eft ret de qua “qulddita- tem cogw Jcere. Bonadef- mtio' Dilmtur aducrfa- riorum car uilli. Medicine definite %(t bona, DE SIGNI5. 59 cum alijsqulbufdam San&oriusj vocem , Scientia, in dcfinitionc propriedici, fatecur tamen, vt vera eft, Medicinam apud PnTcos Scientiam appellari. Quod autem non nomine ten listed re Tcicn- tiafit, fuseiatis in noftra probauimus Phyfiologia. Quamuis deniqj Salubre, InTalubre, & Ncutrum ina?qualiter aut a?quiuoc£ fortaflis de rebus incongrue differentia locum pof- fidenti quoniam circa Salubre, InTaiubre, & Neutrum, vt MedL cina?obic& ad artem pecuniae qmrrenda? per* tinent:&in artegubernandarum nauium potiiis, quam inra- tione corporum exercendorum dub:tare lolemus , quanto mi- nus ilia quam ha’C enucleatis , & exquifitis precept ioni bus ab- foiuta eft: & praterea item de reliquis. Magis autem in ai tibus, qudm inSciencijs ,confukationi locus eft . In eis cnim iapias ambigere lolemus. ConTultandi autem ratio in ijs locumhabet, quaplerumqi v/uveniunr,cumeorumexitusincertus fit , & m quibus nihil eft ddinici. Itaq> ad resmagnasconfiderandas alios in Confiiium adhibemus, nobis ipfis dilfidentes, quafi minus ad difpiciendas ac diiudicandas idoneis. Confultamusautenon de finibus, Ted de ijs, qua ad fines pertinent. Neqi ,n* aut Medicus, an Tanaturus (it >conTultat j aut Orator an perfuaTurus* aut Vir ad Republican! adminiftrandam aptus,an bonis legibus Cmitatem temperaturus, neqi alij denique Artifices de fine deliberant; led omnes propofito fibi ccrto aliquo fine, quemadmodum & quibus rebus cum poffintaftequi,cogitant. Ac,fiplunbus raodis ac ra- Fa qua fttb conji- Hum ca• dunt. 'Rerum omnium ca if*»na- ture > ne~ i ceffitas* fortune, menfque. Conjultdt homines de ijs qua. ab ipfisfieri, ant tetari joJfuHt' In Medi- cine con- fultatur. in art thus quam in~j Jc lent ifs frequetior eft cartful- tatio. Quancta in ConfiliHW Alii vocan~ tur. jtfffti d(L*s jtine, fed at rnedifs ca~ tionibus id quod volunt* confici pofte videatur* qua facillime * Sc optime conficipoflit* infpiciunt. Sin autem vna ratione commo- de poflit abfoiui* qua via ad illam perueniant* Sc qua ad hanc, eo vfq>ad primam caufam peruenerint* qusinuentionecft vltima. Qui conlultat enim, inquirtre ac retexcre veluci defcriptionem-* quandam Mathcmatica videturjquemadraodum difturn eft. Sed illud certeapparet,non omnem qusftionero efte confukationem, vt ftmt qusitiones Mathematics; confultationem.v. omnem*cfte qusftionem, Illud etiam planum eft, quod eft retexenti poftrc- mum, id efte agenti primum. Quod ft ij,qui actin' flint* in aliquid inciderint*quod fieri nequeat, cumabcodcfiftunt: vcluti fipc- cunia fit opus,eiufq,* exped lends nulla ratio inueniri poflit. Sin autem alicunde fuppeditari pofte videatur* turn ad agendum ag- gvcdiuntur, Fieri autem pofte dicuntur ea, qus noftra operaefli- ci poflimt. Nam qus amicorum ftudio* & opera tranfiguntur*no-» ftra opera quodammodo neri videntur. Principiumenim in no- bis eft. Qusruntur autem aliquando inftrumenta,a!iquandoeo- rum vfus: itcmq, in reliquis, intcrdu cuius opera* aliquando quo- modo* aut qua via res expJicaripoflir. Ac videtur lanehomo*quc- admodum didtum eft * adionum efte principium. Confultatio autem eft ijs de rebus*qus a quoqjagi poftunt. At aftioncs alia- rum rerumcaufa lufcipiuntur. Define igitorconfultari non po- teft * fed de ijs, qus ad fines pertinent. Neq; de rebus fingulari- bus: v.g, fitne hoc Panis*aut fitneitapiftus vr cporrer, Hsc enim feufu mdicantur. Quod fi Temper conTultaiietit * abibit in infini- tum.- id autem* de quoconfukatur5& id de quo confilium captum eft *eadem hint inter Te: nifi quod ddinitum iamac decifum eft id* de quo confilium capitur • Quod enim confultatione adhibita reliquis prspofitum eft,id eft* dc quo confilium captum eft. Nam quemadmodum qunque fit adurus, turn qusrendi finem facie* cum principium ad ieipium*&ad eamfui partem*qus prseftatqj imperat* reuocar;t. Hsc enim eft, quscoifliimm capit. Quod ex Veteribus quoqj Reipubi cs adminiftrands formis , quasHornc- rus imitabatur, paipici poteft. Nam quibus dc rebus Reges con- filium esperant *easpopulo tenuaciabant, Quomam autem id, de quo confilium capitur. Tub deiiberationem, Sc appetitionem-* cadit,ciun fit ex numero earum rcrum qus in nobis fits funt:coa- D E S I G N I S. r peqmhtis eftConjul* tatt0m Dc ifs qua fenfibus ferciptwu tUTiKOH fit ConfiiiitAr no. 6 2 filium erit , earum rerum , qua? in noftra poteftate funt , appetitio cx confukatione proueniens. Nam pofteaquam coniukatione * adhibita iudicauimus, turn ei confultationi conuenienter appeti- mus. Ac confilium quidem quid fit, quibufque in rebus verfetur* earura deniqj rerum efte,qua? ad fines pertinent, fic a nobis veluti adumbrando expofitum fit. Hasten iis Ariftoteles. Nimia? prolixitatis me aiiquisargyet, qtfod Caput hoc integru cxAriftotcle hue traduxerim ,&quidem prater inftituti Sermo- nisrationem. Scd meo iudicio nimium inepte arguerer, quod rem propofuerim omni Viro prudenti, & maxime Medico, ne- cdfariam. Nam, & virtuti coniun&iflima res eft Confilium, & ab co mag is, quam ab a&ionibus, mores dii udicari videntur j vt lo- quitur Philofophus autem, prater inep- tum,& temerarium,confiiio in rebus dubijs vti debetidebetqiin- fuperprafcire,qua?res Tub confilium cadunt, &qua? non , Diffi- cukas inueniendi, vel celebrandi varia remedia, ad integra fani- tatis acquifitionem, frequentem Medicorum conuentum, & con- filium expoftulat. Vt autem quod bonum ,& optabdeeft , nan- eifeamur, & qued malum eft, declinemus, confiho vtimur. Om- ninb enim confilium ad eas res pertinet, quit funt in noftra pote- ftate: vt citato cap,4. Jib, 3. Ethicor* loquitur Philofophus. Ex quo coftat,confiiia circa ea quit a nobis fieri vllo pafto nequeunt, irr/ta forejvt eedem capitc antecitata iam verbaconfirmauit Phi- lofophus , inquiens; Confilium enim non eft eorum ,quit fieri nonpolfunt; Etfiquis dicac ,fetalium rerum agendarum confi- iiuen ca?pifle, Stukus elfe videatur. Hinc clicio vana efic confilia circa agenda in moi bis incurabilibus * in quibus ciim nulla falutis recuperanda? fpeseluceat,omne conlilium m feligtnd s medijs idoneis ad ianitatis acquifitionem inane cenfendum. paricer fruftra celebrantur circa ea, qua? perfpicua funt, & omni- bus nota. Cuiuis enim explcbe notum eft, caLda fngidis, & fri- gida calidisi Sicca humidis,& humida ficciSjBonis verb Medici's* contraria contrarijs curada j vt docet Hippocrates lib. de Flatibus. In tradu&o Arift. contextu confirmatur ilia Definitio breuiu- fcula ab Hippocrate propofita, qua? ab agendis conuenientcr de- ftimpta eft, quoniam MedicusPrafticus media ad Sanitatcm con- feruandam , vel acquirendam femper peruoluit: qui idco, fi do- LIBER P R I M V S In morhis incur ab Hi, bus vana conjiha. A ri(h te- les Hipp. definition e confirm at. DE SIGNIS. 6* ftrina pollet, & experientia, a fuo munere minime deficit,licet fi- nem ad fuum nutum non confequatur, Sufficit namq* Scopu au* attigifie, feu media exa&eperuoluiffe , Sc applicaffe . Nec vllo modo Medicus Sanitatem kitegram conferuare , aut amiftam re- cuperare tcnemr. Vndedefinitioa fine defumpta ,quam pofuit Auerroes Jib. 6. Colliget,cap. i. non videtur abfolute bona* quia quando Medicus a>grum priftina? Sanitati non reftitueret, videre- tur fuo non fungi officio: quod omnino fa?pe falfum eft. Nam, vtait Ouidius: Non eft in Medico fcmper releuetur vt a?ger: Interdum doda plus valet Arte malum. Quam fententiam haurire vifuseft Ouidiusex Hippocrate principle libri Prognofticon vbi docct, impofiibile effe omnes morboscurari. Galenus praeterea,aut Author libri Introdu&orij cap.6.non mulrum laudat Definitionem a fine fumptam. Artes enim (inquit) non ex ijs, quorum neutiquam adeft facultas , fed ex his, quorum adeft , definitionem fortiuntur. Er paucis inter- pofitis,ait: Kecentioreshuiufmodi definitionem vfurparunt.Me- dicinaeft Scientia Sanitatis conferuatrix,morborum repuhrix. Veru fecus habetsnon enim ipfa hare efficit,fed exillis qua? eificir, ha*c proueniunt,idq,- no femper.Quapropter no ex his, fed ex iJIis (.i. ex agendis fiue efticiendis) qua? ab ea Temper accipiuntur con- ftituta eft. H&C a.(.i.qua? efficiutur)funt adie fed vtrumq; tequiuocumab Ariftotele dici, eft vnum ex figmentis Sanftonj, qui, fiquis alius,mala fidePnTcorum dodrinam examiaat,eofq; tcftcs introducit. Ariftotelis verba cap. 2 lib. 4. Metaphyf. hxc funt: Easautem multiplicirer quidem dicitur, verum ad vnum, vnamquequandam naturam :3c non ledquemadmo- dum omnefanunad fanitatem: quoddam eb quod conferuat; quoddam eb quod facie: quoddam eo quod Signum Sanitatis: quoddam verb capax eius eft. Ec Medicmale ad Medicinam-*.* quoddam cnim eb quod habet Medicinam , Medicinale dicitur/ quoddam propterea ,quod naruraaptum ad earn lit: quoddanx.* propterea, quod opus Medicine lit: eodem mode cetera quoqi accipiemus: ita 3c ens muitipliciter quidem dicitur, fed totum ad vnum quidem principium, Qua?dam eni n, quoniam fubftantia?, entia dicuntur; qua?dam, quoniam palliones fubitaatia?; qua?dam quoniam via ab fubftantiam,aut corruptioncs ,aut pnuationcs, aut qualitates, aut eftectiua, aut generatiua fubftantia’,fiuc eorum qu# ad fubftantiam dicuntur, aut ad aliquorum ex his negacio* nes,aut fubftantias.Quare & ipfum non cns,dfe non ens dicimus. Quemadmodum igitur fanorum omniu vna Scientia eft, ita Sc de cajteriseft. Non enim folum eorum, qua? fecundum vnurrx-> dicuntur, verumetiam eorum, qu# ad vnam naturam dicuntur, Solutie, Ens mru, aquiuoce de [ms in- fertori bus dicitur, Samtm-i& Aiedici- rials. V idetnr Ariftote- Us 'vimge- nerandi fib ft ant id alijs con- coders en~ ribas. M edicina eft fcientia ex A rift. Analog attributio- ms. S6 LIBER PRIMVS vnius Scienda? eft fpeculan, Etenim hsec etiam quodammodo fc* cundum vnum dicuntur. Pacetitaque vnius eflc* & cnda prout entia fpecuhri. Hoc in contextu a San&oriocitato5 manifefte Arlftoteles pro- nunciat 5 ens non ftmpliciter, & abfolute multipliciter dici, fed multipliciter dici in ordinead vnum *011 maxime conuenit: hoc autem quod maxime ens eft, & participatione cuius camera cundta entia dicuntur, eft fubftanda: Quare cum ad banc cetera entia ordinentur>& maxime ens fit*ensnon proprie, fed impropne multipliciter & #quiuoce diciturde fubftanda3& Accidentibus* vt innuit Ariftoteles dum aoC* o/uavvaac,ideft3& nona?qui- uoce. Dicitqiens de fuis inferioribus dici eodem prorfus modo* ' quofanitasdeomnibus fanis. Licet autem Sanitas proprie ho , mini compctat3res tamen nonnaturales debite d ifpofiuvy Sc homi- nemconferuantes, fancedicuntur: Remedia ftmiliter fanitatem vnacum natura cfficienda} fana dicuntur, Vrina pariter 3 & reli- qua excrementajPulfuSj Sc cetera cunda bona Signa/anaappel- lantur, quia Sanitatem Corporis3quod folum illius eft capax3de- monftrant. Omnia igirur fana dicuntur,fed in ordinc ad vnum_> principium 3corpus videlicet fanum.,,quod proprie fanitads eft capax, Conftanciffimaergo Ariftotelis opinio eft3 fanum in com- muni non efte #quiuocum, fed analogum, quod attribudonis a Logicisappellacur: nam abfolute prolarum > pro principal! ana- logato, hominc videlicet fano3aut fanabili accipitur. Cum.ergo ens non tequiuoce dicatur > fed co modo quo fanum fi-ue SaJubre, vt loquitur eft3vtex Ariftoteleconciudamus,Sa- num non eifeirquiuocuna, fed ad fummum analogum : Atq;aded Medieinam competenter definitara effe per SalubrejfiueSanabi- k,aut Sanum 5 infalubre, & neutrum. Non male ergo Hieremias Thriuerus Bracheiius, Louanieniis Profeftfor 3cammentario in cap. 2. Artis Medic# propoftt# obic&ioni , quamex eo fort a ffts defumpftr S a n QbieBia fee un da. Solatia 68 LIBER PRIM VS Aiu So- mo% ftatura feiunxit. Non in re ergo 3 fed in modo exponendi rem-*, Ariftoteles a Galeno difcrepat. Licet ha;c Auchorumcitatoru conciliatioprobabiJisfit, meo tamen iudicio, quando Ariftoteles inter Sanitatem & morbum_«» nullum dad medium docuit 3 non de Sanitate latefumpta, qua. tenus bonam & fragilem comple110110 in parte feliciratis ponebat.Kosin noftraPhyfioJogia rcm hanceodem fermemodo expofuimus. Diximusenim> Phyficc loquendo> nullumintcr Sa- nitatem & morbum dari medium ,-quia vera Sc reaiis fanitasne minimum quidagritudinis cornpleftiturinecinea primum agri- tudinispuntftum continctur; fecus fe habet SanitasMedicorum commodo laxe (umpta> & in tres>aut quatuor fpecies diuifarqua- I'umimperfcctiores medium locum inter Sanitatem Scmorbum occupant j vc in noftra Hygieine abunde dicernus, - Sed reccntem audiamus > non folum dodh'ftknorum Virorum, fedfummi Galeni CenfbremHoftnannum3qui nullo pa do ncu- trum Statum admittir.Ilic lib.4.Inftitutionum>Paragrapho 6*ait: Heic aliquis,vbi eft Neuter Status> quern Galenas in Arte profi* tetur? Vno vcrbo« quam mea* Cuius igitur $ Herophili, cui alibi quoqjtranfcribit Galen, neu- trum ilium Statum. Hunc, cum Sc perturbatiifimum efte videret Galen. Sc veto indicationes nullas aflferre: pratulit illi Sanicatis lacitudinem3conftiruto exHippocrate limiteillo>quern dixi,Tu puta> vtfanus dicatur tain is>qui pifciculos fex minutos>aut paf- fcrculum vix concoquit,quam is qui libram Semis carnis bubu- lx , porcinaue. Tam is ,cui pro potu ordinario fufificit fextarius Cereuifia3 Viniue v&iywuf'U , quam is qui duas inenfuras bibit. Tam is >qui per integrum diem ligna findit>aut aliud quod opus graue facit, quam is>qiu ftadio vno perafto concidit. Tam is,qui quofuis in vktu errores tokrat, quam is, quine minimum qui* dcm,Et fic de ceteris aclionibus huai&ais, tain totius Corporis, quamparcium>v.g.viffts>&c* ~ Ear* Sanitai eft corporis ; vinus ex J^rtfiotgm Hefman- 73fi\ Kurshsin Cenfuris,quas Capitipoftponic/ub Titulo,ABER- RATIONES* aduersiis Viros dodos* Sennertum carpens ait: Cap.2. Itatim naukam rmhi mouet iJJatione ftatus ncucrius. In LiddeJium he idem inuehitur; Partira quia libro 4. coeno ftatus neutrius le immergit*&c. InSyluium fie: Subitum mihi terrorem incutit tot crucibus, quibus ornac Statum Neutrum Herophilf* quinauci apudtneelL Ex his colliget quiuis * quanta cum acrimonia in fuis Aberra- tionibus dodiifimospIerolqiScriptores Hofmann us laccratrimb nee ipfi parcit Galeno * quern fuis Cenfuris fa?de profeindit. In-*? Aberrationibuscap. 3$.Sed. 6. lib. 4.Galenum he carpic: Imo J verb Galenusrelidis Ducibus fuis (Hippociatefcilicet* & Plato- f ne) onus probandi in fe fufeipit: led ram non pradtar * vt pudeat* me ipftus. Succeftere quidem humeris ipftus plurimi * inter quos pra?cipui* Fernelius* Bertachius, Cofta?us, Mercatus * Thomas d Veiga * 3c Peramatus veiiim ego ita illos fregi Com. de Thor. a. vt nemo hadeniis aufus fit iilis fuppetias ire. Eant igitur * ft com- modiim* exequias* neporrb turbentur bona ingenia. Qui tamen voluntin iftisSordibusconfenefcere, faciant fuo vfqi arbitratu. His,& alijsinanibus iadantijs * homo ieiunus * ftquis Moitalium in re Medica* femet extollir ad aftra 5 3c plerofqi Medicos procaci calamo ita roordet*vt necipfi Galeno in apparent]' defedu indul- geat. Vtinam diligentius rei Medico * quam ftylo diccndi traga:- dico, ex Plauto* 3c Terentio decerpto5paul6 diligentius incubuib fet * vt Galenum perciperet, & Scripta pofteritati pauib fucculen- tiora, quam fecit, relinqueret. DE SIGNIS. e9 Jnfulfits Hofman* riHSt« fa a perfetterat i Atlantia* Ccnfttraitt h c\m an- num. Errat ergo in primiSj dum Artem Paruam, flue Artem Medici- nalcm Gakni non efle cenler.Nam Galenus ipfe, hoc Opus/uum cfle Partum 3 & non Herophdi, teftatur 3 Libro de hbris proprijs ■ cap.3.imblib. j.defanitatetucn.cap.i i. farctur3feLibriim con- ‘ didiile3 cui TituJus, ArsMedica. Diximus autem,inquit 5tem- peramentorum notas3 non folum in Jibro de Temperamentis* fed ctiam in Libro de ArteMedica. Is enim vniex Libris noftriseit titulus. Hax Galenus. Galen urn ergo nondum euoluit Hofman* nus, vt qua? vera bunt * falficati pra?poneret. * cur k tam anxiumprsebet Hofmannus*Statumneutrum repudiando>ciim perindeTithuac admiuac*atqj negare, Nam quidquid horum Ays Me- dica eft Galen’ - Delim manmst 7o LIBER PRIMVS dicatur, rci, de qua eft fermo, veritas illa?fa maner. qui iiagilem fanitatem, qua conualdcentcs 3 & d morbo ferine li- berati fruuntur 3 neutrum Sratum inter Sanitafem, & morbum_j appellant ,Saniratem tunc pro bona foldm accipiunt,qui veto neutrum datum prersus repudiant ,fragiiem ,& parum conftan- tem fanitatem , fub fanitate late fumpta comprehendunt. Hanc ob caufam Galcnus ipfeaJiquotics de SaJubfi 3 & infalubn , neu- tro omJfto ftatu3 loquitur; Quandoqj neutrum Salubri 3 & Infalu- bri adijeit: & quidemexfua fenrentia. Neutrum omifit flatum_* Libro ad Thrafybulum cap.S.dumMedicinam Saiubiium,&In- falubrium Scicntiam dfecum alijs admittit. Libro de Scdis ad cos qui imroducuntur, cap. \. eodem modo loquitur; Id fane3 in- quit, quod Medicina intends, Sanitas eft.-hanc vero ipfam pararc Artis eiufdem finis eft , quibus autem rebus aut abfens compare- tur San]tas,auteademconferucturpra?fens3cognofcant Medici necefte eft: vocanturq; ca3 quibus abfens ilia creatur3 remedial 3 auxiliaqi: qua? veto prafentem eandemcuftodiunt,SaIubris ratio Vidus: Quapropter Ars ipfa medendi Salubriumque, Infalu- briumqi Scientia ab Antiquis Scriptcnbus dida eft j qui Salubria dixerunt 3 & qua prarfentem fanitatem conferuant 3 corrupta refarciunr;infalubria vero,qu£C illis contraria funt:vtraq$ cnim ccgnofcant Medici necefte eft3vr iliaeligant3 autem effu- giat.Hic exponit folummodo Galenus vnaSalubris,&lnfalubris ftgnificationem; Salubres enim caufas3 tain fanis, qudm zgris vtilesi&infalubres vtrifqi noxias3 infinuat. Vt vt fit3 neutnus fta- tus non meminit; ficuti nec libro 1. de fanit. tuen. cap. 1 .vbi Pra- dicam fic diuidit: Ciim vna fit Ars 3 qua? corpori hominis tuendo dicatafit3 vt alibi a nobis oftenfum eft3eius prima? ac maxima? partes funt dua?:quarum alteram (tiynifcr) Sanitatis tuenda?, alte- ram ) morbi prcfligandifacultatem appeJJes. Ea- rum contraria inter feofticia funt: fiquidem iilituen ,huic immu- tare ftatum Corporis eft propefitum. Verum non idcirco repudiauic Galcnus Statum Neutrum,, fed cum Herophilo in Arte Medicfnali libcnter eum ampleditur; vc- lutietiamlib, ad Thrafybul.cap, 30. vbi Medicinamconcdiuam appellat: fed aut multum corrigic, autpauxillum : quae cius pars multum lemel corrigic, Medicatiua, Curatiuaq ;nuncupatur;quas Calenus njuiru fta. do admi- fit yah qua~ %'cdtcfno finis eft ft- mtate pa- eiUS(i finitas, J QutdMe- *tc* a n ' TrtcipuA Medtdna ?*rt's TTher*- pent ka. Contraria cfficia- Stature mifiScM Curotrix mutineer- mod ice. D E S I G N I S. 7* verd pauxillfom, Conferuatiua. Curatricis partes am differentias plurimas elfedocec ,vtinoscum illo docuimus in fuperioribus. Confcruatriccm in tres parres diftribuit; Vna Eueftice, Eue Eue- E drix dicitur ,eftqi bon? habitus Seruatrix: Altera dicitur Rek&rix eorurn, qui iam morbum euaferunt , feu, vno verbo , Conuale- feentium; £t ha?c pars a nonnulJis recentiorum Medicorum,vr lo- quitur Galen. Analeptice, hoc eft: Inftauratrix, feu appellatur. Inter vtraraqj partem iam expofttam,ea parscolloca- ce tor,qua? ab ipfis proprie (inquit GaIen,)Salubris nominaturpiam vulgd, & Conferuatiua fimul, & SaJubris dicitur. Tres igicur ha? partes Conferuatiua? modd enumerata? (font Galeni verba) Ana- jc Ieptice,Salubris, &Eueftice, funtquidem omnesfubea Medici* p na? parte, qua? exigua vitia toJlit, Inter fe autem rationc maiorisr minorifqj diffentiunt :magis cnim parua vitia caftigat Eue&ice/ minus verd Salubrisihac adhuc minus parua emendat Analcpti- ce. Quidam verd, & quartam particulam adiecerunt in hac Con- fer uatiua„qua? ab ipfis proprie ProphiJa(5Ece,.i. l vocata fuitjfacukatem ei pppofttam habentem,qu£C a morbo pro- xime liberates recreat. Hafce autem ambas(,i. Prophila&iccn,* & Analepticen) ancipitis quodammodo effe nature inter contra-1 riastotius Artis Medica? partes nemo ambigindico autem in- J ter earn,qua?magna vitia, Sc earn ,qua?paruadiflbluit. Curati- ua fane pars, quod magna vitia, Eueftice autem, atq, Salubris, quod parua difeutiat, id quoqi perfpicuum eft.In medio verd am- barum interftirio Inftauratiua nominata, atqj pro: fern atoria3po(i- ta? funt, ft ad Salubrem, Euetkicenq, comparentur, non vitia emendantes.* ft ad Curatiuam, non magna. Propterea, Sc quicunqj ambas has partes Neutras appdlauerut,haud male mihi fenftfte vifi funt. Libro etiam 5, de Sank. tuen. cap. 11. de NeutroStatu habet: Nec mirum faneeft:, intemperato? natura?, quae in medio exa<5teSanitatis ,&Morbi Scnfib.lis ,confiitunt3 etiam ad ordinandum vi&us modum fine ancipites.Ha'c Galenus. Ex hisconftat, quam aperte d Gaieno Neuter Status admitta- tur :hune Statum, Neutram affe&ionem ab Herophilo dicta fuifte teftatur idem Galenus hb.6.de Sanir.Tuendacap. 2.& hun< Statun in conualcfcentibus d graaiftimis lebnbus,veluti Sc in Se tubus, coufpici aitr imd Sen eCiutem i quibufdam.narurakat mar E Heftier Analepti- re- (iauratrix* T res Con- feruatricit partes pa~ run vitia cafhgant. Prophtla- Uice fine Praferua- torithquar* ta confer- uatncii pars. Partes newas admifit Gal, Jnteperies nattHX. sut in rnscUo exacts fam nit at is »■& (enfibilts morbi► I jS enter , flatus new- 72 LIBER PRIM VS S enecius Quibufdam KituraUs /rtorbus di~ da. bum did ibidem docuitj & Senis fanitatem non fimpliciter,& ab* folute Sanitatem dicendam, fed Senis fanitatem. Quod autem_j SenumSanitasnon fit abfolute Sanitas, probatur ibidem aGa- leno. Nam fanitas abfolute dicitur ilia, qua? propter ipfam adio- num virtutem Integra eft, & de qua queri non poflit. Atqui Se- num Sanitas querimonijs non vacat:quamuis enim omnes ago- nes habet Sanitas Senilis Integra, nul lam tamen validam habet adionem. Atqjadeoilia pars Artis,qu«ede Senum du&u infti- tuitur, hiic tantum confilia dirigit ,vt fanitatem eorimi, quate« mis fieri licet,tueatur. Corpora verd, qua? a prima ftatim geni- tura pronurn ad morbos ( morbofurn,fciIicet ftatum-*, non pronurn ad morbos, videtur diccndum ) ftatum fortita funt, ea plane ad Senedutem nunquam peruenumt, aut ft quando ; pcrucnerunt,vno faltem diutino morbo penirhslabordt.Libro de Sank. tuen. cap. i. quofdam ftatim ab ortu valetudinarium Corporis ftatum fortitos affeuerat. Forcaflis quifpiam cauillis,quam veritati, magisaddi i Ut H i tL-i ra tio ad- mit tit. paulatim , mediantealteradone ,qua? in tempore He , introduce Ergo antequam ad talem pcruencrit vigorem, vt a&ionesfenfi- biiiter & manifeftiflime Ja?dar,cius aJiquid pnrfuit3quod non fuit naturale, fed omnino pricer naturam; omnes enim, ca Ion's v. g. fuperuenientis, Hue pmer naturam, partes, funt eiufdem ratio- nis 3 ita vt prima eius pars introdiufta, fir aeque bene prater naru- ram, ac vltima produ&a. Ergo cam pars intemperiei primd nro- du | peutra. i Exigui rnorbi funt < neutri• j tu , 'morbi fenfibilis principit* Sigmtnei. tra quA rnsrbijenp arguZu° DE SIGN IS, 7S ad corpus pertinent non Integra fanum: ftcut nimia ftritorqueri, vei eius efle nimis expertem. Secundum Stomachum etiam , vel vcntrem morderi, aut fe laflum fentire: quippe ha?c eft fere eorum formula,qu# illis contingunt, quiprocliues Turn in morbos. Li* bro i.de Sank. tuen. cap. 5,confirmathancfuam Galenus, ftatuens, quamlibet adionum kefionem, non indicare mor bum, fed notabilem, & bene fenfibilctn. Pari modo, inquit, adionis vitium cuiufqjpra?ter naturam fuam male habentis mem- bri, non antemorbum decernemus, quam ad fenfibilem magni- tudinem peruenerit • Rede ergo Signa neutrum ftatum prodentia propofuit Galenus iciim neuter ftatus nec morbus fit, nec Sanitas. Sed de hoc argumento hzc fufficianc. Nobis demum quifpiam cbftabit ,datamab Herophilo,Ga- leno, &alijs, Medicina? definkionem , non comprthendere om- nes Medicina? partes, fed foJam Salubrem,& Infalubrera, feu Conferuatricem,& Curatricem. Refpondeo, Definkionem prakatam ad totam Medicinam ex- tendi* quoniam omnes Partes, vel Sanum, vel £grurn Statu, dire- de,vel indirede confiderantjvti in fupcrioribus,& in noftra expo- fuimus PhyfioJogia.Ide.n.de Medicina dicendu,quod de Geome- tria.Nam ha?c,iuxta Vocis fignificatione,eft facukas comenfuran- di terras:adeoq* plana tantiim metiri deberet. At vero Geometric nomen extenfum adcd eft,vt de Solidorum Corporum comment furatione agac,ita vt non ampiius extet in vfu vox, Stercometria, qusepeculiarker defolidis agebat: Zitpioc enim idem eft, ac So- lidus: fed Geometria omnes plane dimenfiones perpendit, & examinat. Pari modo Medicine nomen, etft a Principle Soli Par- ti Curatrici fuerit impoficum , deinceps rcliquis Medicina? Parti-. bus pofteriiis adinuentis impofitum eft. Pon d, quarnqudm a Me- - dendo Medicina deriuetur,& Medela penes Curatricem fit,Phy-,1 fiologia Medicine Pars rede dicctur, quod de primario Medici- na?fubiedo, Corpore Humano, diffuse agat. Hoc ipfum pra?te- rea eft,quodin varias Jabitur a?ruinnas, quodq* rursiis curandum a Medico fufeipitur. Sed de his fatis. » Non am • nis atiio- } num L&fiOt ■ fed (ola no. , tahdis mor bu indicat, 1 Signaneu- ) tra hade~ nus curru Catena de- ’ dud a funt, ■ [ obiedio co- tra defini- //f- ■ rophili. , Solatia* Stereome- tria quid? Medicine d medendo dicttur* 7* LIBER PRIMVS S E C T I O I r. An Medicina lit Ars ? MVlti ex’ftimant3Medicinam proprie non did Sdentiam in Definitione ab Herophilo propofira,& aGaleno in* trodudarquiaGalenusipfc ,poftquam Definitionem pra?fatam exarauit, ait, Sdentiam non proprie , fed communiter in definitione accipi. Secundo,quia Libri Galeni, in quo pofita eft Definitio/Titulus eft n*w/*Tp/»M*Ars Medica,liue Ars Medicinalis. Tertid,quia varijs in lodsMedicinam Artem appellat Galenas, vt Libro de Conftitutione Artis Med. cap. 2. vbicxprefse Medicinam inter fadiuas Artescollocat, dum ait; Opus quippe eft reuocareiamemoriam,quamobrem huiulcemo- di Artemaflequicupieris:&illuderat, quod, quum hocnego- tiumaggrederemur, omnium primum ex te fdfcitabanmihiqi re- fpondifti, velletehomines, inprimis, qui corpore funt prater naturam, affedos (fi tamen fieri poftic) in naturalem ftatum refti- mere ; fin minus ,faltem cognitionemaliquam comparare, qua difcerni poftintilli, qui fanari poflint, ab ijs, qui fecus (.i. qui fa* nari ncqueunt.) Vnde dato d te noftro huic fermoni Principio,af- firmaui ftatim,his indican\eam artem, quam conftituere aftedas, exdFediuarumefienumerorhabetenim'opificium aliquod,quod ‘ finita adione pollis oftendere • Sunt nempe & alia? pmcrea Ar* tes quamplurima? eftedrices,vt gratia, Sutoria,ars conftituenda- rum nauium, fabrilis, figulina, Pidoria, & tantus Artium fadi- uarum inter mortales numerus, quantusfere nullius aiterius ge- neris inuenitur. Sequenti Cap. 3. eiufdem Jib. de Conftit. Art. Med.eandem dodrinam adhuc repetit Galenus , aiens: ltaq$ pri- ma qua in nobis fuborkur cognitio,tum noftrum ipforumeft, turn aliorumhominum, dum bene valent, Altera ab ilia ,eorun* dem cum moibis implicit! funt: vnde mox in nobis bene valendi defiderium afiurgit, & infuper artem aliquam Sanitatis Procura- tricem conftituendi. Vc autem bonam valetudinemdficerc pro* ponimusi ita ex f'adiuarum numero ea ars futura eft, qua? a nobis eft conftituenda, Libro pariterde Optima Seda ad ThralybuJ. cap* 5 .Medicinam Artem nuncupat. Aumm jgiair,inqmt,aliqua?# Argumen. ta after en- tia M edi~ tina/n non efte ftien- tum% Van a Ar- ies. D E SIGHTS. ca, qua? non funt cfficiunt, vt nauium Strucftoria; nonnulte qua? fafta font conferuant,vt nauium gubernatoria , nonmillo? vrruq, pra?ft;mt, vta?dificatoria: in facientibusartibus, ant feruantibus, vnuseft confequendi finis modus : propterca in hisfimpJexeft vtiJis aeftimatio: fed in his, qua? iuxta faciunt, &Conferuant, non f idle eft dijudicare. Non enim,tanquam inutile, refurandu iu* eft -quod adconferuarionem non conducit; fed diiigeatcr per 1 quirendu n, aum quippiam ad eius, quod non eft,produ&ionem ' conferat. Ars itaque Medica inter eas eft, quo? faciunt, & confer- uant: nonidciredcamen gcininimefle Artis finem credere opor-, tet, &,quod non eft ,facere, vtpotefanitatem ,& earn , quo? eft,' conferuare: Per eadem enim pra?ccpta,vc aiunt, fanitatem creans,1 cademqj conferuansgeminum habere finem videatur. Profedo, ( n vtrumqjfinem ducentia, diiferentibus ctiam finibus,diuerfte vtiq;cftent Artes,& dua? Me-j dicatiuce: At quoniam , eadem ciim fint precept a, propofita eua- riant, vna ars differentia habebit propoiita: Sed mehercule igno- rant Artis die vnum propofitum, Sanitatem fcilicet ,finemque . vnum,quieft eiusconfequutio $ modos autem confequutionisi mulciplices, Nv>n variatigitur propofitum, ncq,* finis fecundum1 varium habenda? Sanitatis modum. Siquidem nobis apea odkere, cognolcentes,modd ipfa nocentia fubmouentes, fanitatcacqui-1 rimus, modo eadeuitantes ipfam Qua- • re vtile in Medicina redeaftlimabimus, nonnunquam , an ad fa-, nitatem accerfendam, nonauaquam,an ad earn retinendam con- < ferar,nobifcum reputantes. L'bro quodam ad I hrafyb-il. cui ti-' tuiusiNum Arstuendefanitatisad Medicinalem Artem fpedat, an ad Exercitatoriam, cap. 2. Medicinam ,Medicain Artem ap- pellat Galenus. Capite 5. eiufdem libri idem dicere vifus eft. Si- quis aquopiam interrogatus,quid fit Medicina, Artem earn efte tfgrorum Curatricem, banorumqi Conferuatricem, refpondcat, nonne per louem ifte, quod controuerfum eft, tanquam manife- ftum accepiffe videatur, Medicina? Partem, baiubrem efte pro- nunciansc* Quemadmodum rursiis, ft quis Medicinam, Jaboran- tiumtantumeuram habere confirmer,alio modo & ifte id,quod in quajftione verfatur, proconceftb accipiet , a Medicina balu- Erem abftrahensi &c, Eodc lib.cap.6.fimiliter ait: Medica? nam- artei efte- 1 dam om- n no pro- dacant. quod pro - dada aat ejfetiu eft conjerudt. sirs Me~ die A mt~ diaeft in~ ter eas qua efftciut (27* conferudt, Dubio oc~ carnt Ga- lenas. Medicine propofitum eft janitas. Bias finis eft Janita• tis 'onft~ qautio, AiodiSCA* randt » & confer hah- du LIBER PRIMVS que Arti Sanitatiscreationem 3 nonferuationemcuftodiamque, Gymnaftic# vero bonum habitum5fincm clfeftatuentibus, &c, Multis alijs in Jocis Galcnus Medicinam Artem appellat, Refponfio ad ha?c omnia eft facilis: Nam Gaknus ,tum in TL tulo3 turn in reliquislocis cicatis 5 Artem in laxiori fignificato ac- ’ cepitjproutScientiam fignificat: Medicinam vero fadiuam Ar- tern,quoad modum elfe dixit; etfi earn Scientiam efte voJuerif. Cum aucem medicamenta Sanitatis gratia pra?paretur quotidie, & manuaJis operatio 3tum in hisconticiendis 5 turn in Chirurgi- cis opciacionibus neceftaria (it,ob talem modum Me- dicina, quoad modum, Ars dici poteft ,• quanquam reuera Scien- ti# rationem habeat. Conftat fane Medici na Piacftica (de qua fe- re fola, non vero de reliquis Partibus, qua? Scientific# , & Con- templatrices omnino funt ,eft maior,aut omnimoda controuer- fia) principijs5pr#ceptifqj innumeris , quorum robore Scientifica euadit, etfi in eaconieduris non rard vtamur: qua? lane coniedu* ranoftrum cognofcendi hebetem modum arguunt,nihil detra. hcndo rationi Scientia? 5 qua? Medicin# praftica? congruicvt te- ftari videtur Gaknus lib. e. de optima Sc6ia ad Thralybubcap. 4. Omne autem, inquit 3praccptum communeeft ,&firmum«. . Quamobrem errant iJJijquiedartem conie&ricemaiunt3qu6d conieCluralibus pr#ceptis continetur; no cnim a praxeptisccn- ie cep turn eft fir mum. Hoc in Capite exadte Tatis Tolertiffimus Galenus Tundamcnta cxpofuitcertiffima Theorematum Medicina?:fed potiffimumPra- &ic£: quorum theorematum certitude, & firmicas Scientia* no- men, vim, & rationem Medicinecontribuunt. Eruuntur primo pracepta firmiffirna ex euidentijs. Pro cxempJo Cor Taspius Tau- ciumin mediumproducit.Et compertum, Cordis vulnus Temper fuiftelechale.Curn ergo mors ob infiictu Cordi vulnus non Tuper- ueniat ob defe&um Medicamentoru, qua? Temper iuxta Artis prae- cepta prodcriptafuere; nec propter defeftum virium a?gri, Teupo Primus Pr&cepto- rum [ons. go LIBER PRIMVS tius ipflus cordis, quod ante acccptum vulnus vinbus pollebat, quas ei ipfi natura conccfHt: fcquitur tam fubitaneam morte cue- nire cxdefedu Spiritus Vitalis, quern cor Vniuerfo Corpori , ad fpirituum infitorum , flue caloris natiui reliquarum corporis Par- dum conferuationem, perpetuo fluxu ftbminiftrabat, Hinc rede ftatuitur Principium illud: Otnne Cordis vulnus lethalc. Prater rationem,experientiahancdodrinam ,hocue theorema , confir- mac. Idque reftatur Ouidius dum ait, ipfum Ep-daunum, id eft cordis vulnus fanarenon pofte. Aliud praccpti exe- plum in euidentibas collocati, eft Phlegmones figna Pathogno- monica, feu propria, & demonftratiua.De Phlegmone enim,quar eft inflammatio cum affluxu humoris ad partem aftedam ,qua?qi tumor eft prater naturam, a {anguine fuperfluo proueniens ,rion vetodephlegmone,qua?phlogofls,flue inflammatio nudafine affluxu dicitur, loquutus eft Galenus; quirede monet, vbicunqj apparetpercipiturue tumor prater naturam, cum renitentia (dum pars phkgmonofa tang’tur, & a Medici digitis comprimicur, re- nititur refiftitue, nec digito cedit )6>c dolore pulfatili, ibi phleg- monem neceftario efle. Si rubedincmdidis flgnis adderemus, completius praceptum ftatuemus.Sanguif.n.naturaliter rubicun- dus,fuo infleit colore parte cui abunde afligitur: Tadui.a.Phieg- mone renititur j quia pars phlegmone affeda , indurata eft* & indurata, quia tenfa diftentaues & diftenta propter copiofum fanguiuem, omnia partis vafa, minimofq; meatus infarcientem. Dolor vero pulfatihs ex humoreferuente& partes dilatante. & compreflione arteriarum partis inflammara, nafeitur. In quacun- que ergo Corporis parte Symptomata harcorra Tunc, phlegmo- nem adeftb demonftrant; Non fecus, ac riflbilitas hominem. Ec fic ab euidentibus pracepta ftatuuntur infaliibilia. Signa .n. Pa- thognomonica funtproprietates rem vnam Temper demonftran- tes. Sic pulfus durus & Serratilis, dolorpundorius,diflicuJtas re- fpirandi,tuflis, & Tebris acuta, Pleuritidem, flue inflammationem P/eura flue membrane fuccingentis interiiis coftas, tanquam Si- gna demonftratiua,fl flmul adfuerinr,neceflarid adeflfe fignificar. Ex alio adhuc fontcfirmapraceptacoJJ g ,acque conftituido- cet Galenus. Ex ijsnimirum, qu#cx alijs perJpiuntur, vt loqui- tur. Ea.n.qira cx alijspcrcipiuntur, flint cafus,flue fy npconnra. tfecundus fous. De qua Phlegmo- ne loquu- tus ejl Ga- lenus. Dolor pul - fifths vfi- de nafet- tur. PI euriti- dis figna. T ertiuS P * areptcru- 9MS. D E S I G N I S. Si vel accidentia qua?dam 3 qu# fuperuenire folent,fami Harms huic, qudm alter], cx quibus praecepta nafcunrur. Sanguinis autem re- dundantis, huiufue redundantiam fignificantiafigna, funt color rubicundus, latitude venarum , carnofitas 5 corporis grauamen, hilaritas5garrulitas5ad concupifcentiam,tam alimcntariam,qudm veneream, procliuitas: amicitia, & camera plura, quse in Phyfiologia prolixe produximus. Quoties ha? fanguinei humoris nothin aliquoconfpicientur5indeillicd inferemus, talem hemi- nemfanguineisaffedibuseftefamiliarem , obnoxiumue :itaq; in ha?morrhagiam facile incidetiveluti in capitis dolorem5in febrem Synocham nonputridam, infugacem refpirandi difficultatem, ob hepar impediens diaphragmatis liberiorem motum. Nam-* in Sanguineis Sanguis copiofus in hepate, & venis feruetJndg * ;obtumorem hepatis inde natum libere Dia- phragmanon mouetur, Similiter cx Signis humoris bi!iofi,aut al- teriusincorpore redundantis alia ftatuenturpra?ccpta:qucmad- modum cxHippocratis Aphorifmis,aIijfque eius operibus, vnuf- quifque cruere poteft. Deniq; cui alui fluor lotura? carnium recen- tium fimilis fuperuenit, indicium erit hepatis Ixfi, Sc omnino im- bellis. Si. a. vrina? excernantur fimiles lotura? carnis recenter ma- data?, indicium eft imbecillitatis renum. Ec hinc praceptum fta- tuitur, omnes laboranteshepatica paftione 5 quam imbecillitatem hepatis appellant, ferum eijeere fanguinolentu , nunc per aluum, aliquoties per vias vrina?; etfi, vt dixi,ab imbecillitatc renum non rarotalis vrina fanguinolenta procedac. Hippocrates in Aphori- fmisftatuit fimilircr, venulamin renibus ruptarnefte , quoties fanguis per meatum vrinarium excernitur. Ha?c omnia funt intallibiliain fe, Eatamen non bene percipientibus conie- dandi anfam tnbuunt: &ob imbecillitatem ingeniorum Medici- na coniedurahs a pluribus dida eft. Quod de hepare , & renibus, idem de reliquis Partibus dicendum; nempe ex ijs qua? percipiun- tur in omnibus parnbus Theoremata inftitui pofte. Vnoverbo, vbiSigna apparent pathognomonicarerum, prout inalijsexpert! fumus5 ibi caufa tulium Signorum neceftario uauenietur. Quartum fontem pra?ceptorum Galen us ca qu# pra?o- fteniiiunc, Admifta qmdem aliqua dodrina, caqi pnecepta firmilfima exinde haurire poterimus. Ab omnibus au- Sdngid* nolenti ft- gna. I Cur Me- , dicina co- nie&uralis ’ dicia. ■> Quart us fans. 82 LIBER PRIMVS tem admittitur alimentorum in ventriculo, & Hepate concod'o. Concodio rursus eft qua?damelixatio: dum eJixatio fit, cibus in ore priuscomminutus3fundi debet & colliquari; rurfufcpdift nbui deferriue per dudus conuenientesad heparan quo pars chyli pu* rior attrada in quatuor humorestranfmutatur 5 & mafta fangub raria inde emergens, Sc depurata, ex hepate in venas 3 & iJJinc ad omnes corporis partes nutriendas deuehitur.Hac dodrina perce- pts, quis non videt,Preceptum efte , & Principium infalhbilc, vi- etum Jiquidum fcbricitannbus omnibus conuenire ? vt monuic Hippocrates lib.i.Aphonfm.i 6. vbi ait: Vidushumidusfebrici- tantibus omnibus confert: maxime vero pucris , & ijs qui tali vi- . du vti confueuerunr, Cum autem calor natiuus fit precipuum in- ftrumentum Anim#, vtcodiones celebrentur; quia hie in fcbrici- ’ tantibus ignefeir, codionem nec facile, nec probe perficit, fed aJimenta adurir, vel corrumpit. Quare liquidioraalimenta necef. fariotuncconcedenda, duas precipueob caufas.Primd , quia ta- Jiaalimenta facillime coquuntur3diftribuunturqi,* proximo enim ad naturamchyiiaccedunt. Secundo 3 quia liquida lua aduali ((i non potential!; humidicate3 febrilem vim, ficckatem remittendo, retundunt, Qiiindus Preceptorum fons5 funt ea, qua? manifefta funt. Ma- nifeftum autem eft 3 ea qire quantitate aut qualitate, pluriminn excedunt3efte noftre nature aducrfa;nec ab hac domari pofte. In- de precept um illud nafcitur5quod apud Hippocratem extat hb. a.Aphor. 51. vbiha?chabet; Plurimum, atqjrepemc3euacuarc vel replete, vel calefacerc, vel refrigerate 3 flue quouis alio modo corpus mouere, pericuJofurn. Omne enim nimium nature inimi- cum3 fed quod paulatim Hr, tutum eft, turn alias, turn ciim ab al- tcro ad alterum (.i.a contrario in contrarium) tranficus fit. Pari- ter manifeftum eft, nimiam ingluuiem, ficuti oppofitam ei famem incdiamucjplurimiimnocere. Indenafcitur Preceptum illud a- pud Hippocratem lib. 2. Aphor. 4. vbi ait; Non fatietas , non-* fames, neqjaliud quicquam, quod modum nature exceftdit,bo- num.Aphorifmus etiam 3.elufdemLibri,fimiIem haber fenten- tiarn; Somnus, Sc Vigilia , vtrumqj modum li excefferit, malum* Aphorifmusetiam iy.lib.2. Sententia eft,acPrincipiumfirmif- ftnum; Vbi cibus prater naturatn plus ingeftus eft % hie morbum Vi this hu midns fe- hricitanti■ bus con- gruit. Quin FI us fens. D E S I G N I S. facit: Oitenditautem lanatio, In contextu autem a nobis tradu- do Galenus compendiofius praceptum hoc pronunciauit 3 aiens.* Vbifaruritas morboscreat, euacuatiomedetur. Rede fane cua- cuatio,qua? repJetioni aduerfatur 3tum ab Hippocrate 3 tu a Gale- no, pra?fcribitur5 ne morbum cibus crudus 5 auc corruptus in cor- porc,efficiat. Satietas autcm5vt habet Galenus Jib.a-Aphor.cc m- menr. 17. fic defcribitur: PJus enim cibi yquam corporis nature conueniat, Satietas nominatur. Ex hisconftar., Medicinam, etiam Pradicam , innumeris con- (tare Principijsfirmis, certifqi5qua? Scientificam earn neccflarid reddunt. Necmirum 5cum duofintfundamenta5 quibusMedi- cina innititur, Expei ientia, & Ratio$prout comment, in Aphor. 1, lib. 1. alijfq; inlocis teftatur Galenus. Diximusin principio Solutionis propofit# obiedionis, Artcm non folum de veris Artibus, fed etiam de Scientijs,dici a Galeno, & Antiquis i vt videre licet apud Galenum lib. de Conftir, Art, Med. cap. 2. qui hac ferie fcripfit: Quum Artium alia?quidem in fola nature rerum carum contemplatione fuum habcnt conftitutum,quas(ibiconfiderandas propofuere3ficut Arithme- ] tica, AftroJogia, ac etiam naturalis Scientia; alix edant praterea adiones nonnullas 3 vttamen nullum deindehabcant opificium oltendercjquod 3poftquam agcreddierint3aliquotemporema- neanr, vt Sakatoria , & Pra'conum Ars. Aliae verb idis e contra, rio opificium infuper aliquod habent3 quod oftendant i quemad* rnodum /Edificatoria, & Ars Fabrilis; Nonnull# nihil ip fa? qui- dem condciuntj nauant tamen operam,ftudentque5vt aliquid ca- piant, & acquiranti veluti Pifcatoria , & qua? Canibus Feras infe- dantur3omnes tandem Venatoria?: Et ciim tu Medicam Artemi Mcthodo conftituere inftitueris, idprimum confiderandum oc- curritjin quonam lit ilia Artium ordine, num in Con temp Jaciua- ruin numero, an adiua potiiis, vel fadiua,velacquifitiua; nec id- ipfum difficilem, aut inquifirionem, aut inuentionem habcr.Opus quippeeft reuocare inmemoriam 3quamobrem huinfcemodi Ar- tern aflequi concupieris: & illud erat , quod 3 ciim hoc ncgotium aggrcderemur,omnium primum extefcifcitabar imihiqjrefpon- diitiy velle te hominesjinprimisjqui corpore lunt pra ter naturam aflfedo(fi tamen fieri pofht) in naturalcm datum rcftituerc: iin_j S atietas quid. Ars late fumptsu, feientias complecli- t ur. 84 LIBER PRIMVS nunus/altem cognitionem aliquam compararc,qua di/cerni pof- fnt il li, qui fanari poflint,ab ijs,qui fecus, Vnde dated teno- ftro huic fermonihoG principio5affirmauiftatim, his indicari ,ea artem ,quamconftituere affedlas jCxefteftiuarum efte numero: habet cnim opibcium aliquod, quod finita aftione poftis often - dere: Sunt nempe>& alis prsterca Artes quajnplurims effe&ri- ces> vt sraria , furoria , ars conftruendarum nauium , fabriiis, fi- gulina 5Pi$oria, & rantus Artiurn faftiuarum inter raorraJes nu- merus, quantus nullius fere aicerius generis inuenitur. Hocincontextu Galenus manifefte Mathematics Partes ,& Naturalem Philofophiam , Artes appellac 3 etfi Scientis ftnt , & quidem Contemplatius,vt afterit. Vnde coJligiturjScientias ab Amiquis non raro Artes appellari. Videtur tamen Galenus ab- solute afterere, Medicinam effe Artem effediiuam, dum hac dc_* rePatrophilum 3 in cuius gratiam Librum de Conftitutione Artis Medics fcripfit, ccrtiorem facere vifus eft, Medicinam cnim Su- toris 5fabrili5 figulins ,& alijsartibus, quarum opera opus ali- quod Verumpropterea non exiftimauit Ga- ' lenus, Medicinam efte Artem exempli gratia earn di&isMechanicisartibuscotulit, vtPatrophilum faciliori metho- do ad veritatis cognitionem manuduceret. Huius vero defide- rium omnibus palam facie in prime Libri Capite3aiens:Nani_* cur in hoc non defeendam ;cum re videam vis ad veritatem du- cent>s , aliquod iamefte aftequutum principium ,quam tamers prs iilius5 turn fublimitate, & longitudinc 3 turn etiam afperirate lolusconfcqui non poftis. Siquidem quamplurimos quotidie ani* maduerto quancumlibet inuicatos* non modo eofe conferred nolle, fed pigrit a potius torpentesab ilia auerti. Teautem con- tra, ac illi, afteftum efte video: qui 5 quum alij in hunc vfq* diem fereomnesab ea diuerccntesad alias vias feconucrtant,quaft ve- ritatem ex lublimi quadam Ipecula perfpcxcris, pukhi itudinis il-» liusardenti ftatim amore captus ,ncc iter detredies ,nec folieam prouinciamtibicommittereaudeas. Et quibuldam interpofitis, Patrophilum hacferiealloqukur: Ego, id ,quodcupercs 5often- furum pollicitus fum, ft modb tantifper fuftinere veiles3donee hanc rationem in alijs etiam Artibus prius exerceam • Tu vero nec ab ca inuitationc te alienum oftendebas , nec alioquin tergi- Medirind inter ejfe- Eliuas col* heat. Cur ACe- dicinamj tjjeftiuam tocauit C Menus* Adverts D E SIGNU 8y uerfari prx te ferebas .* imo tibi gratius fore hoc,quam alio modo adiftud inftitutum progredi affirmabas 3 fi tamen me hocetiam often furum profitererjomnium,inquam3eandern cftemechodum. non modo aftererem5verum & continue in propofita contemplation? monftrarem: pra? illius veritate quafi geftientemconfpexi. Et quum multtepmerea alia? 3 prtefertim vero ilia?, qua* ex effedfiuarum numero funt, ( eiufce enim gene-' ris eft 3 Sc ha?cqua? circa fanitatem verfatur) eadem ratione per- * tra&arentur 5 ftatim te ad banc 3 quam ab initio aggreftus fueras, contulifti. Ac> vbihic quoqjanimaduertiftieandemmethodum locum habere 5 ne ha?c qua? a nobis expofita fuerant 3 e memoria Jaberentur, referri in commetariumefftagitafti.Ego vero tuo hoc Veritatis Studio alledfusjduos confeci, See, H#c Galenus, qui, vt dixi, Artium, Sc LiberaJium , Sc Media- nicarum mentionem fecit 5 vt Medicam Method urn ( earundem artium methodum imiratus)inftitueret ,quam facile poffetaddi- feere veritatis auidus Patrophylus, Semper .n. quoties commode poteft, Galenus exemplis familiariftimis ad rem optime dareq; explanandam vtitur.Sedcumincxemplis non requiraturveritas, a vero remotum eft,quod Medicina fit proprie Joquendo Ars/ed fccundiim modum agenditantiim ,&per quandam fimilitudi- nem. Et quamquam vifus fit Galenus , Medicinam pradiicam in numero fadh’uarum collocate , cap.tamen 3.1’am cit. Medicinam a, merefadtiuis prorsus excludit,aiens ; Deinde veto cum duplices fint, vt monftrauimus, fadfiua? Artesj hac quam inueftigamus, in eis potiuserit, qua? rem fadfam corrigunt,quam qua? aliquid priiis non efiet conficiant.Suntenim Artes nonnullafjqua? res ipfas coa- ficiunt, ficut futoria, Sc textoria: alia* labefadfatas , vitiatalue re- farciunt, vt i Ha? qua* veftes corrofas, aut dilaceratos ealeeqs con-, fuunt. Nos vero iam oftcndimusfabricandarum quoqja?dium«# Artem codem fe habere modo : quippe cum nihilominus in duo hare reperiantur munia: etenim Sc a?des, qua? nunquam prius fucrint, erigit;& vitia earum,qua? labefadfata? lint, relarcit. Often- dimus pra?terea,necdTarium foreamfici ad hire vtraq; peragenda tnuncra, tediumparticulas omnes no mile , qua fubftanciacon- ftent,qua figura,qua magnitndine,quo numerOjatqi etiam quam inuicem compofitionem habeant. Quare illi quidem, qui Artem ■Medic in a, effettiuaw appellor. Expmitur mens Ga- lent. Fatimas an da- plex. 16 LIBER PRIMVS 'jinato- fnia &ecef~ /aria Me- dico. circahumanum corpus verfantem conftituturuseft (fed eo$ pri- mum, qui de nominibus quotidie rixantur ,rogatos velim ,vt il- Jam mihi Medicinam in pra?fenti appeJIare permittant) fane nc- ceftariu iJJiuspartes omnesftgiJJatimcognofcere,quali (;nquam) fubftantia,qua magnitudine, quali figura,quo numero pra?ditar fint,quamque inter fefecompofttionem habeant. Atq, veluti qui extrudasiam a?des,fibi exade,qualefnam fint,cognojfcendaspio- ponit ,nunquamearumcognitionem, nift ex diftbludone ,refo- lutioneueaftequipoterit: ita nos Corporis humani notidamex illius diftedioneconfequimur. Deus namque, & ipfa Natura in- ftar iJlius, qui xdes primiim fabricatuseft, partes pra?noruntea- rnm offices pro exempJari vfi; nos verd ilJum, qui extrudam do- mum contempJatur, imitamur • Ca?terum, nifi nos quoqj ali- qua Diuina? iiii hmiIem(quoad tamen eius fieri pofiit) cognido- nem attentauerimus, nunquam profedd difeernimus,numom- nia ad aliquem vfum fint procreata , an edam nonnullafruftra (etenim vtrumqi in opinionem cadere poteft ), & pra?terea quod aliqua potius male fint. Immd ex illo capjte ea prodit cognido, quam nobis de optime conftitutis Corporibus comparamus. Sed dehispoftea. » * . t M m . . — I \ • \ /° Deus » & A1 Atura. M edicina non eft ef- fetltua,jed rejarcUm, reficiehe. Ex his conftat Medicinam pradicam , & multo minus fpecu- (Jatiuam,non efle fadiuam/ed foJum reftauratricem,retedricem- ue,emcndatricemuequorundamerrorumcorpon humanocon- tingentium: ncceani efte fadiuam , nifi imprcpric,& preparations medicamentorum , & quarundam Operationum C. h i r u rg i c a i um $ q u a? f a n e Scientia? etiarn bjeeuJaduir ratio nem. Medicine non adimuntj Haiti nee enunieratioquotidie a Mer- catoribus fada,Arithmetic£,quam ramen contenipiatiuam Spe- cuJaduamueftatuit Galenus. Licet autem Medicus, quatenus Pi adieus , quaidam Operationestxerceat, non promde omnmd Em ill's eft ei, qui diiaccratas veftes, cakeolue ,aut rimofas a?des reficit: quia veictalis artifex exfe aJiquid facit , & operi prarexi- ftentiaddic. Ac verd Medicus non addit quidpiam corpori hu- mane ,fed naturaeft ,quo?proprie operatur. Medicus verd ,vt natura?minifter,ca qua? hums eperationes impediunr , quibuf- dam adhibitis naturaJibus pia?fidi;s aufert. Quod autem naturae operands Medicus le Mimftrum , aut fpedatorem ftcquentius D E SIGHTS. 87 praebeat, exGaleno confhr librocir. de Coftitutionc Artis Med. Cap.2i.& vltimo : in quo, qua? in precedentibus capitibusexpo- fuic, breuitcr ilJe repent, & hac quidetn fcric; Quod ribi, inquic, a nobis eftconfeiftum ,reliquum ell Sc vniuerfam Medidnae ra- tionem per capita refumamus, illiufq, cum ceteris adiuis Ambus comparationem. Igitur Medicina eft e numero - rum, non tamen vt aedificatoria , vel fabrihs, vel tcxcoria: fed vt eapotiusquaelabefadatastfdesinftaurat ,vcl dilaceratas vcftes i confuit. Hamm verb , vt monftrauimus, duplex eftconftitutio: nonnunquam enim ipfe fibi Artifex exemplum confingit , quan- doq; ante quod exterius confiftit,concemplatur. Medicinam ve- rb nos oftendimus die in hoc fccundogenere, vtpote, qu# mini- me libi vllum confingat exemplum, fed omnia ex corporis difie- dioneconremplatur, Sc fubinde, liquid vitiatum conatur. Sed hoc diffcrt ab alijs Ambus, quod maxima ex paice naturae opeianti mmiftram praeftat: tamen Medicus vniuerfam cam contemplationem 3 vnde ipfe excitatur, vtminiftercorre* (ftorue euadat, limilem habet caeteris omnibus tadiuis ambus; qui &fimilarium partium fubftanciam nouit 3 Sc modum genera- tionisinftrumentariarum 3 pariterqj aftedfus inucnit, Icopofque praeterea eorum curandorum inueftigat. Licet vlcimis his verbis videatur Galenas vellc Medicinam ef* fe fadiuam, non obfcure tamen anteaprotulit,Naturam elfi_*, qu«eoperatur, Medicinam verb maiori ex parte fcminiftram ex- hibere nature. Quod idem eft ,ac fid !cerer,Naturam in agris fa- il ifqi proprieoperari , turn ad confer uationcm 3 tarn ad reftaura- tionem Sanitatis, Medicine finis; a cuius notione fuam conftitu- tionem Medicina eft fomta, vt loquitur Galen, in cake capitis ao.libri de Conftitut. Art. Med. fententiaeft dodrinaeGa- kni congrua ; & praefertim in Opere de Crifibus, vbi docet 3 ob agri,aut Medici ignorantis errores3crifes quandoqja natura non moliri. Agnofcit.a, Galenus naturam ,caufamfanationispraeci- puam i quumeafit , quae caulam morbificam in corpora conco- quat,excernatque, Naturam elfe,quae morbos curat, teftatur Di- uinus Hippocrates lib. i .de vic'tus racione, dum ait: Ars Medica, ab eo quod moleftum elt liberat 3 Sc id ex quo quis aegrotat aufe- jendo lanitatem reddic.Idem Si Natura facere per fe nouit. Baa- Medicine eft an ft- Ulna , fed improprie. Mota h&c* /V aturrtJ moron bis natura? medentur; vd conformiustextui Gra:co: Nature Mor- boru Medici. Grtrcus enim textus fic Jegirur; Nc vao v impo/, ideft, Morborum Nature Medici, auc Medico. Cum autem Na- tura fanitatis gratia omnia moliatur in nobis, ipfi omnia falutis gratia accepta referre oportet: Eft enim Natura ,qua?morbos, morbiq,- caufas indeftnenti conatu profligat; Ipfa eft, qua? humo- res fuperfluos concoquit,feparat, & paulatim,autcritice excernit. Sententia? Hippocratis fubferibit Galenus Jib. ad Thrafybulum (non de optima Sedta ad Thrafybul.fed libro, cui titulus,Galeni Arstuenda? fanitatis,num ad Medicinalem Artem fpedtet ,an ad exercitatoriam ? liber ad Thrafyb. ) cap. 26. quod caput dignum eft hue transferatur: Quemadmodum enim , inqujt, fi ab initio nosconfcftim animal create potuiftemus, non alia quidem ratione eius primam formationemiaftituiffemus,alia vero emen- dationem adhiberemus: aut feeds poftea,quam ncutrum horum nos primidlicimus, fed natura eft, & primana animalis opifex,& in prsefentia a?groto fanitatem comparat, non alia protedo ratio- ne, carnem prius generauir, alia vero nunc; neq* quidem ratione fartui, alia in praftentia in Jucem editOjahmcnturn luppeditat,ve- 1 umetiam ftmiliter nunc operatur, alit, digerir, excernit, ommaq j vt femel dicam, in praftentia, vt prius, eadem ratione miniftrar. Medicum autem Natura’eftd Miniftrum, primariamq* efte illius Artemquandam ,ac ritecelebreefte diefum illud :(Hippocratis efthaefententia Libro de Alimento) Natura in omn.busauxilia- tur: quin etiam naturam morbos iudicare, naturas morborum_> efte tncdicatrices (eft fementiapauld ante c;tata,& tranflataex Jib.6. Epidem.)aprifcis Sapicntibus abunde tradita ,quid ego iterum fuperuacue repetam ? quod enim in prafenna vtile eft, in memoriam tantum reuoco, non alterius Artjs efte, Opus facerc, alterius vitiatum corngere, feu eiuldem. e, uod fi & non eiufdem, at fupra,Medicinam oftendimus, non arris veftes facientis, a mu- Jam, quicquam quod prius non eflet, procreate, fed artis Jaceras tritafq* veftesfarcicntis aflimilem . Explicauimus item conferua- tionem efte duplicem, alterumq jgenus, fub quo &prafcns tuenda fanitate, tra&atioreponitur, parum labefatftara corrige- re : idque muitos fubrerfugit, tanquam fit a. Curatiuo diftercns genus. HadknusGalenus. Natura morhorum Medici, Naturae animal procrcaty agnmq; fanat. Naturae mints ope- ratic nes edit. Medicus 7iat ur& mimjler. Natura in omnibus auxilia„ tur. D E S I G N I S. 8q Quoniam hoc Caputaureum eft , quod grai ifliina dodrlns refcmim lit,pauldattentiusexpendendum. Statim Galenus do- cet, in poteftate Medici non efle hominem dhcere aut cflingere, /iue efformare,imo nee defeeftus in eum caduitcs emendate j fed taJia opera ab ipfa natura dependere, a facu Irate videlicet forma- trice, alteratrice,&ca?teris deinceps famulantibus. Sed Natura, inquit, eft, & primaria animalis opifex, & in pra fentia ag! oto fanitatem comparat, Hanc fententiam piobat iquia in pnneipio formationis feus in vtci o, facultas nutrit ua eft, qua? earuem ge- nerauit: & eft eadem nutrix, qua carnem hominis in Jucem edit* ad mortem vfq; regenerat.Quotidic autem, vt in nolira docuimus Phyftologia, triplex fubftantia, fpirituofa videlicet, humcraiis,& folida, quibushomo quiuis conftat, refolmtur, dilliparuruc quam deinde nutrix, fuisquatuor famulatricibusadiuta, reficitj non aliter ,ac in principio formaticnisfeus , & antequam hie in iucem ernitteretur. Nec vniuerfum Corpus inanitu aut extenua- tum, folummodo natura reficit, fed in vlcere, aut vulnere, ctfr- nem deficientem regenerat ,&folutionemcontinui reunit. Nec foliiminprincipioad atfatem vfquc adulram fatum adauxit fa- cuitas audtrix, fed partes morborum vi diminutas rursus adauger. Nemo tarn infanus eft, qui hac negate audeat; cum quotidians experientia monitididtas Natura: operaticncs manifefte confpi- ciamus. Vnde redfeba?c pi otulit Galenus; Nequealiaquidem-* ratione Fa?tui, alia in pfeentiain Jucem edito,alimentum fup- peditat, verumetiam fimiliter nunc (ideft poftquam Ffeus in lu- cem editus eft) operatur ( Natura fcilicct) aft, digerir, cxcernit, omniaque, vt lemel dicam, in prajfcntia, vtpnus, eadem ratione mimftrat, Commentario autem 2. in Lib. 1* Epidem.tcxt.45. qui fic habetur (Codtiones ceJeritatem portendunc iudicij/ecuri- tutemque falubrcm.) exponent,aft; Ecenim liqua? prohea Natura hunt, vult imitari Medicus. Concodf ioncs autem Nature opus funt,clarum eft eas, ceJeritatem mdicij ,& lecuntacem, & ianira- tem ligniiicaturas. Galenus etenim Mtdicum , vt Nature Mini* ftrum, & Imitatorem vtilem efte docet i ftc quidem aurhoritats? Hippocratis, Lib. 1. Epidem. vbi inquit: Ars his tribus conftat, morbo, £gro,& Medico Artis adminiftto, Galenus ipfein Com- ment. hums fententia, loco Artis, dicit in qujbufdaip exempla- Co fftones funt boni owinis. Arstrihus conftat, Morbo, a- gro>& Me duo > aut N tit Hid. LIBER PRIM VS nbus Opcrum Hippocratis* rcperiri 3 Katura?. In muJtis iraqj in- quiry eft exemplaribus feriptum, Medicus Artis adminifter, i n_* quibufdam3 non Artis* carter um feriprum eft 3 nature. Sed dein- ceps oftendemus5 quomodo Medicus Nature minifter dicendus, Nuncprofequamur expofitionem Capitis tradudi libriad Thrafyb. in quo Galenas, vt probet ,Naturammorbis mederi, dodrinam Hippocratis 5 &reliquorum Sapientum, in medium profert. Et prarter fencentiam iam aJJatam ex lib. i. Epidcm.alia, qu reficit * atqj emendat dekdus va~ rios> quibus humana corpora* leuitcr grauiteruc* infeftantur* eo- dem terme ars ilia, qu« laceras veftes refarcit, Indidi Capitis cake Galcnus dodrinam exponit obferuata digaam. Ait enim* le expiicuiffc* duplicem effe hominis confer- uationemcuius vnum genus tradacum de fanitate tuendacom- pieoticur: alee mm* curationem; docetque * generenon diftingui Salubrem*& Ctiratricem Medicine partesjquia vtraq* Pars erro- res Corporibus contingentes * vt poteft , aufert: Salubris autem kuiora errata, Curatrix verb grauiora j morbutn videlicet paten- ter tedentemadionesjmorbijCaufam, & Symptomata. Salubris verbdifpoiiciones* morbu minantes, prefcindit*&auertkjGorpo- riqj,ne a morbiscoiripiatur*robur addendo*prouidet. Cum ergo [ vtriufqj. Partis Medicine finis*fit Sankas*rede conueniunt* &vna { conftat Scientiarn*quaqudm diuerfis vijsfanitatislntegritate pro- ' curent. Quod a ►pari modo corporis fankatem folicitent* teftatur Gal.eode citjib.ad Thrafyb.cap.2o*vbi in cake habet: Vtrumq; enijn vititim ars vna modo vno emendat * quod deficit fcilicct,in- ftaurans: in quanto vero * non in quail's emendationis differentia verfatur..Ha?c autem ideb dixir* quia minora* paucioraque medi- camenta a Medico ad Sanitatis conferuationera in ftatu faniori* quam in morbofo prefcribuntur*Sed ne Sedio h«ec in immenfma defeat * fequenti Sedione quxdam dcfidcranda exponam. Arfedicina TratticA Ttiunus. Mon Join Sal (byis Ale die in a ed Curat- rix-> Cofer• u at in a di- ed ur, Salubris Tarsleuio- ra errata> Curatrix grauiorn~> corrigit. Hygisines & Cura- tricis idem finis Sa- mas*. 1)E S I G N I S, 91 S E C T I O Ilf. An fola Natura eft, quce fanac? DIximus cum Hippocrate, & Ga!eno,Iocis in antecedcn- ti Sediione citatis , Naturam morbis mederi ,• adeoque principium axiom's, & opens medendi in ipfo homine fano 3 ant fanabil i , non veto in Medico ,confiftere. Galenus au- tem lib,3. de CrifiNcap. i.manifefte docet 3 bonam Crifim a na- tura fieri: Deprima igitur, inquit, qua? repentefit, permutatione dicamus, quoniam omnium, quas ante diximus, optima eftj atq, ideo ipfam per excelkntiam, Crifim nominant,quoniam natura, qua? prater naturam funt, fuperante, exquifite perficitur. Cicero fequutus,docuit,ad Corporum fanationem multum ip fa corpora, & naturam valere. CeJfus,ocu- los natura fponte fa’piiis curariait , poftquam irritusfuit niedi- camentorumvfus, Etpraterea inquit: In nullo quidemmorbo minus natura fibi vendicare, qudm arspoteft, vtpotecum repu- gaante natura,nihil Medicinaproficiat. Poftquam Galenuscom- menr.3 Jn Jibrum Hippocratis de Alimento, expenens verba hf c (Natura fufficit omnia omnibus ) monuit, AriftoteJis , & Theo- phrafti feripta efie veluti edmmentaria in PhyfioJogiam Hippo- cratis, nonnulla de natura, iuxta Hippocratem, &iamcitatos Authores,vclmitheoremata proponit,rurfufqj natura encomia abundeexponinErafiftratum verd quia Jienem fine caufa faiftum eftecredidit,Iicet Hippocratis,Ariftoteiis,& Theo- phrafti vnicam inter pluresadnfiferit fententiam ,quahuiufmo- dieft:Naturaalicuiusrei caufa facitomnia, & Afclepiadistemeritatem vlterius reprehendit, quod fortuitd, vt Erafiltratus,qua:dam fieri ideo temeritate fic loquitur Galenus; Si verd caufam difeat, cur nihil fruftra fatftu fit ,& omnia in corporead vfum vergant, vel cx co natura animaUbus,& prouidentiam, &artem ctedet. Quarc Hippocra- tes, vt qui primus natura opera ndnt, hancadmiratur ,& perpe. tub pradicat: vt&iuftamnominet,&foJam animalibus ad om- nia iuficere dicat: & ipfam ex fe fine dodtore, quit opus funt, cf- ficere • Si verd natura prouidentiam ac fapientiam quifpiam velit Crifts eft opus natu~ r&, noru Medici, Cicero »($* Celfus na- ture ma~ gnam Vim mbmnt. ’ Hfclepia- ■ Jem & E~ : rafiftrata I reprehedic Gateaus, ' Hippo era- ■ tes primus opera na- tnr& nomt. 9i LIBER PRIMVS accurate cognofcerepd poterit perciperc,fi in difie<5Honibus(cor- porum) fpecflet & confideret, iuftene3 an fecus y fuas portiones omnibus pambus diftribuerit; fed alijs maiores,alijs minores fit impertita iquanta? nimirum fan's erant a:ftimata accurate cumlqj dignitate5alij minoremportionem tnbmt: vnicuiq* verd tantam ded it> quantam tribui erat a?quiflimum, Sic Hippo- crates vocatMedicum Naturae adminiftrurn3eum3inquam 3qui reuerdMedicusfit3non Pharmacopolam quendam detnuio.Hic enim (Pharmacopeia fcilicct) rantum abed,vtmeritonature ad* miniftcr appelletur3 vt potiiis fnimicus & aduerfarius nature, at- que a’grotantium, nuncupariiurc debeat. Perinde.n. par eft effi- cere Medicum, vt naturam lemper facerc intuemur. Ipfa enim_> innumerabiles machinationes conferuandorum Corporum cau* faadinuenitjcumquafdam partes circumueftierit,accfau(erit3ne quid exterius exuperet :quafdam perforaric 3 &diJararir 3 cana* lefq; induxeritjquibus modo alimentum, modd refriger ationem, fpiritumqj traherent: fimul etiam excrcmenta per alios crafts* per alios tenuia extruferit. Omnem profe&dde Vfu parcium feri- ptionemhucimprudensrransferamdi omnia natura? opera dein- ceps recenfeam. Haud igitur mirabiie eft5 fiait yNaturam omni- no fufticere. Nature enim y vt ipfe Jibro 6, Epidem. fcnbic, lunt MorborumMedico?; proptereaquod fi natura ad animantisfalu- tem molitur omnia 3confenraneum etiam eft y ab ipfa Principe dumcopiofumfudDrcm elfundit,aut per vri- nam,aut per aluurn ,aut per vomitum humores noxios excernir. Idautcm io?pe fiericernitur abeaPotentia , qua? in corporibus ineft3 qua? ab ipfa gubernantur y qtiam Hippocrates Naturam ap* pellareconfaeuic. Hancquidem&indodlam 5 & non didicilfe ait, fed tarnen dlieere y qua?oportear: Siquidem ipfa fine Magi- 1 ftro nouir3mctus vokintarios ab omnibus eflid animantibus.Ha:c autem effici nos cuidenter cernimus: quomodo aucem fiant, hoc verd hurnanum ingenium fuperatj nec magis quicquam, quam-* admirari* pofiumus inteJiigere. Ac natura omni tempore in ani- mali admirabilia commenta machinatur, &c. Pra?teriam di&a, nonnulla alia in laudem Natura* Galcnu* eodemcap. protuiitr Simili cum admiratione de natura loquitur Gulenushb, 6. Bpidemior. comment, j.ftatimia limine >expo- Medic us , qui vere tahs eft i no Tharma- < copola e triuio » eft Natura jMimfter, \ Pharma- copeia na- tura ini- miens, ( N At UYO-J cmnina fajfictt cor. fort med'e• ao& effin gendo. Natura i/. o: bos cH- rat,perva. r'tas vias euacuddo, Magiftro -non eget natura* nens verba ha;C:Morborum Nature Mcdica?;pra?tcr Naturam ta- men3Medicinarailkadmittit,his verbis: Etnuncig turfemcl 1 denaturarermonemfaciaaij&qiiarcipfarn morborum effect). 1 ntrieem Hippocratesalferar, & quod ab hoc dccrcto nequaquam e Artem Medicam euerti,toJJiquecontingat. Tu verb, qui hojcno- ftracommentariacuoluisiam roihi orationeexordienti animuin aduerte. Morbos ab alimcnto, congruenti qualitace, 8c copia, in tempore exhibito,ab humido fomento, a cataplafmatis,a Clifte- ' ribus, a vena; fe&ione, & a quibufq, id genus ahjs , propuJfari fi- r‘ quisdicar, non vtiqj mentietur,ficut neq; d!e,qui a Mcdicismor-t boscurari affeuerct, nec qui Artem Medicam Jaborantium fana- tricem effe teftetur. Quemadmodum verb hare pra;dicans,vt mcn- daxreprehendi non potent, eadem faneratione,ncqj ille, qui na- turam feruandi animahs caufa omnia adminiftrare cxiftimet.Hoc verb, & ilJud confequitur ,cam primam languoribus mederi , 8cj maxime cum euidenter hominem fanat, fudorem copiofum pro- tundens, aut per lotium, aur per deieftiones, aut per vomitus, in* feftoshumores eijciens - Quodnam igicur dignicare primarium fit, quod fecundas, quod tertias habeat inter h*ec omnia, qua; fa- nicacemfacerediximus>coDrempiariconuenic ,eb etiam mag is, quod, & alia per qua; morbi curantur, accedunr, quo- rum omnium pro dignitate verb enim melius dici videtur,& Naturam morbos medicari, re- cte verb, & Artem Medicam, & Medicum; vere quoq, & cius mi* niftrum ,& Vena;fciffuram,&per ipfam factum fanguinispro* fluuium, See, Et hoc in contextu. Sc in altero prorcedenti, ac alibi pal£m,Ga- lentis Hippocrati, ArifloteJi, Sc Theophrafto adharens, debicam Vim naturaconcedic, qua hominem efformat,i ursus enutrit ,& auget, ab iniurijs omnibus quibus poteft modis defendit, confer- uat, deniqi & reficic, atqj reflituit. Adeb enim dode ties citati Author es Natuia; opera, Hippocratem fequuti ,lcrutati lunt, vc multi cum admiratione ipforum do&rinam euoluere cupiuerinr, Vnde tufebiuslib. 5. Hiftor. Eccldiaft, cap. 28. de ijldcm hac ferie loquitur: AriflotcJes, & Theophrastus ab his in admiracio- ne habetur: Gaknus verb a nonnullis eorum adorarur * Cate- rum, etficompertum fit > Naturam morbos curare , Gaknus cum D E S I G N I S. 93 TSltra »a~ tiir& opera Me dr etna efi Wilis* M edict na morbos pro[mljat» Nat nr a [mat* ’ Opera , Nature. Mriflote* * Its > Theo~ I phraflt»S m Galeni ve~ neratio a- * pndmil~ \ tos. 54 LIBER p R I M V S antiquis Medicinam admittit, qua? etiam Sanitatcm conferuat , Sc reficit: Sed fecundarid, Sc miniispnrcipue. Nam fepifHmefc * fola, nullo aliunde fufcepto auxilio , natura morbos fanat: ali- quoties autem fuccumbit, Sc fatifcitaded, vt a morbo vi&ahqmo iniereat: Aliquando Medicine induftrid a?ger a morbo Jiberatur, Sc Sanus euadit; fecundarid tamen , vt dixi j quoniara iuuando naturam Medicina morbos abigit. Natura autem eft,qua? femper agros curat , atq; reficit j quia tamen fe fola quandoqj morbi ve- hementiam fuftinere non poteft, aut fuperfluos humores impara- tos pra?parare, aut coquere, vt rursus deturbentur, quibufdam_* eget fuppetijs, quas Medicina fubminiftrat , & Medicus Naturae ' minifter petite porrigit. Itaqj verum eft femper Naturam morbis primal id mederi,Medicum verd, dum auxilium porrigit ,fecun« i daridi tertioaute Jocominiftros,qujbusimperat Medicus , vt eft , jllc, qui venam kindit ,qui clyfterem inijcir ,quicucurbitulasaf- figit > qui fcarificat , quiqi aliud opus circa a?grum ex pra?fcripto Medici patrat. Infimum locum nobilitatis occupant herbarij, metallorum eftbftbres ,coquusalimcnra pra?parans, textor ,qui veftimeta,ftragulas,linteamina,& confimilia,quibus vtitura?ger, contexuitj a?dificator ,qui domumtegro neceftanam e fundame- tisexcitauit, &perfecit:faber ferrarius ,qui fcalpella, diftercs, fpeciila, fbrfices ,& alia multa inftrumenta Medico fabricauit. Qupniam aliquis dicere poflet, Coquum3 & alios artifices, cli- que bene , ac Medicum, Natura? ad faniratis recuperationetn«j aliquid conferre, Galenus huic obiedioni obuians, earn fequenti ierie diluir. Fortaflis autem quifpiam putauerit, Sc coquum ali- quid conferre, Sc textorem,& «rdificatorem,& ferrarium fabrum, & alios quofdam artifices, quorum opificijs vtimur,ad comm-* miniftrationem pra?parantur. Ve- riim (Obie&ionem lie folu.t) iftorum, qua?dam auxiliorum ma- teria, non a uxiliafunt. Nonnulla verd inftrumenta auxilianti- bus idonea, fed tunc auxilia £unt,quando in tempore,atqj vt de- cet, ea Medici applicant • Nam vinutn argrotis propinatum,fi iuuerir, eius propinatio auxilium eft ; at h importune cblatum, delirium, Phrenitida concitet ,tunc raorbifera, non falubriscau- fa, ncq, auxilium fuerit. Quis igitur eft faciendi auxilij audtor ? r N a turtle prim arid, Afcdtcus fecundarid [anat. Multi M'iniffri zsEgris in jna Arte profunt. Duhio qc~ currittir. Vinurru tempefftu'e datum,mt i}i tcpc [fi- ll C. D E S I G N I S. occaftonis fcilicet inuentor. Quo nomine autem hunc Gra?ci ap- pellant ? nonne &hochominibus patet, Medicum fcilicet ipfum appellari? Quapropter Medicus Vino potior eft ad naturalem fa (ftitiamque Siniratem (fine ad fanitatis turn cuftodiam , turn crea- tionem.) Etenim vinum in tempore exhibitum , & cemperanter ‘ epotum rede valentibus prodeft: Lrnguoresautem , cum opus ( eft, aftlimptum difeutit. Cteterum Medicus non quod animal fit, - aut pedeftris, aut bipes, autration/s particeps ,atitciuilis ,eb eu- - iulqi materia tempus idoneum, ac modum nouit, fed quoniam i artem Salubria atque morbofa diftinguentem addidicit: Nam ft per ilia noffet,omnespJane homines candem calleret Scien- tiam. Quaredignitate prior Media's Ars eft, per quam Medici fiuntj nam eius vi iJJi vtentes, morbos peilunt, Sed quam ratio- ncm materia, atq; inftrumenta ad Medicum, eiufqi Artem ,ean- dem ipfe rursum atque ars ad eius, qui curatur, naturam habent. Ilia namqueeft omnia congruentia in animalium corporibus fa- ttens: & alcns quidem, cum alimento opus eft: fibi autem fangui- nem prasparans, per quern alimenti egenasparticulas nutriat:atq,* iterum, vt fanguisipfecrearipotfic, cibum in venrriculo pntpa- rans, atq, conficiens. Quod ft deuorata cibaria, neq; re gemes. $6 LIBER PRIMVS dignitate antecellat. Omnia enimreliquamateriam ipfi parant, & /iiggerunt;quemadmodum exterfus quoqjarrem aliam alij mi- niftranrem videmus. Textorinamqj radios textoria,&pe perinde facimus arqj gubernatornauigan- di peritus, Sc facile fummum malum confcendere valens, Sc om- nia alia naturarum munera cogaofcens,& exequens, Etenim multi Imperatores fa?pe , Sc arcu vti, Sc iaculari, Sc pugnare gla- dio,haftaqj fciuntj&faciunti&Rcgespariter: fed non vt Rex, vr Imperator erat Alexander Macedo, aut eius Pater Philipp us, fed per alias arces I operator!* , atque Regi* tnferuienres h*c militaria munera obibant, Itaque,&Nos, vt Medici, cuiuf- cunqueauxilij qualitatem , quantitatem ,occalionem, Sc vtendi modum cognofcimus; vt miniftri vero, venam refeindimus, & cucurbitulas admouemus, Sc reliquamanibus operamur. Digni- rate igitur Ars Mcdica Media'spraftar, Medicus Arti feruienti (.i. arti Miniftrorum,) ilia (ideft ars j miniftri artbusfibi inftrumenta materiafq* parantibusi ill* per , ipfas agentibusiarrifices vero pr*paratis materijs,atqj inftr umen- tis. Conuerioigiturordinefirmionsnocitj*, cau* fa, enumerandis ambus accidie, ad feruandam effidendamq; fa- nitatem, nobilitate vltimosefte, qui nobis clyfteres, fpecilla, fbrfices , &icliqua Medic* Artis inftrumenta fabrican- tur, Cumins, Sc cos qm materias pi *parant (qui Iciiicet abum Sc potum parant,) quos radicum excifores, & herbarios vocant; nec non, Sc qui ex mecalJis eifoifa, aliaq* id genus, pi *bcnt; fupra hos Muh& ar- tes mate- rias Medx Co prapa- rant , & rttrfus ille (uppettas vatura morborum medicatri- ct adfrrt. Compara- nd Medi- ci ad fuos miniftros. M edicliS quatenus eperatun tio Medi~ CUSyfed mi' nifter Me- dici rr>mi- nandus* M edict & no min i ftr i eft auxilij cuiuftuis qiialitate* quantitate cccaficney CT modum 'vtendi co- gnofeere. JVumftri m units. Jgnobilio- res' arufi- ' ces rei me- die in morbis vert pra- na. Conferua• t rix medi- cina 'll aide necejferia *fft 6r qtui- re. Nutrix fa cult as magnitude mm amif • Jam refer- cittrfeira- tioi 0T trd~ fpi ratio na tiun fern at ador&m« Sangnifica facultas 1n hepate, co- il to itt-ve- , trtculo fit- Qaatuor fecn itat es , famuldtes mtricK NaturiUf i pnmaridt . fecmdario Aiedicuh ttnio loco ) mtmfiri > • auxiliu nu pra ben** 9* LIBER PR1MVS vd Medicus ipfe Miniftriofficiofungicupiens,manu p quamis auxilia, iuxta regulasMedicas prarfcripta propinar , &ce- kbrat. Ca?tcri omnes artihces, vel materiamauxiliorum , vel in- ftrumenta idonea ad auxilioium cekbrationem fubminiftrant: nequaquam autem auxilia fuppeditant ;cumad folum Medicum dodrina Medica probe inftitutum, Mcthodus appo- hte auxilia quamis, Sanitatis ergo, fpedet. Hincconftat , quam inucrccundc& impudenter Medicos fe iadent quidam Chirurguli, & in Gallia, in qua,ob ludicum innumerascateruas,hmihbushonuincionibus Jibere permittitur Medicinam,quam ignorant, Media's detrahere, & Medicoruni fortnuJas,liue recepta,ad libitum emen- dare, vd abbreuiare* In Italia autem, & Hifpania , fumma cum prudenna, Mcdkis omnis Medendi prouincia Principum decre- iocommittitur j&cuiuisomnino nelasMedici munus excrcerc, nih exprdTo Medicoruni Diplomate idipfum fucrit concelium. In Gallia, vt dixi, dummodo Pharmacopeia, & Cheirurguius, quofdam habcant amicos,vel pecunias, ad lires contra Medicos protrahendas, numerofas habeant, veriq; vtriufqi& Medici limul odicio fungi impune licebit: cum hi mere Miniftri Medicoruni, Sc non Medici dicendi. Verus enim Cheirurgomcdicus dicitur ille, qui Solution! continui,luxationibus,tumoi ibufqjpratternaturam, iuxta Medicina? pratcepta ,mederi nouit :qui veromanum operi adhibet, hue fuerit idem Medicochirurgus,hue alter,non ampiiiis Medicochirnrgus, fed huius miniftcr dicendus erit , Pharmaco* medicus itidem dicendus ilie,ncn rainifter qui medicamenta prg- parac, fed qui h#c ipfa in debita qualitate, quancitate,occahone, & conuenienci modo hueIorma,pra?fcribere nouit;qua dun com- munes ChirurguIos,& Pharmacopaos lateant, hi, liquid mede- laagris ad&runc, vt Miniftri, non vt Medici, idipfum efficiunc: Quod in contexcu iam antca allato teftatur Galenus/lum ait,Me- dicum ad miniftros, aiiofq, aitihces materiam, aut fuggerentes, fe habere eomodo , quo Architedus ad Lapidaries, aliofqi quibus imperat. Pmerea,mquit,Morbosab alimento, congruenti qualitate,Sicopia, in tempore exhibito,& ab humido fbmento,a cataplafmatis, a clyfteribus, a Vena? fedione,& a qui* bufq; id genus alijs, propullauftouis dicacmon yuquc menuetur, Chirurgu- w Barbi- tonfores,& f harma- CjMedicos pngmt. Chirurgo- « quantitate, occa- fionem,& vtendi modu cognofcimusivt miniftri verb vena refein- operamur. Quomodo, qu£cfo, Pharmacorum con left ores , aut Chirurgu- li, feu potiiis Barbitonfores, vt tales, Medici munus digne obire poirunt,ficiborum>(3c medicamentorum qualitatem, quantita- tem, occafionem, Sc propinandi modum ignorant ? In his porrb quatuor mededi cardoconfiftk: ad quorum integram intelletftio- nem, non Medicine tantiim, fed vlcerius Philo fophia? cognitio- nem habere eft necefie. Cibi enim , Sc remedij qualitates neceffa- rib pra^cognofcidebent;quiacontrariacontrarijscurantur 3&fi- miliafimilibusconferuantur. Si .a. calida laborer intemperie cor- pus, aiimenta, fimul Sc remedia oppofita qualkate vigentia, ad- miniftrauda funt. Ergo cum frigus calori opponatur,& duo con- trariaineodem lubjeclocohabitare nequeanr , tunc remediare- frigerandaadfuperflui caloris remiftionem fcientifice a Medico Nec foliirn primarnm qualitaturn,fed fecundarum oppofitiod Medicis obferuatur: ita vt ii com- pertum fuerit in corpore redundare humorem craftum , Sc vifei - dum, acIentum,mechodicedebeamus remedia pradcribcrcoppo- fitisqualitatibus dorara: Atqj adeb cralfis attenuantiajvifcidis in- cidencia. Sc lends, vepote tenaciter ha?rcncibus parti, vel partibus aliquibus, derergentia riteopponemus. Et quoniam qua: crafta_3 funt, aut vifcida, obftruCiioncs pariunt, duftus niminim Sc mea- tus infarciendo ,& occludcndo, aperientia infuper remedia pra> Quatuor in remedio confidera- da. Con tr art a contraries curautur. ExempU x o® LIBER PRIMVS fcribemus. Item, fiquo: in corpore partes indurantur ,emoIIicnti- bus recreantur; veluti vice verfa induranribus ,dum prater modu aliqua? partes emolliuntur, Et itainreliquisobferuandum. Non fufficit>remedium ajgritudiniqualitate oppofiturn, fed praterea debitam eiufdeai remedij quantitatem, rem prorfus ar* duam &perdifficiletn fcire. Nec hie folum fiftendum , fed prater qualiratem, & quantira* tern remedij, congruentem exhibendi modum Medicus ad agri eledionem feligeredebet. Sunt quidem nonnuJJi,quibusmedi- ' camenta in forma potionis non piacent ,in forma Pilularum , aut BoJi, aut PuJueris,arrident: Et econtra alijsquibufdamin forma liquida,quam folida,gratiora funt remedia* f Quartum verd cognitu difficillimnm , aut faltcm inuentu ar- ;duum,eft occafio,fiue articulus temporisquo auxilia quauis* vnumquodqj fuo tempore,& ordine celebrari debent. Dc diffi- cukate ex occafione emergenre vigilanter Hippocrat.lib. i,aphor* aphor. i.monuit jOccafiopraceps j expcrimentumpericulofumr indicium difficile* Legenti Galenum indi&i Aphorifmi commen- tary, apparebit ,, quam arduum fit occafioni corrcfpondere, ex- perimento vti, Sc iudicioicum tamen experimentum, Sc indicium fine ratio (ludiciumibidem proratione accipitur, vtteftatur Ga* knusjfint duofontes,equibus Medicinaeruitur, Artem verdip- fam hac raclone (inquit Galenus ) arbitror longam exiftimare_Jj> quoniam omnium fere operationum particularium occafioneiu habeat momentaneam , Sc ob id difticulter coprehefibikmuvt ne» mo earn polfit cognofecre ,nifi qui din inhac fueric cxcrcitatus* , Et cum duo fint inftrumenta ad artes inueniendas neceftaria: al- ■ terum>fcilicet experimentum, periculofirm eft: a I ter urn verd , ex ratione indicium, baudquaquam facile exiftit: imd, liquid aliud* , maxima habet difficultate, Eft igitur occafio praceps,quia mare- . ria,circa quam verfatur Ars,continud ftuit*Corpus fiquidem no- * ftrum murationibus obnoxium eft, nequea eaufis extnnfecistan- tinn, fedetiamabintrinfecis (finecxfdpfo) faeiliter alteratur* • Experimentum verd pericubfmn, propter materia dignitatem,, ‘ non propter n:anfmutationisfacilitatem:hac .n*in momentanea cccaiionc concinetur .Indicium verd, fiquis (vtego - ratione accipiat, liquet ip-faro efte dificillmum ,cum ad hoc vfq* Remedy quant it as obferuada, Forma me dtcamenti agro grata ejl'a debet* Occafioy fluff t epus prop i nan di remffdium Jedu to no- tan da» JDuoinfim went a in~ ueniendi arte Si £a- perientia-i & indie in. Cur pr<£~ ceps occa~ fio. Cauf&con- timo mu- tant es c oi- pus,. Ex perim:. t m pit k- € U0J.UHH, D E S I G N I S. lor a?ui amb/gua permanferit: Si verd (vt nonnuIJi, qui fe ab expe- rientia Empiricos nominanc, opinantur) per iudicium intelJigat eorumquie experientia eueniuntjdiiudicationcm>ftc quoquenon e/tobfeura eius re&itudinisdifficultas. Pluribus interpofitis, ire- rum in commentariesdiiScultatem acquirendi Medidnam Gale- nus fequenti ferie exponit. Quod verd arslongaftt* verba , monrirant: Occafto pra:ceps5experimentum verdpericulofuni_*j iudicjum difficile* Quaft itadixerit; Vita breuis 3ars Jonga ; quo- niam & occafio prorceps 3 &experimentum periculofum 5 & iudi- cium difficile. Propter hoc enim & Ars longa 3 quoniam occafio agendorum in ipfa eft maxime praeceps, hoc efGanguftiffima 3 & breuilfimi remporis. cum fint duo inftrumenta * per remedia inueniuntur* ratio Sc experientia: haec quidem eft pencil-1 Iofa5ratio verddifficilis, hoc eft 5 non faciliscognitu (feu non fa- * cilior altera cognitu.) Vera .a. cfle quo? dicuntur 3 non eft difficile t paucis oftendere. Occafio enim Sc propter artis materia:7 dico autem Corpus * quod continue fluit > & momentotemporis * tranfmutatur. Expcrimentum autem periculofum eft y Sc ipfum c materia ratione. Ncquc.n.Iatcres, lutum, ligna, i Coria, Artis Medicinalis, vt aliarum, materia funt: in quibus ex- periri >&cxercitari multis modisimpunelicet iHi > qui fe circtu* materiam exerceat Artis Theoremata meditetur: id quod in lignis Carpentaria (feu fabri lignarij) in corijs coriarij faciunt *Li- gna enim,&coiium, ftmaletradandodcftruxcris 5 nullumexin. de periculum. In corpore.a.humane ilia expenri3qu£ non funt experientia comprobata, non eft cirra periculum 5 cum mala cx~ perientia ad totius animalis inteiirum etiam lu* j dicium (eft autem ratio ipfa iudicium ? quoniam per cam 5 quae funt facienda* iudicantur) difficile eftj verum 5 inquam, iudicium, feuvera ratio non facile intienitur rquod mukitudo fcCbrmn&< cpinionum in Arteoftendit Medicinaii.Neq>enimft veiitaseffct inuentu facilisjtotjac tanti Viii>quiilJam perquifietunt, vnquam fuiffent in tarn contrarias fenretias difpartin* Empiricis verd non videtur ratio did indicium 5 fed quae per experientiam fucre3 auxilioruin diiudicatio, Nam, vt verum fatcamur,ha,c dif- ficilis eft . neccxoloratufacilis v quandomulca remediaadhibita , Indicium, fine ratio 1 diffictlis. I Indicium . iuxta Em~ pine os. Not a hac. Experien- fiat or ra- tio funt tn- Hntnenta per qua re~ media in- uemlitur. Occafio cur prace* ps? Alula, ex~ per tent ia\. Indicium difficile* io2 LIBER PRIM VS fuerunt a?grotanti , & aliquod iJJorum in caufa fui/Te dicatur, vt a?ger j vd melius fc habeat , vel detenus; quern ft forte contigerit bene dormifte, deinde vn&um fuifte, & poftea emplaftrum adhi- buifte 5 deinde clyfterem, vel fpontaneam habuiftcventris deie- ftionem 3 & deinde comedilfe , & tales aftum plifle cibos, & pod h#c omnia fenlifleiuuamen ,vd detrimentum: non facile diftu eft, quidnarn eorum, qua? circa ipfum fadfa funr * aut iuuerit, aut nocuent. His igitur excaulis omnibus indicium perdifficileeft. lam igitur fennonem totum vno cap ire coll igam us. Ars quidem longa fit,ft earn vnius hominis vita metiamur.Expedit autem re- liaquerepollen'scoinmentationes, pra?fertimcompendiofasatqj Aphorifticas: Nam talis doftrina? modus, Sc ad primam difcipli* nam, &ad ilia recinenda (alia verlio habet, Sc ad ilia qua? quis didicit retinenda ) oblitus poftea fuerir, in memoriamreuocanda, vtilillimus eft, Exhac Galeni do&rina fads liquet, Chirurgulos, Sc Pharma- copa?os a Medici dignitatelonge remotoseftej cum iudicium,ftue ratio, ex fcientiarum fcrinhs erutum , nunquam iub do&orum rc- gimine,ab ipfis cukam, vel hauftum eft. Experientia fortalfis, ob confuetudinem quam cum Viris doiftis habuere* fc poller? a diccnt. Et hoc ego iubensadmicto i Experientia tamen ipforurn mala eft, & ad iateritum fa?pe ducens ,quia rationecn non habet comitem. Vnde Empirici, Sc quidam Ganeones, qui ic Spagiri- cos nominant, liquid medda? a?gris cum truvtupropmanr,per ac- cidens prodeftj non aiiter, ac nonnulla rernedia,qutea Muliercu- ]is3 Sc plebeisquandoqiadhibentur. Cumdeniqaeoccafto,tem- poris fitarticulus ,quomodoPharmacopeia?, Sc Chirurguli ,qui rempus Sc momenta ignorant, qui feptcm res nattiralesex quibus homo coaldcit, lex res nonnaturales , res prater naturam , natu« ralibus aduerfas,non exa&e percipiunt,medendi occalionem,liue oportunura tempus,crimbus arripienr.Nam hac pra?cerita, omnis medendi conatus, vdimtus erit,vd moleftiilimusivduti pra?cox medendi anla,antequam votis occafto5fiuetempusopportunum> correfpondeat. 6iicat ergo giex iguarus, dodilfimos Medicos quotidie arguens, quod hi line luo minifterio a?grorum languo- res abigcre non valerent. Ante viginti tresannos( Anno videli- cet 1628.} cum in diuerfts Gallia? Prouincijs a?grospeftifera Jue Arslonga. \ Vhtirmdco* ChL rnrgnli a d’gnitate medic a ex\ cinder Jr. Occafio eft ternports articulns. D E S I G N I S. correptos,Magnatu precibus,a?que libere,acintrepide vifttarem, non fine naufea procaciftimos quofdam Chirurgulos , & inani glorioJa fuperbientes audiueram i fibi nirninun aftcrenccs mo- dum omnem dignofeendi, Sc curandi Peftem. Horum ego impu- dentem audaciam Anno 1629.in mco Libro de Pcftc, fufticien- i ter obftruxft & probaui, verum Medicum (ignaros, Sc inexpertosJ a bonis exdudo)pofteMedicamenra pra?pararc, Sc manum cuiuis operi, modica prahabita fedulitate, porrigere.Vtinam vtinain id a Medicis fieret ,netot errores, quot quoridie inter medendurn, ob miniftroium incuriam , auaritiam , inanem gloriam ,8c igno- rantiam ,committi percipimus,contingercnt. Huctransterre Ju- bet, quod de occafione, tempore,experiential ratiocinationc, habet Hippocrates libro de Praceptionibus ftatim in limine. Tempus, inquit, dicendum eft 5 in quo occafto conftftir. Occa- fio autern, in qua tempus non multum. Medicatio in tempore fir, aliquandoetiam occaftonem requirit.Qui igitur ifta norir,ad cu- rationem aggredi debet, ncqi prius ad ratiocinationis perfuafio- nem ,quam ad vlum cum rarioneconiuncftum ,animum adhibe- re. Ratiocinatio enim in eorum,qu£ fenfu comprehenduntur, re- cordatione quadam conftftit. Senfus namqueeuidenti imagina- tione conceptus, prima eorum qu£ fubiefta funt perpeftionem ftr- feipit, & ad cogitationem tranfmittit. Ha?c verd vbi recepit, tre- quenterqi, quibus, quando, & qualiterconuenit ifta conleruaric, in fefe repomt,& recordatur. Ratiocinationem igitur plurimum laudo, See, Liber de pefte Tolo• (a edit us. T c/npusy & occafio diligenter d Medico cur ante a- nimaduer- ti deb sat Expencn- tiam cum rationed; coimictam laudat Hippocra* tes. Paucis Hippocrates ignaros reprehendit , fine hi Empiriei tue- fiue Sophift# experientia vacui. Empiricos autem quocidie garrientes confpicimus, pariter Sc luniores Medicos Praxis Me- dicarprorsiis ignaros jquibus & impudences quofdam , tametft plcrumq, vmqj nominati fuanon careant procacirate ,& impu- dentia>addere poilumus: Omnibus his vtile torer , inter alia Hip- pocracis precepta, fequemia tenacicer obferuare, quae eodem lib. i Prascepcionum habentur.Fallax enim, Sc ad errorem procliuis af- i feueratio , qua? eft cum garrulirate coniurkta. Quocirca his qu£ |£unt in vniuerfum infiftere opartet, & circa ea vd maxirne verla* ri, ft quis facilem* & eum extra culpam habitum, quern certe Me* dicinam vocamus, ftbi comparare vdit. Maximam eaim vcilica- Garruhf tmproUac Jtdtppocra* tes* 104 LIBER PRIM VS Con fill a Aiedicoru probat Hippocr. tern ,tum argrotis.tmn ijsquiiIJorurnresadminiftrant,,compara- bit. Et eodem in libro fequentia haber: Neque fane indecorum fuerit 5 Ci Medicus in rei pr# fcntis anguftia circa argruin veiTatur, imperiti#etiam renebris circumfufus3alios quoqjaccerfin iubeat, quo communi confilio3qu# iarem #gri fant5ddquiranuir. Sc illi ad pr#ftdiorum facultatcm operas fuas conferant. Vbi enim af. ftdue vrgct affe&io 3 morbufq, increfcir; plurima in animi angu- ftia ad re prarientem opportuna elabuntur • Tunc igtur cofidenti animo die oportec. Neque enim vnquam tale qa d definio* cum id ad artem pertinere cenfeatur 3 de eo minime ambitiose contendere, feipfosludibrio exponerc. Hoc namq,iureiurando affirmare audeam, Medicum ratione vcente n alrc* utn nunquam inuidiose calumniarurum. Sic enim Animi impotentiam proder. Libro verb de Prifca Medicine ait:Quaqua nequ de vehemeater hunc Medicum Jaudarim3qui parinn peccec • At exa&a cerntudo ra bcermtur. QuareMedicorum pleriqj malorum nauiumgu- benutoru n mihi ftmillimi videcur, qui iicranquillo man nauem regunt3 nemo eos peccare deprehendet. Qjod ft eos vehemens ventus3 auc tempcftas oppreflerit, iam omnibus manifefte con- ftat, eorum imperitia* & culpa nauem fuifte perdicam. Ad hunc fane modum improbi plenqj Medfci,dum ieuiter afte&oscurant, in quibus v'd grauidimierrores comifli 3 nihilpericuli admittunc (ciim multi huiufmodi morbi5aclongc frequenus3quagrauiores3 hominibus cocingat) in ijs quide ft delinquac3 plebeios latent:vbi verb in magnum vchemencem ac periculofu n raorbu n inci- derinr3tum ipforum ars3& errores omnibus funtcon/picui.Libro de Preceptionibus,malosprauofqueMedicos hac iene carpit: Quod Ci velhofpitij vel cgeno largicndi occafto fe ofterat 3 his vei maxime fuccurendum eft. Qui enim erga homines humanum fe exhibuerit3is arris amoreteneri ccnfctur. Multi namqjcEgii cum fciant fe morbo m nime ialutari teneri3etiarn Medici fanitati reftitutos die celebrari gaudenc. Sanitatis autem caubu* tfgris quidem pneefte pr#darum eft, 6c bene valentium curaro«* gerere3 vc ne#grotent. Qain35c Sanormn quoqj cura, venultucis caufa fufcipienda eft. Qui igiturin ignorant!# profundo fubmer- fi lunt31j pr#dida minime percipiunt3 cum Medici nomine indi- gni5 re ipla comprobent, quam repente euci, .i. Ars, folummodd reperiatur; vt videre licet libro de Ar- te, varijs in locis ; & libro i. cit. de Vid. ratione.. Libro de Aite contra calumniatores, qui quecftiis Medicinam arguunt, de ea- dem Medicina dum loquitur, inquit: Hxc autem noftra Oratio aduersiiseos inftkuitur 3 qui hoc pado Medicinam queftusgra- tiainfedantur, animos quidern atcollens, propter eosquos repre- hendit, abundans verd propter Artem cui epem fert, potes quoq* ob Sapientiam qua eft excuka. Ex hoc Hippocratis contextu in- ferendum videtur, Medicinam Sapicntia cxcultam die; Et qui- dem iuxta Sacram Scripturam d nobis in noftra Phyftologia cka- tam, qua? affirmat, Akiftimum de Terra creafte Medicinam, Sc Virum Sapientem non abhorrere earn . Itidem prtecipit, Modi- cum honorandum, quia propter neceftkatem ipfam creauit Akift. Emus. Hippocrates ante Eceleftaftes Authorcm libro de Prifcuj Medicina, At nunc neceftitate Hominescoadi, Medi- cinam inueftigarunt,qudd apron’s oblaca valentium vidiis ratio nihil confident, &c. Libro de Arte ait: Ars autem Medica ex his efte Qernitur, qua? ob aliquam caufam pro- uidentia quadam fuQtinfticuta,pra:tercaquc etiam fubftftere con- fpicietur. Atqui ad cos, qui Fortune Sanitatem acceptam ferunr, Arti verd earn denegant, huiufmodi oratione quis vti poflit: Ac verd, qui ex morientium calamitatibus Artem funditiis conantur ,miror quanam fatis iufta oratione elati,in morientium intemperantiam caufam non reijeiunt, fed eorum qui Medicinam exercent, prudentiam accufanr, quaft Mcdicorum ft t qua? no con- ueniant prteferibere, in a?groru.a. facukate non ftr, aliquid contra imperata admitterc. Atqui longemagiseft rationi cofeataneum, cCgros non poftc imperatis oblequi, quatn Medicos ea qua? mini-. meconueniunc,imperare. Him. fanacnente &corpore ,tum~» prsdemia , turn ex pmeritis , qux cum praftentibus ftmiiiter fe habenc, in conftdcationvra' adhibeates, ad curationem aggre- LIBER P R IM V S Tided kina artium no. bilijfma. Interprets, error. Tide diem a ex cult a. 0h necefi- tatem Ade dtcina in- vsnta e(l. San at t o no fortma fed. Ad edico adferiben- da. In agros m tn Me- dicos mo r- tis cnlpa_, .reycienda. r> E S I G MU £ diuntufj adeo vt qui curatus aliquando fateatur fc ilforum ,« opc a morbo neq, quo morbo, neque quam obcaufarn iaborent, neqj quid ex pra?fcntibus euen- turum fit, neq, quid ex his qua? font eiufmodi, fiat, intelligences, imperata facere iubentur, pra?fenti quidem morbo afflidli, euen- turn verb rerum metuentes ,5cmorbo quidem grauati, cibis verb vacui 3 ea qua? morbo grata funr potius cJigunt, quam qua? ad fa- nitatem conferunt, non quod mori defidcrent, fed quod toleran- • ter ferre morbum nequeanr. Hos vero fic affe&os aneft verofimi- lius 3 qua? a Media's imperantur, quam alia qua? non imperantur facere ? an Medicoseiufinodi quales antca expofuimus, ea qua! mini me conueniunt, imperare? Nonne longe squills eft eos qui- dem re#e imperarc, illos vcro, vt par eft, parere non pofie, eam- que obcaufarn mortem incurrere $ Quorum quidemcaufam,qui non re8 LIBER PR I MVS pofle ? In his enirn > qua? ignis non effidt, an non ea, qua? ab ipfo fuperari nequeunt5facisarguunt ,alia opus elfearte ,quam ea_*, qua? igne vtirur, vt inftrumento. Eadem vero mihi dicenda funt de his, qua? Medicina? uiunt*in quibus fingulis ft res Medico non fuccedit pro animi fen- tentia , meo quidem iudicio , in morbi vehementiam, non in ar- tem ipfam culpa reijeienda eft. Qui igltur eos reprchendunt,qui vidis a morbo manus non admouent, non minus adhortantur ad ea fufeipienda , qua? atcingere fas non eft • In eoq; apud cos qui nomineteniis Medici funt,admirationem ftbiconciliant ,ab artis vero petitis ridentur. Neqj vero huius artificij periti cam impru- dences, aucreprehenfores ,aut Jaudatores morantur , fed eos qui redarationeiudicant,quemnam ad ftnemdeduda? artiftcum«* adiones perfeda? fine , & quanam in re dcftcientes imperfeda?. Ac pra?terea earum imperfedarum adionum , qua?nam ad artifi- ces , quanam etiam ad ipfa effeda referenda?. Eodem in libro, longepoft, Hippocrates ait: Qua? vero ex eo a?gris contingunt, quod nonprotinusftatim affedus cernatur, eorutfi culpa non in Medicos, fed turn ina?grotantis, turn in morbi naturam reijeien- cumneq,* doloris caufam ocufis cernere,neqjauditione cognofcere queat, raciocinatione cofequi- tur.Qui morbo iaborant , liquid de morbo Media's indicare conancur, id ex opinionepotius, quamex ccrtacogni- tionedenuncianr, Mequeenim ftcerto feirent , ipfts(ideft Medi- cis) fecomrnicterenr,cum eiufdcm fit morborum caufas cognofcere, turn omnibus pra?fidijs , qua? mot bos augeri prohibeant,eos curarenoffe.Ciim igitur ex his, funt 5 non Jiceatad aliquam certam cognitionem peruenire, alio fane, qui curationern inftituit, refpicere debet. Huius igitur mo- rs caufa, ad corporum naturam, non ad Arcem ipfa eft.Ha?ccnim(.i, Ars)vbimorbumpercepic , curationern infti- tuendam cenfet, id vnum fpedtans , netemeritacemagis, qudm confiUo ,& vt facilitate potius 3 qudnavi, curationern adhibere videatur. Ilia vero, ft tamdiu morbum ferre poffit, vt a Medico . redeperfpici poftic, curationern etiam bene feret. Sin .v. interim dtim morbus cognofcitur, a morbo euida fucrir ,vel quod ferius ad Medicum accdfcrit, vel ob morbi ederkatem, a?gcr peribit. Jn morbi •vehemen- tiam, non in Adedi- cinam cut pa mo rtis reijeienda. Qui retie agut retie ms dent ur. Ad edicos excufat. i Qui morho rum can fa i redie digno feit, pr&fi~ dia nouit qua morbu augeri pro- hibent, Adorns qu&da oc* caficnes* D E S I G N I S. Neqienjiu qui cx^quoadcurationemprocedit, morbus celer cxiftimanduseft, fed qui autem turn ob Cor- porum denfttatem, in qua non con/picui morbi delitefcunt, turn etiam negligentiam 3 quacurationemdif- feruntjfed turn demum morbis correpti curationem expetunt. Quare artis facukatcm admirari certe longe a?quius eft 3 ft quern exobfeuro morbo laborantem reftituerit3 qudm ft qua? fteri non poftunt 3 aggreftk fuerit • Neque vero in vlla quapiam arte iam inuenta tale quippiam inefte confpicitur,verum ex his igne opus fuum perftciunt 3 ft eis defit, ab omni opere ferianturj vbi vero eum contreddrunt, in opere continentur. Et In facile emendabili materia opus fuum exercent 3 vt in Jignis qusedam 3 aliae in corijs 3 qua?dam etiam ftylo 3 a:re$ ferro3 atq; id genus alijsquamplurim#. Qu# tamen opera ex his ,& per has perftciuntur 5 quanquam facile emendari polfunt 3 non tamen ce- Jeritatemmagisadopiftdumrequirunt, quam vt rite minimeq,- perfun&onetradentur; fed ft quod inftrumentum defuerit3 ab operequiefcunti&quamuisillismora ftt ad emolumentum in- commoda3 ea tamen pluris Libro dc PnTca Medicina, alia multa 3prater relara3 habec Hippocrates in Medicine com- mendationem jqua? omnia Medico in fui defenftonem contra.* Calumniatorespiurimum prodcrunt: ciim Hippocratisauthori- tasapud Prifcos 3 & Nuperos quofuis tanta fuerit 3 Sc etiamnutn viget, vt nemo, prater arnentem3 eidem renitatur. Denfitas corporis,(3r &gri negli• gentia. Habilita- te long'e ftu. per at alias artes Mi- di cm a. AUartiWLf ay tin ma- teria. AriftoteJes vifus eft iam citata Hippocratis Joca iegifte3dum in Prooemio Rhetoric.cap, 8.haeferie loquitur: Nuncilludobiter manjfeftum puto Orationis non videri neccftarium munus3atquc officium3 perfuadere: fed inuenirc & coliigere ea3 qua? in quaque re apta fint 3 & appofita ad perfuadendum; quod quidem & reli- qu£e habent Artes. Nam Medici ofticium non eft 3 Curatione fa* nare5 fed curare ad fanandum appoftte : ideft curando eaten us progredi} quo licet. Fieri fiquidem poteft3 vtquanquam nulla ra- tione aliqui queant fanefeere 3 diligentcr tamen & fcice curentur. Et iibro i, Topicorum: Rhetor non Temper pcrfuadet3 nec Medi~ cus Temper fanat. Ariftoteldm fequurus Fabius3inquit: Tcndit ad ViftoriatUj qui dicit, fed cum bene dixit, etiamli non vincat3 id quod arte5 condnetur, efficiec. Nam 3c Gubernacor vulc Talua Adedict mums non e(i j Cura- Hone (ana* re ■> fed cu- rare adfa* nandwn appofiie. Quintilia- nus Ari~ (lotelemfe. quit ur. no LIBER PRIMVS nauiin portum pcrucnire: Sitamen tcmpeftate fuerlt abreptus, nonideo miniiscric Gubernator, dicerq; notum illud: Dum da* uum redum teneam, &c. Hue fpedat egregium illud Ciceroni's didum Iib.2.deNatura Deorum: Magna, iaq«it,augurum au- doritas. Quid Harufpicum Ars, nonne Diuina ? ha?c innumera- bilia exeodemgenere qui videat, nonne cogaCur confiteri Decs effe ? quorum ,n. Intcrprctes funt ,eos ipfos efte certe nccefte eft. Deorum autem Inrerpretes funt. Deos igitur effe fateamur. At fortalTe no omnia eueniut, qu# prcedi<5ta funt • Ne a?gri quidem, quia non omncscoualefcunt, idcirco ars nulla Mcdicina eft. H«ec excmplaappofite Medicoadaptantur, qui dummodo edufque, quo licet, medendo progreditur ,etiamfi Sanitatem reftituerc_j# non poffir, rede agit.Vnde Hippocrates ipfe Jib,2.Aphorilm.5 2* ait: Omnia fecundum rationem facienti, ft non fuccedanc fecun- dumrationem,non dltranfeunduad aliud permaneniceo quod ab initio vifum eft. Nos autem Plato admonet , cundcm haberi Mcdicina-, acRhetorices,cnodum :qnoniam in ambabus his fa- cukatibus fubieda? rei, hue materia vis Sc natura diutdenda eft$ in altera quidem corporis,inakera.v.Anim£e:vr non vfu quodam rationis experti, nec Jeui cura, fed Arte & ratione Corpor. fanita- tern medicamencis, Anima? redumfenfum dicendo inducere ftu- deamus. Ex omnium ergo Prifcorum confenlu , dunimodo rede Medicus fuo fungatur officio, ideft, iuxta Medicine medeatur,nullateniis Mortisculpa eiobijcienda. In noftra PhyfioJogia, veluti in prtecedentibus, abunde Medi- cine neceffitatem , iuxfa Hippocratem & Galenum ,oftendimusj quibus adbucaddere lubcrpauca exHippocrate, libro de Pnfca Mcdicina; Medicinam igitur, inquit, quam omnes egrorum cau- fainuentam effe fatentur, in conliderationem adhibeamus, num Sc nomen, & artifices habeat, ipfifqj fuperior die vclic, & vnde- nam originem traxerit. Ac mea quidem opinione (quod ftipra di« xi)nemo ad Mcdicinam inueftigandam animum applicaturus fuiffet, fi eadem Vidus ratio, & egris, Sc Sanis, accommodata effet.Quare etiam inhunc vfqj diem Barbari, &Gra?cis finitimi, apudquos nulluseft Medicine Iccus, eadem vidus ratione, qua fani ad voiupratem vtuntur, neq$coqucd expetunt, abftinent, neq; fibi temperant, At veto qui Medicinam puferutando mue- Ciceronis de Medi- cina fen- j4\shori- fptus. Tlatonis fen tent 1 a. %/Egroui gratia-* Ai edicina inuenta. Si eadem 'Likins ra- tio y dtgris frntd t O fan is con* uenirety Aledicina nemo in- cuwheret. D E S I G N I S. m nere* eandem* quam qui a me fuperiore oratione dfcfU lunt, fen- temiam fequuri * primuni quidem (vt fenrio) dc flu’s cibfs copiam detraxerunt * deinde pro mulcis paucos fumpfenint. Quod cum irgrotantibus quibufdani fatis eftet * palamque prodefTe * non ta- jnen omnibus conftaret* veriim quod erant quidam ita affedi * vt ne paucos quidem cibos conficere poftent * quibus fane imbecil liorequodamciboopusdfet *forbitiones inuenerunc* valences cibos paucos multa aqua diluentes,eorumq; vim temperatione & codione detrahentes • Quod* fi qui neqj forbitiones fuperare pof- fent 5 ijs eriam detradis pociones fubftituerunt * obferuantes* vt &vfu*&copiamoderata?cffent5neq,iufto copioftores, neqjme-: raciores* neq, pauciores exhiberentur, In primis autem animad- uertereoportet, quibus in morbis forbjtionesmmime conueniut* fed continuo vbiaffumpta;funt*febresac dolores exacerbari*ex quo efficient *vt quodaffumptumeft* morbum quidem foueat* &augeat, Corpus vero imrninuac, & imbecilliusrcddat. At vero qui ita affedi cibum ftccum* autmazam*aut Panem quantumuis modicum aftumunt * i j dccuplo magis atqi manifeftiiis teduntur, quam ft forbitione vtantur, neq; aliam ob can fam*q turn quod ci- bus vinbusftt valentior *qudm affedus requirat * turn quodcui forbere *eiedere minimeconueniat. Qiionamqipluracomcde- rit*eo peius afficietur: Si vero pauca,etiam dolebic, Arque ad id lanereferunturomnesdoloris caufie* quod valcntifftma edulia maxime, &euidentiffime homini tarn fa no * quam aegro funt no* xia. QuamnamigituraliamhabuifTementem videtur is* qui Me- dicus * & omnium confeftione Artifex vocatur * cum vidus ratio- nem ,quaa?gn vtuntur * inuenit *auc qui ab initio omnibus mor- talibus vidum ilium *quo nunc vtimur* loco illius agreftis ac fe- rine vidus rationis adinuenir, Sc apparauit ? mihi equide eadem efTe ratio* Sc vno eodemqi modo excogitata videtur. Hie enirn ca qua? occurrerent * & a natura humana bene valente propter feri- tatem * Sc incommoderationem fuperari non poterant * ille vero quasquiuis quomodolibet affedus minime fuperare poterac, de- trahere ftuduit • At quid inter hoc * Sc iliud eft diferimin'is ? nift quod hoc multiplici Sc vario magis gcnerc conftat * Sc plus habcc negotij*originem autevn prabuit quod prills fust inftirutum * Sc camera qua? fequemtur. . Barhari dum agro* tarn vicln fanornm.* . vtunturj , homines vero ciui* les neuti• qrtarn. , S orbit io* nis imen- ■ fw. Cibi mcb\ ximi nu- trimenti vis minue- da pro <&- gris. Etiarn for- hittones ,febns do* lorefij c it anti tuc idso pofio- , f/? iiqiildis V- tendurn. V alennf- jima edu- I ia i id eft vald'e nit* trientia-» can fas do* loris in fi- nis agrify , procrcant. Ante Hippo era* tern viBus , ratio » ac Cura* ' trix Ale- • dicina in- [ uenta eft. 112 LIBER PRIMVS Licet appofitemodum, quo Medicina ,& prefertim Salubris Inuenta eft, expedient Hippocrates,caufam tamen exade non eft perfequutus,propter quain ipfa alimcnta,nunc parce, nunc abun- de,nuncautem mediocriter ,propinanda funt. Quare Galeni verba, ex Libro ad Thrafyb. cap. 19. Medicina* primariatn necefi. fitatem exprimentia, hue transferre par eft. Poftquam autem ci- bum,&potum,aliafq> res nonnaturales, ac optimum horuvfum, i)S,quiijfdemegent, perfuafit,ha?cak: Veriim ,fiextoto inte- grum ilJadumqjcorpus duraret,taieqjquale jpfum ab initio Crea- tor fabricatusreliquit, nequaquam corredore Temper eguiflet.At nunc cum diffluat Temper, atqjdifpereat, aliquo prajfente obfer- uatore indiger,qui &,quod diflipatur, quantum qualeq; fit, co- gniturus eft, ilJicdq;tale, ac tantum viciftim reponens inftaura- bit. Infitum humidum diJabitur, tantundem humoris, exhibens, irrigato: calidum digerirur, tantundem calons addito: r Ariduro confumitur, iam alendiinftat occafio: vel lemel dicam, ‘ quod difeutitur atq; euanefeir, ingeri paulatim, atq; reponi,ante- quam in multorum notitiam veniat, opus eft. His paucis, & reli- quis qua?eodemcap.dixit Galenus, palamoftendit, non folum viuendi rationcm ,fed pra?tereacaufam , ob quarn vidfu egemus; quia nimirum continue calor nofternatiuus,&humidum radica- le, partcfque folidaeabfumuntur. Jl'fcdicin&Seiofijnon fuperflukent , medicamentum purgans affumptum non exiguam Corpori exaft'e fa- no nihil prafcnbe- d urn. Corpora a hono fiatte dechndtia illico eme* danda. Ex Hip- pocrate Ja- na coy pora non fane prtrganda* Purgatio quid. 114 corpori moJeftiam adferr. Nam & vertigines, & tormina patrunu >tur illi > qui purgans affumunt medicamen , vt loquitur Galen, commentariocitati Aphor. 37Jib.i. Vndc &difficulter,inqint, his purgatio procedit, & prasterea eeleriter exoluuntur. Fiunt au- temhetc omnia, purgante medicamento proprium quidem attra* here humorem appetente, vcJ flauam bilem videlicet, aut atram, autpituitam, aut aquofam fuperfiuitatcm : quia vero illefuper- fiuus humor non adcft,fanguinem colJiquat ac carnes, vt ex ipfis proprium attrahat humorem. LIBER PRIM VS Quomodo purgatio (ants no- net. Habemus ergo ex ambobus Mcdicina? Principibus, non effe, nec medicamcntis , ncc alijs rebels fuperflua dcmentibus ,infe- ftanda corpora bene fana ,donee ab hoc perfedo fanitatisgradu deciinenr. At vero camera corpora a perfecto ftatu fano dcclinan* tia, a minima fuperfluitate Jjbcranda, & quidquid ijs dcffcit:ad~ dendumj reficiendum.n. incundantcr,quotics aJiqurd ci deficit, eodem penemodo, quodolium perforatum, vino ,alicue Jiquo- reprius plenum, fed quod pauJatim rursiiseuacuatur.-quod enim euacuatur,de nouoreftituendum ,feu aliqmd eius locoreponen- dum. Corpora paritcr pra? argritudine nimium euacuara & ex* tenuata tcpiose reficiendafunt, eomodo , quo doJium perfora- tum , & impenseeuacuatum jiepkndum .Eodem .n. modorefi- ciumur corpora mediocriter fana, Sc segra ; fed inaequali quanti- cate reftaurantnr fana, nempeminori, a'gra verd maiori. Has corporis cmendationes Medicine omnimoda arguunt nc- cetfitatem. Reftaurantur enim eius pra?fcriptis, humidum radica- : le,quo fieri poteft modo: caJor fimiiiternatiuus, ignis nobis con- naiusab HippocratediCfusiib.de Arte: & Ignis Jenis ,ljb. i.de • ViCt .rat.quo eodem Jibro Amina dicitur: At verd, inquit, homi- nisanimus(velut amectiarn antea diCtumeft)Ignis,&aqme cemperationcm fortitus,* Eteodem libro, loquendo de mafculi- no,&famininofeminc, corumc];commixtione, ait: Siquis.a. animum animo commifceri minime fibi perfuadear, is ratione ca- * ret. Galenuscomment. 5, in Jib.6. Epidem. exponens hanc Hip- , pocratis fententiam (Hominis Anima femperproducitur vfquc ad mortem • Sin .a. ignefcat £mul cum morbo, & Anima corpus depafertur;) poftquam plurimorum de Anima fententiam propc> Smutum in cerebri veatricuiis content um,quemcomrnu* Calcris fiat 1 m nc- rnina ex Hipy aera- te. avud H tj.> louatem. nker Animalem dicimus, primarium Anima? inftrumentum fta* tuit, rursiis ha?c habet: Atqui verbum hoc, ignefcat, indicate vi* detur,ex Hippocratisfententia, Anima? fubftantiam ,caIorcm—» dfenacuralem, quernnaturalmm operum multis inlocisaudo- remdfeteftatur.Etquibufdam interpofitis, ibidem Galenus ait; Kempe quod infitum calidum,cui maxime corporca opera Hip* pocrates tribuit, igneumfadum, non foliim prioramunera obirc non poflit, fed neq; corpus noftrum a!ere,quod ipfiuserat prim*, rium officium jimmo contra, perdat, atque, vt ignis, liquefaciat, nobis ratione contemplantibus, Sc corporis eliquationes a pern* rentibus lebribusfadas,euidentercernentibus,apertumeft. Ve- lum in tota hac habita oratione tertia anima pra?termilfa fit, fiue facukas, fiue vtcunque earn nominate velis, quam Plato Iracun- diamappellauir,&deipfa aliquid dicerefatius fuerit, vt nihil prajterea in fermone de Anima dicendum relinquatur. Calor fa- ne quidam naturalis, per quern fanguis creatur , in iecore con- tinetur; calor etiam alter in cordemaior ineft,ad iram excitan- dam nobis datus, nam & ipfius quidam vfus eft, vt in libris Hfppocratis, &PIatonis Decretis explica aim us. Et hie quidem calor ( de Galore Cordis loquitur) fpirarione ( fiue nutrimento} eget: alter, (ideft, Calor natiuus, fiue naturalis,in omnibus Cor- poris partibus, fed pnreipue in hepate, conftans) diffiatione: ita .n. Medicis vocare moseft duplicem in toto corpore arteriarum jt&ionem , fuliginofumexcrcmentum per comprdfionem expel- lencium, aerem verocircumfufum per diftenfionem attrahen- tium— D E S I G N I S. If* Anima fubfiantia ex hippo- crate. ; Anima _ [pedes* Caloric• coris [an- guine pro• create Calor cor- dis* Duplex arteriaru munuh Hie Galenus iuxtaHippocratem air,ca!orem natiuum efleau- &orem omnium adionum naturaJium j nec fane Hippocrari Ga- lenas imponit, qui libro de Carnibus ha?c habet; Quod calidum vocamus, id mihi immortaleefle videtur ,cun(5iaque intelfigere, videre, & audire, fentireqjomnia, cum pra?fentia , turn future. Cmuspars maxima, cum omnia perturbata effenr, in fupremum ambitum feedlit, quod mihi veteres vidcnturyEthcraappellalfe. Altera pars locum inlimum forma, terra quidem appeJiatur , fri- gida Sc ficca , multafqj motiones habens, Sc in qua lane multum calidi ineft. Tertia. v.pacs medium acris locum nada eft,calidum quid exiftens, Quarta pars terra?proximum locum obcinens, hu- Calor na- tiuus ow- nt u attio- mi author ex Hippo- crate. xi 6 LIBER PRIM VS midiffima,&crafMraa.His igitur in orbem agitatis ,oim turbata effent calidi magna pars alias in terra rclicfta eft , parrim quidem magna, partim vero minor, alias eriam valde parua, fed in muk tas partes diuifa. Et temporis fucceffu a calido reficcata terra,ifta in ea tanquam in membranis contenta, circurn fe putredmem ex- citant, Ac Jongo tempore incalefccns , quod qu idem ex terra pu- Credine pinguedinem fortitum eft, & minimum humidi habct, id citiflimeexuftum, offa produxit, Qua vero naturam glutinofio- rem fortita funt, & frigidi communionem habent, ea neq* calefa- da exuri potuer unt, neqi etiam humida fieri, idco formam longe ab alijs diuerfam nada funt, & nerui folidi extiterunt, ciim non multum in ijs frigidi ineflet. At vena? frigidi multum babebant, cuius pars circumcircaambicns, & quod erat glutinofiflimuma calido exaffatum, membrana cxtitit. Quod vero erat frigidum a calido fuperatum, diffolutum eft, ideoqae humidum euafir, &c. Reliquarum partium corporis fonnationcm profequitur in con- textu Hippocrates, qui omnes operationesealido manifefte con- cedit. Libro autem dc Cordc, Caloris natiui meminit, ait; Connatus enim d natura ignis in dextro (ventriculo fciliccc Cordis) non eft, vt mirum fubcat finidrum afperiorem fieri,cuni intemperatum acrera infpirer. Sed hac parte(idcft,in ventriculo finiftro) vt calidi roburcuftod;at , craftitudo intusextruda eft. Eorum.v.ofcula apeita non funt, nifiqiiiscordisauriculas3ciuf~ quecaput pracidat, tuncq; duplicia ofcula in duobus vcntriculis erunt confpicua.Vena enim craffa ex vna decurrens fi fececur,vi- ■ fum fallit.Hif unt Humana Natura fontes,hincquefluminaex* cumin t,quibus corporis alueus irrigatur. Atqjhac vitara homini conferunc, & fi reficcata fuerint, homo pent. In hoc contextu Li- bride Corde,clarecxponitur denfitas,craffitiefque,quibus fmi- fter Cordis ventriculus dextrura fuperat.Lcnge crafiiorem finiftrum Cordis ventriculum doeuit, vt calidi innati, quo cor pracateris partibus corporis abundat, vis, & robur feruetur.De- boit.n. ventriculus finifter crafiitiefuperare dextrum, ea propor- tion y qua materia fpirituofa in illo conclufa tenuitate fuperat materiam in dextro ventriculo contentam, Vifus eft Author bil- ks Libri de Corde admififTe3Cor principium venarumA neruo- tura. End eodem libro hac habcatur. Mens enim humana in fini- Efformatio •variarum yartiudu corporis • Cal or Ka- tinas did- tur Hippo, crati eon- vat us i~ gnis. jf Videtur /dip(/aera- tes confti- ttuffs cor fangtiinis sfficmam* ftfovcntriculo a natura infita eft,& reliqua? dodrina,Hippocrate indigna, multos iure merito in fufpicionc'n 1 adeo duxit,vt exiftiment hunc librum non die Hipprocratis.Nec , .n.ciusvnquamGalenusmeminit; nec inter libros Hippocratis cum recenfet Erotianus. Libro tamen de Carnibus,Cor venarum &arceriarum principium ftacuifie videturHtppocrares, inquiens; Dute.n.funt a corde venae caua?,& htec quidem arteria , ilia verd vena caua nominatur,iuxta quam cor pofitum habet. Arteria ve- rd cahdi plus continet, quam vena caua3& fpirituspenuseft Ve* riim Hippocrates iuxta cornmunem Philofophorum opinionem, cor venarum & arteriarum principium conftituit, non autem ex propria fententia. Et pofitd quod ilkPhilofophis confenferit, in hoc plane deferendus eric, ob vanas, quas in noftra Phyfiologia deduximus, rationes. DE S I G N I S. 117 Mens, hu- man ert ft- mftro cor- dis ventri- cal 0 fedew ob finer. Hippo cra- fts autho- ritatt fa- tisjit. Calidum principium ejfechuutn omnium o- perationu• Sed cxponamus veibadnobis in medium produda do , ex eodem lib.de Carnib. aut Principijs. Calidum ergo om- nium operationum principium eftbftiuum conftituens Hippocra- tes, vilus eft cum ceteris Antiquis Chaos illud, hue confufionem 1 omnium rerum, admififie: ex quo rursiis quatuor clementa funt extrada 5 & in diuerfis fed'busiuxtacuiufqi naturam debite col- locata. Supremum verdekmentum , ignis comm uniter didluin, yEther, Veterum more, ab ipfo appellatur: quern in fupenorire- gionc mundi fublunaris (in principio autem Libri cic.de Carnib. < de rebus cseleftibus non nifi mediocriter difeurrere oportet, vt1 ail) locum habere affeuerat. Secundum aeri tribuit: tertiu aqua; quartum terra:. In quibus inferioribus dementis aliquid calons contineri,tanquam in principio produdionis mundi relidum3af- feuerat. Calori ergo, omnium partium conformationem ilk tri- buit : Et eum fequutus Cicero lib. 2. deNatura Deorum, vim-* omneminanimantibusjcaterifqi cun6iis, Calori nianifeftecon- cedit.Zenonisporrd argumenta probantis3Dcum cfle3poftquam in medium proculic Cicero , ipfe fequenti ordine loquitur: Sed quoniam fccus agere, atqi initio dixeram : negaram .n. hanc primacn partem egere oratione, quod dkt omnibus perfpicuum, Deos effeitamen idipfumrationibus Phyficisconfirmari volo.Sic enim res fe habet,vc omniaqua:alan:ur3&qu^crekant, conti- nent in k vim caloris, fine qua ueq j ali pofient,neqj erdeere^*. I inis Ae- they did- tur. Element o~ rum [itan- tio. In terra ahquui calons U- rct,_ Calor par- tes corporis eftingtt. Calor i?L» omnibus eft 3 qux crefcut 3 & almtur. LIBER PRIMVS Nam omne,quod eft calidum, & igneum, cietur, &agitur raqtu fuo: quod autem alitur, Sc crefcit * motu quodam v titur certo, Sc ‘ a?quabili; qui quamdiu remanetin nobis, tamdm kafus & vita_* ‘ remanet: refrigerate autem &extindo calore, occidimusipft Sc . extinguiraur. Quod quidem Cleanthes his etiam arguments do- cet, quanta vis infit caJoris in omni corpore: negat emm vJIum ; cibumeftetamgrauem, quin is die & node concoquaiur; turns etiam in reliquis ineft caJor ijs quas natura refpuent, iam verb vena? Sc arteria? mfcare non definunt,quafi quodam igneo motu: animaduerfumquefa?peeft,cum CoranimantisaJicuius euullum ita mobi liter palpitaret, vtimitaretur igneam edentatern. Omne igitur, quod viuit, fiue animal, ftue terra editum, id viuit propter inclufum in eocalorern, Exquointelligi deber,eam caloris natu- rain vim in fe habere viralem, per omnem mundum perdnentem, Atque id faciliiis cernemus,totogenerehoc igneo ,• quod tranat omnia fubtiiiusexpJicato. Omnes igitur partes mundi rangam3 qua? maximo calorc fulca? fuftinentur > quod primiim in terrena__* natura perfpici poteft. Nam & lapidum conflidu atque tritu did ignem videmus,& rccenti fbftione terram furnare calentem. Atqj etiam ex puteis iugibus aqtiam calidam trahi, Sc id maxune hy- bernis fieri temporibus, quod magna vis terrx cauernis connnea- tur caloris; eaque hyeme fir, obeamqjcaufamcalorem infttum in ternscontineat ardius. Longa eft oratio, mulra?qi rationcs,qui- busdoceripoffitomnia,qua?terraconcipiat, leminaqua?qj ipfa exTegenerata ftirpibus inftxa contineat, ea temperatione caloris, Sc oriri, & augefeere. Atq* etiam admiftum die calorem,primum ipfe liquor,turn Aqua? declarat dfufto, qua? neq* conglaaaretfri- goribus, neq, niue,pruinaq;concrefceret,ni(i eadem fe admifto calore Iiquefacta,&dilapfa difftinderct. itaque Sc Aquilonibus, rdiquirq;frigoribusadiedis durdc t humor, & ide yiciflim mol- htur,tepefadus,&tabefcircalore. Atq* etiam maria agitata ven- ds ita tepefeunt, vt intelligi facile poftit, in taut is illis humoribus inclufum eftecaloreinec.n. ilk exte? nus,& aduentitius habendus eft tepor,fed ex intimis mans partibus agitatione excitatus.quod noftris quoq* corporibuscontingit, ciim motu , atqjcxercitatio- nc reealefeunr. Ipfe .v, aer, qui natura eft maxime frigidus, mini- me eft expets caloris. Hie verb Sc muito ouidera calore admiftus xiS Vita du- rat->quamm eitu calor in tiuendi- but. Ctbus qua. turns gra - vis {patio njintitvaa- tuor hor st- rum con- coquitur. Propter inclufum calore vi- uit ur, Anima miidi PU- touts. T errs, in- eft calor. Aqua ca- iieta ex pu* ten hyeme exhau-i- tur. Stirp-f vj calori* te- perati ter- ra p’Jla- Unt. Aqua cott- er etio. Maria calorecon- tinent, Cicero o~ bieciioni cuidam oc- cur r it, Aer etfi maxime fngidusCi- ceroniy va- lorem con* met. D E S I G N I S. ng eft: ipfe.it.oritur ex refpirarione aquarum, carum .n. quad vapor qu/dam aer habcndus eft. Is autem exiftit motu cius caloris, qui aquisconcinetur. Quam fimilitudinem cernere poftumus in i;s aquis, qua? efterucfcunt fubditis ignibus. lam vcro reliqua quarta pars mundi ea , & ipfatota natura feruida eft (Igncm intelligit Cicero) , &cartens naturis omnibus falutarem impel tit, Sc vira- lem calorem. Ex quo concluditur, cum omnes Mundi partes fu- ftineantur calore, mundum etiarri ipfum ftmili,pariqi natura in~a tanta diuturnitate feruari: eoq* magis, quod intelligi debet ,ca* lidum illud atqi igneum , ita in omni fulum efte natura, vtin eo infit procreandi vis. Sc caufa gignendi, a quo Si animantia omnia, Sc ea quorum ftirpes terra continentur, Sc nafei fit nccefte, Sc au- gefeete. Et quibufdam interpofttis, ait: Atque mundi feruor ille purior, perlucidior, nrdbiliorq; multdiob eafque caufas apt ior ad fenfuscomtnouendos, quam hie note calor,quo bare , qua nota nobis funt, retinentur, Sc vigent. Abfurdum eft igitur dicere,ciim homines, beftiaeque hoc caloreteneantur , Sc propterca mouean- tur,&fentiant, mundum cfle fine fenfu, qui integro. Sc puro, Sc Jibero, eodemq, acerrimo, & mobiliftimo ardore tcncatur: pra'- fertim cum is ardor, qui eft mundi, non agitatus ab alio, neqi ex- terno pullu, fed per fe ipfe, ac fua fponte moueatur. Nam quid poteft eflemundo valentius,qucd pelJat, atq, moueatcalorem cum, quo ille teneatur ? Audiamus.n.PJatonem, qua ft quendam Deum Philolophorum, cui duos placet efte morns, vnum fuum, alcerum externum: efte autem diuinius, quod ipfum ex fe fponte moueatur ,quod puJfu agitetur aJieno. Hunc autem mo- tum in folis animis effeponit, ab hifqf principium tnotusefte du- dum putat • Quapropter, quoniam ex mundi arbore motus on> ms oritur ,is autem ardor non aJieno impulfu, fed fua mouetur janimus fit necefte eft. Ex quo efiicitur animantem efte mundum. Ex haftenus prarmiftis compemim eft, Piatonem, Cicerohfcmj &exantiquis Scriptoribus quamplurimos, Hippocratem fequu- tos efte, quoad ea, quae de Calore mundi cireumferuntur. Nam fieut Hippocrates, Calorem, Animam appellate, ita pariter, Sc Plato,vtrumqj horum fequuti funt inn mneri.Licet nos Calorem, Aniiium efte negemus,Calorem tamen pracipuum Anitrue in* y4er ex refyi ratio- ns aquaru oritur ,E(i- que quaji earum vch- yor. ignis ele- ment am. Cdor is magna vis. Mundusy ex Cicero- ne fenftt pallet. PlatoDeus Philojo- . yhorum. 120 LIBER PRIMVS Irumcntum effe nequaquam dimtemur, Galenusquidem mentario fu peri us 3 ex 6* Epidem. tradufto, cum Hippocrates Katuram morborum Medicam appellauit: 6c nomine Nature Naturalespotiffimumfacukates,Nutritiuam,Attradbuam, reten- tiuam, conco&ricem , 6c expultricem intelligit j Vitalem vei d fa- cukarem non exiguam adhuc vim fedandis morbis habere fate- turi docetqj vlterius,facukatem animalem effe perutilem, cunu ibidem afteruerit, refpirationem ad caJoris natiui contemperatio* acmefTc prorshs nece/Tariam, veluti vniuerfi habitus Corporis tranfpirationem. Hanc eandem dodrinam plene conhnnat Gale- . nus lib.9. Methodi medendi cap. 1 o. vbi haec habet: Gubemanc ' animal (vt in Libris de.Hippocratis,5c Platonis dogmans eft mo- ftratum)treSjdiuerft inter fe generis facukaces,toci corpori ex fuo veluti fontequieq; diftributa?: eas Plato Animas vocat, propriam cuiufq? fubftantiam inueniens. Eft enim earum qua?dam ad nu« triendumanimal neceftaria, accum ftirpibuscommums,qua»Ie- cur veluti piofonte habet: canales veto ad hoc in tocum corpus fparfos, ipfas venas: hanc feu appetitricem, feu naturalem ( fiiau »wi/,eftinimpreflis,ideft, naturalem: in ideft, Vegetabilem) feu altricem voces, nihil intereftiveluti nec , ft Ani- mam, aut facukatem. Altera eft,qu# non modd,vt Stirpibus,aut vita pr;edicis,fed etiam vt animalibus,anima eft fedem in corde habet, iplo quoq; infiti calons quodam ceu fontejab hoc fonte canales arterkefunt: vocaturqj h«ec mukisfanenominibuss nam ,6c facultas ftue Virtus animola, 6c anima vitahs, 6c animss animoladicitur. Tertia Anima Ratiocjnatrjx, in Ccrebro domi- cilium habet: ea voluntaries aciiombus, vnd cum fenftbus pra?ft- det? vtitur 6dm: ceu canalibus,nempes ipftsneruisjfenfummotumqiperhosin totum animal tranlmit- tens. Ergo has facukates feruare, nihil plane eft aliud ,quam vi- ram feruare • Siqujdem monftratum eft, qualibet earum amifta, neceffe effe, reliquas quoq* vna perire. Ac propterea in Opere de Sanitate tuenda, hue omnecoftlium direximus.In hoc verb,quod eft de method© medendi, pnmum propofttum,6c ei quod in Ope- re de Sanitate tuenda proponitur, ad portioned! refpondes, mor- bieftfublatio: quando cuiufmodiinillofanitatis eft tuitio ,eiu£ modi in hoc eft morbi fublatio. Quorum vcrjqj vnutn eft comma- Nature fcceptw. T riplex facultas corpus re- gens. Naturalis facultas in hepate rs- fidet. Anlrna vitalis fi- de in cords habet. minima Ratioci- ratrix in~> cershn. Salubrity & Cura- trie is Sco- pus pritna- rim eft mor, hi ablatio* D F S I G N I S. I - I nC)ipO fcilicct vicxcuflndiaiqax nimirum in d'o de Sanitate a tucnda Opere5Sanitaciscuftodiam fequebitur :quod.n. fccunda? vaietudinis tuenda? gratia geritur5 idem ftarim 3 Sc vitam tuetur, , See. Csceriim non proindc vim maximam feruandi, Sc fanandi' corpora, calori denegauit Gaienus 3ciim ei omnem ferme agen- di ,&perficiendi vim tnbuat, vtexha&eniis didis,aJijfq innu- men’s locis colligere licet. Facultares autem pJerceqi Anima?, feu potius anim# ipfe, non nifi caloris minifterio genera augenCjConferuant, &fuofungunturin corporequouis munere. Ex hue ergo relatis 5 veritas h*cc firma conftan fqj manear, Natu« ram morborum efte Medicam; Naturarn conferuare Medicinaro pariter Natureopitu]antem3vtrumq; complete mu- nus i Sc Nature nomine 3 facilitates calore natiuo inftruftas, vei ipfum folnmcalorcm,tanquam Animas pariter apud Hippocratem, Galenum3inteJligi. Galenasenimexpref- se, Ca lor em n atiu u u it are m appeliat,Iib. i. Aphoriftn.com- ment. 15.Nam ftconftderaueris,inquit3vt corporanoftra pau- cumhabentiafanguincmautumni tempore 3 arqj extenuata, fu- feipiens hyems bonis impJet humoribus , & craftiora efficir 3 per- cipies , puto, nosgubernantis roburfacu Iran's, qua? eft calorin- natus.L bro Cauf. PuJf.cap.p.Caloicm natiuumexfenten- tia Hippocratiscibosconcoqucredocer. Libro 1. dcPraFagit. ex Pulfib.cap. 4. facultatis eftenciam in temperament©, quod calo- rem natiuum efte in noftra docuimus Phyliologia, ponit. Facul- tatis cflentia, inquiry fingularum partium, in ftngularum illarum po/ita 3 commodo temperamentoeft. Libro 4. Aphoriftn. com- ment. 37. Calorem nanuum fecundum Hjppocratem 5 Naturarn appeliat ,qua fol da regie corpora. Facultares quidem , & calor natiuus, vt videtis, proanima ab Hippocrarc Sc Galeno fumun- tur. Vndecis tantam agendi vimtribuunt, quantam nos anima. bed de his latis. Saltthrty & Cura- trict co n~ mane eft vitam cu~ (I o dire. Cafor in- natasja~ cult as di~ citur. c a p v r vn. ; SDe dijs Signi Dtuifionibus. AMpliflimam illam Signi diuifioncm, ( d re Cgniftcarade- fumptam3)iaSalubre3Inralubre;,& Neutrum, diffuse pro- 122 LIBER PRIMVS lequuti funuisaiuncaliasquafdam eiufdem Signi diuifiones,Rei MedicaStudicfisprotintisneceftarias,proponam.Galenus libto de Arte Medica, feu Parua didbjcap.y.quodlibet trium generum Signorum , pauloanteexpofitorumjfubdiuidere vitos eft. Erit ■ igitur fecunda -Signi partitio,a tempore perita, in Gracisdmjubs’/K6;Prarcntia,Gracischa>i'05,/x* &Futura, Gre- ets , npoyios-uta.: itaut Signum prateritum Saiubredici queat ,,fi tale fuerit: prafens pariter Signum , poteft efte Salubre : futurum fimiliter. Eodcm modo Signum infaiubre , veJ eft prafens , vcl prateritum, vel futurum, Eadem proportione feiuara, Signum neucrum, eft prateritum, vel prafens, vel futurum. Caterum_*», ’ claritatisgratia, Signa praterita, cfvafjuistKa, ideft, comraemo- *ratiuadicumuriquiafunt veiuti remcmoratio,autieuocatio pra- teritorum in mentem. Pi a teritusenim agnftatus(prafertim quo- ties tarde Medic us eft acceilitus)in memoriam reuocari debet, vt ftatus prafensdignofeatur ,& fbturuseuentus Salubris, Infalu- brifue, pranoki polFt. Qiiamuis fane a pratcritis, vtpcteabfen- tibus, vix curatiua indicatio ddumatur, corundem tatnen prarte- ritoi urn cognitio ad prafentia enodanda,& fiuura pranokenda, »kimmoj ere ncccftaria eft. Cognitio cnim prateritorum, eft in- uentio Caufarum, qua morbos pariunt, vc loquitur dePrafagit. expulkb.cap. i i.Tanti demq;ponderiseft prateri- toi tun cognitio, vt cius vim non exiguam cxpofucric iuculenter author Libri Definition.Mcdicar.fiue Galenus is fuel :r,fiue alter non contemnendus Doctor. Praterita autem, inquit/unt Prate- ritorum Signa, vt cum remiffiod dedinacione deferbuifte rnor- bum fignifxcat (de febrili enim accefftune, fine exacerbatione,fiuc paroxifmo loquitur.} Praccrita prafentium, vc efte ab Afpide de- morfum, inter exitialia cenfcri. Sunt, qm hoc modo dicant: Pra- terita prafentium, vt tenuc inteftinum vulneratum efte, pernicio- fts adnumerari, Praterita futurorum,vt confraCto contncoq* ofte cotum contrahendum: ei namque oportet tophum obduci, ante- qudm ad priftinum ftatum redit. Nonnuili verb fic; Praterita tu» turorurn, vt de capite demproofle citatricem fequuturam. Hac inibi habentur.Quotidiana experientianos raonet,prateritorum cognitionem Medico Praxim exercenti plui irnum eonferre y n ex iaai produftis fentent ijs. ex iibro Deftftition.Mulicarum. de- Secun• da Signi JMedici diuijio,. Signa a- ihtrnnifttca qua. Cognitio jp;v&ttn o~ rim eft in- vent o cau. farnm* promptis liquet. Porro praterkorum cognicio,non modoad alio- rum prateritorum notitia nos manuducit, fed infuper ea praefen- tibus prouidemus, & futures , hac adepta, pra'dicimus euentus. Rem Author exemplis propalauit; Medicus ad a?grum accitus,ab codem a?gro, vel aftantibus, intellexit ,ipfum paroxifmo tebrili fuififecorreptumj mox a paroxifmo ad remiflionem, fiue infebri- citationem peruenifte. Ex remiffione fiue infcbricitatione pracedenris febris natura Medicus ftatim deprehendens,#grum folabitur,huicnimirum indicans, febrem praftatam intermitten- tem 9 non verocontinuam die. Inde iiJico ad Prognofim defeen- dens, taJcm febrem periculo vacate pronunciabitj & quidem cum Hippocrate, lib.4.aphor.43. Febres quarcunquenon intermitten- ces, tertio die fortiores fiunt, magjs pcriculo/W; quocunqj autem modo incenniferint, periculumabefie fignificatur* Sic prolate Prognoftico Curationem commodiffime aggredi potent Medi- cus, etiaai mediocrifer peritus. Praterita rursiis pradentiu Signa eflfc poflunt, vt morfus Afpl- dis,aut viper# , aut canis rabidi j vel idus fcorpionis, vel aflunv prio huius, vel illius veneni, eft fignum maligni affedtis a?grum infeftantis. Dum,n,vehementiftimaadfuerint incorpore fympto- mata,ad med icationem plurimum confert, veluti ad futuri cuen- tus pramotionem, feire, fi #ger venenum pr#a/Tumpferit, aut a venenofo animali, morfum idumue paflus fuerit. Scimus qui- dem . a prater it is caufis, iam abfencibus ,curaciuas indicationes non efie defumendas, vt cx Galeni methodo medendi colligere licet, Libro S.Mcthodi med.cap. i. ait: Iraqi fi iam prafensffiue ! genita )kbtiseft,fed caufa ,qu#earnexcitauit,iam defijt,hue , tantiim fanand# eiusconfilium dirigetur, vtrefrigeretur. Libro. io.Meth.med.cap.i.inquit:Ergo in Diarijsfcbribus firnplexqui- da eft incorpore prater natura affedus,vrpote caufis,qu#primCi casexcitarunt,ia adeptis.In quibus verocaufa,quf cas accendir, adhuc manet,in ijs,nec aftedus fimplex,nec fanatic cft.Caufis.n. pr#fentibus medendu fuadet Galcnus eodtm lib.i o. Mcth.mtd. Capiteqi eodem,pauld polt tranferiptu eius lexru hac ferie: n re- liquis,qu£ accdfionis fu$ caufam incus habent,pri«na indicatio ab ipfa fumetur caufa.Et libro deOptima Seda ad Thraf.cap.a s.la dicationemcuratiuam a folispr*rfentibus caufis, no autem a 'nor- D E SI-GNU iii . Prtterito- rum rcmc- ~ moratut • plurtmun ) prodeju Fehres in* ' termitten• I tespertcuU i vacant* ji c au.fi i ahftnttbus curat t ua-> wdicano non defu~ mttur\ eiui tamtn co- gmtio pro~ deft. 124 L I ii E K P K I M V S Jlh inter- ms cau/is prma in- dicate cu- ratiua de~ fumenda. bojdefumcndatii prscipit* hac ferie: Quin & ex adbibieis auxilijf non moibos, fcdcaulas medelam indicare agnofeendi facultas dabitur,* auxilia namqj non aftedhs,kd fadentibus aduerlantur, vt euacuatio multicudinicontraria eft,morbo verd nuili,& phleg- mons , aut febri: rruiltitudini igitur euacuatione fubrrada fimul* &genkusper earn morbus toUitur,&c. Ad rem modd redeuntes, diccndum,morfam Afp/dis elfe inftar 6igni infeftantis Veneni,& quamuis Afpis non amplius mordeat >aut quidpiamindicet y no- bis tamen viam ad medendum aperiu Nam poftquam nobis con- flat* venenum corpus mfeftans,ex morfu Afpkiis communicatum Antidotoexperientiacornprobata illud venenum fedare contendimus, Aceti potum sgris prepinando 5 veluti alia qusuis*fanguinemconcretum ditfoluentia } fimul& oppugnantia- Venenum cnimhocyqucmadmodum Balililci* aut fanguis bub ulus 5 cclerrrmein arterijs fanguinem cogir,vt loquitur Diofcorides lib.6. cap. 54. de Afpidc, Rede ergo fum Aceti potum ad fanguinisconcreti diflolutionem prsferibit Aetius lib, 13, cap. 20. Vomitorium idem componit ex aliijs tricis cum Zytho, aut exOpoponaeecii Vino d iluto, &alfumpto, quod tanquam optimum Vomitorium probate Rursiis Theriacam,& aliasAntidotos concedk * Sed Mithridatica Antidotus pro Vene- nis commendaturaGalenojtum primo, turn fecundo libro dc_* Antidotisk In hoc fecundo cap. 1. de ea lie loquitur: Hsc cnim aducisus qiwmmulta venenaplus etiam quam Thcriaca valet,, quamuis idus Vipers fanareminiis pofifit . Res lane.eft magni ponderis , & prorsiisad ci rationcm necellaria, prsteritorum co- gnitioncm habere*vtpFGnaturamorbi5prafertim occulti,conue- niens prsferibatur Amidotus.Nam Antidcti lunc varispro mor- borura occultorum varietate rvthabet Gal.cap,i*inquiens: Me- dicamenta,qus non extrinfecusimpoftta, led intiisaliumptajrna- Jascorporis aftedtiones lananCyAntidocos Medici vocant: quarum tres iuntomnesdifferemis Nam aduersusexituks poticnesqus- dam f ciunc qusdamad feras valent,qus venenum i&Ujinor- fuue rclinouunc;qusdam excitis mala Vidrus rations morbis au- xdiacitur* Nonnutis veidtriahstliraul poilicentur jcuiufmodi eft, quam Thcriacamvoeanr>qusab Audromaiho Medico cum- Muhndauum pend auu^uamt; iu & ab Authors luo dr- Tr&teritut worfus a- foidts e(tfi~ gnum vem mm infe- ftantisje- queti tem~ pore. jfntidotus contra var tria Vine-_ pa. V omitc- num. Mithri- datiurrL* Tuaiucx ■vires fo\>e- rau ylntidoti Va> ix. Js ntidotu s jintidoti nes foe- tus. 7 heriaca, emms an- titiott vim ant met. D E S’ I G K rl S’. $am. Paulo poft hac,Gaienus Mithridaticam Amidouuiqniii m mor/u Vipere, Theriaca? preponit.Sed de his Puis. Preterita demum futurumaliquem euentum fignidcanr, vt du M.dicus audiuir, os Capitis, flue Cranium fradum fuiflc, ftatim dicet,tophum futurum j quia cum oflfa regenerari nequeant , du-* rum aliquod corpus, vduti ofleum, offis loco Natura generat r & tale corpus, tophus comraunicer nuncupatur. Ex omnibus iam didhs liquet,pretentorum cognitionem com- tnemorationeq, plurimum alferre Jucis Medico f'urura predicant!*, a’grumqicuranti • Preterquam autem quod preteritorum noti- tiarnon raid incognitum efledum detegunc,curationem varianf,vt in veneno affedis videre licet* imo in ijs qui manifeftif- (imis morbis infeftantur, eadem curationis variatio fit. Qui porr6 Ephemera febre Jaborant, tamctfi eos fcbricirare vnufquifqjper- cipiat, pro varktateca alarum Procachardicarum , dquibus eadc c febris dtaccenfa,curantur. Febricitet v.g, aLquis propter cafum cc in aquam f'rigidam , aut propter natationem in aquis aluminefis* t febricitet idem alio tempore propter longam mord in ardore So- J lis, aut propter iramdane, quamuis quadibet febris fui ablationem* per contraria indicet, aiiteriJJa qua?ab aquis aluminofis,aIiter il- ia ex ira procedit,curabitur.Febris namq* ab ira orta, quiete & refrigerantibus alFumptis fedatur: fed ea qua? ex cafu in aquam frigidamnafeitur ,nonrefrigerantibu$tanriim ,fed ijs qua?cutis meatus iam a frigore occlufos referant,fudoremqiprouocat3cura- tU’vHc fiquie remedia vndluolacuti aperiendte admouetur, rnagis calida,quam frigida,dle debentxuti veto illius,qui propter nata- tionem in aqua aluminofa febre fuit correptus,linimenta,aut olea admouenda humida valdc,fed no excedetia vilo modo in calore. Hofmanno, plerorumqiMedicorum Cenfori, non placent Si- gna Anamniftica, hue Commemoratiua,haCtenusa nobis expo* hta* L brohie4. Inllitutipnum Medicarum, Titulo, Aberratio- ns, poll primum Caput,Paragraph© 12. Sennertum cum Capi- uaccio peilundans, inquit; Nec omnino placet ex eodem ftabulo petitadiftindio Signorum in , llfoymmcd, dva- ft«»s,i*a.Quorfum enim vltima ha?c kparantur a Diagnofticisdn Aberrationibus poftpolitis Capici 2. lib.4. Inflitution, Paragra- ph© idem Hohiuanus in Fuchhum damans > inquit: Primus Ratione vanetatis caufa pro* cathartli- c& varia• tar febris E)hemtr& curat t9. H ofm hint anammfH. ca repu- diat. LIBER-PRIM VS Fuchfij lapfiis eft,f. 445. quod Signa Neutra admittit. Alter eft, quod io7c a’rajUfMS'ixolit locum tribuit,curn fi omnino recipienda funt, pertincant ad naturalia, In Aberrationibus tamen Capitis 1. citati Liddelium reprehend it, quod triplicia Signa propofue- rit, Anamnifticorum tamen amplifis non meminerir. i Veriim Hofmannus aberrationes alijs adferibens, Jongc aber- rat & ipfe. Primo quod Fuchfium, Galeno, 8c toti Schola? Medi- ae adharentem, Anamniftica admittendo, reprehend at. Secun- dd, quod Anamniftica a Diagnofticis non diftingui afterat,cum praterita a pr*fentibus non parum diftenr. Tcrtio , quod affir- met, Anamniftica, fiadmittenda funt, ad Naturalia pertinere, ciim tamcn antea ea a Diagnofticis non diftingui docuerit. Dia- gnofticadi non magis, faltem SalubriaSigna comprehendunt. Quarto, quoniam Liddelium negligentia?ar- guit ,dum Anamnifticorum non ampiius meminent, quit tamen Hofmannusplene repudiat. Liddelius vero omiftioms rationem reddit, quod Anamnifticorumin Medicina vfus , non fitmaxi- mus,vti Prognofticorum, & Diagnofticorum. Videtur ergo Hof- mannus garritu plurimiim recreari, dum plerofq* Medicos aber- rate putauerir. 126 Erroris conuinci- tur Hof- mannus* Perdulctt per firings r nr. ' Bartholoma?us Perdulcis lib. 3. fui Opens Medici, videtur re- ftringere Signa Anamnifticaad pra?terita cum tamcn Galenus libro de Arte Medica cap.7. Pra?terita,Salu- i rariaetiam dici pofte ,afteueret. Vnde Libro Definition. Medic. * Signum Anamnifticon hac fcrie defcribitur. Suggerens memo- ria: Signum eft, vt aiunt Empirici, res, qu# apparet, atq; ex ante* grefta obferuatione innotdcit vtiiis rei, qua? cognofcitur, ad me- moriam reuocanda?. Anamnifticis, fiuecommemoratiuis, fiue prater it is, iam expo- fitis,ad Signa , Grid’s Si*.yvo?tK* , & foitaflis «*,ideft, Demcnftratmaprafentis ftatus corporis humanifoni vd agri, acccdendum, Et quoniam iuxta Galeni dodrinam, Sa- Jubria, InfaJubria, & Neutra, pra?fcntia dici poftunt,& SaJubria non foJum dicantur Signa falutaria in morbis apparentia, verutn- etiam Signa Sanitatis prajfentis, Pndens Signum rite in Salubre, &InfaJubre diftinguetur.His.a, cognitis, Neutrum Signum non dilficulter percipktur. Signa Salubria Naturalia Medicafunt ilia. Quidfigw *namntfh~ turn. Signa dia~ gn oft tea. Signor urn latitude. D E S I G N I S. I 27 qua? naturalem Corporis ftatum produnr. Naturalis hffius flatus integritasin mbus confTftjtjrempcramenro partium ftmilaiium, partium diffimilanum integrirate ( qu# in bona conformationc, debita quantitate, numero, &fitu ,ac nexu , fita eft )& partium ftmilarium, acdiffimilarium, debita vnione.Ex ijs,qi!£e in noftra Pathologia de morbis Partium diffimilarium, eorundemqi mor- borum caufis docuimus,fac)Jeerir,conftituiionemnaruralem,& prater naturam, partium diffimilarium dignofccre. Vnioautem partium diffimilaiium inter/c, & vnio pariter ftmilarium, ape- rient! oculoscognitu noneritdifficilis.Supererunt ergo exponen- da Signa temperamentorum,tam totius,quamparciumjquoniam h*ec nonnifi dodis innotefeunt • Nos de Tcmpcramentorum Si- gnis, deque Partium, & totius Corporistemperamentis in noftra PhyfioJogia, fuse loquuti fumus j qua?dam tamen non ita exade a nobis inueftigata, cum Galeno libro de Arte Medicinali, paulo poft exponemus. S gna haec naturalem corporis conftitutionem dicuntur. Hofmannus audio- ritate Galeni comment. i.Prognoftic. in expofitione textus 27. dudus, putar, Signa hxc nacuralia *np/3*l3nKoray rede dici, quo- niam Signa, qu# non accidunr, qiraq; prater naturam, ftue Infa- Jubria lunt, a Medicisrecenticribus, vtloquitur Galenus, q'tc. ideft,non accidentia, nominantur. Verumrediusi & fignificantius ab omnibus nacuralia, quam accidentia, dicun- tur omnia Signa naturalem conftitutionem indicantia; namres etiam prater natuiam accidentia funt, & prafertim morbus, ac Inlalubwa Signa. » : NaturnTtS' fiat us m - UgntAS. H ofndntiS ycrjirtngf tur, Quoad Signa, ajgritudines detegunt , Diagnoftica com- muniter nuncupantur, licet, ft vim nominis fpedemus, Signa Sa- lubria, Diagnoftica pariter dici mcreantur. rvaait, autcm, idem eft accogmcio: y,cognitor: Ssaywit , dignotio ,diiudica- tio: ftayyarn ille,qui dignofcit: gnofco, diiudico. Hmc efficient, Signa Diagnoftica, ftue digno- ftica, comprehendere Signaqu£uis,(iue Salubria,kue Infaiubria, fine Neutra,dummod6 rem Jatenrem,fiue incognitam,nobis pa- tefaciat.Caeteriim Signa Diagnoftica, res prater naturara,& pra- fertim merbum, detegemia,Pathognomonica dicumuriquiaprae- fentem corporis Itacum nobis declarant. Pathognomoaicum Si- Signor um dtagnojit- comm la- titude. 128 LIB-HR PR I MVS Tathogno- JfenZquil gnum, ex litre Definition. Mcdicarum ,]d eft., ex quo affedus di- gnok irur. Er ibidem bare babentur: Prafentium prafentia Signa, funt Paihognomonica omnia, ideft, affeduum1ndicatiua;barc enim ciim fiunt, atq* adlunr, ad funt perinde, & aftedus: cum cef« fant, morbi quoqj ioluuntur. Pra?fentia pra?teritofum iunt Signa* vt fadi prius vlceris,cicatrix. Pi afentia futurorum, vr cadauero- fa facies, mortis, na0o}vo^oWo(>5 eft paffio, Sc ytoujvi*.avoided mdicans, aur ftatuens . Nam y*- /u&i\ oi o', idem eft accogmtor, feu cognitrix, aur index. Vnde_*> PathognomonicumSignum idemerit,ac Signum indicans paftio- ncm , fine affedionem ,aftcdumuc prater naturam jquem alfe- dum,triplicem cum Galeno , & vmuerfa SchoJa Mtdica , in no- ftra Pathologia ftatuimus: moibum nempe,morbicaufam,& lym- ptoma. Non ob hanc dodrinam dico 5 fymptomata Signis ad lui d’gnodonem egerejquiainftar Signorum vtplurirr um fe habent, fed vt omnia a quibus corpus patitur, cuiuis inuotefcant. Certum tamen eft,quardam fymptomata, pradertim ea qua: vim caula: ob- tinent, Signis ad fuidignetionem nonraro egcre, Codio autem, qua? eft facultatisconcodricis adio,non raro Ja?ditur,l£rfio tamen, nonnifimediamibus Signiscruditatis,in excrecis appaiemibus, vel alia via^dignofeitur. Vocem,Pathognomonicon,cxade exponerevolui ,vt meus LcdorfibiaquibufdamcaueatlnterpretibusiNam nonnulii Dia- gnofticcn, hxiiu , & Pathognomonicon ,confundunt , Sc I xc tria idem fignificarecontendunt, Aberrant tamenjquoniam Dia* gnofticon Signa ialubiia,a:queacInfalubna,&ncurra,dummo- do prafentem corporis couftiturione,di/pofitionemuepr( dar,co- plcditur, vti pauloam'ecomprehenlumeft vcio idem eft,ac dcmenftratiuum3decJaratiuum ,manifeftat uum , indica- tiuum. Jmhu autem idem eft ,ac manitcftus,perfp,cuus; manifefto, declare • Iraqi quoduis Signum 3 liuc Medicum , fiue aiterim , Diloticon dia poteft ;& in rt Medica, S gna Salubna* infalubria, Sc neutra ccmpiehcndit. At. 6qjciiJotica,&diagno- ftica, in rigore fumpra, foitaflis coincident.Nam Diagnoftica late fun pta, non fcliim Mcdicis, fed alijs quibufuis Signis, quibus rein aliquam dignofcunus, congruunt. Licet Signa Diagnoftica infalubria, Pathognomonica multis plurafym- ftomatafu lagne- fcanmr. Occurrltur quorudaw trren. Dthtica jtic*afow* ddunt. Dutgnofti- H°iZT d%~ dids abfolute nominentur,ab alijs ramen in Parhognomonica,& cwiJpioorta >Synedreuonta( alij pronunciant, Synedrcfonda) dirimuntur • Pathognomonici Signi communem naturam expo- fui: Synedreuoma Signa ab omnibus paflim Aflidcnn'a appdlan* tur, quafi dicercs >adfedcntia, id eft fedentia ad Signa ord/naria cuiufuisaffedus morbofi,vel prater naturam, a&ionem Iccdentis. Conuenientiustamen , meo iudicio, Signa avuSptuorra di(5la_^»s cofidentia, quafi cofedcntia,dicentur. Nam w (Attice Lati- nedicitur,cum, vna cum,fimulcum: Ecfy/da autem, Sedeo, Se- demhabeo. Et mnSftia7conCidco. Zwtfp'tei ,confdfus. Vndc hac Signa cum Signis affetftuum fidentia , tnerito confidentia, velconfedentia ,dicentur. Horum confidentiumSignorum qua- dam morbum ftatim a principioconcomitantur, quadam pofte* rius fupeiueniunt: hac iwytipfitva, & szpjpawuiia ,nuncu- pantur. ta*}tvojuifa0 fupernata,autfuperuenientia, aut adnata, autaduenientia dicuntur. Ei? eft ac fupernafcor, feu poftnafcor. Vnde o* unyvQpiv.i dicuntur Poftei i apud Ifo- cratem . Idem vcrbum apud Theophraftum idem eft , ac adna- fcor. ApudThucid.fuccedo, fubfequor ,fequor, fuperuenio. Item exorior,exifto, aduenio, accedo.Epiphanomena vcrofunt ta,qua fuperapparent, aut fuperuidentur: quafi de nouo appa- rentia. enim idem eft, ac in lucem edo: item oftcndo.Iraq* Signa epigcnomena, & Signa epiphanomena, dici mercntur ilia omnia , qua Signis Pathognomonicis acccdunt, aut morbo in_-» fuotfte conftituto praterconfuerudinem fuperueniant. Patho- gnomonicum verb Signum eft id,quomorbus, aliaque res prater naturam,primarjd dignofcuntur. Rem excmplis clariorem faciamus: Pleuritis eft morbus, ifqj inflammatio membranae fuccingentis coftas. Cuius quinqi funt figna Pathognomonica,quibus dignofcituncuiufmodifunt, fe- bns acuta, rdpirandi ditficuitas, tuflls, dolpr pun&orius Jareris inflammatione affedi, & pulfus durus ac fcrratilis, fiuead mo- dumfena?, puipasdigitorum Medici arteriam taogentis Hacautem Signafola&fimulfumpta,&inftar vniusftgni, fed compkxi,Pletiritidis naturam nccdfario comitantur. Quandoqj •adtatinva principio pkuritidisaque ac Pathognomonica Signa, dolor in eadero PJeuriride ad clauim ftue clauiculam pexuenit> D E SIGNIS. 220 !■ Synedrt- aonda. Confide** tin figna* ru, ditiifio, Epigena- men< fi* gna. Epiphant* menu. Pathogno- monicutrLt ajfidentiu. Pleuritis quid- £ius St~ gna Pa- thognomo- mca~ Signaw confides in pi cur i tide. xs° LIBER PRIM VS alias ad hypochondrium defcendit: & huiufmodi Signumaffi* dens, fiueconfidens, dicitur, ficuti tolerantia decubitus in Jams dokns: Nam nonfemper, aut neceflario, ha?c Signa Pieuritidi funt annexa. Galenus Jib. i. Aphorifm. comment. 12. ran hanc plane fic exponit: Vtautem Sermo ,quem nuperdiuidendo pro- pofui, perfe&ushabeatur j quomodoa didis difoant, &quae paflionis fignificatiua, & qua? aflidentia dicuntur Signa, bine vo- lotranfigere, vnam in medium adduces pro cxemplo paflionem, banc ipfam videlicet , quam Hippocrates nominauit. In morbo igitur lateral,acuta quidem febris vna cum fpirandi diikukate, & tufli, & dolore Jateris pungente, Signa paflionis (iddt Pkuriti- dis)£gni£catiua nominatur. Quod ante dolor autad hypochon- drium,aut ad clautm pei ueniat ,aflidentia dicuntur: licuciquod facilius ad latuspatiens , quam in altertim , deemnbat a?ger, ad idem genus aflidentium attiner. Scrip/itautem &Praxagoias,Ni- candri £lius5 duo volunpna dc Alsidcntibus Signisrdc ijs auteniy qua? fuperueniunt, aJium , ac fi de mox apparentibusfcribciccLir„ Hac igitur mox apparentia, inquit Hippocrates, 6c bonam mor- bi iudicationem; Sc raaken ; mcrbumq>vcllongum, vcl bicucm futurum oflendere. Galenus quatuor tantiim Pkuritidis Signa in contextu pi opo* fu it, quin turn ormttens,pulfum videlicet durum,cuiusfapiusalk hi mcminit: Sc patenter quidem lib. 5. dc iocis affe&. cap. 3. Sa- inquit, qua- in fuccingente coftas membrana ,ac mufculis illi continuis (Continuum hie pro contiguo accipit Galenus, veluti Ariftoteks lib. i.meceoror. dum ait, nece/Tum efle corpora infe- riora fuperioribus efle cominua . Ex quibus inferri poreft Galena voluifle vnione continui diflimilaribus partibus conuenireiAdeo- que continuitatem, pro contiguitate aliquando accipi) £unt in- flam mationes, moi bum , quem larerakm vocant ,,efficere foknt. Huiuiaccidentia infeparabilia funt 5 febris acuta,dolor perinde* aefi locus vcl intendatur vel pungacur ifpiratio trequens, Sc exk gua:.pulfusparuus,arteriam Sc duram, & quodammodo tenfam indicans: tuflis maxima ex parte cum fputis coloratis, nonnunqua verb fine his,\has iococlas pkuritidesnominant, qua? vel cckriter hominem rapiunt, vel longo cemporis fpatio finiuntur. Ac dolor pkimnqi ad lugulum, vdadpracordia peiuenire videtur. Hie Afftdetia t & Signtfi- gattnayfiue fathogno- monicadi- ftinguit Galen. jlffidetia & mox tip- parent ith fiue Epi- phznome- na dtfiin- xeruf Jln- tiqiii, Tulfas dtt- rusyfjl pteu ritidis ft- gnurn > /«- perimormf Jut# a Gal. lnetting plcumis, D E S ! G N I S. ttiam 3 vt vidctis3 mcminic Gaienus Signi aflidentis 3 & plerumqi in Picuriride apparentis. Creterum hare aflidcnria3 inter Signa pathognomonica locum habere 5 negant pleriquc Medici. Ga knus verumtamen Jibro 3. Epidern. Comment, textils 34, nonnullorum controuerfias hac de re proponit. Hippocratis contextus fic fe habet: Febrium ar- vigebant, face crat natura. Initio Comatofi erant, Faftidiofi 3 inhorrefcebantque*Febris non acuta, neque magno- pere erant fitibundi. Hictexrus intanram admirationcmplures Medicos cxcitauit, vt Pathognomonica Egna non efle Pathognc- monica3ccnferent. Ratio ipforum excontextu defumitur. Hip- pocrates autem ait 3 in i Jlaconftitntione Auftrina hos qui ardente febre corripiebantur, ftarim a prirtcipio fuifle comatofos-Faftidio- fi parircr erant; horridi, febre non acuta laborabant: non valde fi- ticu!ofi3 non delin'. Ratio3 inquam 3admirationis cx contextu Hippocratis defumpta 3eft. Nam febris ardentis pe- culiaria3&Pathognomonica Signa 3 funtaftidua (ids , & deurens calor.Hippccrates tamen rctulit3 quod febricitantes illi non erant magnopere/itibundi. Quod dcniq,caIorfebrihs non deurebat, patet ex eodem Hippocrate3 qui monuit in contcxru3febrcm iJJam ardentem non fuifteacutam, fed fom no len tarn , Sc ddirio caren- tem: cum tamen febris ardens3acuta ncccftaridcfte dcbcat3&cum vigj)ijspotius3quam fomno3 &cu ddirio frequcntius3quamcum mentisc5ftatia. Multi ergo Medic i3 nb ha'c3alia Signa Pathogno- monica febris ardentis expifeabatur 3 recunentes ad faftidiu Tem- per annexu arderi febri ad cxcremeta biiiofa, & colliquationes, Sed Gaienus hos refurans 3 ait 3 faRidiu etft perfopc ardentibus febribus lit annexum, non effe tamen perperuum 3 Sc infcparabile Signum.Parirer Joqucndo debiliofts excrementis, monet hiecnon efte Pathognomonicum Signurn febris ardentis,Ncq^enim3inquit3 mera in folis ardentibus febribus biliofa alui reddunt: ncq, his fo- bs fyntexis, .i.colliquatio3 aeddit; Verum funt haxquidemfym- ptomaca maligna 3& exurentium febrium.- qui tamen iftaexccr- nunt3 multi modicc iitiunr3 Sc calores febris faunt.Veruin in prae- fenti ftatu (inquit idem Gaienus) nctales quidem erant deiedio- lies: Nam aluus(vtloquitur Hippocrates fequenti tex,4o.)his pie- rifqj turbataeratj atqi deiediones crudascxcernebant3 Sc mulcas, Sign* Pd- thognomo- me a jebris ardentiu Fafiidium febri arde- tt annexti Cut da dif- ficult at i occurrit Calcnuu „ tax crcolliqua uo in ar~ malign*. 132 & tenues. Vidtturergo Hippocrates febrem ardentem afliduita- re cognofcere fitis ,calorifqj exurcntis; ficut Pfaremtim perperuo delirio. Sicenim quamuis non perinde fit>ant a?gri, neque valde cxurantur , per toturn autem morbum dida duo lint fympcoma- ta , febris ardens efledicetur morbus: exiftetq* alia febris hacca- lidior, vt & corpus fundat,reddatqi deiedionesbiliofas, &col- liquatiuas. Sed non appellabitur tebris ardens,nifi adiunda per- petuohabeat per return morbum paulo ante commemorata duo, irrequietam fitim ,quantumlibet biberintiaciniucundum ,& ar- dentem, faftidiofumquecalorem . Proinde adeft fereiliis inten- ftflfima fitis,& febris teruidiflfuna .v At rard, vti nunc, cum febris non diet plane acuta, euam non perinde a’gri erant fitibundi: qtiJBob id ipfuindgnauit, licut etiamhoc, nullo pado fuifte de* liroseosi quoniam hoc etianiardentibus febnbusaccidit. HisGalenusconcIudit, fpcciem affedusmanere non po Signis Pathognomorfcis remotis: pauJdenitrr ante ait: Quorum (.i.Signorum) feparan ilia (ideft Pathognomonica ) non polTunr, & aflFedus (vt ita dicam)conftituunt e/Ientiam:A(fidcntia verd ex ijs iunt,quaefapeillisacciduntjn febreergo illaardente ab Hip. pocrate deferipta Signa aderanr Pathognomonica, Sins’, & calor molcftus y licet non adedrunc vrgebant hare Signa , ftcuri in ar< dentioribus fcbnbusjquamquam febris ilia ardens fuit tamcn valde acuta. Sunt qui parriculam, non, a dido rextu fepa- rabant ,& legebant( Febris acuta ) *quia impoflibile iu died rant, febrcmacutam ab ardente fepararijeum ardens acuta ftt.Quam- quam probabilemreputet Galenus vtramq; ledionem, illam ta- men ,quae cum negations habetur, magisprobare videtur. Et fumma quidem cum ratione j quoniam fifebris ilia fuiftet valde acuta,pariter & valde ardens extitiftetiadeoque fttis inexplebilis femper vexaftet, vna cum ardore intenfiflmio, Si cm tamen pla- cet Ledio fine negatione, flue particula ,non, per me quidem li- lenfum inde bonum exprimi puto. Nam dicatur febris il ia ardens acuta, fortaflis rede. Et licet febris ardentis Signa patho* gnomonica, lint firis intenftfsima, & iniuarndus, ardens ,fafti- diofulqj calor ,ha’ctamen propter lomnolenriam , &humorum fuftonem non ita vr/ifle videbanrur j & prafertim in febris princk pio, de quo,non de alijs remporibus, loquutus eft in citato textu LIBER PRIMVS "Duo Si~ gna arde~ ttsfebris. rdtnt febris re- ra ardem interne. . Faftidio- fus calor eft qui in~ quietum-> reddit grunt* ftthoevo- wnica & afjtdemia Catenas Hii>yocra~ utxfomu D E S I G N I S. V • *33 Hippocrates. Vnde pouquam m contextu c*alenus ajftuire, Sc perpetud fitire, ijs ,qui ardenci febre infeftantur, pecuiiariaefte docoit, inquic: Nullurnque prope dixeris eximium efle aliud fe- briumardentiuminfigne, verum abunde hifce duobusaffirtna- ueriscompieri,fitimafsiduam,atqi exurentem caloremsgris fen- tientibus. Verum hie ftatus cum caput mulca humiditate imple- ret, comatofum, aut omnibus, aut plerifque,vrcunq j laborarenr, fymptoma attulitfub morbi inuafionem,vbi praui humores non- dum ed deuenerant acredinis, vt vigilias vehemences * phrenitimq j concicare poftent. Ac coma perrard febribus ardenti- huseft adiun&um, faftidium perfspernon eft perpetuum tamen, vt pra?diin cerebro fundebatur ob Auftrinam temporis conftitutionem, qua? capjtJSgrauiratemjadeoqjfomnGJentiam peperiti&quiaccmpus exfua natura humidum erat; vtexHippocratispra?cedencitextu 33.conftat; Quin, inquit, febresetiam ardences,& Phrenitis,an- te verca?perunt poft ilia frigora,qua? pra?cefterant:ac plurimi turn diu agrotabant;acutaautem his ,&lethaliacontigere, His.a.; nacuram temporis, quo febres ilia? exerts funt, nobis fignificauit Hippocrates; quod tempusfinis fuit hyemis, & veiuti verispra- ludium.Humores .a. purridi,quospndem,vtaftate, velautu- mnopracedenti ,aeris temperamentum pepererat ,a frigoreinu# extremaprafertimhyeme,inalcum, fiue in intimioracorporis impulfi lunt,qui concitaturi erant morbos bacro Igni afsimiles, vt in comment.ioquitur GalenusiAb Auftrina rursus conftitutio- ne humores prafati fufi funt, Sc commoti. Piuuia deniq; humores fuperfluos,& fluxionesauxere.FluxiohumorumdCapitead ha- bitual corporis, inordinatum quendam horrorem parere poruitj ficuti & humor ab intimispartibuscorporis ad fuperficie expul. fus* Non mirum ergo, fi non valde fitiebant agri, tametfi non-# deiirarent, Non dubitauit Hippocrates, fitim non vrgere in deli- lancibus, qui metue capti potas obiiuifcuntur. Faftidiofas fuifie Duo foU funt febris ardentis Cigna. Coma ar~ detibm ra- ro fuperue- nit• Febrict- tantes cur comat aft. T empus qno grajfa- ri cceperut fibres ill hor- ror em pro- * ere ant* *34 LIBER PRIMVS didas febrcsdocuit Hippocrat. propter malignam quandam ia*j humoribus excitatam putredinem. * r Concludendum ergo3pathognomonica Signa did£ febris fuif- fe, fttim,& afllum: Faftidium vero, Signum aflidens. Coma vero, etft aflidens did meieatur ,cumftatim a principio morbi a?gros corriperet * quia tamen raro ardenribus fuperuenir,Epipbarnome- non rediiis dicetur. Erat autem peflimum Signum, nimiam humi* ditatcm indicans, vcl ccrte nature corruptioncm. Licet Epigenomcna,& Epiph£nomenaSigna,aflidentia,vtdi* ximusj appellari pofl'ent , videntur tamen apud antiques aliquam habuifte inter fe diftindioncm , vt facis Jiquct ex comment. Gale- ni iam tranflato 3tex, 34. lib. 3. Epidem. & comment. 1 2. lib.i. Aphorifm. in quorum i!Jo aflidentia Signa deflniteflcilla,qu£e ta- pe morbis accidunti biliofasvcro deicdioncs ,& coJJiquationes febribus ardentibus fuperuenientes, maligna febrium adurentium fymptomaca appellat; & cum rard contingant3 ea ab aflidentibus diftinguere videtur. Quemadmodum in hoc, ideft comment. iJIo aphor. 12. libri i.duma Praxagora duoslibros de aflidentibus fcripcos referr 3 vcluti vnum de fuperuenientibus 3 liue moxappa- rcntibus,tanquam diftindisab aflidentibus. Vnde Pathognomo- nica dicuntur ea,qu£ morbi eflentiam potiflimum produnt,adeo~ que T6zuilp/a dici merentur: Aflidentia qua? tape morbum comi- tantur3aut (uperueniunr?fed non neceflfari63quiaa morbi eflentia non smanant;Vnde non ad morbi naturam venandam ijs cgemus3 fed vrt aliquam morbi conditionem, vt magnitudinem , aut motu, aut curandi medum feiamus. Dolor v. g.ftarim ad iugulum ver- gens Pleuritidis magnitudinem 3 & malum morem ftgniflcat,& ourationem per vcna?Sedionem indicat .- Dolor vero PJcuriticus ad hypochondria extenfus, purgationcm 3tefte Hippocrate 3mox cxpoftulat. Faftidium paritcr 3 ftue inquietude 3 Sc anxietas in ar- denti febre 3 malum morbi morem fubindicat 3 & acputredinecoerccntia requirit. Epiphamomena vocat illaSigna fupcruenicntia,qua? morbi motum>cderem nimirum,aut tardura, ftgnificant: vcluti. Sc ilia morbi morem 3 aut futurum euentu oftendunt: Morbi mos eft, vt lit benignus,aut malign us; benigni- tasconfiftitin facili tokrantia 3 queues apparent Signacodionis, Sc in fymptomatum omnium runiflione.Ftac eadem falutcm futu- h'afttdium & cornny fgna afi- iientia. Comatis eaufa. yfjjitlsn~ tia-jignt aux. Titthcg?!!)- monica-j qiiX. jQffidetia qj4£. Quid affl- uent in in- dicant. Note.. Fuji idi um quid indf CAT. Fpiphxno- TKCh,U detilgmtas pjctbi , in puo ft A, D E S I G N I S, i35 ram portcndunt; E contra malignitatem morbi fignlficant, diffici- lis tokrantia, Jama fymptomara , eaq* fuperuenientia 5 vt fi Phrc- nitis, aluiprofluuium,& vigilia, Pleuritico contingerent. Placet quibufdammaligna h#c, & pJeraq; alia confimilis nature, Epi- genomena nuncupate, Verum,vtfepifisinnui, fortiuntur Significationenru Etpie- raqi SignaaPathognbmonicis diftinda, rc<5te Synedteuoma,fiuc aftidentia, fine confidential norainari po/Tunr. TertiummodbSignorumgenus,quod npojvas’txov appclla- tur,exponere par eft. Upoytaw autem idem eft ac Prenotio ,fiue Precognitio, fine Prefenfio, rerum prefentibus ta- men Signiseruta. VndeSignaprognofticacenfcnturcunda ilia, quafuturum euentum nobis premonftrant. Et huiufmodi funt Synedreuonta,fiue aftidentia Signa , in Jata accepta Signification ne,quatenusnimirum omnia Signa, prefer Pathognomonica.^, compJeduntur, vt aftidentia ftride fumpta,Epigenomcna,& Epi- phenomena. Ha:c dodrina non eft a Ga Jeno remota, qui aftiden- tia Signa ad prediccndum idoneaforcdocuit Jib. i.de Crifib. cap.7. inquiens; Qua: verb acutis aftident argntudinibus in Pro- gnofticis ( feripfit Hippocrates) rqueniam hie fiber (vt iam fiepins oftendimus) dc folis eft morbis acutis.Licct fnpei ucnientia Signa, ad prediccndum ,primumobtineant locum, ramen non omninb inutilia predidioni videntur,doccnte Galeno Comment.2.in librum Hippocratis,dcH11morib.tex. \. vbiait: Non omnesramen,quiexplanationcs confcribunt,n6runt Signa alia dfe morbi propria ,qua:quia aftedum indicant , ideb ywuoina nominautur, &ad preiagiendum accommodata ralia verb infeparabiJia, Rede fane Pathognomonica, fine morborum Signa ad prefagiendum aJiquid conferre docuir Ga- lenas* quia, tametfi Prognofis, vt plurimiim abafsidentibus,fiue confidemibus, & ieparabiJibus Signis dcfuinenda fit, pathogno- aronica tamen morbi efienriam detegentia, virn habent non exi- gent futurum morbi euentum premonftrandi • Nam morbi cu- iufiifsnatura precognica, Medicus lethalem, vd ialubrcm, vei ambiguum, talem pronunciabit morbum, Excmplis rem fie acci- pite. xApnpkxia duo habet Pathognomonica Signa,priuationem priuationem (enftvs; quocirea per hax frognofU quid. Sign a pra- gnoftict* Supenie- ruetia Si• g ua ad. prxdicen* dura ma- xime con- ‘ferunt. Pathogua- momca ad pr&diccn- dum norLj inutiha. Qitidam morbi ex ftut natli- ra let ha- les > quida ex fc mi- J ntm'e le~ ■t hales. 1*5 fymptomata definiri folet, vt dicatUr priuatio fenfus'&moiAs in vniuerfocorpbre. Huius itaque3a?qiacconfimilium affe$uwtn_*3 idx a iam comprehenfa3 fas erit vita? difcrimen pronunciare..£x aduerfo >, quotics proprijs Signisfebris pure tertiana 3 autpiire Ephemera percipitur3falutarem euenrmivpronunciabjt intrepid e Medicus, dummodo nomeommiferit idem Medicus initnedendo errorem, aut a?ger3aut Aftantes; Quibusadde requifitorum defe- dum. Nam Medici error 3velutia?gri3 auttAfsidemiuin,aut cm* nium fimul , vel rei neceffardefeftus 3 morbum ex fua naturae bcnignum3 in grauem ma]ignumue3cornmutabit 3 autcommuta- tionis praiw? caufa>proculdubj63cenreri debet. Quod praeterea pradentia Signa3 etiam Pathognomonica3vim habeantprsemonftrandi futurum euentum3patet ex Gaieno lib.i. dc Pra?fagitioneex Pulfib.cap.z.dum inquit: Non effe fururorum tantiim prafeitntiam 3 fed pralentium ctiam, fatis id olim demonftrame Hippocrates. Hie Gaicuus Juculentcr docet3 Hippocratem voluifte3 non fo'iim futura, fed praelentia, & praterita poflej adeoq, rerum pra:teritarum3 atq3 pr*eien- tiumdiuinatk.nem quandam effe :& quidem mediannbus pra*- fentibusSignisiiiuehtec Synedreupnra fucrint3fiuePath gnomo- nica. HippocratisdodrinadGaJenocitata habetur Libro Pro- gnofticorum ftatim pod prima verba- Prafcntiens enim, inquif3& pradicens coram a?gris pra?fencia3 praterita, & futura3quaque m- firmi bmittunt3enarrans 3 creditor agnofccrc magis agrorum res. Ex his Hippocrans verbis liquet 3 Prognofim 3 (rue pradibtionem verfari circa prafentia, praterita ,& futura . Qua? omnia hen ne- queuntnifi mediantibusSignisquibufuis . Vnde efficitur Patho. gnomonicanon ad prafentium affettuum cognitionemtantunv* modo conferre3 fed mfuper ad futuri euentus morbi pracogni- tioncm— Signa Prognoftica in ttiplici funt differentia ,tefte Gaieno lib. i.de Crifib.cap*i4.Libro i.Aphor.commenr.i 2.& comment. 2- in librum de hum>rib.tex, 1. Loco cicato.de Crifrbus ea nit: Triplex quidem Signoi um omnium natura quails. fit , raihi antea did urn eft: led nihil deterius eft nunc repetere, quod non* nulla quidem criiditatis&ccdionis 3quadam mortis & Salutis funt ftgna: ha?c quidem duo funt genera: Tertium aucero, &aljud L I B E R PRIM VS T>atur prtditH0 fr&fentiu* O' pr&terr terum. Prognofis latit udo: eftque ive- luti dint- natio. Sign a pro- gnoffic/Lj tnpltcia. d e s 1 G n i s, U7 genus eft, quod Crifibus adiacet. Co&ionis igitur, & cruditatis Signa, alui excrementa, & fputamina, & vrinas ftatucre oporcer. Mortem autem, atq* falutem portendentia funt, qua? vna cu iftis excernuntur,&qua?pertotumapparentcorpus.Dcquibus Jatius in Libro Prognofticorum Hippocratesfcribir.Sanead Crifesali-' quid quidem valent, & nonnulla ex his. Commentario cir. in li-, brum de Humorib. eandem doftrinam hac ferie fcripfit: Verum - illud indagemus, Salufne, an Mors a?gri expeftanda fit:tum om- nia, &ftgna5 & fymptomata,qu£ in corpore apparent,necdfc eft diligenter perpendere. Sunt etiam conco&ionis, & cruditatis Si- gnai ficut qua?dam falutis, aut mortis: qusdam iudicationis, Ac conco&ionis quidem ,crudiratifqiSigna funt, aluiexcrementa, fputa,& vrin#. Salutisac mortis flint,qua? cum iilis excernuntur, & in toto apparent corpore. ludicationum veto non eft proprium,pntcipuumq5 genus Signorum:fed alio in & in alio morbo ,erunt Critica Signa $ in alio verb affedu, aut alio morbi tempore, crunt, vel fymptomata, vel praua Signa, ac nullo modocritica.Quocirca Hippocratesin fecundo de vulgari. busmoibis libro redecenfuit,decretoria non iudicantia, partim mortalia cfte, partim difficulter iudicare. Ac Signa quidem con- codionis bona Temper Tunt,cruditatis non bona, &c. HiGalenicontextusegenc expofitione. Vult enim, vt dixi- tnus, SignaPrognoftica in morbisefte triplicia : qua?dam codio- nis & cruditatis j qutedam falutis aut mortis: qua?dam verb criti- ca hue iudicatoria, fine decretoria dida. Signa codionis & crudi- taris tria efie ftatuir,excrementaquc ex aiuo per podicem protru- duntur; Vrinas,i&fputa. De his hoc modo loquitur lib. i«dC-* Crifibus cap. 7. Ha?c igitur tria Signorum genera propriam cu- iufqi membnco&ionem fignificant:infcrioris quidem ventris ex- crementa , qua? fecund um naturam fehabuerint: venofi verb ge- neris, vrina?: inftrumentornm autem dunraxat,quibusfpiramus, fputamina. Sicuti.v. h#c, locorum ipforurn ex quibusexcemun- tur, indicia pra?benc,codem, vt arbitror, modo, & vrina? renum, & meatupm per quos vrina defluit, & vefica?, & penis • Quibuf- daininterpofins eandem do&rinarn iterumGalenus repetic;Ho?c igitur, inquit, tria Signorum genera, vt dixi, fingula qua?que co- &ionispra?bent indicium: vrina: quidem, eius, qua? fit in venis; ; Co Ft ion * & ct udi~ tat is Si• g»a. Sign a ft- I at is O' mortis. Sign a cri- tic a. Decreto• ria non de* I cernentia mortcilitLj9 partim dif* •fie niter in~ dte ant. Sign a C9~ thonisfem. per bona~/t ernditatis mala. Sign a co- thorns & ernditatis triplicut. Ouodhbet excrewen- turn [latum cotlionis qn£ fit itL* loco e quo deponttur fignificat. 138 LIBER PRIMVS deicdiones aurem,eius, qua* in ventrc:Tputamina verd,eius,qua2 in fpirandi inftrumentis. Si ha?c omnia, deiediones videlicet fine farces, vrina? , & Tputamina, coda apparuerint , & alia adfuerinc Signa de argri falute Tperandumki verd cruda fuerinr, nonadeo Tperandum.Signacodionis& cruditatistradatud*_* vrinis, & de Ta?cibus,ac Tpucis, a nobis integre dtpendentur. Mo- do dicere fat eft, Signa codionis Temper dfe bona* vt qua? morbi fclutionem baud ita multd poft futuram oftendant , vt loquitur in commentario aphor. i a.lib.i.Galenas; Signa verdcrudkatis, malum, aut dubium cuentum prarnotarc. Galenus J»b. i.aphorif. 12. iam citato ,deSigniscruditatis lie loquitur: At verd Signac cruditatis diutinum quidem ex neceflitate morbum ligmficant: fed quantum in ipfis eft, ne moriturum, neqj euafurum e moibo hominem oftendunt; Tibi verd prius argroti vires expendenti ec- iam ex his licet prarcognofcere. Secundum genus Signoium Progncfticorum,Talutis & mortis Signa comprebendit. Signa falutaria , eaqi Temper optima in_-» niorbis Tunt ,robur omnium virium ,codio excremencorum , & mente conftare, ac bene Te habere ad oblata: ftuc bene appetere alimema & potulcnta, qua? debitis temporibusJ& rnenTura, offe« runtur; his adderelicet viuidum floridumuecorporiscolorem, C£teraq,*cunda , qua’ in ftatuiano apparucre. Signa inTalubria, aut mortem pramonftramia, ex varijs defumuntur capitibus; vc a viriumproftrationc , immodica corporis extenuatione,viuidi coloris extindione, & ab ijs qua extra corpus excernuntur ;qua: omnia Galenus paucis compiexus eft Comment.2. cit. in librum deHumoribus,duminquit; Acconcodionisquidem, crudka- tiTqj Signa Tunc alui excrementa, Tputa, & vrina; Salutis,ac mor- tis Tunc, qua cum iliis exccrnuntur, & in coto apparent corpore0 Rede lane & ab his qua in totocorpore apparent, & qua cum excrementis excernuncur, Signa falucis & Mortis, deprehendi di- xit: nam ft adiones facultatum omnium,& habitus corporis corn- mode Tehabeat, fique excrementa coda fuerint,falutis certa Tunc prjeludia; cx aduerTo, fi,pra?ter virium inftrmitatem,aliquid cum excrementis excernkur omnind prater nacuram, maker it omi- nis. Excmplorcm dedarat Galenus lib. 1.cit. aphor. 12. Tputura in Pleuricide proponens.De morbo ergo Pieuntide, Nota. Signa co* peTbLa' Nihilcer- u ex fibs AitatiT* pr&didtur. Signa fa- inns. Signa wenis. strna**** mtms e- muntur. BE SI G N I S. *^9 diftcrens fequentia profert; Turn crudiflimus morbus fideft PJeu- rkis)eft, in quo nihil omnino expuitur: fccundum ordinem obti- net flic, in quo fames tenues: tertium, in quocrafliores: & quar- rum in quo perfe&am habent co&ione. Vetimiftha circa tertium, vd quartum diem apparuerint, non conringit morbum tranfeen- dere feptimum diem. In alijs vero fingulis necefte eft , vt pro co- & maximu inter omnia3efteonfiderarecoCdones ex vrinis3&alui excrementis3& fputaminibus: Siquide ego milliesciim, dum cri- fes fierenr, intereflem , neminem vnquam vidi imereuntem, qui praxedentibuscodionibuscrifimhabuiftet. Nontamen omnium Signorum dignitas exiftimanda eft, fed in morbis qui- dem thoracis, atq> pulmonis jfputamina praeipue funr animad- uertenda r non tamcn vrinarum contemplatio eft negligenda, fed &aJuiexcrementa funt infpicienda. Siverd tantum febricitenr . fine alicuius vifeeris paft:onc,aut cum inflammacione hepatis3vcl renmn 3 ve! veficar3veHpknis* maxime vrinis animum oportet adhibere: ficut,fi circa ventrrculum paflro fit,primumexcremcn- tisalui;deindeneq;vrinafuntnegligenda:. Semper enTmyciur» febris afFueritjVel ex Tola humorum putredine accenfa3 vel ex me- bro inflammationem patience, pracipue vrinas infpiciendas cen- feo3atq; deinde codiones agnofeedasdreud & prius deliniuimus.. Primfiquidem,& maximum inftatis bona: crifis indicium funt co- (ftiones. Secun d u. aute,qiiod ab aliqua die indicatoria anreaindi- cetur, cui annexa eft diei iudicantis potecia, &c. Si verb cu Signis; crudicatis Signa cricica cotinganr, iudicationc fiuecrifim non bo- na3qusrauc in perniciemagat, aur in longu tempirs morbum pro- ducat , prafagiuntj referente Gal. Jib. r. Aphor.i 2. de Signorum Cridcorum natura, & differentijsfusc fan's fcquenti libra de Cri- fibusagemus; De S gnis Codronis 3 Sc Cruditaris 3 libro de Vri- nis 3 &libro de fad bus, fputis. Sc Sudoribus: De SignisSalutis Sc mortis, mm in his ipfis libris,tumlibro de Plilfibus, & fortafsis peculiariter in huiusOperis fine:Sc quoniammaximt funt mo- ment!, fequend libro de Crifibus, aliquid de ijfdem dieemus* Prater relatas Sign! diuifiones/ubdiuifionefqialia excat diui- ‘ fio Signi in proprium, ac infeparabde. Propriimr Signum, Patho- gnomonicum dicitur in Libmmde Humo- rib.contextuprime.. Pathognomonicum,propriumucSignum,, 1 pro collcdione pludum Signorum* quam pro fingulari ,trequea* Signa cri- tlca' Crifisfu- Iyeruemens Signis co~ Qua.ex~ erementa !?^IS ferpededa- Vln febns indicted*, Signn ho- nA cri*ls' MaU cri- ft future indicia* Fr opr turn CT tnfepa- rabile Si- gnutn. Signum colldhm* D E SIGN1S. 144 tibsfumendum puto: quoniam fingularia propria Signa rarafunc* rardqjideo rni foli,femper3&omniconueniunr. Apoplexio? enim Signum complexum eft priuatiofensiis,(imuIqi priuacio motusin vniuerfo corpore.' Vnde non integre Apoplexiam indicat pnua- tiofolius morns., aut priuatio foimsfensus, fed vtriufq; fimul prir uatio. Similiter Choleramorbus non folo alui fluore, nec vorni* tu folo, fed vomitu biliofo, fiimil & diarrhaea > vel alui fluxu, dl* gnofcitur, * ; Galenus lib, de Loc. affeft. cap, 3. ea 3 qua? Pathognomoni- ca vocamus, infeparabilia appellat ,inquiens: Sane, qua? in fuc* cingente coftas membrana }ac mufeulis illi fcontinuis5fiunt inftam- mationes, morbum quem lateralem vocant,efficere folenr. Huius accidentia infeparabilia font, febris actita,dolor perinde, aefi lo- cus vel inrendatur3vel pungatur/fpiratio frequ£s5&exigua:pulfus paruus33rreriam5&duram*& quodammodotenfam indicasituftis maxima ex parte cum fputiscoloratis, ndnunquam verd fine hisj has inco&as (fiue fputo caretes) Pleuritides nominar,quae vel cele- riter homine rapiunt,vel Jongo teporis fpacio finiuntur, Ac dolor plerumqj ad iuguJum., vel ad pra?cordia peruenire videtur.Si ha:c Galdoftrina com illa3qui pofuk Comm. 2.in Jib. dehumoribus, conferatur 3contradi&ioenierget fadsmanifefta. Naloco cit, dc Humorib. infeparabile Signum a proprio, quod Pathognomoni- cum appellat, diftinguit. Pathognomonica verd PJcuritidis Si- gna infeparabilia appellat. Vnde propria Signa 3 erunt fepara- bilia, &non erunt; quod mamfeftam inuoluit contradi&ionem, Controuerfia ha?chocpa&o concilianda videtur, Galenus co- plexum Signum Pathognomonicum, &proprium optimenomi- nauit.Kam reuera omnium Signorum alicuiusargrirudinis velu- ti congeriesj eidem foil conueniunc sgritudini, & non alteri; ean- demq;>& non alteram fignificanc. At verd fi Signa qusuis feor- fim fumantur* infeparabiliapotius,quam propria dicenda funt; infeparabilia , inquam 5 quia Temper tali a?gritudini annexa y non tamen propria3fed communia j quoniam aliascomitantur a?gritu- dines. Exempli gratia > refpirandi difficultas eft Signum mfepa- rabile Pleuritidis 3eiqi temper competic 5 non tamen foli j cum in Peripneumonia fiue inftammacione pulmonum* fimilibus. Temper appareat. Febrispariter etfi d PJcuridde Dubinin, Solatia, Infepara- bile figoa a prop no quarto mo- do diftm~ guitar. Stgna co- mania , & infeparabL It a fimuU 14* LIBER PR I MVS nunquam Teparetur, donee Tedata fuerit, in Peripneumonia repc-i ritur; Tuftis firailiter j Dolor fortaflis pundtorius, & pulfus durus acTerratilis , propria PJeuritidis Signa a quibufdam dicerenturf Sed neqj h*c fi cum rigor eloquent!um: nam infiamma- to periton^o, &inflammatis cerebri membranis dolor pumfto- rius optime accedere poteft. Et pulfus durus in conuullione , & hediea febre percipi adhuc poteft. Qui tamcn volet, dolorem«* pun&orium , &-pulftim Terratilem, denfamqj refpirationem loli Plcuritidi congruere, non Jonge fortaflis a veritate rccedet. Hinc elicitur duplex Signi diuilio :Vna in commune , & pro- priumsaltera in ieparabile , & infeparabile • Separable Signum eft illud quodcunque, quod a morbo feparan poteft, leu id, fine quo morbus exiftere valet • Et tabs nature func omnia fuperue- nientia Signa. Infeparabile Signum eft mor bum tem- per comitatur jvt tulfis in Pleuritide, febns panter acuta; qux, vbicunqjPleuritis inuenitur. Temper adfunt. Signum proprium, quod foii,femper, &omnicompetit 5 & indicium, ac Signum pa- thognomonicurn, demonftratiuumqi dici poteft 3 vt complexum Pleuricidis Signum,quinqi peculiaria comprehendens; Comma- neeft, quod in diuerfis morbisrepericur; vt tuftis m Pkuritide,& Peripneumonia, & Empyemate.Commune hoc cum infeparabili confunditur, nifi veils , infeparabile latiiis patere; quod propr:a Signaquarromodo infcparabiJia vere aicantur. Quodenim rei intimius eft, maxime inTeparabile eft. Eth*ec de pra?cipuis,com- munioribulqj Signorum Medicorum diuiliombus fufticiant. Argutulus aiiquis, contentiombus quam ventati magis addi- 6hisy mox obftrepet, a me figni Medici definitionem oniiftam ef- fe jcum tamen fignorum medicorum naturam prolixius fortaflis quamcaterifcriptores profequar. Sed inteftinam velaniam co hi beat ,& me arguendo, ne late earn diftundat. Nam in vafto Galeni operc, aut Hippocrate bre- uiloquo, non extat Signi Medici in vniuedum tormalis definitio ; bene tamen figni in vniuerfum : vticx libro definitio- num medicarum 3 ex libro dt hiftoria Fhiloiophica ,& modernis Philofophis, nos, qualdam omnibus fignis conuenientes eruen- do, oftendimus. Non eft cnim difticiie communes illas figni de- finitiones (quas Medicus pralgpponerc dtbet, & ad lucru figno- Signu co- tnunc & proprium. Scffarsrbile & tn(epa- rabile*} Qhieciio. SolutfQ. D E SIGN I S. I4S rum diuifionemftatim defcendere) ad Mcdicum Signumcontra.. here,ne quisnimis anxie deme ergo Modi- cum eft, id omne, quod aliquod nobis ignorum, circa corpus hu- manum fanum,&fanabile,patefacit. Addidifanum ,&fanabi- Jc, cruoniam qua:dam a Philofophis proponuntur accidentia, qua? noftra? inreileftiu# potentia: matcriam,formamqi patcfaciunt, vc infinitorum Philofophorum fere opinio. Ergo patcfa&ioalicuius rei in corpore humane, non a fobs fit fignis Medicis.Quare figna qua? aliquid ignotum in corpore humano, aut extra corpus hu* nianum , fanitatis 5aut morbi gratia nobis rredica dicentur; fiue hare caufa: fuerint, fiue effoftus ,fiue aliud quiduis. Hjncefficiturfeuerum Galeni cenforem, deJirantem nimirum Argenterium parum congruefignum definiuifte Commencario fecundoin Artem Medicam , vbiait: Sed Signum dicimusefiein arte noftra id, quod poteft aliquid fignificare eorum,qua: fiunt in noftrocorpore. Ha:c inquamdefinitio non eft bonaiquoniatn_.» dantur figna qusedam Medica ierumextra corpus]humanumpo- fitarum,caufarum videlicet Procathar(fticarum,quarum qua:dara ialubres figrtorum Salubrium interuentu ,aha:infaJubresinfalu- brium pariter fignorumintenedu ,dignofcuntur: qua:dam neu- tral qua: fuis ttiam fignis elucefcunt, Ex ipfa Argenterij do&ri- na noftra? fententia: verirasconfirmatur. Porro, inquit ,per figna cognofcere oportet qua?cunque eueniunt noftro corpori: quorum qutfdam funt fecundum naturam , aha prater naturam ,alia me- dia: Et in finguJis aliud eft vt caufa conftitutionis,aliud vt confti- tutio, aliud vteftediusconftitutionis. Hie fatetur Argenterius nos in caufarum conftitutionis naturaJis, pra:ter naturam, & neutrius cognitioncm, mediantibus fignis perucnirc.Sed inter caufas pro- cathardicf enumcrantur. Ergo fignis dignofeendx • Omnes quu dem fanitatis, & morbi caufa: non funt interna:, fed pra ter has in* numera: funt externa: • Vnde fequitur tarn internas, qiiam exter* nas fanitatis, & morbi caufas certis detegi fignis, veluti ipfas fa- nitatis fpecies optimam, bonam vt mukum, malam,& neutrarrL-» inter bonam maiamque: imd ,>&ipfa accidentia qua: fanitatem-* confequuntur non rard fignis, vt detegantuf, egent. Caufafitem morbi, &caufa: genus, mcdufqi quo morbura mducit, fignis pa- jlrgente- ritts per- (trmgHhr, 144 LIBER PRIM VS tefiunt: Morbus fimilirer, morbiqj genus , modufqf quo genera- tur, locus Hue pars cuipcculiarkcr inert: generationis tetnpus, states, fiuetempora eiufdem , principium ,augmentum , ftatus, & dedinatio; Symptomata demum,Symptomatumqi differentiae, generationis modus,&confimilia,non nifi Signorumope co- gnofeuntur. ; ■ Obijciunt aliqui fecun do, diuifionem figni in pra?fcns , pr«- teritum, & futurum non efle bonam j quia omnia figna funt pra?- fentia: Adeoque cum fignum, Sc fignificatu fine correlata, Sc cor- relara debeant effe fimul natura, Sc tempore, nihil quod eft pra?- fens poteft erte fignurn rei pra?rerita?, aut future, qua pra?fcntes non flint. RefpondeoSigna pra?fentiaqua? futura pra?nunciant, dfe fu- tura & non fecundum rem connotatam futuro tempo- re. Licet .n. Signum fitprsefens fenfui, non eft tamen fenfus qui difeurrit, fed intelledus ,quiconnexioncm Signi pra?fentis cum futuro euentu dignofeit. Idem de Signis rememoratiuis dicendui qua? quidem,etfi fenfui appareant non apparentibus figmfica- tis, intelledus tamen ,eorundem Signorum ad rclarionem & connotationem,cognofcit, Et iuxta hanc collationem intelledus opera fadtam, Signum Sc res fignificata funt fimul: pra?teiita fcilicet ambo,ratione refpedius & connota- tionis: nrafentia, ft vultis, ratione repra?fentationis; nam virtute prsefentis Signi, res abfens aliquo modo fit pra?fens. Eft hicobferuadum, quod fuperius docui,vnum genus Signo- rum diuerforefpe&u, variorum generum rationcm Nam Signum pathognomonicum vere diagnofticum eft; pro- gnofticum etiam, vtdiximus,dici poteft j &fi minus pra?cipue. Aduertite vlteriuscuiufdam errorcm,quitncorema vd fedimen- turn quarto die apparens, diagnofticum Signum codtionis in- choate appcllat j infalubre verb refpedtu prafentis morbi quern fignificat: Signum criticum ratione crifisquam feptimo diefutu- ram pra?nundatj Signum prognofticum & falubre ratione fanita- tisquam prenuttir. Error inquam eft aifcrcre quod vrinacodta moi bum ftgnificet,& infalubre ideb dicarur: Cum vrina ita co- da falubre fignum potius quam inlalubre dicenda lit , iuxta rei vcricatcm Sc Galeni mcnccm, qui Signum falubreappeliat, non OhiefHo i Sc/utio. D E SIGNIS. *4* folumquod in fanistale vilitur, kd quoduis aliud quod £gr« fimikprofpickur Signis fanorum 4 Sienim quidquid in a?griscft infalubre protinus diet, nulld foret recuperanda? fanitatis fpes, quoniatn lanitatem omnind extindam omnia Signa, du infalu- bria funt, demoftrant.Signum itaqjcodionis verc prognofticum eft, & nuJJatenusdiagnofticum, nifi quatenus virium robur ft- go idea u C A

& item cutis cir- ca frontem, dura, intenta, arida,& colortr-ms vultus viridis aut niger. autem facillima cognitu elfe, ou> les fane, vel Artis etiam expertes, intelligunt, ( vt Gilenus in comment. loquitur) quum nullam corporis partem prius facie protinus vidcat,qui ad cubantem a?grum accedit. Ex his ergo Signis , fenfu vifus ftatim conceptis,maximam £gri a feipfo, & reliquis hominibus diflmii- litudinem dignofcet Medicus ,*qui cxinde illico foturum morbi euentum exitiofum pradicet* feciis autem,ft idem a?ger vuJtum_* habucric ftatui naturali confimilem ,vel faltem ab hoc non valde recedentem. Antequam lethalem illam faciem in Prognofticis deferipfit Hippocrates, & praua? & naturalis euentum haeferie prsedixit; Conliderare autemconuenit hunc in modum per mor- bosacutos: principio (.i. quamprimum Medicus ad acce- dit; vultum a?groti,fitne fimilis bene valentium , potiffimiim fui, ica.n.optimus erit;Si vero quam maxime contrarius ftmili fit,hor- rendiifimus eft. Primotamen Capitehuius libri exceptionem abHippocrate fa(ftam,propofuimus. Aliquotics enim, inquit Hippocrates ,fa« cies prafcripta,pialertim nafus acutus, vel, vt loquitur Galenus* na- LIBER P R I M V S Tars [ana cum Agra COYlftTCCld* Toctet rica'td eft ab Hippo* crate de- Jcrtpta, Horredi[m fimus vul- tus ex Hippocw te. facies l]iypoera~ nca appa- venter> von eft kthalis. DE SIGNIS. *47 nares acut£, tempora collapfa3 oculique goncaui fiunr propterca, quod £ger fluxum ventris iraportunum 3 aut vigilias continuas, automnimodam incdiam 3 faltem vigintiquatuor horarum3tuk- rit.In hoc namq* cafu, multo minor] periculo obnoxius eft aeger, quam quoties vi morbi acuti facies Jutfuofa ab Hippocrate dc- fcripta confpkkur. Galenus in Comment.citati tex. Jib. dc Officina Medici 3 fibi obijcit3pofle aliquem inueniri, qui naturaliter nares habeat acu* tas3 tempora collapfa> &oculosconcauos: Adcoq, Medicum ad talem morbo affe&um acccdcntcm pofte dccipi. Cui obie&ioni ipfe Galenus fatisfacit, his verbis: Scd ft laborantis corpus pk- rifqi hominibus fimikcomperiernus* nulio perniciofo morbo,aut afte(ftu3dctineri homincm facile intdligemus. Vbi quod ab Hip. pocrate fcnbicur5 notabimus 3 ft reliqua? totius corporis nota; fa- Jutem denuncient 3 confift cam efte naturalem hominis facicm3 vt rem magis perfpe&am habeamusjde ijs qui antea ipftim noue- runtj percun&abimur: qui vbi idem afferent, noftram nemconftrmabunt. Non proinde tamenfciemus,acfi ipfthorai- nem nouiffemus3 atqi adeb3 ft vfi fdmiliariter effetmis. Eb enim3 quod bene valentem fepcnumerb viderimus, in in_i* ipfo apparent nunc vbi aduerfa valctudo eft3difcriminis modum cerniis deprchendimus. Vr enim audiuerimus 3 coniecerimufque hominem acutis naribusefle 5concauis oculis 3familiaris dimta- xatmodum intcllig t3 quae res Medico in primis neceftariaeft. His docct Galenus reliquum a?gri corpus infpiciendum, & quam- uis habeat concauos* tempora item collapfa3 narefqj acntas 3 dummodd reliquum corpusnaturali ftatui 3auc peculiar] ipftus a’gri3 aut communi reliquorum hominum ftmile fuerit, ni- hil mail metuendum.Imo ft reliquum corpus naturaliter vnd cum facie macilcnta macilentum fuit 3 nihil criam timendum. ALgvo- tmn in ftatu lano pramouiffe plurimiim prodcftetMedico > fed quoniam non poteft fieri 3 vc omnes familiariterdignofcamus, £grum familiares3 de prajtcritis agri rebus > vt de naturali conftitucione, prcpcnftone3 confuetudine 3 & conftmili- bus3feduld examinabimus. Licet exitiofaccnfenda fit facies ilia ab Hippocrate dcfcripta, non propterea omnisflorida facies in /Egrisbona eft, fed fapilft Ohieftioni (jalenui occnrrit. Multum Prod;ft^a~ Wll/VCS &l'lm tequam &- &rocdt >f*m Hct9 &gro,&f*- rmhanbui \*mr. grit bunt- 148 LIBER PRIM VS me mate, Vt ex eodem Hippocrate lib. 2. Apho. 28. colligkur: Febrickantiam,inquk, non omnind leuiter, permanere corpus, *ut nihil minin’, aut etiam plus,quam ratio poftulat, colliquefce- re,malum* lllud fiquidem morbi longktidinem,hoc verd imbe- ciliitatem fignificat.Galenusin Comment, huius Aphor. animad- uertitrede Hippocratem dixillc , Fcbricitantium non omnind k* niter,permanere corpus, & nihil minui. Namfi fimpliciterpro nunciadct, Fcbricitantium permanere corpus. & nihil minui, ma- lum, fermo caterer veritate; quia conringit in tcmpeftatc cuiquam ex plenitudine agrocanti, non collabi corpus, ncqj ex- tenuari, cum fcbres paruafuerinr. Dumergo Hippocrates inquit, Fcbricitantium non omnind leuiter, dilucidefignificauit Corpus extenuari deberea Febribus non omnind Jeuibus/ed fortioribus: & fi contingat d magnis febribus corpus non extenuari, id accidie ratione fpilfitudinis corporis , & craffitudiois humomm hiper- fluorum corpus occupantium,&fcbrernfouentium. Leui verd fe- bre aliquis correptus non debet extenuari, prafei tim fi fucrit Eiu farcus, fiue benecarnofus, autpkthoricus. Plures extenuationis corporiscaufas Gaknus enumerauk in prgdidti Aphorifmi Co- mcntario,hacfcrie:Maioresfebresmagis,&citius corpora ex- tenuant agrotantium , ficuti Sc diuturnkas morbi, Sc ex atatibus : pucrilis, atq* decrepita rfed alia ainba ratione. In pueris enim_j» propter calidkatem acq* humiditatem multum defluunt, atq>ex- tenuantur corpora ;in decrepita verd atatehoc idem patiuntur propter potentia imbecillitatem, Ex Regionibus autem, Sc anni temponbus ,ac conftitutionibus,calida quidem ac ficca magis euacuant: humida verd, ac frigida magis aftringunt, ac diffiare corpora ,atq; extenuari non finunt. Dc fenfibilibus autem eua- cuationibus. quid dicere oportet $ neminem enim ignorare arbi- tror, vt raeritd ex profiuuio fanguinis muko, plu- rimis, & vrina fuperfiuente, vel vomku, vel alui excrecione ,citd corpus extenuetur, Accedk autem dkkls eaufis,& media; vigilia- que, Sc cura fufiicienterextenuant, vt & plures motiones: fed h# taro febrieitantibus adfunt; nam magnacx parte iacent quiefeen- tes. Vei urn aliquando contingit moueri aliquos, qui itinere cape- tint febricitare, vel vrgente neccffitatc, vel ftudio domum reui- kadL Sed Sc ex delirio quidam agroti iugiter exurgentes, vel ia- Webricitd- tes ahqua- do non ex- tennantur eh corporis Cpiffitudi- *e,&hu: morn craj- ftiem. Varil caufi ex- tenuatio- vis corpo- ris. D E S I G N I S. i 149 ccntes quidem , fed continud partem aliquam corporis commo* ucntcs,auc etiam delira loquentes, intra paucos dies cxtenuantur. Ha?c quidem omnia aegrotos reddunt macilentos, ficuti Si contra - ria his corpus in maiori mole conferuant. Signum autem nullum ex his eft virium imbecillium , fed fingula funt tantumrnodd cau- fa, Nam , ficuti ex eis corpus £um ratione extenuatur , fic & vires deftruuntur. Abfq; his autem corpus prater rationem (ideft , fine interuentu vllius caufarum enumeratarum extenuationis) exte- nuari, Signum efte viriu imbecillitatis, inquit Hippocrates: quam & in valde fenibus procaiifaaflignantes , celerrimc ipforum cor- pus extenuari dicebamus.Neque mirum videri debet in ijs qui ita fc habent, imbecillitatem quidem caufam efte extenuation is, ex- tennationem verd efte Signum imbecillitatis: hoc enim contingit omnibus,quaTaciunt, 8c fiunt. Hax quidem eft fententia Hippo- Gratis, femper exiftimantis, earn, quae eftcitra rationem, extcnua- tionem 5 Signum efte imbecillitatis. Nos verd eius fermoni adij- ciamus, & aliam caufa eft in fcbribus extenua- tionis. Eft .a. hax humor urn quidem tenuitas, corporis verd rari- tas» Cum.n. hzc ambo conuenerint, celerrime corpora cxtenuan- tur per Sicuti in difpo fttione contraria, craflltudine humorum, & corporis fpiftitudine, neqj fit humorum euacuatio ,& permanere corpus (in ftatuquo antea fuit,)& nihil tunc minui de ipfius mole contingit.Dixit mo- dd Galenus incontextu,ob corporis fpiftitudinem ,& humorum craftitiem non extenuari corpus a fcbrevalida. Scd pauldpoft inquit, ob cutis fpiftitudinem, 8c humorum craftitiem non exte- nuari . Et congrue quidem vtroqj modo loquutus eft : quoniam & corporis fpiftitudo, ac durities, caufa efte poteft, ne fubftantio-* corporis triplex, copiosefaltem , per cutem euacuetur * ficutinec per cutem ipfam,quoties incraftatur, aut induramr ,auc conftrin- gitur: nam tunc pori occluduntur aded, vfnonnifi permodicum vaporis eciam fuiiginofi& inutilis, exiguaque triplicis fubftantiac portioper eamexcernacur, licet reliquus. corporis habitus , poro- fus, laxufqj fit, ac pcrmeabilis. Tandem in cake Co nmentan j ci- tati Aphorifmi Galenus docet, corpus nonnunquam colliquelccre ob humorum tenuitatem,& cutis raritatem:contingit verd corpus folam virium Occafio- Sola im- heed litas potefl ejje ' caufa ex- , tenuatio- ms » nul- " A* ex di~ ■ cocur~ Externa- ’ prater ■ rationed> /e« atia/n can- fain. > e/? imhe- cillitatis rvirium> Humor urn ten uit as Cir corporis raritas ex. tenuatio• nis caufa ejfe poffunt„ V-ona Go. km diciio* Corpus aft- qua do col» liquefcit ob cutis rari totem* ijo LIBER PRIMVS & humoru tenuitate» nit quart do Qb virtum imbectlh- tatem. ne faciei Hippocraticp,fiueab Hippocrare defcripta,chnda fee, Medico protinus neceflaria,ex Hippocrate,& GaJeno in medium producere placuit. Nunc ad maxima ,& facillima kerum redeamus'. Poftquam faciei fimilitudinem cum feipfa fana,& cumaliorum faciebus,fi- mnl ac diffimiJitudincm maximam ,& cognitu facillima expofuit Gaknus, alia qua?dam in comment.citati Textus, lib. de Officina Medici,proponit,&ex libroHippocratis de Articulis,prolapfum humerum pro maximo in medium affert. Dum enim aliquid tur- gidum,rotundum, ac durum , in ala alicuius fe oftendit, Signum eft, humeri caput e fuo loco in alam excidere. Eft etenim talis dif- locatio cognitu facillima, vt contingent]' fuisdigitistumorem,ma- nifeftum fict. Sunt verumtamen,vthabet Galen us, norm ulla in Prognofticis ab Hippocrate pofita,qua? non adeb maxima funt,ac cognitu facillima, ftcuti exempla iam allata. Nam, vt loquitur Galenus ,quod yger fupinuscubetbrachijs ,cruribufqj fimiliter iacentibus, vt refolutis flue Paralyticis, non modb ob grauem af- fedum euenire poteft,fed obmollitiem quoq; hominis,delitiafq* vltra modum. Quare nift mores agri cognitos habeamus,facile decipiemur. At fieri minime poteft, vt, quos curamus,omnium nobis mores innotefcant. Quamobrem percundari hos oportet, pmerqudm in paucis,qua? per fe inagro manifefte apparent. Compenmusquidem aliquandonon magni mometi rem denun- ciari, vt in ijs, quae ad cubandum pertinent; interdum verb maxi- mi motnentijvt in Viroornato vbitrucem vultumhabeat, vel fla- tum per ventrem rcddatcum crepitu,dolorem, aut mentis aliena- tioncmfignificat,fiincofit, quern idfacereaudience aliquopu- deret; fed finullam prafentium rationem haberet,nihil is prorsiis oftenderet, Quocirca hie etiam nouifle Hominis mores conuenit, non feciis atque confuetudinem in ventrem cubantium , eorurnqj naturam, quiper fomnu dentibusftrident j vel quorum palpebra non committuntur: Namque hac, vbi cubantis confuetudinem, vel naturam Medicus nouerit, aut ab altero quafierit, qui eos co- gnolcat, indicium faciunt, idqi modb bonum, modb malum. In vrina verb nigra, nigro item fputo, turn in atra bile, morbi ini- tio appai entibus, maxima vis ineft, & expedita cognido: ficut e ccntrario in aeutis n cibis fummam fecuritatcm poliicecur facile Humeri dis locate (Stgjmm* Decubitus mollis am- biguum~> $tgnum. Jmyojfibile eft mores yeeuliares ommmru quos cur a- mus agno~ (cere. F ultHS irttx. inmuitis examin 'd- miiares*" i Nigra v~ nnaj cr mgru jm- tut pejjima Stgna, S/gna sp- tuna, d e s i g n i s. fpirare,fubfidcrc in yrina album,J* arquafe. Hxc de ijs,qux ad cognitionem pertinent, pofuifie voJuimus 3 vt fint exemplar eorum, qua? maximam vim habent,& cognitu facillima iunt,tum quorumcunque, quomodocunque nobis innotefcant, feu experi- menter feu rationeiquanquam non tantam vim habent,neqj «cque facile percipiuncur, nifi a?gr i vfus, natura, mores,vd fei qua?rantur. Hare exGaJcno, qui inter alia expofuit ilia Hippocratis verba (ex quibufeunqi quomodocunque cognitis.) Badem etiam verba in contextu adhuc bis commeraorac. Medicus enim, inquit, qui fpe£iatexperimentacommunia3 perinde ac propria intuetur, &in memoriahabet.-cimi h#cqua?cunqjfint ,& quocunquemodoco- gnofeantur, vnacuproprijs venientia obferuaucrir, Et pauld poft ait: Atque ita quaicunque & quomodocunque cognita, nec, qua: magnam vim habcnc foiling fed cateraetiam intelligct: quomara hac vnaviacundainucniuntur, cum altera in obfeuro fint, qu* non font facillima, fed indicatione comprehenduntur. Vult enim Galenus mediante experientia & ratione, quaicunque corpori in ■ flint, dignofei jfedqua’dam radius atque faciliiis fenfuum mini- Iteno,nonnuiiarationis ope,fed multd difficiiius. Hanc dodfi. nara contextu citato expreflit Hippocrates, dura inquit : Qua:& viderc,contmgere,atq,audire licet; Vult .n. Hippocrates, vt Ga- lenus tcftatur.eam Medicine Partem , quieraorbotum notasexa- rainat, per ea exerceri, qua; in male aftedo corpore ad exemplum fanorum fimdia funt, aut diifimilia rdocet pratcrca idem Hippo- crates, quardara efle maxima, & facillima, quaidam cum his iplis necefiand percipi. Quamam verd fintfimilia ,diflimilia ,qu* ma- xima, & cognitu faciha,nunc oflcndit,quum ea ellc dicat,qua? fub fenfum cadunt: Ea nimitu,qua: videre licetiea qua: tangi licet; atq; ea qua’ audire licet. Videre quide licet cunda ilia, qua: conlpedui aut vilioni fubijemtur. Et derchquis fenfibus limilicer loquendu. ExPhilofophiaautera didicimus, coloratura, atque Jumioofum, cflePotentis Vifiu*obiedum. Nouiraus rnluper, a Senfibusno- ftns quotidie percipi fenfibiha iila ,communu talitet ided dida, quddaplunbus lenlibus vnumquodquehorum percipiatur.Eiuf- cemodi fenfibiha lunt, Magnuudo, Figura, Numerus, Motus, & Quiesj quorum omnium in re Medica maxima vis. Nam Medicus J 51 Mult nJ WArendit ex t%ri s <27* fami- liar thus* Exponitur H tppOCTA* tes. Expert en* tia & ra» tio. • Semeioti- i ca per fi• mi lt a & ‘ dijfimiha • exercetur, • ftnn~ lia,& dtj- 1 fimilitLjy qtiA maxi- ma ,& co- gnitu fad- ha. SenfibiUa communist sut q tini;. mediante vifu percipit id, quod magnitudine exccdir, aut minui- tur :fimiliter &quod prater naturam diuifum eft,autcopuJatum prater naturam ,quodque debitam non obferuat figucam, Ergo qua inter Prognofticoru initia do Facie ab Hippocrate proponun* tur (Wares acuta,ocu!i concaui,coIIapfatempora, aures inuerfa) Vifu fentiuntur; Ta&u verdauresfrigida;Taftu fimul & Vifu,cu- tisfaciei dura, arida, arqueextenta • Cetera quaeodemlibro i, faltem Prognofticorum fequuntur, Audicui fubiedla funt, nempe fternutamentu, tufiis, crepitus,ftrepitufque Hominis prater natu- ram loquentis, vel quod mens non conftet, vel quod vox fit ftri- dula, rauca,authuiufmodiquopia vitio affe&a.In morbis autem qua: manum poftulant ,oculis expofitafunt , qua nigrefeunt , ru- bent , cum qua quauis ratione fuum colore variant , aut retinent, Addcexempli caufa inhumero,quddfinusin parte eius articulo fuperie&a, & extremitas Jati fcapularurn ofiiseiara vifu.percipi- tur, caput in ala taefu contingitur,aunbus accipitur ftiep tus in_* corpore agrotantis,quemadmodum vbi,thorace perforator pla- ga fertur fpiritus cum fono. Et ha (terns expofira lunto verba ilia Hippocratis, Qua: & vidcre, contingere, atque audire licet. Alia fubicck verba Hippocrates, fuperioribus conformia, qua fubfequuntur: Qua ita , inquit, oCu!is,ta$u, aunbus, odoraru, guflatu,mente fentiuntur.Non vno, fed diuerfp modo,hac Hip- pocratis verba expofuere Interpretes, vt in Cothmcntario teftatur Galenus. Obfcuiitateraenim peperit diuerlus loquendi modus Hippocratis, qui pauld ante tnum foliim fenfuum,V;sus,Ta&us, & Auditus meminit: poftea verd quinqi fenfus, & mentem enu- mcrauit. Dicunt ergo aiiqui, Hjppocratcm pracepifie, vt eorum, qua5 fub fenfus cadur, finulitudmc, ac difiimilitudine, morborum ’ notas intclligeremus.Propne autem fub lenfuscadcre volunt ea, qua,vt comprehendantur a nobis,non aliam poteotiam ad fui co- gnitionem requirunt, fed vna fenfuum comprehenfio fenfatioue, iufficit: Sub fenfus cadcre fimiliter, fed non proprre, dicunt qua: pluribus feniibusfimuJ, & turn memoria, turn ratione quara vocantcoponentem (vt loquitur Galen.) &colligentem,accipiun-i tur.Colorem verd ex eorum numerodie exiftimant, qua' ptoprie fub fenfus cadunr, itidem ficcum, vaporem, voeem, ciuritiem, moliirudine,calorein,fiigus,& vno nomine qualrtatem IKl LIBER PRIMVS Vari'e H ippocra- tem expo- nut inter- pretes. pro- pne fttb fenfum ca- dunt. Qua im- proprte. omnem ,qU£ta comparacur. Nonnullis tamcn videtur, quod ftmiiitudo ,& di£- fimilicudo non peculiaris Signorum fans fit, fed ratio potiiis alia Signa apte inter fe conferendi. T m ftus multi- flex. , . fxfirmU-4 tudinihuh & t’melligi-* tur. Sanefecundum Hjppocratis, &Gakni mentem, Similitude nem,&diffimilitudinem Sennerrusexponit -.Pcrperam tamen—» fundamenra Signorum efte negat: c&m Signa qua* inter fecompa* rantur,ex Similitudine, & diflimitudinccruantur. *i PJcmpius eiufdem eft cum Sennerto opinionis, rem tamen ale ter exponitj vt ex cius his verbis cuiq,* patebit; Alij, inquit, pra> di&is fonti bus addivoJunt fimilitudinem, & diftimilitudinem: nam ab hifce etiam Signa pctuntur: v.g. Similitudoloci aftfafti in corpore mortuo obfci uati Signum dat loci aftedi in viuo labo- rante.Sed nec propterea a ftatuta fententia decedendum eft. Quia fimi litudo ilia non tam eft Signum, quam ratio Signa alia reno- ftriim a Medico obferuandam efte, quoties ad a?grum accedit: vt in hoc animaduerrat ea, qua? adhuc natura propria, etiamqi com- muni, ftmilia funt, veJ adhuc immutata; pariter etiam ea cunda quscaftatu naturali recefterunt, qua?que ided diftimilia merito nuncupantur. Caterum,cum prater ftmilitudinem, & diftimilitudinem ,alia ftat uantur Signorum fundamenta, ea mode cum Galeno integre fubijeienda funt. Dico, integre, quia non folum diflimilitudinis, fed infuper ft miiicud in is fundamenta enodanda funt;Nam vt fta- tus prater naturam diftimilitudinem pariens, agnofei protinus debet, ita& ftatus naturalis,ftmilitudinisfundamentum. Return enim, ex Philofopho, eft fui, & obliqui index; quare ftmile,quod re&um eft, vtpote naturale, in hominibus percipi a nobis debetj quocognito, non eft arduum in difthnilis,quod obliquum eft,co- D E S I G N I S. m Stnncrf Tltntpiofit facts. Aurea se- tentia» ReFlum fui & obliC[ui index. 15 6 gnitionem peruenire. Id enim,quod nature limitestranfgredkur* natural]'conftitutioni eft prorsusdiffimile3fed quidquid adhucin ffgro corporejnaturali affimilatur conftitutioni,naturaIe quid eft, Tota.n. fanitas in tegrisnon omnino intcrijt $ Vnde Gal. lib. ad Thrafybulumcap, 2 5.doceteumqui fuperuacuum aliquid cor- pori detrahit*aut aliquid quod deficit, eidcmcorpori adijcit, vnum quid communepraftarej corpori nimirum naturalem com- parare modum; qui naturalis modus nihil aliud eft quain fanitas. Quare ad mortem in a?gro extant indicia* fanis ?ft non integre, aliquo tamen pafto* ftmilia. Si enim omnis corporis naturaquoties. morbo infeftatur * in datum prater naturam cflcc omnino conuerfa 5 corpus non amplius morbofum 3 fed cadauer nuncupandum foret. Vcrum quoniam in ftatu morbofo a&ioncs ja?duntur ,nec Jiberefuo funguntur officio facuitates, falrem ali- quot * aut aliqua* corpus* non fanum * fed morbofum dicitur 5etft fanicatisradix aliqua ad mortem vfque perfeueret. Corpus fane nullum, quantumuis morbofts affedibus infeftctur3{olis i eficitur excrementis*autcorruptisomnimodehumoribus: namdulci*ft non perfedlo/altem aliqualiter tali,corpora nutriuntur.Nec dul- ce* quo nutrimur, a calore febrili, ex fua natura acri,mordadque* in hepate procreatur, fed a natural! facultate saguiftca hepati infi- ta> qua?, ft non cxquiftte, fakem qua poreft cnergia, ad totius nu~ tritionem conficit. Ira vt nec calor, nec frigus, ncc alia cxuperans qualitas,morbufue ,hepar omninod fuo peruertat munere, do- nee eius natiuns calor fuerit vi morbi extin&us, aut aliter ipftus naturalis oeconomia fuerit euerfa. Dum morbo tamen aliquisla- borat* morbofus, & non fanus appellatur $ quia non fimplidrer, fedfecundumquidfanuseft ,fiintegra’fanitati ,ftatum , in quo morbofus verfatur * comparemus: turn quia d rerum defedu fre- quentiffime denominationes defumuntur: ob id a Logicis dicitur conclufto Temper fequi malignantem naturam * ideft, ft vna pne# miffarum fuerit negatiua* aut particularism Conclufto tail's dfe fo- let. Si digitus pariter aiicui, morbo laborer , totus homo morbo laborare dicitur, Quoniamaurem falusnon fano tantumineft Corpori* fed adhuc regro * tametftobfcuriiis * rede monuk Gale* nus duas Medicine Pradica? Partes* Salubrem* & Curatricem*ad vnicum refpicere finem* fanitatem videlicet;qu£d falubri,kui* LIBER PRIMVS QuAmdiu ‘Vimturja- Tiitatis alt- quid fuver- *(t. Hygieine* & Cura- trix eunde refyicwnt fincm, u D E S1GNIS, 157 bus erroribus $ a Curatrice, grauioribus abieftis 3 feruatur, & re- ftauratur. Ad rem rediens, Galenus Signorumfontes Libro de Arte Me- dicinal] cap.8. & cap.7 $. pra?clareproponir. Capite namq, 8.Si- gna optima Conftitutionis Corporis prime Joco preponens, do- ceteorundem Signprum dignotiones fumendas eileab ijs 9qu$ fecundum effentia? rationcm ipfis corporibusinfunt,& abijs,qu£ ex neceflitate confequuntur3operationibus,fymptomatibufq$, id-' eft cafibus 5 quosetiam fane accidentia proprie vocamus. Hanc Galenido&rinaminmea Phyfiologia lib. 4. cap. 5. breuiter5& qua potuiclaritate, interpretatus fum. Qua? etenim effentia?, fiue fubftantia? rationem partibus fimilaribus infunt 3 eft potiflimiim primarum qualitatum contemperantia , fiue ipfum_«> temperamentum.Partibus inftrumentalibus ineft eftentialitcr me- diocritas, in quantitate, numero, conformationc3 & fitu,ac nexu, Ambabus v. partibus fecundum effentia? rationcm vnitas ineft. Qua? neceffarioconfequunturhicc qua? fecundum effentia? ratio- nem in flint, funt adionesjoperationefue: &cafus,quosfympto- mata, fiue accidentia in contextu appellat Galenus. Si igitur mi- ll utius rem examinemus, tres Signorum fontes d Galeno proponi inueniemus. Ea videlicet, qua? effentialiter infunt: Operationes neccftdrio confequentes ea 3 qua? fecundum effentia? rationem in- flint : & tertio loco Cafus, fiue Symptomata, fiue Quartum fontem admittit Brachelius commentar. in CaputS. Artis McdicinaJis, etfi ibidem hunc fontem a fe propofitum non expofuerit. Tres verum fontes in contextu a Galeno producible- rique Artis Medicinalis Interpretescommimiterteftantunvt Hic- remias Thriuerus Brachelius, Louanienfis Profeftbr,cuius Com- mentarij Typis comiftifuntLugduni, Anno 1547, loannes Agri- cola Ammonius Bafikea? a Typis perfoiutus 1541. Thomas Ro- derick a Veiga Lufitanus; Martin us Akakia Callus: Oddus de Oddis, &Sanwiorius,Patauini Profeftbres; Et omnibus his anti- quior ThurilanusMonachus Cartufienfis. Argenteriusin Artera Mcdicam Commentaria ediditj fedquoniam Galenum, ciim ibi, cum in reliquis fuis Operibus non ram fequitur, qudm impuden* ter Jacerar,eius5 tanquam amentis, meminiife piget. Vera fane, dccertiffiina eft Galeni propofita do&rina de Si Tres Si* gnoru [an- tes- I Hie aduer . te fympto- mata did acci delta* cun Hof- manna ac~ ci delta vo* eentur ea-j ft I a qua naturahm difpofitio- nem feqm. titr. ij8 LIBER PRIMVS gnorum fundamentis, ea tamcn non obltante, quibufdam vifum eft, alium Signorum fontem defiderari , quem can fa? conftituunt. VndeLudouicusMercacusTomo i.Lib.3.Patt.2.Clafte i.qua?ft. 182. art.i. reo~ Qutcquid eft prater naturanu ex rtdtura- libus inue~ nitur• D E S I G N I S. 159 C A

Integra pcrfedlione temperaturam ,liue conftitucionem partium limilarium venandam efte. Vbi enim corpus temperatiftimuni-* fuerir,adtiones prodibut perfedtifiima’.Vnde Galenus ait:In adlio- nibus, intcgritas,quam & virtutem appellamus. Alibi per virtu- tem3adtionum roburintelligir. Sedliue boniras, liueincegritas, hue perfedtiodicatur,perindceft;cumqUiTuis iftarum denominationum fit conueniens. Adtiones,de quibusloquitur Galenus, hint n at males, Appetitus, Accradtio, Retemio, Codtio, D E SIGNIS. 16 i Vc ra dv ritiesficci- tat is fob is- les. Color opti- rnm in coy- pore huma~ no. Glabrities a frige re > - hirfuties k colore pra- cipu'e fit. Sign a par- tis (imi la- ris »qua al? aftiombwi de(nmui ur, Natural a alhones. i6i Excretfo5Nutritio , AucEo, Generation VitalispariterKaturalis eft, Appetiruoi nominaui naturalem facultaccm s quia reuerailla qua? in partibus Corporis fit, tabs eft , licet iiJe , qui in ore vcntri- culi fit, animalis, quod animal ad cibi acquifttionem exciter , no- rninetur, Galenus lib.io, Meth.med. cap.io.tantam tribuit vim fimilaribus partibus, vt ab ijsomnesanimantisa&iones obiri af- firmcr, Prarfafas ecenim adiones, fimilares partes Temperament! ope, vice inftrumenti edunt. Motus veto, & Scnfus,etft organo quodam, & matori apparatu, vt fiant, cgeanr, inquoiibet tamen inftrumento (vt alibiteftatur Galenus) pars aliquaftmilaris mue- nitur, qua? pra?cipua aeftioniscaufa cenfetur. Ex his confirmatur di(fta Galeni doftrina, qua partes fimi lares authores facit aftio- num omnium. Quotics ergo atftiones perfc&a? fuerinc, Signum eft optimi parrium ftmilarium temperamentf. Poftquam bieuirer Signa aCaf?biis,fiueSymptomatibus,&ab a&ionibusfacukatum aaturalium defumpta propofuit Galenus, Signa pariter alia nccefiaridconfcquentia ca, qua? fubftantialiter infant partibus diirimiJaribus,exponit: Ec duoefte huiufmodi Si- gna indicat, fantq, commenfuratio, & pulchritude, R ursusair, perfedionemoperationum partium diflimilarium, optimam ar- gucre Corporisconftirutionem. Atqueha&enus Signa indicati ua optima? conftieutionis corporis propofuit. LIBER PRIMVS .Atimes a US partibus. Dubinin Vi°tur.a^l~ Co wen far a tio} & pul- chriondo. A tli ones pesfeci&i partis dijjr* rntlaris op- ttmum ton, fiitutionem arguunt. Obietlro„ t Obledionesin hancSeftionem. GAleno obijciunt aliqui 3 quod S/gna optima? conftitutionisr Corporis nimis defeduosc5 & parce hie proponent- Gui facile occurntiirjGaiennmdcfinitiuo more* & pet* confequcnsbreuiter, Capite 8. citato Lib.de Arte Medica_J»> quondam propofuilfe Signa ex mag is- prcrcipuisj ad qu^3 nullo ne- gotio3reuocari poflfunc Signa optima? conftitutionis> alibi a Gale- no infinuata . Libro 2. de Temper, cap. i. exa&iflime temperati Horn inis S fgna enumcrauit 5 &r nos poft ilium in noftra? Phyfiolo- gia? libro 4. can. 5. Libro i« de Sanir, tuen. cap. 6. eiufdem opti- mo?conftitutionis Signa pleneetiamexhibuit. Ante id verb (in. qnx) quamam fit optima Corporis conttitutio,exponemus. Eft jg cur ea fecu ndumfubftanciam ipfam.i*cienarrandbiisi& qua? s<;i.t'5 ideft,multacarnc pra?dico,ha« betur in textu Gra'Co),cralfum dixeris, Idem reliquorum quoque exceftuum in medio plane eft fitum, ita, vt nec hirfucum id meri- td dixeris,nec glabrurn; fed nec molle,nec duru: nec nigrum, nec candidu: addeetiam nec venis ampiis3nec obfcurismec iracundu, nec ignauu: nec foranolentuni, nec peruigilem :ncchebecem,nec callidummec in Venere pronu,nec a Venere alienum.Quod ft om- nibus quoqi Corporispartibus plane medium omois re- peat , pulcherrimum id vifu nimirum fuerit, vtpoteSymmetron, Eric non minus ad laborcs omnes plane idoneum, nec reliquis Eucrafia?,ideft, bonitemperamenti,cuiufqi membrinotis , quas , in Secundo de Tempcramentis retulimus, deftitutum. Nam mul* tos videas, v.g.quibus caput attemperatum commode ftr, thorax, venterue,&qua?gignendocnbura? funt partes, par uni profpcra_.* tempene ftnt. Quorundani verd in artubus intempcries eft . Non defunt, & quorum vnu aliquod vifcerii, aut alia quapiam parti- cula voa, plurefue, interim verdplura aliqua vifcera , parum fa- lubn ftnt cemperamemo. Ego verd in vnica inftrumencaliuou* partium intemperiem (multi Codices Graxihabcnt ideft, duo temperamental idq, in non paucis notaui ira 3 vt, v.g. reliquaomnis ventriculi concauitas vno temperamento commo- do, incommodoue elTet ,aJio ipfum duntaxat ventriculi os . Ha* (ftenusGalenus,qui, vci Capite 8. Artis Medicinalis , Signa ab ijs ,qua? eftentiaiitennfunt, & ab ijs, qu£ neceftarid lequuntur, operationibus, 3c accidentibus fuse fads deduxit ,teftaturque fe libro 2. de Tempcramentis, Signa omnia boni habitiis, hue habi- tudinis, ftue optima? conftitutionis, plene cxpoluifte. Allati moddexGalenocontextusimmemor erat Oddis,dum Auicennam fen.2.Primi, do&rina 3 .cap. 4. Signis d GaJeno aftignatis addidilfe reiert. Auicenna,inquit,quin- ctiam eadem Signa ponit, qua?a Galeno nuituatus eft j vnumque Sigfut op- tima (ojh- tutionts» Tulcherri- rnu eft cor- pus quod iicr'e Syrn~ me iron eft. In a qua Us tern penes. Oddi obli- UiO. 364 LIBER P R I M V S adderevidctur, nempequod ha?c corpora venas habentmedio- crcs 3 inter apparentes , & profiindas, & eorum (omnia valde de- le quarum quadibetj quatenus diftimilaris eft 3 conformationem 5 quantitatem *nume- rum3 & fttum, tanquara formam 5qua conftituitur 5 refpicit: Se* cunda autem commenfuratio partium omnium diflimiJariunfi~* debitam ad inuicem primam confequente ftgnificat. Galenas* prater edmmenfurationem neceffario confequentem primam commenfurationenv fubftantialiter aliud enu~ merauit accidens nccelfarid confequens, quod pukhritudinem—» appellant Pleriqi pulchritudinem * & fecundam modo export-, tarn commenfurationem ira confundunc*vt eas nulla ten us diftin- T entity oLicfltj, Him- m i as, | SolfittSi Pdchri~ tudo. 166 LIBER P. R I M vV S gui aurument. Ariftoteli adha?rentes videntur puJchricudinemd fecuuda hac commeniuratione diilinxifle: quoniam Ariftotdcsin Eth ids docer, paruos poffe effe commeniuratos, liueconcinnos, & elegantes ,pukhros verd nequaquam. Nam vt pulchrum di- catur Corpus , magnum mediocriter dfe debet , & ciim non nifi ratione organorum , hue partium drifimilarium magnum did queat , has omnes magn# mediocriter, Sc inter fc proportionate diedebenfc. . , m '< Galenas verutotamen Lib, de Optima noftri Corporis Con- ftitut. cap,4.&magna, Sc parua Corpora, dummodd bonamha- beant partium omnium commenfurationem, pulchra die patenter affirmat. Loqucndo etenim ibidem de temperate , Sc optime conftituto corpore, ait:Quod verd eiufmodi Corpus, nec magnu, nec paruum, nec mediocre, necelfarid ftatuendum fit, didum a nobiseft in Lrbrisde Temperaturis, Scd in propohto etiam ope* redicctur,gigni quidem magnum Corpus ob exuperantem mate- riam, ob cxiguam verd paruum; iicuti multo ex ere grandis Sra- tua,expauco parua coniicicur; nihilo tamen obftac, quin duohec corpora particuks obtinere poflint moderate conftitutas. Nam_* corpus, quod nec denfum euidenter (it, auc rarum, neqj durum, autmolle, neq* item piioium, autglabrum,quanta?cimq, rnagni- tudinis extiterit,temperatilfimumell:: quod (i laftrumeutarieciiis partes commenluinqueudaifl inter fe fortiantur,erit profedd vifu fane pulcherrimum, cum abroIuciilimeconditucionk.exiftat.Cor- pusautem ,vel mams, quamdeceat, miauiue,fit dupiidquidem ex caufa: mains ob humiditacis, ycl mated# reduodantiam, mi- nus ob iplius mated# defedum, vd immodicam (iccitatemdacrc- mentum enim ed vfqjfe extendit, donee oifi fimium robur ade- pta (int: obdurefeunt ,(irmaqi redduntur in parua magnitudine, vd ob mated# penunam, vei ob ipfam (iccitatem. Ob idq> neqj (impliciter magnitude humiditatis indicium eft,neq, paruitas llc- citatis, fed lingula quide corpora duplici ex occalione maturius, autfenusabincrementoddidunt. Quod,(i in magno corpora p mollitiem , duritiem in paruo protenus deprehendes ,eritprocuk dubio iilud humidum, hoc (iccum. His Galenus Controuerfiam diremir, ftatuens, & paruum, Sc magnum Corpus pulchrum elfc.Pulchros faneaos quotidieappel- Parui ex Anftotele von funt pulchri. Vulchritu- It' gnis corpo- rtbus ineft* corpora*”* copioja ma. teria,par- tnr, ’’ Vulchritu- tin di/jimi"- lariumyro- fomonead con\ f[Ht, Motor* humfdita- te>velma- teruredu- iwrat%- ctare , vel yaucama- lc‘ut -,m’ lamus, bene formatos, & teraperatos Pueros; quamuis cxiftimem pulchritudinem in partium difliinilariumproportione pr#cipue con/iftere. Quando autem Brachelius ait, primam commenfurationeai_* ob ignauiam non pofle fccundam producere, efto: Proinde tamen negari non debct debita ilia proportio partium diflimiJarium in- ter fe, qu# a natura ipfa in prima hominis formatione intenta eft: quam proportionem, ft re!ationem,ad quarn non datur per fe mo- tus, appellare quis velit, per me licet. Relatio enim fine noua ef- ficientia, effe&um aliquem per fe produ&um fequitur: vt vjdere licet in Patre hominern, intercedente generatione, producence; inter quern rursus,& genitum, relatio refultat Paternitatis, & Fi- liationis. Si ergo a natura intenta eft partis cuiufuis organic# de- bita commenfuratio.cur nonhanc confequi poteft partiu omnium diflimilarium inter fe debita commenfuratio £ Obijciet aliquisquarto, male pulchritudinem cum commenfu- rationeconfimdi; quia Galenus diftunvftim de ambabus loquutus cftcapitecit. 8. Art. Medic#. Addamus & his Antiquorum opi- nionem, qui vift funt in grato colore,pr#fertim faciei, pulchritu- dinem conftituifte. D E S I G M I S. \6j Hieremia Brachelio fit [at is. Quart* obietlio. Vnde Virgilius Egloga z.ait: O fbrmofe puer nimium ne crede colon: Alba Liguftra cadant. Vaccinia nigra kguntur. Ec Ouidius lib.^.deTriftibus: Ifta dccensfacies Jongis vitiabiturannis, Rugaqi in antjqUa ffonte fenilis erit. Inijcietqj manus fornix damnofa fenedus Qux Rrepitum paflu non facientc venir. Idem Ouidius Ijbro 15. Mefamorph.etiam ait: Fletquoque 5 vtin fpeculo rugas afpexitanilcs Tindaris3& fccum5curfic bis rapca, requirit. ItemHoratius lib, Epod. Fugit luuentusj & verecundus color Reliquitoifa pellem arni<5hlurida. Tuis capillus albus eft odoribus. Refpondeo, Colorisbonitatem inpuIchritudinepr#fupponi: Nam in optima Corporis noftri confticucione lemperamentum Solum- i6i LIBER PRIMVS Pulchritu- de in par- t 'utm di(fi~ milaritm prop onion e & attionu integritate ccnfiftit* pra*fupponituroptimum ,quod colons bonitas nccefldribfequi- tur. Vera tamcn pulchritudo in proba, & propornonata partium corporis commenfuratione ,magis qudm in venufto colore conft- ftit: quoniam partibus bene proportionatis aftionum integritas conuenit; qux quidem integritas bonitafue a&ionum partibus benecommenfuratis addita pulchritudinem omninb complet; & perhocadditamentum perfe&ionis aftionum ,&bonitatis forte temperamcnti,vidctur pulchritudo a commenfuratione diftingui. Pulchritudo autem ilia, qua* in colons bonitate conftftere diceba- tur, quceq;in multis mulicrculis perfpicitur,aur eis fecundiim fubftanrice rationem infunticonfequunturautem ne- ceftarid odores3 fapores, colores, durities 3 mollifies . Alia verd necdfarid accidunc, pofttio, magnitudo,connexio, conformatio. Quotics igi tur omnium, qua? organis infunr 3 vtilitatem diligenter cs cxaminaturus 3 in primis difqm'reper quod actionem nadum fuerit: magna cnim ex parte per propriam fubftantiam inuenies: aliquando autem eciam obaliquod ex conlequentibtis 3 qucmad- modum in oculis propter colorem. Deinde, & aliorum eius par- ticuJarum vtiJitatcm ftngulatim difquiras 3 an fciJicet ea propter adionem fit vtiiis3 an propter eorum aJiquid3 qusetemperamenta eonfequuntur3vt os propter duritiem.Poft became vnumquodqi illorum 3 qua? & totis ipfis organis3 & eorum particulis accidunt3 conftderes: qua? (vt pauld ante didum eft ) funt politic, magnitu- do,connexio3conforraatio.Quifquis verd fe re ex (imitate, robore, & pukhritudine ccnfletur ? Item quid prchi- bctipfius corporisbonum efTefanitatcm,fed veluti fruftum quod- dam jeiuspulchritudinem 5&adionem ? Quid obliat praterca primum corporis bonurnadionemefTe5eios verd caufam, fanita- tem ? Ncqj enim per alia exquifite fanefeet corpus, per alia ro- buftum ,autpulchruraeuadet: ftatim verd id etiam exade falu- bre eft. Ex his Jiquet5completam pulchritudinem fequelam effe optima conftiturionis Corporis:Optima verdconftitutio partium fimilarium atq; diflimilariimi perfedam difpofitionem compre- hendit. Optima verd Corporis conftitutio integram conftituit, Vnde habitus Corporis fimplidter bonus, hue bona habitudo , fanitas a Prifcis Philofbphis , & Medicis nuncupatur, t tefk Galcno libro dc bona habitudmej \ bi etiam ait: Habitus et- iam fimplicitcr bonus in optima Corporis conftitutione depre- henditur5non autem fimplicitcr in hnguJis Corporum naturis. Quid autem fit habitus,a Galeno ftatim in exordio eiufdem iibri definitur. Habitus,inquit , nomine in reomni vti folemus , qu# conftanseftjcegreqiamouetunneqiidcircdquicquam magis, vcl vkuperamus, vel laudamus. Cum verd bonum, aut malum habi- turn dicimus,qualis tunc ipfe fit habitus, deferibimus. Obijciunt pleriqiquintd, Perfedionem adionum non rede optima conftitutioni corporis adferibi # Nam plures intemperatr quafdam edunt adiones multd perfedioresquibufdam tempera- torum, & bene conftitutorum adionibus. Galenus autem Lib. 1 * de Aliment, faculr. cap.i. inquirens caufam, cur aliqui melius & minori negotio bubulam carnem affumptam , quam pikes faxati- les coficiant, concoquantue , id prouemre dicit a calore cxceden- tc Ventriculijqui calor flue iDtemperiescalida>vel ipfi ventriculo congenita eftA vel a bile ad ipfum ex Hcpate, permeance,, hue re- gurgitante, proueniu. Poftquam enirn cruditatis Signa citato ca- pita propofuic Galenus/equcntia kripfir* Hormn (ideflveorura*- qui bubulam came concoquunt,faxatikspifces non concoquunt, led corrumpunQ igteur Corporis habitm dibgenter concemp!a: Vulchritu- doeltjam- tatis fru- fium. udcho in - mumbonu refpeftu no caufa. Habitus {implicit er bonus. Hab'fis quid. " Ohi:5lio j. tusj deprehendi bill's fiaux copiam in ventriculo , vc! ob prauam quandam ternperiem, vel propter pcculiarem confti u&ionem cf- k aceruatam: peculiarem autem dico conftru&ionem ,quoniam j hominibus quibufdd bills ex iecore in inteftina deflues, in ventri- culum regurgitat; prauam vero ternperiem, cum calor naturaip- fis ineft acris, ac mordax, & (vt fic dicam) febricuJofus . Proin- de par eft, vt ifti cibariacorruptu diflicilia meliiis,qudm facility, coquant: quaudo ,qua facileconcoquuntur, fad.’eitem alteran- tur,accorrumpuntur: contra, qua? concochi funt dflkilia,non—» facile quoqi turn alterantur,tum corrumpuntur. Ha?c certe,ft in multum calorem incidcrint,coquuntur raagis, quam ft moderato occurrerit: atq* hac profedd ratione accidie,vt nonnuili bubulam facilliis, quam piices Saxatiles, confidant, Ex his Galeni verbis conftat, codionem faliciusd natura intemperata,quam tempera- ta cclcbrari in ventriculo: imo & hepate calido. Deniqi bilioft ,&confequenter calidi &ficci, ordinariefunt alijs ingenioftores ,magifqi an imofi ,&fortes. Vnde Galenus Commentario in L’brum de Natura Humana, feu potiiis de natu ra Horn mis, textu 39. in ha?c prorumpit verba: Et proinde tem- peratiflimus fanguis pituira?, & bills tarn flaua,qudrn atra? ,non entexpers, Sed & altera exiftit ratio naturalis,qua? non pariim probabilitatis aftccuta eft , qua monftratur quatuor humores non pariim facere ad gignendos probes morcs.Hic verd prius demon- lira fte nccefte eft, quod animi mores corporis fequantur tempera- turam, dequo alibi d nobis feriptumeft. Hoc itaqj ficconftituto, animi quidem acumen, & dexteritasdbiliofohiimorc prodibitrab atra verd bile conftantia, & ftabilitas: a fanguine fimplicitas, ac ftoliditas; vt pituita ad formandos mores inutilis fit, fed necefta- rium ex primacjborum tranfmarationc ortum haber. Libroenam $.de Symptomatumcaufts,cap.3.neruorum,tcn- donum,mufculorum, & Jigamentorum ficcitatem ad motus vo- Juntariosdebite obeundos , maxime neceftariam indicat, Imd ad expclkndum, inftrumentum validum & ficcum , qudm aliad vllum,magisidoneum efte contendit. Poft principium Capitis, inftrumentum durum, quod diflicultcr fledtitur, Sc innit itur, ma- xime idoneum efte teftatur, vt quis trahere valetcr poftit quicquid volucrit, Sc vioknrer trudereftue pelkre, forcitcrqi tenere, etiam DE S 1 G N I S. 171 Quid* me* litis bub Id carnem qua paj]e- aut U~ xat ilcs pi- fees, cone9' quant. Sa&Hls €t~ cominet kumorts* men,^[0r- ports fe~ %utmtur reSm 17* quicquid placet.Sed conftat hasqualitates ficciratem & duritfem intemperatis corporibus, vt biliofis & melancholia's , congruere. Ergo motiis voluntaries pcrfediores edunt, quam tempera ti. Di- do Capite in fuse dodrina? confirmacionem fequcntibus vtitur cxemplis. Sicut , v. g. Phrenitis quidem caiidus & focus eft mor- bus, ideoqi in adionibus voluntary's maximum habet robur; Le- thargus autem imbccilJus, vt qui particulas humiditatecopiofa frigidaqj imbuat. Tale quippiam eft, &Hydropum genus,maxi- mequcexijs Lcucophlegmatia,& Anafarca. Demumquoad fenfusexteriorescertum eft , eos inaliquibus intemperatis,&animalibusquibiifdam/pja n in temperatis, tni- giseluccreivt libro i.deSanitatetueadaccftatur Galenas. Vnde vifdsperfpicuitatedLincc, & Aquildlongefupcramur, Audita verd a Melampode facile vincimur; Pedum pcrnicirate ablphi- do, alijfque permulris: manuum dexteritate a Milone: odoratu a canibus, tefte Philofopho lib, 5,de generat. animaJium , Scd nec canes procui oifaciunt, li cum vulturibus comparentur: ait enim Auerroedib.s.dc Anima,vulturcs oltecifte occifa cadauera in_* hello Troiano vlrra quingenta milliaria. Huicobiedioniegoin mea Phyftologia cum vniuerfa SchoJa fatisfeci. Temperatus enim homo , & optima Corporisconftiru- tione prseditus, licet in quibufdam adionibus ab intcperatis ali- quibus. & ccrtis animalibus, inferior fo,ft omnes tamen adioncs fimul fumantur, mulix> perfediorcs in eo, quam in intemperatis,, Sc male conftitutis corporibus eluccnt. Licet enim concefterit Ga- len us, a Picrocholis bubulas carries, quam faxatiles pifees, fa- cilius concoqui,non tamen dixit, adiones huiusperfedioresefte adionibus hominis bene conftituti; lend verd cocodio mukd me- liiis celebratur ab botnine temperato, quam a Picrocholo . Nam qui temperatus eft, Sc bubulam carnem,& pifees faxatiles,& tur- dos,pafteres, aliaque edulia difficilis, auc facilis codionis,indN feriminatim alterat,concoquitque: Hi autem,quibus bdis in ven- rriculo accumulator, teneriora alimenta non probe concoquunt* fed ea corrumpimr,adurimcue ratione ignei caioris,quo bilis pros- dita eft, Scintemperie intensecalida, Vndcfolidioraalimenta, quemadmodum his qui hedica febre laborant > biliofo iftis con- gruunt: quia rcucra Piaochqli raorbofi fuat* 6c quoad confoniu* LIBER PRIMVS Threniti- cut fortis> Lethargi~\ cut tmhel- Us. Solutio. D E S I f< N I & tionem dutfus aut vans deterentis biiem exnepate,quod vas non amplius vnum eft ,fed prater portionemeius ,qua? biiem in ince- ftmum return defert, fupernatus eft alter ramus in ventriculum deftnens,eoque biiem perferens.Pra?termalam formationem pori iftiuschoIidoci,ventricuIus adhuc veluti igaeocalore inflamma- tur, Concludcndum ergo, hos, qui ita laborant, co&iones infoe- Jicius celebrate, quam teraperatos. Nam temperati corre&ione autemendatione nulla, vt fuis fungantur operationibus, fed Tola cuftodia egent: Intemperati vero otnnes e contra. Vnde Galenus lib.i.deSanit.tuen,cap.6.ait: Quippe intemperies,qua?intra fa- nitatis funtterminos, corrigere oportebit ita, vt qua? iufto ftccio- res nacura? funt, hufnidiores reddas: qute humidiores funt, ftc- ciores : pari modo, qua? frigidiores funt, vt harum exceftum ca- ftiges: qua? calidiores, earum fuperantiam ad moderatius reuo- ces. Sanctum ha? Intemperies intra fanitatis limires conftituta? emendatione egeant, vt docet Galenus, multd magis emendandi funt illi, in quibuscopia bilis inventriculo accumulate: Nam hi veie morboft funt, aut falcem valetudinarij. Qua? dixit Galenus cap.3 Jibri 3 .de Symptomat. caufts, ftccitarc & duricie, vera quidem funt: namduriora qua?uis vio- lentiiis,quam reliqua, pellunt, trahunt, & renituntur. Galenus ideo vnguesad apprehenfionem neceftkrios efte docet lib. 1. de vfu part. cap. 1 o. Capite fane citato lib. 3. de fymptomat. cauf. quamplurima,eaqj egregia, de comparatione omnium functio- num,ratione varietatis a?tatum, proponit: qua?omnia 8i Confer- uanti, & Curanti Medico funt protinus necelfaria. Qyod attinet ad locum Galcni Comment.in librum de natura Hominis, eum in noftraPhyftologia benigneinterpretatus fum. Dixiqj fangumeos non eife proprie ftolidos, fed ftmplices, Jibe- ros, apertos, & aftu carentes. Tcxtus fane gra?cus, ftolidum, fa- teor, habet: To non egere Pra?lide pro ei,us con- fematione: imd de hoc corporc appctere, quantum poteftcoquere: ided Jibro de-Bono Corporis habitu, dicic 3 ha?c Corpora non , quia neqj colligunt humorum mukitudinem , neqi malignitace coinquinantur. Ha?c fane >qua? de optimo habitu dixit Galenas, vera funt 3 fed San&o-rius lude- rcvidetur: ch .n careen Medici,icquebene3aciile,de optime conftitucoloquantur: quod corpus ex integrit-atc a&io- num i rcliquis difcrepar. £x fun&ionibus enim fecundum natu- ramobeundisjfanitatishabitusdifcernitur , telle Galenolib. 1. de fanir.tuen.cap.4.San3orius verd de naturalism actionum-* perfe&ione folummodo loquitur, in quo fane peccat: Nam licet corpus temperatum naturales a&iones perfefti/fime cderec , non inde fequituripfum habere omnes agones tarn stales 5 animales perfe&iores quibufuis aftionibuscorporum intempe- ratomm. Pueri autem naturalemhabentfacukatem in optimo ftatu, animales tamen imbelies, telle Gal, Jib. 5. de fymptom. caufiscap.3. Obijciturfextd contra id, quod dixit Galcnus, fenfu taftus hominis temperamentum peroptimum percipi. Hoc enim falfum videtur; Nam Medicustangcns , temperacus paritercft , yei in- temperatus: Si temperatus 3 nequaquam temperatum dignofcet; quoniam ex Ariftotele lib. a. de Amina tex. 118. Tadluscxupe* rantias folummodo fentit 3 a?que verd calida j vel a?qtie fr igidflUt, vel a?que humida, vel a?que licca, neudquam. Si autem Medicus fucrit intemperatus 3temperatum Jiitcmperatum judicabicpro- pter magnam diftantidm tempcrati ab mtempcrato: ex fuppod- tione enim Medicuseft intemperatus. Sc ilk, quern tangit, tem- peratus. Medicus igitur calidam habens manum, dum tempera* rum tangir, eum frigidumiudicablr; Si manum habeat frigidam Medicus, corpus temperatum, quod tangit,calidumcxiftimabir. Adeoqi concludcndum, Medicum intemperatum iudicaturum hominem temperatum intewperatum; Etfic fenfu ta&us non-# percipiet temperatum. Sadorius ptrftringi* tur. Ohidlio fexta. D H SIGN I :S. 175 Dubinin hoc foluitur, prxfuppofita Auerrois do&rina: putat cnimpriuationem eflentialiter fenfu comprehend!. Medicus er- go remperatus priuatiuetemperatum dignofcet; ideft , non per- jentiendo ipfum, quern tangit, calidum, aut fngidu3 aut ficcum, aut humidum, concludet neceftfarid. Corpus quod tangit, temperatum. Si vero Medicus fuerit intempetatus pariter perlcntiet 3 dumamodd Galeni conlihum obferuct 3 lib. i.de Temperament, cap. vlt. vbi Medico perluader, vtglaciei, & aqua?calidiflima; pares portiones commifceat. Indcenim nafei- tur temperantia quadam. Sc medium quid inter cahdum3 Sc frigi- dum. Sapiiis hoc &confimiletepidum corpus*in quo nullus da* tur caIofis5autfrigiditatis excefiusrtangendo , deprehendec po- ftea, & corpora temperata. Sc corpora fimilicer intemperaca, Ai ir floteli vt fatisfaciamus 5concedeiuiumfane3fimik non agerc in. fimile, adcoqi nec temperatum a finailr temperato fentiri pofitiuej fed cx abfentia exceftus rcliquarum qualkatum3Medicum digno- feere; tangjbilc illud eftc temperatuni: quietem enim per motus abfentiam/imiiiterdignofcimus. . . Sola tig. Exewplti temperati. jirifloteli fit [at if. S E C T I O 11. De Signis Corporis Sani non oprime confticutL , / ♦ * . ; , ■ ' ■ * ’ . * ‘r ; * *; f 7 ' " A Pud Galcnum lib. Artis Medicinalis cap. 8. duo inuenio genera corporis fani xkfkiemis ab optima conftkucio- ne Primum dicitur Corpus Sanum vtihultura, ira emim Interprctcs communiter Joquuntur 3tamet/i in Galenr contextu Gra*co3 aut Latino:9 non extent hac verba fv& multuni). Sanitas tamen,quae optima conftitutioni tima conftitutione no multum recedir3 merito Sanitas vt multura3 fiue Sanitas fatis conftans, & vtplurimiimbona > quia parurp ab optima deficit > dicitur. Altera Sanitatis fpccies, Infelubris ftm- pliciter ,appelJatur, Ecoftnilia Sanitas vaJefudmaria3qua? abop* timo ftatu Corporis5 fcuaboptama de- clinat, Sc morbo vicina eft. Dicitur hie Status Corporis Maiu- brisfimplieiter3vt diftinguatuna Statu corporis Malubris vt Auc. Nam corpus Infalubre vt nuncreft Corpus adu morbo/um. Di- cjtur deniqj Corpus infalubre ftmpliciter,fanum efte > quia aftio- Quatuav genera con poru fano- tu inferius propomt Galenas: Salvtberri- ma > S ala- bria > vt maltumdn [alubria-> Jimplictter & neutra fine media inter fala- bria it multu, & infaluhria jimplictter, Jnfal a bre [impliciter & vt nunc dt rimutur. ty6 LIBER PRIMVS lies non funt impcnse Ia?fa?, vt homo Saluber f5mpliciter,morci *grorum, cogatur ledo femper ha?rere ,& formal! Curationi fcfe fubmittere. C Signa,quibus Corpus Salubre vt multum,a Corpore Salu» berrimo , & perfede fano, diftinguitur, in contcxtu hac ferie in- nuit Galenus cit, cap.g. Artis Medic*: Eorum autem (ideft Cor- porum) j qua? ab ipfa (.i. optima Conftitutmne) deficiunt, & ad* hue tamen Salubria exiftunc,nonnullaquidem in conftmiJiuoi-* temperatura vitiura aliquod paruum habent ,in inftrumentorum commoderatione , & hocquoqj perexiguum: accedit autem hoc vel in omnibus, aut in ahquibus, aut in vcrifque. Poftquam Ga- lenus Signa optima conftitutionis Corporishumani tradidit,alia- rum conftitutionum CorporisSani Sign a nobis proponit; Et pri- mo loco Corporis fani, vt mukum.Cor pus ergo Salubre, vt mid- , turn, eft illud, inquoexiguusreperitur exceftus in temperamen- to, aut compofitione, aut in his vtrifqi fimul. Ca?teriim cunu* agnofeeret Galenus, Sanitatem non in folis, temperie, & probi_* Corporis compofttioneconfiftere, fed in his Iimul,& tarn fimilarium, quam diflimilarium, vnitate,eodem in Capita* confequutiue ait; Vidorum vero genera eadem funt his, qua? vir- tuteni perficiunt: Qgafi dice ret, tot dfe genera morborum, quoc Sanitatis • Sed Sanitatis triplex eft genus, vnum temperiei, quod partibus ftmilaribus congruit: alterum in bona fttum, quod partibus diffimilaribus; & tertium vtniqj partibus commune, quod vnitasdicitur.Vndc conftat, tria elfe morborum genera, his iam didisgeneribusaduerfa, Intemperies fi mi lari um, difliaidanum mala compolitio , Scfoluta vmtas, vtrifq;commu- nis, Adeoqjtemperatum eritvel bonum, fiueSanum, vel vitia turn: Compofttio paritcr bona, vel viciata: Solucio etiam continui integra, velcorrupca. Iraqi eadem genere erunt iubieda, qua? verfatur flatus fan us, & flatus ager: pars videlicet ftmilaris efttempericij&Intempenti fubiedum ; Diftimilans bona?, & pra- ua? compoficionis; vtrjeque partes fubiedum vnitatis integral aut la?f*. His expofttis, propon it Galenus ea, qua? Virtutem, flue Sank tatem integram complent; & inter ca vmtatem recenfec, hoc pa- j do; Temperatura qukkm in conftmilibusinumeius autem Dijfittftio TJhnrirm a falubri - multi, wialubre vt multu. 'fat funt morborum generthaut fi mauis» fiubieftfo quot fani~ tads. D E S I G N I S. *77 formatio , & magnitude, &fitus, in Inftrumentarijj partibus; vtnTq; veto communis vnitas,quam & ipforumcontmuitatem«* appellatnus. Quoties cnira in his tribus, aut in ijs ,qua: naturali- ter ea confcquuntur, accidentibus, vel omnibus, vel quibufdam fit parua aliqua dedinatioab optima Corporis Corpus laborare dicetnr fanitatc, vt mukum, Salubre cnim, vt mukutn ,eft Corpus , quod fan's bene conftiturum eft , etfi quo- dammodobiliofum, aut fanguineum , aut quid fimilc dicatitr. Pariter,fi cius Pars aliqua non probecompofita firer it, dummodo talis mala compoficio exigua fuerit, fanum , vc mulrurri,dicetur« Si fimiliter exigua fuerit fada continui folutio , fanum , vt mul- turn 5 did potcrit , dummodo adiones fenfibilirer ilbefa? per- maaferint. Non cnim qui leuem acicuke punduram , autqui exiguam continui folutionem ex parua ptjftula pafiuseft, mor- bofus dicctur, dummodo nulla: time adiones fenlibiliter \xfe fuerint. Nunc ad Corpus fanum ,quod infalubrefimpliciter nuncupa- te, quodqi ad itgrum proxime accedit, accedamus. Corpus hoc d Corpore jegro hisSlgnis Capitc 8.Artis Medico diftinguitGa- lenus. Terminus autcm,qui vrrumqi(ideft Corpus infalubre fim- pliciter, & Corpus infalubre adu , quod ojgrum dicifur) diftin- guit,eft operationum lo:fio fcnfibilis, Diftinguit, inquam. Gale- nas Corpus infalubrefimpliciter a Corpore infalubri, vt nunc, hoc potiflimum Signo ,quod Corpus infalubre vt nunc, feu adu ffgrum ,aliquam ,velaliquas operationes habeatfenfibiliter \x fas; Corpus porro infalubre fimpliciter etfi euidenter male fa- num fit, segrum tamen nequaqudm ccnfetur, donee aliqua eius adio fenlibiliter, ideft grauiter, kedatur, Quamuis fane d Corpo* reperfedefanonon pariimremotum fit, & fenfibiiiter videatur habere adiones tefas , fi cum eodem faluberrimo compareturj fibi tamen collatum, aut comparatum, nullo modo dicetur habe- re adiones teiasj quoniam eas folico femper edit more. Thurifanus exiftimat, per fenfibilem adionumkefionem, non folum Corpus infalubre fimpliciter, fed omne Corpus fanum, ab infalubri vc nunc, fiue adu a:gro,diftingui. Sed ciim Galenus im- mediate ante de infalubri fimpliciter, & de infalubri vt nunclo- quutus fuerit, verifimileeft ,ipfum in textu allato diftinxilfe po* i TrU fam- tatecom- ' plenty tem- per amenta firm I arii, bona com- pofitio dtp (i Milan um partiur/itCT vtrarumfa partiu vm- tas. dlm cZylTln- valeiudi?' nartum a i^rc. *nm „unc?/iue attuagro- tantg* ThuriUni int€r^etam no. Ad ona- chns Thu- rtfa mis. i78 tiffimum infaldbrc fimpliciter ab infalubri vt nunc* cum inter bate duo maxima videaturefie affinitas, & omnibus notum fit, Cor- pus faluberrimum, & Corpus falubre , vc multum, ab infalubri, vt nunc> fine morbofo, longe diftare. Iterum itixta ordinem contextus Galeni3 repetenda eft conuc- nkntia,& difeonuenientia Corporis Temper fani, ideft faluberri- mi, & Corporis falubris vc multum 3 deqmbushocordine loqui- tur Galenus: Qua? veto ab optima Corporum conftitutione breue aliquid deficiunt 3 rcuera quidem & ipta in aliquofont non tampn id fenfu comprehend itur, Diftinguuntur verb ex eo, qiiod raagis, aut minus in operationibus cxiftit, ac quia in caufis, quajcTgritudmem pariunt, non a?que refill unc. Superiiis Galenus docuit jpaiuam efie diferepantiain inter Corpus Saluberrimum, & Corpus falubre vt multums nunceandem do(51rinamrepetit3& ait, Japfum Corporis falubris vt multum 3 d Corpore perfe&c fa- no, efie aded exiguum3 vt fenlibus comprehend! ncqueat: nauu* Corpora falubria vc multum 3 ta&ui 3 & vifui apparent optime conftituta 3 & veluti media inter omnesexceftlis 3 ciim videantur veluti plene dotata Signis Corporis faluberrimhqua? Signa abun- de fuperiuscum Galenoexpofuimus. Cum ergo Corpus falubre vt multum3 a Corpore perfc&e falubri 3 propter cxiguum lapfum illiusabhoc3diftinguerefenfusnequeat , eorum diferepantiam lisente venari oportet. Duoitaq;funtfigna,quibus ab /nuicem cadifterredeprehendimus; Primum difcrimenexactionibuscol- ligitur. Corpus .n. falubre vt Temper, fiuc faluberrimum 3 omnes a&iones colkftiuefumptas habet perfediores a&ionibus Corpo- ris Salubris vt multum. Secundum Signum difcrepantia?eorun- dem corporum ab inuicem, defumitur a refiftentia 3 qua? fit caufis adueffis. Quoties ergo duo homines iudicio fenfusa?que bene conftituti occurrent, &pleiifque teinporum iniurijs obijeientur, fi inde vnus patitur, alter nihil, ille qui cemporis iniurias fine da* mno vllo tokrare potuit, faluber vt Temper , fiue faluberrimus cenTendus eric: qui verb cauiis occurrentibus refiftere nequibat, & earum imprelfionem ita admifit, vc inde ieue aliquod raaluta fuftukrit, ab optima conftitutiqne declinauic; ac proinde non fa-. luberrimus, fod faluber vt multum, nominabitur. Galenus lib. de Optima Corporis conftitutione , ciufdcm Corporis optime LIBER PRIMVS Corpora perfefle fava a fa- lubribus •vt multu* diptinguu- fur» quod perfection res edant operatio- ns , & quod cau- fis morbo- fis melius refiftam. DE S I G N I S. *79 cc&ftituti propofitas dotes , quibus reliqua fuperat corpora3 fe- qucnti ferie pcrbellc expofuir, - ' ! Quod verb, in quit, eiufmodrcorpus {optime fcilk&t confti- tutura ) optime ad vnamquamq/fehabeata&ionem, difficiliufqj quam camera omnia Corpora, morbiscorripiatur, id facilcdquc- uis deprehendi poteft : Pars enim 5qua?fuas optima fimdiones exercet,bon£ quidem fimi larium temperiei,moderatf verb inftru* mentormnconftitutionis foboks exiftit. Eius generis eft Cor- pus , quod anteadiximus: cuius a&ioncs plane conftat,pr£eftan- tiores fore , quam qua? in cateris Corporibus dtprehendun- tur. Quod vero difficiilimc inddqre in morbos poftit 3 ex his pra?» cipue inreiliges. Lttfiones noftri Corporis, alia? quidem d caufis exterioribus, aiice vero ab alimenti excrementis oriunmr: ab exre- rioribus quidem caulis3 veiuti fi calefaduseftquifpiam 3 vel frige- fadus, vel humedatus 3 ficcatufuepmer modum-j inter qua? cora? etiam3 ac ma?ftitia? 3 laborcfqy& vigilia? ,atq,- alia eiufdem generis connumerantur. Ab almisnti vero excrementis duplices quidem generefunt iquoniam & fpfa excrementa duplicia flint: quorum alia quantitate Ja?dunt 3 alia qualicate; fpecic verb funt mukipli- ces. Quod igitur moderate conftitutum corpus yab exterioribus caufis baud facile corripiatur, ipfiuseucrafia 3 hoc eft 3 bona ten** pericsj plane oftendit; ciim eb,qubd ab ipfis extremis vndequaq; plurimum diftat 3 in temperatura? ametriam 3 ideft 3 d iufto modo declinationem, dilabatur. Pra?terca ob adionum pra?- ftantiam3 cuniroinimed Jallitudine Iadatur,crit morbis ipfis diffi- ciiiime obnoxium* Eft autem corpus huiufmodi inter alia omnia fucci probatiflkni: proptereaque faciims 3 qudip cartera Corpora, triftitiam, iram, vigilias, curas, imbrcm,fquaJorem, peftilentiam, acq, (vt paucis rem coropledar) vniuerfas morbOrum caufas fufti- ntbit; led qua? vitiofi funt fucci3 pradiCtis d nobis caufis facillime fuccumbent jtanquam perfeipfa proximo ad morbos accedanr. Hac quidem ratione* qua? extrinfecusnobis occurrunt caufa?, cor- pulq*inieftant,£am, quam diximus. Corporis conftitutionetn_», dilftciihtnc corripicnt: quod verb ab ahinenti excrementis 3 hand facile fit morbisobnoxia,exipfius natura pntcipuedifcas,in qua neqvcppiofi, vitiofiue vlli fucci facile redundant: neque, fi exupei. rans quicquam congeftum fit,idcirco aliqua ipfis animanri- Duplex caufa mor. borum ti- the ves ht~ denttwn* %na ex- terna. > al- tera inter- na-> qua, medtante morbo que producunt atttones Udunt. Corporis excremen- ta duplici- ter pec eat* out quan- titate ex-. qualitate. i8o LIBER PRIM.VS bus infeitur; naturalium enimintet fe a&ionum fymmctriajfingu- larumqi ipfarum virtuscxcrementa quidem gigni non finir jftquas yerdgignantur,paruo negotioexpcJlit, Sin autem aliquandiu in- cus vuiquam remanferint, minimum ab eis percipit detrimentum, imbecilles enimac intemperate nature a caufis morborum facile : temperate vero, ac vaJide ,cuiufmodieflc optimam GGnftituimuSj plurimum rcfiftunt. Predate hie GaJenusSignacorporis Salubcrrimi , quibus non folum a Corpore Salubri vi mukum, fed a corpore infalubn firo- pJicitcr jcasterifq; Corporibus a ftatu perfedc fanoquomodoiibec dcficientibus, diftinguiturypropofujt. Non eft tamen fine exami* ne pretereunda hec GaIenidodrina,qua ftatuit Corpus SaJubcr- iimum,maxime omnium, cam extends, quam intern is iniurijs rc- fiftere. Quedodrina ygeneraliter,& vr plurimum loquendo, ve- in eft) propter perfedionem omnium adionum corporis faluber- rimi, quibus mediantibus, contra caufas, tarn externas , qudm in- iernasyacriterpugnat. Corpora tamen quedam Salubria vt mub turn ,ijfdem caufis aliquando for tins rcftftunt propter quafdam difpofitiones , quibus dotata funt, teftc eodem Galeno, citato Ji- bro de optima Corporis confticutionc, vbi inquit ; Verb] gratia* que moderate duriora funtyab omnibus quidem exterioribus caufis,molliora veroab interioribus:parimodo,&quedenfto- ra ab extrinfccis ,que rariora abintrinfecis, difficiliiis ledentur. QuecnimabHippoc. in iib.de Alimentofcripta funt, raritatem fcilicet Corporis, quibus plura perfpirationis caufa per cutem fe- runtur, falubriorem, quibuspauciora3moibofiorem, dida ab eo funt dc alimenti ipftus excrementis, que ad fanitatem > autmor- bum pertinent, Et quibufdam imerpofitis,rcm bac feric profequi- . tur GaJenus; Etenim fi ad excrcmenta refpicias, rdriora corpora falubdora funt,denfiora vero morboliora; rurfufqj rariora a cun- clis externis caufts facilius affici,deftoradifficiliuspoftunt.Quam- obrem prater alia bona, moderatum corpus, ncque rarum, aut denfumdici debet; fed ftcuci inter alios, fic quoq>inter bos excef- fus, medium conftituendum eft, Excedenciura vertV aliquain re plus pofle vidctunDenftus naraqi acaufts extern isyra- rius vero ab intends,minus ledetur; quod autem ab vtraqi caufa tucumomnino, illefumqi fit, deprtbeadi non potcft.Quod vero *ac im%e~ rau faale patiuntur exterms final & enter ms. lutsmpe- rata cor- porator 1 hus quan- deque qui- hu[da in- turtjs rtfi- jiunt quam temperata, H tppocra- tis verba. D E S I 0 N I S. i8r medium inter exuperantias omnes poflidet , mediocriter reft- (lit; idemque inter vniuerfa corpora faluberrimum cenfemus. Similiter & humeftantes caufa? omnes , quod Siecius eft modera- te corpora ficcantcs verd,quod humidiuSj£gr£adrnodurn corri* picnt; Quapropter (ftcuti a nobis paulo fuperiiis explication eft) quod medium dicitur,haud fane videtur plus omnind, quamca?- tera Corpora , morbprum pfteniis aduerfari; fed llngtilis quidem Corporibus aliqua in reinferiuseft, ante omnia tamen potifti- miim deligendum. Hoc in contextu dilucide Galenus obiecoftionis, &quicquidavifceribus adhabitum-# corporis relegatur, per poros cutis cuacuari debent ; quibus eua- cuatisAvniucifus Corporis habitus purus feruatufj & fanus. Prae- terquam amem quod di&a excrementa facile habitum corporis rarum, & porofum permeant, & per cutem euacuancur, aer exter- nus in arteriolas quafuis ad cutem deftnentes libereingreditur,& cx ijfdem ai terioiis iuligo qu$ uis excernitur,iitc]i vno verbo,com- mod a, & libera corporis tranfpiratio, qua calor natiuus a fumo- fis vaporibus liberator, ftmulqi ventilator, &contemperatur;cor- pufqj proindc purum omnind feruatur* Vt autem ha?c omnia fa?- liciter celebrentur, corpus debet effe rarae rextura?, fine conftitu- lionis: &huiufmodi communiter funt corpora laxa & moilia, in. quibusmeatusquiuis,etiamexiliores,iaciie rcferamur , vt per cos pome fuperfluum, expultrice facukate, Sc calore natiuo bene fids muneribusfungi's, extra corpus pron udatur. Non vcidluffi- Corpus effe laxum, & porofum, ni fuara pi *ftet opcram Ca- ior naiiuus, & cxpultrix Facukas j quibusianguuuibus ,ex cor- Corpus te* ahqua in re intempi • ratis infs* rius eft, 4 Corpora qu&dam t, i temperaf . remota mt ' iius hoc ’ quafdam . edutaCio• , Caufa in- * terns, sgri* • tudinu jut 5 excremen- ts. Kara cor- pora facile permeat * aer exter- ms> Pori cutis facile ape- riunlnr in corponbus taxis- 3S2 LIBER PR1MVS Hydro fid & Senes, etfi YAYA fint textu- rtyob ca lo~ ris nan hi defeRuw, 7!on probe, per cutem expurgan- tur. Vnde ah irvernis cam [is fa- cile Udun- tur. Cur rario- ra Corpora, non facile ab inter ms caufis U- duntur. pore ctlam pcrmeabiliexcrementa non derurbantUr;Vt licet in Hydropicis , & praefertim LeucophJcgmatici$,*iuxta & in Senibus, qui corpora habent laxa,& mollia (fi Senum cfitcm j>au- 16 rugofam, & aridanqquafdamqipartes Spermaticasjexcipjas); quia verunta men CaIornatiuus,&Facukatesnon folum Natti- rales y&dA&tales , & Animates, in his languenr , permodica per ctftem fit ijs euacuatio. Proindeque ab internis caufis, fiueexcre- mentis intiisgenitis,quod nondebitcpcrcutem cuacuemur,faci- le taduntur, Ratio ergo, propter quam Corpora rariora abirt- ternis caufis non facie larduntur, eft, quia excremcnca intus geni- taper corpus laxum ,rarumqi & vndiq; apertum , continue eua - cuamur 5nec magnam in Gorporemoram contrahunt. Propter moliitiem quidem, St laxicatem inteftinorum, aiui f&iiciter exonerant: ob Jaxitatem paritcr partium , per quas San-* guinis ferum fuperfluum, fiue vrina transfeitur,non foiimrvrinas ipfas 5 fed crudum etiam teccum , qui co&ionem in hepate non_* admifit,exdudunt: per habitum demiim Corporis rcliqua excre- ments, qua? eoamandariconfueuerunt, cuacuantur. Ca?teriim, Corpora rara, fiue porofa a caufis externis facileiar- duntur cquoniam aer nos ambicns 3 & quafuis imprdfiones teigo- ris, calocis,bumiditads5 ficcitatis, putiedinis, excef- fuum milo negotio admittens,porofa rarauecorpora ,lua noxa pricgnans , illico imiadit ,permeatfque, & fuo conteftim vkk), in- terna eriam3 & penetralia Corporisjalteratjlabcfa&arque. Ordine ad uerfo, corpora denfa &dtira ab internis caufis faci- le, ab externis difficultcr larduntur. Durum enim, dcnfumq,* Cor- pus non eft permeabjle. Quare internis excrementis Jjberum exi- tum non concedit: nec aeri externo facitem ingrefium. Ratio, fimul & Gaieni authoritas refiantur, Corpus tempera- turn efic medium inter rarum & denfum: idcft, non eft rarum,nec denfum,fcd mediocrifcr fe habet inter dcnfiratem & raritatcm—r. Quare Corpora rariora, internisiniurijs funtminusobnoxia,qu5 temperata: &denfiora duriotaque caufis externis,quam cadem temperata, ir inusobnoxiafunr. Parker Corpora ficca hunudita- ti, & humida Corpora ficcitati, vatendfes refifiunt, quam tenrpc- ma, vt manifefte in contextu tdlatur Gateaus, & radodpfe ora- nino perfuadet. Nam contrarium, quam medium, contrario roa- Car Cor- pora rara ab extern ms cauji $ facile U- dufJtur» Corpora den [a cux ab caufis faci- le, difficult ter ab ex- terms pa- tinman D E SIGN IS. gljrefiftj't. Si hanc Galeni do&rinam legiftet Sanftonus, non-* negafTet,quafdama v. Ariftotelis antboricati cefpon- dete conatur. Nos autem , inquit, refpondemus > temperatiftima Corpora magis akerari, quam mtemperara; negamus camen-*, quod non magis refiftant; Exempli causa, Corpora pkuitofa,quas func frigida, minus paciuacur iaardore «ftiuo,quam Corpora 09 Santtorij neglige tin repmherr ctitur, Corpora temper ata febri ma~ gis]obno* xia\ Frigtda corpora-* qudm temm peratatca• lort magii refifhmt. Corpora temper ata morbis ma gis obm- xia qiiAW reliqua ex AnftoteU* Intempera ta corpora) etfi dtflicf Uhs 3 quam tgmperata U dantur% Ufa tamcn diffici Hus qndm hxc carantttr. LI BE R PRIMVS I $4 teperata,quapfunt viciniora pun&o iIJi medio; non valet tamen, minus ergo refirtunt < Quis non videt, San&orium tergiuerfari* i &protinus luderc. Concedit*ilIe Corpus frigidum dlfficiliiisin- calefcere a calorc a?ftiuo*autdcaIore ignis, aiioue caiorc,qudtn Gorpustemperatum; negac tamen, corpus frigidum magis refi- fterc calori, quam corpus temperatum • Sane maximam inuoluit contradiftionem huius Vir« difeurfus. N*m dicere, qiiod illud, quod magis renititur,miniisrefiftat,cftab omni rationc aJienum. Ergo cum fateatur San&ori us. Corpus frigidum difficiliiis cale- Hen', quam temperatum j hoctamen,qudmfrigidum,calori ma- gis refiftere , fententiam ample&itur omni rationi aduerfam. Si, qua?fo,frigidum corpus non magis calori rdifteret, quam Corpus tcmperatum, cur non #que citd ab ardore Solis, aut ignis, cakdc., ret,ac corpus temperatum: & ob hanc redftentiam , qua? vi frigo • ris in Senibus fit, Senes, qudm luoiores, rarius febribus ardenti- bus corripiunturj tefte Hippocrate lib. i, Aphorifrnor. 14. vbi ait; 1 Qua? crefcunt, plurimuhabentcalidi innati; plurimo igitur egenc alimento, alioquin Corpus abfumitur. Senibus vero pariim call- di inert: paucis propterea fomitibqs egent, quia a multis id ex- cinguitur. Hanc etiam ob caufam febres Senibus non perindc.-* acut*E Hunt: frigidum enirn eorum corpus. Ha>c, & alia, qua? in medium prod uci portent, San&oriumerroris conuincunt mani- fefti. Si tamen alicui placer,corpora temperata & optima conrtitu- cionis,obJique&rndire&cinternis & excernis iniurijs potenter oblu&ari, per me licet; Nam, fine dubio, corpora optima? confti- tutionis minus cxcrementi, quam-rariora & denfiora, ca?teraque corpora colligunc. Et fi qua? in ijfdem fuperflua coJJiguntur, po- tentius, & maiori robore, acq> conatu ea decurbant, Et ha?com-, nia tanta cum felicitate moliuntur, quoniacn naturalium facul- tatum integritate potiflimum gaudenc t Qoamm pra?ftanti virtute pra?dita, a?quiualenter non raro faciunt,quidquid potentiflima_* extrema,id ert,quia munda funt,& liquid fuperfluitatis in ijfdem congeritur ,facultatis expultricis valida? impetu mox cijcitur, in- ternis & externis morborum caurts potenter refirtunt: calori vi- delicet, frigori, & confimilibus. Sin fieri us erroris ay- iuitur. Senetyquia fngidi fe- bribus pa- rum obno- xrj,ex Hip pecrate. D E S IGNIS. i8y Signa Corporis Infalubris. MOdd cum Galcno proponamusexdt.cap.S.Libri Artis Mcdica*, Signa ,quibus Corpus infalubre ftmplidter, a Corpore faluberrimo, & Corpore falubri, vt mul- turn, diftinguitur. Qua? autem (inquic Galenus) (implidter infa- lubria funt Corpora , diftinguunrur ob id, quod, faciJei caufts, committcndi vtmhabent, fuperantur, & quoniam in virtute operationum plurimum deftciunt.In medio autem am* borum collocantur ea , qua? neutra fimplicicer appellantur, &ea, qua? cum latitudinequadam. Quo fit, vt tota famtatis latitude in tres partes, quarum (ingulf latitudinem habent non paruam , di- uidatur. Eric autem prima quidem falubrium Corporum; Secun- da neutrorum: tertia infalubrium. Port qu# deinceps fequuntur, qua?iam a?grotant Corpora, qua? fenftbilibus operationum IxGo* nibus diftinguunrur. Hoc in contextu docet in primis Galenus, primum Signum_» Corporis infalubris,(impliciter ,e(Te quod dcaufts, qua? vim ha- bent generandi morbos, facile vincatur,& in morbos incidat. Se- cundum Signumeft,quod vigorecareant,&imbellescdantadio- nes. Corpora autem, qua?ab ortu, autmultis annis > ita infalubria funr, nonnift imbelli conatu omnia efficiunc, Docet deinde Gale- nus, inter Corpus falubre , (impliciter, & infalubre, fimplicirer, coilocari ea corpora, qua? neutra , (impliciter ,appellantur. De- mumqj Corpus adu a?grum ab omnibus praftatis fanitatis fpede- bus diftingui docet, ed quod in Corpora adu fen- fibiliter hedantur* Dode fane particulam, fenftbiliter ,addidit Galenus; quia vult, & optime, fenfum e(fe iudicem Monis Cor- porum. itaquedum (enfusperfentit adioncs la?di, & Corpus tfgrotare,tunc vere hoc dicitur a?grotare* Naturam ante rerum in- fpicere non debemus (inquit Galen. )quotiesa?gi urn Corpus a fanodifcerncre volumus j aiioquin in dogma aVjndfacu , ideft, fempiterna? paftibiliratis, incideremus. Res ha>c chr irate eget. Si Corporis cuiufuis naturam con/ideremus, ccrtum eft lemper al- terari, adedvt non vkra momentum temporis inarquilibrio ,aut exadiffima fymmetria quatuor primarum qualitatum durare.^> Trimum flgnu cer~ ports info,- secundum fignum. Indicium certii cor- poris aidu Agri. LIBER PRIM VS quear. Reperiturcrgo Temper in quouis Corpore ( etiarn optime fano Medice: nam optime Tanum latitudincm habet, nec in pun- do confiftit) lapfus aliquisa pcrfcdiflima (imitate $ qui tamen la- pTuscum nonTenfibiliter J#dar adiones, morbi nomen minime mereturj alioquin daretur in quocunqj Corpore , ideft, Tempiternapafl!io,aut patibilitasXicet autem Phyfice vnumquod- que Corpus perpetuoakcrctur, non tamen fenfibditer adiooes laedentur, nifi morbo aliquo fuperucnientc.Vnde adiones, quan- tumuis imbelles, CorporisinTaJubris /impliciter, nunquamdi- centnr \xfx, nifi morbi interuentu tales reddantur. Satiuser- goeftneutrumftatu admittere contra quofdam Antiquos,quam cumijsconcedere, quod Temper a?grotemus: ciim a?grotationis iudex debeat etfeTenTus a?gri, Medici, & aliorum ,qoiadionum laefiones perTentit. Exdida Tani Corporispartitione nonnuJIi inferuntplarcs Ta- ni Corporis Tpecies quoniam quas Galenuscnumcrauit , Jatitu- dinem habent. Primum ergo locum obtinet Corpus Talubre , vc Temper, linefaluberrimum: Secundum locum , Corpus Talubre, vtrnultum. Tertium ,Ncumim, vt multum ad Talubre vergens: Quartum locum,neutrum Corpus fimplidreriQuintu, neutrum, u multum, vergens ad inTalubre; Sextum, inTalubre,vt multum: Septimum, inTalubre fimpliciter, quod a?gro corpori proximum eft. Cum neurro Corpore ftmpliciter, veJ cum Corpore inTalubri, iimplic ter conf’unditur Corpus Talubre 3 vtnunc; adedque Tub Tanitatislatitudinecontinetur, & non fuit omiftum. Similiter aiunt nonnulli , Corpus con ualcTcens,& Corpus in morbum_* procliue,autdecidens,Tub Tanitatis Jatifudinecontineri,& am- bo reuocari ad neutrum Corpus, vt nunc,Tecundi,vel tertij ftgni- ficati, quasde extremisparticipant.Sed de Tanitatis laticudine nos fuTius in noftra Hygieine. Qua? hadenus de Signis Talubribus Corporis fani diximus, modo TurHcercnt: quoniam de Signis Tpecierum Tanorum corpo- rum ,non autem indiuiduorum, agereftatuimus. Verum, cum Galcno Lib.de Arte Medica, vltenus Signa inTalubris Corporis, fimpliciter, magis peculiariter receTebimusnnueftigabimus nirai- rum cum Galeno Signa infalubria, fimpliciter, pra?cipuarum par* tiumi vcinde cotius Corporisinfalubris, amoaliarumduarunu# S emptier- tiaaut cc- tinua paf- fio Pbyfi- ce, fed non Aiedtce, in quouis t(i corpore. V ari£ fpe ■ ties cor po- rt* Jan or it. fpccierutn Corporisfani, falubris videlicet, vt maltum, & neu • trius, fignaquamisexa&eclareque ianotcfcant. Diftin&is ergo Capitibus varia partium Signa a Cerebro orfi, inchoantes, pro- ponents. Cur Corporis infalubris Signa peculiaritis, quatn alio- rum, profequitur Galenus , Ratio eft, quia Corpora optime con- ftituta, & Corpora falubria, vt multum , Signisfuperiis propofi- tis, &cx ijs, qua?fecundum effentio?rationem infant,& ex aftio- nibusconfequentibusea,qua; fecundum rationem infunt,defum- ptis, fufficientcr innotefeunt. Et duo iam difta Corpora/aluber- rimum fcilicet,& falubre, vt multum ,tamctft in ijs , qua; fecun- dum effenria; rationem infant, conuenire videantur, ab inuicem tamen diferepant in a&ionibus, & accidentibus, qua; ca , qua; fe- cundum effentia; rationem infant, confequumur , vtifuperius cum Galeno comprehenfumeft. Corpora deniqj xgra nullo ne gotio dignofeuntur, quia longe a naturali ftatu recedunt, vt ex quamplurimis Signis infalubribus ,vt nunc , iiquidum euadit, Difficilius igitur,quam cetera Corpora, Corpus infalubre ,(im- pliciter ,dignofcitur j quia licet a falubernmo longe diftet,& ad a?grum aftu proximeaccedat,fub fanitatis ramen latitudine con- tinetur, & neutri ftatui,qui in medio falubcrrimi,& adu xgn cor- poris locum obtinet, eft valde affine. D E SIGNIS, Corpus fa~ tuber rimut & corpus [alubrc vt mult unt-t conuemu t, & difcre- pant inter /*• Corpora agra facile dignofcun- tur. Corpus in- 1,alubrc.> /impl letter difficulter dignofei- tur. c a p v t x. DeVarijs Signis V aria Conjlitutionis Cerebri, S E C T I O I. De Partium Diaifione. A Ntcqudm Signa Corporis Infalubris , fimpliciter ,inda- gat Galenas , Partium Corporis quatuor genera, a for- ira,aut virtutibus , non a materia defumpta ,paldm ex- bibet. Primumgeous, pnmaue differentia Partium, eas compre- hends, qua; Principia nuncupantur jquia qua?dam Virtus abhis in Vniuerfum Corpus eifunditur: eiufmodi func , Cerebrum.*, Cor,Hepar, & Teftes, fine Tcfticuli, Seennda Partium differen- tia dlearutrviiia? a di&is principles ortum ducunc, ijfdemqi ctiam genera, pnncipijs fubminiftrant, autfamulantur: vt nerui,& fpinalis me- dulla Cerebro: Arterke Cordi: Hepati vena?: Seminaria Vafa_* Tefticulis: Per has autem Partes iliaPrincipia, ftue Prin cipes par- tes, fuas per vniuerfum Corpus diffundunt virtutcs,& matcriam. Tertia Partium differentia comprehendit quafdam, qua? aliarum Partium gubernationi non pnHunt3nec aliunde & ipfa? i n litas habeant potencias, aquibusreguntur. Huiufmodi funt Cartilage, os, Copula feu Ligamentum, raembrana,adenes feu glandula?, adeps, caro fimpkx. Quartum genus partium eft illarum, qua? a fe ipfis, & non ab alijs reguntur: licetqj non lint aliarum partium principia, venis tamcn 3 neruis, & arterijsegent. Huiufmodi funt Vterus, Ventriculus, Rencs, Lien, Pulmo, &c, Capillorum autem, atq* vnguiam, inquit Galenus, neq> regimen vllum eft, fed generatio tantummodo. Prudenter Galenus vniucrfalem illam Corporis diuilionem, adamia3 & prarcipue Tcmperamentum ,euertitur, &in_> vitiofum rranfmutatur: altcrationem Pams principis Corpus potenter alteratur, 8c infalubre,ftmpliciter redditur. Ncc lane miru eftjfi alterata parte principe vniuerfum corpus,ad quod aliquid quadibet pars princeps tranfmittit, alieretur $ cum obpar* tis non principis vitium, & la?ftonem totum corpus non rard cor- ripiatur. Liene quippe male affefto, hepar Ja?ditur, 8c Hydrops non rard generatur. Ventriculo ftmul Ja?fo ,reliquum Corpus Ja?- ditur. Vterus limiliter ia?fus, Corpus vniuerfum male afiicit. De partium tamen principum vitio peculiariterlibro de Arte Medi- ca agk Galenus: quia tarn potens 3 8c vniuerfalis eft partium in vniuerfum corpus vis & fluxus, vt ad earuna mutatio- nemmutetur corpus jadeo vt vnaquaqj principum fuam caeteris partibus difpofitioncm, Hue bonam, hue maiam camrnuniceu LIBER PRIMVS D E SIGNIS. S E C T I O II. De Signis Status Cerebri. PRaepofita partium diuifione, de Cerebri infalubris Signis primoloco agit Galenusi & quide meritoj cum hoc hr Pars omnium partium praeftantiflima. Capice enim 10. Libri de ArteMedica, ioquit Galenus: Indicia autem temperature fingu- larum (partium nobilium fei licet) fumpto a Cerebro initio,dcin- cepsdicemus. Sunt verb quinq* infita genera, qua? ipflus (Cere- bri falicet) naturam oftendunt. Primum quidem totius capitis difpofitio. Secundum verb fenfibilimnoperationum virtus,& vitium. Et tertium adiuarum (operationum). Quartuni earum adionum * qua? tenenr principatum, Et quintum, Aliud verb genus, prater ha?c omnia ,eaqu£extrinfeciis aduenic alteratio, Et quidem totius Capitis difpofltio ex magnitudine, Sc figura, fumitur, atq; capillis. Primum modum dignofeendi Cerebri naturam exponit Gale- nus vltimis verbis in Capite feriptis. Cognofdtur enim eius na- (ura ex difpofltionetotius Capitis ,ex magnitudine videlicet au- da, vel diminuta, auc mediocri y ex iigura, atq* Capillis; de qui- bus nos inferiiis cum Galeno. Secundum genus indiciorum flatus Cerebri defumitur a virtu- te, & vitio operationum fenfibilium, flue, vno verbo, ab adioni- busfenfuum : abauditu fcilicet, vifu ,odoratu ,guftu,& tadu: quarum adionumprincipiumeft Cerebrum, licet non in hoc, fed extra ipfum, in proprijs edantur inftrumcnris.Vnde acutusgufta- tus, acutufqj olfadus,Cerebn temperiem calidam denotant.Si a, obtuse quis guftet,odoretue,eius Cerebru frigidum,aut frigidum &humidum necelfarib erit. Senfus paritercoinunis,cuius munus eft, omnia, qua? abexternisfenflbus dignofeuntur, dignofcere,& ipfos fenfus ab inuicem diftinguere, Cerebri difpofitionem nobis indicabit, prout varic res comprehedit. Non folumfenfuumpro- priaobieda fenfus communis obieda prfterca comu- nia eorund£ fenfuum. Comunia verb funt ha?c, motus,-quies,nu- merus,figura,& magnitudo:talia namque nullitis funt fenfus pro- pria ifedpluribus communiafunt: Etenimtactumotus quidam Quinque fontes e quibus fi~ gnx eruu- tur cere- bri naturit indie at i a. Primus modus quo cerebri mtura did gnofcitur* Secundui modus* Senfus co- munis r;Mh- mu Senfibilia communia pint quin- qy.t% LIBER P R I MV S vifu: vt loquitur AriHordes lib. 2.de cap. Ad quietem reducunt nonnulli fomnum ,ad rao- turn vero vigiliam: Vnde & afenfibusexrernis, & communi per- cipiuntur iexijfdemqi Cerebri temperacutam venan licet. Nam Somnolentia prolixa Cerebri humiditatem, vigilia calorem ,fic- citatemue, velhas ambas qualitates ceteris pr*pol!entes, figniri- cant. San&orius folito more in citationibuserrat, vr tui qumquc ilia fenfibilia comrrunia di&a/enfuscommumsobiedium ftatuit> Sc quidem authoritate Ariftorelis loco citato de Anima • Sed bxc San&orij ciratioeft eiufdem figmentum, idque merum: Nam lo- co citato, de Senfu communi, ne verbum quidem habcc Arillote- les,qui Senfibiliacommunia ideo dici afleuerat,quia ab omnibus fenfibus percipiuntur: non autem ab vno > vt fenfibilia propna«*. Ariftotelis contextual paolo antea feripfimus, qui incipit: Com* munia vero funt ha?c, motus, quies, See. Tertium genus Signorum,Cerebri ftatum detegens,ab opera- tion ibus motiuis defumitur. Cinn enim facultas motrix a Cere- bro in inftrumenta propria, mufculos videlicet, diflFundatur, non mirum,fi diuerfitas motus, temperamenti Cerebri diuerfitatem prodat. Vnde motus prompt!, expediti, & celeres, ad motmnq; alacritas, Cerebri calidum temperament um figuificant: vt tardus motus, & ad motum fegnities, frigidum temperaraentum. Quartum genus Signorum,quo Cerebri naturam comprehen- dinuis,ab a&iombus defumitur princIpumfacultatum.Principes cerebri faculrates, iuxtafanioremopinionem ,luntlmaginatrix, Intelledlrix, & Memoratrix. Promptitude harum facultatumad fuas fun&iones obeundas,cerebr 1 calorcm>fegmties frigiditatem, produnt. Vnde imaginatiofacilis, calorem Cerebri, &quandam humiditatem excedentes, indicat; fimihter facilis comprehenfio return ab intelledu, & raciocinatio piompca,acutaque ,eiufdem Cerebri calidicatem indicant. Mcmoria vero exquifita, Cerebri caliditatem, fimul & ficcicatem, arguir. Ex adueiio, tarda, & dif- ficiiis comprehenfio rerum,tarn ab imagrnatione,quam ab inteL Jedu, & tragi Jislabililque mcmoria, Cerebri tngiditaiem protj- niisarguunt. Quintum genus Signorum, quo Cerebri vitiatum tempera- men turn agnoicimus ab a&icnibus naturadbus , qui bus Cere* Sown us & ivigilia ad quietens& moturn re• nocantur. Sanftortj error. T* ertius modus di- gnofoendi cerebri {la turn. Quart us fens e quo fgna fla- tus cerebri Ctuuntur, D E SI G HI S. brum,qnaten'is nutntar, dotatum eft, defumitur. Si ergo attra- &nxCerebri facultas immodice attrahit,certumeft indicium ex- cedentis calorlseiufdem Cerebri. Cuiuisenim in Medicina,& PhiJofophia naturali, vel leuiter verfato cognitum eft , calorcna habere vim attrahendi, adeoq; intcnfura calorem pra?potentem vim: Retentrix facultas econtra , li nimium retinet , Cerebri fri« giditatemilmbellis fimiliter concocftrix facultas,frigiditatcm Ce- rebri vtplurimhm arguit: Dixi, vt plurimum $ quoniam ab humi- ditate, imo & caliditate immodica, eadem co&ionis imbecillitas procederc poteft. Nam ficuti co&ionem optimam optimum Ce- rebri temperairientum efficit, ita & qtmiis intemperies eiufdem Cerebri, modo imbclIem,modd nrauam co&ionem. Si expultrix facultas immodice aliquoties excernit, Sign urn eft ipfam irritari ab humoribus fufis, vel purrefa&is, vi caloris excedentis Cere- bri ; qui calorab interna vel externa caufa neceftario generatur. Fngus vcrumtamen externum. Cerebrum aliquoties fpongia? in- ftarcomprimens, cxpulfionem humorum euidenter caufat:ec(i tunc in Cerebro fuperflui non extent humores.Vnde aliquis inde infcret, talem expulfionem non a calida,fed d frigida intemperie prouenire. Ad quod dico, veriftimum efle, a irigorc humorcs fu- perfluosin Cerebro accumuJari,& vifrigoris, vtdi&um eft, eof* dem expelli j expultricemque, tunc tamen, non a foJa quantitate fuperflua humoris (pofito, quod taJis adfit fuperfluitas,) fed infu- per a fuliginofts fumis in capite retentis,& folito more per capitis futuras, ob frigus omnia cogens, non euacuatis, irritari. Sexrum genus indiciorum natura? Cerebri, acaufisexternis defumitur: ab alteratione videlicet caufata potiffimiim abaere, cibo & potu, motu, & fimilibus. Si enim Cerebrum d rebus cali- dis facile incalefcit,calidi temperamenti eflecenfetur d multis: Si fimiliter a frigidis, frigidi temperamenti; ft ab humidis, humidi: fid ficcis,ficci. Exiftimoego, caute in hisSigais indagandis pro- ccdendum. Nam qui Crinis penuria laborat, quique eft rara? tex- ture,etfi Cerebrum non habeat impense calidu, confeftira tamen acaufis calidis incalefcit. Idem defrigore, & humiditatc diceiv* dum. Aeris porro externi iniurijs obnoxia fuut corpora rariora-j, vti fupenus expofuimus. Duhium foluitur. Sextus modus di~ gnofcendi cerebri (iatit iru- qualem. LIBER PRIMVS S E C T I O III. De Paruo, 6c Magno Capice.eiufqj figura. GAlcnus Cap. 11. Artis Medico, prauas, bonafque Capi. tisdifpofitiones , magnitudinem Talker* & ftguranu*, quarum fuperiori Cap.i o.mentionem fecit ,proponit. Paruum igitar Caput* inquit, vitiofa?conftitutionis Cerebri pro- pritim eft indicium. Diminutam Capitis magnitudinem, 6c hk, & lib. tf.Epidem.comment. $.omnino vituperat Galenus: quia,vt Interpretcsloquuntur, queries Caput ita paruum eft, venon-* correfpondeat aliarum partium corporis magnitudini, fiue moli. Cerebrum non eft benedifpofttum ,vt in eo folk# exerceantur fun&ioncs, Nam rcliquis Corporis partibus fufficienter aiagnis exiftentibus, necdlario copiofus fanguis, 6c fpiritus ad Caput naturaliter tranfmittuntur. Caput autem paruum permodicum comprehenditcerebrum; exiguum cerebrum exigua habet vafa, venas fciIicct,&arterias,anguftofq;adhuc vafa Cerebri (anguine & fpiritunimiiim replentur; Ventnculi ft- milirer fpiritu animali, & humoribus implcntur. Quare tarn in-* vafts,quam ventriculis Cerebri, fpiritus ,& humores, loci capa~ as defe&u, conculcanrur. Inde varij fumi excitantur, aquibus Cerebri teroperies labem aliquam necdlario contrahit: aquibuf- que ftmultumultuari# redduntur Principes a Ceruix va jRobuJU nenti. medulla?, tamfcptem Ceruicis vertebra, quam reliqu# dorfi, fa- 6tx funt. Si ergo vertebra? magna? appai uerint, magnam habere debent cauitatem, magnumque foramen: adeoq* fpmaJis medul- la per vertebras protenfa,, magna erit 3 magniq* erunt bine exgrti nerui, & inrejiquum Corpus expand . Quando autem dixit Ga- lenas , Ceruicem d Capite oriri , non intclJexit vertebras Cerui - dsv aur alia ofia d Capite dependere * fed fpinalem medullam, in Ceruicis vertebrisconclufam , immediate a Gerebro propen* dere; a fpinali verd medulla neruos omnes , prater feptem paria, qua? ab interiori parte Cerebri promanare dicuntur 3 tametfi quo- rundam opinio fit ha?c adhuc feptem paria a poftica parte cere- bri produei. Caput magnum oppofitasconditioncspi acedentibus habens* malam Cerebri conftiturionem indicat. Tale enim Caput incon- cinnum eft,& yt plurimum exiii longoqi collo fupe rpofitum* eft- quereliquo Corpori male proportionatum.Huiufmodiverd Ca- put foiius materia? copiam3non virtutisformatricis robur,fed po~ tins errorem, eaufara agnofeit. Ariftoteles didhs comrarius videtur Sedtione 30. Problema- tic Problem. 3,vbi habentem Caput paruum,efte omnium prudentiflimum. Faiftim ergo eft, bos,qui magnum ha- bent Caput, ctiamconcinnum,habere Cerebrum beneconftitu- cum, i ntegra fq> adtiones cderc. Montanus Ariftoteiem in hoe errafte contendit j quod refpoa- fum Sandlorio non placet, etfi nulla authoricatc, aut rations ip» fum Mon tan urn eonuicent.. Alij refpondent, Ariftoteiem intefiigere paruum Caput refpe- diti Brutorum,& non rcfpedlu HominunuSandforiuscenfet bane refponfionem non explicate Ariftotelis mentem , quia, inquity Ariftotcles laudat Caput paruum, fadta comparatione inter hur mana Capita, & non inter Homines& Boues ,vei Elephantcs* Sed Sandtorius, quam illi, feueriori cenfura dignus.eft j vt qui in- ,ter citandum figmentis vtitur folemnibus.Ariftotelis verba litem diriment, Sedlione citata 3 o. Problem.3,hac ferie loquitur: Cur omniumAnimantium Homoprudentiflfimuseft ? Vtrum Capite minima eft, fcjlicet ad fui Corporisproportioncra. Am-* quia varie minimo eft rob id enira ipfum Capitis quoqi minutio LIBER PRIM VS Quomodo intelligen- dus Gale- ms. Magnum caput q ua do main n Signum- Qhieclio. Mont am refponfuM* JlUerum zefyortfunu D E S 1 GK 1 S. aeddif ,& inter Homines ipfos,qui minor! funt Capite , pruden- tiores nafcunturjquam qui funt grandiori. Quis non videt,primum Ariftotelis refponfum ad qua?ftionem propofitam ,cfleid ,quod dquibufdam refponderur; Nimirum Hominem eflfe omnium Aniinantium prudentiftimumi quia mini- mo Capite eft, ad fui fcilicct Corporis propornonem. Qu is ergo non videt, Ariftotekm fecifTecompararioncm inter Hominem, & Beluas,in prima refponftone ? In fecunda rcfponftone fateor,co- p .rationem fieri inter Hominem habentem Caput par tcros Homines. Et reiiera fi fuiffet Anftotelis fententia, non mcdiocriter a vericate deflederet, & fibi ipft aducrfarctur. Expe- rientia fane conftat ,hos, qui paruoiunt praxhti Capite, ceteris Hominibus Caput magnum &concinnum habcntibus,effe longe jmprudentiores. ipie Ariftoteies in fua Phyfiognomiaj ■demagno & paruo Capite hac ferieloquitur; Quicunque autera habent magnum Caput,fenfati: referuntur ad Canes. Qui verd paruum, infenfati, referuntur ad Aftnos. Qui habent Capita pi* neata (ideft, inftar Nucis pmea?) imierccundi: referuntur ad ha- bentes vngues curuos. Eodem emm Capite 6, Phyiiognomia?, longe ante rraduda lam verba,in hums confirmationem ha?c habet: Quicunq; aurem maius habent, quod ab vmbiJico eft vfq* ad extremum pedoris eo , quod eft ab extremitate pedoris (extremum pedoris eft cartiiagoenfifonms) vique ad collum,vo- races,& infenlibiles. Voracesquidem,quoma ventiem magnum habent, quo appetunt cibum. infenfibiles aurem, quia anguftum locum habent fenfus,atq$ in ardum redadum, ab eo, qui rccipit Cibum j ita vtfcnfusgrauentur propter repletioncs ciborum, auc indigentiam. Notum eft Phloiopbis, Medicifque veris, quem- admodum AriftoteJi pJacuit Cor conftituere prarcipuam Anim# ftdem, ibidernqj facultatum, cam principum,quam animalium_* radicem continerj.Modd igitur in contextu docet Ariftoteies iux- ta fua printipia,& dodrmam, adiones principes,& animales non probe fieri in Cordc, quoties pedus, in quo Cor eontinetur, an- guftum, ardurnue eit. Nos ergo, qui prmcipum, & anitmaJium—* adionum radicem in Cerebro ponimus, iuxta Anftotclisdodri- nam rede ranodnabimur,affirmando hos, qui paruo lunt pra.’di- ti Capite, dfe infeaiutos; & qiudem propter loci anguftia, quam S a florins perftrw”i~ tur* Corfacd« pri n~ cipu fedes ex Artft. LIBER P R I M V S abfoJnte, ad Amina? prtrftantiores aclioncs explicandas, incon, gruam ccnfet Ariftorcles. Vndehos, qui fronte parua funt prx- diti 3 indifdplinabiles vocatidem Ariftotelesin fua Phyfiogno- mia, eofqj ad Sues rcferri ait: Ec ided quiderfi , quia qui ffontem habent parum liberalem , id ob Capitis cxiguitatcm vcpl urimiun cuenit. Quod autem Capitisanguftia Homines arguat infenfatos, aut permodico iudiciopra?ditos,poteft vlteriuscx eodem Ariftotele £ol%i,qui, vt iam comprehenfum eft, ideothorace angufto pi a:* ditos parum fenfatos iudicat, quiaanguftum locum habent fen- fus. Quod argumentum nofte dodrina? adaptari poteft. Nam Caput paruiim eft anguftum : Ec in Capite , iuxta Galenuin 3eft fons fenfus & motusj &ex ipfomet Ariftotele de Partib* Arrimal.cap. io. quidam fenfusin Capite funt. Caput, inquit, Cerebri gratia potiffimum eft: hanc enim partem genus omne fan- guineum habeat necdfeeft.Etquidem loco obie&o cordi,ob cas5 quas expofuimus,caufas. Sed Natura fenfuum cciam nonnulios ineocollocau!t,quoniamSanguiseiusmembri tcmperacusmodi- ce fit, & idoneus turn ad Cerebrum repefaciendum ,tum ad fen- fuum tranquillitatem, atqi integricatcm. Auerrocs in Commen- cario inquit: Bene tameneft ncceflauum ipfos fenfus fuiffe poll- tos circa Cerebrum ,ob ncceftiriam proportioned! exiftentem_* inter organa eorum, Sc O; Cerebri i &quia neceftariam eft Cere- brum contemperarc proptercaliditatern, qua fenfus funt acnt> pra?fertim tresillorum, ModdAriftotdis Authoritati fatisfaciendum. Dix'tenim, vt vidimus, Sedione 3 o. ProbJematum, qua?ft.3.inter Homines hos cfie prudentiores, qui minor! Capite funt prtediti, Sed refpedu Pumilionum hoc veromeft: alioquifalfum, & contra Ariftotdis dodrinam pauldantealiaram ad noftrajfenrenthe confirmation nem; Vtha?cnoftra Refponfio ex eodem Ariftotele Part, Animahcap. 10.eruta,cIarioreuadat,nonnulJa fummatim ex hoc eodem Cap. 1 o. defumenda funt, Habent autem Caput, in- quit,animalia omnia fanguine pradita. Hxanguium nonnuliis indifcrecum hoc eft, vt Cancris. Collum omnibus viuxparis eft, alijs deeft. Qua? enim pulmonem habentjcolium etiam obtinenr, fpirirum extrinfecus non aedpiunt>carcnt hac parte. Caput Ce- rebri gra- tia fall Uy ex Ariflo~ tele: ex Galena Qculonvn gratia. Senfm qui dam in ca- pite locati. jS (tt-Ut 10* D E S I G N I S. Confequutiue verba fuperius d nobis tradu<5h,de Capke,& Cor- defcripfit, Quibus duabus partibusNaturaterciamfubiecif,qii£ aditum cibo pra’beret. In inferior! autem regione hanc partem* fiue ventriculum commode collocari ait ;quippecum pra cor, & vitaJe principium venter conftitui poftet: nequc,fi ina- gis inferius,quamnunc eft venter, poneretur, fieri poftet,vt a?que aditus cibo pateret: Corporis enim prolixior Jongitudo facerer,vt Jongeaprincipio mouendi (quod Cor efteftatuk Ariftoteles) & concoquendi diftaret. Rursusrcpetit Caput Cerebri gratia con- ditum. ColJum autem atteria (ideft afpera, perquam fit refpi- ratio) gratia, inquir,habetur:quippe quodeandemarteriam-j, atqj etiamgulam protegat, amplexuqi fuotucatunHoc(Collum fciJicet)ca?tcrisanimaljbusflexibile,& Verttbriscompadum eft: at Lupo, 8c Leoni oftc perpetuo riget, Commodiiis enim ad ro- bur,quamad caeteros vfuscollum jjsefleNatura voluit* ACqI- lo, & Capite crura priora,pe homimbns. Radix plant a - ru eft oris in ftart Je- ws en verb in fitperio - ri partem plantay co- era ordine in artima- hbus k na- tura pra- fcriptnrn. {Cur 10fa* dr vtilts dotlrin** D E SIGNIS. num,Puerorum,&Animalium, Homo adultus paruumhabet Capur, etfi in fe, & ratione corporis cui fupei eft , hoc fufticientet magnum fir, atque ingenio pollensj idedqj illis multd prudenrior eft homo :Er hanefuifte Ariftotelis menrem Sed. 3 o. Problema- tum3 quajft.^.exiftimo. Poftquam magnitudinem ,&paruitatem Capitis examinaiut Galenus,& de ftgura aliquid folummodd innuit,Capitis ftguram cap. citato 11. de Arte Medica plenjiis examinat, & inquir: Pro- pria autem Capitis ftgura eft , veluti ft excogitates Spha?ram ex- quifite rotundam ex cera conftrudam , paulatim vtrinqi depref- fam. In hac enim necefle eft, vt poftcriores, priorefue partes plus gibba? ftant, quam fpha?r£ conueniat. Qua? verd vtrinque confi. , ftp nr, mag is reda?. Quod ft ea,qua? fecundum occiput eminentia aliquatenfts mi- nuatur, ftmul intueri oportet neruos, atqj ceruicem, vna cum of- ftbus alijs: Nam ft fecundum naturam conftiterint, materia de- fedu,non virtutis imbecillitatc contingit: Illis verd rfon rede fe habentibus, principium (id eft cerebrum)eft debile, fed magnet ex parte defedus, qui occipiti eueniunr, confequitur eorum5qu£e ante diximus imbecillitas, ranffimeqi aliter euenire confucuir. Caput autem, quod fecundum occiput in acutiem tendit, ani- maduertere oportet: ijfdem adhibitis diftinguedi rationibus,quf- bus antea in capite grandiori fado vtebamur i vt plurimiim verd, &hicoptimum eft Signum,figura concinna cius partis, qua? Ce rebro adha?ret, quam nonnulli Medici pofterius Cerebru appel- late confueuerunt; quemadmodum & pofterius exiftit ea futura, quit Gra?c concifinay optimum-* ent cere- bri ft gnu. Cere beh It eft fpinalis medulla principfu* er media- te Jpifialt moduli o-j, principal neruorum ommuvhft feptem an- terioresi com*ga~ ttones ex- ciperc pla- cet. LIBER PRIMVS S enfus,’ce- rebri ( \uod prinetptum hie did- tur ) difpo- ,ftiionemin dicant;ve- luti cere- bru bonaj malamue fetifuu dif- pofitionem. Troba, ca- pittsfigu- ra. figura ca- pitis acu- minata, eft d-prauata, quid Troba ca- puts con- (ft tut to. Tres vers, capitis [li- ft* rstcoro- nalujagttm tali St lamhdoi- des. itidcm figuram, & fenfosibicollocates, vifom,guftum, atone * odoratum.Hac cnim fe inuicem indicanr,atqi attcftantur,&qute a principles oriuntur, principij virtutem,vel vitium,& printipium corum qua? ab ipfo nakuntur. Satis clarus eft Galenicontextushoccapite.-ideoq, Comment tariovixeget. Capitisenimconcinnam figuram hie ilk propo- foit,velutialijsin locis; Libroenim deOflibuscap. i. ait; Natu- ralisenim Capitis figura ad oblongs fpha?ra? potiflimum hmilim- dincinftrudaeft* Abaveroeius gura,quodvocant,de- prauata eft, & acuminato vertice. Caput quod fecundum natu- ram habetur, priorem, ac polteriorem partem habet. Quid per caput inrelligatGalenus, id iple exponic Comenr. i.in Jib.tf.demorb. VuJganb. vbi inquit: Inuenics cnim &hanc partem {(deft palatum cauam, quorum acurum val- de Caput, ac deformeeft: hos autem pra?cipue vocant Homines kp* /r,idt ft Cere- bellum, ante verb ad oculos, ac nares, apophyles pofita fint, iu- re optimo Caput, quod lecundiun naturam fe habet, pralonga? Iphara fuit aflimile.Comment. 1, in hb.tf. Epidem. tex.3 7. ait: Optima enim Capitis figura oblongoorbi vtrinq;compreflo find- Jis eft: deficit autem acuto Capiti, aut occipit j, aut front/s end- ncntiaiaut vltra,quamdeceat, produftam haber. Superius duftumeft,ptopofitam mododebiram Capitis figu* ram indicium efieoptima?conftitutionis Cerebri: CiKeriim,quo- tics a prafata figura Caput deficit, Cerebri a&iones impcrtecte cduntur. Figure Capitis vitium in prominentiarum occipicis fincipitis defe&u confifteredocuitGalcnus. Prominentia?autem fiue endnentia Capitis, font tumores ill! 3fiuegibbofitates, quas habet Caput in anteriori & pofteriorilui parte. Caput enim ver- sus frontem mediocriter rotundum efie dtbet: (imilitcr & occiput in orbem a parte pofterioricoJligitur,atque terminatur. Latus Acutum caput qua~ U, Eminent capitis quS» D E S I G N I S. autem v£rumque3 dextrum* & comprefTasn- eft. Amb* verd eminently anterior5& pofterior dcEccrc pofluiv, feu Caput di&is ambabus carcre poteft j & turn figuram habebic rotundam, fiuc fphsericam, & natural] conftitutioni 3 qua? amba- bus eminentijs fruitur, prorsus contrariam. Prarter iamdiflam t* rotundam figuram* alia? fuperfunt dua? vitiata? figures vna eft 5 quando in fronte nulla excat eminencia j altera 3 quando occipifiiun folum cminentia caret. Capita verb qua1 aliquo trium modorum didorum vitio laborant} faftigiata & acuminata d Ga leno nuncupantur lib. p, de vfu part. Corporis human! 3 cap. i y< vbi quartam fpeciem acuminati Capitis cogitari pofte ait3 fed fieri minime pofte. TalisEguraeft 5 dumcogitamus prominenriam aliquam Capitis lateribus 3 vnam vni 3 alteram alteri fuperuenire3 quarum interuentu Caput in iateribus3quam in occipitio5&fron- te3 prominentius foret.Talem verb Eguram impoflibilem efte do- cet Galenus: Nam talis EguramonftrumefTet 3& naturali Egurae protinus aduerfaretur. Vt vniuerfa ha?c do&rina 3 Sc alia quaniis ad Caput pertinens: compleca reddatur, Caput prsfatum 17. Jibri p.de vfu part.hue traducere placet. Rotudftm caput i s. • tio\um. Figura ca - pin: lit tu- fa efl quo- ties ante- 1 rior j aut . po fieri or prominetia ' deficit. Fafiigiata capit a. Prommett- 1 ti& ad la- ter a capi* tis mofiro• J& [unu De Vfu > & diuerfitate fimirarum Capitis. PAri modo autem (inquit Galenus) & ad futuras dcnuo rc- uerfi}quantiim adhucfuperiori fermoni deeft5cum adiece- rimuS) huicquoqi libro iuftum modum ftatuemus. Quod igiturad fuliginoforum cxcrementorum tranfpiratumi&vtper eas erafla menynx (dura mater communiter dicitur) offi Capitis alligaretur,qub vafaalia quidem intrb3 alia autem extra excide* rent:infuptr quod ad pericranij(cft membrana tegens caluariam) generationcm futura? vtiliter conftrucla? fuerint3di&um ante fu it. Nunc autem3quod adhuc fupereft de ipfarum vtilitate,poftquam adiunxerimus , deinceps de earundem policione 3 ac numcro tra- ciabimus.Fuitccrte vel ob earn caufatn vtile cranion ex rnuitis of fibuscomponi,vt>fi quando percuflum, ruptmn fuerit (multoties cnimeiufraodi (blent accidere)ncpertotuaj^cranijcorpus)ru- pture eius progredianturfed inhibeantar illic ac cedent, vbi & Suturam capitis v* tili fates. Cur ex rmdtisojfi- bus cram* efi compo- fitum. faucium os cellar. Tot itaque futurarum funt vtiJirates. Quod veto confcntaneum fuit, vnam quidem (futuram ) per medium Capitisreftam ,(hacSuturaqua? perfupremam Capitis partem a parte pofteriori ad antcriorem due tur,Sagittalis ap- pel Jatur) duas autem elfetranfuerfas (poftenor Lambdoides>an- teriorCoronalisnominatur^fijquaanteditfa fuerunt memoria tenemus, nihil multis verbis nobis opus ent. Cum enim Caput quadamlitpralonga, iure vna quidere&aperme* t dium ipfius a pofterionbus in anteriora eft extenla > dua? autem ■tranfuerfa? hanc excipiunt,fitqi trium Suturarum £gura,H,Gra* cz Liters firm'] is. Nam a?quum fuitSuturaium numerum die, a injequalem in iongitudine, ac Jatitudinc: aJioqui falso Hippocra- tes Natura aftererct iuftam,fi ipla aqualiatribueret. At non eft ita : quemadmodum enim eft iuftilfima, (H ppocrau lib. de fra&urisjSevftionej ft ue Parte i.tex. 2. Naturam appellat iaftam • Nam ,vt in Commcntario loquitur GaJenus3vbi,quod conuenit vnicuiqijferuaturjresiuftehabet, atq; admimftratur: Quid autem Corpori conucniat prater id quod lecundum natu- ram eft, baud facile inteliigituu Ergocum lingulispartibuscon- uenientiaineft figure,colons , & magnitudinis,optime habent. Idem Hippocrates tex.4.requenti,iuftam appdiat Naturam,quia cogit ajgrum'porrigere brachium debito more figuratum • Se- dione fimiliter 3. de fra&uris,Naturam iuftam vocat * Galenus in Commcntario ait: Conftat autem, vt ftepenumero indicaui- muSjiuftum ab ipfo intcJligi, quod ajquale eft ) Suture fecund iim Capitislongitudinem (Capitislongitudo eft linea ilia reda ,qu« in lummitate Capitis deduda eft a parte anteriori ad pofteriorem,aut vice verfa) reftaextenditur * vnam dfecit 3 par* tibus, qua? vtrinqi ipftusfunt, dextris fcilicet, ac finiftris , ita dc- miim latitudinem commoderatam habituris* Tranfuerfasautem duas numero effeeir, alteram quidem pofteriorcmavt antea quoq* ’ diximus, quam Lambdoeidem appe Jlamus: alteram autem ante- riorem snpaucuetv, ideft, Coronalem: vc os Capitis >quod inter duas has Suturas eft medium * oflibus vtriufq* partis media? fu- ture fit a?quabile* Maximum autem in Natura: operibusaquita* tisfpccimenfuntCapitum faftigiatorum,feu acuminatoruni** (Grace future, Tresemmfunc omnjnd iplorum figure; LIBER PRIMVS Caput Sphere, ob tonge fimi• le t van as habet futt** ras. Natura~ iujia ex Hippocra- tc. Quomodo naturam- Jiadicitur» Du a tran- fuerfs futuw vna-j Latnbdoei. desy altera cor on alts, quaGra- de St ephif. no ides riu- supatur. D E S I G K I S. prima ciplaneeft contraria ,qu# naturaliter fefe habet qua baud ita pridem fumus loquuti, quando fcih'cct Caput ara- bas amifent eminentias, occipiris, fcilicet alteram, autem fronds j #quale autem fir vndequaque, & quafi pcrfetfta_* fph#ra:dux verbaliae funt figure ,quarum altera quidem in fron- te, altera rursus in occipitio nullam habet eminentiam. Qcterum Capitis futura? , X , Gr#c# litter# funt fimilcs,duabus cantum futuris fefe in duo inrerfecantibus, altera quidem ab aure vna ad alteram tranfuerfa, altera verb reifa per medium verticem ad fronrem mediam extenfa . Quemadmodum enim cum pars Capitis altera exuperat, altera longior exiftens, #quum hut earn partem, qu# longiore/fec, plurcs habere futuras: fic, quando pars vtraque eft #quabiiis,numerum etiam futurai urn ipfis#quabilem Natura diftribuit, In Capite verb , quod in occipitio non habet tumorem , fiue prominenriam, futur# quidem manent ,red:a ,& coronalis, perk autem Lambdoeides; h#c enim depcrdit#emi nenti# erat propinqua.Vnde ex duabus his futuris (fuperftitibus) figura fit, T,Gr#c# litter# aflimilis.Quemadmodum fane,&cum Capitis eminenria in fronte perierit, fimul quidem cum ipfa pe rit,& Coronalisjrelinquitur verb fola reda cum Rmsiis etiam figura h#ccompofitionis fimilis, i, Gr#c# ittcr# cfticitur (tranluerfalisautem parshuius litter# interiusd me poni tur, quia Lambdoeidem futuram, qu# versus ocoput fitum ha- bet , reprafentat, veluti parstranfuerfalis litter# eiufdem pr#ce* denns fupra pofit#, futuram Coronalem,pars verb retfta ciufdem litter# in aduerfofitu pofit# , feu perpcndiculariter in aliamli- neamtanquam bafim cadens, fagittalem futuram rcpr#fentatO Quarta aurem fpecies acuminati Capitis ,cogitari quidem poteft, fed fieri non poteft; vt fi Caput ad vtramq* aurem efficeretur pro- mmentius,quam in fronte, & occipitio:Qu# facies fi modb con- ftarepofiet ,haudquaquam fph#rica ei qu# eft fecundiim natu- ram,diceretur conrraria , fed folum diceretur , quod longitude lota in Jatirudinem eflettranfmutata. Nunc autem tanta a natura- li digreffio fieri non poteft; non autem acuminata amplius humf modi fpecies, fed latnmonfttum eftec, ncc pellet viuere : Cuiui caulaeft perfpicua ,his faltem,qui duftaantc non omninb negli- genter audiuei unt. Cum enim retro • v , ideft > Cerebel Tres ra c 4 pi tit faftigiaro- r sm, flue acuminato runty fine acutorunt. Caput re- tundum. Capita, ro- tuda duas tdtu habet futuras in a cru~ cts fefe /«• ter feed test inam trd- fnerfim ca. put diuideL te waiters per tres iJlas Cranij futurasoptime rcpra?fentabis.) Naturalis Caluaria? ftrudura futuras 3 vti diximus 3habet; In caverb, qua? fafiigiato eft verrice3 futura? ad conftituta?funt.Vbi pofttriorcminentiaperit3ftitura quoqi Lam bdocides aboktur, vbi anterior non adftt 3 CoronaJisetiam furti ra deperditur, ficque vtraque remanentium futurarum ftgura 3 T, litcra? fimilis: ambabus autem eminentijs dcperditis3gemina?qua? feruantur ad redos fe inuicern angulos interfecantes 3 X, litteraftmiJitudinem refer unt. Nainq;altera quidcin tranfuerfa per medium potiftimum Caput extendicur: aitcra d parte pofte riore per longitudincm inpriorem (per verticem fcilicet) vti in cateris Caluarijs omnibus, tendit: namque ha?c (ideft figittaJis) femper feruatur: reliqua cum totius Capitis ftgura variantes in- tercidunr. Ha?c Galen us, qui fubfequenti textu de duabus futuris offium petroforum, duabufq, fuperioris maxilla, ag't. Hac dodrina priiis intelleda, non erit difficile conccxtum Ca- pitis vndecimi Artis Medicje, quern exponendum fufeepimus, explicate. Monet enim inibi GaJenus3quoties eminenria occipitis minuitur3 infpiciendos efle nemos, atq* Ceruicern,-vna cum offi- bus alijs3qua? ceruicem coofequuntur3vt vertebras infcriores,bra- chia3coftafque3 &c. Si verb Ceruix, & reliqua 3 debitum natura- iemqi ftatum obferuant 3 ideft ft optimam compagem 3 & molem acduritiem fufficientcm Ceruicis potilfiinum vertebra? obtinenr3 & motricesa.diones,qu£ a ncruis3tanquana apra?cipuisparubus3 validce fucrint, Signum eft occipitis diminutameminentiam, ob materia? defedum 3 non verb ob virtutis formatricis imbecillita- tem, in priraa Hominis conformacione3 coatigifle. Quod ft Cer- D E SIGNIS. Occipitis prominetia deperdita* pent JutH- ra Ldbdo- e ides:an te- non capi- tis prominc tia coronahs jktura~> anil tit nr, Sagitfahs jut nr a :rL> nulla fign~ ra Capitis amittitur. Oh a do pro- m netta di. minuta oc- cipins pro- uenit ah in opt a ma- teria in pri ma homims cojormatio* nc iCermx* & fiibjeqHC tia vaiida fi-ir. Sfol) fault at is formatrk is defebiu id contingat> ceruix ext- Us e[i > vein tijabjeqae. tes verre- oraS? ajfi. LIBER PRIMVS uix minuta , maleue compa&a fuerit , & motus voluntari j imbel- Jes, Signum efteminenriam occipinj diminutam ab imbecillitatc facukatis formatricisin principle procefliftc. Monet rursiis Gale- nusin occipitij diminutions, quaft Temper Ceruicem , & adliones motrices, {iue motus voluntaries, efte imbeJies. Poftquam Galenus defedtumeminenci# in occipitio impro- bauit, pariter & cminentia? eiufdem cccipitij excefl'um in magui- tudine vituperar, Casteriim , queries occiput ita acuminatum tuc- rit, animaduertere oportet, vtrum figura ilia occipitis fuerit con- cinna, licet moles fit auftajacinfuperobfeuiare oportet ,vtrum vertebra,cam Ceruicis, quim totius fpina?, naturalem, debitam- queconfticutionem habeant ,(iqucaftionesmotrices fine valida?, Nam fie Te omnibus babentibus, occipinj acumen non eft impro- bandum. Si verb ex aduerfoocapitij adaudla prominentia fuerit deformis, vel indecora, & adf ones animaies inualida;, argumen- toerunr,prominentiam illamefte vitiofam. In Capitiscit. 11. progreftu docet Gab pofticam Cerebri par- tem jquam Cerebellum appellant, cftelpinalb medullas princi- pium,&rationehums fp nilismedul asidem Cerebellum neruorum motonorum principmmj ideft, Cerebellum medunte Tpinalimedulla,eft neruorum,quiatergo quoquouersum Tpar- guntur principium: Nam, vt experiencia conftat, omaes nerui a Tpinali medulla, tanquameius furcul’,emergunt. Septem tamea neruorum pariaexcipe 3 qu£ a Cerebri corpore, vt com nunior fert opinio, vel apoftica parte, vt qurbufdam placuit, onuntur. A pofteriori Cerebri paite, ideft,d Tpinali medulla, qua? eft ( ere- briprodu&a portio,multi nerui motorij, fiue ad motum ededum apei, nalcuntur,paucj.vJenfitiui,fiue paua nerui ad ienfatiouem faciendamidonei. txaduerfo exantenon paire i, nerui nafcunturad lentiendum plurimi , ad motum edendum pauci# Verum vbi vtraqj Cerebri pais, pofterior, & anterior, bene fue- rint di/pofit#, robuftit validate conkquemcr eruncdeiiu«tio- nes: ideft, ea qua? a Ceiebro proccdum: quabs eft ipinahs medul- la, vertebras Ceruicis,& totius fpinas doili. Quando Galenus inquit, ncruos rnotiuos imiltos,apofteriori parte Cerebri, Tenfiriuos verb paucos $ & ab anterior! e Tenfitiuos plurimos, & paucos rnotiuos dependere, non proindc fremnen- tbada**' fy >/?*«*- tir^bote' Autta prominetta 7uentd’-1 jormisw lit figr.um* mcdUtfeft mruorunL prindptH. mediatTl [pmalime- dull* pen- pa- ria neruo- mm. D E S I G N I S. motiuis vhn fenfitiuam ademinfed voluit neruos i pofteriori par- te ortosmagis ad motum ,quim ad fenfum ,effc deftinatos: licet reuerad fpinali medulla nerui deriuentur fenfum tribuentes vni- uerfocorpori,fi excipiaspartcs, quibusfexta neruorum coniuga- tio fenfum tribuir, vteft ventrkuli orificium, aliaqjcircumquaq; partes. Djxit praterea, & optime, Galen us, ab anterior! parte Cerebri plures nafei fenfitiuos, qudm motiuos j vt cuiuis feptem paria cognofcenti, perfpicuum fier. Poftquara Gal. accurate examinauit vitium, & virtutem pofte- rioris partis Capitis, pari modo de antcriori eiufde Capitis par- te philofophandum pracipit; itaq* an deficiat, an augeatur ante riorCapitis prominentia ,andcniqj congrua,aut indecens fit eiufdem partis figura ,anq*fenfus in anterior! parte Capitis fe- dem habentes, vifus, odoratus,& guftus,bene maleue fc habenc, diligenter obferuandum. Nam inde bonam, malamue anterioris Cerebri difpofitionem non difficulter agnofeemus. Diminuta_j quidem fincipitis prominentia, & anteriorum trium fenfuum de- fedus, prafertim a prima Hominis generatione, anterioris partis malam indicant difpofitionem, & virtutis formatricis imbecillita. tem, fimul cum materia defedu. Vice verfa, fi prominentia ante, rior Capitis auda fuerit, & figura decens, & prafati tres fenfus probe difpofiti, Cerebri anterioris probam difpofitionem, & Vir- tutis formatricis robur, ac materia copiam, indicant. Imo fi fen- fus pradidi bene difpofiti apparuerint, & prominentia anterioi diminuta, Signum eft materia diminuta in prima conformation ne, formatricis tamen virtutis robur indicant. Etde fHOm dode an- teriori ca- pitis parte Phihjo- phancLvtn* quo de pa- (Icnori. AT ota dili- Renter, s e c t i o IV. De Operationibusobcinentibus Principatutn. GAIenus capite i a, Artis Medica, hac de re hac ferie dif- fers; Earum autem operationum,qua principatunu* obtinent,virtus, ac vitlum, funt ipfius principij (Cere- brum hierefpedu principum operationum, vix principium did debet,cum in ipfomet ha adiones celebrecur; nifi Galenus volue* rit principium, & caufam confundere) feorfum tantummodd in- dicia.Voco autem operations prmcipatum obtinentes,qua a folo principle (Id eft a cerebro, tanqua a caufa immediata)proueniunt, Ingenium quidem igitur, fubrilem Cerebri fubftantiam indicate tardnas verb intcllcdns, craflam, Difcendi vero facilitas, formarum facile fufeeptiaam: memo- ria autem ftabilem ac firmam ; ftcuti & difcendi difficultas,tbrma- rum non facile fufeeptiuam , & obliuio fluidam. Mobilitas quo- que in opinionibus, calidara rftabilitas autem frigidam. Adhuc autem duo indicioru genera mihi videor pretermififle, de quibus fum ab initio me didhirum poilicitus , quorum alrerum adoperationes attinet nacurales , alterum verb ad ea qu# extrin- fecus occurfant. Eric autem in (melius de vcrifquc, quam in vtri£ que dicitur) vtrifqj fermo communis, Galenus capite i o, Artis Medica?,quinqi propofuit fontes ,e quibus defumuntur Signa nobis indicantia Cerebri temperiem, aut intemperiem: Primus fons Signorum,eft totms Capitis difpo- fitio, molem, & figuram eiuscomprehcndens. Secundus fons, eft fenfibilium operationum virtus,& vitium.Tertius,eft aftiuarum, ftuenmotricum operationum virtus firm liter, & vitium. Quirtus fons, eft vitium adiionurn principum, de quo mono hoc capite 12. agit Galenus ,qui, adh’ones prmcipatu in Cerebro ob- tinentes, numcro odo propomt. Prima, eft lugenium: becunda, eftcarditas intclle&us: Tenia ,eft difcendi facilitas: Quurta ,eft memoria: Quinta, eft difcendi difticulcas: Sexca, eft obliuio: bep- tima,eft mobilitas inopinionibus; Oftaua,eft ftabdins firmitalue in opinionibus. Veriim, h# omnes operationes ad tresprincipes a Galeno, & Philofophis comimmiter admiftas, Imaginationem, Difcurfum, & Memoriam, reuocantur. Has operationes Princi- pes a folo principle , a Cerebro,alionullointer- ucnienre inftrumento, exerceri docuit Galenus; vc lie eas diftin- guat ab a&ionibus fenfitiuis, & mocmis, qua? non immediate Ce- rebrum indicant, aut a Cerebro dependent: Sed motus volunta- ries immediate a mufculo fit, mufcuiumqi iudicat i etfi mufculus a Cerebro facultatem raocricem, vel per irradiationem , vel me- diante fpiritu animali, recipiat: Vifio fimilitec ab oculo immedia- te dependet, oculiquc virtutem ,& vitium indicat: Auditus pari- rcr ab aure, aurifq* virtutem, & vitium prodit • Idem de reliquis fenfibus dicendumiqui omnes, veluti mocus,lua habent peculiar USED PR r MVS Qtfi}jq;fonm res e quihm figna fta- tuSjflue di- fpofitioni: cerebri de~ fumuntur. Oflo aclio- nes f/ri nci- pet. Senfus) C>v motus non ccrchri fo- lia;, priom in- (Iramevto- rum diCpo~ fitionem-, fi fleam* lia organa.Principes.v.a folo Ccrcbro emanatj& huius virtutem, fiue robur, fimuJ/& vitium demonftrant * Atque adeb immediate .Cerebri difpofitionem, fiue bona, fiue malam fignificanr.Quod aucem fint foJius Cerebri indicia did# operationes, docuit Galc- nus particula ilia, feorsum , feu potiiis , fo!ius,vt bene vertit anti* quus Interpres: nam Greece *«om3.i.ipfius prim, cipij folius: Adiones verb motiu# , & fenfationes , licet Cerebri virtutem & vitmmindicent, indicant pmerea propria organa, in quibus fiunt. Primam adionem in Cerebroeditam, ingenium appellat. Mi- re fetorquent Interprcces, dum hanc particuiam exponunt, Ar- gentcriusin Commentario citati contextus, Acakiam , &Mon- tanum errafle contends quia, inquit, dicunt Ingeniu nihil aliud die, quam virtutem, qu# recipit {pedes rerum, Hoc enim munus ell Imaginatricis, nonIngenij,quod medium, ideft caufasrerum inueniendi habet poteftatem. Antch#c verba Argenteriusvo- cem3 Ingenium, hoc pado interpretatus eft: Igitur, Ingenium,in- telligimusperfedionem difeurfiu# virtutis.Sicenim ingeniofos vuJgo vocamus, qui citb, & bene inteliigunt, difcurrunt,& ratio- cinantur, Sandoriusabfq; vkeriori examine Argenterium fequu- tus, binos iam ciratos Authores reijeir. BracheJius Ingenium hoc modo exponit: SubtiJi ac felici ingcniopr#ditum , dicimus, qui prompte multa difcic, atq; alra fubriliter peruadit, folcrter appre- hendit. loannes Agricola Ammonius Hugonis Senenfis interpre- ■ tationem in medium adfert: Admoncr, inquir,HugoInteliedum hoc loci non vfurpari pro vero intelledu, fed pro ca virtute di- iccrnente, quam arftiroatiuam Auicenna, Noftri verb cogitatiuam vocant, iuxca id,quod Ariftoceles 3. de Anima; Hie autem, in- quit, Intdkdus eft corruptibilis,& fine hoc nihil intelligitur; vo cat enim ibidem hanc virtutem, Intelledum. Ingenium ergo lub- tilecrit, quod exSignls ,& occafionibus cxiguis, citb aliquid di- gnolcit, diftmguit,& difcutir,elicit,& difcurrit. Quod explora- tumhabemuSjCum iftiufmodi Homines cum dido adfcquuntur, liquid iimulate dixeris,neq, dccipiuntur; alij verb craftioris Mi- nerua, qui lum naris obcia, hac foelicitatecarent .Thomas Rode- ricusAVciga in luispariter Commentarijs in Artcm Medicina- Jcm, poftquam operationes principes in Imaginatricem ,Ratioci- D E SIG Kr i s. Maxima eft contra uerfia d ftacim cognofck, Hie Ariftoteles Anchiniam , ideft Solertiam, Intelle- dtus Sobolem die doceucum folius Inteiledlus mu nus lit rcriim ratiocinando inueftigaref& vno verba difeurrere. Quam dodlrinam idem Arift.confirmat Lib, 6* Ethicor,cap, vlrimo, vbi ha?c habet; Coniilium igitur redlum vir* tus efticic • Ea autem difpkere qua? illius caufa agi confueuei unt, hoc non virtucis,fedcuiufdam alteriusfaculcatis munuseft,De_> quibus accuracies, Sc plaaius eft dicendum.Eft igitur vis, feupo« AnchimA fignifica- times* Leonicenus ebfcums. jinchlnid quid, ex uirijloteic. Scltrtid quid* Conjilmm- reflu vir- tutis [obo- ks„ D E SIGNIS, tcftas qua?dam, quam fokrtiam vocant. autem ciu (modi eft, vteaquarad fcopum propofttum pertinent 3 agere , & confequi poftit; ac ft {copus quidem honeftus (it , lau dabiiis : (in maJus ac turpis, verfuria eft ncmiinada. Proinde, & prudences, & verfutos didmus Sufods} hoc eft Solertes. Prudentia porrd non eft h#c po- tcftas, fed tamen non ftnehac potcftate* Solers igiturex Arift. di- cjtur ilk, qui potens eft in indagationemedij, & caufas. Vnde Pla- to in Testero folertes hos appdlat,qui velociter omnia diftinguut. Et Themiftius in Ariftotelis citatum textum primi Pofteriorum, Solcrtem eura vocat 3 qui citd 8c faciliter refoluic condufionem-* in fua principia* Quod autem circa dffeurfum Solertia verfetur 3 Manilius Libro i, Aftronom. fequenti (erie teftatur : Omnia conando docilis Solertia v inert; Nec priiis impofuitrebus finemque, manumquc, Quam Caelum afeend it Ratio, csepitq; profundis Nacuram rerum Gauds, vidicqjquod vfquam eft. Francifcus Tore in fuo Enchiridio qu«edam ad rem habet exem- pt. Agdilaus in Compotarione Conuiuij Princeps 3cuius partes erant quanta qiuTq, biberet: rogatus d Pincerna quan- tum Vini cuiqueapponeret; Si mulcum, inquit, vini paratum eft, dato cuiq; quantum pofeit: Sin parum 3 cundis ex #quo diuidito. Hac Solertia mire profpexit, ne vcl paratum Vinum ddit ,quibus placeret Jargior potatio ; vel ad bibendum cogercntur3 quibus placeret Sobrieras* Leoetiam BizanciusSophifta,cum prodiftet ad populum turaultuantem3 de Concordia didurus 3 rifum popu lo cxhibuir,qudd muJtum oba?fus diet; At rideretis,Viri ArhenienFcs , fi Vxorem videretis me mu ltd ? Nos ta- men Concordes vnuscapit Jedulus; difeordes ne iota quidem do- mus. Hoc di acuttque. T homas Rader i cut a V eigyi re- prehcdttar. LIBER PRIM VS fe nequeaf. Prudentia enim eft habitus cum vera ratione coniun- cftus,ad agendum idoneus ,in bonifqjhumanis occupatus , vt lo- quitur Arift. 6. Ethicor. cap. 5. in cuius capitis precedent! parte Prudentiam etiam dqfiniuit ,&nonnuIJa earn contingentia pro* pofuit. Vidctur, inquit , Prudentis efte , bene confulere circa ea, qua? fibi hunt bona, ac profunt, fiuc vtilia funt. Non figil- latim v.g. qutfnam ad bonam vaJetudincm , aur ad vires , fed vni- uerse ad bene viuendum couducat,bene oonfultare pofte. Cuius rei argmnentum eft,quod Prudentcs in re aliqua dicimus cos,qui beneratiocinaado,quomodoad honeftuin finem perue- nianr,aftequuntur, in ijs, qua? arte non continentur. qui ad confultandum ingenio valet,is &Prudens omnino,,& vniuerfe fuerit. Confute autem ijs de rebus nemo, qua? ali- ter fete habere, ipfo agi non poftunr.Quare fi omniscum demonftratione coniundh eft;& ft quorum aliter fefe habere poftunt, cor urn non eft demonftratio ( omnia_j cnim fefe aliter quoque habere poiTunt:) Si denique dc ijs quor neceftunofunt ,confukari non poteft : neq$ feientia, Ars, eric Prudentia. Scientia, quia quod fub adlionem venit, fefe aliter habere poteft. Ars, quia aiiud axioms, aliud eftedtionis eft: genus (precedent! enim Capite 4. Artem ftc deftnit: Ars igitur (vt didum eft ) habitus eft quidarn cum vera ratione coniun&us, ad dficiendurn idoneus. Inertia contra, habitus cum ratione falfa coniun&usad efficicndum idoneus, in eo,quod aliter cucnire po- teft, occupatus.) Reftat igitur, vtea ,ideft Prudentia, fit habitus cum ratione vera coniun&us, ad agendum idoneus, in ijs occupa- tus,qua? Homini bona & mala funt. Efte&ionis enim alius ,quam efte fed ip fa or- tho bene gefta. Pericles tnagno ca- picefed ca- cinno pra- ditustPrte- dens: erat. Prudent u Ciceroni quid* D E SIGNIS. quemuis InteUectus habitum verfatur. Pra?terea Prudcntia eli Habitus Pra&icus: Sokrtia vero non folum Praxi indaganda?,kd infuper fpeculationi prodeft. Qui autem feientiam 5 fapientiamqj cum facilitate acqnirunt, Ingeniofi,& folcrres dicuntur: Pruden- ces verd quatenus fcientifici3 nullo modo dicuntur. Quaproprer Ariftoteks citato lib. 6. Ethicor. due Moralium 3 cap. 7. quofdam Philofophos fapientes appellat, quos tamen imprudentes fuilk alkuerat. Quocirca, inquit Philofophus, Anaxagoram, Taletem3 cseterofque takis Viros3 fapientes quidem elk dicunt, Prudcntcs verd nequaquam jciimvideant eos3 qua? libi vtilialintignorare: atque eos fatentur recondita ,atq; eximia qua?dam , & admirabi- iia, & difficiliaj&diuinatenere, fed inutilia: quia humana bona non qua?runt. Ecce Viri fcientifici, & fapientes 3 imprudentes ta men ditfti 3quod in rerum contemplatione probe verfati client 3 & bona fortune refpuerent. In aucupandis etenim rerum naturis la- borantes, conlilia3 quibus vtilia acquirimus3fpreuerunt .Prudcn- tia autem tota eft in Conlilijs . Vnde Seneca dequatuor Virtuti- busait;Prudentispropriumeftexaminareconfilia 3 & non cito faJJaci credulitace ad falfa prolabi: de dubijs non definias, fed fu- fpenfam tene fententiam : Ha?c ille. Beftijs ipfis quandam inelk prudentiam3&hanc a fapientia diftingui teftatur Philofophuscir. cap.7.1ib.6.Ethicor.vbi inquit; Itaqj & Beftias quafdam (Formi- ca etenim penum prudenter kcolligunt; proindeque has quodam- modo prudentes appellarepotuit Ariftoteks) prudenreis elk di- eting nempeeasj qu# rerum ad vitam nccelfariarum prouidenda- rum facultatcm habere videntur. Politicam autem non elk ean~ dem3atqj fapientiam minimeoblcurum eft. N un li fapientiairuj dicent elk earn , qua? in fuis cuiqueemolumentis comparandis lit occupata3 multa? reperiuntur fapientia?. Pra?terquam quod Ingeniurn}fokrtiaue, longediftat a Prude- tia, ex Ariftotclis dodrina colligitur3 lurilprudentiam longe a fa- & feientia recedere:adeoqieandem lurifprudentia longe inferiorem elk Medicina3 qua? vera eft feientia. Modo examinandum3quid fibi vultGalenus3 dumin contcxtu ait>fokrtiamautingenium efte indicium fubtilis fubftantiae Ce- rebri, PIurimiim fane inter fereccdunt Authores in expolitione fublUnti«fubtilis Cerebri* & aded quidem diftmdi 3vt Acakias; Ingeniefi qu'u Veri Phi- lofophiGra ci Sapieri- tes,fed pm dentes ne~ qaaqt bona quantitate commixca, Cerebrum pa- Hunt tenue , fimul atq* permeabile j ita , vt nullo negotio Spiritus quoquouersum per idem Cerebri Corpus penetrent,& excremcn- taqucuisexeodem Cerebro pcrconueniences vias deturbentur, Tenuiaenim, Sc rarioracorpora , vt (upcriuscum Hippocrate do- cuimus>ica funtpura,ob rationes ibidem allatas, vt internis iniu fjjs nullacenus fine obnoxia. Qgoties ergo Cerebrum tenuis rara*. D E SIGN! S. SanSiorius perftringi* tur. Genu nui fenfus vcr~ borttvj (at-' Uni. LIBER PRIMVS que fuerit textura? , fe facile ab omnibus expediet fuperfluitatibusj & omni impuritate vacans, fuas hbere , intcgreq,-cdet a&ione# principes in fe5 cum harumfitinftrurncntumj animates ,motum_# videlicet, & fenfum, in proprijsinftrumentjs. Qtierum hie minimi praetereundum puto, me non fntelligere Cerebrum efle poris plenum, inftar Spongia?,dum ipfum tenue rarumqj effcaflerui. Nam (i hocaflfeucraffc, Cerebrum non eflet denfum 5 nec, nifi alienocorpore y fpongig ritu, plenum: cum ca- n-en Cerebrum cuiuisfatis denfum, & bene in fuis omnibus par- tibus ,ventriculisexceptis, vnitum coadlumqi videatur. Multo minus volui. Cerebrum eflefubtile,temieuc,eomodo,quofub- filecrafloopponitur. Quod enim craffo opponitur tenue* exile f« adc6cft,vr profunditatecareat: Cerebrum verd,vtcuiuisconltat, nullarcnushoc pafto tenue dtefpoteft,pratertim in Homing*, qui Cerebrum poflidecadeo magnum ,vt triple mams bouinofit, detente inter alios Thoma Rodenco a Veiga, & luffragante expe- rientia, cui innixus Sandtorius ,Homims Cerebrum a le pondera- turn, fexBourn Cercbris inpondcieaqu.malerecomperit, Proui- da fane magnum conceflir Cerebrum, vt in eo fa?- iiciter innumera? principum facultatum adbones exerceantur. Ce- rebrum ergo tenue iubtileue dicitur, quando in eo mulrurn eft ae- ris, & ignis. Hanc fortailis obcaufamBiiiofiingeniufi dicuntur: Etifi Mclancholicos ingemofos efle compertum habeamus. Melan- cholia autem fingulan ingenio funt pra?diti, docence Ariftotele .1 Sedlione 30. Problemat. qua?ft. 1. Melancholic! tamcn Cerebrum habentcralfe conlihcntia?, imo Irigidum (kcumquc. Nec Biliofi fdi, aur Melancholia, ingenio/i videntur,fed prater hos,non- mill Pituitofi. Qi tornado Cerebrum tenue s & rarwn di- et tur. Horn in is Cerebrum houino tri- plet mains. Ho minis corebru fe~ xies boiuno poderofius. Btho/i in- geniofi. A4 dacha* itic* ingen, o Ji ex Ari- (Ictelc- Cum Homines variam babentes Cerebri confiHcntiam inge- niofi videantur, non placet Argenterio GaJeni do&rina modo ex- pofica de Cerebri tenuitate. Miraturq, quod Galcnus ex ingenij perfpicacitate,& tarditate Cerebri conftitutionem tenuem aut craifam coJJigat ,quodq, craflitiem , & tenuitatem, tarditatis, aur per/picuitatis cau/as ftatuat. Nam Jibro 8* de Viu Parr, feri- bit, inteJJeftum fequi bonam Cerebri temperiem. Neq^enim, in* quit Galenus, Bonitas & perfe&io intdledlus multitudini ipirkus animalis potius videtur actribuenda, qudm qualitati, Ex quo loco Argente- rius i-,alem no femper cemrartus. Bonitatem intellectus cerebri te. perarnento tnbuit Ga. lenus. D E S I G M I S; colligit Argenterius ex tempcrie primarum qualitatum ipfius Ce- rebri, & Spirituum, intelledum variari. Item Comment, u in«* Jib.6. Epidem. feribit idemGaIenus,eosdfementc la:fos,qui aut nimis magno capite, aut paruo funr. Hie magnitudinem, & par- uitatem Cerebri, & tr.ediocritatem, caufas effe ait bona?, & mala? intellcdionis. Item 24. tex.4. Comment*6. Epidem. feribit tar- diores ad intcJIigendum,& agendum Homines reddi, quibus os ventriculieftfrigidum:c6patitur.n.iJii Anima parti.Hinc colligit Argcterius,ingenij bonitate,& tardirared varia Cerebri ftrudura depcnderc, licet fateatur ad adioncs principes eliciendas jCcrebri temperiem, & Caloris n at ini bonitatem aliquid confcrre. Verum, inquit ille, quod maximum eft in hac re, fumitur ex ftrudura ip- fius Cerebri, quatenus ipfura organica pars eft : Et id eft, quod Ariftore les lib. i.de Hiftor. Animal. & in libro de Phyfiognomia euidenter expreflit,cum ex fronds,tcmporum,naftjfuperciliorum, oculorum, palpebrarum. Sc aliarum partium, qua? in Capite funt, varia cdhftitutione, animi mores dijudicandoseftedocet. Non imperite omnia Argenterius produxit :indode ta- men Galeno aduerfatur, quod tenuiratis, &craflitiei Cerebri me- minerir* Fateor ego, Mclancholicos, Sanguineos, & Piruitofos nonnuilos ingenij bonitate ornari, aliter tamcn ac Bdiofos; Nam hi prompta bolertia res quafuispenetrant; Melancholia vero , & cateri pleriq; longa,afliduaq, fpccuiatione rci cuiufuis naturam ri- mantur. Quod attinet ad variam Cerebri ftruduram , fateor & banc adionibus faucrc, vel obefte. Sed id non impedit,quoin/, nustemperamentum, Sc modi fubftanti>, vrtenuitas,craftiries, & conftmiIia,edendis adionibus profintdmd vero Galenus libro8. de Vfu Partium cap. 1 5. poftqudm docuir Spirirum animalcni_4 non in foil's Cerebri ventriculiscontineri, verumetiam magnam cius copiam in Cerebri corpore, fed pociflimiim in pofteriori Ce- rebri parte,a qua in fpinalcm medulla,rursufque in neruos aman- datur, Eraftftratumarguit,quod adiones nobiliores ab Hominc, quam a Bruris,edi dicat, idedquia CcrebeIJum,imd rotum Cere- brum habet perplexum homo. Si enim,inquir, obtalcm Cerebri compofttionevn Homines ratiocinarenrur, paricer& Aftnhquo- niamhi Cerebrum habent perplexum ;cum tamen fine vllo plexu aut varietate idipfum habere debeient talia ftupida, & rudia ani- Excellent magnit ud* capitis tH~ cdctnnt, paruitas eiufdema- lam caufat intelitUto- tiem. Oris ven~ triculi fri- giditatar. dti reddit tntelleUu, Urgent e- rius per- finngttur. multi tnge. niofi duu- tur» Spirit us ammalis nontn Jolts cerebri ve~ trtculiSiJtd in eius cor~ pore re(i- det* Era fifir a- tus Jirtfi. exfilia ne~ pos i k Gal, car pi fur. LIBER PR I MVS tnalia5 fi plexlbus Cerebri vis ratiocinandi tribui deberet:. Con« dudit ergo Galen us,a$iones Cerebri no a compo(itione5fed eius temperamento dependere. Melius autem fortefuifler,inquit ille* exiftimare Intelleftum fequi non compofitionis varietatem, fed corporis,quod cogitat3atqi inteJ]igit3quodcunqi id tern- perie: neqicnim bonicas acpcrfe&io Intellects multitudini Spiri- tus animalis potius videtur attribuenda, qudm qualitati* Galenus fibicoftans, in Opere fuo de Locjs affetfis Cerebri temperie,men- te abfolute a Cerebri temperieaftiones primarid, &pcr fe depedere.Huic fententia? fauct Hipp.Lib.i.deDia?ta,vbi haschabetiCiim in corporepars ignis ficci(Tima,& aqug humid iflu ina,a?qualiter temperantur,priidenridjmum quid nafcitur.His ma* nifeftc Hipp.Tcperamenrnconftituit principua&ionu authorern. Non ieueargumentum ad hniusdodfrina?confirmationem de- fumi poteft excommuni GaJeni, &4'niuerte Scholar Medicodo- (ftrina. Omnes enim vnanimiconfenfu memcria? defect m/atui- Cerebri ftur m tntellettus yeratio. cifiaftio' xu, amho- rip fiat mt taccmj phrcnitidenijLethurgum & confimiles atfedus a Cerebri intemperie prouenire aikrunt. Ergo Mernoria3Prudentia3Intcl- cnt^a confimiksadiones a rempcric, intcinpercicontrarian principaliter dependent, Sdcantergo Arabes contendenres 3 Cerebri principes adiones ncn ** t€rnPcne> fed a Ventriculis eius emanate. Maior enim co- rum pars Ventriculis Cerebri, & confequcnter eius conformatio- ni compofirioniue 3miras tribuit Virtuces: nam in anterioribus cerebri ventriculis Senium communera >& imaginatricem facul- tatem contineri aiunt> & apertis ijldem Ventriculis imaginationc £eri3 ijfdcmq, occlulis imaginationiscdTationcrn fuccederc; Dam autem Homo difcurrcrecupir, ventriculi medij, & pofteriorisori- Multi morbi m- U™lbrT £r(,0 tas in tuts- t*UoMa ficia referari, quoties e contra a difcurlu cdlare vuk, tunc cadctn ori£ciaclaudi. H#c £gmenta vnico verbo refutare non eft diffici- k, Ventriculi autem Cerebri ad Hominisnutum non rderantur, necclauduntur. Nam motus omnis noftrse voluntati obediens. roufculorum ope fit: Ventriculi autccn Cerebri nullos habenc £bi annexos mufculos.Ergo noftro arbitraxu non aperiuntur,nec clau- duntur. Infuper inter tci tium 5 & quartum, flue pofteriorem Ce- rebri vcntriculum , nondum ab Anatomicis repertura eft orifi- dum* quod claudi* & rcfeiari poffec > quoties non memorandum* JrabercH fequaetbus perlbw&H- aut memorandum eftet, vtfingunt Arabesquidam. C2eterhm,figura Capitis, & confequenter Cerebri, concinna, dic/tur efle boni iudicij indicium j ftcuti figura acuminata, ftuefa- ftigiata,fiue turbinata,fiue pineata, quale habuitimpudentiffimus & procaciffinuis Thcrfites, quod hx figure bonas ma- lafueoperationes efficiant, fed quia funt indicia teperati, autinte- perati Cerebri.Na optima Cerebri,& Capitis ftrudtura ab optime prouencrunc teperamento in ipfa Hominis prima conformatione, Generatrix porro Facultas,vt Hominem procrect, materiam ake- ratam requirir. Si verd ma ceria fucrit temperata,cffigiationem_j ftueeftormationemcongruam facilerecipit. Facultas enim gene- ratrix vaiida eft , ft temperata, & ccpiofa eft materia: Formatrix ft mi liter vaiida eft. Exaduerfo materia inteperata vix bene effin- gitur.Vnde ftrudur* Capitis,& Cerebri,eiufdem Cerebri ternpe- ricm,vel intemperie arguunt:Etideo optimam Cerebri ftrudura, fine conformatione efte Hominis prudentis indicium rede docuic Galenus Iib.7. dePlacitis Hippocrat. & Platon is, ac alibi paflim; non, vt dixi, quod optima Strudura Capitis , aut Cerebri adio- nesedat principcs, fed quia eft optimi temperament! Cerebri in- dicium, Eft enim conditio, ftne qua non ederet temperatum Ce- rebrum probascongruafque adiones. - CopioseFcct de Cerebri tenuitate loquutus fuerim 5 difficul- ras non fpernenda occurrit,quam a neminc antefe propofttam ia dat Hieremias Triuerus Brachelius. DjfficuJtas hccc eft: Tenuitas nulli qualitati videtur familiaris: & forte videtur maxime propria, Vt ilk inquitjipft caiidirati: cxeplo funt ignis Sc aer,qui funr pnrtc- nuis fubftantjfe. Sed huicdodrina?aducrfarurGal.quiljb, de Ar- te Mcdica, Cap, de Hepate ,tenuitatem fanguinis in Hepatis hu- mid itarem referc; adedqi non fol i igni, & aeri, fed etiara alijs re- bus conuenit. Ex eadem hac Galcni dodrina maioradhuc nafei- tur difficultascirca ea qua? d nobis dida lunt de Cerebri tenuitate. Namlngenium,vt ait,Cerebri renuitatem indicatjeodem tamen librodc ArteMedica, cap, de Hepate, fanguinis tenuitatem He- patis humidi indicium effcdocuit Galenus . Vndeftc argumen- tari licet: Sanguis tenuis hepatis humiditatem ftgniftcar. Ergo pa- nder tenuitas Cerebri, cuius indkiu eft Ingenjum,eiufdem Cere- .bri humiditatem arguk: quod tamen did ncquit iquoniam bumf D E SIG NI S. Figura pi us con- cinna & in concinna. T herfites a pud Ido- ms ru. fiul- cus. Dubinin a Brachelio print oppo- sition > & folutum. LIBER PRIMVS ditas Cerebri ftoliditatemdcnotat: Vulgoenim dicirur, & ab om- nibus receptum eft, quod ferevnufquifqi tantum habct ftultitia?* quantum humidicatis, vtcum Brachelio ioquar. Brachelius ingenue fatetur, fe no poftehuic obieftioni fatisfa- ceresRefponderetamen conatur tenuitatem in que diftinguens; craflfiustenue, tenue vocat: exadre tenue , fubtilc appcJJar.Sapguinem ergo tenuera dilutiorem>& magis humidurn appellauicGalenus :Schuiufmodi fanguis diiums , fiue fero pra?- indubie fignificat.Eft alia fubftantia tenuis, qua? fubtiiisdicitur,qua? conftatex tenuioribus parnbus, atqueha?c eft,qua? fubtile edit ingeniam • Quantum autem inter fediftcntprimaiJJa tenuiras,&fecunda,qu£fubtilis dicitur,con. ftatexaqua, acre, &igne. Nam aqua cft dilution ,tamcn aer, Sc ignis multdtcnuior,autfubtiJior, Ergo corpora , in quibus humi- dum aqueum pra?dominatur, non funt (impliciter & ablolutc re- nuiora,aur fubtiliora: Sed vcrcfubtilia&tenuia dicentur ilia cor- pora, qua? aerca funt, &igneaj & talia funtcalidiora, humidis corporibuSoHmc condudi poteft, fubtileftccumque Ce- rebrum habere Ingenium, qu.iin craftum Sc humidurn, Cauendum tamen ne ftarim dicamus Subfile Cerebrum, bonum parerelngenium, nifttalis fubftantia tenuis >illuftris (it. Habct enim Corpus noftrum fead Animaa*, cuius eft inftrumcntum_-#> tanquam fpecuiumad vifum , & obie&am imaginem redditex- quiiitiiisific & corpus noftrum5aut fpiritusqul illinc proficiTcitur, quo eft tenuior atq; illuftrior, ed diligentius&exquiiitius Animas obi;cit,atqj exhibet fpecies, Thomas Rodericus A Veigadi&am obieftionem ex Brachelio tranfcripfit,etft neq* hums, ncque alterius fere vnqudm Fcrneli j more, meminerit, aliter oppofttis rcfpondct.bed ,inquit, caufa eft tenuicatis fubftantia? in liquido , & in folido corporer nam in liquido , vc languine ,tentiitatis caula eft mixtio aquae plurima:ea ideo atteftatur humiditati hepatis,quia inhuraidohe- pate ob inopiam refolutionis manec ferum • In folido autem cor- pore,quale eft Cerebrum,tenuitas fubftantia magis feqmtur por- tioned! multam ignis&aens cum defedu tcrrx incraftantis: ideo tenuitas fubftanriae Cerebri non indicat humiditatcm Cerebri* ficut tenuitas fanguinishumidicatem Capitis( voluic forte dicere> hcpatis. Sc non Capitis.) V eig£ [o- hiltC- D E SIGNIS. Quod obiecit Brachelius de tenultatej earn nimirum nulli qua- litati efte propriam, bene pronunciatnt* quia nec ca!ori,nec frigo* ri, necficcitati, nechumiditati foli competit jcum vidcamus ean- dem non foli conuenire igni, nec aeri foli, nec aqua? foli, fed his omnibus, imo & terreis exhalationibus, quit ftcca? funt. Quod attiuet ad propofttam ex Galeno obicdioncm,hanc nul- lampror usexiftimo: Nam nulla eft paritas in repropoftta. Bene quidem mferim us, hepatis humiditateni ex fanguine nimisliqui- do atq; diiuto & tenui, fed Cerebri tenuitarem ad eiufdem Cere T emit m t ribas ele- ment is fa- rm Haris, Difiaitas in obie- %ione i n~ uenta. bri humiditatem , tanquamad tenuitatis caufam xeftrre nefas eft. Nam nos fanguinemtenucm hepatishumidi indicium, manifefte vidtmus dum extrahitur i fed Cerebri tenuitarem nullomodo vi- demus, cum Temper nobis id occultum fit. Ergo in propofita nulla eft pariras: & fiqua inueniri poftet, locum ilia ha- beret in excrementiscopiolis & liquidis, qua? a Cercbroalicuius cxcernerentur. Nam ha?c Cerebri humiditatem ,ficuti fanguisex- tra&us hepatis humiditatem manifefte oftenderent. Ifti fcriptores dixifle videntur, maiorcm efte Cerebri tenuita- rem,qudmfanguinisi quia ignis, &aer,aqud,qua fanguishumi- dus diluitur, (unt tenuiores; adeoque tenue Cerebrum caufa erit fubtilis ingenij. In quo fane non Jeuiter aberrant. Nam ft Cere- brum elTet tenuius fanguine diiuto ,tantum abeft vt ab eo fubtile manaret ingenium,fed ne vllo pa&o ratiocinaretur Homo tarn-* tenui Cerebro pra?ditus.Ccrebrum ergo omne ex fua naturacraf- fum eft; Sedquodtenuiorisfubftanti#, & quod acriscopioft ,& ignisparticepseft,tenue dicitur,non fimpliciter & abfolute, cum femper omne Cerebrum craftum efte debear/ed refpe&u mulrum crafTi Cerebri,Queries autem igneum eJemenrum in Cerebri com- pofitionecopiolumeft, idem purius redditur, & mukd illuftrius; quoniamcalorillein Cerebro examinat, illuftrat,& ft quod la- ter cxcrementum, id attenuat, abfumit,&adeuacuationem difpo? nit, Tenuitasergo ha?c, quia temperamentum fequitur igneum, aereumqjpotiflimurn,ad a&iones aliquo modoconcurrit ,ftcuti pupilla? tenuitas ad viftonem. Intelleftiscun&js hatfenus derenuirare Cerebri propoftris, no erit intellefludifficile quod inconrextu docuir Gaicnus, tardita- tem intelletcrrena?que funt: Itaque quafi fomenta in fanguineefficiuntur,feruoremqi per iram accen- dunt;exquofir, vttauri,&aprianimofi ,iracundi ,furibu8diquc ftnt: fanguis enim eorum fibris refertior eft. Et quidem taurorum fanguis omnium celerrime coir, & durefcit. At , ft fibras detraxe- ris> fanguis noncogetur. Vrenimftexlutoterrenam portionem femoueris, aqua non concrefcerj ita fanguis fibris derraftis incon- gelabilis manet:fibrarum enim naturaterrena eft: quod,fi non_* eximantur, cogitur vt terra humida frigore. Cum .n, calor cxpri- mitur humor vna trahicurjatq; euaporatur, vr di&um iam eft; at- que ita concrefcit, non a calore ficcefcens , fed a frigore. At veto quamdiuincorpore propter caloremani- malibus inditum . ProfcCfd naturam fanguiniscaufam efte, cur permuka animalibus vcnianr, turn per mores,turn etiam per fen- fum, ratio eft; materia enim totius corporis eft. Quippecumali- mentum materia fit , fanguis autem vJtimum alimentum habea- tur: facit igitur vc plurimum differentia? exiftat > (i caiidus aut fri- Senfus mo, bills ttnuem htu bent fan- gut new. Sanguis aqua [us ti~ widos eli- cit. fExangiti* • anguineis trmidiora. Sanguinis fibrofi ejfe- ttus. Ftbrt foli- , terrea funt. Tauri & apri cur ewmoji, Quart] an- nuls in cor- pore non~, concrefcit. Sanguinis naturam a ft tones fequimtur* gidus ftt, fttcnuis aut craftus , ftturbulentus , ant nitidus. Sanies pars diluta > ftue aquofa fanguinis eft , co quod aut nondum con* coda, aut corrupta eft, Iraqi id vel fanies necdlario eft, vel fan- guinis gratia eft. Precedent!capite 3. Ariftoteks alimentum omnibus cx humf- do, & licco fuppeditari docuit, atqj praserea caloris natiui virtu- tc ,( caius principium tam animaJibus quam ftirpibus ineftj aJi. menca concoqui atq; mutari. Prima enim alimetortim adminiftra- tio pcrfpicua eft, cum per os,partefqi ore contentas perficiatur ani- maiibus, quoium cibus fedionem deftdcret; fed hare fedio nul- liuscaufa eft concodionis, fed facilitatem concoquendipotius preftat. Cibi enim ilia minutatim dmifto facit , vtcalor facilius conftciendoexpedianat fuperior (thoracem inteUigit), & inferior venter iam cumcalorenaturali fuo concoquedi officio funguntur, Sed vt os animalis cibi incofedi meatus eft, atq, ctia parsei anne- xa, quamgulam appellant, cibum ,quibus data eft animalibus, vfqiad ventriculum dedweit 1 fic alia quoqi adeffe principia opor- ter, quorum opera membra omnia corporis ex ventre,naturaq, in- teftinoium,quaft prefepi, pabulum capiant. Stupes enim ftue, plants? fuis radicibus alimentum iam cofedum ex terra hauriunf: quocirca ne excremcntum quidem contrahiin ftirpibus folet: ter- ra enim caloreqieius perinde, ac ventre, vtuntur. Atanimalium genusomne fere, fed aperte qu# incedunt ,quaft terram intra fe continent finum ventris, ex quo, vc iifarradicibus, ita ha’C aliquo intercedente, cibum aftumere debenr,donec ftnem fequentiscon codionisfaciant.Cibusenim ab oris officio ventri mandatunhinc mem bruin aliud capiat necefte eft:& quidem ita nature confti- tuir. Vena? enim per totas lades ad ventrem cenduqt vfquc, exor- ftemferius. Paulopoftconeludit Arift. fanguinem in venis ,tan- quam in vafis, elfe vltimum animalis alimentum. Capite vero quarto d nobis hue translate fan's exadeea qua? capite 2. de San- guine propoluit, examinauit ,oftenditq; quemadmodu animalia habetia copiofas fibres in fuo fangnine,funt iracunda,& tarde co- rumdem ira reprimitur. Nam calorin fibriscraffis & terreftribus femel accenfus ,difficulter extinguirur. Difficilius enim calor in ferro cadente contemus extinguitur, quam ille, qui in ftupa, aut palea,tenuicorpore pcrcipitur, Carbonumporro ignis,quam D H S I G NT I Afa ft tea- tio non alt. menu ea- ch o fed co- rninutio O3 praparatu* ad cobho* n em eft. V entri in- feriori vim coquendi tnbuit. A1 embra corporis ex vent riculo & intefli- nis-> pab uln cap innt' Stirpes* Ven arum prtnctptum eft pars in- ferior ex ■drift* LIBER PRIMVS flamma diutiusperfeuerat ,&potentiusvrit. Sed hxc occafione fanguinis di(fta fuffidant. Ingen ium, & tarditatcm, alia proponit Signa Galenus, cxquibusftatus Cerebri colIigitur.Quoticscrgoaliqujs Faciledi- fcit,Signumcft f erebri fubftantiam facile imbui ferum idolis, fiucfpccicbus. Ha?c fignificauit Galenus bis verbis ; Difccndi ve- to facilitas formarum (ideft fpecicrum) facile furccptiuam. Huic adiediua?particular,fufceptiuam, addcre oportct,fubftantiamj Nam Galenus vuJt Cerebrum faciledifcentis,efle fubftantiam fa- cile fufeipientem rerum imagines. Hie inter fe Interpretes non mediocritcr diferepanr. Plufquam Commentator , ftue Thunfa- nus,putathosqui facile aliquid fubftantiarrL-* Cerebri , pradertim antcrioris , moJlem &bumidam, &ob banc molJitiem & humiditatem facilcs fieri rerum impreftiones, quas cito Senfuscommunis3& imaginatio, vt illecum rnultis loquitur, pcrcipit. Ipflusverba fubijcio, Dcindecumdcdit Galenus cogni- tionem complcxionis Cerebri per operationes cogitatiua?, vel di- ftindiuar, qua eft operatic mcdij ventriculbdatcognitionem eius complcxionis, per operationem fensus communis, qua? eft opera- tic anterioris Venrriculi, & dick ( facilitas veto difccndi) eft fignu Subftantia mollis, quare Sc humida?: mollitics enim eft effedus humidi, Vult autem per facilitatem difccndi, bonitatem fensus communis: Phanrafia vel informatiure operationis. Eft enim fa- cile difcerc, facile imptimi ab cbieCtis, feu facile informari: Ha?c autem facilitas caufatur amollitie Cerebri tmaximetamen ante- rioris partis. Molie enim facileimprc/HbiJe. Oddus de Oddis in eadem eft cum Tburifano opinione > pro?- terqudm quod fenfum communem ab imaginationc diftinftam_* re/e'cerir. Martinus Acakias ncquaquam ab haefenrentia recedit: Di- feendi enim, inquit , facilitas mollem: difticukas, duram Cerebri materiam arguit. In re enim molli y vt cera, v. g. ftgilJum prom- ptiusi in dura veid, vt Japide, aut ferro, segrius imprimitur. loannes Agricola Ammonius, parum d dwftis Authoribus rc- cedit. Difccndi , inqinc, facilitas Cerebrum ftgmficac formarum facilefiifceptiuum. Eiufmodi enim Cerebrum facile excipititn- prelfiones fenftlium: quod cum raolle (it, proprium rc&e dixeris Signu fla- tus cerebri ab Iwagi- nati no de, lump turn. *T hurifam CXpofitiO. Oddi opt* mo. Acakf* ct; in to. Agree oU. D E $ I G K I S, Cerebrum,hocmolle humiditateaerca,non aquea. Quamuis hu- miditas aquea non ita impedirdifeendi facultatem,(icut prompti- tudinem Intelledus. loannes Argenterius ab cadem fententia null o modo reccdit. Brachdiuspcculiarcm in hochabet opinionenr Facilitatetn«* nimirum concipiendi rcrum imaginesab Imaginatrice facultate, ab optimo prouenire Cerebri temperament©. Cerebrum autem, inftar fpcculi, illuftre dfe debet,pariter & fpiritus.Quarc cum hu- midum Cerebrum illuftreeftenequcat, nec poterit confequenter die caufa facilitate difeendi. Idem tamen Brachdius paulo poft cogicurhumiditatcm admictere caufam prompts imagination!**, fine conceptionis rerum. Sandorius non aliam ftatuit caufam, ob quam imaginatrix fa- cultas facile rerum imagines apprehendit , quam Cerebri diapha- neitatem , quam etiam fuperitis Ingenij caufam efte protulit. Sic igitur omnem vim acute intelligent, quod Ratiocinatricis Facul- tatis munus eft, & vim pariter facile difeendi, quod Imaginatricis fiue apprehenftusE facultatisotficiumcft , Cerebri Diaphaneitati tribuit. Refert enim fe diu cogitaffe, quam ftatueret fubtilis inge- nij caufam, & fe tandem in ill am incidifte opinioncm, vt omnia diapiiancirati concederec. Argente- nu\ Brucine- liui. Sanftory opinio. Ingenii acumen in telleftus.> dtjcedt fa- cUitai ima ginat touts foboles eft. Scd profedo iadanterfchuius opiaionis authorem fact > cum aliquomodo Brachdius rei huius mcmincrit, dum Cerebrum il- Juftrefpeculo alfr-tnlat. Haly pariter , & Sclanus «quiualentcr, ciufdemfuere opiuionis: & cam Jonge anreSandorium propo- fuit Argentorius,qui hacferieJoquitur: Veriira,ciicn videatur Ce- rebrum non aliter fufdpere , quam oculus colores, & fpecuia re- rum imagines, videretur caula fumenda die ex illius pura,&diaphana.Verumabhacopinionecogimurrecedere,qudd Cerebri fubitantia lit opaca,denfa,nihil habens pcrfpicuum.Qua* re nec etiam ob raritatem recipere pored. £cce fulftcicnter fuppref- fa Sandorij opinio s contra quam valet adhuc argumentum duf- dem Sandorij contra Sclaoum,quod fuperiiis a nobis feriprum eft. Dicendum igitur cum vniuerfa ferine Schoia Medica, Cerebri naturaiem moliitiem a naturali humiditate pendentem die facilis apprehenftonis caufam. Videmus enim Pueros ad difcendum-* promptos, Senes verdincptosjquod non aliunde prouenit, quam San ft or ij i aft ant to, detefta. Pueri faci- le, Senes diffic niter dtjcant. quod Pueri molle habcant Cerebrum, fenes verd durum. Adda- mus his ntolles tame efle aJijs ingeniofioces ex Ariftotde.Hic ob- fcruarc oportet 3 me nontribuere diTccndi facilitate™ Cerebro ni- mis humidosquoniam iftiufmodi difpofttio ad difcendum, & me- morandum, eft prorsus incpta. Difcendi facilitate ditfkultasdifcendiopponitur jquo?a Cere* briduritie, aut faltem nimiacraflitie, aut impuritateprouenit. • Poftquam Galcnusde fundioncfaciieautdifficililmaginatri- cis FacuJtatis egit, ad Memoratricisfundioncs progredicur. Qui memoria igitur polleat, Cerebrum ftabiJc ac firmum habent. Per ’ ftabilem Cerebrifubftantiamjficcam inteJliguntaliqui: meliusra- menfentiet qui Cerebri ftabiiitatcm referee ad ftabilem Hominis atatem •> in qua dum qais veifatur 5 Cerebrum eft mediotris con- ftitutionis; non enim tunc crefeit, ficuti in primisaratjbus,nec dc- crefcit, ftcuti in fenibus; nec eft humklum3 ftcuti in Pueris, nec fto cum valde, ftcuti in fenibus. Compertum enim eft , Pueros non efte rcrum memores propter humiditatem Cerebri* nec fenes pro- pter nimiam ftccitatero fubftantiae Cerebri, & pituitofa excrcmcn- ta in hoc genita . In valdc quidem duro Cerebro Imaginum ira- preflio non ftt, aut ft ftt, ieuiter id fieri contingit. Quare ex Jeui impreftione memoria permodica,aut nu Jla.Stabik ergo Cerebrum eft in iuuentute* in qua ided Homines memoria pollenr. Memoria’ bonitati opponitur obJiuio *qu£ eft dcbilitatio 3 aut ddirefeenria habitus3 vei Imaginis, rcpofttiE. Obliuioniscaufa eft fluidicas fubftantia?Cerebri. Per fiuidum Cerebrum intelligunt communiter Interprcteshumidum, Galenuslib. 3. de loc. afted. morbofa? obliuionis caufam ftatuic Cerebri frigiditatem ,quamuis morbofaadhuc d nimia humidica- teprouenirequeat. Si nomine fluiditatis , Cerebri dinainutionem intelligerc pla- cet , rede fenes obliuiofi dicuntur. Kam his Cerebrum confumi- tur 5 teftc Hippocrate Jib. 6. Epidcm* fed. 3. vbi ait: Cerebri con- fumptio, ided & ealuities. Galenus in Commencanopro Cerebri confumptione, Cerebri comminutionem incelligit: Hac, inquic* Gomminutione d ficcicatc fada ftunc calui: Nam Cerebrum d fu- periacentibusoftibusftnciptis,ftue bregmacis,recedens, non am- plius eadem humefdcic; vnde pili deftciuuu Cerebrum quidem in LIBER PRIMVS Difcendt difficult as. me- wort a can- M Obliuionts can (a. Cerebrum cijwnitur. Caluitici caufa. luuenlbus, inquit Galenus, molle cum fit, (rdpcftu fenis fciJicer) atquehumidum ,caluariam tangerc, omnemqi inter iorem inani- tatem complete, in fcaibus veto ficcefcens fubftdenfqi ab ea difta- re, fopiiis in animalium diffoftionexonfpexiftis. In quibufdam nimiafcne&ute laborantibus Cerebrum arefeere docet Galenus ibidem. Non eft ergo mrrandum, fi in (embus fenfationes inepre fiunt, fique memoria non pollcant.Senfuum enim inftrumenta at- trito Cerebro neruorum principle , neceftarid attcruntur atqj are- feunt. Sed de his fatis. Poftqudm de iudicio, apprehenfione, & memoria difteruit Ga- lenus, rursiis ait, hos, qui opinionem facile mutant, habere Cere- brum calidum: Qui veto opinionem ftabilem feruat, trigido eft prseditus Cerebro. Cerebro autem calidi, fpiritus animales ha- bent calidos, mobiles, & confequenter inftabiles: inde opinionis mutatio; opinionem veruntamen inftabilemparitadhuchurnidi- tas: Vnde mulieres,& pueri in fuis opinionibus, non nifi rard,fta- biles.Frigidum modice Cerebrum fpiritushabetquictos,rerumq, per confequens fimuiacra: inde opinionis firmitas. Capite i s.Artis Medica? pollicitus eft Galenus, fe daturmn-3 alia duo Signomm genera, quibus Cerebri conftitutio detegitur. Primum horum ab a&ionibus naturalibus, attravftione, retentio- Alterum verd genus defu- mitur ab ijs, qua? Capiti extrinfeciis adueniunt, vcl la> dunt , vel iuuant. Sed de his duobus gencribuscommuniter, ideft promifeue, iaferius, durn de Cerebri Tempcramcntis, aget Galenus, D E SIGNIS. Caufa in- confiantiA in opinio- mhiis. Sfabilis opinio vnm de* S E C T I O V. De Sigois bonas Temperature Cerebri. QVarnquade Infalubris Corporis fimplicker Sign is pol- licitus eft Galenus in progreftu fe loquuturum ,tcmpe- rati tamen Cerebri Signa proponiteap.13. Artis Medi- ca?,vt rursiis Cerebri intempenes inde mcliiiseluccfcac. Re&umenira tefte Philofopho tex.85. de Anima, eft fui,& obliqui index. Caput ergo prafatum fubijeio. Siquidcm Cerebrum fortiatur bonam quacuor prim-arum--# LIBER PRIMVS Cerebrum ad iuftitia temperatum ftgna bona ha Menus dtfta, ha- hebit. qualitatum temperamenrum, omnia, qua: diximus, habebit mo- derata: & excrcmenta, qu# vel per palatum, vel aures, vel nares, vel oculos expurgantur, ha?c quoq* modice fe habebunt; atqj ab ijs, qu£ extrinfeciis occurfant, minime la?detur, qu£ feilicet, vel calefaciunt, vel frigefaciunt, vel humeftant, vel exiccant. Talibus igitur capilli Capitis, cum adhuc flint Infantes, fubruft; cum ve- rdPueri, fubfkui i cum iam adoleuerint,flaui fiunt,medijqi quo- dammodd funt inter cos, qui exquiftte funt cnTpi, & fimplices: non tamen facile caluitium pariuntur. Qua? verd dicuntur, ac po- fteriiis dicenda indicia funt, accipcre oportet,vt in bonam haben- tibus temperiem habitationibus. Qua? autem ad ca pi llos at timmt, non ad locorum tantum/ed ad humorum quoque temperaturam, qui Cerebri temperature proportionerefpondent, funt referen- da. Si verd calidius (it, qu:im oporteat, in altera verd oppofttionc bonam habeat temperaturam ,ftquidem in caliditate multum ex- ceflerit, omnia qua? dicentur,validiora erut indicia: fed, ft paruus fuerit exceflus, imbccilla. Communis autem ha?c ratio ftatuatur in omnibus partibus ,quarum in temperacuris vniuerfis fumustradituri. Signahacfenusexpoftta ,qua?nimiruni defumptafunta Capi- tis difpofitione, comprehendente eius magnitudinem, figuram, &capi!Ios,nec non a&iones fenfttiuas, motiuas,& principes,ada* ptat modd Galenas Cerebro temperato : ideft , ft debite & con- gruenter fe habuerintquatuor iam di&a Signorum genera,& fere fuperius expofita. Cerebrum indicabunt temperatum; & vice ver- fa, Cerebrum temperatum di&a omnia ftgna in moderata boni- tatehabebit. Bonam Cerebri temperaturamhic inteiiigit Gale- nus,temperamentuad iuftitiam,nonadpondus: Nam Cerebrum ex fua natura frigidum eft, & humid um , reference Galeno lib. i. dc Temper, cap. vitimo, & alibi paffim. Rurfus in capite proponit Galcnus ftgna temperameti Cerebri defurnpta ab adionibus naturalibus, dc ab ijs, qua? exterifcs occur- runt, deque capillis nonnihil dick. In Cerebro enim temperatena- turales facultatesprobefuo fungunturofficio. Quia ergoconco- eftrix facuJtas validaeft,excrementa in Cerebro non generantur copiofa: vnde modica per vias ordinarias excernuntur. Maximam Naturecuram in expurgandis excremcmis,tam Cerebri ,quana Cerebrum natural^ ter frigidu, CT humi- dutn. Jn tempe raro cere- bro modi- ca aceruk- far cxcre menta. BE SIGHTS. aliaru partiu, cxpofuit Gal. lib. 9. de vfu part.cap. i.& forum humorum viam, quam peluitn , aut infundibula appellant, exprefsepropofuit. Excrementa autem crafliora, &grauiora Ce- rebri, per nates, aures, & palatum excernuntur: (quia oculorum in textu Gra?co non fit men tio, putat Sanftorius nihil cxcremen- torum Cerebri per eos euacuari.In quo fallitur, nam fequenricap. I4.&in Gracocodicememinit oculorum Galenas ,& per eos ex- cerni aliquid excrement] Cerebri afleuerar, &ex fletu coftat.) Oflis porro cunealis oftodecim foramina: occipitij feprem, palato, naribus, & auribus fermccorrefpondent j veluti quatuor forami- na, vrrinq; in temponbus pofita, & quatuor communia occipitio, cuneali, & temporibus, vt rede cxpofuit Sancftorius. Per quidem omnia foramina Cerebrum expurgatur. Games tamcn, Vtdix*,du#us,ad os, nares,& auresfermeterminantur.Vnde per has partes nobis Temper patcntes,Cerebri excrementa vItirno eua- cuari optime docuit Galenas. Naturae curam in cuacuandis excrementis accurate propofuit Galenuslib.p.cit. deVfu partiumcap.i.hacferie: Vnaaurem na- turae ex maximis, ac pracipuis cur is ea eft,vt nutrimeti excremen- ta ex omnibus corporis partibus purget; idque potiflimum,fi prin- cipes, quomodo cerebrum, bz fuerint; Nam lucci eius, qui parti- bus ipfis affluit, pars quidem vtilis eft adeo,atquc benigna,vt cor- pori nutriendo aftimiletur,qui fuccus re vera eft alimentum: reli- qua vero pars ad membrum vfque cum benigno peruenit quidem & ipfa, at, cum illud apponitur, fegregatur; ad quam excerncn- dam Natura meatus requiritopportunos; quosnifi natftafuerit, aceruataibi, primum quidem inftar onerisgruuat, delude vero prohiber, quominus fucci poftea affluant, vias ipforum protocol- pandorquo fit, vt membrum ipfum natriri non finat.Sed qui- dem funt leuiora. Maiora vero his, & iam morborum inftrumen- taduo haec funt, in qua: incidere tandem corpora impura eft ne- ceffe: alterum quidem eft, quod, quemadmodum animalia efu- rkntia,Jutum aut aliud quiduis einfdcmgeneris,ita partes accom- modate fibi alimenco carentcs ob ingenitarn (ibi appetentiam c0- gunturaliquid , vel ex ipfis pram's fuccis attrahere : alterum vero, quod collegia hxc excrementa tandem computrefcunt, coqut_>j modo acriorafimuI,accalidiorataade.n redfitamdam nati >ncs5 Numerof4 foramina* per qux ce- rebrum fe cxonerat, mcomoda qua nafcu- tur ex de- fect e n i - cuanon-s ex crew ,j,~ tor urn par- them o n- riinw. LIBER PRIM VS erylipelata, herpetas, carbuncuios, aliorum morborumturbam exufcitanc. Nequid igitur eiufmodi accideret , & maximein partibus principibus , Natura magrram curam adhibuit, vt fLiperflua excerncrentur. Qua? ciim genere fint duplicia (alia enimfunt vaporofa , ac fumofa , alia autem vdut aquofa, ac Jimofa: quorum ilia quidem fuo impetu natural* in fu- biime feruntur , hzc autem deorsiun , idque etiam ex fefe fuopte nutu ac ponderc) dtiplices & ipforum excretion! fecuit meatus:Ec cos quidem , quileuia crant , vacuaturi excrementa ,inaltumdu- xit,qui verograuia deorsiun repentia, meatus erant vacuaturi eos natura fecit declines, neqi id folum, fed amplosetiam admodum eftecit, vt qui mu’torum certc ,& eorundem craftotum humorum velut riui quidam, & canales erant futurf; alios verb contra , veluc foramina qua?dam tenuia perforauit proportione tenuicatis ex- 1 crementorum, Carteriim declines Cerebri meatus, turn per pala- turn jn os ? turn per corpusnanumconfpicuis onheqs ,ac magms fenfibilia , accrafla crudtant excrementa: vaporofi verbfupcrfiui, excretionesj turn qua? per corpus vniuerfurn , turn qu^per caput fiunt,cernere plane femper non licet,vt qu# pra? tenuitate fenfura nonnunquam effugiant. Porrb in humidrs quidem, & raollibus Corporis partibus nulla eft pndcripta certa qu£dam eiufmodi ex- cretion] via5 ciim humidum omne,ac molle corpus ccdere quidem expedite,ac viam dare ijs,qua? imperii concitanore per ipfum fe- runtur, pra’teritis verb ijs rursiiscoire ,atqj in priftinam coharen- tiam repente coalefcere loleat: in duris verb corporibus, nift via_,» quadam pnus fitparata, tranftre per ea nihil poteft. Hi ibidem-* paulb poft, ait: In cranio verb (Ik enim nominatur id os, quod totum ambit Cerebrum) confpicuas,ac fcnfiles vias natura vapo- rofts his, acfuligmofis excremcntis lecmt non modb propter cau- fam predidtanv, qua? fane particulis omnibus eft communis, ve- rum etiam obpriuatam, qu# fibi a litu ipfo accedic: nam paitibus corporis omnibus Caput, velut tedium quoddam calida? domui eft luperpofttum. Quo fit, vt, ciim omnia, qua? d partibus fubie- dHs fursum efferunrur, fuliginofa ac vaporofa excrementa Caput cxcipiat, largiore egeat vacuatione. Vik verb fuliginofa, & vaporofa excremcta cxcerni vult Galen us, funt era** nij varia? future, & pra?terea pori cutis capitis. Duplex genus ex- crement o- ru parent. Duplex ivia excre- tions die a- fa. Lxcretio crajjcrmTtj cx(y cm tu- tor um i cr ( t ? & na- ns. T e finis e xcre met i ci'.ul i:\tio. D E S I G N I 5. Quando rursusa Cauflsextern/s, vt acre, cibo, & potu, ac fi. railibus, Cerebrum temperatum minime Ixdi docuit Gaknus, non ita intelJigcndus eft, quafi vellet, tale Cerebrum effe impa- dbile j fed credidit ipfum non efle adeo obnoxium externis iniu- rijs, ac eft quoduis aliud immodice recedens ab optimo tempe- ramento. Temperati Cerebri capillos expofuit: in prima enim *tate due infantia, capilli horum qui Cerebrum habent temperatum, funt fubrufi, quia ex humore pituitofo ,quo Pueri fcatent, & modica bile generantur, vt communiter aiunc Interpretes: Pueri veto, quiaineis pituitaminuitur, & bills augetur , fubflauo capiliitio funt praditi; in florenti rero £tate, flauo; quoniam rune pituita_* deficiente omnem feretin&uram fufeipiunt crines a flaua bile pradominancc.Sed de pilorum coloribus fufficienter cum Galeno cgimus lib. 4. noftra Pbydologix cap. 5. Gaknus fads prolixe dcpilorumgcneratione & differentijs peregit Jibroi.deTempe- ram.cap.5. Hictamennoncftomittendum, prout in contextu innuitGa- lenus, regiones conferreadcrinis colorem. Scpcenrnonales enim videmus fubrufo, tufo, fubflauo, fiauoq, crine ornari j hos autem qui fub retorrida Zona degunt, nigro crifpoquc. In quam totam ferme perluftraui, nulios e vinli fexu , prater paucif- fimos,rutos, flauofqj vidi , fed omnes nigro , aut faltem caftaneo capillitiote&os. In temperatis vero Rcgionibus mediomodofe h tbcac crines in colore: ideft praferipti colores in ijs fepiuscon- Cingunc: Etfi maximehumorum naturam crinium colores confe- quantur. Pituitaaurcm,aibicantemcoloreni piJistribuit; Bills, flauum; recorridus flue aduftus humor , nigrum: Pituita durn Bi~ lem fuperat, fubrufum dficit: Bibs dum P;tuitam,fubflauum(fub- Bauus color oui rtcentisluteo,flue vitcllo, aflfimilatur;; Rufus co- lor albior & turbuientior, medius eft inter flauum & album} vel inter pallidum & flauum ,vtvukPlato. luxta PJatonis dodri- nammTima?ocoiorumordines fic fe habenr. d%pos .i. paliidus eft color reinillus: terra.ndigjilata pallida, Ochra dicitur. Delude fequitur 0 n oY(fV&('i.fubrufus:terrio loco v»pp'c(,i.rufus color, & eft flmilis igneo colori fulgido.Quarto loco fequitur iubflauus. Et Quinid 0*, id eft ,flauus. Colorem fiauum fa- 7*mthira C^[° ranttas reS flirts & naturanu LIBER PRIMVS ciuntfimilem viteliisoaorum non rccentium , qui vitelli ad ru- brum vergunt colorem. Vndeflauus color, rufo intenftor eft, con- tra ouam voluit Auicenna. 4 in contcxtu protuJit Galcnuscrinis ftguram; airque,eum,Ce- rebro exiftente temperate, efte permodice cnfpum,feu media’ eftc nature inter pilos omninocrifpos, & omnino redos ftue in ion- gitndinem ftmplicitcr porredos, Nam hi nimiam cutis, & humo- rishumiditatem ,cnTpi verd ficcitatem excedentem cum calorc vt plurimum denotant. Videmus enim coirigias,& pilos,loraque, igni appofita corrugarijccontra in aqua pofira reda extendi • De crifpo pile loquitur Galen, comm, i, de Humonbus: Crifpi, in- quit, capilli,aut propter temperature ftccitatem,aut propter mea- tum, inquoagunt radices, fieri folent. Libro 2. deTemperam. cap. 5, de ijfdcmcrirpis lie loquitur; Crifpi pili bunt , vel propter ficcitatem temperament!, vel propter meatum in quo radicantur: propter ficcitatem ad eundem raodum,quocorrigieque plus iufto ficcantur. Calor.n.ficcus pilos crifposclficifj veluti aer calidifiimus. Crifpi etiam Hunt capilli, quia cutis fada eft dura , vt pilorum materia reda extra cutcmpenetrate nc- queat, quare Tub cute tantifper latens exitum per aliam cutis par- tem querit j Vndecum radix flexuofa ,&tortuofainteriusfadiL^» dinisydo- rs caufc varu, fitjfimilicer&pilus extra.Ht tunc>ca!or intefus,aucfuljginis vftio, noncftcenfcndacrifpitudiniscaufai fed Tola cutis durities, aut imbcllis expultrix qua? redamateriam pilorum extrorfum crude- rencquit5aut vtraqjcaufa fimul. AriftoteIesl1b.5-degenerat.ani- redorum fiue fimpiicium, fimul atque crifporum caufas hac feric refert. Simplex autem crifpufue oritur pilus exhalatione pilorum.Nam fifumofa eft pra» fuacaliditate& ficcitate , crifpum efticit piium. Infkditur.n.quoniam duplici de- latione feratur. Terrenum enim deorfum , calidura furfum fertur: cumqi pitefua imbecillitate infledi facile poflk,intorquetur:quod pili crifpitudo eft. Aut igitur ita caufa reddenda eft, aut quoniatn pa rum humoris, raulcum autem portionis terrene ineft5dficituri vc pili reficcatiab acre ambience concrahantur. Infleditur enim quod redum cft,fi euaporatur 3& contrahitur, atqi conuellicurpi- lus , quemadrnodum, cum igne aduritur, vtpote cum crifpitudo conuulfio fit ob humor is inopiam ab aais continents calore. lew Crifpornm C rctioru ptloru ca,H- js>ex Ari- jUtele. D £ S I G N I $. feieft, quod & duriores funtpilicriipr, rcdii, (fiue fimpli- ces, $ in Jongum-fine curuatura produdi)durmn,n.quodficcum eft. Simplia autem pilo (.i.redo) qua: humoreabundant .FJuit.n. humur in his 3 & non ftiJJar. Quocirca Scytha? incoix Ponti3 & Thraces, pilo flint promifto, & fimplici. Nam & ipfi humidi funr, & a£r ambiens eos humidus eft. contra quf Jcca inco- lunt caJida 3 crifpo funt piJo. Siccum eft ,n, 6c cerebrum eorum, & caftum ambiens . Alia multa citato capite de varijs pilorum ditfe- rentijsdoCtefuomoreAriftorelesproponir, Sc Auerroesin com- mentario.GaJenus paritcrlib.z.dc temperament.c.5* materiam examinat. Occafionecerebri temperati, crifpitudinis Sc reditudinis pilo- rum naturam feruratifumus: vt cum Galeno oftenderemus modi- cam crifpitudinem efte cerebri temperati indicium . Nam pili ni- wisaifpi a ficcitate 6c calore,aut a ficcirate ipfa3 vt pJurimum na- fcuntur:reditudo verb omnimoda piloru ab humiditare cxceden- te.Temperatum ergo cerebrum media? figura? piles indicat. Decaluitieloquutus eft Galenas citato capite Artis Medico?: aitque, cerebro exiftente temperato, caputcaluitieinon obnoxiurmquia temperati fuftkientemhumorem3eumq3 pingucm ad cutem capitisfincipiti fuperpofitam cranftnirtuntj pilli non dcficiunt. Cutis.n.in temperatocapiteeft optime difpo- fita, vtcranfitumconcedat materia pilorum ab internis partibus 6c d cerebro ad earn cleuata?: Materia deniq; pilis humida ac pin- guis nullatenus deficit; faculcas item expultrix 3 rafts in cerebro temperato elucent. Cum ergo caluities a defedu materia? 3autduritiecutisfincipitis3autab vtrifqj fimulprocedat, in capite temperatum cerebrum occupante locum non obtinebit. In capitis cake docet Galen, cb validiora efte Signa cerebri 3 & cuiuluis partis , quo maior 6c cuidenrior eric alicuius3aut quarun- dam primarum qualitatum exceftusfiue exuperantia fupra alias primas. Idcft a manifeftiori cxceftii 3 a lit intemperie manifeftiora cmergunt Signa, diftinguentia naturam rci> de qua eft fermo. C/tlumej, can ft. 236 LIBER PRIM VS S E C T I O VI. De vatijs cerebri incemperiebus. DEinceps Galcni contextum dc cerebri , aliarumq* prin- ciputn parriumintemperiebus tranfcribam : Nam pro- be intelle&is ijsqua?a me hucufqi fcripta funt,nulio negotio Galeni fequensdoftrina pcrcipietur. Signa Calidi cerebri. DEinceps igitur figna caliditatis cerebri, prater ea,quae nupcr diximus,funt,qu6d ea, qua? circa caput, omnia rubicundiora, & calidiora , & qua? in oculis Cunt vena?, magisfcnfuipatcnr. CapiJli quoq* in his geoiti (quifuntcerebro calidi, criniti in iucem eduntur)<;elcriter in capite proueniunt,& cum multum in caliditacc amedideri temperatura rcccfferint, ni- gri (quia materia pilorum vehementi calore eft adufta) ,& robu- fti ( quiacopiofa eft materia ex qua gcncrantur piJi 3 & quia mea- tus cutis a vehementi calore dilatantur, vt commodam craffitiera piJi meatusperforantes fufdpiant), & crifpi (ob vehementem & cxiccantem calorem) dunt: cum vero non multum (apaediocri temperamentO/intemperies calida rcccdit,) fubflaui qqidem ab initio Hunt, deinde nigricant, ac progrcdientibus aetatibus calui- tium patiuntur,atq, co magis, quo plus modico funt calidiorcs (calor enim imrnodicus, decuriu a?tati$ fadus acrior, cutem fmci- pidsjcui caro non fubeft, valde exiccat, adeoq; pilorum genera- tionemprohibet, Pili enim ex i4.methodi, nafcunturexeoquod iimofum eft in fuccis qui per cutem tranfpirant. Cute ergo immo- dice cxiccata huic matcric tranfitus denegatur,}Excrementa vero, qua? per palatum, & nares, & oculos, & aures, pauca & conco&a ipfis exiftunt: cum incegram habuerint fanitatern. Cum vero eis caput rcpletur; continue enim,ac turn pra?fertim, cbm nullatru* vidus feruauerinc rationem, tale quid eis accidit>plura quidem in ipfts excrementa, fed non inco&a generantur,implenturque, atq* aggrauantur eorum capita a calefacientibus cibis,& potibus,odo-» ijbus,atq; hifee omnibus ,qua? cxtrinfecus occurlanctin quorum numero qui nobis circunfunditur aer. Se & rufi, & ftabjles 5 & qui iongo port natiuitatem tempore nafcuntmy tenues,atquc ab initio male nutritij& facile a caufis frigidis oifen- duntur,atque hoc ipfo offenfionis tempore dift illation ibus,& gra- ucdinibuscapiuntunneq; , fi tetigeris partes ad Caput attinentes, admodiim calide fsntiuntur; neqi ft infpexeris, rubicund# appa- rent, &oculorum veneomnino vifum elFugiunt: & fomnolentio- rcs quodammodo funt (quia vapores ab aJimentisfurfum eleua- ti a frigiditate cerebri incralfantur,&fomnumefficiunt meatus ob- ftruendo.) Signa Sicci Cerebri. SIccioris autem Cerebri indicia funt meatus (Pro meatibus intelligit os, aures,& oculos ,quia per hos dudus cerebrum fe ab excrementis craflioiibus exonerat) fuperfluitatibus carentcs ,& fenfuum perfpicacitas: funt autem ad vigilias prom- capilios habent robuftiflimos, &qui ederrime eis genitis in- n afeuntur. Crifpi autem potiiis funt, quam redi .* cito autem--* calui hunt* Humidi Cerebri indicia. HVmidioris ver6 Cerebri indicia, capilli plani, & nequa- quam calui fiunt: Senfus autem turbulenti3& excremen- torum multitudes fomni multi atq> profundbEt h*e qui- dem fimplices font Intemperatur#, 238 LIBER PRIMVS Signa calidi ficciq* Cerebri, COmpofita? autem primum calida & ficca, fccundum quam & fuperfluitatibus carent, & fenfibus vigent,& plurimum vigilant, & citb caiui fiunt: &prima quidem capillorum generatio celerrima eft, ac plurimo abundans alimento; capillos verb habent nigros3& crifpos3& tangentibus caput calidi fentiun- tur: & func rubicundi vfque ad a?tatem confiftenr ix. Signa calidi, 6c humidi Cerebri. SI verbhumiditasadiungaturcaliditati,parum vtriufq,-qua- licatibus fuperantibus mediocritate, color bonus , &calor, & oculoru vena? magn£;&pluraexcremeta, Sc mediocritcr coda:& capiJli re&i3fubflaui3& no facilecalui fiunt.Implentur v, atqi aggrauantureorum capita dcalidisjat, fieciam hurne&entur, tunc multonaagis,quando& excreraentorum habent multitudi- nem :Etfi plurimum caliditas 3atqjhumiditas crcuerit,his caput a?gritudinibus obnoxium3atq$ cxcrementisabundans,& quod fa- cile a calefacientibusj atq* hume&antibus ofFcndatur, Aufter ve- rb femper eis aduerfatur, atq* optime in Aquilonc fe habent: non taraen diu vigilare poflunt; & cum fe ad fomnum conuertennt3 fi- mul gra ui fomno (hoc eft comate) tentantur,Si vigilant , & fom- nia habent imaginationibus plena , vifus cis turbulenti , neq,*fatis fenfibus vigent, Quodfi multumin caiidirate Cerebrum a me- diocritate recefierit, paulb autem humidius extiterit ,ca lida? tem- peratura? indicia quidemfuperabunr3cumquibusleuiaqua?dam humiditatis fignacomungentunveluti fi Jonge quidem humidius, paulb verb calidius, vehementia quidem erunt, ac manifcfta hu- miditatis indicia, debilia autemcalidicatis. Communis vcrdhxc ratio in omnibus compofitis intemperaturis exiftit. D E $ I G N I S. Signs Frigidi, 6c Sicci Cerebri. FRigida? verb & ftccar Cerebri intemperature: quantum ex fc eft, frigid uni, & minime colorarum,caput reddunt; femper enim memoria reperenda, qua? d nobis ab initio eft diftin- dfcio poftta, vt preterea aduertamus, quantum ex humorum tem- peraruraaJrerentur ,qua?circa ipfu nconliftunt. Protinus autera huiufeemodi temperatura, veniscarentes habent oculos, & a cau- fisfrigidisfacilela?duntur. Quare&ina?quali fanicatefruuncur, quoniam nonnunquam leuiftima habent capita,& meatus,qui fu- perfluitatibuscareant: nonnunquam verb & grauedimbus, & dc- ftillationibusparua ex caufa facile capiuntur, Senfusautemeorum inmuentutequidem omnes vigent, arq; omnivirio carenc, fed progredientea?tatecito marcelcurtt. Et, vt fummatim dicatur, omnes celerrimam circa caput oftendunt: quare & cito cani fiunt. Capilli veroipfisquidenfge- nitis vix exeunt, Sc male nutriuntur, &ruft funt. In progreftu au- tem a?tatis fuperanre magis frigid itate caliditatem, quam ftccitate humiditatem, noncaluefcunt. Contra verb ft c6tigerit,ftccitatem quidem plurimum dominari humiditati, frjgiditatem verocalidi. tati, parumcalui Hunt hi. Natural]* ter frigi da* cito cortfc• nefcunt. Signs Cerebri frigidi & humidi. HVmida? vero,& frigida? Cerebri temperature faciunt ho- mines graui fomno centari*& ad fomnum facile conuer- ti 5 fenfibus quoque minime vigentes , atque excremen- tis redundances ,&qui Caput frigiditati, ac repJecioni habent obnoxium,acdeftiIJationibus & grauedinibus facile tentantur: neque tamen hi calm fiuat.Ha?c igitur indicia funt Cerebri tempe- rature, aquibus ft progediaris,ad1 tiones transferre Jicebit. v. FrigHs f m~ num cjjictti humditat fomiu mi- tnt. USER PRIM VS Dc oculis. SEd fufficictdeOculisduntaxac faccre mentionem. Quicim- quetangentibus quidem manifeftecalidi cxiftunt, & facili, ac crebro motu cientur, & venas latashabent:hi calidi om- nes funt: frigidi vero hiscontrarij. Et humidi quide molles fimul * & multa humiditate pleni: foci .v.aridi (imul, &duri. A fimilibus autem fue temperature caufis facileofFeciduntur: luuancur aucem •modicocontrariorum vfu , fed hoc quidem commune inomrti cuiufcunqj partis temperature dignotioneoportet nieminitfe. Jfe intm- fen eh ms o- CHlemm, De magnitudinc oculorum. MAgnitudo oculorum qmdem, vMconcinnitasadfir, St operationmn virtus , multirudncm bene temperate fubftantie oftendir,ex qua funt conformant qua? C\ dc- fint , multam quidem fubftantiam, non tamen bene ccmperatam olkndunt. De paruicace oculorum. PAruitas verb oculorum adiuntf a quidem cocinnitate , pau cam quidem, fed bene ten peraram fubftantiam oftendit, ex qua funtconformati. Si vad focia hubuerint inconcin- nitatem quandam,atq> cperacionum vicium,tunc paucam (imul, ac viciofam materiam oftendunt. Dc coiore oculorum. QVa? verb ad colores attinec, ita diftinguerc oportet.GIau- ci quidem oculi, qoi pura humiditate,ac non multa pr$* fulgent, tales hunt ob Iplendidi luminis abundantiam: contra verb nigri,& quiintermediam naturam feruant, caufas quoq> intermedia* habenr. D E S 1 G N 1 S. De glaucedine, & nigredinc ocutorum. GLaucus igitur oculus fit, vel propter magnitudinem, vel propter fpkndorem humoris,qui a Greers cryftalloides nominatur,vel propter fitum prominentem,aut propter tenuis, & aquei humoris, qui in pupiiia exiftit, paucitatem,& pu- ritatem: atqj omnibus quidem in vnum conucnientibus fit glau- ciftimusoculus. Quod fi aliquaadfint,aliqua vero non,tuncma- ior, minorue glaucedo contrahitur. Niger verd oculus fit aut ob paruitatem cryftalloidis,aut propter profundum fitum, vel quo- niam fpkndidus, ac fulgidus exquifitenon eft, vel quoniam te- nuis humor (id eft aqueus) vel fuperabundae, vel purus non exi- ftit; vel propter vnam a liquam ex his caufis,autpropter omnes fieri confueuit. In ipfis autem magis, & minus (vt ante diximus) reperitur. Tenuisigitur humor ,qud magis ad aqua? naturam ac- cedit, & fuperabundat,humidiorem oculum oftendit, quemad- modum, fi cralfior,ac minor fiat,ficciorem. CryftaJloides autem, fiquidem durior exiftat, ficciorem efficit oculum; fi vero mollior humidiorem:fic & fi plus modico tenuem humorem exce/Terit,fic- ciorem; fi autem defecerit contrarium. Glaucus color, quibufdam cadius,& c«ruleus,ac marinusjalijs Cideftis, lucidus, fpkndidus,& feiinus appellatur, Glaucus ocu- lus dicitur a no&uasoculis qua? giaux vocatur, & oculos habet Ju- cidos, & fplendidos:qui fpkndor ab humoris criftallini fplendore fulgoreqi paucum purumque, aqueum humorem illuftrante, po- tifiimum prouenit Canini verd,fiue nigri, fiuc obfeurj oculi fiunr, propter humoris aquei copiam vel impuriratem, & humoris gla- cialis fine criftallini exiguitatern5autpermodicuin (plendorenu. Glaucus tameu color , juxta Platonem , quern inmultis fequitur Gaknus , ex albo& caeruko compomtur. Quidquid hucufque de cerebro& capite feriptum eft, ita Me- dico congruit,vt nihil magis.Nam pra?terquam quod tota hzc do- £trinacerebri difpofidonemaccuratilfime expoluerit, hominutn mores & naturakm indinationem nos docet. Necdfitatem eiuf- dem do&rina? indicat Gaknus Comment. 1.in lib.d. Epidem.tex- tu 5 Dedaratum eft enim, inquit, in libris de tuenda famtate, non medlocrem vtilitatem exhuiufmodl cognitionc perdpcrc, Sc ad feruandam membri fanitatem ,& ad fucuram vitij emendacio- ncm, fiquando didicifte prius accident. Dido ergo loco a ccnn'ce exorfus, ait ccruicem validam , rob u ft an) nominari , ob du» iiiena videlicet & raagnitudinem vcrtebrarumjquibus conftat: ira quoq; fe habent ipfi circumpofiti cnufculi,tendones,& copula ftue liga- menta. At longse ceruiccs, tantum abeft vt vi aliqua polleant, vc etiain prorfus vitiofe fint, perinde atqjanguftum longumque pe- dus: quandoquidem id amplum efte, non latum duntaxat, aut longum ,oportet. Amplum aurem in lati profundiqj d menftone, pedus, collum, & aliud quodq; membrum confift it, cum proper* tione inter fe cogruaea auda fuerint: in ipfis verb prorlus, & Ion* girudo, aut maior eft , aut squalls i;s, qua? moderate k habent* Hominumquidem nobis obuiam vcniencium pedora non piiu$ apparent, quam eorum corpora nudata fuerint : fed caput illico alpicimus, & quodnam in forrem, vel frigidiorem, vel ficciorem3vel humidiorem dicimus facbm*non alicui rei alteri comparantes* fed ad feipfam. Sic eniin * vtcunqj extiterit Cor na- turafrigidiflimum * muitd fane calidiorem temperaturam poflide- bitcalidiflimo Cerebro. LIBER PRIMVS Signa Cordis calidi. Vhi cor tali nu eft tnugna re- fpiratio re- guirUMr,vt aer refuge, ram injpi- retur > & fuligo co- pofa expi- retur. JMotus ay teriaru ea- dtmagutt wee(fit ate. Calor potes tho a e, O rehqua di- latat: fri- gus vero Co^HUt, CAlIdioris igitur Cordis* vt ad modum, qui ci proprius eft, arqi conueniens*( feuquatenus ad foam mediociitaretn refertur) indicia qua?dam font infeparabilia 5& propria, magnitude refpirarionis, & pulsus veJodtas5& freqnentia; & au- dada,&ad a&iones natura prompta. Quod ftmultum incali- ditate excellent ,tunc ira? pra?cipitatio, & funbunda temeritas ad- funt, Eft aurem his thorax hifpidus, & pra?ferrim peftus, Sc qua?- cunquchypochondrijspartesprox;miores. Magna veio tx parte calidi calidistemperatura vniucrfom corpuscahdum reddit, nifi hepar vehement.iis obftitcrit. Dicemus autem paulo inferiusto- tius Corporis indicia, Eft qu dem & latitude thoracis, caJidica- tis indicium , n ft & hie quoqj cerebrum multum obftitair, (cere- brum foa frigiditatepoteft tetrperare partesquascore. Icfacitrhe- par ftmiliter) quoniam ei magna cx parte fpinahs medulla in ma* gnitudine refpondet: tantae veto crunt magnitudine vertebra, quanta&fpinalis medulla ,quare& fpina vniuerfa. Configitur veto thorax ad earn fpinx partem, qua: Metaphrtnum, ideft dor- fum didtur, tanquam ad carinam nauis.Quare neuftano eius lon- gitude a?quabitur derfo: latitude veio ent pro vertebrarum ratio- ne, quando ad propertionem carum craftitudinis fuent confixus. Ciim veto Cordis caliditas fuperans peifiautnr,ac diJarauent, in prime lui ortu thoracem ,erit ciufdem caiidicati proportione ref- pondens. Quarecum Caput paruum, thorax autem Jatusextitc- rir, maximum hoc tibi fuerit cordis cai/dirafis indicium: cum ve- to magno cxiftemecapite par mis fuerit jproprijffimum hoc eric Cordis fiigidioris ftgnu; ft vero capiti fuerit proportione reipon- densjtuncalijsfignisde Corde diftingues, ex ipfiusthoracis am- phtudine nihil aliumens* Caput pa- mum > & snagnus thoruxi & i':ceHer[a~> quid indi- cant. Signa Cordis Frigid!. Nec ma- gnusefl pulfus, nec refp iratio vbi calor nsri vrgett INfrigidiore veto Corde pulfusminorcs CKiftunt.quJratn#. do naturp conueniat: non tamen neceflandtardioreSjvei ra* dores. Reipiratio auccojj ftquidem thorax canto minor exti- tcr’f, quato Cor frigidius,pulhbus eric proportionalls.Si verb ma- jor fueric,quam pro frigiditacis quanritatc5non minor eft tanrum, fed etiam rardior &ranor. Talcs aucemtimidi fine aud .cia(ha?c a calore, timiditas a frigorc) & fcgnes,& nudum pi- lis habenr pedus. Deeiusverbparmtacc diftingucndum,vt dixi- niuspniis* Eodem modo, & de cocius corporis cal.dicace* D E SIGN IS. NaturoJ twrndi.t SignaCord:s Sicci. COr autem Hcc'us pulfus cfficir duriores' quia arteria? func Ikce) & iram non promptam quidem (in ficco fubiedo imprelfiodifficulter fit, fed femel fafta diu durat) ,fed feram,& qua? non facile fedari queat,magnaqi ex parte vniuerfum Corpus ficuus exiftit,nifi hepar obfticcrir. Signa Cordis Humidi. COrdis vero humidioris figna, pulfus molles, & mores ad iram quidem procliues, led talem > qua? facile fedari pof- fit(quia imprelfio in humido lubie&o facile fit, tacileqj deletur): & vniuerfumcorpus humidumexift t,nifi heparoblti- teric, Secundum veroconiugationem qualitatum pr.marum Cor«* dis uuemperatura? ica fe habenr. Signa Cordis Calidi, 5c Sicci. CAlidi,& licci Cordis pulfus duri sut,& magni,& veloces, & frequences; & refpirationes magnoe, & veloces, & fre- mulcb magisad veloctitem ,ac frequentiacn vergunt,thoracecordi nonaudo proportionaliter. Hi verbpra? cundis pedus habet maxime hiduruySc hypochondria. Ad adio- nes aucem prompt! flint, & iracund , & celeres, & impudences, Si mores tyrannicos habent; etenim funt in iram precipices, non fa- cile verb placabiles. Detocius aucem Corporis temperatura, Sc thoracis amplitudine, his, qua* ante diximus, proporcionaiiccr elt diltinguendum. Tilonm copi a *na~ ior% a ma- $na [ahgi- YIU COplA-sy qu£ in c.i- ltdis gene- rator pro- uenit> LIBER PRIMVS Signa Cordis calidi, & humidi. Ex Galen* lib. i, me- tho. ca p. 4. corpora ca- lida O hu. Ptida na- tural: ter, nec perfia- to,> nec ve- il lata tea- lido hnml- doque loco, putrefeunt. Ex A rift. libA'de&e' ner. anim. cap. S' fla~ tus putre* dinem pro- fit ben expe- riment urn autem fia- urn arcef. Ivcrbcaliditas vnacfthumiditatedominabitur,miniisquide 5<5U0S antea dixinius ,hi flint hirfuti,ad adiones verb nihiJominus prompci > non tamen ierus eft animus, fed ad iram prodiuis tantummodo. Tulfus verb magni, ac moJJes, ve- oces> & frequentes exiftunt^Etrefpiratio, cum iborax Cordi fue- n’t proportionally , eandem pulftbus formam feruabit; ft verb mf- nor extiterit ,tanto jllis velocior crit,& frequentior, quanto & t^10rax minor extiterit. Si aueem multa tada fuerit cuerfio in_* temperatura} ac ft hoc prafertim in humiditate cohdgcnt, prater ea, qUaf contingent ctiam ex putredine morbt,his, qui jn JP^S uer,nt 5 bumoribus corruptis, ac putrefadis. Expirationes autem maioresfunt ac velociores infpirationibus, & fubmiflio ar- teria in pulftbus velox. Signa Cordis humidi, & frigid i. HVmidioris verd3 & frigidioris cordis pu Jfus quidcm mof- Jes: Moribusairtcib ncquaquam audaces 3 fed timidi 5 & fegnes exiflunr. Tales etiam glabruoa pedushabenc, romimeqj ira retincnt3ficuti & ad iram non admodum funt prom- pti. Qua: veto ad thoraccm, & vniuerfum attmenc guere oporter,ficuti ea3 qua: ante diximus. Signa Cordis frigidi, &c ficci. FRrigidius vero, & ficcius, pulfus quidc duros reddit, & par- uos : lefpirarionem autem 5 ftquidem thorax paruitatem—> Cordis frigidirati propoitionale habueric, moderatam:fi verb maior extiterit, raram ac tardam. Hi verb pra omnibus mi- nime ad irafeendum prompt!: cum autem coadi fuerint irafei qui- bufdam, recinent iram. Habent autem maxime omnium nudum pilis pedus. De paruitate autem thoracis, ac praterea totius cor- poris frigiditace ftmilicer diftmguendum, Vnum illud commune prater dida omnia nobis memoria repetentibus, qubd,quacunqi dc woriSus fiufcnunc, fiue quouis alio fermone explicate funt a4 temperarnra? cognitionein , hon de pfobis monfcus, aut vinr lis, quiexPh'lofophia Hominibusaducmunt/cd de iafuis vflKUiquc ac naturalibus a nobis (unt expofita. DE 8 1G1U1S. C tA p V T XU, De varta tiepatts conji it at tone. Signa calidi Hcpatis. HEpatis calidioris indicia, venarumlatitude , flaua bills abundantior, in confiftenti veroatate, etiam atra: calu dior ipfis fanguis,atq;eademratiunecorpus vmuedum, nifi obft tcnc Gor. Hi* venter, & hypochondriahiriuta. w • tigat iru vntuerjo CO’pore. Signa Hcpatis frigid!. Tf~ Rigidioris veto, anguftia venarum ,piruira abundantior, fanguis b igidior, & rorius Corporis ha birus, nifi a Corde JL calefiat. Venter illis glaber eft, atque hypochondria. Signa Hcpatis Sicci. SIccioris autem , fanguis quidem craftier , & minime abun- dans, vena? duriores, & totius Corporis habitus ficuor. Signa Humidi Hcpatis. HVmidioris autem, fanguis qufdem abundantior,atqi hu- midior, vena? autem molhores: ita vero&vniuerUun-* corpus, nifi partes ad cor attinentes obftiterinr. Signa Calidi 6c tied Hcpatis. CAlidioris verd fimul, ac (icdoris hepatisindicia , hypo* chondnum hifpidiflimum ,fanguis craflior fimul,ac pau- cior* flaua bills pJurinu eft , confidence autem aetate, 6c atrajvenarum Item latitude St durities. Sic veto &vniuerfum cor- pus fe habet. Nam,que ex C(orde calidiras originem habet,poteft obtuadere earn, quo? ab hepace nafeitur, frigiditatemjficuti & fri* giditascaliditatem.-iiccitatem veto non poteft humidiusCorad contrarium habitum craasferre. Media veto inter has, quo? dL cm- ncs,qua? circumftant, fupra quide vfqj ad regioncs , qua? ad vm- biJicu funt, infra vero vlqj ad media femora. Petuka igitur eft, & ad libidinem prona huiufeemodi teperatura, ftatim vero fatiatur, quia tali tetnperatura praditi modicum continent femen,quo eua- cuato, illied fatisfit illis, & ft cogatur, oftenditur. Signa calidae, &huraidas temperature Tcfticulorum. SI autem caliditas humiditati coniungatur ,hirfuti quidem tales minus, plus verb femme abundant, non tamen plus caeteris appetunr, fed rninori detrimento prater modum_* Veneteis indulgent. Quod ft fan’s excrcuerint, & caliditas0 & hu- miditas ,non fine detrimento d Vcnercis abftinent. LIB ER PRIMVS Signa frlgidre, & humidae temperaturae Tefticulorum. S I vcrd frigid iorem humidiorem tempcraturam tefticuli habUcrinr, partes circumpoftta? glabra? font, & rarde reni_j* Veneream exercere incipiunt>neq; proniadadhim huiuf- modi funt. Aquefum vcro 8c tenuc ipfis femen> 8c parum fecun* gcneratiuuirq vel omnino non gcnerans. Signa frigid3e,& ficcae temperature Tefticulorum. FRigidior verd,& ftccior temperatura fimilisquidem in reli- quis eft antedidte 5 craftius vero in ipfa femen exiftir, atq> omnino paucum. C A P V T XIV. Dc varijs Corporis ewpiraturis. Dc Habitu totius Corporis. TOtiusautcm Corporis habitus, dixrmus& fuperius,quo- modd & Htpatis 5 & Cordis naturam fequatnr, Eiau* tem magisaffimilarur,quod vna aliquam exprimis qua- Jiratibos potentiorctn habuit,quas& effedtiuasappellant. Torius verd Corporis habitus in iJlis maxime dkitur partrbus, quarpfi* mar oculisfubijeiuntur. Sunt vcrdhar * mofculi, qui omnia arrr- biunt ofla* carnes quardam coinpofirar ex primal fimpHci earns* &prarterca fibris, quibus innafeuntur. Propria enim mufeulorum fubftanba his duobusconftati qua vtrd ad ipfos vafa pe' tingunr* vclutiriuiquidamfunr>qutnoneorumfubftantiam compIent5fcd cis fubminifirant, vt in vita perruaneant * Dicentur igitnr & ho* rum temperature mdkia in bene temperata-habitations. Nam* qua? male temperate 1 unt, cutein pei mutant ex ferpfis formantes, & qmrdatn tx indkijs corrumpunt. Ira & in bene temperata Re* £ione*fi quisle tempore adlacis nudum 6oJt cxiofoerir*permuta- liahm capons. D Ei S I GN 1 S. bit indicia, qua? ex coiore, & duntic, & mollitie lumuntur • bi ve- ro , quemadmodum bonam tempericm obtinet locus, ita & ipfe bene temperate viftu vfusfucrit ,vt quineqjfe nudum (ingulis diebus inSolepIurimumtorrefaciat, ncque, ficuti pierique, more puellarum, continue in vmbra degat^hicccrta, atquecxquifira_* temperature indicia pra? k feret. Tanquam igitur de hoc futuru* (it fermo, nunc ad ipium accederaus. Signa moderatx Temperature. Moderate Temperature indicia fccundum totum anima- Jis habitum;color quidem ex rubro & albo oommix- tus, CapiJIiverd flaui5& plerunq* mediocritcr crifpi: Carnoftratisautem mediocritas in qualitate ,&quantitate. Me- dium eft enim exquifitehuiufeemodi Corpus inter omnes excef- fus, vt qui ad ipfum dicantur , 3c intelligantur. Nam &cralfum corpus ad hoc comparatum diciturcraffum , & tenueadboc eode modo :&carnofum,&macilentum,&pingue, & durum,&moI- ie, 3c hifpidum, &glabrum, Nullum igitur horum corpus eft me- diocritatem habens3fed, qualis Polycleti regula , ad fummunx«* totius peruenit mediocritatis, aded3 vt neqi tangentibus vidcatur, neq; durum , neqj frigidum: infpicientibus veto neque neqj cralfum, neqitenue,autaliquanu* aliam habens immodcrationem. r De GorpOre calidiore. OVxcunqi autem in caliditate d medio recedunt , non ta- mcn humiditate, vel ftccitate , hxc, quantum ad carno- fum genusattinet(dchocenimpnefens eftfermo ) vi- dentur quidem tangentibus calidiora tantum3quantum & corum temperatura calidior. Tantoverd magis hirfuta fimt, quanto & calidiora, 3c minus pinguedinis habent • Colorem as- tern rubrum, & capillos nigros habent. 252 LIBER PRIMVS Signa frigid® Temperature. FR igidioris autem temperatura? indicia funt* pilorum caren- tia, pinguedo,& frigiditas, qua? tangentibus obuiat. Color autem vnacum capillisetiam rufior,& vbi muira frigiditas adfuerit , liuidus > quodammodoexiftit , quem nonnuili Medici colorem plumbeum appellant. Signa ficcs Temperatut®. SIccior autem temperatura tanto gracilior cft5 & durior bona temperature quanto & maior eft ficcitas: in reiiquis autem codem modo fe habet. Signa humid® Temperature. ET humidior etiam in reiiquis quidem eodem raodo fe habet* meJius autem carnofa5&mollior. Et quidem fecundum cc- niugationem qualitatum primarum fa&a? intemperaturae compofttam habent indiciorum formam. Signa calidas,& ficcxTcmperaturs. CAlidiorftmul 5ac ficcior , hirfutior,ac calidior, & durior exiftit, & pinguedinecarct, gracilifqjeft 3 &capillos ni- gros habet. Si vero multum in caliditate excedat, color quoqjnigerilliadeft. Signa calid® & humid* Temperature. CAlidior autem, & humidior Temperatura , mollior & ca~ Jidior ,&carnoftor tanto eft bona Temperatura , quan- tum & vtrifquc qualitatibus au&afuerfc. Quod ft pluri- irum augeatur, cito ftmiliter a putredinis corripitur merbis, quo- niam&humorum virio prompte laborat. Si vero parum quidem humidior lit 3 inulto vero calidior molliores quidem parum hu* iufcemodi runthis,quibonamhabenttemperaturam, 5c magis carnoft, non parum verb hirfutiores , 5c tangennbus non parum calidiorcs,Nigri vero eis capilh', 5ccaro pinguedine caret. Si ve- ro pauld quidem calidior ,mulcb vero humid ior, mollis his carq eft, 5c rpu Ita, 5c color commixtus eft: ex albo, 5c rubro, 5c rangen- tibus paulo calidiores, Er, vt fumrnacim dicatur,omnibus tempe- ratur£coniugationibus femper fuperexcedentis qualitatis indicia cminebunr. D E SIG’NIS. Signa frigidae, 5c humidreTernperatiuae. FRigidiorautem, acqj humidior temperatura , ft parum qui- dem vtraque augeatur, capiJJis nuda eft, 5c alba, 5c mollis, 5c crafta 3 5c pinguis. Si vero magis exceftcrit, reliqua qui- demfuntfecundiim proportionem augmenti qualicatum, color autem vnacumcapillis ruf'us,qiiemadmodum ft plurimiim vtraqj augeatur, liuidus. Si vero qualitatum augmentum fuerit inequa- le, eius,qu« fuper excellent, indicia eminebunt. Signa frigidae, 6c ficcae Tcmpcraturae. SI autem frigid itas, vnicum ficcitate equalizer augeatur, na- turadurum,ac gracile, 5c glabrum corpus habent, & tan- gencibus frigidum,pinguedo camen ipfis ,etft gracilesftnt, per carnes difperTa. Capilii autem , 6c color frigiditatis modum, ac proportionem fequunrur. Vbi verb calida 5c ficca temperatura in tempore decrement! in frigidam 5c ftccam Jabitur, tunc horum habitus gracilis quidem ftmilitcr eft, 5c durus: eft verb etiam me- Jancholicus, 5c ob id niger fimu 1,5c hirfutus • Vbi igitur qualitas multum dcminatur,altera verb parum a mediocritate_* recedit, fuperabunt eius,qua: do minatur,exilia autem erunt alte- rius qualitatis indicia. In omnibus verb,de quibus iupra diximus, 5c poftca dicemus, commune eft temperature indicium, ft menu brum facile frigefit, vel frigiditatis, vel raritatis: ft verb non faci- le, vel caliditatis, vel dcnfttatisj: Si verb a dcftccancibus offenda- *ur,&aridutn , 5cftccum , 5c non facile mobile ftat, ftccicatis: quemadmodum ,etft abhume&antibusgrauiter fe habear, humi- LIBER T> R I M V S dit2r!5.Inip:ccrc fi -ea n dtm cm nes mu feu It fernant temperaturam, vel minimi eahdem, atquc in omnibus (foaul ani- maduertere fubic&orum ofTami quant itatem. Nommnqjuam .n. gtacilii&videtdr membrmrljcumtamcn non fit ad mufctrlosattinet,fed propter oftium tenuitatem tale vidttur• Sic &cfaflrusquibuldam pleriimque apparct,non obofliumamplitu- dm&tt, fed oh multitudinem carmsrqua? vel au&a, velcomminn- ta,vel durior,aut molJiordfeda, ficcius,authumidius‘mcmbrum oftendit; Paucaigitur,ac dura3ficcius:multaautem,& mollis,hu- midius-Sic & intermedia fpatJaiirnilariiirn corporum, vt pius,vd minus humid# fubftanti#in feipfis continent, vdcraffius, vel fertUibs, & humidius, vd liccius membrum oftendunt: Hnmidius quidem, vbi fubtilior, & fcOpibftoreft humiditas; ficcius verb,vbi CralTibr fimu 1,& minor. Ipfafemmfolid# corporis partes, qua: ve- r£foJidifunt,acpnm#JnulIomodopoftunt eftki humidfores. At fatis:cft , ft quis cascelerifts exiccan prohibeat. Intercdpta autem in ipfisfpatia3hac5 vd ilia bumiditaie complete poffibiic.Hac ve- rb eft propriumpartiumfti'njJarium alimentum ,quod ex appcfi- tionefit,&nonpervafaattrahirur. Communisautem h#c ratio, & omnium fimiiarium partium exiftit. Et iterum in atqiinlalubriumcaufarumdcdrina repetctur, Kune ante ea, qua* ordrne Kequuntur, attingamus. C A P V T XV. Dt varia Ventriculi constitutions. Signa Sicci Ventriculi. VEntriculi indicia, dus quidem, qui natura ficcior exiftit, ft ederiter fttibundi ftant, & paucus eis fufficiat poms', (quia tticdiocris eft exiccatiofafta fupra naturalcm (la- tum* qui, Vt fe conferuet, pauco potu eft contentus) a copiofiore autemaggrauentuT,fluduationibus infeftentur,aut fuperfluitet id, quod abundat,&cibis ddedentur ficcior ib us. 254 D E SI Q»NrI S2 Signa Humidi Ventriculi. ■ HVraidioris autem> (i neque fttibundifiant j&fupmhom- dans bumidum facile tolerent, & cibis gaudeanc hunrti- dionbus. n < r < ,. Signa Calidi Ventriculi. n CAlidior verb natura Ventriculus mel iiis quide concoqu/r, quam appetat(ex Ariftdib 4.meteoror.concocbo eft opus caloris proprij; calidi tamen ventriculo no bene appetut* namfrigus venrricub orifkium corrugando appetitum excitatj Vnde tempore hyberno>& in partibus fepcecnorLiJibits>appetitu$ eft validus. Calor verb emollit &di/Tokiitcorpus,laxumq* red- dit, quo minus atcrahere poflir ;humores praterea eliquat fundic- que calorjquidiquaciquoquouerfum flaunt, partiumqj rcplentj fed potiftimum venmeuli: qui calidu > fa aded vt retentri-. cem Lxet facukatem . > & multd magisqua?cunquc durafunt y Sc non facile akerationem fufeipiunt. Nam5qu# facile akeranttir, in ipfocoirumpuntur :(vnde patet vitellos ouorum, &cooftmilia tenerioraalimenta ventriculo cab do febrickantmm, ad quem bi- lls abheparenon rardarnandatur, & in quo bills adhuc procrea- tur3 minime conferre: Nam acalore vrenre* aut putrefeente facile corrumpuntura& noncoquuntur j Quare refrigerantiatunc ven- triculum roborantia, exhibendaj)gajid€tq,fealidi5pocibus, ac ci- bis: neque afrigidis vlkm percipit noxam > ftpapdice ipfts vtatun, > ciA * I* - ' V■ *V *** ii- "V V , Signa Frigidi Vcntriculi, FRigidior verd natura Ventriculus, ad appetendum quidem plurimum viget * ad concoqucndum autem minims, pfa?* fertim cibosjquj non fadleakeratiotiem gidt funt. Citd itaq, in ipfoacefcuat* atq* idco audiseru&ationi- bus tabs ventriculus abundat; & gaudet quidem trigidis, fca ab LIBER P«I MVS eorum vfu immodicofacile offenditur. Ica Sc ea,qua? cxtrinfecus frigida occurfant, nequit Jongiore tempore tolerate, quemadrao- dum neq;caliduscalida. Mala? verdternperacura?,qua? morbi ra- tione Ventriculum occupant, hoc differunr ab his, qua? naturales cxiftunt3quoniam contraria, non autemfimilia appetunt^quem- adraodum naturales. . - ■* De tnalis Tcmperaturis in Ventriculo coniugatis. MAla? autem Temperature in Ventriculo conjugate, ex compofitione fimplicium cognofcetur. Oportet autem ea?3 qua? iam funt did#, diligenter aduertere, eafdem ab his, qua? dicentur, diftingucntes. Non foliim enim Ventricu- lusfitibundos,&minimefitientcsfacit,&frigidi calidiuepotus appetentesjfed ea quoq,*vifcera,qu# in thoracefunt, vt Cor, & PuImo.Sed qui ob horum fitiunt caliditatem,plus infpirant,& lo- gins expirant, atq$ a?ftum in thorace fentiunt, non ficuti qui Ven- triculi ratione in hypochondrijs caliditatem patiuntur; Si ciim_* potauerint, non ftatim fedatur fitis, & magis fedatur fitis, cum~* fngidum hauferinr, quam cumcalidum nimis. Rcfrigerat *mtcm cofdem , & frigidi aeris infpiratio ,jqu# nihil eos iuuat, qui ven- triculirationefuntfitibundi. Ira & hi, qui contrario modo fe h n bent, a frigida infpiratione fenfibiliter molcftantur. Dum dixit fitimacordisetiam, & pulmonis calore aliquando excitari, dare fignificauitfitim in renibus non fieri, vt d quibufdam perperam aifertum. C A P V T XFl jDe Tulmonum Inimptric. Signa Pulmonis frigidi. ET hoc maximum fit frigidi Pulmonis indicium. Vti vcrdfri- gidum infpirantesmanifeftc mokftiam kntiunt,&frigidk tatem , ita &caliditas eft ipfisarnica• Sed & picuita:excre- mema cum fereatu, & cufli expuunt. D E S 1 G N I S. 257 Srgna Pulmonis ficci, vel humidi. PVJraonis autem ficckates excremcntis vacant, &pituita, & voccmdaramefficiunt: quemadmodum humidkates cl> fcuram reddunt ac raucam. Et, cum vehementius,autacu* tiiis loqui ftudiierint,runcinrerciduntexcrementa. De Voce. NOn ramen ipfa Vocis magnitude a caliditate, ficuti ncq$ paruitas a frigiditate fit, fed altera quidem afpe a? arte- rix lacitudincm fequkur, & vehemetiorem effiatum; par- uitas verd aconcrarijs aduenkcaufis.Quare neqi Temper,neqjpri- muro, fed ex accideaci, & foias naturalcs temperaturas, non au- tem aduenticias vocis magnitude ,aut paruitas fequitur, Quo- niam etenim talia infti umenta temperature ratione font fa<5la,ad hec autem confequitur huiufmodi voxi ideired contingk cx voce de naturaiitemperacura ratiocinari. De leni, & afpera Voce. NAm & lenrs vox arteria? afpera Jenitatcm confequitur, fi- cuti & afpera afperitatem . Lenkas igitur, artcria? mo- deratam fequkur temperaturam; afperitas verd ficcita- tem. Afperitas etenim fitab in dure corpore. Arte- warn verd duram,fimiJarium partium, ex quibusconftat ,ficckas Tack, ina?qualem verd, difperfa? in eifdem humiditatis defedus. De Voce acuta. EOdem naod©*neq> acuta nacura vox fine angufiia faucium, neq> grauis fine Jatitudine fieri potcfi* Angufiia igitur ab innata nafciturfrigiditate; Latiiudo aute a caJidirate (nam calordiJatat,irigusanguftat3coarCla£ue). DifFerentijs igitur na- turalium vocum exatfc&u aliquo fiunt,funt proportiona- Jes, qux & ipfa? indicia funr caufarum3 d quibus oriuntur; de qui- LIBER PRIM VS bus in libris de Voce fufficienter diftinxi. Reliqua? verb partes ani* malis interiores exilia habent temperature indicia. Tentandum tamCn ea ex iuuantibus, atq; nocentibus agnofcere , ac preterea ex naturaliura potentiarum operationibus. Didum verb eft in»j TertiodeCaufts accidentium , quamam temperatura antecedat vniufcuiufqi facultatis virtutcm,& vitium.Tempc-raturarum itaq; indicia iam dida fu nt. C A P v T XVII. jDc S ignis partium difsimilarium. HAdenus abundeGalenusinnmnera propofuitSigna va- rijftatus totiuscorporis, &pnncipumpart!um , acalia- rum quarundam, vtpulmonum & ventricuJf. Vcriim_* quia temperamentorum variorum dgna pracipueexarainauir, dc dgnis quibus defedusparrium organicaru detegitur, expi efse lo- quitur cap*7D. Artis Medicinalis. Et docet defedus partiu inftru- mentariarum ,qui fendbus fubijciuncur, facile dignofci: Circa-* magnitudinem verb, inquiry vei formationem, vel numerum, vel dtum, quidem fendbus fubijciunturerrata,cognitu fa- dliorafunt: qiueautem fenfu percipi nequeunt, qua?dam cogni- tionemhabcnt difficiJcm , quondam verb facilem. Capitisigirur magnitude, ac figura, Sc cerebri dmul his antea diximus. Sic Sc quae thoracis funt, Sc quaecunqi ad fca- pulas, Sc humeros, vel brachia, vel cubitos,veI extremas mantis, vel coxendices, vel femora, vel ribias, vel pedes attinent, non_j eft difficile dignofeere, due fecundum formationem , due fecur* dum magnitudinem ex his aliquid non rede fe habeat, due dum numerurn, due fecundum partium,ex quibus conftant,com- podturam: Singularum eciam operation is detrimenta facile pa- tent, Quae autein intra corpus funt, non omnia poftunt dignofci, Vuk GalenushoccapireSignaquibusmorbiaut defedus qui- ois partium diffimilarium deteguntur, effe per fe ita manifefta in partibusexterioribuscorporis, vtnon aliainueftigatione quam fola infpedionc egeant. Verbi g. ,d;nanuideficit ,autfupcrflu« adiedus eft aliquis digitus, aut d in magnitudine, aut confbrma* tione, aut compodtione vltium all quod fuerit, ftatim vifu id ip- D E SIGH I' S. lum percipimus. mterca dcrectus action am earundem partium confirmat defectum dvifu de prch e n fu m, vel non d u in animaduer- fum. Vndeex mala comprehenfione, manusdefe&um aliquando comprehendimus, ex claudicatione verb, pedis defetftu in. Sed lienis, hepatis, rcnum, vcntriculi, inteftinorum , Sc aliarum par* tium organicarum,qua? noftrum effugiunt vifum, vitia dtgnofcerc perarduum eft. Proponit ipfe raodum quoquacuor partium inter- narum vitium detcxit. Capite 71. ventriculi paruitatcm agnouit. Cuiufdam.n.ventriculum, inquit, aded paruum ac rotundum, ac plenum fccundumhypochondria fitumhabente infpexi, vtma nifefteexciicumrcriptionepropria,& videntibus,&tangentibus agnouit. Sic, inquic, &cu- iufdam vdicam contigit intueri ita expoficam, acparuam , vtfi quando vrinam tardius excerneret,tumor quidam circumfcriptus manifeftecerneretur: non tamcn aliud ex interioribusquicquam mihi vnquam manifeftum prabnit indicium. Tentare aute opor- tet quam maxime fieri potcft, rirtutem ipforum inftrumencorum intus abditorum, ac vitium, & fi non certa rcientia,artificiofa fal- tem conie&ura dignofcere, veluti exempli gratia, in hepate. Di- aut aftantes Medico fideliter pra?terita cun&a refe- rant. Internarum caufarum, id eft humorum quantitate, aut qua- litate peccantium > ftgna, fuse in noftra PhyftoJogia libro de bu- roonbus, piopofuimus. Garde etenim diagoofeos rerum prsetcr Hataramcirca morbum maxime verfatur, Galenus in Arte Mcdi- cinalic.1p.75. paucis rem vero> inquit,vt nunc infaiubtiafuntjhoc eft,qu£ iam a?gricudinc patiuncur^dignofcerc T . , res prater rmturrm* Cternt extent &ha?c ipfaoportct. Qua?quidem Tub jciunrur fenfuiexeorum_* quit ipih infunt fecundum naturam permuratione, in magnitudi- ne, colore, ftgura, & numero,& fitu j &ea qua? eft fecundum du- ritiem, Sc mollitiem , &frigiditatem , & caiiditatem differentia. Qua? aurem vifum effugiunt (vt fummatim dicam) ex Ja?fionibus, aut his qu£ cxcernunrur , aut doloribus , autitumori- bus prater naturam, authorum quibufdam,velomnibus. Abfo* luta do&rinadeSignis falubnbus,ad figna quf prarfentestnorbos produntjfe confert Galen.& in memorjam reuocat ea quae fecun- dum feflenti# rationem infuntcorporibus, ficuti actiones &cafus qui ca qu# fecundum effentia? rationem infuntcofequuntur. Quse fecundum effenti# rationem parribus infunt limilaribus funt ipfa partiu carundem temperamenta, haec confequuntur a&iones ha?, attu*ftio,retetio,co£tio,expu]fio, fiueexcretio,nurritio;veJuti ca« fus, vtmollities,durities)craflities,tenuitas, color, Quae partibus infunt diflimilaribus elfentialiter ,funt debita coa- formatio earundem partium,magnitudo, numerus,& fitus ac ne- xus: quae haecconfequuntur, funta&iones ,c:ommenfuratio, pul- chritudo, Sc liquid aliud ab illis naturaliter dependet. D E S I G N I S. His prsintelieclis, Galen, hoc capite inquit corpora aftu a?gra dignofciexmutationeeorum ,qu# fecundum effentia? rationem infunt, eorumque quae h#c confequuntur, Itaque quotics horninis alicuiustemperamentum infenfibilemintemperiemmutari con- ipicimus, ftatim diccmus talem hominem a?grotare: Similiter de ijs qutf temperamenta confequuntur phiiofophandum y veluri de mutatione eorumquae naturaliter infunt partibus diffimilaribus. Mutata enim naturaji partis alicuius hgura, vei vel numero partium componentium partem diflinularem, vel ficu & nexu, ftatim inde inferemuscorpus adiu segrotare. Sed partes a?grotantes vel funt externa?. Sc vifui, acta&ui object#, vel inter- nal & vifui, ac ra&ui occults, partium externaruai_* vifu, ta&uque , abfque vlterioninueftigatione, pererpiuntur :Sc praefertim quoties aliquis, vel modica praxi initiates eft. Partium ver6internarum,&fen(ibus non obietfarum,a?gritudines, aut vitia, non nifi mediantibus a&ionibus la?fis, vel excrementis, vel doloribus, vel tumoribus prater naturam dignofeuntur. De gnitionepamumexternarum corporis, tefarum, Sc de cognitive FeFFF TxFFarZ sefibmper* F"b7p*r- tiumTuer- J^/rehns LIBER PRIMVS fimul Ixftows partium internarum,loquitur Galenuslibro r. de locis affediscap. i. Igitur, inquir, partes in fuperfide tonftituta?, vna cum affeduumfuorum idea 5fpecieue, facile fenftbus depre- henduntur: qua? verb in imo corpore latent ,exerdtatum ratione virum defiderant ,cum in partium & adionibus , & vtilitatibus, tumvel maximein pracedentibuseas corporum diffedionibuss quippe hx ( corporum diftediones ) nos docuerunt cum alia per- multa > turn cui uflibet partis eflentia? proprietatem. Verum,vt resclarioreuadat,pra?fupponere oportetresquafuis in noftro corpore d/gnofei, vel per fe, vel per accidens,ftue aliquo interueniente: qua: autem per fe dignofcuntur,funt ill a qu# a fen- fu vilus, & tadus, aut alterutro modo in externis , aut vifibiiibus corporis partibus percipiuntur • Cum enim lenlus circa fuum ob- iedum errare nequeat , tefte Ariftotele Jib. 2. de anitna cap. 6• id vcre,& demonftratiue dignofcitur,quod a fenfu pcrcipitur.Quod verb mediate cognofcitur, non ita exadecognold dicirur, Primo modo. id eft immediate a fenfibus, extemarum partium corporis affedus dignofeuntur. Vifus enim coloraturn percipic, pariter 8c figuratum, & vtrumqjper fe: namfenftbile commune, &fcnftbile propriuen, eft fenfibile per fe, ex Philofopho citato capite > quare prauus color, mala figura See. a vifu percipiuntur; veluti a tadu tangibilia: at verb, qua? intus Jatent,altiori egentinueftigationc, vtcognitalint. Na non nifi mediantibus alijsdignofeuntur, v.g. ventriculi imbecillitas mediantibus adionibus Jails, 8c excremcn- tis, non primario, Sc per fe, a fenfibus perdpitur. Si autem cibum aflumptum venter retinere nequit , retentricem facultatem irnbel- lem efle dicimus, velcerteexpultricem nimisirritatam. Ventricu- Jum verb frigidumeftfe dicetnus quoties rudus, aut humor excre- tus, perfentituracidus: ex nidorofo autem rudu, caJ,dum effc * ventriculum conijcimus. Vt in ordinem redigamus figna omnia, quibus internus affe- dus detegitur, recurrendum ad magnum Magiftrum GaJcnum, qui Jib. 1. de Jocis aftediscapite 5.in quo & partis,vitio aliquo Ja- borantis, iigna, fimulqi figna vitij, due raali mfeftantis, accura- te propomt. Nam aftedu, Sc parte afteda cognitis, videtur JVkdi- cus bene inftrudusin ijsqua?#grum infeftant r.proindeq* fiquae lint propinanda remedia, diftincteprafcnbet. C apite ergo illo 5. He* corpo- ris per fe» •vel per ac- C ides agm„ [c untur. Sen fas cir- ca propria aberrare vee[mt* D E S I G N I S. quatuorexhibct fontcs fignorum quibus internu af&damdigqo. fcimus. Primus fons defumitur ab ijs qux cxcernuntur: Secundus5 alocinatura: Tertius :i doloris proprietatc: Qu.irtus a proprijs fymptomatibus. Ethisquintum addere pofiumus3 actionem lx. fatns Nam Galenus citato capite docetlocum aflFedum,feu partem affedam3 ipfumque aflfedum codem indicio aliquandoindicari. Sed praTatos quatuor femes examinemus. '» . Ex excretis autem, morborum aut affeduum naturas fpecicfue congrue deprehendimusivt fi vna cum foecibus ramenta quajdam excerni videmus3tunc vkerisprincipio intefiinum affici dicemus. Si rurfus fanguis excat, vlcus fadum efle conijcicmus: fi deinde pus3tunccauum vleus. Similiter fi crufta qua*dam aut efchara_o>3 exit, vlceris indicium era. Si adhuc per podicem eijciantur menta quxdam fimilia fe.ninibus cucurbit# 3 latos inefie lumbri- cos, fine vermes 3 indicant. Si vnd cum vrina3arenofa, feu potius fabulofa quaedam eijeitmtur 3 lapidem ineffe fignificant; vt tefta- tur Hippocr. lib.4. aphorifm, 79. Quibus in vrina fabulofa fubfi- dent ijs vefica calculo laborat.Et aphorifmo yyxiufdem libri3per id quod excerniturcum vrinamorbusdetegitur. Quibuscum vri- na crafia furfurea qu#dam fimulminguntur, his vefica fcabie Ja- borat. Alium affedum indicat excrementum aphorifmo 78. Qui fponte fanguinem meiuntQjsarenibus vcnulam ruptam die fi- gnificatur. Item aphorifmo 81. ait: Si quis fanguinem 3 aut pus3 aut fquamulasmeiat 3&grauis odor adfit3 vefica cxulccratio fi- gnificatur. Secundum genus fignorum defumiturd loci natura; Suntenim quidamloci fiuepartesjquaquibufdam morbis {biaalficiunturjV. g. folus oculus fuffufionelaborat. Renes 3 Sc vefica 3 calculo func obnoxij, veluti ctiam colum intefiinum. Lumbrici in inreftinis fe- re Temper nafcuntur.Cor verdabfcefilii nullatenus efi obnoxium. Tertius fans fignorum defumitur a doloris proprictate. Doio- ris quidem vari# funt erficiemes cauf# • Et has cauf# func morbi varij; Afficiatur ergo pulfatorio dolore uiiquis, tunc partem tali dolore affedam inflammatione Jaborare dicemus : fimul cum in- fiammatione, eryfipehs, & abfeeflus inte lliguntur , docente Ga* Jenolibro 2. delocisatfediscap.3, Nam dolor pulfatorius non jfolum in Phlegmone* fed etiam in eryfipel.ate; & abfcefiu perfen* Vrimui oy* do (igAvni ab excretif eruttur. ScLuni’it Sign cram ordo. Tertiusfi- gnom or do. LIBER PR! MVS titiir. Tales ergo morbos nobis huiulmodi dolor dengnat: vt Ci- tato iam capite teftatur Galenas 5 hac ferie, At pulfus cam dolo« re fa&us fcquitur inflammatorios affe&us notatu dignos j idquc Temper in ipfis arterijs, atq>in conrinenribus ipfas partibus 3 quas & ob anguftiam premunt 5 & cum attolluncur, modd pars afte&a (entire nata (it,veluti percutiunt ;ha?ceadem verba pauld expofuit Galenas 3 mod am tradens quo pulfatonus dolor effkb tur. Artenarumenim pulforn cum dolore perfcnciri in ingenti oborta inflammationejveleryfipelatc, &quidctn * ftquentiritu. Duabusprecipu-coccaflonibus vehemens dolor in- ? flammatis partibus infercur: autcummouentur,aut quapiamebmprirnuntor. Inflammato igiturtotomufculo dupli- ci rnodo, dam attollantur fentimus; nam Sc mo- uentur arterisp) Sc ab adiacentecarne coinprimuntur, Sc ipfam (id eft carnem)comprimunt, Atq, hac ratione partes inflam- mat& pulfant, quern vecerrimi quiq; folum vocant pulfumj pofte- riores verdomnem arteriarum mocuin, quem fenius poflctj (imiliter nominauerunt. Vult cnim Galenas dolorem pub fatoriam fieri)quia arteria eft inflammata3quia dum mouetui fax contin means jfolucionem patitur 5 quia a parte inflammata, Sc cu- mefa(ftacomprimitnr3 Sc de nouo dilaniatur > &quia demu ipfarn flbrofam 5 Sc membranis obdu&am cainem ipla arteria compri- mit ,adcoq, diflbluit. HodemcapitedocecGalenas aliumnafci dolorem ex inflamtnatione membrane j &talem dolorem inflam- macorium appellate nos poflumus. Sunt& aha? doloris vari«p fpecies 3 deqmbus citato hbro 2. de locis afteefs fuse Fans egit Galenas. Capite autem 7. vlcerati doloris mcncioncm facie: ve- kitietiam pruriginofl. Quartus demum fons3 e quo flgna affeefcum prater detegentia dcFumuntur5 font propria fymptomata , flue acciden- tia. Per tab; fleos cnim morbos vngues meuruantur: Sc quidem—j nimia fleutate. Tale autem accidens folis rabidispropniim eft. Pra?rer rationem* Feu line cauFa muadens rigor vna cum phkgmones ad Fuppurationem tranicuntis3 indicium eft. Lingua nigricans ardentem febre portendit. Color inteFc rubcus3& veluti purpuraceus in vulcu, pulmonu mflammationem flgnificat. Si ve- rb color rubeus ad flauedinem quandam vergat, puimonum, auc *y. ' •. , Vi JDafor pul fatorius V) de na{ci~ tur. Quartus fgnorum ions. pleura tryfipcJatoTam inflarmnationem demonftrat: ncc folun: gcnar in pleuritide5autpcripneurnonia biiiofa flauefomt, fed in fuper oculi 5 feu album oculorum croceo colore timftum percipi- nuis. I&erus autem 5 fiue aureus , flauufue Color cutis febri ante3 autpoft feptimumdiem fuperueniens, biliofam febrem adeft'e fignificat. Si verdflauo,croceouccolore vniuerfum corpus aftc- dmn deprehendatur, iecoris obftru&i ,aut chi ftis fcllis obftru<5ta* indicium erir,Similiter fi vniuerfa cutis atro coJore fuerit infeefta, indiciumeritobftrudiionis impenfc Jienis. Hajmorrhoides pari* ter denotat corporis color fubobfeurusi licet enim copiosc fluant, non ita vniuerfum corpus ab humorc melancholic© IibCranr,quia adhuc in eo fufficientem copiam humoris atri, quo corpus infici- tur, relinquant. Sed vnd cum colore prauo miferi, & languidi ap- parent iJJiquibuscopiosefluunthafmorrhoides ,tefte Aetio libro *i4.cap.j.Namdeformitatem,&miferam fimul vitam inducutj Detormitatera quidem , propter colons totiuscorporis vitiation nem5ex vacuationefuccedentem: Mileram vitam, propter corpo- ris debiJitafem. Necfoius humor melancholicus, aut biliofus in cute apparens internes quofdam afle&us nobis indicat,fcdetiam pituitofus.Vnde fi albicanti coJore totum corpus afFeftum fuerit, fignum eft frigid# humida?qj intemperiei hepatis. Taliscolorap- paret in Leucophlcgmatia, hydropis fpecicj qua? quotics infeftat* vniuerfumcorpus tumidum, & albicans erit. Nec folum qu# havel difficilius:pra?terea ex vniuerfo vel finguiari caeli ftatu,& fingulis vi&us ratione, vi- ta gene re, setarc cuiufq*, vnacum fermone,modis,raururnitate, imaginationibus, fomnis, vigilijs, infomnijs, quibus, Sc quando, veilicationibus>per£iictionrbus)lachrymis>accefliombus,deic(5lia* nibus, vrinis, fpatis, vomitiombus: & qua; cx quibus,in quos fuc- Geilionesmorboru n,&quiabfceflusin exitium, vei indiciumTu* dor, rigoryaigorjtulfis, llernutamenta, fingukusjfpirirus, radius* flatusfllentes,ftrepentes,fonoriyfanguiiHserupnones, hamor- rhoides. Exhis coniideres, quae per ha?c avcidunc. Tam latus eft hie campus de morborum dignotione ab Hippocrate praTcriptus, vt nulius ter me in eo fpatian velit* Galcnus ipic in fuo 3. Com- mentariom hbruiu primutn Epidcin. hanc dodtrinain, non exa- de,fed per fakus, & pluraomictendoexporu t. LIBER PR!MVS Promt feueautem dukis. verbis Hippocrates diagnoum ,&pro- gnoflm exhibet* Pnma verba citati contextus, qua; func de natura communis & propria ,in fuperioribus fuseexpofuimus* Ex ipfo morbo ,magnitudinem , morbi coiligi pofle do- ceuNamflatim ac Medicus morbi Ideam percepk , magnum pa- luumuc cfleijlicbpronunciat. Apopkxra aueem , Angina ,peri- pneumonia, pkurkis,conuoluulus,chokra morbus ,febrisar- morbosaddie dicimusj Sj verb diaria, teriiana flmpkx, quartana,&conflmiks vexanr,nub lum in apgris timet peneulum Medicus* Idea mvr~ hi ahqmd mdtcat. Exagroto demqjcx ijsqiueofFcruntur j&exoffcrcntCynon* nihricoiligimus* Si enim *gcr fuerit vk robuftiffimus, vereq> vb tiirs*& labonbus addi&us, inodd tamen a morbo vebementcr, Sc anxietotqueturymagnkudkiismoibi indicium eft*-Nam fine gra- nt caula cabs homo nuilo modoconquerereruivQuotieseigo gra- uiter laborat,p£ricultimadeft , Si vita: difcrimcn * iiccus verb ill- dicandum queries e&minau molks homines,at delieatuJa? mu lie res de merba conquer u mu r* nacn txjguos moibos, magnos: efle fingunt , velproptu ank\u mollkiem *vel pufllJanirnkaecnt* & timerem* V ndc fleonquerantur muKcfCiilse iuxta fob cum mo- «tnv> muled melius dl quam & aou coaquemcncuu Sikad mu au- >of~ ferem > 01* ablata* tctn ,& modefba in illis piaster confuetudinem , eft maliominis, Iraq; egrotus nobis nonnulJa indicate Ex ijs dcmqi que ofierumur, autoiFcrri deberenr 5 & cxoffe- -rente, quedam diuinamus.Si cnim ad alique diuegrotante accer- Ecus eft Medicus, & nuJJum fuifte ipfi preferiptum medicamemu non valdc grauccfte dicet,cum id eger,Encreme- dijsjpluribus diebus tulerit: morbi tame Jong tudinem predkere poteft 3ob negligenriam in remediorum adminiftrationecukanru Quod ficontigerit,a?gfo omnia mcdicamenta iuxta Medicine pre- cepta a pento aliquo Medico preferipta , & propinata fuifle f (ed fine fi udu, tunc Medicus de nouo accirus abfoJute pronundarc potent Morbum quo eger yexaturjcfl'e vere m-igaum, 5i vetdab impenco Medico medicainenta Ene frudu prelcripta funt,morbi magnitudinem ,aut longitudinem ,Equa adfit , impends adferi- berepoftumus. 5i veroegritudo remedijs faciJecedcrcvideatur, morbum leuem, &Ene periculo efle dkemus • Et hoc modo, ex oblatis, & cx ofterente, morbi mjgn itudinem, Sc euentum pre* noicimus. June remedia: ofterens eft ifqj D E ■' S I G N I S. Srgna q*?-. dam dtfu~ muntttr ex offerente > ■& obUns* peritus, aut ignarus. Ex his enim dignofdmus faciJiufne,an diffidliusa?ger laborer id eft, an leuiter,an grauiterxgrotet. Hoc idem adhucex fcquen- tibus dignofcemus i nee folum morbi grauitatem, & leuiratem-#3 fed pmerea morbi fpecicm. Ex a£ris ergo conftitutione tnorbos, quigraffantur, autrimentur, agnofeimus. Aerenim variedifpoft* tus variaspanta?gntudines. Vudecuiuisanni tempeftati, morbi quidam func fktniJiares, & proprij, rede Hippocr, libro 3 apho- rifmorum. Ncc folu n aum tempeftas, fed ca?li ftarus pcculiarcs parit raorbos:vt fiance diu Auftro, quidatn oriuntur morbii Aqui- lonep rarer confuetudinemftmilicer dance,alij fuboriunturmor- bj, Peculiars cadi ftarus in vna regions, vclaliquo terra rradu, m orb o set dm quofdam generar. Vnde locus Seprentrionem ref- p ideas luos gignit morbos$ qui Auftro fubeft3paritcr fuos :& fta de rei,quis locis Oriental), aut Occidents n Solan refpicientibusi philolophandum. Ipfa denique natara locorum aliquando mor* bos indicat; vc palaitris?&humidaquauisregio,morbos frigidos; catarrhutn, & ftmiles. Loca autetn ficca calidaq* calidos ficcofqur morbos nuiriunt. Humilia loca fuos haber famiiiares morbos, ha- beuc QcidUi, & fubiimia fuos. Sign a qua & Exconfuetudine3ex vidu 3 ex vita? genere3&cx cuiufcunquc a?tate inorbos diuinamus, Itaque quoties quis irafci 9autcopiosc Joqui9autafllduo moueii conlueuitr&caiido vtitur viduj& vitae generc,cft coquus9 aut curfor 9ajur tabcr terrarius: &in atatc_>> verfatur calida9 fed iuuenili potiflimum , biliofis fcbribus9& affe- dibus alijs biliolis obnoxius erit. Ex homo aliquis fue- n’t modeftus, manfuetus 9 atate fngidus 9 vita?genere ociolus 9 & piger, ac in vmbra degens ,aut pikator 9 & vidu refngeranre vti- tur9 non bilioiis9fed pjtuitoiiskbnbus ci it obnoxius. Nec foJum ex didis morbi fpeciem coiligimus 9 fed infuper morbi conftitu* tionem. Nam morbicaJidi incalidis anni temponbus 9caIidiori- busin iocisj &a viducalido 9acatarccalida 9 & vk# generc cali- do fufeitatis, breuiores funr 9quam ftijdcm morbi contraria tern- peftate 3 contrarioq; in ioco nakerentur9 & a vidu ftmiliter fiigt* do9 virseqi gencre, & £tatc9 frigidis9excitarcntur. Ex fermone, &eius modis 9taciturnitateque9 morbi magnitu- dinem colligimus. Si cnim ilic qui ex fua natura loquax eft 9 dum a?grotat9fikntium obleruat 9 aut viceucrla ille qui naturalicer tad- turnus eftjoquax deprchenditur9maiiim eft indicium. Si verb lo- quaxex natura fua9 fuam in morboexerccac loquacitatem 9 aut ra« citurnusfuumftkntium9 mail nihil cxinde colligitur. Quod atti- net ad fermonis modum, cum Medicus diligenter in a?gris obfer- uare debet. Nam (i aliquis a?ger fadus3de alieno vita? genere at* tente loquatur, mentis alicnacionem ligniheat. V,g. h miles nihil de militia diceret 9&Philofcphum9 aut Theologum agerc vclkt* mentc infanus dicerctur j fimiiiter fi Philofophus > fui rauneris fa- dus immemor 9militarcm artem ad amuflim examinare cupcrer* delirus proculdubio dicendus foret ;Nam necfolito more 9nec dc folito excrcitio quidpiam efflat. Imaginationes prau* morbi grauitate indicant 9 & ha? raed Jan- ie fermone, & alijs adionibus deteguntur. Medtante fer moneys TheophiJus fuam prauam xinaginationem aftantibus fignificauit* dumpelliecubiculo t'bicincs,qui nullomodoadcranc 9 iuberet* Nutiboscantum a?gri prauam imaginationem percipirnus9quotjes cum videraus floccos carpcntem3 aut feftucascolligentem3auc ve- iaci mufcas intcrcipientcm: cum tamen fuper ftragula feftuca? Cmt nuik qua? audit policnt > & nulls fuperhut mufes 7 qua* venart LIBER &RIMVS Varieus eonftttuno vlnetau* confront- tow ontur Sign* ex fermontitx mod™*& cx taettur* nitate de- fumpta. de alieno* materia de W' Imagine tionesi pro- M* poflet. Si ergo falfaMmmaginationesfuperucnei int febribus ftmumeft fignurn. A fomno , & vigiJia indicia quondam defumi docet Hippocra teslibro a.aphorifmorum i. Quoin morbofomnus noxamad* fert,Ietha)c: Si vero fomnus profit, minimeicthale, Et aphorifmo 2, Vbi delirium fornnusfedauerit, bonum. Etaphonfmo j.fom* nus, vigilia, vtraqucmodupncxcedentia, malum. Ab infomnijs quarda defumi indicia conftatrideoqj ait,quibus. Sc quando Per particula, quibus, infomniorum fpecics intelJigitj per partitulam,quando,tempus quo infomnia fiunt.Non licet hie infomnij narura.Sc caufas inueftigare (Infomnia .n.animi vifa di- cutur Gal.Jib.dedignotione ex infomnijs):mod6 enim nobis fare fufficit,qu£da infomnia effe diuina,quarda naturalia. Diuina font ilia qua? da?moms boni, jpbiuc infpirationeHunt. NaturaJia funt ilia qua? e reru Phanrafmaribus nafcuntur.Quoties hac in homine puro, fobrioqi peraeta co&ione, fiunt, funt certiora.Gaknus im_* commcntario de infomniorum fignificatione ,hac ferie loquitur. Kam fi quis per infomnium videat incendia, hunc offendit flaua bill's. Si imbres, abundarefrigidum humorem declarat :fic fane, {i niuem,g)aciem,&grandinem ,pituitamfrigidam. Siquisill—« forido loco fe effe pucet, putredinem humorum; fi gallorum gal- linaceorum ci iftas habere, aut rufa qua?dam,fanguincm exupera- rc: fi caliginofa cei nere , aut in Jocis effe caliginofis, flatus indi- cat. Plura ibidem habetGalcnus, velutictiam libello dc digno- tioneex infomnijsjHlppocrates etiam librode Infomnijs mirabi- lia de hoc argumenti genere refert. In contextu habet Hippocr. Euulfionibus, prunribtis, Jachry- mis* vel vt habet alia verfio, vellicationibus, perfri feu ea quaeexcernancur extra corpUb.Qua: v.exccrnuntur funt in duplici differentia: nam qua?dd particuLe, ftuctrufta, due portioneSjalicums partis no rard eijcmntur.Et quado mediatibus his pars lares dignofcitur,dignofci dicitur per proprietate NonnulJa hacdcre prcpomtexepla Gal, hb.i.dclocisafte<5f. cap. i.Si.n.corpus quoddam cartilagineu tuftiendo expuatur,maxima vlcus cx putredine in pulmone faftum clfe exiftima- mus. Prius enim morietur animal3quam tarn grandis exulceratio in ipfa afpera aut bronchijs pulmonum fittj quia bronchia funt corpora cartilaginea, dura,&crafta>acficca,& fngida,qua: maxime putredini rdiltut. In pulmone veidtalis exulceratio fieri poteftj quod IcjJicet hoc vifeus ob humiditatera facile putrefeerc, &avftiofis humoribus prompteerodi conlueucritj atque bron- chia in iplocxigua fint. Supereft ergo vr bronchi; portione eie&a dicamus pulmoneuijin quo fitumhabuitjmagnum pad vkus. Aiiud propomc cxemplum Gateau* ibidem. Qmn ctiam inquit Qutnq; fa- tes e q ni- bas deft- muntttr fi- gna partts male af- fettx. ylfliiy Ufa part tm prodit• Excreta.J partem U- sa produt. Vulmenet pra humt- ditate fa- cile putre- fount, & a vitiofit ha. moribus facile car- fdnntnr. LIBER PRIMVS fruftum quoddam vafis hand exiguu tuffiendo reie&um vidimus, quod cx pulmone fuiftc“ ediuftum diftetftionis periti manifcfte In- tel Jigebant. Ex magnitudinc portionis vafis eicda? agnouit Gale- nus locum male affedum, id eft pulmones j quia vena? afper# ar- teria?, qua? in collo fitum habct,funtcapillares j adeoq,- valde exi- les. Aliud proponit exemplum rei excreta? ,cuius natura, & ma- gnitude fimu 1 locum affeftum demonftranr. Ec exemplum eft de interior! tun icacrafti inteftini ,vt redi ,autcoli, cuius portioali- qmndo in dyfentcriaexcernitur: qua? portio quia lata eft vtplu- iimurn,& crafta, craflbrum intcftinqrum aquibus denuatur VI- cus prodic, ncquaquam gracilium , (iue fuperiorum inteftinorum, duodeni, iciuni, & ilei.Kem fcqucdti ferie exponit Gal.Sicitaque quum intcftinitunicam per dyfenteriam cxcrecam quis confpexe- rit,qua?& Jatitudine,& craftitudineijsqua?atenuibus foiuuntur inteftinis maior fit ,non ab re exukerationcm incraflis inceftinis efl'e conijciet. Alia exempla fatisclara de re eadem eodem capire* & fequenti ferie proponit Galenus. Ita cum adolefcentulum all- quando tuftiendo crafl'am,ac tenacem tunicam reijeere vidcremus coniecimus earn internam efte laryngis partem, qua? bguJam con- ftituit i Sc fanatus eft adolefcentulus, quamuis id non admodum i’peraremusjvox tamcn illi vit/ataeft. Pra?tcreaefifcntia?proprie- tasjea qua? inrenibusconfiftunt vlcera ,ab ijs qua? in vefica lunt> diftinguit5quemadcnodumin Aphorifmis faipfit Hippocrates. Si ea qua? in vrinis excernuntur laminarum fpeciem referunt, ve- fica? exulcerationem fignificant ,qua? vero caruncularum formam exbibcnt3renum. In hoc Gaienicontexcu nocandum eft quod dc laryngeprotulit.Larynxenim eftgutturisrimaquie parua? Jinguf, ratione figura? affimilatur ,vndeligula cotnmuniter nuncupatur. HuiUsautcra rim^ecooperculum Epiglottis , id eft nominatunmalc lingua dicicur.Nara non humane lingua?,fed pocius fiftularum lingua? figuram refert, ■ vtcx Galenocolligitur lib.7. de vfu partium, vbi inquit .-Incus in . ipfo laryngis mcacii corpus incumbit, figura quidetn Jingu*ehftu. lam referens; aliud nihil eft corum qua? corpori infunt. Mcmbranofura enim eft, adipofum. Sc glandulofum. Pra?terha?c,notandi funt aphonTmidGalenocL tati: dura enim cum vrina excernitur fubftantia cmardam iumino- Tr&terfro- prietatem ejfenttA magnitude rei cieEla partem af~ ( fefiam de- monftrat. { Jj&ynps deUrivtio. D E S 1 G N 1 S. fir,aut loliata, aut fquamofii, vdica? laffieindicium eft, vc habetur Jib.4. aphorifm. 81. Siquis fanguinem , aut pus, aut fquamulas meiat , aut grauis odor adiic , vedex cxulceratio fignificatur. Aphorif. 76. eiufdcm libri renum vitium lie notatur.Quibus cum vrina cralfo cxiguapcaruncul#,aut vcluti pili vni cxeunc,his d rc- nibus excernuotur. Et ha?c dc cxcrctis qua* lunr portiones quaeda partium internal um. Secundum genus cxcrcticftillud quod contcntum crat,fcu id - quod intcrius a partibus quibufdam continebatur,cuiufoiodi ftmt cxcremcnta , fonguis, & quidquid aliud in aliquo continetur. Excmplum adfert Galcnus cuiufdam iuuenis, cui Mitylcnis infli- dum f'uitgladio vulnus, &quidem parti qua: eft prope Cede bl-*, fiue anum. Toto quatriduo iequenti nihil minxit i demum tamcn per vulnus quatuor vrin« circiter Cotylas ( cotyla nouem vneias comprehendit) cxcrcuit. Port cxcretionem vrjna: per vulnus,a ponderc quo priuscirca pubem grauabatur,fe perlc&c liberatuin iuuenis dixit. Manifcftum ig'itur hinc crat, veficam fuif- k ipft vulneratanx Similiter conftat vbi ftercus per vulnus cxcer- eitur, aliquod intcftinorum,fed prsccipuc craftcrum, vulneratum dfc; quemadmodum vbicibus ingeftus egreditur ,in ventriculo cibi receptaculo, vulnus efle monftrabir. Quinetiam tubercuJum quod dam fupra inguina (fupra inguen fortaflis liniftrum )ortum ac fuppuratum,cum Medicus qnidam incideret,ftcrcttsfubfequu- turn, in colo abfedfum efle Jiquido dcclarauit. Colon autem eft pracipuum £ccum ftabulum, in quo ipfx eftbrmantur, prorfus mode, quo ex cxcrcrionc vrina: veficam vulneratam did* mus, & ex excrctione farcum inteftinum vkeratum vulneratumue colligimus, alias quafdam partcs,vulneratas diccmusquoties per eas quid intus Jatens, exit. Vndc, rametfi fplutio continui aliqua* do in thoracc nos latcat,efflatustamen fpiritus per pradertirn dum quisloquitur, pro cerao nobis, & mufeulorum in* tercoftalium,& pleura’ vulnus,vkoluc, indicabit. Similiter,!! poft infli&um thoraci vulnus, pulmonis libra aliqua, fiuclobus vifui, ta&uiueextcrius apparer,thoraccm vulncratum,aut apertum die, protinus demonftrar. Si etiam,poft acceptum'vulnus in ventre in- feriori,pcr eandem vulneratam partcm,omentum ,aut inteftinq- ru aliquod exire vidcatur,pcn’tonau difciffumcfte needle eft.Dc y i ft C A u~ f& filicndo, auc vibrando veluti ciaculatur, artcriam vulneratam tfle confc- ftitT>diccmusi& praferrim fitenuior,ftauioiqj ciufccmodi fanguis apparuerir., Sanguis aurem ,e vcnis fluens ,ciim tanta fpii ituum copia non fit refcrtus, nee canto pradirus caforc, obfcurior in fuo exitu apparct, nee tancocum impetu, fakuue,(mfi fortefebris in- fcflerardens)ac fanguis arterialis,exic. Et ha»cde excretis natu* ralibas jfiuedeijs qua? nacuralicerin aliquo(interiori meam,aut cauitate continencur. Terrium genus excretorumaddere poffumus eum Galena ci. mocapite i. lib. i.dc locis afFdtis: qui resquafdam prater n.i- turam incus indufascommemorat, VeJud res quafdam aJ:av-3quas adnaras appellar,& vtrafqjpartium male affectarum indicia effe fine dubio vllojafferit. Ab adnatis ergo rebus mthoans , air>cere* bri membranam j durarn fciiicer mac re; it , inifadturiscrani; pari> queries fungus fupernafeitur. Galcmis comraentar. j. in librum 3. Epidcm. fungi naturani fcqucntifericcxponit. Propter mate- ria craflitudinem in pafpebrisadnata, non hk tancum , verumetv jam in pudendis extitiffe ait ,& ft qua pars alia force cxulceratiuy dfet: humortimeraiktie, vt dkfumdf , eiufmodi adnata efficien- te. Vacant autemipfa vuigo fungos. Ex his patccGalenum appel- late adnata partibus, fungos: qui , vt iplc rctulit *ex humoribus enafeuntur craflls. Cum enim aer ambiens humefet prater mo- dum,in ipfis Jucernis fungi oriuntur. Vnde PJiniuslib.iS. cap*vl- timo lucernarum fungos futurepluuia? indicium effe narrat.Plu- uia? ctiam, inquic iiie ft in Jucernis fungi* Virgilius rcmcandcni- teftatur lib.i• Georgicorum vbi fequencia haber: Ncc nodurnaqu idem carpencespcnfa puelks Nefciuere hycmcm>te(fa cum ardentc viderent Scintillate oleum, & putres concrefcerc fungos. Et & aliud excmpluav eorum qux prater naturam adnaicuntur, &quidem oflibus; 3c Grads ndpot, Latinis verb calii appelkn- tur; quidumoffibus adtiafcuntur ycadcmoflkvitio aliquo labo- ratfc dgnidcant. Rurfus ramentorum exemplum propomt Galen* Sanguinis art truths excumis iv dictum. Fungi par• ttbas ad- nati, Pari , (tut colli. D E SIG N I S. Ramcntum autem eft exilis tenuifueparticula viquadam fccreta a fua compare. Queries ergo quid talc excernitur, loci e quo .do turbatur exuicerationcm needfarib figmiicat. Siramentum erg© cum vrina cijcitur, pars aliquaper quam vrina permeauir, vlcera* ta crit. Quibusautem in vrina craftk fjirfiirea fimul prodeunt, ijs vefica fcabie laborat, reference Hippocrate Jib. 4. aphorifin. 77. Modem Jib. aphorifra. 81. fquamulas cum vrina excreta* , vJceri« * cfica? indicium efte docet idem Hippocrac, Si aucem ramenta i regione vreterum, fine meatuum vrinariorum cijciunrur, dolor ibidem adeft. Quod fi tufllendo eie&um fuerit ramentum,aliquod exinftrumencis refpirationis vlceratunvdTe fignificat.Si verb vo- inicioncciedum fuerit ramentum, gulam,aut vcntriculum, qu£- admodiim fi,cum aiui excrementis deijciacur, inteftinum aliquod exulceratum die demonftrat. Hie feduid obferuandumanos vti ramenti vocabulo, iuxta Fu- chfij, & aliorum verfionem: enimfignificat ramentum, fi. gmiiwatqi cruftulam : hanc vltimam verfionem habet Copus, quern in hoc fequicur Vallefius, qui Fuchfium ignorantia? redar- gue quod vocem Gracam intcrprcracus fit rametumj quia,inquit, uon eft udnatum de dfentia partis; cruftuJa verb eft quid viceri adnafeens :adeoqitertiofonci bene additur cruftula,quit fane vlcusdemonftrat. Diximusinfupcrcum Galeno a contends alienis, alienumue locum occupantibus, defumi partis male affed* indicium ;& fi -cuiplacet hunvconftituere quartum modum contenti, & excreti, quo pars male afteda dignofeitur, non inepte loquetur. Indicium ergo iumitur ex eo quod eft in alieno loco fpaciouc prater natu- ram: cuius nuturaeft calculus, fiuc lapis in renibus, aut aut vreterrbus;pus inthorace,grumus languinis in quocunqi cor- porisfpatiocontentus. Ha?c enim omnia partes, in quibus conti- nentur,male fe habere indicant. Similiter, quiuis humor tnokftiis prauufue in ipfo aniraaiiscorporegenitas, vel extrinlecus ei ad* ueaiens, locum male attedum eftc ofteadit; Sic ingens inierioris veneris tumor ex aqua inter peritoneum, & inteftina contents, genitus, fpatiuinaftedum demonftrat; talisenim tumor prater naturam, by drops communitcr nuncupacur. Vrina etiam retenta tumorem dhut in imo ventre . Humor preterca quiuis Ipa- LIBER PRIM VS tiumaliquod occupans ,&tumorem efficiens partem maleaffici oftcndit. Tales quippc humorcs intus in corpore quad Temper na- fcuntur: a rebus taincn fpontc alfumptis non raro intumefeit ven- Ccrj ficuti d rebus coadk ingreflisj vt dum quis fubmergitut, aqua prater voluntatem hauric copiofam jqua rurfus vcntriculus , imo totus venter inferior, totumqj demumcorpus replctur. Extrinfe- cus ctiam quandoque aliquis alienus humor venenata qualitate pragnansex venenata ferae morfu, aut i&u, acccdit, &, locum-* in corpore occupans, non leuem indicat labem. Ha&enus dc ex- crctis, 5c contcntis ,fecemdo fonte vaftilfimo, vnde quotidk no- tx defumunturinnumeraquibus interna: partes maleaffefta 5 ip- fiqucaffe&us dignofeuntur. Tcrtius, gencraiiTqj Tons, e quo figna partis male affe&a vena- ,mur,eft poficus, feu fttus partium. Quippc durus in dextra hypo- chondriorum parte tumor, non iienis,fcd iccorislaboranris nora eft,quenadmoduin, fi tumor fuerit infiniftra hypochondriorum parrc5non iecoris, fed licnis malum porcendit. Quoniam iecur fe- cundum maiorem fui partem in dextra corporis parte Tub extremi- tacibus coftarum,fitum habet. Lien autem in finiftro hypochodrio a natura fedem obtinuit; quotics ergo alterutrum vifeus obftrui- tur, & in tumorem attollitur, tumor ille lafum oftcndit. Proindc rc&e Gaknus partes incernas mediantibus cumoribus aiiquando dignofei fuperius afteruit. Sed tunc partium fitum feire eft. Partium deniqj fitus fummopere iuuat quotics ea qua cxccr - nuntur fimilia funu Nam id quod excernitur in pluribus parcibus iirnile repcritur.Membrana enim multis in parcibus mternis inuc- nitur; exfitu autem pars a qua fccernitur dignofeitur. Si enim,in- quit Galcnus,naembraaofatunic* fruftulumexcernatuivd exul- ccrationem dfc alicubi oftcndit; verutn in qua particula exulcc- ratio fa#a fir, ex pofitu, feu fitu difcccur. Quod enim vomcado fuerit reie&um fruftum,aut vcntriculi,auc gula malum elfe oikn- dit. Quod verd tuffiendo, aut gutturis, aut afpera arceria* Quod fereando, faucium. Qpod mingendo, vrinana fiftuia. Si autem per fedem,fine anum, aiicuius mteftinorum, Si per mulierispu- dendum, vtcri malum fignjficar. Quiuis autem Mcdicus > harura> taterarumqi partium fitum accuraca diligentia pranoicere debetj cum fimilis lie membrana vnius partis membrane altenus* T ertius fens e quo fdrtts ma- le ajfefla figna eruu*{ fur. Quartus fons fignorum quibus pars maleafte&a dctcgitur , a doloris proprietate defumitur. Doloris proprietatcm, Francifcus Vallcfius hocmodo exponit. Vndeconftat decipi Fuchfium puta- tem Galcnu, vbi inquit/at vero conftat quod finguli do!orcs)exe- pla fcribcre argument! fumpti a doloris proprietate. Nam rcuera illic nulla mentio fit fpecici doloris, fiue fit mordcs, fiuegrauans, fiue pungens, fed pofitus dolentis particular, vt non per doloris fpccicm, fed per fuum pofitu dolens particula dignofeatur, quod brcuiflim£ dixit Hipp.fententia ilia,vbi dolor ibi morbus.Hic fru- ftracontcntiofum contra Fuchfiuagic Vallcfius, cuFuchfiusGa- leni contexts exa&iflimc fequatur,& Vallcfius ipfe vclk,aoIit,Fu- chfium jGaleni verba hanc vcritatcmconfirmanr. Ac confttt,(in- quit cap. libii.de Ioc.afF.)qudd finguli do lores pro fitus varieta- tc laborante parte indicac.Hoc ctia mode ca qua? prcdi<5h funt(de fruftulo membrana? per varias vias eierfu n,trach£o? arterj>fubcenfus de- ducitur. Poftquam verb ad principium quinta? vertebra thoracis peruemt,aorta?,flue magna; arteria? cedit,& versusdextrum latus ab eadem declinac, medium vertebrarum locum hdc , kl eft ma* gna artei ia occupame , donee ad nonam dorfi verrebram deuen- turn eft. Tunc gula ,feu odophagus (quern ftomachum proprie Qrapci appellant , teftc (*aleno Jib. 15. Method! Meden. cap, 17.) furium (versus kilicet anteriorem partem, feu fterni fintmja ver- tebra,.deuatur,(ne dum cibus per eum tranfir,magna artena3fiiic aorta, comprimatur)& versus finiftrum latus ncrueam diaphrag- mans, fiuefepti tranfuerft partem pertranfit, & in ventriculi ori- ficiumdefinit. Ex hisconftat gulam fpina? fuperiacerc, Sc accum- bere vfqi fermead orificium ventriculi: Quamobrem , quoties ea- dem male atfeCfa eft,cataplafmata retro fupra fpinam dorfi dfe adhibenda, non autem ad pedus, fuadet ratione duftus GaJeiius lib.15 Method! Meden. cap. 17. bupereit exponendus qumtus fans fignoru n quibus partem male laborantem cogn ofcimus, Locus ergo male arfediusproprijs fymptomatibas aliquandodetegicur. Ore quidem ventriculi ia borantCjfiae male arfecT>,faftidio labor antes cornpilrntur: quo- niam male afteclq ventriculi orificio, appecitus deijcJmr, Sc a?ger fit anxius, fame, qu» fymptowa quid. Trifaritm morhfii di- citur ntn~ inuu GaJenus autem in textu, Gro?ca vtitur voce nad*, id cft vJt-ia, flue paflioncs; quas,ob pra.’ftanriam partis,gcnerc magnas did do- cet, etft aliquocies in fpecie paruai finr. Vnde febris Ephemei a_>, quatenuseftingenere morboru cordis, magnus morbus did po- teft: quamquam fit fpecies febris benigna fatis,& periculova- cans. Nomine partis pr^ftantis, aut pneccllentis ,cenfenda?non func folx partes principes , fed quadibec pars qua? ad vitam fim- pliciter necefTaria eft, aut ad viuendum maxime vcilis. Vnde pul- mo, & ventriculus inter pneftantes partes locum merentur, Sice- lebritatcra deniqueadionis perpendere licet , oculum vidonis in- ftrumencum, pra?ftatem partem appellabimus,velutietiamaures; Nam in vtrifqueaCtiones cduntui pramobiles , & homini addi- feendum valde congrua?. Morbi ergo Ja?dences talium partium-* fundiones magni abfque dubio dici poflunt. Quid morbus magnus fir,inP2thologiaexpofuimus:& Gale- nus paudscomprchendir hbro i.de Crifibuscap. 2. vbi magni- tudinem morbi3 vehemenciam appellat. Libro $.de Crifibuscap. 4. rem eandem repetit, aiens: Didum aurem, & prius eft,quod fiue vehementiarn, fiue magnitudinem morbi ,quifpiam velit no- minate, nihil differt. Libro dc Conftitution. Artis Medico cap. 16. figna magnicudinis,& mods morbi fcripfit:Magnitudo quip- pe, inquir,ex affedicitHr. D E S I G N I S. mouenJum vldctur, mouc: vigcntibus autem quiefccrc mukd Et fequcnti Apliorifmo 3 o. Circa initia dc fines morbo- rum remiffiora funt omnia: vigcntibus vcrd vchementiora.Et Jib. * i. Aphorifm. 12. Quin etiam per ea mox apparent ,cadem1 iudicantur, velutin Plcuritide laborantibus ,fi fputum ftatimap- | pareat inter initia, ipfam abbreuiat. Et aphor. 24.eiufdcm libri: In acutis morbis taro, & in principijs, medicamentis purgantibus vtendum, See. Et aphor. 2i. ciufdem ; Conco&a mcdicamcnto purgantc cducenda, & mouenda, non cruda, ni materia turgeat. Item lib,4, aphorif. 22. Morbisqujbufuisincipientibusjfiatrabi- Jis iupra, infraue cxicrit, icrhale. Ire lib, de Vid.rationc in merb, acut. comment.2.tex. 45, inconnumcrationcquorundam vehe- mentium accidenrium,(ubintuJit: Htrc autem fi in principijs ap- pareant, vehementiflimum delirium oftendunt, vtplurimum au- tem moriuntur, Lib.2f Epidcrn. Seft. 1. Circamorborum princi- pia conftderandum, ft ftatim morbus florcfcat. omnia locamtelbgeda funt de principio,fiuc initio,ftue inccptione moN hi, quit ad tertium vfqidiem vtplurimum extenditur ,tcfte Gale- , no lib. 1 .de Crir1b.cap.7Jmd ad quartum diem ex Capire d.Prin- cipio iced fanguinern rraherc,clyfterio vti,&,ft res vrgeat,purga* repollumus, ex Galeno libro detetius morbi temporib. cap. 2, Tertid principiumaccipitur pro teto illo morbi tempore,quo cruditasapparet ,& nulla videntur Codionis ,aut putrefatfionis ftgna. Galenus lib.i.de Chnftbuscap.20.ait: Ciimiamhoc tibi fine vlla dubitatione conOabir, quod vniuerfum illud tempus, in quo nullum eft manifeftum codlionis lignum, primum eft ex qua- tuor moi bi temporibus, quod nos Principium nominamus. Libro detotius morbi temporibus cap. 2. in cake eandem habetdo- i quopafto quifpiam cxcir- cuitibus inucnuticgritudmisincrememum $ A t enim. Accelfto- Adnit 14- do , & wos morbi quj- modo d - gnofcutur* Augment i ac dec ft na 11 on is Si~ V igoris fi~ 'in A, LIBER PR IM V S Hippocra- tis^erha-j expouutur. ncsefieinuiccm conlerendas; ficitiiis fiant , vclndn :jf] in longius tempus, vel non: fi deniq; magis, vel non; Hoc enim verbum, ci- tius, vel non, nihil aJiud vtrumacccfTiohorarn con- fuctam ancicipaueritjveltardior fadla fit. Uiud autenv, in longius tepus, velnon3nunquid longius perdurauerittempus3an bicuius. Illud vero, magis, vel non, reiiqua omnia 3 qua? a nobis explicata funt, in fccomprehendit: nam,& magnitudinem3& morem ipfius morbi, Sc fupcruenietia ei fymptomata,eorumqi inluper numeru, in co,quod dicitur magis3acrninus,comprehendi exiflimes; Sic & declination is(vtqu#3& ip fa fit totius acccfiionis pars)magis,ac mi- nus ex eifdoinuenire Oportctintetionibus.Incremcti iraq,&afcen- fus,& augment] (his enim omnibus nominibus, dinis tenipus appellant; fi ciciiis fiat accdIio3fi iongiori tcpore du- retjfi magis etiaiiijindicia funt.-ficuti his cotraria, declinationis fi- gna ofkndunt,fi videlicet carditis fiat accdfio,fi breuiori tempore duret;fitq>omnin6pra:cedenteacceffione debiliot.Starum v. indi- cant, li in eifdem permaneant, atq, perfiftant, Et quidem in morbis nullum fenfibileccmpus inueniturhuiufmodi,ied habente adhuc quarta (fi ita contigerit) accdlione indicia augrrcnti3qmnta fuperueniataccdfiojdecJinationisprincipiu: quoma videlicet fla- tus momentancuscxtitcrit adeo, vt nemo, ciim addict 3 agnr ue- rit, fed,vt exquifite dignofeatur, primum declinationis tempus fit needfarjum. Simile quiddam ctiam accidie in morborum aug- mentis: nam interdum prior accdfio piincipium fimul habuit 3 & afeenfum, & ftatum, fcilicet in pnma fui parte principium 3 dein- de afeenfum, poflremd veto datum: deinde fccunda actelho ma- nifefte vifa eft declinare, Galen us hie expoficorc non eget, qui accurate. Sc prolixc mo- duin dignofeendi tiia morbi tempora,augmentum,ftatu.n,& de- clinationem, adinuenit. Principij verb figna facile ex didis coi- ligcntur.VndeGalenuslib.i.deCnfib.cap. p.inqiut.Sicut igitur non habeturexquifita principij ccgnitio 3 antequd incipiat afeen- fus: ita neque afcenfus,antcquam flatus inuadat. Hinc colligitnr, cognito afeenfu, Sc ftatu, flue vigore morbi, facile cognoici prin- cipium. Libro de totius morbi icmporibus cap, 2. crud tatem-* ftatuit principij ca radereai icandcm pciuit dednnam libro 1. de Cnlib.cap.i8* Nota. Status air quddo mo- met ancut > fcHtiprin cm um in quihufdam morbis per. acut 1 s.tefie Qakno. * Tot urn te- pus crudi- tat is dici- tur princi- pi urn. D E SMI G N I S. Galcnuslibro i.de Cri/ibuscap 5. &feqnentibus, oftendir,( Hsppocratcm ex codione, & eradicate, defumpftftc diftinitiones c qtiatuortemporum vmuerftiium morbi. Libro de cotius morbi f temporibuscap. j.Hippocratem ipfe fequitur, 3c Tumorum pro?* / ter naturam tempora diftingu it. Exeflfentiaergo morbi, ex lymptomatibus, coftionc, &crudi- / tace, morborum tempora venamur; quibus addit, & merito,GaIe- t nuscumH ppocrarelib.i.aphor.i 2 anni tempora : Na anni tern* < pora abbreuianr, aut producunt morbos,& confequenter morbo- 1 rum tempora: vnde Hippocr, Jib. 2. aphorifmorum 2 5. ait: /Efti- ua? quartans magna ex parte breues funt:autumnales verb Jongx, & prajfertim qua? ad hyemem attingunt.Sic paricer,& omnis mor- bus alius #ftate quidem breuiorem,hyeme verb habec criftm:&principium ftca?ftatc brcuius,hyerne verolon- giushabebit; fimilemquoqj feruabit in alijs temporibus inter- medijs proportionem, Sic quidem & anni tempora marboruru* conftitutiones praenunciant, vt cap. 4. primi de Criftb loquitur Galenus.Certum enim eft tempore calidiori humores efte tenuio- res, & craftbs facilius attenuari,&corporis meatus eftfe apertos,,& idoneos, vt per eos fiat fuperfluitatum euacuacio. Hyeme verb his contraria accidunc: proinde morbi prorogantur. Similiter morbi omnes acuti,tepora morbi bre- uiora fore indicant: e contra morbi longi fua habenc temporal nimis protra&a, Accdftones ad inuicem collator, tempora morbi vna cumreJi- liquis fuperius expofitis, indicant j Sc mo do a Galeno propoiito, ac a nobis paulb ante tradik£o. • Vtilitacem cognitionis temporum morboru lib. 1 .dc criftb. Ga- lenus exhibet, fed accurate lib. de totius morbi cemporibuscap.S, Sc vltimo. Loquendo autem de medicamentrs , docet, in vigors morbi ea praspolicre debere, qua: vim habent cnitigandi eiufdem morbi vehementiam; in principle autem, Sc line morbi, adhiben- da eflfe medicamenta vehemencia > fine magna, praecipic. £c qui- dern quia his tcmporibusnonicanatmam vexat morbus cum fuis fymptomatibus,ftcuti in augmeto & vigore:Htenim(inquic;apho- rifmum 30. lib. pronuncians) circa inicia”, de fines, imbeciiiiora lant: in vigors ioruora,qua: hxc intcrccduac tempo- Copilot &, cruditas morbi teml pora di- iHttgrtuve. 7’ import morh orH'ft ex tribms defiimun* tur, luibus adde tern- pus anni. Ftititas dignojcsn- di tempo? a morborTt. LIBER PRIMVS ra morbi, medio ordine cofiflunt tempora, qua? inter principium vigorem,&finem intercedunt,explicat ibidem Galen, Qua? nam* que partes morbi principio eiufdem quam vigori funt magis vief- na?, & fini fiue declinationi quam vigori, fiue ftatui/unt mitiores ill is partibus qua? vtrinque ad vigorem magis accedunt:partcs ve- to raorbi qua?afqualiter diftant a principio, Sc vigorc. Sc a morbi ac eodetn vigore, medio modo febabeni. Vndeinter me- dendum hire diligentcrobferuanda. Vt edam vidlus debite ad- miniftretur ,tcmporum morbi nam alendum pro vt morbi vigor djfferrur, aut cicb apparer, Om- nimodc autem a ciboabllinendum(dummodd vires id tollcrenr) quotics morbi vigor intra breue tempus acceffurus cftrSi verb non nifi poll longum tempus acccdere debet, flatim a principio ager alendus eft,nc vires deficiant,& illc dernu hofli fuccurnbar. Hanc do&rinam pluribus aphorifmisexpreffit Hippocr. lib* 1 aphorif- morum : in cuius lo.rem concludensait: Quibus igitur ftatim_* vigor adefl, tenuiter alendi.* quibus verbpoflea vigorfuturus eft, i js fub illad tepus, Sc paulb ante fubtrahedum. Pniis verb vberius alendum, quo durarepoffit ager. Sed ha?c de vniuerfaJibusmor- bi temporibus, fiue permutadonibus fuffidannex quorum cogni« done parricularia acceffionum tempora (dequibus Gaknus pe- culiar! iibro cui hie prafixuseft titulus, de morborum tetnpori- bus) coliigumur, iuxta quorum diuerfitatem abus etiam concc- dicur,vel iubtrahitur,vt hb. i.aph. 11.& 19, prgeipitHippocr, C A P V T De Signis flatus neutrius. Exhadlcnusdidlisnon erit difficile ncucroru n fignorum na- turam eruere: cum fine figna media? nature inter figna fla- tus fani,& figna flatus a?gri, autinfalubris , vtquibufdam placer.* qui Gaknum fequuti,ftatum neutrurn, inter bene fanum, 6c infaiubrem collocant > licet reuera varijs in locis ftatum neutru repofuerit inter fanitatem mot bum .Vt res hare darior euadat, repecenda funt nonnullaex Arte Medicinal! in cuius cap.2. ait fa- lubre, triplicirer dief, infalubre fimilirer , Sc neutrutn, Nam falu* bre dicitur corpus, falubris dicitur caufa >& faiuhre dicicur fignu: SaliihrC.** tnpiictter dicitur: item tnfa- lubre y & neutr urn. fimilitcr bfalubrcconucnit corpori, figno,& caufa*: Heutrum pa* ri modo dicitur modo corpus, modo caufa, modo lignum. Capite $.ciufdcm libri ait vnumquodq; fubfcquentium, Eflfe- Aiuum fcilicer, id cft,caufam, indicatiuum , id eft lignum, & fu• fceptiuuni, id eft corpus duplicitcr dici, fimpliciter, Sc vt nunc. Ariftot. libro i. Elench. aliquid fimplicitcr effetale afferir, quod tale eft abfq* vllo addito, & omni quidem tempore: vt homo fim- pliciter eft rifibilis. Id verd, quod non eft fimplicitcr talc, dicitur efte fecundum quid tale, v.g. Acthiops eft albus, non fimplicitcr, fed fecundum dentes. Vnde fecundum partem tantum dicitur al- bus . Secundum tempus verd aliquid dicitur tale, vt quando ali* quid nunc eft talc, quod camen Temper non eft huiufmodi. Vt Pc* trus naturaliter paIJidus, dicitur nunc rubicundus, vcl quia cru- befcic, vel quia ab interna, auc externa calefacicntc caufa cxcan- defeit. Dicitur aliquid fecundum quid tale ratione, vbi, vt ali- quid bonum, Sc conueniens dicitur dfe in domo, aut templo. In ordine, ad aliquid,dicitur aliquid fecundum quid tale,vt id quod temperatum eft, frigidum effc dicitur refpc&u eius, quod eft in- tense calidum. Galen, hanc do&rinam obfcruans,falubrc fimpli- citer appcllat id omnc,quod omni tempore eft tale. Salubrc vc- ro vt nunc, dicitur aliquid,quod prafenti cempore,& non Temper eft talc. Similiter, infalubre, dicitur fimpliciter,aut vt nunc tale: neutrum paritereft fimpliciter, vel vt nunc tale. Loco enim efte- (Siui ,indicatiui j&fufccptiui, vtor falubri ,infalubri, Sc neutro, quia icaclarior euadit oratio , Sc id ipfum diccre in contextu vo- luic Galen, licet elfe&iuum lit caufa, indicatiuum lignum, fufee- ptiuum, corpus* dc horum tamca vnoquoq* dicitur falubre, infa- lubre, & neutrum • Docet adhuc eodem cap.GaIen.ipfum,fimpIicicer,duobus mo- dis dici,& quod Temper talc eft, quale dicitur,dc quod vt mukum, flue vt plurimum, tale eft, quale etiam nuncupatur.Nos cum Ga- leno fuperius expofuimus has praxipuas ditferecias corporis fani. Rurfus in capite docet, Neutrum dici de caufa ,de corpore, & de figno, & vnumquodquc horum dici fimpliciter tale, & vt nunc etiam talc. Et horum pmcrca vnumquodquc in tria genera di- feindi: quorum primum eft illud neutrum, quod neutrius contra- riorum eft particeps: Si huiufmodi neutrum talc dicitur per nega- D E S 1 G K 1 S. S imp!ial- ter & vt nunc. Simplici— ter, & Je- cvndupn* quid ul* quid* Simp lid-* ter bifaria Mat ur. Neutrum eft [impli- cit er tale, vel vt nuc tale. tioncm cxtrcmorum. Secundum genus ncutriustlfcfofrnetitrtmt, quod eft vt-riufque extrenft particeps 3 & dicifur neucrum ner par*' ticipationem cotrariorum. Tcrrium genus ncumuseft illud,quod aliquando eft parciccpsS vnius contrarij, aliquando alterius. Se* cundum genus ncutriusiamexpofttum mrfus lubdiuiditur irL> neutmm, quod ex a?quo extrema partkityKtt,& ocutruml'tfuod aliquando-pius vniusxJxrremi,quam akenuseft pa triceps. D* i corpore ncutro cap. 6. Artis Medico fuse rradaf Galcnus, . De fignis neutris,cap. libri a nobis in ftfperioribu* feripto. Gopiofiiis tamcn,& pcrfpicacius neutra ftgna enumeue capit. Si. & 83. Artis Medico? ,& capitc 19. lib.deconftituciOne Arti$Med;ca?. Exquibus vnulquifque quamplunma ftgnancu* ira £©IJigerepotetit,cum nimis prolixunl diet integra ilk-Capita hue cranslerre, Vtrobique enim monct Galcnus ftgna ilia neutra non ftatim indicate aliquem in morbum cafuru,doocc hdioadio* nam tanta fuerit, vt a folko fundionmn exercitio hominem pro- • hibeac. Neque enim (inquit Galen.cap. 19. citato) ft dolor quit, piam aliquem, vel fecundumcaput, vcl feeundum alia quampiam partem infeftet ftatim tantus eft, vt hominem loco decumbcre cogati Neque ft grauedo praeterea caput, anr prafeordia, autaliajf partes, vel alia vifeera detineat, tanta etiam erityVt acofuetis fun* dionibus deftfterc faciat. Corporis etiam tumor, aut gracilius, decoioratio, pigntia in motu,procIiuicas in fomnum, vigiIia,non fufheiunt, vtab adionibus, quibus ad vitae munera egemus ,detrahant, nec cibi apperentia,vel nimis adauda, aut omnind ablata: nam 3c ha?cambo ad corpus pertinet non integre ianum; ftcuc nimia ftti corqueri, vd eius dfc nimis expertem. Se- cundum ftomaebum etiam, vel ventrem morderi,aut fe Jaffa fenrirc: quippe hxc eft fere eorum formula, qua? iliis contingunr, qui prodiucs funt in motbos.Ha?c Galcnus,qui de i>s potilftmum loquitur, qui funt in morbospropeft ibuiufmodi funt hi,qui qua* htate praua,autquantitarehutnorum potifticniim infeftancur,qui- que funt in neutro ftatu,ftcuti conualefcencesj& fenes .» fcxageft num annum pr^cereuntcs* Cum hie fada fuerit mentio doloris capitis, repetamus id, cu* ius in fuperioribus mentionem fccimus, modu Icibcet diguofcetl- di partem affedam per eonlenfuia• Para aamque per confcnfum LIBER PRIMVS Neutnw* {implicit er & Vt »UCy cjl triplex. Neutrum feeundi ge- neris ■ fuh- dimStur. ’ flttra fi~ £na nen- fra. D E SIGNIS. teditur, queries ad earn ea, qua? ad addoncs propr fas cded|sfuut necefiaria non tranfmittuntur, vel queries per confcnfunr vidus parris altera iarditur, ob tranfmiifum nimirum ad banc aliqmd fu-J perfluum. Primo mode amittirur varijscotfpo- ris partibusj queries a cerebro, ob aliquod impedimetum, ad eaf- dem faculras animalis non tranfmitdtur. Per confenfum in fyn- cope omnes corporis partC3pfrigefcuntaquia/pirijusJ corde ad eas tunc non tranfmittinfr: Corpus vniuerfum , autpars aliqua atro- phia, aut aJimenti defeftu ,aliquando laborat, & in macilcntiam, ac tabem inciditpquia ad partes conuenicnsalimcntum no tranf- mittirur; vel quia hepar, partes obftruftionelaboranr, aut compreflionc5a quibus boni3tranfrniflTiqi alimenti penetratio pro- bibetur. SccundomodoCaput per confenfum ventneu li non__» raid doler jquia a ventriculo forfum fuperflui cleuantur vapores, Caputfericntes. Paraphrenias jfmiHtcl in fefcribus non rard ex- ciratur ob igncofque vapores,ex fanguine feme nte in caput delates. Caput tunc per conienfum dcltfcdici- tur j quia audio Vcntrituli doldreCapitis dolor augetur, eoq, fe- j date, hjc fedarur: quod non contingit, queries primarid, & per fej dolor C aput oceupat: Namicrmc.fcrnpcr hk vexar. Idem de Pa- raph renit idc dicendum, qua? augetur ducta febre, & minuitur hac diminuta. Per confenfum Cordis, & Hepatis, Corporis partes quoad ic patiuntur. Et hat ta?dem principes paites per con- knluin aliarum paitinm plunmarum ktduntur * vel proprer vici- num,vd rutione,generis. Ob viciniamCor Jaditur3la?fograuitcr Venn jcuii onficro . Ranone generis Cerebrum patitur, queries nciuigiaujur Jadumur. Vnde VteroJa?f©, Ja?ditut>Capur; ner- uos trnni habcc pJunmos,& fpinali medulla?, aut foltem vertebris coliigaiur. Vei tncuii parjtcr orificio la?4),compatirur cerebrum* propter ncruos fexta? coniugationis eidem orificio ,& rod \ entri- culo mlercos. bed hac dc bus iufecwnt. Lt huius JLibri Prm4 hie finis dto. Tars Ufa per ctjett- fuw. Atrophia. Paraphre* tiitis. Dolor ca~ fins perci fertfum. NELLANI C*ia» NIELLI) 6 GLACAN, T1RCONALLIENSIS H I B E R N I, SEMEIOriCA. LIBER SECVNDVS, De Cnfibus. c a p v r i. *Dt Indent tone, & varij s Significttionthus Crifis. Vpcriori Libro Sfgna Dhgnoftica omm'sgcne- a ris, flatus nimirum naturalis, flatus prater natu- $ ram, & flatus Ha f dcinceps examiiranda, qua? futurum morborum ft cuenttuncl ad prjtdi&ionem pro- xicncconfcrunt,& Prognoflica tdcircbappclhn- tnr. H#c a nobis in trcs claffesjcum Galeno, fuatdiflribura. Pri- ma claflis eft Criticorum Slgnorum: Secunda, Co&ionis, Sc cm. ditatis:Tertia5Salutis,& mortis. Hoc Secundo Libra Srgna criti- cs, nonnihil dcalijs intcrmifccndo, examinabimus; prarpofitls ra- men quidditate, ScdifFerencijs Crifcos. Dcinceps Cnflscaufas,ac Dccretorios dies, adamuflim rcducere conabimur. Ncceffitatem bums do&rinat dc Cnfibus longa oratione pro* fequi 5 nrorstis inane foretjcbti omnibus cafpicuun effe arbicrcr, nihil dc future morborum euencu ,fine Grids cognitione,pra?di- ci pofle: nec vi£um u mliter, ncc medicamentum purgans, fine crifis, & dierum decrctoriorum notione ,reV S Inutntio 1«mjms Crifis. 1 Nomen Crifis a nullo Medico injuinttm < ft 3kdad vfimrMc- dicurr e foro fudu. iali trans’atumj Sc quidem prius a vulgari quoi dam homine, qui dum argrum quendam maxime turbatu , Sc agb tatum varijs fymptomatibus, ijfq* criticis ,con/piceret , indc terrL tus cxclamar, aiens, Judicium de v la a?grotanris ferri; vt haherut apud Galenum lib. dcCrifib.cap. 1. Jib. 1. dc Diebus Decre- rorijscap. 1,3c Comment. 3.Pr0gncftic.tex. f, 1 Varias Crifis fignificationes, Sc etymologies, inter afios3 pro- ponunt Ludouicus Lcmofius do&ifiimus jam pndem in 5abran* ticcnfi Vniucrfitate apud Hifpanos pubbeus Prolefl'or, quiexa- difiime3 fiquis alius, Crifium doCtrinam iibris 4, 5* Sc 6 de opti- ma prjedicendi ratione, dtfculfit; & Andreas Laurent i‘m&3 Hcnrici IV.Galliaru Regis Arthiartr Lcmofium fcquutusj veluti\trumqj Itilfus Caffar Claud inns Lulus FJorcntifiin ae Vnjucrfitutis Bono- nienfisante aliquetannos publicusProfdTor. Scd omnibus plud, mum lucis ruppcdirauitGermanorum Galcnus Leonardos Fqch- fins fuiscommenranjs in tres Galeni Jibros dc lud refis* fine de, p Cnfibus. - . j Vox igitur Gra?ca, *p/#it,a verbo , idefi, iudfco*aut fen- tentiam fero, deriuari commode potefi: cum Crifis Gaieno fre- qucntilfimeiudidum vocctur. Carter um3qui aurumant nullam eflfc patitateminter forenfc ju- dicium, Sc certamen iJiiid3 fiue confli&um, inter naturam i, Sc irjorbumjfubiroorrum, Crifim a*d 3a keernere, dcriuari conrendunt.Hoc in fenfu Galenum loquutu aiunc lib. *. aphonT 13. vbi inquir, Crifim fieri Naiura fecernence fuperfluos, maJofq; bumores a bonis, eofdemqj ad excrecioncm dirponeotc.. Galcnus tamcn didlam paritatem probat Jib. 1. de Dieb. Decree, cap. 1, vbi pofiquam varia iymptornata Crifim antecedent a pro- pofuit, fequtnna Icripfit. Atque hk iam vniuerlos, qui adJunt, in mctu efie inaximo videre licet, audireque diccntes3quod seger ■nihil ab i;s, qui in foio dc irortc iudicantur,differar. Vndc mihi quidam Mcdkorum nc adfuifle quidem humfinodi perturbatiombus videntut jvel non inqt ircrcnt3quid ludicano* nis vocahulo an res ita fieri polkt, vel minus* JHiSy&lublequentibns veibisMedicorum ignerantiam propalat Gakn. Natu licet in Crifi bona, excretio fiat,vd abkelTuS^ofu* yarid Cri fis fipvf- eationes yroponun - fur. Mmen m otnni CrilT: cum tamed omriis Cnlisludiciurn meritd dki-queac. Nonnullis placet, Criftm a »pkfc,ideft exccrncre derituri, quo in fenfu Ariftotelem in Problemacibus loquucum ri Hippocratcm libro de Artie* febL 4. vbi conupti odis excretion nemCridmappellar. / . - ; r'i Non defunt, qui alia vcrb*kp/te> figaificationcroamplexi, Cri* f?m certamen appellant. Nam verbum apud Veteres quof. dam idem fonar,ac certo. Vnde Grids, iudicium>ccrtamcn,fe- cretio, & excrerio, nuncupari poteft; & ita vocis Grids Iigmfica- tio quadruplex erir, inxra quadruplieem verbi quo Grids deriuarur, dgnidcationem. Pluies vocis figniffcationcs Gra?ca? linguz Intcrprctes propofucre. Homerus enim 2. Uiados ea vtitur , & apud eum ft- gmfkat, fecerno, difeerno, dirinao: Libro 6. Iliad. feligo,deligor Lib. 16. Iliados, idem eft ac difeepto, iudico. Apud Platonem 2. de Repub. idem eft ac iudico, Apud Ariftotelem alicabi, dijudu co. Item apud Sopho. in Aiace,adiudico. Apud Polybium, fta- tuo, cooftituo. Apud Antiph, aCcufo,d/emdico, reum ago, de- hro, itpifouoj idem eft ac »piyat j leligoydeligo, vt in 4.Oditf. ha- bctur.Il iados j.dccemo; vc bdlodecernamus.EtapudPoJybiufn de fumma return, pradio decernere. Apud Paufaniam decernor. Apud Thuddidem lib. 1. rudkor,cenfeor.Apud Polyb. ftatuar, conftituor. Item idem eft,ac dies mihi dicitur,aCculor. In nouo Teftamemo, damnor. Item apud Thucidid. lib. 6. examinor, ex- plorer, qu-rftio de me haberur, hoian veto idem eft ac iudkatio> Weft, ipfa iudicandi adio, Item indicium, fenremia,quac de Xliqua fertar: cau fa didio, aceufatio, accufacionis tepus, lis, con- trouerfia. Item decretorium belli Plures adhuc lignifi- cationcs Authores babent. Vfus dcniqucjftueacceptio ribminis Grids apud Medicos mu I- / tiplex eft. Prirndenin ,-idem eft acmorbifolutioiquoinfenfu c foquutus eft Hippactatcf in Prognofticis, vbi ait: ludicamur an- q ttm huiufmodi vmdies & vna node. ludicantur,ibi idem eft ac p ftniumur,tcfte Cclfo. GaienUs Jib. i.de diebu-s decretor. cap. 9, / Dioclis opinioneni faille n-arrar, primu n;Sc feamdu morbi dic.n/ fclfe decree odos, Rurfufq, ait: ) j) igicur dchoc mtelli-' DE CRI5IBVS. VATI ] vfot Crifiiapui Hippoc. & jaI en.fr wnuntar. Frimuty & (ecunint morbi dies ex Diode ski uncus. LIBER SECVKDVS gcndum fit, diftin&ione doccbimus: Nam fi prarceps ac fubita in *grotantJ5 corpore percurbatio, morbi folutioncm prxccdcstCrh (is, fiuc iudicium nominatin', ncqj primum dicm,neqjfecundum* Dccrerorios efiecenfebimus ;quia ilia vclut flu&uatio (idcft per* turbatio) qux folutioncm priced it,ncquaquam in his eft confpi* cua • Si veto folutioncm fimplicitcr, Iudicium voces, hi quoque crunt Decrctorij. Ccrtc omnes febres diaria? folutioncm partim in primo ftatim die,partim in fccundo, nancifcuntur. Libro d« dc Crifi fie loquitur Hippocrates: ipi dr cod rebrum Id- horkti ori- ficio tw. tricult co- [vt tiunturf fett per ti- fenfum J4- duntar. Perturbs tio quid. LIBER S ECVMDVS rcnriusj Sc perperam ex Laurentio fupponit Claud in us, qui ordi* ne foJummodo tranfmutato3omnia,qua? habet hac de rc Lauren* tius 5 fua facit) in quit: At veto mulicribus fetuum conccptiones, & abortiones, & partus codem tempore iudicantur, quo & mor- bij & fanitas, & mors cundis mortalibus contingunt. Alia verfio verborum Hippocratis hoc modo fe habet. Verumenimuerb con- ceptus5& abortus. Sc partus mulicribus in eo tepore,in quoetiam morbi, &fanitas,& mors, omnibus hominibus, hunt. Primata- men verfio praftantior eft. Nam Grace habecur: irroofia ro> *po'- fa zpivofjuj: ideft, eodetn tempore iudicantur. Male ergo loco,iu* dieantur,ponitur, hunt, in vltima verfione. Poft citata verba fe- quentia profert Hippoc. Scd iftorfi omnium alia quidcin diebus, alia menfibus, alia dierum quadragenarijs , alia annorum fpatio contingunt. In his enim omnibus temporibus multa quidem cuiq; conferentia, multa quoqj aduerfa infant. Ex qmbus quo; condu- cunr,ranitatem,& incremcnra, contraria verb morbos3& mortem adferunt. Eodcm adhuc Lbro de Septimeftri Partu , inquit: Ac mcnfis odauus minime ambiguus eft. Per hunc enim contingit, vc iudicatio difficilis fit.Verba enim Graca his vltimis Latinis corre- fpondentia.funthcec: an Soetpiiaa Scprirnb 3 Crifis accipirur pro morbi temporibus, Sc exacerba- tione, fine acceffionc, hb, i. aphor.19, qui hoc modo feriptus eft: Ijs3 qui per circuirus acceftiones habcat, nihil dare oporter, neque cogere, fed fubtrahere adiedioni ante iudicationes; Galenas Comment, rem hoc pado exponit; Quod autem dicuur in apho- rifmo, Ante iudicationes * Id intcl ligas ante acceffioncs quafeunq* fimplicker, vei ante morbi vigorcs, vcl ante illas, qu# proprie iu* dicationes nominantur. Nam hie triplex intelledus ,verus eft. Primusautcm magis videturad propofitum pertinere;ft videlicet antc3acceflioncs,imelligamus. Nam de morbi vigore confiftcntis, priiis didum eft (aphorifmo videlicet&.) 3cft dc hoc intelligatur, ctiam de iudicatione intelligetur:quoniam magna ex parte morbo in fuo vigore confiftente Hunt iudicationes. Hicdar£ docer Gale* nus, Acce(fioncs>CrjTes appellarijtimilitcr Sc vigores: nec mi rum, cum in morbi vigore crifis fieri debeat. Acceffiones pariter ,ctfi fkihabcancpeculiam tempora > morbi vniuerfalis vigorescom- mode dici pollmic. Vnde iu acceffionibos, veiuti in vigore, cibag 7* riplex pgr ip cat to crips ah /Jippocr/t~ tt inpnna- t&hb i.a- phonf. Jn morbi vigore put Cnfes. D E C R I ‘S I B V 5. dari prohibet Hippocrates aphorifm. 11. Iibri r . In icccffiimbu* abftinere oporcet: nam cibum dare nocuiim eft, Sc quibus perc n cuitumHuntacceffioncs, in ipfa acceflnneabftincreoportet. Gi* ienusin Commentario ait; Torius quidem vi&is ntionem vnoquoq; morbo d duabus intentionibus iullit aftumere , ex fum- mo torius morbi vigore, Sc ex vinbus argrotantis. Quomodo ve- rb quilpiam particulatim cibum ofierat conuc-nienter, in hocdo- cet fermone, caueri iubens morborum acceftiones.Ipfe verb man!** feftius in lib. dc vktu acutorum,d*xir,qubd neqae, cum iam ad- funt neq, baud ita multo poft aftutura? funt acceflk>nes,cibus dan * dus eft, fed ciira decJinanc, aut ceftanr. H#c Galenus i cum quo, Sc Hippocrate, dicendum , in acceffionibus , & vigore a oibis ab- ftinenduin ,quonlam his temporibus crifes plerumque cotingunt. Proindeq; Natura materia morbiHcj excretion! occupata nulJatc- nus interpellanda eft. Quod in accdliombus, pratfertim in harnm vigore,cribs lupcrueniat, docetGalenus libro i.de Dieb. Dccrc- tor. cap. 8. vbi inquit: Nam in acctftionibus plnrimiim iudiciaL* contingunt. Hippocrates 4. Aphorif. 59. idipfum confirmat,dum inquit: Tcrtiana exquiftta iudicatur in leptem circuitibus,cum_* Jongiflima eft. Galenus in Comment, veluti comment, $. in Jib 1. Epidemiontex. 17. acceftlonum vim oftendens, ait; Quodenim in continuis yna dies valet, hoc in intermictetibus acceliio; fecun- dum igitur iftarum connumcrationem ,earum Hunt iudicationes. i Hoc aurem innuit & iple in Prognoftico , vbi de Quartans loqui-1 tur, ka inqmens; SeruatetiamQaartanamm conftitutio ordinem , tajem. tit autem Sc a nobis obferuatum, turn in Quartanis, turn t etiam in Tercianis,fieri iudicatiooem fecundiim numerum circui J t(uum , non diet urn. Nimirum in tertian a febre ab initio feptima \ accelfio in tertium Sc decimu incidit diem, Sc hepius in ipfo mor-/ bus iudicatur, non expedato quartodecimo. Sicut igitur in mor- j bis continuis,acutorum quidem morborum terminus eft decimuu quartus, peracutorum verb leptimus: He in intermittentibus, Jon. gin ma tcrtianafebristerminum habetcircuitum feptimum. Vide, lis,reiiquain Aphoriftni cirati Comentario. Eodem lib.4* Apho- 6. ait etiam Galenus: Didrcimus autem, quod in vehemen- tionbus acceftionibus iudiciaHunt,& quod morbi, qui in diebus: imparibusacceftionemhabcnt, citius iudicantur, qui verb pari-' T?mx 9"e #- fonts ciWt» dt in mar* bis. Cibus pr$~ pinddusin ac ce(fonts decimal it* ne,vtl poji iu*m cef'• fume. In morbis intermit- tentih.dies rexnt/fmnis no funt i n~ ter griticos nimeridit fed dies po, tins accef- fionttm, in qti bus folis fiut Cnjes, bus ,tardant. Atque ideo fi in principio aliquis morbus peraccr- bus eft, hoc magis accidie in diebus imparibus: fi tardare debeat in dies pares vchementiores acceftiones incidun t. Hax igitur ha- beo cliccre de die quarto &e. O&aud, Crifis accipitur pro mutatione ad (alutem (aut fortaf- fis meJiorem ftatum); TaJis eoim Crifis fimpliciter Crifis nuncu- pate, vt libro j.de Crifibus Galcnus jinquiens: Reliqu# cnim Crifes conie&ura quada artificiofa praecognoicun* tur. Optimam vero Crifim (quam e-riam lolam Crifim fimplicitcr vocafi diximus;non per conie&u ram, fed firma cognitione com* prehendcs. Eodcm libro cap. a. ftatim in limine, etiam ait: Sola igitur fubita ad fanitatem conuerfio, fimplicitcr crifis norninatur. Commcntario 4. in Jib, rat. in morb.acut. idem teftatur Galenus. Vndclib. a.aphor. 13. inquit ;QuoniamjpJures iudica- tionesin bonum terminantur. Nouimus enim plurcs die ex £gro- tis (anatos, quam mortuos, nifi (it peftilcns conftitutio. Nono, Crifis accipitur pro ipfo exitio, hue interitu apud Hip- pocratem in Coacis Pranotiomb. vbi ait,linguam qua: multum nigrefeit, crifim dccimoquarco die furuiam, pra?oftendere. Crifis cniminibi profanitate iam ddperata accipitur ,&indubicanter, pro mortc. In Prorrheticis codcm in fenfu loquutus eft Hippocra- tes, dum inquit; Crebri cum vomitu relapfus, nigrum cicnt vomi- tum, circa crifim (ideft exitio.) Dtcimd, Crifis varie accipitur ab Hippocratc lib. de Afteclio iiibus,Grace n inquit: ludicari autem morbi dicun* tur, cum incrckunt , aut exolefcunt ,aut in alium tranfeunt, aut definunt. Alia verfio latina tnclior fic khaber. ludicari autem in morbis eft, quando vei augentur raorbi, vcJ imminuuntur, vcl mutant ur, in alium morbimi, vel finiuntur. Vndecimd, Crifis apud Galen, comment, t. lib.i. aphorifinor. idem eft ac indicium, ieu ratio. Duodecimo, Crifis idem eft apud Hippocratem ,aetcmpcra- tnentum, tefte Gal. comment, in librum de natura hominis textu 1 a. Scd hie obferuadum, quod »p idem fonat ac apaVic, ideft tempenes:#, ita autem, non iota, ponitur ia prima fyllaba pro, a, iuxta Hippoeratis dialedum,fiuc idloma_# Grarcum fax pa true peculiar?. Hacknus de varijs Crifis fignifica* trombus* LIBER SECVNDVJ Tempore f eft Henri* \ flurtt mo- riutur qua fertantur. D E C R I S I B V S. c a p v r ii. DeCrifis Definitions. C Rifts, ideft ludicatio(vt loquitur Galenus lib. 2. Apho- rifm, Coment. 15.) eft fubita in morbo vcl ad faniratcni, velad mortem mutatio. Fit autem Crifis (Vtconfequen- ter loquitur Galen.) Natura feparantc a bonis mala , & ad cxccr- nendum pr«parante. Non tcmcrc igitur in tali turbationc graui* ter fe habentatgri* 6c grauiras ha?c no#u manifeftior eft; nam hoc tempore dormirc confucuimns. Somno igiturd turbationc inter- ruptOjdarifcs grauitas ilia pcrcipitur, licet fimihs fiat interdiii tur- batio,quando nocte fequente futura eft iudicatio. Ha&cniis Ga- ienusprimam partem aphorifini 13. Jib. 2. expofuit :qui aphorif- mus hac fcric feribitur; Quibufcunq; iudicatio fit, his nox gram's ante acccffioncm: qu# vero fubfequicur, leuior fere folct exifterc. Propofitam definitionem ex Hjppocratis do&rina haufit Gale • nus, vt comment, 2 j. Jib. 2, Aphorifm. dare fiibijelt: Acuti , in- quit, morbi magni funt, & ad fuum vigorem ccleritcr properant. Non abfqj ratione igitur in pauco tempore, 6c magnas faciut per- mutationes; quod idem eft quod iudicari.Huiufcemodi enim per- xnutationes, quando repente in morbo Hunt, Hippocrates Crifcs vocat, ideft,iudicationesi in quibus nonnunqudm integra fanitos rcftituitur,aut moritur arger:nonnunqudm vero magna fit ad fa- lutem, vcl ad mortem permutation non ramen aut fubito fanatur, autmoriuntur; ita vt quatuor fint in ipfis fubita permutationes, quas ipfe docuit hb. 1. Epidcm. inquiens: Ad falutc, aut ad mor* tem, vcl inclinatio ad me Ji us, aut ad peius# Hadeniis Galenus, exponens citatum apborifmum,quifichabetur; Acuti morbi in_* quatuordecim diebus iudicantur. Modo definrtio Crifisexplicanda eft. Crifis dicitur mutatio, quia Crifis eft motus quidam, in quo cum morbi lenta, 6c fimpli- ci folutionc conueuiti Vnde pmtatio in definirioHe ailara eft in- ftar generis comprehcndentis motum cfiticum morborum,& turn lemum quorundam moifcorum,qui fimplici lllunonc,&no cticicc,ad falutem* vdoiortem terminamur. Pofita eft particular Crifis dtp* quAtuor Jpa ties y ex Hippo cra- te dejum- pti,t junt. Crifis eft mo tut. fubira, aut rcpcmina,in definicione, vt motus criticus a lento mo. tu 5quomorbi chronici fenftm teirninantur ,diftinguatur. Hinc conficitur, Mcrcurialem in Commentario aphorifmi 13. libri 2. aberraftc, dum inquir, particulam, prirceps, ideft fubira, fiuc re- pentina, in definitione Crifts poftram efie ad differentiam abfeef- ius,& cd&ioms ,qua? diuturno tempore Hunt. Decipitur autem $ quouiam, vt deinceps exponemus, abfeeffus eft Cj ifts fpccies: & confcquenrcr?dum fit,fubitaneus motus dicimcrctur. Debent cnim fpccies Crifts formalcm, & conftitutiua eiufdem Crifts call- fam participare, & includcie. Subitamutatio,cfthumfmodi for- malis caufa Crifts. Ergo excretion!, & abfteffui, duabus primis Cnfisfpcciebus,exneceftltateconuenit. Etperhanc formalcm rationem crifts, vtraque iam difta fpccies a moru morboruchro- nicorum ,qui fenftm fit, diftinguirur. Subita autem ilia mutatio dicitur fieri in morbo, feu potus )n a?gro, vt hinc conftet, a?grum effe veluti fubic&uin Crifts. Fit autem haec fubita mutatio, quo- ties Naturadcaufa morbiftca ,& morbo ipfo nimiu agitacur: quo tempore varia fuboriuntur fymptomata, a quibus,& a pugna Na- tura?,&Morbi, corpus minim in modum Iraq; cor- pus agrum,fiucmorbofum,eft inftar materialiscauftr. Caufam tf- heientem Crifeos, Nacuram effe, iam antca docuit Galenus $ Sc earn talem effe, deinceps,dum dc Diebus Deerctorijs, cum Gale- na ftatuemus. Finalem Crifeos caufain, Sanitacem, vinccnte Na- ’tura, pofuic: mortem, vi& quidem iuxra Graham d:- dioncm, yimeu •) qua? vox latineiddfidPk, ac , ant fit. Subtilicerquidem kqiiUtui:quohiam,ta- metd maniklletrodfs precede Htis acceffionem indnuaueric 5 non propterea decrcuit, Gndm intcrdlu Temper fieri, & perturbatio- jlcd lolummodd id polfe qui C ft F&’I B V S. Vdrtx o}i~‘ ntenes '[ de Cnfit ef~ fcntta. MereMti* OptHH* ' - : ‘ V • ! « 4* * WF. ’ KJWqf ■ \ titr. acccflloncs, fiuc paroxifmoshabenttontingere; cc(i viccacrfa, id* eft nofturno tempore, frequentifsime Grifin acciddfe inus.Atquc prartcrcajpercurbitionc orca Crifim extempld in mul- tiscontigiflfe morbis,vt videre licet in Synochis febnbus,qua; vni- caclauduntur accefsione. Vt igicur, quod fencio, bbere proferam, Pcrturbationem Crifis prarlud'um etfccxifti no. Pcrturbatio quidema Galena, & :i muf- tis Aatiquis, Grids rationem obibjcrCcifi nqi fieri Commentaries i j. lib.i.Apbarifmor.docuit,quando Natura a bonis mala fepa* rat, & ad exccrncadu n prarparar. Scd tempus quo taba maxi nc Natura moiitur,eft»quando Pcrturbatio corpori fupcrucait. Scio equidem, Co&ioncm fine magna com notione, aut pcrturbatio* nc, non rard fieri * fed infignis reru n hctherogcncaru n fegrcga-> tio in morbis, ncc a coftriec FacuIrate, nec a caiore natmo fieri poteft, fine manifcfta Natura? agicationc, a caufa morbifica, can* dem Naturam laceffenre, potifsimum orta • In huiufmodi agita- tione & confli&u collucfantis Nature cum caufa morbifica , & morbo, variafy.nptomatum fy ndro.nc fiiieconcarfusnafcicur: <3c. hie idem concurfus iquibufdam perturbitio appclhtur; quida.a tamen anxictatem , & corporis agitationcm ex fuperucnicatibu& fympeomatibus emergence n, perem bationem appcllarc,& mu ltd congrucntihsynalunt. Hums perturbation is caufas pofthac fufius | exponemus. Scgregationcm humor urn excipit Euacuatioyinqua ,quam in ilia, manifeftiorapparet mocus illc.localis, quo humorcs in faiu» ’ bili morbo amoucntuty .&quidem extra corpus, vel faltcm ad partem aiiquam diftin&am ab ilia pane, qua; humorcs maxime ’ cominebat. In mala aucem Crifi fit maxima pcrturbatio, fed mo* . dicafeparatio boni a naalo: ynde cuacuatio permodica fcquitur* morbo, & causa morbifica vires fuperantibus. Vnftacnim Natura * manus hofti dat, Sc ampiiiis vix agit, fed famine paticur • Huacua- tionic, dum fit, caufa eft facukas expukrix, aut anuna rc noxiata cxpellens • In debita fiuacuationc potifsimum falutarcm Crifioi ( confiftere puto; feu potius in ilia motionc, a&ioneuc ,qua humo* ’* res femouentur, fiue extra corpus, fiuc ad pcculiarcm aliquam-# partem propcllcntur: tunc cnim verc Natura itfdicat. Si ablcelfuc* aut cuacuatio ab fixpulcticc faculucc fieri acqucac* fakem humo. LIBER SECVNDYS ftrturha- tic efi cri- fit sprain- 1 diumiVt 1 rigor ter- tian*. Separate 1 knmeri jit opt caloris, natt m, jr facultatit minus. ftrturbar tic in qua tcnfifiif. Jn faiMa- rt Crifi fit fer/iftr €• V(l db/ctf- /*;. Euacun- mnti can- tmltdi *X- pultrix. Crifis ecn* fidu in e- cuunatit- ntjubito & debit* faftdtfi b*< mnfMerit, Crifi** D'r c * is i b vs. mrgrranfuraliquo local! motu, fed multum obfcuriori Karuram dcuincir morbus, Sc morbofa caufa. Quod am net ad fubicatn murarioncm ad falutcm, fano mode imeiligendaeft* Koncnim *qualitcrin omnibus «gr is ,qui fani- lari prftin* reftiruuntur, fit fubka ad falutcm mutatio/cd inqui- buldam inregre, in quibufdam carditis• In morbis quippe, quia contincnrc caufa dependent, fubita ad falutcm mutatio.fiuctran- fitus fieri poteft, qaotics cadcm caufa euacuatur: v. g. cuacuato calculo vretram obturante, & impedience naturalcm vrinar cxcre- tionem,fubit6 & quampnmum fie a morboad fanitatem mutatio. Similiter fi agrumo fanguinis fuic impedica vrinar cxcrctio, co cuacuato bare amplifis non probibetur. A morbo itidem in cauita* tcvcfica Id eratur, quamprimiun euacuataeft vrina, qu« Vcfic« corpus impensc diftcndcbac. Si farces pertinacitcr inteftina ob- ftruenrcsjiubito euacuentur, fubicus fict ad falutcm tranfitus: Su* bitus paricer ad mort£, du omnimoda fuliginum cuacuatio itnpe- ditur, vt vidcrc licet in ftraogulatis, qui fubiro moriuntur, ob tr*« ch**mmirum arteriar ardifsimam comprefsionero , quarfuligi- num exitum extra cor & pulmoncs impedir. r C *tcrurn in n or t is intern per ei non ita fit fubita ad falutcm-# irutatio: nan*, nr.ctu a Iteration is }cjvi pavJatim ft rfiirquc fit, tail’s tranfitus perficitur • V.g. Criticeeuaeuatiskumoribiis quibufuis punici is, S li fufiuis, fit ftbita quidetn ad Jaluttm mutatio: fed non eft ac'eo ii lira, ac ilia, dc qua pauldantea eft didum# Hua- cuatisCjiiidcmomnjbushumoribus,quamiratc, vel qualitarc, vcl vtroqj n ode fuperfiuis,qui venas, & artcrias, cauitatcs, & mea- lusinfarciebant, liatim obftiudioretceftantj led euacuata mare f»aputrediuosalebris putrid*,etfi putiida fthris ceflaie vidca- tur, caufa coniund£,putredine,ablata,non tamen c veftigiotcl- Jitur fcbtis, qu* qualitas qu*dam eft,qu* per gradus intenditur, & qu* nonnifi gradarim aduenitntc & vioctntc conrrario , fup. prim if un. lebris tunc luperftes, pura eft intcmperics, quarlcbri btd.ca, ratiorie deiedus matcri*,affimilaturj ideft nullam habet »n plius ilia lehr s kuenttm caufam, in quo Gmiiis eft hedica le- brn kedk* tamen diflimilis ,quoniampoft humoris, a quo leue batui,ablationem ,citd recedir .Proindeqi putrid* lebris nomcn adhuc utintt ♦ Si eniavablata causa vlccrius protrahcrctur, non . BnaenatA ■ can fa corn* 1 tmewti ft fubtta ad i faluie iff Mil. sfhUt* €auja tm» tcmftfffi, non jubui bae toLli- tur. Febrit frtdd* fit- hi at a ddhttc ptt* ttida did* tur^tft ht~ Stic,a fimi~ Us, amplifis putrida?, Ted hcdlicierariaiicin meritd 'brmerct.Jti brmt tamen Grid nunqudm producitur fcbris,& fiqu 1 fupereft* cito dc* crcfcit, & exigua eft aded , vt y,x nnpl jus adiones /enfibibter la?- dat. Namablciffajomni eius caufa, vix dm duraiq poreft. Vndc mcritd Crifis optima dicitur fijbta adifelutem mutatio, licet nu* quibu/dam morbis intcmperlqi, yt dixi> poft euacuationem caufic morbificaj/uperfic adhuc aliqua dufcrafia fiue intempc»antia,quap non nifi aduenience frigore , quando intemperies cal ida eft , fieri poteft. Citdetcnjm calor illq prater natnram, qui.fupcreft, hebc* tatur j«quoniam a putredinofo hum^re, & fuliginofovapore non arapliusiouetur: & facultatesiomnes corpus regentes* luas,ablati caufa,fun&iones libereexercent ,& auxifio eorum qua? aftumun* rur,veluti &externi aeris, plene fruuntur. Vnde modicotcmporc corpus contemperatur, qtfi ncyi omnind fubito: Nam fubita ia«* corpore mutatioeft localis proprie. Concludendum ergo, Crifim in Ioeali mutatione proprie confiftcre.. Siquidem tuotus criticusj quo lapis excernitur, immediate ,3$ fine dilationc, ad fanitaccra terminatur, & nulla fupereft intemperies corrigenda. Si vcrd Cn- fis in alterationeconfifteret, paujatim non fubito, femper fie- reryncc fieri diceretur > nifi vbi qfict intemperies * Ginn ergo con- irarium quotidie experieatja cotnprobetur, concludendum, Cri* fis pracipuam rationcm in ioeali motu confiftcre* LIBER SECVNDVS Crips in lotah motu proprie eo- ffo- capvt III. ] De Speach us Cr tfif» NOn folum Crifis fpecics, fed paulatinas morbi mutationcs proponit pcrfpicue Crificap. 1.&7.& prime quidem cap. bac fene; Propofitu noftru eft, ficuti & pniii dicebatur, omnis in morbo mutatianis,praTencis quide dignotio- ncs,futura? verd pi«cognitioncs, diccre. Quia ve;d fex roodis iftae fiunt, ten tan du eft de fingul is leparatim feribere,hac pirns fa£i memoratione, quod fex func in m or bis mucaciona differentiae. Vel cnim fubito ad fanitatem veniuat, veliubitd intcrmiunc,vd pau* latim horum vtrumq; contingit, vcImixtim.Paulatun quidem,vci fcilicec morbo marccfceote* vd *er i vrdbus diffoiutis;Mixtim Sex June Reties mu~ tarionis in nttrbis. DE C:lt 1 S I E V S.1 rA,<|uando fiibita qiudem aliquaad melius ,vd peius commuu tio fa&a tuent, dcinceps vei6:vfqj ad omnimodam vel Mortem, rehquum totum emarcuerit. s De prima igitur,qua? repeoteHr, pemoutationc dicam us; quo- fjjamoinniu , quasantea diximus, optima cft.-atq; idco ipfamper cxceJlentiam Crifim nommanti quoniam Natura % qua- prater na- luram funt,fuperantc, txquiftte perficitur.Ex aJ.js autem permu- tation Lus, quae quidcm ad fob. tarn mortem, mala Cnfis eft: qu# veto aliquam eftatu dagnam faciunt mutationem, non tamen in - tegram folutioncm, imperfe&a: Cnfes vocantur: ficuti & qua? fen- fironaajccfccntc, vel virtute,vel morbo,contingunt; & ha? foJutio- nes fimplicitcf, non Crifes nominantur. Hoc Capitc Methodum a fe iptoto Opere dc Crifibus obfer* uandam proponit Galenus. Die it enira, fuum inftitututn efte, do- ccrc, qua ratione Medicus pr«fentcs morborum mucationes co- gnofere, ac futuras adhuc pra?nofcere valeat • Mutationum ergo omnium, qua? in morbiscontinguntjfex ftatuitdifFerentias.Priina fpccies>eft illafubita mutatio,qua?fit ad integrant ialutem, ftuc pnftinam fanitatem. Secunda fpecies, eft ilia repem* tins mutatio, qua1 fit ad mortem, Tertia fpecies, eft ilia lenta ratio, qua paulatim moi bus, Natura hunc fenfim fuperantc, de ficit5marccfcitue, donee ad Samtatcm pcrucntumfuent.Quarta fpecies, eft mutatio,tcrti«e iam expofita?, oppofitaj qua? nimirum •rgri viribus fenfim diflblutis, ad mortem terminator. Et ha? funt quatuor fimplices mutationes, qua? in morbis no raro cotingunt. Simpliccs, inquam,ha? diccnda?,quoniam code hunt tenore : nam omnes fubita? mutationes ad faiutcro, funt eiufdem rationis,quod ad falutc fimpliciter & abfolure tcrminetur.Similiter omnes iubitf mutationes, qua? ad morte abfolutc terminantur, candem obtinet ratione. Pauiatma? mutationcsin morbis,ftuead falucem , fine ad mortem teiminentur ,funt pariter fimplices fpecies: Nam omnes mutationes, qua? fenfim, Natura vincente ,&morbo maicclccnte td lanitattm terminantur, funt eiufdem rationis>& fpeciei.Oppo- fits mutationes, qua ptdcttntim morbo vincente,&Nature mar* odeeme,ad montm terminarrur,tandem aatura'm habere viden- tnr; ideft , tamer fi moibi fmt diuerla? fpeciei. mutationes tamen fimt eiufdem ratione modi * ouo a?Hrum ad interitum deducum; SoUfubitM WHtAtiO fainte> per antouema* flaw Cnfit ap*ciiatnr. Atman § jnbita ad mane ma* la Crifa died nr, Subit/iJ mntaituad mehns> dT fnlntu ad pans im• ferfeSa C, CW/*; ' emit a;, Aintatio* net lent Ay [olnttomt fiwpli.irer vocantur. quod dcprfirismodo mutationis fpccicbus paripadodkendfim; * JMuIri quid5morbi,ctft fpecie,aut gcncre diucrfi,ead5 repentina * foutationc fmmdurr fpecitm ,ad falurtm ,aut mortem fermina- ri poflunt; fietti gtnere ,aut fpecie diftindi morbi Jenre ad fani* ratem, velexitiumfiniomur :Scd quia SaIus,&mors font diuerfi termini, ad quos dt(inunt rruratiorc$,hac rationc diuerficaris rcr- minorum diftinguuntur: £t quia falucares termini funt aliquo modo diucr (i,falutaris mutatjonistrcsconftituentur fpcacs.St op» pofirce mutationis ad mortem alias tres, vd quacuor, vt doccc Ga- len. lib. 3. de Crifibus eap.7. Prater cnumcratas modo quatuor Mutationis fpcc'cs , duas ’ alias propofuitGaIenos,quas mixtas appcllauit.Mixtc Mutationcs in xgtis funt iliac, qua* it bit a, Sc lenta ftmul mutationc conftant: Sc ad Saludf, vd ad mortc terminamur. (Quinta ergoordine mi* tat io eft mixta, qua? ad Salutem delinit, fed in*qualiter.Na ptin~ cipiu huius mutationis eft fubra mucatio, no ad Integra Salucem, fed ad mcliorc ftatu: & racionc huius partis muudoniad falute ,quam prima fpccie mutationis morbi ftatuic Gaknus,afsE miiatur.Rel qua veto pars mist* huius mutationis eft Jenrus prow greftusad Integra Salute : in quo Jema mutationis , qua tertiam fpccie pofuir Galen us,ramrd gmulatur.Cum ergo ftr pa 1 deeps fu- bitar,(imu) Sc knta mutationis, rrerito mixta n utarioapptllatur. Stxra fpccies mutationis,quinta km mix* ra mutatio, cuius pi in a pars eft iufcita, non ad mortem,fed ad pe* icrem ftatum, mutant; in quefubita n utanV ni ad mortem,quam laf:dam mutationis ipeciemftatuit Gaknus,afsimiJarur.Kciiqui verd pars huius mixta mutationis,eft kntus progreftus ad mor- tem vlque; in quo knta mutationis ad mortem , quam quartam fpeciem poiuirGaknus , natuiam amultur. Cum ergo lubi at mutationis ad mortem,Sc knta mutationis ad mortem ,hac mu* tatio lit particcps, rede mixta mutatio nuncupatur. Tctamhanc dodnnam de mutationis fpccicbus fuftus fads propaJauit Galen. 3. deC rilib. cap.7.quod Caput in confirm*- cionun dodrina bade nos a mctxpolira?, hue trad uccre piacuit: Cum veto,respluicsftnt,mquitconcedant mihi Sophiftar, m*- niteftiorisccdni agtatia ,finguJisproprium nomen imponere. Et, ft bee if ft non ccnecfknnt, Jonge us value iuflis fneq, cnim LIBER SECVNBVS Mixta mutatfutt work or urn tint du £tcs vel nonfyhuicmodo mortis nomen Crifisdctrahimus,hoc eft de nomine, non autem de re ipfa contendere. Ego autem qiutuor modus docui inuicem d;ficrenres .Sc fingulis ppopriu n nomeiu# manifeftioiisdottrina? gratia imponendum cenfui. 6»iquis veto me! us, vel manilcftiusfac nominare,deeius nu icupatione mmw medikcptaucrimus: doccre verd vtilealiquid haudquaquam in ifto conlillit,fed in dignofeendo hos fingulos modos,cii n adfinq Sc futures prarnofeendo. Neque etiam, fi horum modorum can* fas explicate tenrarem, deindc quifpum eifdem caufis, taaquam non pucaretfe aduersus ipfosmo** dosdifiercrc,rc&eopinarctur • Cognofcerccnun, quod tor fime modi, qujbus fanenrur, aut raonantur a?grotantc$, ac qadd diilitf uominibus nominantur,atque vbi prodentes fuennt, ipf'os digno- (cere, futures veto pra>cognoiccre,hxc ipla ad medendum conic* rentiafunt satqiexpeditquidem nominaconcederc, dignotioncj vero, ac pricognotioncs expencmia cxplorarc. Exdidiis liquidoconftat Scuarius, aut Septenarius numems mutationum in morbis; quirum tres ad Salucem.quatuor ad mor-'! rein definunt. Cartcrum, ijs mutatiomb is, qua? fcili n Sc Jcnte,ac codem (ermetenorein moibis fiunt, omiifis, de Critic's tantum mutationibusa nobiscum Galenoin pra?fentiarum niUtat;ones,funt oumcroquatuoi, Pntm mutatio, fiue pnma (pc- ties Cr.fis , eft lubita mutatio ad integram lalutem; Sccunda Ipc- cics, eit lubita mutatio ad mortem : Tenia , clt lubita mutatio ad* meiiorem (latum: Quarta, ell lub ta mutatio ad peius, fiue riorem (latum. Mutatio eigo omnis,qua? non ell lubitanea, Sc vc-» hemens, Critica non ell. Vnde Galenus comment. 3. Prognoft#* tcx. i.ajt ;ludicacioemm per mottos dc (oxotrausiatitialaippeMi QuAfMr CrifiiffC- lies. Jatibne dr&a eft,figaans pra?cipitcm in morbo mutationem , qua: quadrifariamexiftkraucenim ftatim a*gri vindicantur a rnorbisj | autmagnamobtinentin meliusmutationem: autftatim moriun-1 fur: aut multd deteriores euadunt, Iraq tie duas pritnas iudicatio- nes3 dmpliciter nominant ludicationes:proxirnas duas magna ex \ parte cum adie&ione , malam iudicationem , aut prauam iudica- [ tionem, aut aliquidtale>verbo ludicationis adijeientes, quandoq*( verd &dneadie Crifis efst~ tkl. tur: Et ha? funt quatuorvcra? Grids fpecies, qua? videlicet ab ipfa ratiouc Grids defurnuntur. Diximus enim Cridm motum, due mutationcm. Legitima? ergo eius fpecies funt motus fpecidci iam enumerati. LIBER SECVNDVS Species Crifis minus praecipuae. Alia Cri- fis/pedes acciden- tales. OVoniam omnis Crifis vd bona eft, vd mala ,facilis, vel difficilis ,mu]tx (pedesa bonis, malifueconditionibus modifue de/umpta? a Galeno proponuntur Jib. i dc > Dieb. Decretor. cap. 2, Species Crifis, quas a diebus ve- natur,in principio Capitis proponir. Indicia eirin!(inquit)feu Cri- fcs ipfa? omnibus diebusaecidunr, fed neq,* pares numero,ncq*ex tfquali fide.Hocintercede difcrinunis inter ilias,qu6d alia: bona?, alia? mateeueniunt; qucedam cum pluribus &difticilioribus fym- ptomatis, & maiore certamine; non nulla? ftatim ab initio tuto in- uadunt. Quin etiam in hoc plurimum differunt,quod bar deficien- tcs, iltepcrfc fiday firma , fe- cura, tut ay mantfefia* "cum bonis fignisy dr demum bo- na. Sennertus vulgaribus fcriptori- bus quam Galena magts ad- ditius. Bon a Gri- fts primal conditio, Secunda bon a Cnfis conditio. T ertia bo- ut, Crifis conditio. Cnfi fitmagna turbatio,&vehementia quadam prajceduntfym- ptomatajquatamcn nullatenusmetuendj 3 quotes figna co&io- nis die indice apparuere, Quod autem Signa c j&ionis bonam_* Crifim pracedere dcbeant, ab Hippocratc eft indicatum Jib. i. aphorifm. 12. Joquendo de Sputo in Pleuritide j & lib. 4. apho- nFmor.7j. fequenna leripfit Quibus Feptiruo die fir Crifis, ijs nu- becula rubea quaito die in Vrina apparet 3 & alia ex ratioic, Ibi- dem } & alibi paflim 3candemeft amolexus fententiam Galenus, & clanftime Iib.4.aphorifm.commenr.2 2. dum inquir: Siquidem vt bona fiat Cnfis 3 co&ionem pracdliftc oporrct 3 & lecrctionem Fequutam luiffe 3tandeq, euacuationem, Comment, citati aphori- fmi 7 i.bb.4, etiam ait ; Solis enim Coctionis fignis in diebus con- templabilibus apparencibus, bona? Fur urg iudicariones indicantur. NecFolum nubecuiamrubram , Fed rnultdmagisalbain in V'rinis die indice &contemphbili3vt loquitur3apparenrem3Futuram Cri- fim die dccretorioacontemplabili indicato>pr£monftrare dccuiti Imocoloresbonos in Vrinis, & Fubftantiam pariter bonain3aliaq> laudabilia die contemplabili contingentia 3 eandem habere pra?- monftrandi virtutem affirmauit.Nam figna Codtionis Temper bo- ' numfignificant3 veluti cruditatisfigna malum; Vnde Hippocr.i, Epidem.Fec.i.ait: codiones3 indication is celeritatem, FalutiFq, Fe- curitatemfignificant, Cruda verd3 & incoda5&quae in males ab- fcefiusconueituntur 5 iudicationum carentias , vcl dolores, vcl temporis longitudinem3 vcl incites, veirecidiuas oftcndunt.Ga- Jeniiscommentario 12.lib.i.aphoiifm.inquit. Cociionisigitur fih gna fempei bona Tunc ,iudicationis vero figna non 1 cm per . Licet ergo nox, aut dies praxedens Crifim grauis fit3 vt loquutus c ft iib. f 2.aphoriFmor.i3. Hippocrates (vigilant enun magna cx parte 3& grauiter Ichabent ,acfebriunt vehementius agn, quanto magis judicatioappropinquat. Piuresvero corum prope iudlcationem Fpirant difticulrer , vt loquitur Galenus comment.citati aphorifini 7i.lib,4,)non eft quod timeamus quidpiam ,fignis coftionis ap- parent! bus die indite .Nam Codio praccdens, virftricem fignifi- cat Naturam: facukatem nimirum concodncem 3 & Calorem na- eiuum pracipuum Anima Infti umentu3ad Fuas fun&ioncs obeun- das i vtteftatur Philofopbus l-b.z.de parr.animal.c.y.df Galenus iuku Hippoaatis placica fibre 3. de caufis puiFuum cap. 0. &J1- LIBER SECVNDVS. Signa co- Clients ho- rns. Crtji grtcedunt. Bona Cri- ps tresco- ditiones ex Caleno. Subflantia bona Kn~ tiAihuiuffy bonus co- lor, cotho ms fghOs font* Quibus Crifis fit, ft OX grauis ante accef fiontm. DE CRISIBVS. bro j.aph.comment.i 5, Caloris natiui facundiacx pulfti maxime percipient, qui, fi validus fuerir, &conftaos,bene defutura Crifi fperandum . Coftio quidem excremencorum , & validus pulfus, Caloris Katiui perfe&ionem arguunt. Proinde Galcnus libro 9. Meth.med.cap. 5.Sangumismiftionem jConftantevirium robore, perfuadet,non lolum ftxto, feptimoue febriscontinentis die verumetiam fequentibus, Vndc vni virium robori 3non verb die- rum docet jquemadmodum plenemonuit libro de Curandi ratione per fanguinis miftionemcap. p, Quotics ergo figna Codtionis praeccftere 5 & vires naturales 5 animalefquc fucrintconflanres, nihil tiinendum j etfi turbatioaliqua corpori concingat: qua? fane non tanta eft 3 necram vehemens 5 quanta eft ilia qua?malam Crifim amccedit. Nam certamen rcmiftum eft, quandonatura longc morbum,huiufque caufam fuperat ,hancq; & dlum facile deuincir. Vndc fympromata fuperuenientia , Crifi imminenre, nec numerofa funt,ntc coleratu difficilia.Nam pulfus & fignaccdtion.s in Vniiis3alijfucexcrementis,omncrn Ippndcnt Naturae vidtoriam contra morbum , morbiqj caufanu-?, hanc deturbandp, & ilium fcdando. In.6 tarn boni oininispuifus validus, & Vrina co&a, d Galeno perhibentur, vt ambo ho?c figna fimulconcurrentia non folumin kbnbus acutistutae Cnfisprae- fagia ftatuantur, fed certa indicia mcdendi, & euacuandi veniara Medico tribucncia.Vnde Galcnus quam de Sanguinis miftione,&aquae frigid# vlu in febre conti- nence ample Joquutuseft , fcquennafcnpfit: Maxima verbconti- nentium febrium remedia haec duo func , detradtio fanguinis 5 & potio frigida, Verum iila (ideft fanguinis milfio ) nullo non tem- pore 3 modb vires fuftincant; haec (ideft potio aquae frigidaej cum & in pulfu, & Vrinis,conco(ftioniseuidentesccrnunturnot#,fe bris autem eft maxima. Attendenda veid cum venae fecandae indi- cationibus, funt,tum qiise earn prarcedunt,tum verb quae omnind excipient. Nam fi pr#cedat ciborum cruditas ,tanto tempore dif- ferre ven# fe&ionem iubebis, quantum fatisfacere,tumad corum conco$ionem,tum vt cxcrementa defeendant, videbitur • Sin fe- queturneceftfandvacuatioquirpiaiTj (vt menftruapurgatio, aut haemorrhoidalis fluxus ) tantum iili deeoquod fuperfluum eft re- linquendum, quantum eft per earn euacuandmn • H#c integrum Praciputi permittens Sanguiutt mtffionem, Septimor die fangui, mu tit. i Phleboto» miat & 4- qua frigid* commentis : febm re- , media. * jo A • Aqu& Jrt~ gift* potto • coition is > /tgnis ap* paretibusp ' vtihs e(t, I Cruditat w ciborurrut Phlebota- mi am pro* - 1 LIBER SECVNDVS icbur ijs,qua?antea protulimus, addunt, Quartaconditiobona? Crifiseft, vtfitmanifefta. Manifeftaau- tem dicitur Crifis,qua?pereuacuarionem,aut abfceflum fir. Eua- cuatio 3 eft excrctio mareri# noxia? per aliquas vias extra corpus. Kamqj qUctlibet fuperfluitas,prout prajparara eft,& vice, per quas deturbaridebetjbenedifpofita? hint, a vincente natura expellitur . edqudcommodius videtur. Idcirco alui fluore, Katura? iudicto, molito,caufa morbifica norardcuacuatur:alias Vrina? profluuio, authfcmorrhoidaJi fluxu ,aut menftmali, aut ha?morrhagia , aut iudoribus, aut (pun's, aut vomitu. Omnes erenim ha? excretiones tnanifefta? funt, & non raid Cririce natura fuperante in morbis fieri confpicimusomnesPraxi Medico addi&i.Verumcaufa mor- bifica noncftaliquadoitabcnediTpofitaad cxitumexrra corpus, vel natura non eft adcd vaJida, vrcum impetu materiam fuper- fiuam excernat, vel vise non font patentes ad tranfirurn materia? fupei flu? concedendum.Proinde natura quod poteft per- licit; idcft , non porens caufam tnorbificam extra corpus omnino relegare ,eam ad aliquaspartcs magis imbelles, quam finr partes reJegantcsfiueexpellentes, propelJftj ibidernq,* fuperflua materia fiftens, partem in tumorem eJcuatj & tails tran froiffio humoris ad partem aliquam, in quaaliqualem dficic vt plurimum tumotem, abfcefius dicitur j & Critice non rard conringit: & quidem felici- ter,ceflante, vel faltemdiminuto primario Sc prarcipuomorbo,a quo pars pociflimiim afteda, tunc Jiberari conlueuit. Mcdicus,dummedetur, geminum modd expofitum natura? conatum fedatur. enim humoresmoibum cflkienrcs to* uentefque, eofque poftmodum fbJutiuis remedijs euacuat; Sc qui- dem , quotidcunque natura impotentia laborateuacuationcnu* moliendi. Similiter quando caufa morbifica purgantium medica- mentorum debits propinarioni integrenon cefiit , ccgitur Medi- cusNaturamabfcdTum mohenrem imitari,humoremfuperfluum reuellendo, deriuando, Sc euacuando,mediant]bus pracipue fca- rificationibus, veficatori;s, fridionibus, doJorificis Jigaturis, & cauterijs. Excicancur enim non rard in cruribus, dum caput vitio partium infernaruni, vr hepatis, Lents, aut vreri,infeftatur,reuui. fionis ergo, vlcera mediance cauteriorex quibus vlccribus diu re- li&is aperm, lupcruacanea materia, qua? lursum vehebatur, Sc ca* QuaUst-j boru Gri- fts coditio' Excretio quid. Septe [pe- des eua- cuationis Cntiet. jfhfcejfus Quid* Afedicus natura imitator* D E CRISIBVS. put ferire Tokbat,pauJatirn extrorsum manat.Natura etenlm tunc a Medico veluri euacuationi perinternas viasaftfuefeit. Alias cogitur Medicus fuperfluitates capitis, purgantibus non ce- dentes,przfidijs deriuantibus euacuare, li nul Sc reueJJere. Hu- ms rei gratia fpaculis admouentur CucurbituJa?cum magna flim- ma. Sc fcanficatione profunda, apponendoprius coJlocucurbitu- las, &conTequutiue partibus inferioribus versus Tpatulas,& lum- bos, vt hue arte humorcs in capitecontentos,& ad anteriores par- tes,vt oculos,os, nares, imo & aures,& inde quandoq* ad fauces. Sc guttur, proiabentes, retrorsiim auertantur reueliancurque ,& fimul euacuentur. In eundem fiaem veiicatoria fpatulis, Sc collo apponuntur ,quoties repctit^cucurbitula:, poll vniuciTalcseua- cuationes,nonprofunc. Etquoniam moldlum eflfec Cucurbi- iulas,aur Veficatoria fingulis diebus apponere, idcircoMedici excogitarunr vfuni Sccon s, fine Sedi,in coilo inter primam Sc Te- cundam vertebram: quoartificio diu nodluqj aliquid fakemhu- moris Tuperflui retrorfum tranfmittiturad partes externas, Sc mi- nus nobiles, auc Taken)mmoris inferion'Tuc vlus, In vertice adhuc capitis Tupra Suturas, Coronalem , &SagitraJem5 in eundem fi* nem vlcera excitamur Terro, fcanficando nimirum Jeuker ipTam cutem ,&iterum apponendo illico cucurbitulas, vel Caufticum potennale admoueacur. Cauftici verumtamen vfusinilla parte ad reuellendum , Sc euacuandum non clt adeo tutus, ac in riori parte; Prim6,quoniamcaufticum in cxcarnea ilia parte faciie ad pericranium penetraret, idque laederct j imo Sc cranium ipTum alterarer, l#deretqj adhuc duram marrem, cuius portio ell ipTum pericranium . Stcundo , quoniam Medicus hoc genere pra?lidi;3 naturam ablcdTum moiientcm iimtatur, Sed natura abTcdTum in- fra morbum. Sc n'on fupra efikir, telle Hippoc.lb.a.Epidem.Me- dicus ergo, qui eft nature Minifter, Imitator, Sc Tpeftacor, infra morbum , Teu partem moi bo aftedla,materia morbifica,medianti- bus prodatis auxthjsdeponere debet. Ca?teru euacuationis, auc re- uulfionis ergo, commodifllme cucurbauiar cum fcariiicationc Tu- turarum regioni, adhibentur,vtin phrenitide fatis, fuperquccom- pertum habeo . Sed base, occafione abfceftus, Sc excretionis, di- tto. lunto. Crifis bona fiat per excretione, vel abfeeffum, ; Can (tic t inuflio /«- prafuturas * capitis, pe~ I ncnlofa. Crifis > co- munitery per excre- tion emyV el abfcejju fit. ytidiximus, eft dodrina Galcni Crifib.cap,2.vbi fequen* cia fcripfit: Sola igirurfubira ad fanitatem conuerfio, fimpliciter Crifis nominatur. Etquidem omnind fit pcrrnanifeftasquafdam cxcretiones, aut eftatu d/gnos abfcefius: quicunq* .n.aliter quieue- rint ,maJignius retroccdunr, Nostamen cum codem Gal. alibi* Crifimbonam infantihus bene dormientibus cum infenfibili per cotem euacuationecontingerccredimus. Comment.enim 3. Pro- gnoft.tcxtu i.btcchaber: Didiciftisprasterea, vt omnis iudicacio cum quadam euidenti fiat euacuatione , aut abfcefiu: rard enim pueruli tantummodd per fornnum altiorem , ac longiorem celeres in melius fcccrunt mutationes: quas nonnulli etiam volunt nomi- nal! iudicationcs,alij nequaquamcomprcbant. Quinta Oifis bona? con dido eft, vcfitfida. Httalis Crifis dici- tur ilia >qua?nuJlas relinquit incorpore fuperfluorum humorum reiiquias. NamquotiesaJiquahumoris morbofi pars luperftes in corporc laret, relapfum in morbum, feu recidiuarn minaturivt ha- beturiib.2. Aphorifm. 12. Qua? rclinquunrurin morbispoft iudi- cationem ,recidiuas facerecon/ueuerunt. Humor quidemfuper- fluusin corporc rcifdlus ,cum inurilisfir, & in corporis fubftan- tiam conuerti nequear, ncccftaridputrefcitj & coquidemcelerius, quo locus, in quo fucrit coiicdus, calidiorcft, & minus perfpira- bilis. Ad fidam Cnfim , reuocandaeft abfolutadGalenodefcd- pta; fimiliter & fecura ,ac firma. Sexra bona? Crifis conditio, vt fiat racionefpeciei morbi, natu- re a?gri, &a?tatis. Aeuti eninf morbi pereuacuadonem ,fiuecx* crecioncm, fiepius tei minanrur: morbi verd Jongi per abfce/fum. Si natura deniqj bdiofa & fanguinea tcger fuerit pra?ditus,& fcbrc laboret ardente, per ha?morrhagiam non rard Crifis fiet; Si amem biiiofa Sc pituitofa fcbre,fepius per vomitum, aut aiui fluorem. In a?tate pariccr luuenili morbi acuti per vomitum,& jfepe cerminantur: in fembus per alui profluuium. Vc ergo Cnfis abfolute dicacur bona , debet non foium lupradidas conditiones habere, fed inlupcr fpeciei morbi,temperament©, Sc a?tad a?gri correfpondere. Crifis mate conditiones, iam didis bona: Crifis conditionibus opponuntur;& vtra?qi cxGaieni verbis a nobis cxcap.a.lib. i, de Diebus Decrecor.fupenus tradudis, ferine pacebunt • Ego de his LIBER SECVNDVS Quincia Crifis bo- na eoditio. I Recidiua, | Ft da j ab- joint a} fe- * cura , O' I jirmaCri- . f** " 1 Sexta co- ditto bona ] Crifis. i Crips ma- la bona Crtji ad- uerja. DE CRISIBVS. modo mentionem feci, vt oftenderem a bonis, ma lifquc conditio- nibus,fpecies quafdam Crifeos poftecofiftitui. Nam vna , qua; ad falutem tendit, bona didpoteft: oppodca verb mala . Bona li- mi liter poteft cftc abfoluta, oppodta itnperfeefta . Ec ftc de ceteris paulo ante dit in duplici funt diffe- rentia. Signa Crifim pra?monftrantia in duplici funt differentia: quon- dam diem, flue tempusqno Crifis fucura eft,pra?oftendunt: qua?dam modum,quo Crifis ventura eft. Signa quibus Cri- fis imminentis modus detegitur, pr mo loco exponemus: Pofthac autem figna , quibus diem ,in quo Crifis fuperuenire folet , com- prehendimuSj proponentur. Ratio etenim perfuadet,prius propo- nenda Signa excretion is Critic#, & Gritici abfccfsus, quam figna temporis, quo Crifis contingere confueuit : quoniam pnuseua- cuationis, ac abfcefsiis naturam Sc modum prafeire debemus, qudmtempus futura? euacuationis,vel abfcefsiis . Nam ignorata excretione, Sc abfceftu, tempus cxcrctionis, & abfcefsiis nos peni- tusiatebit. Signa imminentem Crifimprodentia in duplici funt differentia; qusedam vniuerfalia dicuncurjalia particularia & fpe- cifica . Vniuerfalia dicuntirr ilia figna , qua? in vniuerfum , genus, fiuecommuniorem modum Crifispraftndicant; Pcculiaria, qua? generis fpcdcs. Capice 3. huius Libri pr#monuimus Crifim in-* duo fubdiuidi genera; quorum vnum Excraio d citu ; altcruoi—> Abfcefius.Excrecio in varias,quasibidcm enumerauimus/pecies diftribuitur: Abfceftusetiam in plures, Excretionem, & Abfcefe ,fum, modos, quibus Crifis fit, appellate licet: vti teftatur Gale- nus lib. 3. de Crifib. cap. vlt. vbi ,poftquam Hippocratis piures fententias de Abfceffu , &Excictione in medium produx t, fe- quentiaferipfit: Et h«c quidem etiam in Prognofticis ab Hippo- crate dida funt,indicantiamodes, fecundumquos Crifis fit.Si- gna, qu# Excretionem in vniuerfum , nonhanc, autiJJam Excre- tionis fpeciempra?indicant,vniuerfa]iaappdlantur, Signa autem, banc, aut illam excretion is fpeciem nramotantia , pcculiaria • Dc abfceffu in generc, & fpccie, pari modo dicendum; cum quadam fine figna futuri abfceftus in vniuerfum , alia ipcciei Abfcefsiis. Quid cuacuario, fiueexcretiofir, quidque Abfctffus,Capite abundedidtum eft. Generalia,fiue vniuerfalia figna Euacuationisjftue Exactionis Jmminen- te Crifim prodentia ft gnu , in. duplici sue differ etia: quadam. y nnterfa- ha > qu£- dam pecu- liana. Excrttto O abjeef- fus dicun- tur modi quibns Crifis fit. D E CRISIS VS. Critic# defumi foicnr a morbi fpecic; d motu morbi, a parte l#fa, fiue maleaftecfta ; d natura #gri ; ab #gri #tate : ab Anni tempore: a Regione;& d C#/i ftatu. Morbi ergo calidi per excretionem fiue ’ Euacuationem Criticam terminari debent; frigidi verb morbi, vt plurimiim per Abfceftum. Etfi quandoqueperexcretionefr,veIu- ti calidi, per a b fee (Turn. Morbos porrbealidos per Excretionem iudicari par eft ; quoniam in morbis calidishumoresfunt calidio- rcs , tenuiorcfq,*quam in frigidis radeoqimagis turgences; Vnde cxitum per aliquam via fponte qu#runt ; eofq; ita bene difpofiros natura, jam vexata, deturbare molicur. Pneterqudm enirn quod humores in calidis morbis facile ad exiru difponuntur ,vi# quo- in's ,&duniam quidam morbi acuci per excretionem non iu- dicantur ;& qu'dam morbi acuti per abfceftum iudicantur: imb qu dam morbi Chronici per Excretionem. Quod aliqui morbi acuci per excretionem rarb, aut nunqudm iudiccntur, patet: Nam Apopkxia,& Tetanos Conuulfionisfpecies, fi qui alij,funt mor- bi acuti, qui tamen per excretionem non iudicantur; fed ad mor- tern quafi femper ccrminantur.Qubd acuti per abfceftum aliquan- F and imc~ ta vainer- Jalium fi~ gnoru Cri- ticorum Calidi morbi ter excretio- nem > frtgi- di per ab- jcefsu ter- ms nan tur. Fehris ar- dent per excretions mdtcatur. Ctiufo quid. Secundum fundamen, turn figno* rum vni- u erfahum eft mm us morbi. Morbus acutus. Morbus diutinus nuts. LIBfiR SECVNDVS do mdicentur, patetex Hippocrare in Prognoftic. fed*. 2. tex. 64. qui tcxtushacferiefcripcuseft : Quibus autem abfceflus fiunt ex pulmomjs, aut circa aures, ac fuppurantunaut ad infernas partes, ac fiftulantur, ij fupcrfunt. Etcextu 67. fcquenti, ha?c habet: Ab- fcefius autem, qui ad crura fiunt in pulmonijs vehemcncibus ac perieulofis ,omnes vtilcs funt. Pulmoniccnim nomine abHip- pocratepotifiimiim intelligitur Peripneumonia, fiuePuImonum inflammatio,qua? omnium Medicorum calculo,eft in acutorum_* morborum genere. Prajterca inacutis & malignis febribusfre- qucntiflimi fiunt abfceflus: nam Glandule pone aures quandoqi ob humorem fuperfluum ad eas translatum3inrumelcunt:aliquan- doglandula? in axillis quandoque glandule InguinuriL-*. Ad corporis deniq; circumferentiam , & adcurcmvfquc , plurcs tranfmimintui humores,adeoq*ibi fifientes variorum abfcefluum difierentiasconftituunt; vt Carbunculos, Furunculos3Eryfipela- ta 5 Variolas , MorbiJJos, fiue maculas mode rubras , moddei- trinaSj modd nigras, modd violaccas: non rai d Veficulas , Her- petes, & alia id genus. Vidi fane ego iam a viginnTexannis,Aano videlicet 1626. quendam a?grum (Figeaci in Quercia Gallic Pro- uincia) fibre continentecorreptum,cui, poftquam Pti/anaquan- damfolutiuam , quam auidetemporc fitishauiiebat, prxfcripfi, tumor vniuerforum pedum tanr# mobs Aiperucnic, vt his parti- bus itainfiatis, a fibre tandem fucrit liberal us. Galenushuicdo- din'na? fundamentum pra?bet comment. i.Itbride humoribus, fe- quenti feiie, Et verd etiam tubercula , & puftula? excitantur ,cum natura partes corporis intimas expurgat, vt nonnunquam per cx- cretioncm, fic etiam per depofitionem ad cutcm.Subtiliorcs enim dilutiorefquehumorcsextcnuansnatura, perh ilitum digcriticx craflioribus autem cuti , ac magis etiam pellicula? , qiiecdenfior cft,inha?rentibus , puftula? oriuntur; idqjillispotius accidit,quo- rum denfior fic cutis, & durior. Quod deniqj diuturni, fiue Chronici morbi,aIiquotics per Ex- cretioncm tcrminetur,conftatHippocratisteftimonio lib.j.Epid. in quo nonnulla proponit huius rei experimeta. Se&ione quidem 3,eiufdem L;bri,decimum proponit fegrum,Nicodemum videli- cet Abdera’ agenrem ,qui cum ex Veneris, Sc potfis vfu in kbrem incident, vigefimoquarto die multam Vrinam, Sc albam reddi- Teripneu- moma nb fcejfu alt- quando m- dicatur. T uberett- in cute. tficode- mus vige~ (imoquarto die judere tudicntus. dit 3 in qua multa fubfidebant: fudor ei toto corpore coplose cali- dusemanauit. Sine febre iudicatus eft. Oftauus a?grotus Abdera* degensj fuit Anaxion,qui in febrem acutam incidit; affi- duns dcxrn lateris dolor eum cruciabat, tuftim habebat aridam; &c. Sub finem hiftoria? Hippocrates fequentia feripfir: Vigefimo-. feptimo redijt febris, tullijc, multa cxcreuitconcofta, in multa fublidcbanr alba, ddijrlitire,dormiuit,Trigefirnoquarto fudauitcorporcjccffauit febris, in totum eft iudicatus. £cce Pleu«* riticus 34* die iudicatus, & quidem mediante fudore, atq* profluuio, non fetusacNicodemus 5 24,die confimilibuseuacua- j tion bus a febre Jiberatus eft. /Egrotus nonus rem eandem refta- tur:Fuit is Hcropytus Abdera? degens, cui caput dolebat, nec de- cumbebat, quod tamcn fecitpauld poft: Hie ad luperiorem viam habitabat. Captus eft febre ardente, Sc acuta See, In cake huius biftoria? fequentia feripfit Hippocrates ; Circa diem ccntefimum aluus fuit turbata muitis bi'iofts, durabamqi diu multa talia3dcim - de dyfcnterica cum dolore. Reliqua leuia fucrunt. In fumma fe-‘ bres cum reliquerunt 5difceflitqi furditas. Centdimo eft abfolute, iudicatus, Febnsardens. Hie obiter notandum 5 Hippocratem proprincipio moibinon intdkx.fte tcmpus,aut horam decubitus/ed tempus tafionisfen- fibilisa Principiu morbt non eft defu- mendum d tcpore de- cubitusifed d tempore I £ floats a~ thonum-f [enfibtlts. LIBER SECVNDVS t/Ejer quadrage- flmo fudonbus liber at us. Pythion Pcnrrhaa 40. die Ja- nata s. yd!ter 40. die. Alter o- bhgejimo. i.lib. 3. Epidem. proponitcertium in Dcalcishorto dc- cumbcntem: & in inquit:Quadragcfimo die aluus pi- tuicofa,alba,fubcrebra deiecit; multumtotocorporefudauir, ab* folute eft iudicacus, iEgrotus primus lib. 3. quiPythion dicitur, Vrinarum mukitudine fuperuenicnte, quadragcfima die fanatus eft. /Egroto io.lib.1.Epidem.ait,CJazomenium ignc,ideft febre, fuiftccorrcpturmdiequadragefima medianfealui & parotidibus,fuiife Jiberaturn. /Egroto 6. ciufdem feet. 3. Jib 1, Epid.referr, Clconadtidem dieo&ogefimo, fupcrucniencccopio- fo fudorc, liberarum fuiffe a febre, Prfffati quidem morbi, quanquam acuti in principio did me* rucrintjijdem dum in longum tempustardo motu procraherentur, acumen, nifi per interuaIla,depofuere, & Chronkorum naturam flint induri. Vnde acuti, nonni/i per conuer/ionem , vt in noltne Pathologic libro 1 .docuimus, funt appeliandi; Nam morbi acuti fimpliciter iudicanturintra dies quatuordecim; vt loquitur Hippo- crates lib. i, Aphorif, 23. Galenas.a.in Commentario rem totam con firmans, ait: Quod verb/it neceflarium ob morborummagni- cudinem ,ac cafuum(fiuefymptomatum) vebementiam, vclcito vires profterni, adeo vt homo moriatur : vcJad noxiorum humo- rum cxcretionemexcitatas, Ci modb quos inuaferinr exuperen/, bonam fequi iudicationem; Sin autem exuperentur ,malam * vnk caique manifeftumeft. Propterea igicur fieri non poreft,vt in lon- gum tempus iudicatio differaturin morbis acutis. Terminum igi- turinhifee omnibus Hippocrates pofuit duas Septimanas, tan- quam nulluseorum vlterius progrediatur. Verum ante quartum- decimumdiem multipofTmtiudicari. Etenim vndecimus, nonus, fcptimus,&quintusjmukosvifi funtiudicaffein libns Epidemio- rum. ludicat autem &fextus nonnullos, fed n >n bene, Paulo port in eodem Comment, Galenus, quafiper modulus obiedionis, ex Hippocratis Prognoftias fententiam abaphori- fmo iam citato, vaide diuerfam, fequenri ferie introducic. Spira~ tionis autem facilitatem exiitimare oportec perquam magnavim habere ad falutem in omnibus morbis acutis , qui cum funt, &inquadragincadiebusiudicantur, His verbis vduseft Hippo- crates mutdfle fententiam , morbos nimirum acutos, non fpatio quatuordecim, fed potiusquadragintadicrum ,iudicari. Manife* A!orbi a cun 14. die bus in- dicant ur* Symplo- ns at a di- cunt ur Ca- j'us. Die vnde- cima, no- na,feptt~ ma > QA multi iu- dicati. Sextus quofdd in- die at mor- bos , fed no bene. Refptrario libera iru, acutis> qm cum febre funti ell bona. fteen/m hie ,flcuti in AphonTmo ,demorbis acutisloquitur: imb non abfolutc & in gcnere , in prsfenti conrcxcu demorbis acutis agit, ficuti in aphorifmo, fed de morbis acutis, qui fcbrcm habent comitem. VndeGalenus textum Hippccratis cxponens, inquit: Adiecit enim (Hippocrates) qui cum f'cbre funt, vtcos ( morbos acutos fcilicet qui comitem habent febrerp) a Conuulfionc, &Tc- tano, ideft diftentione neruoruin, Sc Cholera, ideft biiari,difiun- gcret, Sc quicunqi alij morbi fine febre acuti hunt, Vthancapparemcm contradidionemaphorifmi, & Sententis Prognoftics, difeutiat Galenus, in commentario contextus Pro- gnoftici, prsfupponit in piimis duplex efle acutorum morborurn genus: Siquidcm , inquit, nonnullifimplicicer acprimum vocan- tur acuri, quidam ex conuerficnc, Morbi fimplicircr acuti dicun- lur, qui proprie tales funt, qualeseffedicuntur, Particula , pri- mtun,apud Galenum idem eft, ac per fc. Morbi verb acuti ex con- uerfipnedicuntur illi,qui protrahunrur inlongum ,vtad quadra- gefimum vfquediem , & fortalfis vkcrius . Dehocmorbo acuto per conueifionem. Sc dc morbo acuto per fe, fatis diftinde loqui- tur GaJenus in Comment.citati apborifmi 23 Jib.a.hac fene.Qu£- cunqj verb iudicationesfunt veluti imperfects , ijsfincm imponit aliquis alius dies ex eorum numero, qui deinceps icquuntur, de quibus, qualefnam fint,in librisPrognofticislEppocratcs docuit: Sc hk dc ipfis aliquid in fcquenci docebit aphorilmo . Eft autem Sc harum imperfedtarum iudicationu terminus, quidam vlterior, vlna quern non ampliiis fieri progreftus poteft , dies quadragefi- mus. Quicunqj moibi intra diem quarcumdecimum incegreiudi- cantur, hos loler Hippocrates acuros fimplicircr nominare: Qui- cunquc verb imperfcdc iudicati, feruati fucrint, in fcquentiumiu- dicatoriorum dierum aliquem vfqi ad quadragefimum, hos non folet fimpiiciter acutos nominare, fed appellationecompoftta his omnibus verbis, acutos,qui in quadragincadiebusiudicantur.Vc- riim manifeftius ill! declarant, qui eofde morbes h uwavl&eiati ideft , ex deddentia vocant. De his igitur in Prognoftico feribit Hippocrates in hunemodum : Oportet autem exiftimare fpirandi facilitatem magnarn habere vim ad falute in omnibus acutis mor- bis quicunquefebres habent admadas, dc in quadragmta diebus iiuiicaatar. DE CRISIBVS. Conutiljioj tetanus, & cholera-.', fnnt morbi Acutifine febre. Morbus (lCUtHS*MU~ pi ex e[f. , C rifts :m~ ' perfect alto ates \ crittco ter- minatur, Calenni Hippo era* tern expo* nit, Prater didam diuifionem morbi in acucum fimpliciter', &acu- tum exdccidenria , in mo do citato fcntenna? Prognoftic# Com- mcncario Gilcnus aliam infiauat diaifione n hac feric: Conuerfio cnimper iudicationes imperfedas fit acucorum morborum , non folum in hos (deft i\i moibos,qm ad quadragdimum vfque diem protrahuntur) fed etiam in alios diucinos, maxime marcoreai_*, aquam inter curem. Ve- rb n Hippocrates excipic d oracione etiam iilos((deft diu- tinosfiuelongos) in folis firnplicitcr acuris morbis, qui cum febie lane , & it cm ex conuerfione in q u ad rage f] mum perueniant diem, optimum efTe indicium dicens3fpirationis facilitatcm,non in om- nibus, qui fine febrefint, acucis, neqidiutinis : lea vt tria finr om- nino genera morborum., quantum in ipfam agitur temporis difte- rentiam . Alijcnim acuti funt, qui in quatuordccim judicantur diebusj quibus diutini opponuntur: aliud ambiguum ,& velut in confinio pofitum, tertium genus; cuius terminus decretoriorum dierum qtiadragefimus dies eftv His ita pofitis, GaJenus tarn in Aphorifmi citati, quam in cita- to? Prognoftic# , Commentario , ambos Hippocratis contcxtusvenfiimosefiedocet. Afiferitenim in Aphorifmi Com- ment.omncs morbosacutos quatuordccim diebus iudicari 3 aut abfolutc, aut imperfede: ideft, tempore illo quatuordccim die- rum,morbuin ad integram fa Intern definere,vcl ad meliorcm fta- tum rnutari; vel ad mortem, vcl ad peiorcm ftatum. H*e cnim funt ' qoatuor vera? Crifisfpccics, qutrabipfo motu fiuemutatione , a Caufa efficiente Crifcosmanante, defumuntur. Sufficit cnim , vt morbusacutusaiiqudh:irum fpeoerum Crifeos rnutetur. Si au- temnon ad perfedam fanitatem,nccad mortem fuent fada tranf- mutatio, falcem ad ftatum riet:& Cnfis qu«e aliquohoium duorum vltimorum modorum fit, perfede termi- natur3 nouaalia, vtplurimimi, fuperueniente 3fpatioquadragmta dierum: in quofenfu loquutus eft Hippocrates fententia cicata Prognoftitor, cuius rei excat exempla in digrotis Hpidemicorum. Ec fi alia Cnfis non fuperuemet ad reliqutas materia; morbific# (dum ad famtatem fit prog re fills) in corpore, port primam, eamq; unpeifedam Cnfim, eefi ad meliorcm ftatum definentem 3 reli- Chs >decurbandum, ipfa natura paulatim fuperftitem fupci uaca* LIBER SECVNDVS. Ad orb us acntus ex academia dnpUctter fir. Tria mor- borwn ge '{tern a dij- ferentijs temporum fumpta. Exponitur Hippo cra- fts. Quatuor Crtjii fj>e~ cics. Medtcus rtli^as 4b mper- ftcia (infi rcliCtai a- Uganda CUACHdblt, D E CRISIS VS. nearmatcria? portionem euacuabit. Et Medicusnaturam imitatus, non rarb , ope Medicamcntorum, idem opus pcrficit , humores fuperfluos praparando , rursiifqi euacuando , & naturam robo- rando. Veriim fi fucrit fa&a omnimoda , ferine, morbi acuti in alium conuerfio, fiiccedens,alcerius a prime, nature er/t i adeoq* alia indiget fpeculatione, Exempli gratia, febris ardens, & confe- quenterputrida, nonnunquam in hc&icam febrem , autquarta- nam, aut rertianam nocham, aut hydropem, Chronicos morbos, delink, veluti Pleuritis in Empyema, Apoplexia in ParaJyfim.De noneftloquutus Hippocrares,led dc il- ia tanriim, morbisacutis .febrem habentibus comitcm, qui medij funtinter veieacutos,&diuciaos. Vude mere acutorum did pofTunt.-refpcbtu autem mercc’iu- turnorum,ac exconuerfione,fiuepotius decidcntia,vt cum alijs Joquutusdt GaJcnus.Ec quidem redeiquoniam moibus acu- tus febrem habens comitcm , dum imperfe&a Grid dimjnukur, non rede dicicurconucrci: Nam reuera in alium fpecie, autgencrc diftinbtum mar bum nonconucrcitur,quamdiu manet,po(l Crifim illam impericCtuiTijCJuidem febris idem tenor, & eadem caufaibc- netamcnacutus ex decideatia dickur , quia a fuoilloacuinine. Sc vcloci mom decidit, Jc cardiori motu , ia femiuidus, progreditur, Noifram haneexpofitionem conHrmat Galenus in Aphorifmi ckacicommcncario, hac ferie: Scd ,&ipfa rerum nacura fuffraga- tur krmoni ,quo dicker acutos morbos habere terminum iudica- tiortisquartuindecimumirem, Nullusenim inuentuseft vnquam ab inkio veiocircr motus, hunctranfgredi terminum, qui non ali- quod ex iara didis quatuor iudieijs vnum acceperitiSicuti quidam morbi motus icues , acparui circa primes dicsexiftentes, quarto, autquinto die continui, vehementes, & acuti fieri incipiences, ad decimumfeptimumterrmnarunt. Aiij verb ( motus fcilicet , vel morbi)fexto,aut feptimo die exacui incipientcs,ad vigefimumter- mmarunt; adeb vt morbi continui acucjes nunquam poilit plures, quani quatuordccim, obtmere dies. Ex ijs verb morbis,qui motus habent in^quales, multi extenduncur vfq; ad aliquod rempus vl- tenus prxnnitum. Dicoautem insequaJcs habere motus, eos, qui ahquotdiebus vehementiores fuere , poftea fine aliqua fignifica- lionetorpuerunt; dcinde rursiis continuitatcm accepe- Morbi a~ cutt y tales quandvque fiert tnc.~ pint quar- to,'Vf I quj- torvelfex- to, veljt- ptimo die. inaquales morborum motus June qut vehe- mention* modo iov porem ha- bent. LIBER SECVNDVS runf. Si quis igitur, vt dixi, faciat in «grotatibus obferuationcnr, omnes inueniet, quiperduas inregras feprimanas velociter mo- ucncur, nunquam ad vlteriorcm progredi terminum. Hicenicn-* optimc Hippocrads fententiam dc morbo acuto fimpbciter dido expofuic Galenus5condudcns quatuordecim diebus iudican (Re- penting autem mutationes acurorum funt, vthibetur lib.5. de_, Crifib. cap. 3.) Dies vero decretorios non a nurrcro dierum mor- ; bi defuraendos dfc monet, fed a prima die acuminis dc vehcmcn- 1 tia? morbi j quod acumen 3 fi continue perfeucret, ad Crifim dfi- , ciendam rrcceflarioexcirablr naturam.Si autemquibufdam diebus ! acuminiscontinuitasadfit, & alijs diebus acuminis re mi Hi o , dc rursiis viciflim tab's alrernatio concingac, eft inxquaiis morbi pro- greftus, propter quern priies vrplunmiim pretrahuncur. Galenus demum,in Senrcnti# Coinmcntario, deCrifi qua,, drageftmo die fada jfequentia feripfit: Quod vero didum eftab Hippocrate j & in quadraginta diebus iudicantur, vtconnumc- renturcum fimpliciter propneque acutis, acuti ex conuerfione:ca- lesfiuntquoties inter inicia acute oegtotaucrinr , poftea veroquar- todecimo die , aut etiam , ante 9 non integre iudicati fuainc 3 fed ita, vc morbi quondam rdiqukead quadragdimum vfq; diem cx- tendantur. Sedha?c de Textuum Hippocratis concordancia modo fufficianr, Quanqudm vix fit huius loci 5 fententiam prefatam Prognofti- cam exponcre, non pigebit tamen textus raticnem prcpalare. Er> gofpirationis faciliratcm Hipp.vice naturaiis refpiracionis pofuic Et naturalem refpirationem > bonfi fignum in ipfis acutis febribus> tam fimpbciter, quam ex decidentia didis , efie docuitjquia nobis indicat partes in thoracecontentas, vt Cor, Pulmoncs, reterafqi ambientes j &potiflfimum Precordia (Maioresenimfiue Veteres, Precordia, ac feptura tranluerium, idem appcllaucrunc, vt loqui- tur Galenus in Coromentario pra?cedentis bententi* vigdimae- quarre}: imo vero Sc partes quafdam his adiundas> Venmculum fcilicet, Lienem, & lecur,die omnis doloris atque inflammation!* expertes. Conciudit ergo pcrqudm optime Hippocrates, refpira- tionem liberamefle faiutare fignum in morbisacutis : nam perfeuerante,caIor natiuus non adeo extinguitur, Sc vinos vitalis benefehabecad fua obeunda mimera; Eltque ideo fpes optima Dies Cri~ tie's non d numero dieru fim~ pliciter9ftd a numero dierum a- cuminis morbi de- fumuntur. Expanitur H ippocra- teu Cur refpi- ratio b en a, in febrtbus. Pretcordi* JRefpiratio libera quid 4*notat» D E CR1SI B VS. futurefalubnsCrifisj ni narura, «gri3aut Medici crroribus fueric interpellata. Sentenriamcnim iam antea tranfcriptam expreflk Hippocrates poft vigefimainquarcam* quajhac Terichabctur: Spi- ritusaurem (Spiritum hoc Joco3 vniucrTam vocat refpirationem) quicrcbercft 3 figniftcatdolorem3autinflammationem in regio- nibus 3qua?Tupra prxcordia (ftuephrenas) ftntsqui veto fpiratur magnus,rnultoqueinterpofito tempore,delirium indicatiqui ve- ld frigidus (fpir itus Tcilicet, aut acrea TubtiliTuc Tubftan- tia) de nafo3 & ore expiratur 3 admodiitn exitialis iam eft. Scd dc hishaeciuftkianc.Modd ad reliqua figna vniuerfalia future excrc- tionis Critic# accedamus. Tcrtium fundamentum nobis praeoftcndens futuram cuacua* lionem, a parte aftedta defumicur. Si aucem Hepatis pars conucxa inflammatione Jaborat 3 per excrcrioncm Crifts fiet:Inflammatio cnim eft morbus calidus 3 & per euacuationem Criticam termina- biiis. Nec Tolum pars, euacuationem in vniuerfum ftgnificat 3 fed banc,autillam euacuationisTpcciem, Vnde inflammata conucxa hepatis parte3 non Tolum cuacuatio Critica cxpe&anda 3 fed Ho*- morrhagia per narem dextram, ft bona eft futurajaut fiue Vnna? profluuium 3 aut bonus Tudor 3 autvomitus, autalui fluxus: qui quidem fiuxus alijs cuacuationibus in affeftibus caui- tat is hepatis tutior eft,vt ex Galcno de euacuatione3febri tertians fuperueniencejmcruionem Tacicnte,co!ligitur. C#terum3 cum_-» mortalium nemo tam cxaftc hanc do&rinam tetigeric, ac Gale- nus3 eius verba excapire 5 Jib. 3.dc Cnfib.huctransferre pJacuIr* Refpiratio magna,fri. gida, quid tndicat. T crtitim fundamen. turn figno~ rum vni- uerfalium. Inflawm*, to hepatey qua Cri[es Juperue- niunt. Galeni textas. PRimum quidem & maximum inter omnia 3 eft conflderare coctioncs ex Vrinis, Sc aJui cxcrementis, & fputaminibus: Siquidcrn ego millicsjdum Crifes flerentjcum intereflem, nemincm vnquam vidi intereuncem 3 qui pra:cedentibus co&ioni- bus Cnfimhabuiflec. Non tamen fignorum omnium digni- tasexiftimanda eft 3 led in morbis quidem Thoracis 3atq,* Pulmo- nis,pra?cipuelputamina funt animaduertenda; non tamen tunc Vrinai uni contcmpiatio negligcnda: Scd & alui cxcrementa funt in/picienda • Si verd tantfcm fcbricitent >fine alicuius vifccrisaffe- rumco&it. nis, tejics rinA, & faces,quo- e LIBER SECVNDVS. Ctu3 vt fine inflammatione Hepatis, vd Renum 3 vd Vefica?3 vd Splenis, tnaxime Vrinis animum oportet adhibere; Sicut3 fi circa Venmculum pafiio fit , pritnum excrementis aJui: deinde ncque Vrina? funtnegligenda?. Semperemm, cum febris atfuerit 3 vd exfoiahumorumputredineaccenfa, vdex membroitiflamma- tionempatiente3 pra?cipue Vrinas infpiciendascenfeo 3 arque in- decodtionesagnofcendas, ficiwi & priiis definiuimns. Primum quidem & maximum inflantis( fiue immincntjs ) bona? Crifis in- dicium, funt coCfiones. Secundum autem3quod ab aliqua die in- dicatoriaantea indicctur3cui annexaeft diei iudicantis pocentia* Deinceps auteminfpicere oportet 3& fpeciem morbi 3& morera; fpeciem quidem j fitertiana, vdquotidiana3 vd febris ardcns, vd Pleuritis, vd Peripneumonia: morem autem 3 fi moderatus & mitis 3 vd prauus atq; maJignus. Deinde fi forma3 ( fiue fpeciei; morbi excrerio refpondeat. Si cnim fit febris ardcns 3 vd fanguis exaaribusprofluer, vdpoft vehementcmrigorein 3 Tudor multus calidus pertotum corpus emanabic3 aut per vomitum, autpef aluum biliofa excernentur. Ita (fiuefimiliter) & Tertiana v.omi- tibus, & excrementis alui bihofls ,& fudoribus multis toto corpo- refluentibus 3 iudicabitur. PJurimumautem pituito? in quocidia- nisfebribusexcernetur, &mulciia toto corpore fudores fient. ludicat & Phromitidem Tudor bonus 3 & pra?cipuc, fi cx mulrus 3 & calidus fluxerit, fudance fimul rdiquo corpore; con- tingit autem aliquando3quod eciam per fanguineme naribus fluentem Phramitis iudicatur. Non tamcn Lethargus 3 aut Peri- pneumonia, fluxutn fanguinis amant. Inter ipfas autemPJeuritis medium obtinetlocum; minus enim3qudm febris ardens3&Phra?- nitis3raagisautem3 qudm Peripneumonia 3atqi Lethargus 3 pro- fluuio fanguinis( narium ) foluitur. Soluit autem (abunde ) Lie- nis 3 & Hepatis inflammationes fanguis e nanbus profluens i ciim ho?c vifeera vnacum acutis febribus habent inflammationes. Et omnesqu# in hypochondrias fiuntcabda? atq* acuta? infLmma- tionev 3fluxu fanguioisiudicantur. Oportet autem per directum fluere fanguinem , ex dextra quidem nare 3 Hepate patiente 3 vd locis in dextri$hypoehondrijspoficis3laborantibus. autem, Lienc, Sc locis vicinis. luuat autem & fudor bonus omnes, qujr funt in calidas3& acutas. He- Quatuor, inftatis bo- nt Crifis /i&na. Morbi mos. Excretio, fptciei morbi cor- refpondere debet* patis verb deuexa? ( flue gibb#) quidcm partes inflammationem patienres,tribuspra?cipuemodis Grids obediuntjfluxibusfangui- msenare dextra , & fudonbus bonis , & Vrims abundamibus. Concaua? autem partes excrementis alui biliods , atq* fudoribus, nonunquam vero & vomitibus. Magis autem expetunt per Vrinas expurgari,quam deuexa? Hepatis p-irtes, omnia ea,qu# vel in par- libus Kenum,vel Vedca? Jaborant: dcuti Joca,qua?ad thoracem,& pulmoncm pertinent, fputaminibus. Sudores verb omnibus febri- bus proprij funr, & incendcntibus (due ardentibus.)Iu- uant autem non pariim,&efferuentes inflammationes (due Phleg- monas) quando(dcut &antea diximus)vna cum cobfionibusema- nauerinr. ludicant autem & quoridianas febres ,dmul vomitibus, atque excrementis alui pituirods adiuntfi-s. Ec quartanas etiam, d atra dmul, ac varia excernuntur; Semitcrtianas verb, d biliola^ dmul, & pituitofa. Parotides autem iudicant Lethargos, & reli- quosomnes Capitis affeefus. ASijque decubitus (ideft AbfcefTus) omnes febres diuturnas fccure iudicareconfueucrunt. Sed non- dum dediuturnismorbisdicerepropofuimusmamrcpcntinccmu- tationes acutorumfunt morborum: quorum optimam ,quad'sdr, nunc cnarramus, quod videlicet omninb dne cofiione non eft, & quod in aliquo die iudicatorio dt ,ac prasterea ab aliquo indicaro- rio pmndicata fair, & etiam Grids motum , leu fpeciem (feu ex- cretionis fpcciem) faot morbo conuenientem. r, V • Prater use autem te hortor hoc loco, vt a?grotantis a’tatenvt- que naturam , ncc non ancecedcntem vitftum , locumquc in quo aegrotat, Sc anni tempus,atque pndentem temporis ftatumconli- deies.Sicnim,quemadodum morbus forte eft b;liofus,ha?cetiam dngula arqi biliofa dnt,oportet bilem Cud expurgari: dcut, d pi- tuica fuperabundaucrit, pituitamoportcteuacuari: Varies autem humoribus fuperfluentibus , variam etiam oportet die euacuatio- ncm . Cum verb vniuerfa bene tibifuerint explorata , tunc euentusiamtibibuntconddcrandi.Si enim,dutn £grotans iu.di- catur, febris- foluatur, atque alijsaccidentibus liberetur, Sc melius fucritcoloratus pro ratione euacuat onis ,cum melioribus puld* bus, Sc ad furgendum robuftior, hac optima Grids eft; d verb ex feis aliquid dedt, tantum ab optima deficit, quanta eft ems, quod deficit, vis. D E C R I S I B V S. Repenting mulatto- ms* Crifes,foh s morbis a~ cutis COK- grunt-, p;tu~ latino mu- tationes dint inis. Quatuor bona Crsfis eodittones. Humor ju~ perfiuus a. natura ex- cermtur in Crifi. signacon- fequentU-» Cri~ LIBER SECVNDVS Gaknushoc capite ftatim nonnuJIaproponir figna ironiinentis bon# Crifis, jfiue ludicij. Etquamquam oos omnia fupcriusplenc propofuimus, non pigebit cum Galeno hie, ex ijsquo?dam repete- re.Primum ergo & omnium maximum hgnum3funtconcodiones qua? in Vrinis, deiedionibus aluinis, arqj fputis confiderantur. Experientiaenim probat Galenus3todiones excrcmentorum3fiuc' excreraenta coda 3 eftc maximum lignum imminentis bon«e Cri- fis: namciim milIiesiudicijs3ftueCriftbusi dum Herent,interfue- ric j nunqudm quempiam eorutn mori deprehendit , qui iudicati font, prarctdentibus codionibus. Nos verumramen monet, non omnia figna ludicatoria in omnibus morbis indiTcriminatim__* a?qualcm obrincre dignitatem. Nam in omnibus aftedibus inter- na1 partis Thoracis3& Polmonum in eodem rhoraceconrentorum? fputa pra’cipueconfideranda veniont , quod exijfdcmpartibus, in quibus formata funt, excernantur. In ijfdem tamen thoracis af- fedibus non eft Vrinarum contemplario negJigenda , velutinec deiedionuminTpedioiquoniamambohiEC cxuementa,facultatum naturaliu robur3 aut imbecillitatem3 non fecus, ac /puta, indicanr, foiummod6febriatat,citra aJicuius vifceris, exempli gratia 5 lecoris 3 Lienis, Renum, Ventriculi ,aut Vcfic#, phlegmonem 3 Vrina? tunc potiftimiim inlpicienda? funt 3 non ta- men negligcnd# deicdioncs. Si verb Ventriculus aliquo laborac aflfcdu, deiediones, fiueaIuiexcrementa3primo loco, idelt maio- ri cum fedulitate 5infpicereoportet: Vrinarum tamencontempla- tiononomittenda. Iterumfcbricitantium Viinas inaxime infpiciendas docet Ga- Icnus: nec foliim in fcbribus potridis Vrina? contemplanda: funt* fed&inalijs febribus, qua Phlegmonem ahcujus partis confe- quuntur. , Poftha?c3 verbo innuit Galenus, fe alibi oftendifte, ponderis habeant figna cx fputis3 deicdionibus3& Vrinis3ddum- pta. Libro autcm i.de Cnfib.cap.7. rem plencfequentifericexpo- fuitrQnodcunqj igiturconcodioms fignum fuperuenerit, breuem ftmul, & falubrem morbum fore fignificat. Tale fane ctiam eft in Pleuriticis fpurum.Quippc vniufcuiufqj corporis partis cxcremen- tum j eu.n 5 qui illi ineft 3 affedum demordirat; Ijconcodum qui- dem fuerit, (alubran; ft verb crudum, morbolura. Sic itaq; hare VriwrrH fignum bo- na Crifs. Sput z ajje- tlus part tit in ther ace come: at u, pracipue indicant: Vrin&y O' feces Minus pr.ACtpue. Vrxn& po~ tiff mum 1 febnbus plimartft imo& fymptoma- ticisyinfpi- Ctends: df inde deie- cl tones. Jnalui af~ fcftibast frimo dt~ tc% tones: delude V- nrt£. Vis co£1 to- ri is e.xcre- mentorum. Cuiufeis pArtis ex- creme turn* ethfdem partis rife* DE CRISIBVS. ctlam dl<5la funt (ab Hippocrare Se&ione 2. Prognoftic. tex. 13.) Egeftio Aluioptima eft, molhs&compafta,&qu£eadem hora, qua in fecunda valetudine dciju folebat, excreta. Copia vero ege- ftionis,ijs,qua? ingefta funt, icfpondeat.Tahscnim fi fueritexitus excremcntorum, inferior vtiq* venter reCte valebit. fputum fi fuerit exquifite finule fanorum fputo, refpirationis in- ftrumenta exquifite fana efTe demonftrabit. Quod fi vero aliquo modo impediatur, & a naturaJi habicu recedat,cantundem ilia in- ftruinentaIa?faefleoftcndit fputum, quantum vtique ipfumana- turalifpecie formaue abeft. Quod vero illi,quod fccundiim natu- ram fehabet,contrariumeft,crudum exiftit,&magnam Jaboran- tium locorum imbecillitatem demonftrat. Quod fi etiam vitiofa? caufefignum aliquod habuerit, qucmadrnodu nigrum, pernicio- fiffimum hoc eft. Pari ratione & in vrinis fe res habet. Nam qua?- cunq,‘harum,fanoru Vrinis maxime fimiles fum,ha? quidem fatis robuftum eife vcnofum inftrumentorum genus oftendunt. Qua? vero crudiores fuciint, ipforum inftrumentorum imbec illitatem fignificant. Qua? vero fanorum Vrinis funt maxime contraria?,ha? qmdcm omnino iunt cruda? i & magnam vniucrfi generis venofi imbecillitatem indicant. Qmmmque vero exuperantis caufie eti- am prauitatem oftendunt, veluti qua? nigra? lunt, ha? extreme exi- tiales funt, Ha?c igitur tna Signorum genera (ideft, Sputa, de- ie<5tiones, & Vrina?, fine figaa ab his tribus defumpta ) propriam cuiufqi membri coefionem fignificant, demonflrantue : Inferio- ris quidem Vent us,quit fccundiim naturamfehabent dcie&ioncs. Venofiautem generis, Vrina?; Inftrumentorum veiorcfpirationi inferuienuurn tantiim, cxcreationcs ,Qucmadmodum autem h#c ipforum locorum, a quibus cxcernuntur,indiciapnebcnt,eodcm, arbitror, modo etiam Vrina?, Rcnum,& mearuum perquos Vrina defluit (communiter Vreteres appellantur) Vcfica?, & Penis. Sed Vrinasquidem,qua?in harum partium morbis acckiunt (Fuchfius ait Hippocrates fcorfim in aphorifmis ( vtlib. 4. Aphorifm. 7 $, 76. 77.78. 79.80.81.)feripfir. Qua? v.acutis alfi- dent aegritudmibusjin Prognofticis: quoniam hie liber (vt iam fas piiisoftendimas; de folis eft morbis acutis. Et ciim eodem iibro compleuiflet omnem de Vrinis fermonem, poftea in fine (Sc- dtione fcilicet 2. tex :Nedecipiarisautem , fi Vefi- 335 Bh cUitwi* /hat. F sees b*o ns. Sputum* bonum. Vnna va. Vrina-* cruda. Net abac. 336 ca quopiam vitio affe&a, aliquam cx his vrinam reddideritmoii-j enim totius corporis fignum, fed ipfius per fe vefica?. Sicuti igitur Vefica? meminit , fa&o inei fermonis exemplo j ira & Renes , & LIBER SECVNDVS F'rtHA non seper ve~ VJlnfhl- 'mcntorum VnnA (la- "cTnt %ndl~ Vafa deferentia ( Vrcteres fcilicet) Vrinam , Sc Pcnem,fubaudirc oportet. Maxime verb idipfu demonftranr,qus ab ipfo in Apho- rifmis funt kripta.Sicutenirn Vefics, ira& Rcnum sgrotamium figna conkribit. Quibus, inquir, (libro 4. Aphorifmor 76. in-* Vrina cralla, carunculs parus, aut veluti capillf exeunt, ijsa Re- nibus excernuntur. Hsc igitur tria fignorum genera (Vrins kilk cct, alui excrementa, & fputa) vt dixi, fingula qusque propriam concodionem demonftrant: Vrinsquidcin,eius,qus fit in venis: Nau h*r, deiediones verd , eius, qua: fit in ventre: iputamina autem, eius, qua: fit in refpirationisinftrumentis.Ficri autem non poteft,quin temper bonum aliquod magnum coctioms figna oftendaur* Cum rrankriptusGalenicontcxtus cianflimusfir,ad primamq; imminentis bona: Crifis conditionem attineat, becundum um immincncis Crifis Signum exponamus: Hocenim eft, ludicium, fiue Crifim ab aliquo die indice praeindicad. Eft enim diei Criti- cs facuIras,diei inditi annexa. Vt cigoprskiamus diem iudi* CoHionis ferr/perbo- nunu. Secundum Crifis 0flA catorium bonum , ccdionis aJiqua bigna die iudicc apparuifi- fe debent Signaporrb Codionis illisdiebus indjcibusapparen- tia fsliciftmium fpondent euentum, De Die indice in fequenti- busagemus. Terrium boni ludicij indicium eft , quandofpecies morbi ex fe lethifera non eft: velquando morbus eft boni monsiVcrbi gratia, Terrianaex fuanatura non eft mortikrusmoibus, fed laJmaris. Morbus eriavn acutus, etfi periculofusjfi boni mods eft 5 fa I u tare m fpondec Crifim : vt ft Peripneumonia , am Pleuricis, fymptoma- ta habeat micia, & qua: boni mods die dicuntur, bonam minatur Crifim, TirtiunO bon£ crifis future grwm. Quartumlndicium eft,vt fpccici morbiexcretio corrcfpondeat. Diarrhsa? autem, am Lienteds, aut Hernia:, am alijsmuicis, non congruit, ncc corrdpondec vJlopado hsmorrhagiajficuti nec £cbri quotidians • Sed huiufmodi euacuano probe compecit fe- bri ardenti: Namardens kbris,contincns dida,d bile in valis ximis vtplunmiim putrekenre , & excandelccnte , quail temper gcneratur.Sanguis ergo bile rdertus/urfum ad caput fuoptc mgd> Quartum ru fignum. nio facile capeftit, & venas vniuerfas Capitis replens,& pungens, exitum qua?rit; quern denud per narium venas, quee tunc aperiun- tur, commodeconfcquitur. Propterhumorisetiam biliofitenui- tatem, & vim penctrantem,facile hie ipfe impetum ad varias par- tes efficit.-Vndenunc fudorem, nunc Vomitumj nunc aluifluxum, pro nature optione, concitat. Eandem ob rationcm tertiana fc- bris modo per fudores,modo per vomitum, aliquando per alui fiuorem iudicatur. Quotidiana autem febrisexpituita produtfta, per crebras cuacuationes per aluum , & aliquando per vomitum, ac copiofos fudores iudicatur. Pars etenimeiusvicaIoris,fiue na- turalis, fiue febriJis, attenuata, ad habitus corporis fuperftcicTi—* facile penerrat, & fudoremexcitat, Cimuamcn,maiori ex parte, craftus (it talis humor, commodius per alui fluorem, qudm a liter, iudicatur, Phicnicisautem cum firPiilegmone mcmbranarurrL-* Cerebri, Cercbriqjconfequenter, non eft mirum, ft per Ha?mor- rbagiamaliquando iudicatur. Sanguis enim illc jnflamniacus,& bilipfus, exitum qii£tit:& (i pernarcsnonexcernicur biliofushu- mor, & ichores , per fudores bonos feliciter malum iudicatur. MaJus enim Tudor morbum minienc foluir. Bonus aurem fudor Phrenit idem foluens dicitur illc, qui die Critico fit, quiq, non fri gidus,fcd caiidus, ecapitc laborantc copioseprofluit, ficuti &d corporc vniuerfo. Hippocrates Se&.i. Prognoftic.tex.29. Sudo- risperfc(ftionecn,& detedum,hacfcrie propofuit:Sudorcsopcimi cenicntur in omnibus acutis morbis,fiin die iudicacorio ftant, febrimque integreftnianr. Bonictid, vbi vniuerfo corpore a-qua- literinfudante, arger morbum facilius fuftinerc videtur. Contra, inutiles, qui id eflicerenon valent. Peftimi omnium funtfrigidi,& vbi duntaxat caput,aut facies, aut ceruix infudat.Lethargus,quia pituitamhabetcaufam ,ha?morrhagiam non amat,fed potiuspi- tuira? per os , aut naies exertriemm ,2tt parotidas . Peripneu- monia pariter rardper iudicatur,fed per fputa- mina potius ; aliquando per alui floxum,ant vrina? profluuiurrL-* purukniura, PJeuritis verd medium locum inter ardentem febre, Phrenitidem,Lechargum, &Peripneumoniam occupat. Pond mi- nils qudm ardens febris, & Pbrenitis, magis qudm Lethargus, & Peripneumonia, per ha?morrhagiam iudicatur. Iccoris, & Lienis phlegmon#, h#morrhagia, feruata reditu- BE G R I S I B VS. 337 Ardens ft. hr is > nunt haworrha* gra j nunc fudoribus \ nunevomu tu , ttunc aim fiuxd iudicatur, T ertiana modo fudo- rtbus, mo- do vomitu, modo aim fiuor e tudt. catur. Quotidi et- na death* nib us, ant vomitu, (jr eopiofis fa- don bus ■ Phr otitis hawo/rha- gia,a*t fu- dorthus tsi- dle at nr. S adores optimt,qui. Pejftmi fu- dores. Letku-.rpm parotidt- bus,Attt ex. creti9 ne per os, aut naresfatla iudicat ur. pertpneu- morua fpum tts > taro hamorrba- gia> veP al- ui,vr in aue fluxk ter- m mat nr. t-iS LIBER SECVNDVS lecorisMe- nifq; infla- watioy ha~ morrbagia qaahdpqne \trmina~ tur.. Eonat ma- la qi hamor rbagia. dine, quandoque iudicanrur : habcnt enimhi affedus febrcrti acutam comitem; febribus autem acutis barmmrhagia familiaris eft. Aliarum etiampartium hypoebondriorum Phlegmons,ob eandun rationem , harrnorrhagia qnandoq; iudicanrur. Ha?mor- rhagia tamen horum afteduum, ft redicudmem feruat, profutura eft, feciisminime. Vnde Galenus Jib,de eurandi rat. per fang, miff.cap. 15. ait: Qujecunqj fanguinis eruptiones per reditudi nem Hunt, maxim am argrorantibuscommodiratem afterunt. Qua? contra fanguinem excernunt,nihil iuuantj aut ctiam nocentiquod feilicet inrerdum citra mali leuamen vires exoluant. Neq; enim Lieni mag-no exiftenti edextra nareerumpens fanguis>ncqi iecori e ftniftra, vJlam adfert vtiJitarem, Gibba:auremJiiueconuexa?lecoris partes cum PhJcgmonetcn- tantur, aliquando hannorrhagia’, aJiquando iudoribus bonis,mo» re aliarum inflammacionum, judicium percipiunt, veluti ctia m multis vrinis: Commodeenim per vrinas expiugantur caqua? in gibbishepatispartibuscontinentur ,qu6d inde exeat vcnacaua, per quam tranimitiuntur fuperfiuitatcs vna cun rur- susafanguine feparanrur c«edem fupcrfluicates ,& ad renes3pcr cmulgentes venasreieganturj & iJlinc per vreteresad vcftcam, in qua moleftiam, ob quantitatem excedentem, & quaJitatem acrem cxcirantdufcitantqjidco natuiam ad fui cxcJufiorcm per vretram. Propter facilitated! qua cxcrcmenra exgibbis hepatis ad rencs tranfuchumur, inedicamenta diuretica facile dtiurbam ad vias vrina? ,qua? in ijfdcm gibbis continentur fuperuacanea jdu.mmo- do hac fine in mediocri quantitaremam ft in magna fuerint copia, non per vrina,fed per feceftum euacuanda veniunt i docenre Ga- leno Jib. 7. Meth. med cap. 2$.& vltimo. Libro autem 13,Mcih. med.cap. 15.centra AtraJum Mcthodicum ,qui Theagenem Cy- nicum inflammatione lecinoris laborantem relaxamibus cata- plafmatjsenecauit, agens Galenus fequentia profert; Nam5ficut Iccoris cauum per aloum purgauir ,feupaulofupra diximus 3ftc gibba ciusper ea,qua?modice vrinas mouent, cuius generis eft Apium . Prccedemeaucem tempore vbl Phlcgnione iam conco. quitur,etiam valentioribus vti licet, Aflaro,& Celtica nardo,& phu quodvoeanc , & Petrofclino ,& Smirnio,& Meo, &c. Dcrnde in capice 3*de Cnfib. a nobis tranferipto luftatumsu t to gtbba partis be- patisy ha- worth agi a alias fuda- ribusyd has vrinis, in- died tur% Diuretic** Hifloria The Agents bepatts tn- fiamatio- ne labor a- its. leeorisca- aiuum ex- furgatur. Prouocan- tia vrinas* D E G R hS. IBVS. (quod modointerpreter )docuir Galcnus partes Renes,& VeficamfunrSmulr6inagis3qudm gibba Hcpatis,per vrinasexpurgari, veluti ea ,qu# iuxta thoracem ,& funt, per fputa. Per has vias quidemrefpirationis commodiffime, qua; in rhorace fuperfluitant, cuacuancur: ficuti per vrinas quid- quid in vrin# inftrumentis fuperftuum eft. Htfi exade , modum, quo partes corporis ab excrementis liberari confueuerunt,hoc ca» pite Galen us euulgauerit, lib. 7. Mcth med.cap, 15. & vltimo, indicationes qua;a partis Ja?fa; natura defumuntur, proponcns,dc cuacuationibus, quibus partes liberari folent, appi ime loquitur, A figura verb(inquit)indicatioipfius modi euacuandiexcrcmen- ti fuggcricur, ad hunc mod am : Ventriculus vomitu,dciedioneqj inanitur. Inteftina deiedione tantum, ficuti etiam lecinoris caua. Renes verb, & Vefica 3ac lecinoris gibba , fi mu Jco vitiofo fucco font referta, per deiedioncs, & pharmaca deiedoria(Catotcrica, &HypelataGr#ci nominant)expurganturjfinmediocri, per Vri- nales meatus: Cerebrum verb per palatum, & narcs, & aures: Re- dos, & Pulmoncs per afperam artcriam, & fauces. Et paulb poft ait;lam ad vacuafioncsquoqinonnihilficusindicat, dum focie- tatem Jaborantis particul#,cum alijsdocet. Nam,nifi iJJudcom- pertum haberemus, quod cauo ieemoris fubijeitur ventriculusSc ieiunum.-cumquod iciuno ipfitenue inteftinum fucccdit: id ve- rb colon excipiat.-ac'colon, quod appellant redum; vtiqjinuenif- fe iliud non licuiflet, quod Iccur, & per aluum, Sc per vomitum? expurgari poffit. Qcteriim aptior fit prior cuacuatio, tanquam.-* viu iam caiientibus mceftinisiecinoris fuperflua tolcrare, Prudenterfanc Galenus vlrimaadiecit verba: nam inteftintu* quotidiee lecore fuperfluum humorembiliofum ,per meatum ad duodenum, eveficulafellea protenfum accipiunt; imb per venas melaraicas in inteftina commodiftime varia effundutur indies cx- crementa,tam biliofa,quam pituitofa,quam melancholica,quam ferofa. Inteftina ergo alfueta quotidian# receptioni fuperftuitatu lecore tranrmiftarum,eafdem facile tolerantj nifi quandoin ma- gnacopia,autdiuturnotempore,autvtroque modo,ad eadem inteftinaconfluunt:tuncenim ,ft iliaexcrementa qu#ad intefti- nadeturbantur,acrcdinisaut falfedinis participantia funt, inter- nes inteftinorura parictes aliquando radunt, Sc exulcerant, & dy- 1 1 A 3 y 9 Vt£ per quas Van a partes eua. cuantur. VU per quas par- tition Ufa-r rum exert, met a eua- cuantur. vomitum, LIBER SECVNDVS <40 fentcriam procreat. Si autemacrcdine,& omni vi radendi vacant, Lienteriam3aur Diarrha?am, Queries verdHepatis fupeifluitates vomitu cuacuantur ,moleftiam ventriculo , ventricul/qj or-ficio, cxquiftto fenfu pra?dito, inferunt. Vnde3crft Oefophagus,antiquis fiomachusdi&us3non folum cibi,& potus ingteflui, fed etiam fu- perfmitarum3qua? funt in vcntriculo, medianre vomitu3egreffui d natura fuerit fabricatus, & deftinatus, vt cum Galeno in nofti docuimus Patholcgia, vomirustamcn multdmolcftior eft , quain euacuariodcorfum per inteftina fadfa ;Nam inteftina Craffiora_*, gratia excretion is extrementorum funt conftrudfa ,&graciliora-* inteftina causa receptionis 3 tam chyli ,quam excrementi c venrri- culodeorfumcxpulforum ;cum ramen vcntrkulum cbylificatio- nis ergo natura eftbrmauerir. Ad hac, venti iculi oriftemm 3 exqou fitiflimo ,& pcracuto fenfu pra?ditum eft ,grauiori vero 3 Sc hebe- tiori inteftina, faltem crafta. Ptoinde acria 3 & molefta excremen- tae iecorcin ventricuIucfFufa,& vonutueieda 3orifkiu fenfibile moidcnt,& ventriculiOeconomiam potenter eucitunt:inrcft nis verocopiofomucointeriusobdudis non tam facile noccnr.Dcde fane fuo more, hancobcaufam Galen us eodem capite 23 . Libri 7. Methodi medendi3abacuto3 & tardo, ftuc heberi fenfu indica- tiones defumpftt, aiens : Non fpernenda vero indicatio eft 3 & ea, qua fenfus partium acuiras,hibetudoqi fuppeditant: quando otn« ne medicamen contcmnunt 3 qua? tardi funt fenfus 3 criamft non>* leuitcr mordeat. At3qua?acuti lunt viies dolore * refoluuntur. Expeditigitur, ha$3nec confeitim,necfemel3 valen- tibus auxilqs mederi tentes 3 fed tuto potjiis in rcmporc. At 3 vbi tardus eft fenfus, in his etiam eeleriter obire 5 quod iuftum eft 3li- cet, feme! vfisrernedio,quod fit idoneum. Pukhre fanePurgan* tiumacrium vfum immodicum pro corporibus vafde fcnftbilibos (qualia funt bihofa ,&viuidicia,ae tenera corpora) vttat Ga- Jenus i quoniam facile a cahbus remedies laduntur ; nec feebs acpartesacuto fenfu pra?dita?ab humonbus morfum,aut pun- dtionem inducentibus. Exaduerfo , corpora duriora ,oba?fa,& frigid iora, qua? obtuftoris funt ferisus, purganda funt forti remc- dio,& coniert ro ,& pluribus vicibus, ft opus fuerit .-remedij por- 10 vcbementiam facile tolerant,ftcuti panes rebuff iorcs3 & obfeu* Hons copioforu& mordauimi haiuormt- > Con* W omit us dttt&icnc ihftrtuuj moiejhor* Jndu*ti$ & “urdd JtHfatlone. qj toie~ rant, & qut non, DE CRISIBVS. cludcndum ergo cum GaJcno,aptiorcm die cuacuationem fuper- fluitatum hepatis per intettina, ea, qua: fit per vomitum , ob alia- tas modo rationes. Denique docet Galcnus ,fudores febribusomnibuseflfe fami. Hares,'& proprios ,fed pra?cipue inccndencibus , fiue ardentibus communiter didis. LicetGalenus ftridc in hoc loquutus fuerit, &reirationem foiito more non propofuerit, eius dodrinam fc* quenti ordine interpretari poftumus, dummoddpriiisin medium adferam verba ipfius ex Jib, j. de Crifib.cap. 7. qua: fequenti or- dinc feripta rcliquit; Nam cuiufq; partis in corpore fuperfluiras, cam,quriDi ineft jdifpofitionem oftendit: ft codaquidcm fue- rit, falubrcm: cruda autem, o?gram. Dc fputis, fecibus, & vrinis, dumha:c protulitjloquutuscrt Galcnus, Ciim conftet ergo, excrementa , qua? exquibufdarn partibus exclufa funr, earundem partium robur , & imbecillitatem prode- re,efteque ianitatis,aut morbi earundem partium rtgna ; Sudores rede dtcuntur flbri fuperuemre, eiufqj euentum,rtue bonum,fiuc malum, pra?dicerc. Febrescnim func vniuerfales morbi, ciiiru* (int totius corporis calida intempenes: Vniuerfale igitur excrc- mentum,quod in toro corpore, vrpore vifeeribus, & habitu eiuf- dem inciuditur, febres, & potiffimimi ardentes, fiue continences fuerint,rtue continue, indicat. Sc totiuscorporis robur ac imbecil- iitatem prodit, Sudoriscnim materia eft fanguinis ferum,& alio- rum humorum lupeiftui ichores,cum quibusbiliofi,putridiuc ,at- queattenuatihumoris fuperflui porno,pro nature robore,per cu- tis poros cijciiur. C iim ergo fanguis in venis & arterijs,tam vifee- rum, quam totius habitus corporis, corrmeatur,cumqj per venas Sc arteriascalor prater naturam acorde adhuc hepatefprius hepar,& vikera incalefcunr, quam corporis habitus ) ad extimam vfquecorporisfuperficiem transfimdatur,rationi confonum eft, ferofitates, & tenues inutilefquc humores, fanguini cominixtos, eundemquefua acredinc, ardore , alijfque prauis qualitatibusco- taminantes, natura: iudicioaliquando,quandoqi irritatsi natura, ad habitum corporis relegari,& his pcnitiis euacuatis morbum fo- iui.* male autem expulfi fudoies, ftbris conlErmationem fignifi- tanr. Febrem ardemeni ,mcdianterudorefolui docet Hippocra- Its Lb. Aphorifo), 5$.Si fc'bic,inquit ?ardente iaborariti rigor 34i Sudor fib* Net* h*s. peyri; $ morbus vniuerfa- lti~ MttertA fudoris. 342 LIBER SECVNDVS. Rigor fu- peruemtns ardent em\\ / elmt fe- brem. Rigor fu- perueniens quandoq; malus, it can fa, ma- ins ettam vt ft gnu- Quid pra- indicat ri- gor. fuperuemar, lolutio hr. Loco autem, aider > poluir, rigor; quia ri- gor in conrinentibus febribus, abfq; eo quod ci fuccedat fudor, maluseft, Vndc idem Hippocrates aphor.46. eiufdcm Jibri 4. in- quit: Si rigor incidatfebrenon deficiente,£Egro iam debili Ax- thaleeft. Rigor enim tunc malus , vtcaufa , quia corpus imbellc exagirat: malus , vt fignum ; nam rigor eft fignum imminens ali- cuius euacuationis, aut per fudores, aut per vomitum, aut peralui fluorem ,tcftcGaIenocomment, ciratj aphor, 58. libri 4. Often- fum enimeft,inquir,in fermone derigorc,ctiam ob flauam bilem, qua? per membra fentientia veloci motu defertur, fieri rigorem, port quern videlicet, & alui foluuntur, & fudores ,& vomitus bi- liofi fuperueniunt. Cum ergo bills ,exqua febris ardens habuit ornim,expurgdtur, foluitur febris. Nam febrem ardentem fieri nouimus, quando arftiuo tempore venxexiccata?acucos, ac bilio- fos ad fe ichcres actraxerint. Hare enim vltima verba funt dodri- naHippocratis,quamabhocmutuatuseft Galenus. Concluden* dum ergo, rigorem fuperueniencem febri, facultatc exiftente im- belli,c(Te peflimumomen: quia ,vt dixi, natura imbecilla rigore magis exagitatur ; & fic, vt caufa, nocer; Pra?terea malam eft fi- gnum; quia cum natura tunc fic imbellis, nullam, vtplurimum—*, molitur cuacuationem. Boni [u da- res qui. Bonos fudores, malofq; indicat Hippocrates aphor. 36. lib. 4, aphorifm. duminquit: Sudorcs febricicanti fi inceperint,boni,& tertio die, & quinto, & feptimo, & nono, & vndecimo, & quarto- dccimo, & feptimodccimo, vigefimo, & vigefimoleptimo ,& tri- gefimoquarto. Hienim fudoresiudicantmorbos. Qui veionon ita Hunt, laborem fignificant, & morbi longitudinem, & recidiua. In Aphorifmi Commentario monet Galenus ,alui Criticum flu- xum, vrin# Criticum profiuuium, & ablccffum pone aures ,& ar- tiailos , polfe identidem ijfdem dicbus contingere. Voluit tamen Hippocrates de foil's fudoribus Criticis in aphorifmo loqui;qui quidcmfudoicsin peracuris faqfius tertio, &quintodie,quam«j» quarto fuperueniunt: nam quando prima acceffio vehementiflitna eft, credibuc eft, quod fecunda , qua? tertio die in putridis biiiofis fuperuenit, vehementiffima adhuc fit futura i & cum in maioribus exacerbationibus Crifes fieri confueuerint,vcnfimiic eft,quod natura aliquam die tertio molietur cuacuationem; Nam in pera- S adores mail. cutis morbistcrtia diesquarram anticipated quod morbi qui in dicbus imparibus accdliones habent,cirius indi'centur* tardius qui paribus. Si autem dieterria Sudor non erumpcr,quinta die,in qua tertia continger accdfio,Cnfis fuperuenirecommode poteft.Cum ergo in morbis peracutis,& bicuiorisconfcquentcr temporis,Cri- fes,qua? per fudorem fiunt,muJtd frequencies tertio,& quinto die, qudm quarto, fuperueniunt,quartum diem in Aphoi limo praste- rijt Hippocrates, quamuis quartus fit primus dccrctonus dies i vt in commentarioteftaturGalenus. Docetdeniq* in comcnt.Gal. a nonnullis in aphorifmo pofitum fuiffe diem trigefimumprimum locodieitrigelimiquarti ,fedfortaflis trigefimumquartum diem, maiorem habere vim Criticam ,quam habeat trigefimufprimus. Ruifufqi docct, Hippocratem non meminiffe diei quadragefimi, fortalse quia hunc diem,principium morborum longorum exifti- mauit, qui non admodum per fudorcs iudicantur. Nam & trigefi- mumprimum , & trigefimumquartum, & ante ipfos, vigefimum- feptimum rard inueniemus per fudorcs indicate i vt loquitur in Cdmcnt. Galen us, qui fubprincipium ,de morbis , qui vltra dies in aphorifmo enumerates, Joquens, ait: Morbi enim iftis diutur- niores, non admodum folent per fudores iudicari,ficuti neqj om- nino per excretiones, fed veJ per concodionem , vel per abfceftus. Non eft omittendum, quod Galcnus in Capite tranfiato 3. Li- bri 3. de Crifib. ait. Sudores nimirum non folum iudicare febres ardentes, fed infuper phlegmoues ,dummoddcum fignisconco- dionis fuperueniant. Sane res eft ardua , figna codionis , & cru- ditatis in fudoribus depnrhendcre. Nam Medici figna codionis, & ciuditatis afpedu quotidiein Sputis, Vrinis,&Facibusnotant; in fudoribus aute minimej cum n.-hJ noftris oculisappareat, pra- ter liquoremqucmdam aqueum cxcorpore emanantem. Quod ft alicuiplaceret, fudorcs codosappellare aqueasillasguttaseeor- porc manantes ,quotiescalidi percipiunrur, crudos verd fudores Jiquorenv frigidum cxeuntem, non omnino latisfacere videcur: Nam fudores diaphoretici, quales mukismoxmoriturisfuperue- nire obferuauimus,caJidi lunt,imdcopiofi(> quje tamcn duxcon- ditiones fudori optimo, & Cntico pariter competunt. Rem banc bac ferie Ego definio. Sudores3 ex fe, Medico co- dionis,aut cruditatis indicium vix fubmmiftrant.Dicuntur tamcn D E C R I S I B V 34* Cur uni rZt"uL, peruum fudorcs [h* arthS dies eft pri. musdtert- t0jy^ muprtmu loco Vn~ Cur non meminit Morbi vl. trA 34* fudores^ut cxcretio- ncs fJdtJtUr, liuemodo Gunturha~ hert figtut cpclionis.] 344 fudores habere figna concodionis, quoties in Vi inis, aut Sputls, aut fortaftis faxibus, not# codionis obferuantur. Quotiefcunquc ergo pranotantur in his excicmenris conccdioms indicia, & rur- sus dieCi itico fuperuenit Sudor , Medicus audader pronunciare potcrit,Sudoremilium effccodum,adeoqjoptimum. Quodau- tem codus fit, pater ex eo,quod calor natiuusfitrobuftus,& ma- teria? morbific# pr#dominetur j vt colligere licet ex codione reli- quorum cxcrementorum. Huicdodrin#fauet Hippocrates.Libro enim 3. Epidem. Sed, 5. , Anaxionem proponit acuta febre Jaborantem: qui Anaxion alfiduo dextri Jateris dolo- re, &confequenrer Pleuritide,torquebatur. Primis die bus vrinas boni colon's, rnultas etiam, etfitenues, reddebat, Dieedaua Ea- lilicam venam ei fccuit Hippocrates. Die vndccima aliquanrum circa caput fudauit, & qua e pulmonibus mediante tufli exibanr, Jiquidioraeranr. Dccimo & feptimo die c#pit pauca expuere, Icuatuseft. Vigcfimo fudauit,febre hberaruseft: a. iudb cioredius habuir. Vigefimofeptimo redqc fcbris^tufTijr, cxcrcauitconcoda j in vrina multa fubfidebant alba, defijt fitire, dormiuit. Trigdimoquarto die, toto fudauit corporc, ceflduit fe- bris, in totum eft iudicatus. LIBER SECVNDVS , Hippocr** re; venam feem. Exvarijs mucationibusin Anaxionc PJeuritide vexato fadis, colligere poflumus,praeceflifk varia codionis Signa , antcquam crigefimoquarto dicfudoris imeruentu integrefuiifct libeiatus. Vrina? enim primis ditbus, idcif3 ante fextum diem, vt in hiftoria norat Hippocrates, quanqudmeontento caruerc, bonicrant colo- ns: aliquod ergo codionis rudimcntumobtinucre: die paritei vn- decima circa Caput modice fudauit,& liquida expuit :qu#duo Emulfuperuenientia codionis adhuc rudimenta arguebantj fudor tamen folusnequaquam iliquida ilia ,tamctfi cruda , vndccimo die, tuffimediante, per oseicda,obfcaram concodionem humo- rum,PJeuritidemcaufantium ,arguebant:eratenim adhuc Pleu- ritis in fuo principio. Decimofeptimo autem die pauca , fed coda expuit: quod fuitcertum indicium fad# tran/mutationis morbia principio ad fuimet augmcntum.*nam inhocmanifefta apparent (igna qu#dam codionis in falutaribus morbis. Sudor autem die vigefima ,pofllapparcns codionis indicium in fpdtisdie indice, ideft decimafeptima, fuperuenit, & Anaxipnem afebreiiberauic. Hie expe- nutur.cru7 ditaspleu- principi0! cottwis * rudiment* toJrapeZ ta contents fan* in* C*'"- DE CRISIBVS. Vjgcfmoreptimo Iputaappanicreperfedc coda3qna?in magna copia, & fine difficultate educebantur: & tab’s perfeda codio, 6c copiofa ac facilis expuitio,Pieuritidis ftatum arguebant. Vcriim Crifis ilia fudoribusfadadievigefimo ,tametfi fueritirdicatju.r, non crat perfeda, fed imperfeda, vt comprobauit rccidiuatio fe- bris fada die vigefimofeptimo , propter partem materia? morbifi- oeincorporcrelidam. Qua? enim relinquunturin morbis poft. Crifim, rcuerfioncmfacercconfueuerunr,vt loquitur Hippocrju tes lib.2. Aphorifm. 11. Non enim potuit fieri abfoluta perfeda- que Crifis die ilia vigefima, quoniam die indice, videlicet diede- cimafeptima,non apparuitexquifita Vrinarum ,autSputoruin_* concodio. Si enim fputa fuiflent exquifire coda aJh magna copia expuerentur: quod non fadnm fuit. Pra?terea dies'indices, dum morbus protrahitur, non habentrantam indicandivirtutem,qua- tam habent priores i ficuti ncc pofteriorcs dies Critici,fiue Decre- tory tantam excerncndi vim, quantam priores; vt docet Galenus lib.i.de Crifib.cap. 18. hac ferie: Age iam hoc dic(idcft ly) lupponamus expuere pauca quidem, fed coda: huic in die vige- fimo poffibile eft aliquam aduenire Crifim,non tamen perfedam, obtalemcaufam, quoniam noneandem vim habent ,neque inter indices primi cum pofterioribus, neque primi Decretory cum vl- timis decretorijs; at valemioresquidem primi funt,in longum autem iam produda a-gritudine , imbeciilioresredduntur, Opor- tet igitur procedente moi bo, & turn pracipue, quando admodum crudusextiterir, magnam fieri tranfmutationcm, vtfccura Crifis fperetur. Magna autem eft permutatio ,chm perfedecoda min- guntur, arqueexputmtur. Taliavcrdnonfuppontbantur indie decimofeptimo aifuifte. Quare ncc fieri poteft, vt hie a?grotus in die vigefimo Jiberetur , & perfede Crifim habeat; fed murario- ncm aliquam effatu dignam fieri fat eft : poterit enim in aliquo ex fcquentibus Decretorijs diebus integra folutio aduenire. Ciim res ita fchabuerit, AuthoreHippocrate, &cxpofitor*_ji Galeno,atquc fuftiaganteratione, non eft mirandum , fi poft im- perfeda Crifim, vigefimo die ortam >fucrit aliquid materia? ir or- bifica? incorpore paulatima die vige- fima vfque ad vigefimamfeptimam putrefeens , atq; eftcrucfccns fcbremdenouocxcitauerit. Caeterum ,quia calornatiuus extra- 34* Recidiu4 can fd. Dum mor- bus py otrd* hi t nr, diet tarn indi- cos j quam decretory vim indi- cator iam, O Critic* pAuUum* anuttunt. Recidina. LIBER SECVNDVS 24* neum toto illo dierum decurfu fuperauit,materia morbiffca plenc concofta apparuit die vigefimafcptima : nam lputa,& vrina?, per- fefta?coftionisfigna habuere: Itaque cum vigefimafeptima dies Crifim non cdiderit, fed inftar diei mdicis diei trigefimiquarri ap- paruerit,Crifimfuturam die trigcfimaquarta tantiim pra?nuncia- uit; qua? denuo fa?liciter fudoris Jiberalis interuentu fucceflit: hu- morcs etenim fupcrflui thoracem vcxantes ,& febrem in vicino cbrde fouentes, copiofa expuitione excernebantur: humoresfu- perflui in venis contend, & febrem acutam fouentes, per vias vri- na? excludebantur: & tandem, humores fupeiflui habitum corpo- ris occupantes,fudoribus funt exclufi. Sudores crgoCritici, febres omnes materials, ram ex fola hu- morum putredTfie, quam inflammatione pcculiarium partium or- tas, iudicantes iuuantefqj,figna codlionis habere debenc, non la- tentia,fed manifeftaj qua? fcilicet in alijs, non feipfis , vifuatur ex- crementis, proutin exemplo allato Anaxionis oftenfum eft, & in alijs a?grotis videre licet. enim tertio, Libri i. Epidero, Hippocrates inquit; Horopbontem febris acuta corripuit. Delu- de, poftqudm varia accidentia die odaua fuperuenientia enume- rauit, ait, Horopbontem facilem babuifte noftem .* Et confequen- ter ait; Vrina? erantmeJioris colons, & refidebant in ijs pauca,Die nono fudauit, iudicatus eftjintermifit; Die 14, recidiuatio fada eft, fed die 17. poftquampars materia? deorlumad Lienem,& rursusad crura defeendit, fudor fuperueniens morbum iudica- uit, Item, Mulier qua?dam, qua? in littote decumbebac (vt habetur 15. trimeftri fa?tu erat grauida ,eatnque Ignis(ideft fc* bris)corripuit. Et poftmultos labores circa decimumquartum_* vomuit biliofa,Haua,fubcrebra,fudauit, febre bberata eft, Mdi- dia? altera fa?mina decubuitiuxta templum lunonis, febre fuit correpta, vrina? perpetud boni quidem colon's, eseteriun te- nues, Et paulo poft ait :in vrinisfubfedit album ,la?ue; fudauit, ■ iudicata abfolute eftdievndecimo, Libro 3. Epidem. SedK 1. ; JEgroto 3.narrat Hippocrates,eum, qui in Dcakis horto decum- bebat, die vndecimo fudaffe ,&afebreper biduum fuifte libera- turn: fed plene iudicatum narrat die quadragdimo: Quadragefi- tno, inquit, aluuspituitofa,alba,fubcrebra, deiecit: multum to- to corporc fudamt, abfolute eft iudicatus* eiufdem Vigtftma- feptima~» velut tdex trigefimi« quarts. Sputa tho- race,vrina va\afjado- res corpo- ris habitity liber ant. Sudorum figna co- clients iru Alijs appa- rent exere* mentis, JHorophon- sis biftoria. Crauida kiftoria. Hifartx alch horn, DE C R I S I B V S. libri 3, Epidem, yEgroto 6. narrat Peridem tertio die vrinas min- xiftc codas; Et quarto die , inquit, circa meridiem Tudor proru- pit toto corpore multus & calidus: fine febre iudicatus eft, ncque redijr. Abderitana Virgo vigefimoTeptimo die fudoribusiudica- ta eft5poftqua vrinas boni colons Teptimo die reddidit,& hjemor* rhagiamhabuitdie 17. & hiemorrhagiam ftmuJ,ac Sudoresdic vigeftma. Nicodcmus etiam poft vrinas codas, vniuerTali Tudo- re iudicatus eft. Lariftea Virgo Texta die Tudoribus iudicata eft, poftquam fufpenfum in vrinaapparuit. Ex his exemplis Tatis conftat, Signa codionis Sudorum Criti- corum, eftc ilia codionis Signa, qua? in alijs conTpiciunturexcre- mentis. Certum pmerea eft, Sudores in omnibus febribus fore falutaresjdummoddftgnacodionisconcomitantia habeant. Fe- bres etenim omnes Tunt morbi vniuerfales,vt Tuperihs docuimus: commode ergo per fudores ,qui ex vniuerfo corporis habitu ma- nant, diffiuuntue, iudicantur.Acutarum porrb febrium caufa eft humor putrefeens in vafts, vel in toto corpore, tefte GaJeno Jib.4, Aphor. Comm, 37. NaquibuTda,inquit,humoribusputrefcenti- bus,oftcnfum eftftbres acutasfieri. Hi verbputreTcuntTjepius quidem in toco corpore j ftrpius vero in vafts Tolls. Ciim ergo hire aliquando duo contigcrint, humores,qui Tunt in vafts, putreTcere, & cam qua? Tolida corpora regit, naturam(qua?Tecundum Hippo- cratem eft calor naturalis) vel extingui omnino, vel proximam cT- Teextindioni;quo?qaidcm ex his euacuantur, Trigida fentiuntur; earn vero qua? fir exputredine, caliditatem nihil prohibet vehe- mentjftimam efte; atque ideb ftgnum eft exitiale ,oftendensin_* animalis corpore humorum rouJtitudinem Tuperabundare,tan- tarn habentium frigiditatem,vt neq, a calorenatiuo,neqj a febrili calefiant. Tepidis ftquidem exiftentibus febribus contingit Talua- ri hominem, concoda in proceftu temporis multirudine humoru frigidorum,atqueeuida anatura, Acuta enim febris ,cauTaeft, & ftgnum pei nicioftftimum: cauTa quidem , quia promptaeft ad diftoluendum corpora; Signum autem ,*quoniam humorum mul- titudinemeftefrigidiftimam oftendit, vt qua? neque a calorefe- brilitranTvnutetur, Febris verb, quit non eft acuta,Ted moderata, permitcit tempore longiori anatura multitudinem concoqui, ciim non anticipec diflbluere hominem; non eft autem Signum, adeb 347 Fericlis (Iona. Hiftoria V trgmis si bderitA* n&. N icodt* wus, Virgo La* rijjea fexto die indie A* ta. Fehres acuta ah humorikut putrejeen• tibus V*fis» AUt toto eorpo~ rt>najcun~ tur. Sudor fri~ gidus in fe. bre Acuta Uthalisiin lenta nt~ quaquam* 34* perniciofum, ficuti vehemens fcbris, Contingitenim in tepidi febre,etfi modice frigida multitude iuerit, incalefadam per- manerc^. Hadenus Galenus in Commcntario iftius Aphorifmi: frigid! fudores turn acuta quidem febre, mortem; cum mitiori Jongirudinem morbi figniheant. In tranferiptoenim contextu di- lucidemonuit GaJenus,humoremputridum inhabitu corporis contentum, efficerc non raro acutam febrem; qua?, quanquam,vt- plurimum fomitem habeat humores putridos in vafis conclufos, caufamquandoq,*habet humores extrauaiatos vnacum indufis, 3.tex. 33.ait: Nam quibus bominibus in iecinoris, & ventris regionem , maxi- mcqj in eius os prauus humor decubuit, hos febr cs ardentes folli- citauerunt; quibus in Cerebrum peruenit ,Phrcnitis. Sint hi hu- mores putridi, quosfebris ardentiscaufam ftatuit Galenus , an- tecedens, autconiundacaufa, quod perinde mode nobis eft; qui Galeni dodrinam fequuti,libenter admittimus humores in habim corporis poffe putrdeere, & ardentem generate febrem. Similiter in focoputrcdinis ,autinhabitucorporis,aut vtrobiqjdumpu- irefcunt humores ,qui tebres intermittentes prccreant, commo- diflime, fudonbus, & aJijs cuacuationibus a Gakno in contextu propofitis,euacuantur. Multo tamen fa?licius febres acuta? Sudo- ribusiudicanturjciun noninprima corporis regione ,fed in valrs roaioribus,autin habitu corporis, aut vtrobique, earum cau contineatur. LIBER SECVNDVS Humor C*Y\>orii, mtdemem general Cartelum , quoniam Sudoris boni naturam expofuimus , /u- dorem malum obiter cxpcnamus. Sudor cs mali hint illi,qui non hunt dicbus Criticis, nec hgna habcnt codionis pr*eedemia, aut concomitantia , quinon funt-vniuerfales jqui frigidi, aut fa?tidi, aut vifcidi&knti. Hjecdodrinacxfe confpicua,vltcrioriinda- gadone non eget, Scd aliquis obijciet, fudorem particularcm non dTe malum.,*. Nam Hippocrates hb.4. Aphorilm. 38, ait: Qua parte Corporis fudoreft,ibi fignifrcatmorbum. Hanc obiedonem in Commentariodiluit Galenus hac fcric; Si per totum amnia Jis corpus moi bus extenderetur, ex toto etiam a.qualis, fietet euacuatlo. Fiutn tmm fudorcs, vd nacura humidr- SnAorts wait qui. Obleftie, Selutio, D £ C R I S I B V S. S49 tatcm fuperfiuam euacuante( quando & optime iudidum fit) vd quando non concinetur incorpore, morbi ratione, Sed,fiuc hoc, fiueillomodofiant,membrorum patientiutn humiditatem cua- cuanti Supponit enim Galenus, Hippocratis do&rinara efte vc* riflimam, quotiefcunqi morbus eft in aliqua parte; Dolorcm qui- dem capitis idiopatbicura, vel potiushumoresfuperfluos,morbu doloremqj in capitc generantes, notat Tudor fuperueniens; qui (i boni fudorisconditiones habuerit, bonus erit jquanquam parti* cularisi quia in capite folo fupponitur efte morbus, morbiq; cau- fa. Si a, morbus fuerit vniuerfalis , & humor pariter morbum effL ciens per corpus vniucrftjm diftundatur,fudor tunc particulars non eft vJlo modoprofuturus: namfudor vniuerfalium morbo* rum debet efte vniuerfalis, vt omnis materia per corpus vniuer* fumfparfaeuacuetur. Ciimergo febrcsfint vniuerfales morbi> nonnifi vniuerlali fudore, eoq>tempeftiuo,iudicantur. Dixifudorcm frigidumeftc malum,cum Hippocrate,citato aphorifmo 37. lib.4, Aphorif, & Galeno in Commcntario a no- bis fermc tranfcripto; nam mortem in acutis febribus indicat; in mitioribus,morbilongitudinem. Sudores enim frigid] non exca- Jjdiflimis partibus eiferuntur, fed potiiis ex partibus frigidis, vt- pote natiuo calorc deftitutis. Licet enim calidiftima febre quis la- borer, cutis tamen , aliaeq* partes natiuo calorc deftitutae, frigidi- tatem contrahunc, adeoqi humores in his frigidiores fafti, dum percutem tranfmittuntur,frigidiperfentiuntur :Ham necacalo- re natiuo, nec d calore febriJi vincuntur. Malum ided exitum in-# acutis praecipue,huiufcemodierumpentes prxnunciant. Si faetidi etiam , aut vifeidi fuerint Sudores, caloris natiui imbecillitatem piorsiisarguunr. Vbi enim vifeidi funthumores per cutcm excrc- ti, fignum eft imbecillitatis caloris natiui, qui di^ftoshumores,nec fubigcrc, nec incidere, nec attenuate potuit; fimUiter quotics hu- mor percutem excretus faetoremexpirat, fignum eft,talem humo- rem a natiuo Calore nullateniis regi, fed ingentem in putredinem arguerc. Quae de Sudoribus dixit Hippocrates auto Aphorifmo, eademferipfit in Prognofticis ,Se contrariae contingunt aeris difpofitiones;quar quidera a Stu* diofo Medico non negligcnter, fed accuratiflime funt obferuan- da?.Nam aeris diuerfa conflitutio Crifi pcrficknda?,aut prohiben- daf,nonmodice confert : fimiliter remediorum adminiftrationi aduerfaturue. Sim loci ri* rmtat, Cdtli flatus quid. Quotiefcunq* igiturconfentiunt omnia pra?fata jidcft, queries fcbrc ardenti quis corripitur , eiufdcmqj febris motus eft celer, 5c vehemens, Parfquc aftbftacalidi eft temperament]’; natiuum cor- poristemperamentum eft caiidum: JEtas percurrit Iuuenilis:AIi- menta funt calida: Regio calida: Situs locicalidus; Tempus Anni caiidum: Acris ftatus calidus: Crifis intra breue tempus expeftan- da, & quidera mediante aliqua euacuationc biliofa,vel biliofi fan- guinis, aut per feceftum, aut vomitum, aut fudores, aut fortaflis ha?morrhagiara; fieri etiam poteft, vt bilis per vias vrina? expurge- tur. Natura etenim commodiorem viam fibi facile digit, vt no- xiam deturbet farcinam: Medicus verumtamen ftudiofe prasrima- ri debet viam, per quam Natura fuperfluum humorem deturbare molitur. Si autem humor turgeat, &fuerit provenuis, commode per cutem fudorifica euacuationc excerni poterit. Si vero bilis fuc- rit immodice affata , & ad vitellina? faJtem bilis naturam redadfa, vix per fudores,ob fui acquifttam craflitiem, euacuabitur, fed per vomitum potius, aut alai fluorem. Bilis autem in venis immodice peraftata, & confequenrer in era (Tata, inepta eft, qua? per vllanu* viam euacuetur; quia in vafis fiftens obfti uftioncs paric, ncc eft fluida, aut difpofita, vt impetu Naturae extra corpus per vllos du- &us tranfmittatur. Oculatus ided Medicus bilem> tunc nimio ar- doreconcreram,refrigerantibus,& aperientibus benignionbus, 5e ndcalidis, teperabit,attenuabitqj .Inhoc cafu proderit Decoftu Rad id’s Graminis,Radic. Acetofa?,5c Oxylapathi, Foliorum A ce- tera?, Endiuia?, Borraginis, Oxalidis, Quinqj Capillarium, Quat- tuor Scminum frigidorum maiorum, Semin. addendo Decode debitam Syrupi Violacei quantiratem. Hoc cnim, aut confimili benigno Remedio, humorcs biliofi difponun- cur adco bene, vt Natura? conatui facile obtemperent. Nam Na- tura vacuationcm Jalacriter molitur,quoticshumores fuperuaca* nei funt pra?parati, fiue co mZandd, DE CRISIBVS. cxpellendosnaturam incitari ,& aliquo , qui velutmanum poni- gac,& morum ilium ad ventrem deducat, indigere. Ac qui vna in parte firmati flint humores, priufquamconcoquantur,mouere non oportet. Tunc enim Nacuraquoque nobisadcuacuationem eft adiumento. Hacenim poft conco&ionetn humores cxcernere, & quod fuperfluit, rei cere videtur: quo fane tempore iudicatio nes Hunt, Cum igitur Natura perfcclecuacuat, nihil eft pratcrea faciendum ,ciim verd modicc, Sc imbecillius facit,rum, quod de- eft , addere debent ij, qui Medicinam faciunt. Qua in re illud in- teiligcndum eft,rard contingere, vt ab vno membro ad aliud hu- mores confluanr. Sapjiis verd accidit, vt vna in parte, in qua con- coquantur, toco morbi tempore, vfqj ad morbi folutionem, con- quiefcant. H#c Gaienus per fe clarus. Quod ft contingat,moibum non efte biliofum,fcd potius picui - tofum ,&rdiquaconcurrentiaiamantea enumerata, temperie ad pituira? procreationem dotata efte,tunc non biliofa, fed picuitofa cxcfetio,iudicij interuentu, expe ' recumcrefcit,cumqj decrefcit,quod fieri omninofoletin recipro- cationibus, & purpurafcir, ventifqi agitatum,accurate naturam_* fuam non viderur feruareific humores, cum intra corpus fe recepe- rinc, & non fufi fint, fenfu oculorum percipi non pofiunt. Cum vero nulla reciprocatioeft,hoc eft , cum in toto corpore funt biliter fufi, tunc color, quaiisfit humor noxius, & redundans, no- bis indicat:v*t fi aliquam euacuationem McdicusmnIiatur,noxium humorcmeducar, vtipfe Hippocratesfexcentisin locis, noxium humorem,& non alium, priiisdie euacuandum prarcepit • Id au- tem , qua ratione faciendum fit, in Jibro de Natura Hominis fcri- ptumeft. HisoftenditGa!enus,Hippocratem loquutum decoloribus cu- tis, qui ab humonbus, in rcduntantibus, proueniunt,quo- ties ijdem humores non funr pertutbati, aut agitati valde $ vt fic, nadahumoris redundantis, mediante colore, natura, tuto queat Medicus humorem pcccaminofum, & non alium, euacuare. Sen- tential Hippocratic# vtilitatem in calce Commentarij his verbis commendat Galen us; Quod igitur hac fentcntia cotinerur,ad mor- borum curationem, futurorum prafagirionem , & prafcntisfani- tatis tutelam, pertinet. Hippocratis non mediocrem diligentiam, circa dodrinam de Coloribus, ta corporis,quam excrementorum, Galenus pauld ante in eodem Comentario fcriptishac ferie com. mcndauit; Scd rni’hi non fit verifimile,Hippocratem modo de fuc- , deque earum muratione, & colorum variatione verba facereifed de ijs coloribus,quos quoridie in corporibus £gro- tantium intuemurrquofque fpediare Medicum oportetivt ipfe Hip. pocratesin Jibro Pra?fagiorum ad hunc modum pra?cepit: In prf- mi$, inquit, a?gn faciem fpe&areconuenit, fitne ea beneualerium faciei fimilis. Deinde , totiusquoquefaciei color attendendus,vi- ridifne fit,&non niger, & Jiuidus. Turn paulopoft; Antotius fa- ciei fie immutatuscolor. Adha?c,fitnereflexa ,an Jiuida,an pal- lida palpebra,autlabr unique nafus.Pmerea vero in fexto dc vul- In humo- rum reci- procal tone non eft de colore cu- tis i udied- dum. Fluxus & refiuxus marts re- tie recipro- catio diets- tur. Color urn vtihtas. De colore cut is in ciim foras effufus in grumos coic: moderator vcrd> ciim ad viride vergic: id quod diuturnis in morbis farpe cernitur, fedtamenin principijsperrard : Quocircaeo tempore maximum periculum impendere fignilicat ,vt feriptum rehquit Hippocrates, Etenim ciim torius corporis color immutatus fir, turn & malum,& perniciofum putandum eft. Ad hoc tamen alia quoquefigna acce- dunt, vt cum oculi iucem refugiunt, in cuius rei caufa eft imbecil- litas eiusfacultatis, qu*ad afpe&um pertinet: vtciim propter in- Hrmiratem continents facultatis lachrymasemictunt: vtciimdi- ftorquentur,quddlaboranteneruorum origine, mufculi oculos moutntes conueilantur: vt ciim alter oculus minor, quam fuaptc LIBER SECVNDVS Ex colore teperamen, YcitnrT'''' Viride pro palkdo> & Mcfpitur. Color niger omniu pe[- (imus in t~ grisjiuidus ad en pro- xime aece- dtt 5, rursits Hindis. Color to • tins corpo- ris immu- tatus main lignum. signa ma~ h m ouiUs depreheft, DE CRISIBVS. naturaeftet, reddatur, quod facultatem, ipfum gubernantcm, inde efte extindam inrelligamus. lam vero in malisetiam habendum eft, cum alba oculorum efte rubra videncur: ftcut ciim venula? in eis, aut liuida?, aut nigra? funt. Nam vt rubra?propter plemtudi- nem ,aut inflammationemquandam parciumad Cerebrum perti- nentium, videntur :ftc nigrefcunt ,& Jiuent ,dum refrigerantur: refrigerantur vero dum extinguuntur, Quocirca fir, vt huiufmodi colores perperuo pcrnicioft ccnfeanrur, Verumenimuerd, bonus faciei color, ft multum ma?ftitte ad- iumftum habeat, in malis efte confueuir. Putant enim Medici, faciei bonum colorem fignificare,aut fanguinis e nanbus eruptionera Cricicam , aut abfcdfus fecundum aurcs futuros; & tamcn falluntur: pra?fertim vero,fthabcant multam ma?ftirianu* coniunftam. Neque enim vfu venit, vr a?groti jta bono colored fintj ftcut i;, qui optime valent j fed magna vi caloris valde rubri effedi, hoc confequuntur, vt fimiles ijs, in quibus bonus eft color, efte videantur. Nam quod valde rubrum eft , idem eft ad tnelan- choliampronum : cuius apertum ftgnumcftma?ftitia: qua?ftmul- ta ftt, idipfum mulro magis conftrmar. Quamobrem ciim facies fiorida videatur ,;rgrcrus veromiruminmodum ma?ftusfit,turn calidam admodum affedionem , qua?fanguinem exurat, ideoque atram bilecn gignat, in cerebro efte plane conftar. Interdum vero etiamcalidiftimus fenfusnobis infuetus inha» bitu corporis cxoritur ,ciimhumorcscaIidi ceteris excellent jvt ctiam frigidiflimus jcum frigidi dominantur (loquitur enim hie Galenus iuxta ea qua? habentur iib.4. Et qua par- tc corporis inftgnis,autcaliditas,aut frigiditasfuerit ,in eamor- bum efte neceffarium eft :ha?c ftquidem exitd temperie natural], quit fanitas eft ) atquc vbi picuita redundat in corpore, candidio- resj vbi bilis,pallidiores homines videntur: Siquepuriorbilis fit, flauiores. Color enim ab humoribus, non a folidis animancis par- tibus prouenit,cum humor esfc in intimas corporis partes recepe- runt; id quod eis contingit 3 aut propter frigus, aut rigorem , aut aliquam animiperrurbationemrquoin numero funt,timor,ma- gna triftitia, aut pudorisinitium. Si horum nihil adfit,humores in Intimas corporis partes fe nunquam recipient: fieut neq> vnquam fa&o in cutem impetu vioientius5eam adurent, nift animum oa u- 357 Facultas giib era ans eft ipfe ca~ lornatiHus. Fonm ft- tia malum fignum. ad mtlan~ choltifr*. mi' Calidita.r, autjngtdK. cat, Candor* pallor, fU* uedo. Color ah humonbus, non d foit- ch s partt- bi4S prow nit- 358 LIBER SECVNDVS Humorum reciproca- tio vnde• pet aliquapertdrbatioj autcalor immodicus cxtrinfecus animal obfideat. Proindcreftedidhim ab Hippocrate eft, vbi non eft hu- morumreciprocatio Etenim in ijs,qui vehementcr common funt, autrra perciti, aur pudore aflfe&i, veluti reciprocantibus humori- busjfeq,-intro rctrahentibus ,animum ad colorem adhibere non oportet. Quod ft nulla visfrigoris ,autcaloris , aut nulla pertuiba- tioearum ,quasnunc dixi, ambienteni nos aerem infeftum ha- beas certe humorcs ex colore cutis vere dignofeenrur. Fit ennru* interdum , vt Medici , atque hi quidem non vulgares, redundare fanguinem in corporearbitrentur, falli nimirum coioris mutatio- ne, & tamen non redundat. Sed ilia coioris commutatio, aut ab aeris nosambientis caJore,aurabiracundia3autetiam a profedh eft: quandoq* etiam efie immim.tum fanguinem putanr, nec tamen id verum eft : id quod vfu venit, cum is a [Vigore com- pulfus in partes intimas fe recepit. Potesautem idipfum in mari perfepecontemplari 3 quod cum agitatur , maius, cum tranquil- lum eft, minus multoVidetur. Ciim igitur Corpus feipfo albidius fit fa(ftum,neq; vlla adfic perrurbatio, tunc pituitofum humorem abundareplerumqi indi- cat : cum vero fit pallidius, aut magis flauum,bjliolumt Sic ctiam, fi ad rubicundius vergat,quam nature ftatus ferat,redundare fan- guinem: Si ad nigrius, atra bile fere fignificac. Sunt ctiam 3 quoru color plumbum imitetur; alij, quorum ceu mixtio ex albo, & liui- doqu#dam/atqi hniufmodi quidem colores crudum abundare humorem declarant, quiingenere quidemille picuita? contine- tur,-minustamen,quamqua?confueto vccabulo pituita appeila- tur3 humiduseft. Huncque Humorem Praxagoras vitreum nomi- nat. Atfanguisinmediohorum,&bilioforumeft. Eorumautem aliqui, priusqudm alimentumfit accurate in fanguinem conucr- fum, vclut femicofti funt: aliqui omnino incodh; alij d format fanguinisparumabfunt: aliqui rursus velutpoftremi adgignen- dum fanguinem, exceftum calorisconfequuntur;quorum alijpa- rum abfunta fanguine: aiij plus, alij plurimurm Quo fane tempo- re, fi vacuationc opus fit, tunc fe care venam poceris, hac adhibita diftindtione; vbi parum in vtramq j partem (id eft ad humores cru- dos, Sc humores aduftos) recefferint, audadicr mitti fanguis pote- nt : vbi plus ,cauuus agendum; vbi plurimum, plane abftinen- Similitu- doapfa. T loruhtmo- rum veri colons rlnt.a^a *fbo°& it uidomi::tu efficit cm- dushumor, r*%cior» F'arij re- cejjui hu- ob coitiems Txceijum. ReguU in mlFontLf 7bfiruada, DE CRISIBVS. duimquain refepe colons fanguinis rnutationcm intueri opor- tet ,ac modo fanguinis profluentis, modo verb eriam a?grotantis hominis. Sed & animi defoftio folet die in rnultis afFedibus eua- cuationis terminus: itemq* fluentis fanguinis tenor Jabafcens , & pulfuscommutati. Quibufdam interpofitis ,monetadhuc Galenus , corporis colore redundantem humorem dign&fd, Etderedun- dantis euacuatione, fcquenti feric loquitur; £t humor noxius,ne- que alius ante ilium, euacuandus eft: vt ft, exempli causa, pituita redundct, earn euacuabis: ft bill's flaua, aut atra infeftum hominc habeatjpituitam nonattinges,fed bileminfeftameduces. Simili quoqj modo,cum fanguis redundant, aut eius ferum,eius erit facienda euacuatio. Vnus emm quifq* humor in corpore redun- dansproprijs notis diftinguitur. Monet rursusGaknus,bih$no- tis pra?fcntibus, bilem Cholagogis euacuandam. Idem dereliquis humoribus dicendum. Hanccnimhumorumeuacuandorum di- ftin&ionem a Medicis fcdulb obferuandam docet; nam euacuato vnohumore,locoalterius, a?gri euacuationem no facile tolerant; e contra, facile ferunt euacuationem redundanris humoris, Facili- tas verb tolerandi euacuationem fa&am, nobis indicat, hurnorena fuperfluum, & non ahum , fuiffe euacuatum, vt Hippocratis tefti* monio in Aphonfmis, in Comment, texcus i. Libri de Humorib. Galenus infinuat. 359 Purgandm jol ummodo humor pec„ cans. Quod autem humor fuperabundans,& non alius, euacuari de- beatjpulchre d Galeno inftnuatur Lb. de purgantium Medicamen- torum facultanbuscap. 2. vbi h*ecfcnpfit; 6ed profe&b ft, quod nigram ,aur flauam bilem educir ,dederis ,ventris tumorem ne- quaquam minues. Atq; ita vt fingulum quodq* medicamcntum, propnum quendam humorem e corpore trahat ,apparet. Caetcrum Commentario citati tex. i. libri de Humorib. multa aliaex Phyfjologia repetit Galenus; Vt, fanguinem ex contrarijs coalefcere partibus, quatuor nimirum humoribus: in eodem fan- guinefik effe, fiue fibras, quibus amiftis non amplius concrefcit; Totius Corporis colorem vitiofum, a lecoris,aut Lienis vitio de- pendere; Colorum notitiam magno nobis effe, & ad curationem, & ad dignotionem morborum ,adiumento: tamcn ad hocmunus valere colorcseos, qui in facie, in oculis, in lingua,& hydro? ich frofunt. gMis.J Ft- br*™ eius cohrtm. 'crepanra, 3 60 vrim'sconfpiciuntur: Humorcm , &luccum differre, quod file, fit humiditasqtifdam incorpore anirnantisconrentajuccus vero,qui cx plant is exprimitur: Quatuor dementis quatnor hnrnores corre- fpondere:Sanitatem in a?qu:tate humor um,ideft in proportione & temperatura , confifiere; Mafiam fanguinariam, fanguinem a do- minio dici: Elemeata poteftate, non acfcu die in mixco.-Soium ae- rem incorporibusanimantium cerniiuxca fuamnaturam (antea enim fuppofuit Galenas,quatuor HlementadTepotdhte , non_j adu,incorponbus noftris: Nolim.a.inquir,quemquam cogirare, corpora ex quatuor Elcmentis abfolutc die conflata , quandoqui- dem ilia , vt poteftare fiat in corponbus , adu tamcn nullo modo infant: Ted qua? cx ipfis , intercedentibus alimentis, gignuntur j vt fanguiS) pituita, & flaua, atraqi bifis. Er paulo port, air: Acrcum verdeleincntuin foliscorporibus aniinantiu cernitur iuxtafuarn naturaivtin refpirationibus,& pulfibuslicet incueri. VuIf.n.Galc- nus,aerem attradu vi infpirationis, & tranfpirationis integrum in corporedie} donee iteiuexpiratur vnacu fulig nofis vaporibas:) Puerumcorrefpondere Autumno:De- crepitum Hyemi,& Regiones Anni tempo: ibus: Totas quabtates primas per totas mifeeri in mixris, ex Hipp xrate Propria,, & pro- xima nofiri corporis elements, die quatuor hurnores; omnin com- munia, calidum, frigidum,humidum, & ficcum: quatuor has qua- litatesfubiedamfubfiantiamirnmutaic , vt inter fecomtAutcncur elementa: Elemcnta inter fe mucari,vt humorcs procreenrur.-Qua- tuor humores in nobis femper reperiri: d Calore nanuo temptrqto fanguinem in venis procreari; a Calore immodico rchquos humo- res: vndecalida alimenta biJem , frigida pituitam procreant.'in_* £tatibus,Rcgionibus , & Annitemporjbus, idem ,qucd de Ali- mencis , dici debet: S'angumcm ? Liene, Sc Veficula Fcllis expur- garijerafiurn ,terrcumq*humorem , inlccore mutationemfugien- tern, a Liene attrahi: Pituitam die femicodum alimentum, Sc pau- latimanaturaaltcrari; ideoq; nullum ei a natura fuifie conftitu- tum rcceptaculuirijficuti Bill Sc ficcum, bifaridm dici, velabfolute, velper exuperantu: Com- mune die ommbns partibus, qua? ad humoresaliquos gignendos, aut ad vfum aliarumpamum,autad propagationem generis ,aut ad l«etum akndum, vtiks, vt ilk humor lit qua?dam veiuti redun- LIBER SECVNDVS Solusacr 7orliZ ex tat. Aetates pondenr. ' Pnwa wtfeemur Quatnor humorcs futn'htmi' nis tUmen. ta- tpafaaus generation ms can fa. biotand* Cur mtllu pitmtt rt- clfumur, DE CRISIBVS. $<5i Lancia alimentipartis illius, in qua ipfegeneratur. Nequccnim pai tfculaideb humorem g/gnit3quia noric quani ad rem is humor villi futurus fttanimanti: alioqui tali eftetmente,atque intelligen- qualem in ijsarbitramur inefle oportere, qui Kempu- blicamgerunc ; fed earn mentem atque inteliigentiam habet ani- mantium opifex; ipfd verb particula5ciim alijs naturalibus poten- tijs, turn verb altei atrice, qua fibi aliinentum aflimilar, regitur, & gubernatur: In vafts feminarijs fanguincm exalbefcere, quia in—# flexibus eorunciem vaforumiaagUisdiiiftagnat5atquc moratur: vnde vafa aibicantia humorem alimcntitiu fibi aftimilant, & quod fuperfluumefl:5rcijciiint:inaJijs autem vafts,quoniara fanguis iongam in ijidem moram non contrahit, in aibam non mutarur: Animiadionesab humoribus 3 & omninbdcorpo- ris tempera!ura immutari : Ex humorum redundantia plures na- fei intcmpcrics,qua? (dofuntnurncrojquarum quadibet percon- traria vincideber. Humoruin redundantiam, & prauas quadra- tes, omnia morborum genera afterre folere :redundanciam qui- dem, Podagram, aliofque varies ;prauce qualitacis rarione, innm meres: Vrinas era fids iumentorum vrinis fimiJcs , die crudorum, cralToiumqj humorum foboiem j peftimofque effe morbos5in qui- bus vterque humor5 ideft crudus3& craftus,redundat j qui quidem ambo fcmircicianam febrem aft'erre folent; Varies dcinde mor- bos ab humoribus , qualitatibus diftindis 3 dependences 3 ibidem enmnerat Galcnus : Crudum humorem efteftmilem puri in vrina fubftdenti jd pure tamcn diherre3 quod pusfirgiaucoIcns3&glu- tinofum icrudus verb humor colorem habet, & craftirudincmjpu- ri ftmiles: fed neque graucolens eft 3 ncq; glutinofus ;ac rale qui- dem eft id, quod ventriculo 3 ac venis nondum concodum conci- nctur. Sunt porrb crudorum humorum duo genera: ecrum alter tenuis , &aqueus eft: alter craflfus Sc glutinofus ,eftque in parti, buscorporis impadus: Tenuem verb, &aqueum , euacuarc ex- pedit prius, quam d calorc febriscxcalftat, pungatq, ac mordeat: atcraflura 3 Sc glucinofum concoqucrc ,& fluidum reddcrc piiiis (funt Galeni verba) quam medicamentopurges. Hoc enim fci~ turn eft , corpora, cum purgarequis veiir,fluidaeffe facienda , vt cenfuit Hippocrates. Ciimigitur Homofccibis largiiis cxplcue- rit, needle eft crudi humoris plurimum in corpus animantis rapi; .S’ emen eft reJudAtiu refit u, fan- guis :eCoris, chylut ve- t riculi. Not a hs.e. Cw ex fan. w VA rljsfit’fe- men. mmi m0‘ rescervons temperate ram,& bn. ™°res Je' Print ./«- memoru™. jes [ denotanc Cruclm hu- mor a purs difje'rt. . Duplex crttdorvm humo? It ge- nus j iuum tenue-.nlte- rum cVafsn iim (ta~ tim expur- gnndu 5 hoc print pr&- pArwdum. ■ Ex largo ciboct udus humor. Z6i idqtiemulris de caufis,& quod detcrius in ventiiculo,venifq;con. ccquatur id, quod plus eft: & quod plus in corporis molem fubic, quia plus fir, & quodcitius, quam pareft: proptcrea, quod ventri- cuius venis: vcnteautem ceteris omnibus animalis partibus per- mittunt,vtquod nondum confeftum eft, rapiant. Hunc humorem , qui crudus propne nominatur, pleriqj Pucri propter crapulam , plurimum coaceruant rex quo facile calcuJusgignuuu ciim is humor fit, ceu materia, ex quo fiat lapis : cfficitns verb cau- fa, calor cenfeatur. Fit etiam ex naribus, & ore in cireuitibus ou dinatjs, & inordinatis, humorum crudorum excretio, qua Cere- brum expurgatur: quifane humores, a pure, vt diximus, diffcrur* Cum igiturcurandi ratio potilfimum in humoribus verfctur ,certe eos neqitenueseftc,neqj craftbs, nee] j multos,neq*nimis calidos* nequc ffigidos,nequeraordaces, neque corrupted obnoxios,ne- que veneiii naturam imitantes , cxpedict. Hccnim cu n auiii finr, moibosgrgnunt,&doiores inuehunt * Ac dolorcs ex humoribus excitari fexmodis planum eftjaut cx calore, aut ex fagore, aut ex craftitudine, autexteniiitatc,aucexmordacicatc, aut ex denique,ciim, inquam/upra modum audFi funt,& euacuationem poftulant. Augentur autem interdum eadem dc causa , a qua ge- niti ab initio flint; quo fane tempore duplex eft nobis curatioms propofitaratio, vtaitetentur, &• vteiucueutur:: quin etiam in_* .Aphorifmisoftcudimus,cum corpus pkchoricum eft , venae fe- dione: cummalis redundat humoribus , medicamento purgantc euacuandum efie.. Poft ha?c docec, crudoshumores in Pucnsob voracitatem generari: & humorum cruditatem in adoiefeentibus efTe imbellis valetudinis caufam. Hare, occafione boni Coioris A£.gri poft Crifim fa&am, ex Ga- Jcnolibenter proponerc voluirquoniam ad Crjfiscognitioncm,& affeftuum prater naturam, cogniiionem , curationem, atque Pi o- gnofim, vim habent,non folum fed maxi mam ►Pro. bus ergo corporis color poft Crifim fadam, Crlfis integritatem eomraonftrat: Signum enim eft, naturaks facultates vigere , & in Gorpore pra?domiriari. Pulfus nraterca vahdus , facuJtatisvitalis robur indicat: vclutiad motum alacritas, facukatis animalis inte- gritatem. Scd tempus eft, n ad figna futurarum fpeckrum excrc. tionis critica:, defeendamus^ LIBER SECVNDVS Puteri ah crapulam crudos hu mores con ■ gerunt. Calculi Euacuatio crudorum humorum cerebri. Curandi ratio circa humores maxim'e verfatur. Dolor fex mrdis ah humoribus hit. Humores pram pnus praptri-diy CT rurfus purgandi. Plethora vena je~ &io * caco- chymu pur gat to debetur Signafc- Crifim bo- nam. D E CRISIS VS. 363 C A P V T DeSignisimmimndum Critics. MVIta fuperiori Capite de Gcneralibus fignis > vel figno- rumgencraliumfundamentisjdiximusimodocuiufuis future fpeciei Excretionis Crkicz pra?cedentia figna diftinde proponemus. Critics Excretionisfeptem /pedes fupe- rius enumerauimus. Tres per fanguinisexitum Hunt: & vna did- tur Ha?morrhagia: Eftque fanguinis e naribus fluxus. Seconds, excretioappellatur: Eftq* fanguinis e vcnis ha?- morrhoidalibus, in podice 3flue extremitate inteftini redi 3 fitis* cfjfluxus. Tcrtia3 eft menftrua purgaticsqua?eft fanguinis cx venis vtcri cuacuatio. Sunt quatuor alia? (pedes Excretionis Critics, qua? circa humores prauos3 & i fanguine diftindos3vcrfantur;quc pro diuer/irate viarum, per quas Hunt, diuerfa obtinuere nomina, diucrfamquerationcm . Queries autem huinores fupeillui fursuai capcflunt 3 & per os euacuantur , huiufmodi euacuatio Vomitus nominaturr Si dcoifum per inteftina3& extra podicem percurranc humores, Diarrhora: Si per vias Vrina?, Pcrirrhia: Si per habitual corporis 3 & cutem 3 Sudor, His quatuor po/Turnus addere expui- done; Et fie ado fpecies Euacuationis Critics ftatucre poilmnus. Antequam cuiufuis fpeciei /igna propofuero3 obferuandu cen- feo3dari qu«edi gcneralia figna3qua? quamiibct Cri/im, auc plures fpecics pra?indicanr. Signa mox future morionis Critics vmner- falia3 pautis complexus eft Hippocrates Jib. 2. Aphorifm. 13. vbi inquit:Quibus Cnfisfir, his noxjqua? acce/fionem preedit, gra- uis: qua? veto fubfequitur 3 leuior ferefoJec exiftere. Grauis cnim hue molcfta eft nox prarcedens Crifim3 tefte Galeno in Comen t, quoniam narurarunc turbatur j feparando nimirum prauumhu- morema bono3cumqueadexcernendumpra?parando. Grauiras cnim ha?c nodu fit manifeftior ; nam hoc tempore dormirc con- fueuimus .Somno igitura turbatione interrupt© 3cJariusgrauitas ilJapcrcipitur: licet fimilis fiat intcrdiuturbatio3quando node fe- quentccft iudicatio future Grauitas illa3node, dieue,temporeue Sept? fa, cteseiix' cnttcTa. mumter ecies fatvrum e-'pefior*- 1 ’ Sign a co- munia om- nibus tm~ rmnenttbus cri/ibns• 364 LIBER SECVNDVS Cnfim pr#cedcte,conringcns, nihil aliudcfi,quam animi,corpo- rifqj anxictas& inquietudo5qu# vnamquamqi Crifim pr#cedunt. Prater molcftiam fuperuenientem ggro in Grids quaxlam figna pluribus fpeciebus Cnfeos communia : Exempli gratia. Rigor fuperueniens febn ardenti,exfe vixceitameuacua- tionis fpecicm pr#nunciat:quoniam eum fudor non femper fequi. turfed quandoqi vcroitus,aliasalui fluxus: non raro ha rum cua- cuationum du#. Rigor Tertian# febris,ctiam a bile pendentis,ve- Inti ille qui ardentifebri accidit, pricedit, aut fiudorem, aut vo- mitum, aut alui fluxum5aur harum euacuadonum aliquas,*qu# pro natui # arbitrio, aut inclinatione fuccedunt, dum morbo, cauf#q, morbific# cadem natura pr#pollet. Similiter indifcriminaciin,al- tusPuJlus,eft omnis mox fiicur#excrctionis indicium,ficuti & ve- hemens pulfns. Caligodcnique ocu Jorum, & anxictas, #que vo mitum, ac h#morrhagiam pra indicant. VniuerlaJia figna, & peculiaria , motionis Critic# promilcuc propofuic Galcnus Jibro 2,de Crifib.cap.a. hac ferie: Amccedrt autem huiulmodi Excretiones, Sc abfcefius, non mediocris par- turbacio incorpore#grotantis. Nam &difficilestolerantia, Sc vi- gili#, & deliria, &graues fomni, Sc difticilcs anhelftus, Sc verti- gines tenebricof# , Sc difiiciks fenfus, dolores Capitis, Colli > Sc Siomachi,& mulcorum aliorum membrci urn: nonnulhs vero au- rium fonitus 5& vani ante oculos apparent fplendores ,&lachry- m#inuoluntari# cffiuunt, Sc vrina retinetur, Sc Jabrum agitatur, autahquid aliud trernulum fit,obliuio,& pr#icntimn ignorantia> Sc vehemens accidit rigor, & plurinmm aceeflio confuetamantici- pat horam, Sc multus #ftus , fitifq, intoierabilis fcquicur.clamart & Tali tint, ficuti furentes, neque poifunt in eodem fitu recumbere; deinde repente multus fudor erumpit 5 aut vomitUs aliquis paucusinfequitur,aut venter fubitdfoluitur, autabundans fit flu- xus fanguinis, aut h#comnia fimulcontingunt :vndenon paruus inuadit timer infpicientcs. Hxcauccm(veluci lib.i.aph. indi- Rindtc Galenus fignorum vniuerfalium, Sc particularism conge- rrem expofuit, vt oftenderet ob terrerem cuidam vulgar! horaini, fimilia accidentia in #gro quodam confpicienti, incullum, Crifis nomcn inuentumfuifle;Ipfeenim fpe&ator ignarus ,re ita cogen- ce, ita proftuaeiauit,qu6d iudicium time de vita tfgrotantis agere- Si*naprlc- Cyitrcl ctesifuKt rigor, a It us tcuhruca- li&>&an- Atetaf' ronfufafi- pi9TH Cri' wfioiqu*. etiam ha- hturlib.u wemfiT. Jmentto vomims crifts. tur. Sed diftindius dehisin fequentibus. Obfcruandum praterea3 imminentem Criftm 3 qua? per excre- tioncm fir, dupliciter pranofei: Primo , mediantibus Sigaiscuiuf- uis fpeciei Excrctionis ; Secundo ex abfentia fignorum aliaruai_* Excretionum . Diftindis nos fedionibus fingularum fpccicrum ftgna enumerabimus. DE CRISIBVS. 3(5? Dupliciier jutura cri» [is digno* fesfur. S E C T I O I. De Sigais mox futuri Vomitus. GAIenus exadlchanc do&rinam nobis rcliquit Jib. 3. dc Criftb. cap. vJtimo 3 fequenti ferie; Vomituum autem fi- gna funt oris vcntriculimorfus3 fimuicum dolore capi- tis, & vertigines oborra?3 cum ijs3 qute obijeiuntur oculis, tenebro- fts,& cum agicatione labri inferioris, & multo ac tenui fputode- fiuentc. Hac vero omnia accidunt3cum biliofus & mordax humor in ventre, ac ftomacho coiledus fucnt3 Sc ventricuii os momorde- rit (quod etiam Prifci Cor nominabant)& cum ipfo toturn ftoma- chumintusatqueinfra diftraxcric: vnde& Jabrum in ipfisagka- tur , & Iputum tenue defluit, Sc tenebrofa quasdam oculis obuer- fanturj Sc hallucinamur3& vertiginem patiuntur, Sc caput dolent, euaporante re aliqua ex humorc biliolo3 Sc praeterea fada in ner- tiiscompaftlone, Hac Galenus. Slgnnfx'- tun tus. Deftgmsprafcedentibus vomitum3Hippocrates lib.i.Hpidem. fed. 2.tex. 5 6.hac ferie Joquutus eft; Qui vero totius Capitis gra- uitates 3 & oris ventricuJi morfus >ac ftomachum anxium habent3 ifti biliofa, & pituirofa euoment. Ira enim extant ha?c apud Gale- flum lib.3.de Criftb.Gap.vJcimo; fed apud Hippocratcm3textus ft> quenti ordine habetur: At vero quibus totius capitis grauitates, turn autem cordisdoiores 3 Sc faftidia funt 3biliofa poft 5 ac pitui- tofa vomunt. In Prognofticis, fcquentia ftmiliter habentur: Qui- cunqi autem in fcbre non mortalrdixerit fedoIerecaput3 autaif- quod tenebrofum apparcre ante oculos: ft oris ventriculi morfus huic accident, vornitus biliofus fubfequecur. Si verd rigor inuafc- dc, & partes 3 qua? funt infra pra?cordia 5 frigida: fuerint 3 celerius adhuc aderit vomicus • Si veto etiam aliquid bibent* aut comede- fo- tun •vwi- mex crAH'- 366 nt circa hoc tcmpus, multb ctiamcitiuseuomet. Exij* verb, qui primo die dolere c#perint , quarto die grauatur magis , q uam_ji quintOjfeptimo vcro die Jiberantur; plurimi verb ipforum dolere incipiunt tertio die, conflidanturaucem quinto maxime , liberan- tur autem nono,aut vndecimo die, Quicuaqj vero qujnto die do- kreatperint ,& alia fecundum rarionem priorem ipfis affuerint, quartcdecimo cuadunt. Fiunt autem bite Viris quidem, ac Mulic- ribus, in tertianispr#cipue ; lunioribus verb fiunt quidem &in_* his, magis verb in febribuscontinuis,&kgitimistertianis. Modb fingula figna vomitus mox futuri,iuxta Galeni ordinem exponamus. Primum lignum, eft Cardiogmos,ideft Cordis mor- (us: Ventriculi enim orificium, Cor Antiquisdicebatur :nam hoc ]#fo, cor Vicinum e veftigio patinirj inde Lipothimia, aut Synco- pe , aut palpicatio ,ali#ue Cardiac#pafliones. Vndcctiam ciuk dem orificij ventriculi dolorcx morfu proueniens , ideft Cordis dolor, appellatur. Caufa efficienshuius morsus , at- que acerbiflimi doloris oris ventriculi, eft humor biliofus, ilque non rarb fuperaftatus,& infenfiflimusj de quo loquens Hippocra- tcSjiib. i .Epidem.febl.2.inquit; Circa caput , & coiium, Sc doio- rcs, &grauitaccs cum lebribus,& fine febribus. In Phreniticis qui- dem neruorum diftcntioncs;fed Sc £ruginofacuomunr,&quidaai ex his citb intereunt. Textus hicapud Galenum extat capite vlti- mo lib. 3. de Crifib. fed in Epidemijs , loco, #ruginofa ,habetur vox, vii ulenta. Vc vt fit, flaua bilis dum adurirur, in a?ruginofam conucrtitur,& horevere virukntadicimcreturj qu#ideb,fiue per os, fine per anum excernatur, periculum muehit; nam pungit, ra- dir, & veluti adurit. Rede idcircb Hippocrates norauit, quofdam ftatim a vomitiombushuius virulenti excrementi interijfle, iplum Cerebrum feilicet,eiufque membranas, tenente Phrcnitide, a fla- ua bile profe&a* vt in comment. a.Epidem. tex. 54. loquitur Ga- ienus:quietiam infinuat,non mirandum,fiimpenseexiccatis mc- •nyngibus,& Cerebro , conuuJfiones tuncpatiantur Phrenitici; quorum quidam, fimulatquccontradi funtvi conuuifionis, Sc vitulenta vomuerunt, e veftigio agunt animam. Secundacaufa morsus oris ventriculi 3 eft exquifitusfenfus ca- dus, quo fruitur. In eo emm inlerti funt duo infignes rami a fexta neruorum coniugationedimifli, ipfa.mcmhra- LIBER SECVNDVS frimtm lunvwii- rusy eft oris •ventricub m° c vt mordensb]liofushumor,cardiogmon,id eft Cor- dis, feu oris ventriculi morfurn,comm!ttat: &obeam rem biliofa vomitio accidie. Tale enim etiam Thucidides indicator, dum ait: Et cum in cor inba?fit, fubuertit id , ac purgationes bilis, quae a Mcdicis font appellate, fubicrunt. Verbum enim, fubuertit, dc impetu dixit in vomitionem, ftatim etiam nominans Cor, ventri- culi oftiolum: & ob earn rem, morfum eiusacardiogmus ,&car- dialgias appelliranc. Hie etenim cardiogmum, & cardialgia idem fignificarc infinuat Galenus j tametfipauldante in eodem textu, Cardialgiam Cordis dolorem dTepronunciauerit, quo etiam in fenfu nos Cardiogmum in hoc opcreaccepimusj fed caufatiue, vc aiunt: nam Cardiogmos ,etfi Cordis morfum fignificet > Cordis flue orificij ventriculi, dolor did meritd poteftcitm immediate dolorem concitet, &caufa prima fiue immediata rei , efte&ufue, hums nomen, non rard,ex horn in urn inftituto,induat. Ca*cerum,. vox Cardiogmos, iuxta co nunem interprerationem, cordis mor- fum fignificatj vtpatet exAphorifmo 65. lib. 4. Aphorifm.qur Gra?ce lie habetur.H * *das * vyuolcfi mpi itaCua Ij%u~ pot; t&f KapSiCDy/zsy, KaKof:id eft r In febribus circa ventriculum vehemensaftus, & ftomachi moifus,rnalnm. Itaque mos, cordis morfum magis proprie, quam dolorem ,fignificar* Galenus, tametfi Cardialgiam, & Cardiogmon,vr pauld ante vi- dimus, confudem, rem pemtiusin comment,iatn citati Aphori- fmi cangcns, fequenti feric exponit; Quod non foliim ci vifeeri, quod ex feipfo fecundiim naturam pulfat, Cardia, hoc eft Cor, nomen fuitapud Antiquos, fed etiam ori ventriculi, pro confdTo habetur apud omnesrSicuti etiam quod Cardialgin, ideft Cordis dolorem,buius partis dolores appellant. Verbum autem Cardicf- fein, ideft corde reorder], plurimi exponenrium Aphorifmos, pro Cardialgein,ideft Cordedokre,acccperum; nonnulIi ipfius Cor- dis , hoe eft vifeeris, motum quendam palpitation] fimilem, p$t 367 T haddi* da. Cardin gmos O' Cardi a/- gia alt qua. do confun- dmtnr% y4phorifr/t. 6\.Lib,4f, V entrictdi os i cor de- cs tur. 368 Cardiogmon verbum 5idcft Cordis morflrn, intellexerunt. For- tisitaqi ventriculia'ftusd fl-iua bile in ipiiustunicis cballiente ge- nerate. Rationabilitcr autem ijs, qui ita Tant afFe&i, & ventricu- li mordetur os ,* atque ob id maluseftcaTus (cafusenim idem eft apud Galcnum ,ac Ty mptoma ex lib.i. Aphorftm. comment. 12.) Siquis veto per Cordis morTum, crcbrum & velocem Cordis mo- turn, eum pra?cipue, qui palpitation! ftmilisfit,intellexerir, extre- mum exco malum ftgnificatur, & vim vitalem (feu principium vi- talc , quod eft Cor) maximo incendio laborare, Sed ha?c de Car- dialgia-’j & Cardiogmiconucnicntia,acdiTcrcpantid3{int Tatis. Amtequam primum ,iam anteaexpoiicam, imminentis vomi- tiis lignum deferam , obferuandum ieduld eft, orificij ventrieali morTum,exToIa bileortum , non Temper Quod parec primoex Hippocratis verbis, ex fevft. 3. Prognoftic. tradu&is. i>i quis, inquit,per febrein non exitiofam dixerit,caput dolere, aut etiam tenebricofum aliquid ob oculos obuerfari, auc ft oris ventriculi morTus in eo cxtiteric,bilioTa vomirio aderit.Non enim voluic Hippocrates,capitis dolorem oculorum caliginem,& ventriculi morTum,ftmul &coniun&im pra?cedcrc vomitum , Ted horum vnum,aut alrerum (alliimul pradre queant) vtpuetex particula diftun&iua, 3 ideft, aut. S'ccundd, doftrin;? huius veri- tas,ex ipfa rci natura col!igitur:Non enim Temper bilioTus humor vomitmn cxcitat 5 Ted pituitoTus, TeroTus j im6 ipfa alimenta ven- criculo parum gratae vcluti potus non arridens, venenum,& find- lia, Habemus enim ex Hippocratis do&rina , Tuperius ex libro 1. Epidera. traducta 3biliofa 5 iimul 3c picuicoTa per vomicum excer- ni; Deniqueexperienciacompertum eft, pioguia quamis vomitum quibuTdamconcicarei alijs hoc genus cdulij ,alqsahud : imdTor- dida queedam oculis obiefta vomitum aliquibus non rare prouo- cant . Suificit ergo quandoque 3 vice doloris, aut morsiis oriiicij ventriculi, anxietatem pnecedere vomitum , cum non omneid quod vomitum excitat, mordax fit, & biJioTum,TalTumue,Ted mo- do acidum, modo infipidum, modo vnftuoium, auc pingue, mo- donimium. Necineaha:cdo at rutun yro- utmu cwritur. Tmium ftgnum fa- turi vmi- m% LIBER SECVNDVS 370 (appellauit ante iam hunc morbum , inquic Galenus in Comment, fiepcnumerd vtpnzHxoiot,id eftyfalubremr)eft veitigo tencbiico- fa, qua? nihil aliud eft, quam apparens circumgyratio eorum qua? ocuJis obijduntur,vna cum renebricoficate,aur ealigine: ita vt vifio fiatobfcura,&nubibusquafiimpedita: nontamcn adco ,quin res vifae circumrotari videantur:: find & caput ipfum circumagi vidc- tur,tefteGaI, com. 4, acutor.tex 429.Caufa vertigmis eft circum- roratio Spiritus flatulcnti, aut fublatorum vaporum in ipiis Cere- bri ventricuh‘s:flatulenrus verdSpiritus>ab intemperie higida Ce- rebri oritur $ nifi quando per confenfum infemarum pamum , vt ventriculi, vteri, pulmonum,4aliarumuej.is idem ,vel fufiginofus vaporprocreatur , ficuti fit in cafu noftro *,Vaporibiiscniin fuligu nofistetrifquefursum fubktis,caput repletur; vndein ventriculis Cerebri magnafpirimum & vaporum agitatio,turboque. Spiritus- denique animales impuri,vtpote quibus tetri vaporcs commifcen- cur,.ad ocuios tranfmiftl,humoris Chiyftallini luciditatcm oblcu-- rant;indeqj visas obfeuritas. Vniuerfara dodhinam dcSignis mox futuri vomitus ferine proponit GaJenus , comment, citati texniS' 3 0.fed, 3. Prognoft.haclerierSecunda vcid,-vc asgrodolenti ca- put, obuerfetur quiddamob ocuios eft tenebricolum, quod vtiq,* fignificatatrum,&flaua?bilis fyncera?exhaktione con- fedum. Ha?c enimpleniuscalefada, &, vr ita dicatur,fupcraffata5. atram exhalationcm, ecu ful/ginem qunndam , ad caput reinittit, ob quarn capitis doiores infeftant... Quantum verdcius ad ocuios permeat, tuibuientiotcm rcddit in eis humorem, fplendidum ex natura , aepurum ( ChryftaJJinum inrdligit) 1 ita vt fiat conditio qua?dam finnJisei, quse circa punfijraum , ac Juddfifimum aerem, cuenit, recipientem ftatim in fe, aut hunidum quondam, aut luli- ginofum nigrorenv Hanc igirur exhalationcm lentiensa Gcrebio permeans ad ocuios viforius Spiritus, quemadmodum per luftu-- lioncs,vi/a fvtair)tenebricofacommittir .Acverdcum talisexha- Jatiodefedibus quandoqietiam fubeat pulmonis,, cam interftim. guimusab ilia, qua? dc ore vcntriculi redundar, cordis dolore, id eftyCardialgia* Tales enim humore-s latent pulmonem, vt qui vel cmnind non fentiar, aut difliculter fentiat; ventriculi verd oftio- lum (appellatur id, vt conftat, etiam cor) propter magnitudinem neruoi uni, quos habecfentientium,nihjJ later, quod in eo inleftcq Vertigo. Caufa> vertizinis- tenchricof fa.- Fuligaex juperajjata- btle fubla taad ca- put , dolore par it. Cali go 0- cults vndc. Fuligo■/ pulmonem non l&dil* D E CRISIS V S, 37* Quartum fignu futuri vomitus in febribus non exiriofts, due fa~ lutaribus , eft frequens agttatio labri inferioris, Caufam burns re i in pra?dido commentario cirari tex. 3 o. exponit Galen us (cquenti ferie : Alicubi Hippocrates fcripftt, quod infernum Librum idip- fum indices haudquaquam quicfcensjfed quodammodo intremi- fcens 3 propterea quod fi bill's mordeac internam oris ventriculi tu- nicam, ira commouctur labrutrudidicimus enim cx diflcdioae vnain efle omnetn hanc cunicampcrpctuam per omnia fibi , & om • nis ventriculi, &gula?, & lingua, & palati,& omnis oris. Ha?c igi- tur eft, qua? Sc labraconcutir,queries ab acriore bile colled a in_i» ore ventriculi morderur : tab's enim humor pra? leuitatefluitarena- tura aftblet. & ob cam rem ad ftomachunv(ideft, ad ventriculi ori- iicium, aut oefophagum) rcduadat,relinqucns ventriculi fuadum, ac facile vom if ur. Citauitenim Galcnus H/ppocratem, quad hie, labri inferioris tremorecn conftituiffct vomitus imminentis indiciu: Sed nonaulli ccncnr,Hippocrate nihilhacdercdixiffe lib. de Vid.rat.in morb. acur. & Galenurn folum in Commenrariotextds 44. fed. a.eiuL dem bbri, rem hanc in/inuMe- Vere tamen Hippocrates idipfum inftnuatiit,diim ait: Manuumtremor,atqueinterdum Jab j inferior ristoncuftio . Loquitur enim Hippocrates de fymptomatibus fu- peroenientfbus febribus acutis, in quarum decurfu facta fuit ma- gna mutatio vidus: fokbanteniro nonnulli Medici inediam om- nimodam, in morborumexordijs, agris imperare. Sed exiccata_j corpora, tertio, vcl quarto, velquinto, vel fextodie, repenre pie- nioiibusedulijsreiicerecogebantur jquiquidcra tra.n/itusabpm- niabftinentia adcopiofum aiimentum, antequa irprbi vigor pra?- terirer,ingens inuexcrat incommodum .Nam propc morbi vigo- rem , auc in ipfo vigorc pleniorem vrdum pronkribebant: cum ta~ men tunc vidum minuere deberent. Ha'C ergo magna vidus mu- ratio, innumeraproduxitmalimorisfymptomata.Non miruia-* ergo, {] vomitus dgna tunc apparuerint,cum ex inedia magna bilis amara? Sc crudtecopia, in ventriculo,cerebro, Sc hepate generate- tur. Cruda quidem (inquit Galcnus in Comment. )flaua admo- dum eft. Sc acris, Sc male olens. Bikm igitur incodam ait ad ven- trem de ncceftitateconftuere, qu.t ob prauam vidus rationem—#, turn ex capice, rum ex thorace trahitur, idqi cum fameagros ne- OtiArtum figntim vo~ mituz. T remor labri mi~ de. Manama- umons fymy,0^a- ta,t\eno~ 01 Cruda Inin. 572 LIBER SECVNDVS cant, nullavtili foJatium ventri pra?ftantes, atquecumex incch'a ad validoseibosprope vigorcm intempeftiuecraftunt. luxta hate, idcmGalenusin calce Commcntarij, in quit: Concuftio autem la- bri inferioris, morfura in ore ventris( id eft ventriculi) vehemen- tem fignificat. Quo fit, vt tale fymptoma, vomitus acrium buipo- rmn eciam fignum fit. Conftat ergo contra quofdam, Galenum non perperam hac de re citdflc Hippocratcm. Qukicum imminentis vomitus fignum , eft UiuzhicuM y id eft frcquens faliuatio , fiue fpuratio, fiue fpuitio , materia tenuis , &, veluti aquofa?, quoad confiftentiam , quarimbibitaeft in vniuerfa tunica interiorc ventriculi, qua? intcriuscoexrenditur oefophago, orj5&Jabijsteniis, vtnos docuit Galenus, cuius verba fupenus traduxinius; Bilis cnim, & vanjichoresin ventriculi i\i.pernatances,ob fui tenuitatem,Icuitatemque, facile fupenus ad os, fefe infinuando internet vebunturque. Poft- quam cnim tunica? fubftantiam paulatim ore teuus irrigant,ij, qui fupernatant fludtuantque, eofdem facile conkquuntur: vti in filtro quotidie fieri confpicimus dum enim aliquo Gatina, difeus, aliudue confimile vas , femirepletur, & lobus Li- nens vna ex parte liquori immergitur, cetera verb pars lubi lu- perius ad vafisiabmm, &paulb extra protenditur , &femdma- defeit, poft fc liquor in lobo imbibitus catinse , aut difei Jiquo- rem confequutiuededucit , vlquequo vniuerfus liquor fueritex- hauftus. Videmus etiam, queries animaduercereplacet, qua?dam liquonbas plena,fuoscontinere liquores,cciam aliquan- do tumefeentes, donee vafis lab rum ad liquorem vlque > vci dii- quore inchoandoad Jabrum exterius,raadefiat; per banc partem,, eodem vafis liquore,aut alio quouis, priiis madefaCtam ,prius Sc veluti fponte,liquor vniuerfus facile exit. Idem expeiimur, dum e difeo, alioue rotundo vale, liquore alique in aliud etiundimus:id enim, vt commode fiat, digi to, ftyJo,aliaueconfimilire, eodem in liquore fubmeifa, tantillum Jiquoris ad labrum vfque,inftar fili, auc linea? ,deducatur, & rursiis inclinaco paulatim, & abfquc impetuyvafe, tot us liquor per partem illam priitemadefa&mu# eftundctur.Si ergo omnia latera interioris tunica ventriculi, Ocfo- plrago, limul Sc ori, coextenfa?, a cenui.. Sc penetrance tuenm icmd irrorata* non mirandura; fi luimorem in illatunka Quinttum vomitus fignum. Caufa fpu- tationis frequents. V aria xtqla mo~ dum quo vomttusjit ixponetta. D E C R I S I B V S. 373 imbibitum ftagnanresm ventriculi capacitate humorcs perfacile confcquantur,& vomitum excirent. Nat lira denique tenui'iinx.* humorum, vtbilis,& ichorum,furfum fpontehos euehir. Vnde Hippocrates Jib.4. AphonTm.4.ait: fuperiores potiiis ven- tres, hyeme verb inferiores purgandi. Ided enim purgationes per vomitum a’ftate magis ,quam hyeme, laudac Hippocrates, quo- niam,qui tunc humor fuperabundat ,ftaua bill's eft : Et omnino rota natura animalispropterambientemcaliditatern magisad fu- periora mouetur, vt ia Commentario loquitur Gaknus. autem fuperfluitas,ed, quo vergit ,ducenda eft per loca conue- nientia, dotente Hippocrate in principle libri de Humoribus: Et Irb.i. AphonTm. 21. 5 inquit oporret,qud maxime vergunt jCoducenda per loca conuenientia. Cum ergo humor biliofus vnd cum varijs ichoribus ,#ftatcgeneretur ,ftcque exfua natura igneus, &ca!or natiuus, quern aaturam appellauitcmruj Hippocrate Galen us,tunc ignelcat/urfumque omni tempore ver- gat, re&e purgacio per vomitu mag is, qaam per feceftum,inftitui- tur. Nam rarotunccrafta, Scmucofa pituira generatur; qua?,cum hyeme prccrectur, tunc deorsum commodius porgatur, veluti omnis humor ponderofus. Vnde Hippocrates eodem libro 4. Aphor. 9. MeJancholicos autem pleniiis per infen'ora, ea- dem rationecontrariaapponentes. Plenius autem, ideft: fortius, per ventrem inferiorem iubet hurnorem melancholicum purgan** dum j quia terreus hie humor ad inferiora naturaliter declinat, ft- euti flaua bill's ad fuperiora ,cum haeftt leuis humor ,&fponte continue fluitet, Qucniarn rnagnaex parte graciles funt biliofi, hos magisper fuperiora purgari laudac Hippocrates Aphor.6. lib. 4* dum inquit: Graciles,& facile voraentes, purgare fuperius ma* gis, caucntes hyemem. Si velkmus vertiginem aboculorumcaliginediftingucrc, non quinque tantiim, fed fex figna imminentis vomitus, iuxta GaJcni dodhinam lib. 3, de Criftb. cap. vltimo, conftituerentur. Libro cnim 1, Apborjfm. Comment. 12, Lib. 1, de Criftb, cap. 2. de_, tcnebricofa folum vertigine loquutus eft:. Libro ramen 3. de cri- ftbus cap.vltitno vertiginis meminit,& tenebneofttatis oculorum, quia rara eft vertigo fine tenebris, pro vno figno > verti- go* & oculorum caiigo,accipi poffunt* Cur aflate turn. Natur& Cusimita~ «• Hyeme Verinfe~ Gradies P*rfuVe~ Dubio ocr ujriis o~ culorum mcmmU 374 LIBER S ECVNDVS Sextan* l?nmi'4S^K Sextum ergo Signum imminentis vomitus 3 eruitur ex textu Tu- perihstradudoex H'ppocratc lib. i. Epidem, Sed. 2.tex, 56. in quoait3 imminence vomitu ftomachnm anxium cftc. Hancfto- machianxietacem propofuitHippocraces jib.de Vid.rat.in morb. acutis3 Scd. 2.tex. 44. in cuius Commenrario Galenusaif, an- xiccatcm3& inquietudinem 3efte familiaria fymptemara incdi#, & intempeftiua? propinationi alimentorum Conftmili modo3in- quit ,& aVop/ct, id eft anxietas , inquietatioqjcommuneeft vtrif- que fymptoma3&ob Iongaminediam3qii£ ventrem ithoribus re- plete proprercibum inrcmpcftiuurngrauantern,. Ventriculienim anx.’ecatem ,& f'aftidium, & inapperentiam 3confequitur Temper toe ins corporis inquietude, ica vtin ledotuncrequie careanticgrb Sed inquietudeomnem fortaftis Criftm antecedit, Septimum Signum3quod ex Hippecrateeruitur 3 eft Trigiditas partium infernarum Hypochondriorum; quaft diccrct3tunc imum ventrem refrigerari3& confequenter pedes, quod humor biliofus, &calidus vndequaquead ventriculum rccurr.it, cui tunc vexato, vtnatura opituletur3fanguis3&Tpiritus adintciiora rccutrunt, vndeexrernarum partium frigidiras. GaJcnus Comment. 2. in I ibrum de morb, acut. tex. 54. extrema 3quotics vencrieuli os pa- titur3 refrigerari docet: Corporis 3 inquit 3 exuema 3 qua? Tunt pe- manus 3 prompteperfrigere3 malehabenteventris haudquaquam pos preterit i vtpoteciim vel propter longam me- dian! vehementerdmordentiLus mordetur jchoribus 3 velob ira- portunameibi multitudinern grauarur. Patitur autem vtrumque ex ed 3 qua? ante dida eft, vidus ratione 3 qua Medici 3tfgros pri- mis diebus vbi fameexiccaueiint, tunc (ideft circa febns ardentis vigoiem)cum tenmter cibandum iit,ad ti umencacca repente tran- feunteduiia. Odauum vomitiis Signum 3 eft qua’dam lachrymatio > qua a bilio/o humore ad caput Tublato facile excitatur ,• quod talem ha- morem e Cerebro detui bare per varias vias conctur Natura. Ca- pitis enim repenrinum dolorem,tcnebricolam vertiginem, in au- nbus fomtum3cum tunc generet biliolus die humor 3 poteft pari- ter lachrymas excjtare acres, mordentefque, oculos; imp in ipfo capitc3 & vultu piafeitim 3 ft non ruborem, Taltem valorem folito intenftorem cxcitat: vci Tacit quiuis humor calidus Tursum in ca- Jnedij, & jntictati fowchi familiarise Damnaex ireo.ia or- Sepimum vomitus[i. gmm. Ittedia, & rurf is [a- tutatisin- commoda. Oftauum figvum tmtus. put impetum faciensvnde ante hamiorrhagiam, calor, rubor , & lachrym#. NonumSignum,fed Sudori,& Diarrbafa?commune,eft rigor* qui quidem ft vna cum cajteris fuperuenerit , i ami am vomiturru-# pra? toribusaddTeftgnificativtextradufto d nobis Hippocratis fextu 3 o. Scti. 3. Piognoftic. conftat j & ex Gaieno in Commcn-- tario, vbi ha?c habetrQubd ft rigor quoque prehendat tunchomi- nem ,magis etiarn vomitio non folum utjus,fedetiam bilis etic copioftons: cum foleat rigor magna ex parte bilis etfkere vomi- tioncm, quemadmodurrr,ciinv ds ea ageretur, eft demonftratum. Quincriam,fi quid bjbac,aut eftrec per illud tcmpushomo,adhuc eitius deuomer,quia pariter cum bilemgefta cibaria in ventnculo cor ruin pun rur. Ha:c enim pronunciauit Gaknus, poftquam in—# eodem Commentario de labri inferiors concullionea bile fadu.* loquuruseft. Particulaenim, tunc, abipfo in contexcu pofica ftgniftcat rigorem aduenieneem Jabri concuftioni ,vomitum ac-‘ eelcrarc^i?.' Decimum Signum imminentis vomitiis, eft durus pulfus ,imb & tefte Gaieno, lib. 5. de Cri/ib. cap. vie. vbidc Pul- fu, prout mox future Cnfis lignum efle poteft, de eo hac ferie lo- quitur: Quod ft Pulfus vndofus ftat, & infigniter moIiis,adhuc amplius fudores expedare oportet... Durus autem pulfus, vomi- tusmagis ,qudin iudores ,pra,oftendere foletv Altus enim omn is excretionis indicium eft, ftcuri & vehemens. Si verb magnus fue- rir, motus ad exteriora potiiis, quam ad interiora, fignum cxiftit. Gum verb vterque duplex ftc, hie quidem qui ad exteriora ,per fluxum fanguinis, atque iudores: alter autem ad interiora, per alimm , & ftomachum, Vndofusquidem pulfus, iudores gnus autem ftmpliciter,fli/xum fanguimspr^oftendet. Motu ve- rb ad interiora fuperante ,.cum non aderunt ftgna vomituum ,p©r ventris excrementa Crifts ftetv Si verb vomiituum Signa, per vo- miturt) potius Si veibeadem fignavomituum afiFuerinr5& ven- ter infigniter fuBducatur, per vtraqi (id eftvomit urn ,6c alui flu- xum j fiet CtifiSr luicquabs aute-m pulfus in pluribusquidem Cri- ftbus fit, & prtfdpue, ciim non fiunt fine pugna, & periculo; mu!* to verb magis biliofi humores ad ventriculum confiuunt, etiam a Jijs vomitus ftgnis. D E C R I S I B V $. 375 Nonum ft- gnum vo- mitus. Rigor eft 'll omit us fignum. Decimum proximi 'vomit us fignum, PuI[m vn~ ■ do Jus* mol- lis fudoris pr&nucius, Durus pul- jus. yiltus pul- jus , C'T •ve- hement* Syftole» dirt ft olefu- perds, ex- cretionem per interio. rrt,dirtftois fyftole ju* perds, ex~ cretionem per exte- rior a 3‘. lit per [udores O hs.mor- rhrtgianty [igrnftcAk V n dec him ™wm 37 6 Vndecimum imminentis vomitus Critici flgnum, eft abfcntfa flgnorum aliarum excretionum Criticarum ,vc Diarrhtta?, Ha?- morrhagi?,Sudoris,& Perirrhia?: Ha’morrhoidarum,& meoftrua? Euacuation is. Qiii volet inter vomitus figna recenfere Sitim ( fltim,fateor, & aftum, inter figna Ciifis recenfuic GaJenus Lb. 3. de Criflb.cap. 2.) &oris amarorem, per me licet: etfi huiufmodi ftgna paruam habeantvim pranunciandi vomitum.HarcndumergoHippocra- ti, & Gaieno ,quipra?cipua vomitus figna propofuere. I He enim in Coacis Pra?nocionibus,qua? locisa nobis citatis dixit ,breuiter pronunciauit, aiens: Quibus autern anxietates funr, & oris ven- triculi morfus , & multum faliua?, his vomitus fit. Brcuiloquus Hippocrates loco trium vlcimarum vocum pofuit, e/mos, id eft, vomitus. LIBER SECVNDVS Ptognofis ex Vomitu. BOni, prauique Vomitus concomirantia Signa propofuit Hippocrates Jib. Prognoft. Scd, 2.cuius Textus 3§.hac ferie fcribitur : Vomitio autem vtiLflimaeft , qua? pituita, ac bile, pcrmixta quam maxime eft; & non crafta valdej ncque j multa; iynceriores enim deteriorcsiunt. Syncerum,Grarce ocxpaior, eft id ,quod eft impermixtumcuni aliena materia. Etenim Vinum dicimus fy ncerum, quotum aqua permixta non eft , aut perquam exigua pcrmixta eft. FJauaax.* ctiam bilem intuen Jicet mterdumaaftam ,ac fumme flauam vo- micionc reieftam, & item oeorfum dciedam a quam lane nonnulli nominant vitellinam : Sape veto humidiorem ac minus flauam, qua magis propr;eCrccea nominatur,pcrmixtam habens in ie tota pituitofum humorcm tenuem,au£ aquofum quoddam cxcre- mentum j vt in comment, loquitur GaJenus; Flaua enim ilia bdis, viteJlma d;(5ta ,ft einihilhumoris pitukoft,aut aquei,commix- turn eft, fed per fe pura extat, lyncera,& impermixta dicitur: ftmi- iitet ftpituita per feeftfine biiiscommixtione, iyncera,&imper- mixta appeJiatur. At vero permixtum ,quod lyncero opponitur, dicitur id, quod in fua fpeae non eft {olitarium, & merum, fed al-. terius rei particeps > vt conftat in allato cxeraploa Gaieno: biiis Salabris vomitus ft- £na»ftct*ti & infalu- iris. Sync cram quid. "Biiis vit el~ Una eft fy ncera. V it ellina bills ft nee. ra ficuti plait a we ra. Per mixta ftncero op~ yonitur. D E C R I S I B V S. & cur mala. Forrace a bills cauju Vomit us variorum hum arum pranas eft* naturaro habentur colores, vtrouis modoexitioliflimum eft , indk cans eadem parcicula, omnes, in corpore multas haberi difficiles afte&iones* Textus 41, Ocyffimam verd abolitionem indicat vomiriolitii- da, ft graue oler, Colorem liuidum prauum efte, pauld ante dixi- mus. Eft enim lignum perniciolillimum in vomjtu, & deieftione, vrinis,& fputis, quoties focium & comitem habet fatorem. Quo- niam liuiduscolor, ficuti niger , vel ab aduftione immodica hu- tnorum nafcitur, vel a frigore predominante 3 & caloris natiui ex- tin&ione. Fa?tor autern, caloris extranei predcminium, & caloris natiui extimftionem arguit. Liuida ergo excrementa per vomitum excreta, li fateant, pdlimi funt ominis, Textus 42. Omnes autern fubputres, aefeidi odores3in omni- bus vomitionibus 3 mali funt, Putredinem malam efle in excretio- nibus, re excremen- tisfignum. s e c t 1 o IL De Signis Critics Diarrhs*. _ liaria diar rhaafi- g*** GAIenus ;, etft in omnium return Medicarum indagationc diligentiflimus fuerit inueftigator y ita parce de fucuri fluxus Cntici per aluum fignisloquutuseft s vt nullum conftkuerit peculiars lignum,eap.illo vltimo Jibri Crilibus, in quo fiudioftflirnefptcicrum Critiearum praccdentia ftgna re- Gen fet. Sola ergo figna euacuationis Critka? 3ad duo tan* turn contraxit;Quorum primum,eft pradentiacommunium (igno- rum, vt inquiecudinis, vigiiia?, inappetentise, rigoris, auc refrige* rarioniscxtremorurn3pulsiisduri &ina?qualis. Secundum lignum future Diarrhaa3 eft abfentia lignorum aliarum cxcrctionum3fed prefertim, Vomitus,Sudoris , & Perirrhia?• Hac fola ex Gakno baurire poftumus. Hippocrates autem in CoacisPramotionibus/equcnti feriefu* tun Euxas alui ligna etmmerauic: Quibus veto ruftus adfunt, & siquL* eHiarrh&A J ex Htpp- CTdtC* flatus, flrepitus, aceleuationes flueinflationes ventris, his fitalui exturbatio. Gra?ca cnim vox ,latineru- dus eruftatioue dicitur: Eftque halituofi fpiritus & flatus in ven- triculo coJledi per osexcretio. Si flatulentusille vapor deorfum per inceftina ad anum deuoluitur, &excundo nullum edit ftrepi- turn, flatus fllentcs ab Hippocrate dicitur: Si verb cum ftrepitu & fono erumpit, crepitus : Si in ventre flue inteftinis cocrcctur fla- tus, vniuerfus venter inferior inflatur, eleuatur,& intumelcit. Sed inflatam aiuumfoluunt murmurilla (Grxci nomi- nant} a flatibus, flmui & humoribus agitatis, excirata, & ad infer- nas partes dedinanfia. Murmurillum autem, efl paruus ftrepitus, cx flatibus &humoribus, vtdixi,ortusjqui quidem dum deorfum tend it, nobis deiedionis Cricica? fpcm dareconfueuit. Vtcnim-j» tonitrua in nubibusexcitata, nimbum breui fore promittunt, ita ftrepitus illc obtufus vcntrisjfubito ortus, alui exturbationcm pol- licetur. Xu?un; ix *dpintexcuGra?cohabentur,ideft, alui cx- turbatio: qua’ quidem verb adeft 5quoties vi quadam , ac impetu, multa in inteftinis conrcnta, fcmel & repente erumput, profluunt- que dcorsum ad podicem, & deinde extra corpus. Sicuti porrb venti, per acra vagantes, pluuiarum defeenfu fllent, ita flatus hu- morum cop id per inteftina ad podicem profluente ceflanr. In febribusquidem ardentibus flatus, nonnifl ex'incongruoia- tempdtiuoque cibi,potufqi vfu ,rare generantur: nam tunc in_* corpore aftuante, quidquid flatulentum eft,ignis febrilis adiuita- terefoluitur, atque difflpatur. Si ergo defleiunt, fudoris,vomitus, & profluuij vrinae* aliarumque euacuationum indicia ; & borbori- gmos flue murmurillum repentefuperueniat,futur« Diarrhea? in- dicium adenr. Maxime verb, quoties vrina? parciflim# funt,& ve- Juti bilisrindurapriuatte: quod tunc lerum , &ichorcs vniuerfl, vna cum bile ad inteftina ex hepatiscamrate, &reliquis primes regionis corporis partibus, & non rarb ex vniuerfo venarum ge- nere ad inteftina confluanr. Ex hoc humorum ad inteftina, cum impetu ,& agitatione ,concurfu, copiofl vapores ,vna cum flatu, fufcitantur,qui rudum,borborigmum,flatum fllentem, autfono- rum, aluique eleuationem flue inflationem efliciunr. Quod vrin£e tunc modictcflnr, ration! confonum eft ,quoniam ad aluum omnis humor recurrk j &quando ita res accidie, vrina D E CRISIBVS. 379 , clwd‘ platm/i- hnus. Crepitus, Murmur rilhm. -dluiex- u^£tt0 Cauja bor- bongmi,fi~ ue murmu. rilli. jSo LIBER SECVNDVS Quarevri- na/uppri- ptnur yim- tmnentes gliarrhta*. & viewer- veliiti f pprimiturj,&3fi qua redditur3tenuisfortafliscrIt 3&bilc priuatai hac nimirum per venas mcfaraicas ad intcftina > vna cum fero, & ichoribus* currente: ftcuri viceuersd coming t, aluum om* nind fupprimi, aut parce fluere 3 quotiefcunque per vrin# vias fit fen > & fuper fluitat u m copiofa cuacuatio.Vndc Hippocrates Iib.4. $phorifm,83.& vlr.pronunciauit:Mi retentis bile, alijfque- humonbus j fit tenuioris feritranfcoiatio3excerni: ficuti‘3quoties: fursiirn ad caput biliofus humor capeftir3& Phrenitidem eflicit3auc' fuxdicatem,, autdolorem : aut quando pervomitum omnisbilis- euacuatur.- Prater ftgnum Profluuij alui cx pluribus aggregatum 3 ab Hip- pocrate propofitum3& d nobis hadenus diligenter expofitu3aliud ftgnum adderepoftumus3Iumborum videlicet doloremrciim enim Mcfocolon, fine pars Mefenterij, cuicrafta inteftina cbpulantur3d Jigamencly vertebrae lumborum colligantibus nafeatur, quotieft In alui fluxu pot u> effo parens* & dtureti- cus:in (icca aluo pot liberalis,, & non din- reficus. Cur vririA tenues >(J? aquofa. Aliud ditrrh&A fignumi cunquead inteftina per venas mcfaraicas ex prima corporis regio- ne, aut ex vniuerfocorpore,luperflui humores concurrunt ,c£- de ven# mcfaraica? neceftario repkntur, a repletione abbreuian- tur, Huede longitudine ahquid amittuntf ideoque vnd cum ner-* uis,& arteriolis, veluticontrahuntur j indequid ftmile concuftio- ni oritur. Nam tunc Mefenterium humoribus refertum , veluti in- tumefcic ,&lolita carensextenftone,vthanceandcm recuperet,* natura idipfum ad priftinam longitudinem prouocans , diiatac. Exhuiufmodi dilatatione partis membrane hr, neruofte , artcrio-- fa?', & venalis, neceftano dblores,duxta vertebras, pra?fertim_> Jumborum,eXcitantur ;Ecnonrar<>in ipfo mefenterio ,&intefti- norum regione.* . Praterquam enim quod ratio fatis perfuadet, dolorem in lum-- bis, alui profluuium pnecedere, Experientid compertum eft , lum- bos dolore pra?aflici,antequam Diarrhea fuperueniat: vt teftatur' Hippocrates Jibro r. Epidem. .Egroto Septuno , hac ferie: Mcto-- nem febris ardenscorripuir, lumborum grauitas dolorofa. Poftri- die vbi aquam bibifter fatis multam , abaluo probe prodijt. Ter- tid,.capitis grauitas,feteftus tenues, bilioft, fubrubnV n E C R I S I B V s. Dolor lit* bom ante alui profit utu > vnde prouenit'- Ratio & expenetia docent la- bor um do- lor em pn- cedertLS'*- Frognofis cx Alui profluuio.* OVoniam id quod mediocre eft ,extremorum tia dicitur ,mediocrcs, adeoque bonas per aluum faftas dcie&iones primo loco, dcinde reliquasd bonis recede- tes ,propofuit Hippocrates Seft. 2.Piognofticoru,cuius Se<5lionis textushac feric fcribitur: DeiecTo autem optima eft, ft rtiollisjConftanfque eft,& eo tempore excreta, quo fecunda vale- tudmeaflueuit ,ficopiaex ratione ingeftorum ciborum eft, Si cnim talis excernitur, inferior venter bene valet,. Galenusin Gommentarioremclareexponens,air; A confiftcn- tia tenuitace, aut mediocri inter tenue ,iiue Jiquidum excrementum) quanti- tate, & tempore, quo deieJiiones excernuntur , dignotionem fecit optimarum deiediionum: non tamcn detcrrimarum ex his foliuti, fed adiecic eis indicia a colore 3 atque ab odore , & ad haecfonitu per excretionem adiiui&o. Itaque conftftentiam obtinent per nas Naturalis deieftto per aluum. Excreme* t% optima k cofiften* tiatciuAnti- tate item* fore ex ere, rei & odo- , re i medio- . cribm yta* Ha dicun- turam, vbi non omnino dura? fint, quemadmodum lapides: neque extreme hurnida?, vt difflucre queant, fed in tantum modes, quo- ad conftantes permaneant. Copia vcrd earum , proportione ref- pondeat ingefto cibo3 oporter, Ac tempus, quo vacaantur, affue- tum #gro. Oteriim addendum eft 3 vr color 3 & odor naturalis feruetur: quidem ipfe Hippocrates non adfci jpftt 3ceu exijs, qute funt prodita, prater naturam3 ha?c quoq; intcJJigere poftis: id emm iJIi efle in confuetudine 3 ftcpenumcro docuimus 3 vt ex con- trarijs indicet contraria3pra?miflisappellacionibuseorum. At vero bene valere ventrem dixit inferiorem 3tanquamconferenseum_* cum thorace, vt intelligamus ventriculum ipfum, & item ieiunum ftmul cum inteftino omni3 per ventrem inferiorem. Poft hare aduertitGalenus, non omnes deieCtior.es contrarias naturalibus iam defcriptis deiedionibus 3arguere ftatum prseter naturaminfcrioris vetris,vcntriculi fcilicet, & inteftinorum. Nam licet deieCtiones aliquoties colorem 3 & odorem habcant 3 a cibo- rumaflumptorumcolore3 &odorcdiftindos, &confueto tem- pore non deturbcntur3& in quantitate a liquando excedant3 &li- quidiores adhuc appareant,non inde3 abfq,* diftinCtione3inferen- dum3 Ventrem inferiorem non eftefanum. Rei huius rationem_* reddit Galcnus fequenti ferie; Itaqjcontingit bene valere ventrem inferiorem: a iecore veto 3aut licne aliquid in eurn confluens va- riare non foliim colorem fecundiim naturam 3 verumetiara confi- dential!), atqueodorem eorum3 qu$ deijeiuntur, Pond quando- quepermutabirurcopia illorum 3 pernuxeione humorum, neque feruabitur tempus excretionis aftuetura , Ergo fitnillima naturali deicClio indicar 3 non foliim inferiorem bene valere ventrem (id quod ipfe dixit) fed etiam nihil m eurn deflue- reex vifeenbuspnedidis. Qua? veto deieCtio fe habec pra?ter na- turam, fignificat interdum ventrem folum effe affeClum 3 fape ve- rdconfiuentis aliunde materia: in eurn indicia habet, Atquehax multiphcia lunt 3 eo quod iecurnon foliim fua ipfius cxcrementa, ichorafque3 & humores praner naturam,demittit in ventrem, led etiam corporis totius.-quandoquidem venter per id omnibus cor- poris partibus copulatur, acper iiiudrecipit excremenra earum: qua? quandoque quidem dccumbunt purgantia omne corpus, aut partem vnam; aut duas, aut plures punter; farpe accidentia-* LIBER SECVNDVS Ventrem inferiorem appellat ventriculu &' omma~j mt eft in a fimuL JLxcrtme- ta>qvadoq\ vent'd s vt~ tin a'gne- re videtur* cum mhil tale extet. DeieSiio prater na~ turn oLua~ rum parttn affetiunu indicat. DE CRISIBVS. funt indicantia aftedionem 3 aut corporis tctius3 aut partis a lieu- ius3aut aliquarum. Sed animaduercamus fermonem eius fequen* tem de talibus docentem. Textus i4.hacferiehaberur; Sivero deiediofucrit humida, expedite neq* fbridere 3meq* crebrd& paulatim excerni; ffequens enim furredio Jaflicudinem 3& infomnium facir. At fi vniuerfim* & ftepe deijeiatur, periculum defedionis anima? i mini net, Cuiuis enim perfpicuum eft3 vtm Commentario teftaturGa- ienus , humidam fiue madentem deiedionem prouenire ex alte- rutraharum caufarum; vel fcilicet 3 quod Chylusin ventriculo contentus non transferor ad iceur j vnde neceflario ad podicem3 & rursus extra corpuseijcitur; vel eadem euacuatio Uquida eftj ptoptercaquod iccur 3 aut lien 3aut cerebrum 3 aliaue pars fefe in ventrem exonerat, id eft3 fupeifluoshumoresad vetremtranfmit- tit. Humida autem deiedio defedu diftribucionisalimentiad ie- cur orta3mala eftiquia vel hepar imbelle eft adeo, vc ad fe alitnei>- tumtrahere nequear; vel vena mefaraica:3 qua? funthepatis ma- nus3 fada? funtica angufta? 5 vealimentotranfitum darenequeant. Angufta? enim reddumur* vel quiaab humoribuscradis3aut mub tis y obftruuntur 3 vel quia pra nimia fiedtate in fefe collabuntur* vt in tabefit. Foteft etiam ex partisinferioris ventriculi la?uirate3 qua? Lienteria male dicitur, prouenire: vjuoniam Iseuigatus, & planior intenus fadus, non amplius alimenta probe ampleditur3 aut retinet3vt caloris natiui opera fubigantur3 & alee- rentur3concoquanturue. Vndemoram in ventriculo non contra- hentia3deorfum cruda delabumur3&breui exeunt. QaoriekunqueaJuus Jiquida eft propterhumores eiecore3 lie* ne 3 totoue corpore ad cam effufos 3 fieri poteft 3 vt bona fit deie- dio: Potcfttamen contingere, vt maia fir. Bonam eftedocet Gale- nus,quotics ea mediante3 iecur 3 lien 3 aut totum corpus expurga- tur. Malam efie Jiquidam deiedjonem, docetidem Galenus3quo- ties accidentis ratione fit 3 aut quoties ea qua e iecore in ventrem permeant* figna bona? affedionis 3 fiue falutaris non habent. An bona, an vero mala fit deiedio, multa funt vtriufque figna. Bona igitur deiedio dicitur ilia 3 qua fit fine ftridore (ftridor enim hoc in loco 3 eft fonus in exitu cxcremcncorum fadus 3 a fiatuque hu- Biori permixto omis atque inftrutneiuorum anguftia 3 tefte Gale- Humid* deiedwnrs duplex CAufa* u4n?u(h& vstiarum duplex caufa, Li criteria* JBon£ deiem . ftionis //S' dtcia. i I no lib. i, deCrifibus c, 1i.& fympcorn.caur.cap.2.)qU£- quenon crebroac pederentim fit, fed inteipofito tempore j id eft, per interuajla ,& vniuerfim , id eft copiose. Deiedionis quaotitasnimium excedere non dcbet:Nam immodicaeuacuatio, etiam Critica, vires exoluit; vtieompeitum eft , id fypius ab im- modico fanguinis fluxu concigiftc. Vc ergo deiediio omnino bona cenfeatur, fieri debet cmn ygri tolerantiaVndc H ppocrates lib. i.aph.2. ait; In pertuibatiombus ventris, & vomitijbus fpontinis, fi talia purgentur} quaiia purgari oportet , conFert , .& Icuiter fe- runufin minus,contra, Sic & va/orjum inanitiofitalisfiar ,qualis fieri debct, confert,& bene tolerant; fin minus,contra .Infpicerc itaque oportet, & regionem, & tempus, &yratem , & morbos, in quibus.conucniat, aut non.Eodcm lib. i.Aphorifmorum 2 j.non- nulla ex di&is repetir, inquiens;Si quaiia oportet purgari,purgen- tur,ccnfert, & facile ferunt; fi contra ,djfficuIter. Facilicatis tole- rantly , & vtilitatiseuacuationis exempla varia propofuitin Epi- demijs Hjppocratesj nonnulla etiam in aphorifinis; vt lib. 6. aph. 14. Hydrope detento ,fi aquae venjs in venrremconfluxerit , fo- l.utio fit. Et Ebro Si Jcucophlegmatia detento for- tis .di.arrjhya fuperuenerit, morbum foluit. Et Jibro 6. aph, 17. Si iippitjud.oad.fit ,ab alui profluuiocapi,bonum. Lfbro 4. aph. 2S, Quibus bii'ofy deie&iones , furditate fuperucniente ceftanc; & quibus furditas, biliofis fatfis, ceftat. Mala deiedio aduerfas habetconditiones; fit cnim non raro cum ftridore,eftque crebra, & parca. Et hycaccidentis rarionem habent; nam taliseuacuatio fymptomatica eft, &mali mons,quy alia inuchitpraua fymptornata, vt laftitudinem,& infomnium , vc in contcxtu teftatur Hippocrates. Quin etiam farpe & multum cx- ccrnerc,ceu viresexoluens,cnniinaturHippocrates. Vndelib. 6• apb.ay.inquit: Quicunque Empyi,aut hydropici vruntur, aut fe- cantur ,fi pus aut aqua vniuerfim effluxerit, omnino moriunrur. In Coacis etiam Prynotionibus,aic;hquida dcie(ftio,& conferring |emelqueeffluens,& paulatim, mala. Altera emm (id eft paula- tina ) vigilias; alteraexfolucionem virium inuehit • Eodem libro fequentia etiam protulic: Aluus in febre ardente aftatim prorum- pens, mortis penculum adferc, Talem quidem euacuationem da* mnat Hippocrates, quando figna cotfionis ancea non apparuere, veJ quando vires lunt proftracy. LIBER SECVNDVS Jmmodica euAcuatio Critical > mala . T oleratia jactlti » eft hon& eua- cu attorns indicium. Exempt a toleranne. AlaU dc- ietlioms indicia. D E C R I S I B V S. Euacuatio dcindeper aluum fada,mala non rard dicitur; quia qu£e iccore ad ca iraijciuntur, func mala? affcdionis ftgna. Intern* peftiuequidcm eieda excrementa,morbi, caufeuc morbifica? ma- Jignitatcm arguunt: & ft colorem, aut acrimoniam , aut fa?to- rem excedentem habeanr,pariter inorbum arguunt prauum. Om- r.es ergo dciediones in principle rnorbi fa&x, font intempeftiure, quia cas ftgna codioms non pra?cedunr. Vnde Hippocrates 1 ib.4. Aphorifci). 22. Morbisquibuslibet incipientibus ,fiatra bilis vel fupra, vel infra exierit, Jcthale eft. Et precedents AphonTmo a 1. Dciediones nigra;, quails eft ftanguis niger, fponte venientes, ft tie cum febre, ftue fine febre, peftime: & quanto colores magis praui fuerinc plurcs , peius : cum medicamento verd melius, & quanto colorcs plurcs non praui. Itidem, AphonTmo 23. inquit: Quibuft cunque,cx morbis acotis, aut diucuinis, vel ex vulnenbus, ftuc_* quouis alio modo cxtcnuatis,nigra bills,ftue vti fanguis niger de- ftubterexierit ,poftridie moriunrur. Aphoriftmo autem 22. atre bjliseuacu&ionern in principio morbi lahalcm efte dixit Hippo- crates, quia quando aliquis morbus incipit, ft quid excelnitur, ni- hil tunc excernirur nature ratione, ftue iudicio: fed excretiones il- ia?, lunt caius, due accidentia,ftue/uperuenientia ftymptomata_r, quaduntftgna diTpofttionum piartcr natura ,corpus nimium infe- ftantium,acqi irritantium, Atra enim billsacriseft ,corrodens, & acida, terramquc, dum in cam cadit, fermencat. Non mirum er- go, fi in principio morbi fuam cxercet malignitatem, nacuram_* irritando, Sc ftimulando ad fui exclufionem. Vnde in principio, non coda,excreta, pdfimuin eft fignum, pdfimaque caufa. Galeni verba in Commentario hac de re , fequenti feric haben- tur: Quo enim in tempore a caufts quidem morbum facientibus natura grauatur, adeft autem cruditas humorum, tunc a liquid be- neeuacuari eft impoffibile: ftquidem oportet codionem praftre, fublequi verd diferetionem, Sc poftea cuacuationem , vt bona lit Crifts, due Judicium. Hec autem nos ipfe (id eft Hippocrates,) do- cuit in prime lib. Epidemior. (Sedione 2. tex. 45.) ita inqmens; Codiones iudicij ederitatem, falutifque 1'ecuritatem ftgniftcant: cruda autem Sc incoda ad males ablceftus conuerfta,iudicationis carentiam,veldolores, vel Jongirudinem, vel mortes ,vel eorun- demfualorumreditus. Quando igitur poft morbi codionem ali* Pw prautmor- hi \oboles. OmneaUi u* principle maum P*rij co- lor. camemo> mdi. 1*rrf. bllls acte.no tn principle Jisqutdyrt requmt^ CocUo, & cam, LIBER SECVNDVS quis h umor vitiofus excernitur , tunc corpus d natura expurgatur. Et prop ter hoc atra biiis & alius omnis huiukcmodl humor , vbi figna codlionis in morbi proceffuapparuerint, bonarn figniHcat euacuationem.Sivcroaliter excernantur HneSigniscodfionis,cxi- txaliseft cafus. Quare,cum in morbiprincipio Temper cruditatis, mala Temper erit humorum talium euaeuatio. Abunde fane his expofuit Galenus,cur Jechaiis fit arrs biiis euacuatio in principio moibi apparens: Eft fane talis euaeuatio intempeftiua, quia'anre humorum codlionem Htiinlupei caufa: morbiHcs malignirarernoftenditilla excretiojcaula quidemmor- bi,. iam !elata,eft aftedhis vere prater naturam r Eft cnim humor ex aflatione fanguinis biliofi ,aur melancholia' ,gcmtus. Eft er- go eius deiedbo tunc tantiim bona , quoties in vigore morbi, poft codfionisHgna5contingit:quoctiamtempore bona? crane mgr# ills deicdbones,dequibus loquutuseft Hippocrates citato apho- rifmo 2i. Licet autemmulti raorerenturex ijs , qui talem patie- banturfluxura, nonnulJitameneuaferunt, quoties fcilicet flaunt erant, & rufa , excrementa, tain in morbi principio, qudm mcntOj& nigra in ftatuapparuere. Galenusin Commentariorem Hcexponit: Plurimas vero huiufeemodi deiedbonesin Peftilenti hoc morbo longo confpeximus , qus non magis in ijs , qui exitio preximi erant ,quam in alijs faluandisapparebant rnon ramen_* vel in principio, vcl incremento morborumconfpiciebantur.Tunc euacuabantur, erant & flaua. Sc rufa, eoiore , colliqua- menta;qus vero mox apparebant, nigra erant, vcluti fanguinis fa?x : fiue ipfo fuperaftato habuiftent generatronem, hue aliquant extrancam putredinem adepto, iliis, qus in ventriculo Hunt, cru- dicatibusproportionalem ,quando ad vitiofos humores, corru- ptioterminaucriuQuareab micro quidem nunquam ad bonum—# Hunt huiufeemodi deiedbones*magnam vifeeris (id eft hepatis) laHonem (; lias, aft uationem)oftendentes rad moibos vero m—» vigore coniiftentes lequuntur las piiis,Naturadupe illuitatcs expur- ganre* Nontamcn iftud in hoc aphorifmo adiecit Hippocrates, quamm'salibi quidem (Libro videlicet 2. Epidemior. Scdtione 1.) dixerit in vniuerfum ,qus fcquuntur ; Signa iudicatoria non fta- tun appareanr* Gaknus incommentarij principio, iuxta Antiquorum opinio* In princi- ple morbi crudafunt omma. Cur at ret bills eua- cuatto, in-, principle morbt, eft let h alls, Quado hu- mor is me- lancholic* euacuattO' bona. Humor titer, vel ah ajjatio- ne (angui- vis, Velab eias outre- faUtone oritur. £.v lib. i - Eptd> feel i. Signac critica in principle morbi ap- partre ne- spueunt* DE CRISIBVS. nem,docet nigras deiedionesquandnqueafgrisfupci'ucnire: hu- iufeemodi ramen deiediones, non atrabilarias vocat , fed nigras, tantiim ; quoniam id, quod excernitur, eft fanguinis limus, qui ft- miliseft foci, qua? fubfidereToler vinis craffioribus iamin dolio, aut cadoconbftentibus: Nigra ha?c, ft diutius in corpore more- cur, & neque peraliquem fenftbilem effluxum, neqj cxcernatur, vcriim tran/mutetur, atq* putrefcat, fit bills nigra ex- qui/ite. Anrequam vero hare gen ita ftc, Splen rrahiteam id cft,ni- gram bilcm nigro fanguini ftmilem) veluti fanguinis hex, heparexpuigans;quemadmodumin Commentarijs dcPotencijs naturahbus (luntGaleni verba) eft demonftratum . Aburiturita- que, & hoc melancholia) humore ad fui nufritioneSplen,& quam rursus jpfa fecerit, fuperfluicatem, totam expeilit ad ventrem, vna cumahjsfuperfluitaribusexcernendam. Si quando igitur neque Splen beneexpurgaucrit ,& ille qui in hepatecontinetur fanguis, mukumhuius hmofa? fuperfluitatis habuerit jaccrefcet debilitas vifeeri ita, vt in feipfo continere fuperfluitatesnon pofllt, Sc tunc illx* qua? nigra? vocantur, fient deiediones. Ex his Galeni verbis. Sc ex alijs paulo antea ex code eius Com- mentario a nobis tradudis, conftat, nigras deiediones periculum portendere ,ni/i pra’etintibus /ignis codionis, debitoq; tempore, id eft in morbi ftatu, fuperueniant. Et non folum atrsc bills, ex af- fatione,aut putrefadione in hepate genir#, excretio mala eft, fed ipftus etiarn naturaiis melancholia, fine ftecis fanguinis, deie- dio : quoniam huiufcemodj humoris excretio malam alfedionem inefte ftgniftcar. Eft enim indicium imbecillitatis hepatis, vei lie- nis; hums quidem, quod debire fuo no fungatur officio: nam iux- taconluetum ordmetn a Natura pr£efcriptum,fanguinem feculen- turn ex hepate non allicit, vei quia obftrudus eft , vcl quia tumore fchirrholoiaborat. Heparvero aliquando imbelle eft adeo,vt etiamale humorem ilium melancholicum ad lienem, omni vitio vacuum, deponerenequeat. Verhm, quando Splen male nequaquam ad fe humorem melancholicum pra? imbed llitate attrahicjhcpar quantumuis vaiidum, imbelle tunc rcdditur,inutN Ji onere grauatum: quoniam copiofa fa?x fanguinis in eo cocrcita, veliplum obltruit, &indurat, vei aggrauat ,vei after labelactac, debitam ems nutntioncm prohibendo. Bono quidem, vtpote pu- Humorit melanch o- lici defer#, ptto.hx to putrefa£io> aut aflato, fit atra bL Its. y«<> melan- choheo nn- tritur. D eietl to- rn s nigra caufa. Deieftto nigra qua- do bona. Deieflio niora cur mala. riori, fanguinc nutritur; a fa?culento ergo fanguinc male nutritur: adeoque labefa&atur. Simile autem ftmili, & non diflimili , con- feruatur. Addidit in AphonTmo Hippocrates>peflimum eftc lignum,quo- ties multi praui colores in deictf iombus fpontinis apparent. Ga- len us rem exponit hac ferie; Aftumpto tamen medicamento,quod vim habet purgandi nigra, talia deijci nihil minim. Sic itaque plu- res deie&ionum coloresprater naturam , fpontequidcm euacua- ti, multarum atqi malarum in corporediJpoficionumfuntfignara medicamento autem du&i, vim habcnte plures humorum fpccies euacuarc, nihil abfurdum fignificanf, Quidquid de praua deiedh'one humorismelancholici, (iue hie fanguinis fxx fucrit, fine atra bills, idipfum ;Aphorifmo 23-d no- bis tradu&o confirmat Hippocrates. Aphorifmi fenfum ex Gale- no lie accipite; Siueatra bilis(de qua egit Hippocrates aphor.22.) fiue nigra, qua? fanguini nigro aftimilatur (de qmbus ambo, id ell n igra bile, & fanguinc, Aphorifmo 2 j,) ijs, qui ad extremam ex» tenuationem venerint,apparucrit,poftridiemoriuntur. Eft enim in talibusa?gris natura imbecillis aded, vt non poftinr concoque- re,neqjdifccrnere,neque excel nereea, qiraita praua exiftunr. Propter morbi igicur magnitudinem,cum confined ncqueant corpora,eftunduncur, & ideired difficilia funt. Poll hanc Prognofim,Hipp.diftinxit deieftiones nigras,fangui- ni denigrato liue nigro fimiles,a bile mere nigra, qu* atra dicitur, quo?q$ aduftionis interuetu generatur. Vterq; namq;humor,fua ha- bet propria figna.Deic&io a. nigra nigro fanguini ftmilis, ccncre- fdt,&coagulatur,quiaeftlanguismelancholicus.Liceta.atra bills eie&a, deie&ioni nigra in exitu ftmiiis videatur, longe tame a ni- gra deie&ione,fanguini denigrato ftmili,diftat.Na atra bills pro- prie di(5la,fufa femper abfqi concretionc,aut coagu latione mancr, fuJgentemqi,more carbonum,habet nigredinemi& praterea mor- dax eft, ficuti acetum , & terrain abradit, atq* fermentat > quorum omnium nihil nigris deiedionibus, fanguini nigricanti fimilibus, adeft. Ha? enim, ctiam ante cxitum, non rard concrefcunc. Propter modd di&asatrabilis prauas qualitates , Aphorifmo 24. fublequenti, ait Hippocrates: Difficultas inteftinorum , ft ab atra bile incepcrit, lethalis eft. Galenus in Commencario inquit: * * - * — ' - — — A I LIBER SECVNDVS V art]1 co- lons in tcUioni bus fpontinis malt: iru deielhoni- bus medi- camento jaftis non praui* CoSfi»>fe~ paratio>& excretio, feriatim in nigra deie* SHone non fiunt, Sanguinis meUncho- liciy&a- tra bilis dtjcytpan- tia* Dyfenie- ria ab a- tra bile ie- t halts* D E C R I S I B V S. Ab ilia, qu«B a quibufdam paJlida ,ab alijs bills flaua nominarur, maxima ex parte incipit inteftinorum difficuJtas (ita enim Latinis dicitur id ,quod Gratis Dyfenteria ) abrafis priiis in fumma parte, propter humorum acrimoniamjinreftinis;poftea vero exdis adeo, vt exukercntur. Hanc igitur inteftinorum difticultatem fxpc fana- uimus. Qua? rero ab atra bile fir, infanabilis eft prorsus, cum nihil differat a Cancro vkeraco. Cum igitur hie Cancer in fumma par- te corporis (id eft in fuperficie)confiftens 3 fit aut cum difficuJcatc fanabilis, aut omnind infanabilis , quamuis poftit continue medi- cinam (fiue remedium) habere infidentem (id eft fupra fe firmiter annexam, in forma emplaftri, cataplafmatis, vnguenri, aut old): rationabile eft,ilium cancrum, qui occupat inteftina , non foliim, quia nihil illi continue adbsercre pdteft quia Tem- per ab alimenti fuperfluitaribus cangicujf,efte penicus infanabilem. Sed dochineHippocratis de prauitate nigrarum deieftionum, opponet aliqu is eundem Hippocratem ,deiedionem nigram Jau- dantem fubfequenti aphorifmo 25. eiufdem Libri 4. Aphorifm. qui hac feriehabecur: Sanguis quidem fupra, qualifeunque fue- rir, malum :infra autem nigra deieda,bonumeft. VultHippocra- testefte GaJenoin Commentario, omnem fanguinis euacuatio- nem per os fadam, die malam, fiue hie fanguis, qui per os cxcer- nitur,fpumofus fuerit, fine rubeus , fine niger, fiue aquofus, due craftus. Nigri tamen fanguinis cxcretionem per inferiora, bonam efte dicit: ciim tamen, vt dixi, hanc,in pra?cedentibus aphorifmis, tanquam pdfimam, repudiauerit. Galenus bifariam huic contradivftioni in Hippocratis verbis ap- parent]’, refpondetjHippocrarern non abfolute nigri fanguinis de- iedionem Jaudare, fedrdpedu fanguinis pet os cxcreti eifebo- nam: Id eft, fanguis,qui perpodicem euacuatur,minus malum iru dicat, quam ille, qui per os: Quanquam enimexcretio fanguinis per inteftina, quad Temper mala fit, in parua tamen quantitate de- labens, dumodo mediante lentoeius defeenfu concrefcere queat, non tarn ingens malum portendit,ac fanguis per os excrctus,& 'fanguis copiose deorfum per inteftina irruens. Quando ergo fan- guinis nigri per inferiora deiedionem,bonum portenderc pronun- ciauit Hippocrates, particulam ,bonum, non propric intclligi vo* luit, fed improprie; quafi diceret, melius effe nigrum fanguincm A bileco- mttniter fit dyjetcria . Ooietlio* Omnis sa' guinii ex- cretio ysr OS) msJa- Solutio 1. per inferiora, quam fuperiora externi. Rcucra enim hoc digibi- Jius 5qudm per os quocunque modo fanguincm ferri $ vt in Com- mentario loquitur Galcnus. Quamquam iam dida expofitio 5appafentcm in verbis Hippo- cratis repugnantiam fufficienter diluere videatur y aliam Galenas in Commentario folutionem exhiber: Hippocratem nirniru m— non de defcenfu fangumis per inteftina loquutum sfed de nigro fanguine^quiperha?morrhoidas euacuatur;qui quidem melan- cholicaspaftlones fanar.Galenas ita fcnriens, ait: Sic itaque nobis intelligentibusfermocalis ent. Sanguis fupra 5 qualifcunque fue- rk} malum ;infra vero per harmcrrhoidasjbonum 5quando nigra euacuantur; hoc c(L quando hominis natura mukum talem accu- mularit languinem Aliterafttem non eft aftuefaciendum ei, quae fit per 5 euacuationi, vt qua? periculofam habeat vtramque]mmoderantiam,fiuefupra moduin 1'anguisexcernatur, fiueextoto fupprimatur.Hancinterprctationem Hippocrati bb.#. Epidem. Sed. 3, conformem die docet Galenas. Hippocratis Sen- 37. hac feriefcribitur; Marifcis (id eft harmorrhoidibus) Lborantes,ncque morbo hterali,neque pul- monario, neque Phagedena (Phagedena? funt vlcera corrodentia) nequ e furunculis, neque therminthiSj (Sed Thermintorum ,inquit Galenas in Commentario 5 nomen nigras quafdam puftulas, in_* tibijsmaximeorientes, fignificatjd que fimilitudinejquarn cum Thcrminthorum, id eft CicerumL-*, frudu habentj deriuatura,) fortafse ver& neque lepris 3 neque alijs, Antequam hinc digrediar5quod compertu eft3 idq; feitu dignu, vobis referam. Hie Bononia? a P. Stephano Dcfij, natione Hunga- ro, Miflionario>& Congregationis Oratorijdam a fexennio( videlicet 1646.)accerfirus3deprchcdi3pra?ter antece- dentibustemporibusfrequentcr infeftabatur 5ipfum laterali mor- bo> & quidem hyemali tempeftatej corripi. Febris acuta, & tuliis, aegru impcnseexercebanc. Procedete morbo deiediones fupet uc- nere plane nigra? 9fed copioftftima?; in fuprema 1 uperfiae harnco- piofarum dciedionum fupernatabanc ianguimsconcreti 5 & plane nigrijCoagulata qugdamfrufta,quorum ahqua magnitudine exce- debant dpienis Ftedi,auc Agni.Per plures dies iltiufmodi deiectio LIBER SECVNDVS Solutio i. Vt tilt as httmorrhot dalis flu~ xus temps, fliui. Phaged<&~ na quid. Quid therm minthus. Niger flu- xus quo la* borabat Bononttt Pater Stem phaaus. DE CRISIBVS. perfeuerauir, Cum vires mirum in rnodu ehent pro(lrata?,Confe- dh'onis de Hiacyntho drachmam term's, pro vice, in modicoiure diftbl utam,exhibebam. Denuo,prater omnium fpem,atantis ma- il's Jibcratuseft, etfi hyemisrigor multumobftaret.Pra?fatusParer quadragehmum annum attigit* mediocriserat ftatura?>&quidem quadratic, ac temperament]' fanguinei;cuius hepar fuitaccenfum adeo , vt van's, facies, & frons vniuerfa , eftent fa?de contefta?. Ciimin exiru fanguinis,aut ante exitum,nullum pertentiretinre- gionc inteftinorum do]orem,indeillic6conieci,Dytenteriamnon adeflcjneceuacuationem fuifle hasmorrhoidalermcumtantus fan- guis nigricans totdiebusex ,autintefti- ms ,excerninon poflet. Inculi ergo,exhepatein inteftinatranf- fundi: Ht licet hepar calidum fuerit 5in atram bilem humor melan- cholicus non migrauitj quoniam Homopinguiufculus,eth modi- ce,rationeotijjerat* Vndepituitaotijopegenita 3fanguinis fer- uorem compefcebat. Sed ha:c dc hac Hiftoria, ne animum ftatim defpondeat Medicus, tali fuperueniente cuacuatione. Ad Prognoftica regredior. Textus 15. Sedtionis 2,hac ferie a fcribitur: Sed pro copia ingeftorum ciborum deijciat bis, aut ter, die, nodiu feme!, oportet. Plurimum verb fubcac prima luct quemadmodiim horrini fuerat confuetum. Sententi# huius fu- perfluitatem arguit Galenus,qui inquit: Abundecnim fuerat di- X iffe: qucmadmodum homini fuerat confuetum, Textus 16. Corpukntareddatur deiedio,morboeuntein iu- dicationenijopoitct. Galenusin Commcntario ait; Corpulenta fcilicct rcdditur deie(ftiOjquxaquora,ac tenuis efhhaudquaquam verb , qvx corpulenta,duraqueexiftir, Quocirca fermo eft humida ftutim inter initia deie&ione. Remcd'm ad vires reficiedas. Euacuatie in Aegrh cofuetudi- refpon- demMna* Cor pule fa Deieflto, qtu*. Tex 17. Subrufa veid,nccadinodumgraueolensefto. Natura* Jis quidcm deieftio3 vt Galeno* & omnibus Medicis confpedum cftj fubiufadt jquoniam deiecore bilem in ventrcm defcenden- temfofcipit*qua?quidem bills ciim quantitate modica fit,modica tindturam enitn fyncera3aut multa dccum- bit bills, rufam rcddic,auc flauam,deie#ionemj Si veto nullo mo- do bills peruenit ad inteftina, vt in arquatis, feu ijs, qui morbo re- gie laborant , deic&io crit Candida ; dek&u nimirurn tindlurar, quam bilis ad intefiimmi duodenum decumbens, excremencis tri- buebat. 'Oeiellio naturalise fubrtifi Bills fyn~ ca**cJl™~ LIBER SECVNDVS L ur/ihrici corn mode wfertus e~ vacuktur, Tex 18. AcLumbricosquoquctcrctes,cunte in iudicarioncm moibo, defcendeic vna cum deiedione idoneum eft. Si nature (inquit Galenas in Commentario) paritcr cum ceteris excremcn- tis , hos quoqi pcllic deorsum, melius eft, quam ft fursum, Sc quo- ties aliterpoft appareat ratione accidcntis. Lumbrici cnim, cx fe, nihil boni arguunt, cum putrefadionis ftnr foboks; ft tainen in-# corpore ftnt geniti, per infernas vias vna cum deiedione, qua per fupernas,eos euacuari praftat.Vidi quampiurimos pefte corrcpros in Gallia, tamToIofa? , quam in circumuicinis Prouincijs ,anni$ 1627.1628. 1629. 2630. 1631.quibusperos lumbrici teretes, & oblongi, viuiexcerncbantur. Vtplurimumomncs moriebancur: Sc fiqui euaferunt , maxima diligcntia d me adhibita , fanati funr. Textus 19, At verb in quoins morbo venter mollis 3 corpora* tufquc fit, needle eft. Mollis 3 inquit Galenas 3 hoc eft Aunaroc, opponicunntento 3 aut repleco icorporatus verb 3 hoc eft hoyxocy opponitui abfumptOj fiue cxcenuato. Loquutus cnim eft prime lo- co Hippocrates deijs, qua? in ventre continentur, rat one quorum, mollis,aut durus3feuintenrus3autrepletus3 dicicur. Secundo an- tern loco de ipfa ventris fubftantia:quafi dixerit in hunc roodu: At verb in quouismorbo modice venter inanis fit, & corporatuscx propria fuiipftus fubftantia, handquaquam tenuis, fiue extenuatus fecundum mufculoSjaliafquepartes, oportet. Textus 2o, Si autem aquofa admodiim, aut Candida 3aut ad- modum crocea, aut {pitmans deijeiatur, ha?c omnia mala funr, Aquofa deiedio inquit Galenas, cruditacis indicium eft, Candida verb, vtfuperiusiam didum eft 3haudquaquam dccumbere cro- ccam deiecorebilem in ventnsfcdesfigniftcat. Porrbadmodiim chloron, id eft viridis, aut crocea (id enim vtrouis modo vertas, Lcebit)quia ha?cgeminaftgnificar, vtanrea didum iam eft, ina re- ra ftgnihcacione, bilis crocea?, feu pallid# copiam permixram die, in altera rubiginofo:, ftgniftcabir, Ca?terum , fpumans deiedio in- terdum fpiritum flatuofum humore permixtum die folutu diffi- ci li, quandoque caloris copiam indicateIta cnim per exteriora cor- pora fieri cernitur, in raari incurfantibus ventis,in Jebetc cxpcilcn- tispr# copia caloris. Textus 2i.Maleetiam eft, ft exigua,glutinofa, Candida, Tub* crocea, kuilque fit. Duas Hippocrates in hoc contcxcu dciedio- A ut her is ex per ten- i in. Veter cflo moll is, & rnediocri- tcr carno- (us. Deicftio cruditatts indiciu/Hj. Candidas five pitui- tof< dete~ ftio * Chloron._>, z’iride, CT Croccunu fignificat. Spumans deleft to k fiat thus , .tut calore prouenit. DE'CRISIBVS. num fpecies proponit, tefte Galeno in Commentario. Prima fpc- cies, eft Deicftio ex;gua , ac glutinofa, Sc Candida. Secunda , cfl Subchlora , fteuifque. Ha? ambteexGaleno in Comment, inter ft difount ration e vehementia? maioris,3utminoris caufarum,dqui< busgcncrantur; Diftident vero inter fc, in quantum exigua (funl Galeni verba) ac glutinofa , candidaque deiedio , abfumpta ab igneocalore , non tamen vehcmcnter maJigno,eflici- tur. Subchlora vero , vel (vt alij vertunt)fubcrocea, ac Ja:uis3 abfumpta quoq; pinguedinc confiftit , fed aut propter caliditatcra vehemem iorem ,autquiap/nguedoipfa vetufta, ac veJut femipu- tris exiftat. Iraquc exterior (id eft pinguedo animalium,qua? diu in oiJjs, flue teftis confcruatur ,&putrefccndo fubcroceum acquirit colorem) non foJum pinguedo ,ftd etiam feptum, mutare (patio temporiS|priorcm colcrem ,ac per fpicue fubcrocea redd' perfpici- tur. Si vero fubuiridis fit de rubiginofa bile,(idenifn , vtanreadi- ctum eft fecundutn voaila? chloras,id eft viridis,aut crocea?,flgni- ficatu eft) vehementis cofumptioms indiciu eft. Exigua ergo deie- &io, iuxtaGaleni interpretationcm, fit obfebrium maljgnarnm vehementem feruorem, d quo, ipfa pinguedo.', Sc quidquid pingue in corpore eft eft nance ,coiliquatur : hoc autem coIJiquamcntum, flue id quod liquefadum eft, copiofum efle nequit, qudmdiu ani- mal viuit: nain animal tarn magnam colliquationem fuftincre diu- curno tempore, pluribufuc diebus, non poflet. Pra:terca non eft in corpore, tarn magna pinguedinis copia , quae copiofas deiedio- nes diucurno tempore dficere poflet. Paulatim ergo fufa pinguedo in parua quantitate exccrnitur: imd glutinofa cxcernitur eadeni-j pinguedo, ob inflgnem calorem , cam itacondcnfamem : Ncc ic- lum glutinofa eftcadcm ilia parca dcie&io,fed prarerea albicans, flue Candida, propter adipem ,qui rccenter funditur , liquaturuc. ConmnCtirn ergo, &ad modum vnius flgni accipienda lunc triads ilia Hjppocratis verba : exigua,glutinofa, & Candida. Horophon- tis in hiftoria, dnobis fuperiiis commeraorata, feribitur, ardenti kbre Jaborantem,ftatim in morbi principle, ex!gua,g]uci- nofa,& Candida deiecifls.Talis deieeftio Electro fimilis dicitur Hip- pocrati, lib. 4. Epidem. tex. in hiftoria famuli, quam nuper emptam vidit. Ad fecunda? partis fententia? diligentiorem inueftigationenu^ Difcrtpa- tia inter gemnas detetticrtet ab hippo* crate pro* pofitas. DeieFHo cur p.'trua, & glut in a- fa. Cur Can- dida. LIBER SECVNDVS accedamus: Subcrocca, lamifqi fit: Id eft , deiedio qu« fubcrocea eft, & lajuis, precedent! deie&ione peior eft; quia d vchementiori calore, & malignitatc, quam prajcedens, fit. In Grarco autem tex- tuhabetur vocem nonnulli fubpallidum ,non- nulli fubcroceum, alij fubuiride, interpretantur.Accipiatur vox il- ia ad cuiufqueplacitum,quouistamcn in fenfu caloris excdfum arguit: Dum enim pinguedo, aut adeps, putrefcit, fubcroceum ac- quirit colorem: Quoticsergo interius pinguedo impcnse putre- fcit, non eftmirum, fi fubcroceum,vi immodici,& putredinofi ca- loris, acquirat colorem : nam ab immodico calore funditur, &ab eodem putredinofo nouumaccipit colorem. Si verb fubchloron pro viridi accipiatur, fimiliter intenfidimum arguit in corporeal ealorem, quffundit, liquat, & confumit totum corpus. Carrerum, fi fubcrocea,aut fubuiridis dcie venter fuftulit. Galenus ait: Ec S ubchloro Van'A (i~ gmficat: efayl cal o' ns fob oles. Lauitaf txeremen- ti prauum fgntim* Calor n*~ ttuut , eft N aipra. D E CRISIS V& pcftis quoqj ilia Iongmima,qua? noftra a?tatc vu igata cft,cx ijs qua? per aluum vacuantur, omnes prope peremit. Qua? euacuabantur, cratcolliquatio: Quod quidem efle fymptoma, videtur in perpe* mum febris ,quam peftilentera priuatim vocitant, ciim moi talcs, velcitia peftcm,corripiar. Sed cum Galeno animaduertendum, vifeiditatem cxcremcn- torum non a Colo cxccdcmi calorc procedere, fed ctiam d qualita- te quorundam alimcntorum * qua?naturaliterglutinofum procre- anc fuccumj cuiufmodi funt Cochlea?, Pedes V/tuli, Suis, Eouis, Veruecis, veluti venter, inteftinaqi eorundem animalium. Vt er- go Mcdicusexaftepercipiat,a qua causa glutinofa generamur ex- crementa, examinare deber, an vchemenri febre afficiatur a?ger. Et fi jea res fuerit, glutinofa fortaffis excrementa deijeiet. Sed pofito, quod ante dcie&iones glutinofa alimenta aftumpferit, modus dr- feernendi inter glutinofa excrementa, qua? vi febris talia euadunt, & glutinofa excrementa, qua? cibi foboles funt, eft, quod ilia,quae vi febris excernuntur, funt in permodica quantitate; qua? rationc alimcntorum ingeftorum, in magna copia, vtpotecorrefpondcn- tealimentis pr^aftumptis. Sed quoniam aliquando incolliquan- tibusfebribus fit copiofa glutinofi excrementi deicCh'o, in co di- ftinguituri deieftionc, alimcntorum ratione fa(fta,qudd immodi- ce fetcat: Deie&io autem alimenta ingefta confequens ,quia cru- dis humoribus vtpluricniim conftat, non fa?tet nifi permodicc. Ga- lenus in Conunentario rein banc haeferie explicauit; Ca?teriim,vc lentor fa?penumerd fiat in ijs, qua? iam ealefaefta admodum fint, perfpicuum eft; nonnunquam etiam qualitas efculentorum tales reddit humores: Sed hi quotics commouentur ad cxcretioncnu**, haudquaquam exigui funt: deiedio veto glutinofa, qua? fcnfiirL.* cxcernitur, ab his abcft,rribuitur verd modic# conlumptioni. Sed interdum vehemens confumprio dcieftionem reddit vniucrfam vifcofam (iegitur & adpdat eft,vniuerfam vifcofam, vt benenocatur in Codice Bafilienfi, etfi in Vcneto hare fint omif- fa) fed talis admodum graueolens cfhlta inrerftingujtur abhumo- reaudo,quippequigraueolensnon eft. Lentor ineextu Galeni pomtur loco vifcidj, aut glutinofi. Ttxtus 22. Exitiofiores verd his funt, fi nigr*, aut Jiuid# ,aut opim«, aut tetid* funt deic&iones. Galenus clarcrcm hanc, vt Pifcofita- tis duplex canfa, Modus di* gnofctndi causa vife ciditatis. Ik *ehtm meriti col- iiquationt fit non ra~ ro copoft detettio. Nigra* li- uidx, pin- gneSiCr fe- tid s de se- tt tones 111- thsfera. LIBER SECVNDVS lequitur, exponit: Nigra deieftionesabatrabik fynccra tingun- tur: liuidavero, vbi modica modiceipfispermtfcctur. Pond opi- vrx deijciuntur, queries pinguedo ab igmto ealore confumitur: Graueolentes verb deieftiones, putredinisindicia funr, Hippocratis textum hue tranftulimus, ficuti habetur apud Ga- knum: Vcruin , in Operibus Hippocratis reperitur vox , a’rugino- fa, quamomifitGaknus: Et rextus hoc ordme habetur: Hsverb magis lethalia fuerint Srercora nigra ,aut pinguia ,aut Jjuida ,& arruginofa,&maIeolentia. Ita Codex Vcnetus. Scd Hippocrates loefij opera notatus, haeferieloquitur: His verb magis lethality funr n igra, aut pinguia,aut liuida, aut acrugmofa, aut fartida. Foe- fius fane Phrafim Gr«tcam exatfte obferuauir:Nam Gi ace habetur: TaiicnV omijit Calettus. Bills aru~ ginojk cast- (*• f ingulf ex. tretio. Nigra dc~ ieHio in-, febre > ter- ta die fi~ mul e.y a- , ietualu* D E C R I S I B V S, ktio nigra admodum colorefucrit, vel fyncera > quails fanoium cxiftir. Amb;git nemo , deferipras modo ab Hippocrate dcirt’oncs* cfTc peftimas: Fieri tamen pore ft, cafdem a Jiquando non foie le- thifcras, ttfte Hippocrate , l.bro 4. AphonTmoium 47. vbi fu lo- quitur: Excretiones in febribus non inrermitcentibus Jiuida?,& crucntar, fttetida? ,&bi!iofte,omncs malic : commode tamen ft prodcant,bona?. Sed eadem quoq* eft corum ,qUit per aJuum, & vrinas externumur, ratio. Si quid void, quod non iuuet, pci hac Jcca excel n.ttur, malum. In hoc aphorifmo Hippocrates compkxus eft prauitatem cx- crcmentorum,quie per os, perfteeflfum , & vias vrina? 5 cxcernun- cur. Prime tamen Jocode prauaexcrctione per os, hue vomiru fiat, hue expuitionc ,quadamcum ccJebritatc loquitur j & ,ve luti fccundario, dc i)s qua? per ftccftiim, & vrina? vias detui banrur: ta- metfi prauas deictiones quouis medo fatas, hue per os vomen- dojcxpuendouc. Hue pci podieem, hue per vnnaevias, ftueeriam per acres, narcs, oculos,&vkcra quamis ,compichenderir. Hac excrementorum vitia in Prognofticis, Aphorifmis, CoacisPiano- tionibus, Prorrheticis, Epidcmijs, &alibi communiter damnat Hippocrates DeieSHo [avotu jyn. cera , j.ue phra » & tmpe r mix. ta diCitur. iV ign j li- uidttfcti- dd' jirnenm /GT biho jd deieiiio.. nesyfi com„ tnoae pro- deant, non JuntmaU. Expomtur aphersf- fnns. 6cd examine dignum, quod in Aphorifmo iam citato , & tran- feripto ,caute prenundauit ,inquicns: Commode tamen ft pro- deant, bonsc. Foftquam deietioncsqualitate prauas vituperauit Hippocrates, his verbis femenriam ]emre,atque temperate voluir. Maligniratemergo,fecundurneiiis dotrinam ,cxiiun£ relata ex- crements liuida, cruenta, tetida, & biiiofa, per quamcumqj viam euacuata,dummod6commode prodeant, hue excernantur. Quid aurem hr commode prodire> fine exceroi, Gaienus in Aphorifmi citati Commentario, his paucis completion-: Indicia veto, quod bene exccrnatur materia fuperflua, ab Hippocrate dekripta, ma- xima quidem funt, & cotio, & bona tolerantia,cum iphs verd, & morbi fpccies, & poit iplam tempos anni, Kegio, , Natui aegrotantis. Rete fane duo pra?cipua indicia iuuantis excretionis prime loco propoluil Gaienus, cot ion is ftgna,& tolcrantiam eua- cuationis. iigna cotionis, vt ipfe varijs in Jccis rctuJit,fcmpcr bo- na Amt* id eft, fcawet faiuuria: quonumccucotncis virtutis ro* Euacuaiis commode fatiay Jem- per boHcU EhAWAUq commoae £.'/ £? Coclio ex- crement o- ru,& eua- c nation is tolerant ia* tempejUua euacnatto- ne indie hi. LIBER SECVNDV5 bur indicant. Quotiefcunqueigitur in didis excrcmcntis pfroj,aut vrinas , aut feccfium , excrctis, figna codionis apparent, falutem fpondcnt; Et quoniam quandoque non ita Medico conlpicoa funt codtionis figna in ijfdem excrcrrentis, quae excernuniur ,ad figna excrctionum per alias corporis vias fadtarum, recurrendum i qua? fi codiionem prodanr, bene fperandum. Scn pcr tamcn ad vEgri tokrantiam animum adueitere debet Medicus. Tolcrantia cnim bona eft,queries talcs cuacuationes facile fert a?gcr? fert cas iucan- deargcr,quotks facilecxcernuntur fuperflua , &exhorumcxcre- argrokuamcn accedit; quod leuamen tnoibi remif- fionemex cuacuationcortam,& virium rccupcrat:oncm,fubfequi- tur. Dum autem vires concidunt, & prorsiis JabefaCiamur perfe- uerantjbus iftiufmodi dekdfionibus,malecum agro agrur, Ex aduerfo, C\ cum ijfdem euacuationibus vires,antea opprdfe,refi- dantur, optima fpes futura? falutis adeft : Erpraferrim, quando fpcdcs morbi fanabilis eft, & iuxta cius nacura fit euacuatio. Con- curruntad facilem ,aucd;fficiJcm euacuationistolcrantiam, pra- ter morbi fpcciem , Anni tempus, Regio, iEtas ,& Natura jpgri; de quibus in fuperionbus fuse cgimus. Quod autem cuacuationes praui colon's cxitiofifli n* fint, tc- ftatuseft in pra?ccdcntibus,tuin in CoacisPra notion bus, tum_* alibi, Hippocrates j quern vbique fequitur Galenusrqui de n:gra expuitionem facia, loquens, ait: Si nigra eft ferea- tio,cxitiofi fnna eft: Sed ficuti Hippocrates euacuationes praui colons, quoties a:gro conferuut, non damnauit Aphorifim: 47. ii- bri 4. d nobis paulo ante tranferipto, fimiliter nec eas crimnutur Sedticne 2. Prognofticorura,Sententia 51 quit hac ferie habetur; Omnrsautem Screationesmate funt,qu*cnon fedant dolorcm: peflim« autem nigra?, vt deferiptom eft :qua? vero iedant dolorcm, omnibus meliores lunt; Hk autem ,etfi dc fola (creation? t xp; el- se loquutus fucrit Hippocrates,quod de ea dixir,idem de alijs eua* cuatiombus pronunciandurn voluit, tefte Galcno in Commenta- rio,qui hac Icnc loquitur: Communis hie quoque fermo eft in-* omnibus3 quit excorporeexcernantur: dc quibus,alijs libris ,atqj cciam in Sentemijs ( libro videlicet 1. Aphorifmorum a & alibi) dixit, quod facilitates potiifimum fpedari conueniat. Sape cnim vaiuit Natura,prauam vmceus aftcdtionern, expurgate corpus :de Bona toU- r'ih!,£ t1' from w bris eua- per quaw- cuwq-, via faiUiexje * 19 * Vtaha eu*m c nat tones non jemyer dnmnada* DE CRISIBVS. in hoc tcrrcntur multi afpicientcs vitium eorum,qii£ excernuntur, nequaquam cognofcentes , vcrum id accidentis fiat ratione, an_* quia Natura prauam materiam forascxpellat. Poll ha?c,iuxta Hip- pocratis dodnnam, docetGaIenus,perpendcndum,anconferanc euacuationcs, necne. Conferunt autem,dum cas, vires facile tole? rant,&iuuaredeprehenduntur; quotics autem fubfequuntur in- dicia falutaria, facile eas tolerant argri. Nomine enim facilitatis complexus eft Hippocrates omnia indicia , quse nobis oftcndunl cuaciiationes prodefie,teftcGa]enoin Commcntario. Expericntia dcniquecompertum'Hippocrai, deicdioncs ni- gras,aliafucqualitatc malas, noneftc femperlethalcs; vr patuit in illo a?gro , qui in Dealcis horto decumbtbat, & in Lcophorbida* quorum tarnen vterque fanatuseft,vt exhiftorijs Epidcmiciscon- ftat. Libro i. Epidem.illius, quiin Dealcis horto dccumbebat, variescafus referens , inquit: Tertio die febris acuta, deiediones nigra?,tenues , fpumofa?:qui’in retrimentis fubfidebanr,liuida__rf erant/in vrinisquod refidebat ,liuidum crat, & fubuifciduoi-*. Quarto vomut biliofa,flaua, pauca, poftea a?ruginofa.Quinto de- iediones plures, nigra?, fpumofa?, in his nigra fubfidebant • Sexta diefcceflus nigri, pingues, fpumofi, vifeofi, graucolences: dormi- uit, intelligcbat magis. Galenus in Comentario hums Sexta? Diei, ait: Ex his, dormiuifte, & mentc melius conftafte, mitia funtce- tera vero, & ipfa praua. In fine hiftoria? refert Hippocrates, hunc ajgruminregrcfanatumquadragefimo die, mediantcaluifluxu,& fudoribus Cricicis. Libro 7. Epidem. Leophorbida? hiftoriam de- feribens ,natrat,qucmadmodum hie poft Brumaoi acuta febre,, * fuit correptus, veluti etiam hypochondriorum, Sc ventris dolorei deiediones erant hquida?, bdiofa?, mu Ira? • Duodecimo die nigra> pauca ,&porracea (iuxta textum Graccum, Prafina dicendum) aluo deiecit.Dccimoquartofebnculadefijfle videbatur. Sub fine hiftoria? narrar, rigorem, Sc fudorem fuperuenifife die vigefimopri- mo circa meridiem: febriculam quafi defijfte, fudafleiterum node proxima. Sc fequenti die vigefimafecunda ,caloreraqi faiftc renuf- fum. Libro 1. Epidem./Egroto vJtimo, ait; Melidia,qu# decum- bebat iuxta lunonis Templum, capitis, & colli, Sc pedons dolor fortiscoepit. Statim autemeam febris acuta corr/puit. Etquibuf- daminccrpoficis, ak: Vrina? perpecud boni colons, verum tenues. Conferen• tid find • Quim Dealcis horto de- cuwbebat xger 7 *tfi pranas de~ teciiones•> prauafqve vrirtas ha- buerstiCri- ttce 4o.dte fan at us ejt, Leophorbi* dt lot Ho ~ rta- Critic us fuaor 11. & xi, die fuperuent* ens agrwm a febre li- berauit- Meliduh fine Meli» da > fine MeUdtna> kr*» LIBER SECVNDVS Seccffus tenucs,biJiofi, mordaces , valde pauci, nigri, graueolen- tesprodibanr.In viinis TubfidcntiaaJba, leuis. Sudauit. ludicata eft perfede vndccimo die., Mshi fane compertum eft jpforesagros, graftantePeftilentia—• inGallia,annisa mefuperius enumeratis, poft prauos vomirus, ant deie&ioncs teque prauas,pr#ter fpem, Tanitati priftina? reftitu- ros.Nec in ilia foitim concagioTa Juc,dum pdtiferosa?gros familiariter ,ac aliosconfuetis morbiscorreptos ,curarem ,Ted in quamplnrimis , ardenti rnalignaucfebre Jaboraotibus ,depreben- di, quamplurimos fanari poft prauas euacuationes, per os,aut feccfium,aut vias ,fanim, varijqi aftedusad codionem longiori indigent tempore, pe- riculumque afteruntmultitudini #quale. Nam fimplex affedus fa- ciliusconcoquitur ,& minus eft, qudm multiformis ,pericu iofus. Sicquidem dc excrementis iudicare oportet • Dido aurem capite, de Codione,& cruditate excrementorum alui agens Galenus,*om~ niacomprehcndit,qua?in Commentarijstranfcriptorum Textuum Prognoleos dixit y imo quondam addidit, vr 1 ufam deiedionem in moibi dcciinatiouc bona e(fe,qu£C tamen alijs mor- V it el Una deleft io mala, Omnis evu eta de- left io ma- la • RuU crementa in decli~ nations fa* lutin'a, quia caufa morbi in- tegre exit• DE CR1S1BVS. bi temporibus mala ccnfetur. Cyteriim , rationem redditlongitudinis, &perniciei morbi, in quo excrementa varij colons, variyque confidently, deijciuntur. Pern ides ex ijfdem portend itur j quia caufa? malignitatem, & ro- bur indicant, tarn variy qualitates eorundem excrementoru: Lon- gitudinem morbi , etiamfi ad falutem terminetur, pntmonftrant quoniam varij funt affedus: id eft, caufy didorum colorum variy funt; AflFedionis cnim nomen , non pro morbo tantum , fed pro humonbus , in contextu intelJexic Galenus: nam caufa morbi , Sc non morbus, nift impropric, concoquitur. Licet enim ipfa calo- iis, , ifigoris, ficcitatis , Sc humid /tatis , dcminanns alteratio , fub codtioneMedica contineatur ,fecundarum tamen qualitatum, vc craflitiei, tenuitatis, acredinis, vifcidiraris ,& conftmilium , quy humonbus conueniuntpeccantibus,pryparatio,codiocongruen- tins dicitur. Calor ergo natiuus in fc vnicus,tot affedus, id eft tot varies prauofquc humores , malignafquecaufas ,eofdem hetero- geneos piocreantes, vixdomare poreft:vnde modico , vtpluri- mbrn, tempore a ram potenribus& diuerftshoftibus vidus ,necef- far 6 fuccumbir: quod ft tarn varies affedus fuperaturus fit, non reuera, nift diuturno tempore, id dftcere poteft. Nam vt corpus a tot diuerfts hoftibus liberet, tempore eget Jongo, frequentiq; au- x/lio, vt vnumquemqj fuperet 3 & plene conuincat. Vt enim faci- lius ,& bieuiori tempore, vnicus 3 qudm uumerofus hoftis, vinci- tur, ita vnicus affedus, quam plurcs 3 a natiuo Caloie cicius faci- iiufque fuperatur. Quod varij infint affedus 3quotics in deiedio- nibustot apparent colorcs, nemo eft quiambigit: Adfunt humores varij, prauique, obftrudionem, Sc incendium efficientes: Eftque in ijfdem humonbus quydam maiignitas: quy rursus,io- grauefeenre morbo, augetur * Febrifque maligna indenata humo- res heterogeneos parnmaduric ,pamm attenuat,partim incraf- fat. Humores viciflim praui incendium febrile fouent: incraftatus aduftione humor, obftruit, adurit, corrodit; attenuatus,& inflam- matushumor,corpus accendit,& colliquat; colliquamenta rur- sus incraflantur, Sc vifcida,pinguia,aur oleofa,non rai d apparent, Pryter didas aflrediones , aliy fubnafeuntur vany, vt vigiiia ,in- quietudo , fttis, aiiaque lymptomata, morbi, Sc caufy morbiftcy vebememiam prodenria. Caufa mot bi reUiusy quarn mor, b us,concom qui diet- tur. Calor na~ ttHus pin- res hoftes vix doma- re pot eft. Nomine ajfettionis > O caufty O' if so/busy imo [ym- ptomatdjy tntelligun- tnr. LIBER SECVNDVS Tota hac fentemia de fat thus cum crept- €tfile- tibus j ex- eunt, ac de ijfdcm re- tent is agit. Flatus rem tern i inco- tnoda< Sententia 24. Flatum line lomtu,crepituque prodire, optimu eft .Melius vero eft, ipfum exire cum fonitu, quam condi, ac reuo- Juu Quod ft itaexierit jindicio eft homintm vexari doiore,auc dclirare: nift fponte ita dimiferit flatum. Sententia hxc non eft obfcura: nam dare refert, melius cfte flatum fine ftrepitu, quanta cum ftrepku per podicem exire: & vtilius die eundem flatum cum ftrepitu exire, quam ft in corpcre fucritretentus ;nam retentus,in- teftina diftendit, doloremquc idcirco pant, Si denique flatus va- porofus intiis coercit us, fetidus, aut acris ftt,eadera inteftina pun- git , nimiumquealterat;& ftc etiamdolcres inuehit accrbos ,qui bumores deinceps e vicinis partibusad eadem inteftina atrrahere valent. Galenus in Commentario bac feric rem exponit. Flatus, nonnulli cum fonitu, deuorato pudore, excernunt: alij vero dcli- gerentprius mori, quam aliquid tale committere. Hos igirur, quo- ties audientibus mukisdimittuntflatunijfcire cportete duobus alterum, aut non fatis intelligere, qua? gerant, aut propter vchc- mentiam doioris agerc aliquid contra arbitrium ,& voluutatem. In alijs vero, qui pra?fentes paruipendant, nullum malum ftgnift- care,flatum cum fbnitu,cenfendum cft.Scd Falutarius in his e(t,vbi fine fonitu excernatur; Etcnim flatus cum fonitu prorsus indicar, aut flatuoft copiam fpiritus, aut anguftiam opiftciorum» At vero, queries fpiritus copia non admodum fuerit, Sc item opiflcia,per qua? excernitur , laxa plane ftnt, tunc fine fonitu in taiibus flatus excernatur 5 oportet. Redte omnia Galenus, qui flatus generationem lib. 3, de Sym- promat. cauf.cap. 2, exponit. Flatus enim in ventris cauiratibus gcncratur ex picuitoftsquibufdam fuccis inibi a deficientecalorc in halitum lolutis, Halitus autem hie, fiue flatus cum fonitu emif- fus, caloris imbccillitatem arguit* aut viarum,perquas egredkur, anguftiam: Et ft copiofus fuerit flatus, copiofam aiguit mineram, id eftjhumoris crafii,&pituitofi vberem proucntum.Qucd ft flatus ftlens, id eft fine fono, exit, argumento eft, calorem natiuum efte ita vegetum, vt ornnem domauerit fuperfluam matenam , hberof- que ideo reddideritaluidu&us , fine inteftina ,qu£ ex fe ampla, anguftiora reddebantur, ob lentum, copiofumqi humorem, intc- ftmorum internis parietibusadha?rentem,.vmuerfumque intefti- norum meatutn anguftiorem reddentem. Dcuorato pudore,no- nulli cti fo. mtu flatus emittunti, abj worte prtus exo- ptaret*qud flatu emit„ tere. Flatus cu fonitu c aum (a. Flatus fi- letts caufa< Flatus ge- neration DE CRISIBVS. Quod dixere Hippocrates,& Galenus, melius efte datum cxirc, qudrn intends recondi , veriflimum eft • Quoniam reccntus flatus maluseft vt ftgnum,ftmul& vt caufa. Retentioquidem flatus,eft malum flgnum $ quia faculratis expultricis imbecillitatem arguit: Si cnim vaJida eftet , flatus excluderer. Eadem etiam rerencio fla- tus quandoq,- indicium eft anguftia? viarum, quo? velobftructe funt, velcomprtftir . Quandoq;flariis retentio vtrumque indicar, id eft,facultatis expultricis debilicatem, ftmulquecauitatisintefti- norum anguft’am . Retentio flatus mala eft ,vtcaufa,quo- niam, vt iuperius oftendimus, doJores, imo toi ftones inuehunt rc- tenti flatus. Galenus lib. 6.de Jocis affedis cap.2. rem fuse expo- nit , vbi ab humor ibus frigidis, craftis, ac vifeofts,aut a flatuufo fpiritu in corporecraftb denfoque genito, Sc non excunte, fed re- tento, dolorem, non foliim in inteftino coio , fed etiam gnciliori- bus general! ait Et duplici quidem de caufa vchementem in his dolorem tunc e&xitari docetj Sc quiaintemperiem incroducunc hu- mores, & quia i atus inteftina diftendunt. Dolor enim ex flatibus vduti circuire viderur; vt codem capite loquitur Galenus. Flatum porro non in amplioribus cauiratibus tantiim , fed etiam in occul- tis meatibus, a crafts, mucoflfuehumorjbusnafci, fan's Juculenter oftendit Galenus Comentaiio 4. in Jibrum Hippocratis de morb. acut. tex 21. hac Eerie ,• Veriim inflatio bifaridm flr, nempc colle- ge in quibufdamcauiratibus, vel fenfui expoftcis, vel ratione con- templabilibus, flatuofo fpiritu, Fuerunt fane, qui ahquando tu- mores prater nacuram in mufeulis fccucrunt, tanquam pus in imo repercurii fed nihil aliud, praterqudm fpiritum,quitotam percar- ncm minutatim difteminatus eftet, iuuenerunr. Pi aterca Sc throm- bi foJi (id eft fanguis extraualatus , Sc in grumes conuerfus) ali- quando ab ijs, qui ita fecant, vel vifcofa huraiditas, vel eft repei ta. Veriim, in talibus tumor vel ex thrombo, vdmucore erat,carnead hune aflici modum upparente,rpiritus autemin per minuta eft djfteminatus. Orthopnoeam ibidem a flaru retento inpulmonibus,autpcdore,nonrarooriridocet adhuc Galenus. In Coacis fequentia habentur: In ftbnbus flatulentus venter ma- le eft, ft quidem inclufus flatus non excidit. Communiter flatus vcntris,cruditatis foboles eft, & incus detentus, varies parit cru- Ciatus>nouofqueaffe• BifariaW-* dolore ex- citant bu- rn ores jtri- gidh&fi* fits. No in mai mfefrts ca- ul tat ib us tatum3[td in occultii meatibus nafcunthr flatus. Varia in~ c onto da A reientofia. tu. LIBER SECVNDVS motusinteftinorum periftalticus, & naturafts, impeditur. Intefti- naquidem ita diftenta ob retentum flatum, ampliora vtplurimum euaduntjvndeeorundem motus periflalricus,&naturalis, cohibe- tur, Morus enim periftalticus Antiquisjdicebarur contra&io, (hie conftridio rranfuerfarum fibrarum inteftinorum : mediante qua_j conftri&ione inteftina exfe, quidquid in ijs eft,expellunt: dum_j verb dilatantur, in fealiquid admittunt. Hie periftalticus morus; veleft naturalise vel prater naturam, Maturalis dicitur, quotics fu- perne deorfum fit: id eft , quotics vi fibrarum tranfueifarimi inte« ftina in fuperiori parte prius fe colligunc , contrahmitqj & rursus confcquutiue in omnibus fubl'equentibus parribus eadem (ftio fit, vt deorsiim, & fa?ces,Sc flatus, atq* fuperfluos humores,in- ftar manuSjComprimendo exprim.mr. Hunc motum deorsiim iu uat potiflimum feptum cranfticrftim. Mulculi in- teftina furfumcomprimunt j ac deorsiim, Motus periftalticus pra- ter naturam eft, quandoinferne fursum inteftina a fins villis fine fibris coatrahuntur. Ec in tali motu ab infernis inteftinorum par* tibus inchoate, fursiimq, procedente, flatus recent , chylus ipfc,& ftercora,quandoqi per os euacuantur.Vulgo hie arfcCtus ,Ileus,fiuc Cordapfus dicitur, Rdiqua pars Semen da: Hippocratis non obfeura eft. Volunta- rieenim aliqui flatum cxcernunt, etiam coram hominibus; quod communiter a malemorigeratis fit. Inicius etiam, fiue dcfipicns; deliranfue jautmentesn habens occupatam 2 flatum cumftrepitu emittir, non intclligens quidagat, Dormien tes quidem,ctft delircnc, flatus cum ftrcpiru, etiam nefciemcr,fepe deijciunr.Quo. ties denique dolor inteftina occupat , h*c quandoqj concrahit , Sc exhac fit flatuum deorsiim expreffio; qu# quidem quouismodo fa&a, retention] eorundem flatuum ionge antepo- nenda eft. Habtenusproduch orationede Alui varijs deieftionibus egf, Quoniam exhispotiffimimi ,&vrinis, facultatum naturaliuai-j ftatum ,pleniiis, quam aliunde, rimatur Medicus: Vnde parae- mia emei fit: Stercus, Sc Vrina,Medici funt fercula prima. Veium, flea,qua: de alui deiccfcionibus in fine Coacarum Pro?* notionum,in Prorrheticis , Sc alibi fparftm apud Hippocratem^ A fetus Pe rifJabicus quid > & quo tup lex, Ileus do- Ur- Flatus vo- luntari'e, vet inuolu• tarie emit- tuntur. Dolor can. fa crepitus. DE CRISIBVS. habentur, hue transferre vellem, liber hie in immenfum crefceret. Quare, cum ex ijs, qua?ha& reliqua in contexcuab Hippocrates pronunciata,qua? omnia ex eluuione ad vias vrina? critice eifluen- te.nafcuntur»vicemfubeunt conftmilium affe&uum ,qui vtplur- Per vias •vr 'ina totu corpus ex- purgatur entice. ■Abfcejjus pro dechhi. tu humoris in vnanu parte pro fiuxu extra cor- pus accipt' tur. Expo nun- t ir Hippi- er mis ver- ba. LIBER SECVNDVS Jnftruwen* ta vrina. mum generantur a virio iam antca introduce in vrina; inftrumen- ta, qua; communi Mcdicorum confenfu5 funt rencs, vreteres 3 ve- fica5 & vrethra. In Critica enim ilia eluuione ad vrinx vias efflu- cnte 5 fympromata fuperueniuntconfimiiia fymptomatibus 5 qua; viarum vriii£ vitiaconfcqiuintur. Refteidcb Hippocratesinquir, has affeftionesjab acribus, putridifuehumoribus, tempore Crifis orcas>vicem gerereafFecluuminftrumentorum vrintf.DoIorenim, ftranguria due ftillicidium, purulenra dekdio, & ramenra 5 ab vl- cere vedca; 3vel faltem aliorum vrinae inftrumentorum >ordinarie nafcuntur. In vrina; Cririco profluuio taliaquidem fymptomata ab acribus humoribus, nature pulfu 3 ad vias vrin# deturbatis} e- inergunt. Nam in vrin# fit ab humoribus acribus ab~ ratio 3 dcniqueexcoriatio > in partibus excoriaris qua?dam dippu- ratio: interea in hac. rnolitione 5 dolores non dedciunt 5 nec Itran- guriaab acrimonia materia, qua’ humorum ichoribus 3 due hero* quod vrinam prarcipueconftituit,orra. Acris enim & mordax ma* tc'ritr nnturam Temper ad fui excludonem llimulat. Teftatus eft,& clarius3Hippccrates eadem Sediione2. Libri i. Epidem. tnoleftum illud vrina piofliuiium multosa morbiscriti- celiberafTeihacfnnt ipdus verba; Solum verb bonum 5 & maxi- mum inter ea5qua debant, lignum , &quod plurjiuos in maxim is periculisconditutosliberauitjquibusad vrina; ftilhcidmm conuer- tebantur,&ad hocablcelTus(id dlefifluuia humorum Tupcrfluo- rum) debant. Accidit autcm plerilque vrin# itia3& Pubertate pr^cipuc) .-debar &alijs multis 3 turn erede obambulantibus , cum in morbis. Scatim verb etiam magnaqua;dam mutatio omnium his debar. Alui enim, et- iamd client 3 maligno modo mox dftebantur 5 cibofque omnes libenter lumcbanr. Et fcbres polka mites erant. Verurcu* vrina; llillicidium his diuturnumjd: laboriofum erat. Vrina; verb his erant mulra;, cralla;, varia?3 rubrx, purulent# cum dolore. Atqj hi omnes fuperftites manlerunt 5 & nullum ex his mortuum noui. Galenus hunc texrum hacfenecxponit: Dixerat etiam antea, ftranguriofa his, &non nepbritica3 accidide 3erfi communitatem quandam habeant>led alia pro alijs.Nofquedjximu$3vbi perrenes excrementa purgantur totius corporis3vrin#iilos ftillicidiumcor- ripcre3cum obaba3tum prsecipue propter conflucntium vrinarum Etta wins mala > cn~ 1 tea ejje pojfunt. Mala mo- do fifrebdr tur > qui(Lj intempefti- ue iCH cor- pus no erat fatis. pur- gatum. ufbfcejfwy no dec libi- tum t ant pit fea effluum humorum fanifcat. acredingm: qua? etiam nunc in caufa fuit. Tenendumquc rursiis memoria eft 3 hie quoq, nbfceftus diccre ilium in ftranguriam fa- 60s 5 licet per effluxionem3non autcmdecubitum 3 de totoema- narenc corporeinfefti hutnores. Vt enim repurgatur non raro per ventrem, vniuerfum corpus 3& item quoque per renes 3 & veft- cam. Sed crat his ftranguria diuturna 3 &cum dolore per ftram guriam repurgabatur totum corpus. Has aurem partes erat necef- /ariumj per quas acres cxcernebancur vrina? 3 affici: quia vellica- bantur fcilicet 3continuaque excrerione follicitabantur: vnde et- iam in ipfo vrinarurn tranfitu offendebantur. Eiufmodi fymptomara, ob excrementorum, qua expurgabantur 3 copiam, jongiori tempore iJlis perdurabanr. Vr/na? verb erant copiofx, crafts, varia?3 rubentes 3 purulent#, cum dolore 3 quod fupcrfiuiratem humorum vicioforum totu/tu* corpusdeponeret. Quo fadumeft3vtfaluarencuromnes. Ciim autem varia eaeftent, non minim > ft varietasquadam fuit vrina- ium3vt ha: omnes fimiks non eftenr3 fed alijs alia?. Cur autem copioft fuerint did# vrirw?, ratio in promptu eft, quia vniuerh ichorcsj humorefque fuperfluiad vias vrina? tunc confluebantj indecraflitics, indeqj vari#vrin#. Rubra? erant3quia fanguinis crudi aiiquid cum vrinis emictebatunpuruient# propter vlcus. Hippocrates Crihm per vrinasfierhexperientia diuftus3affir- mauiti fed necipfe, necGalenus vJlibi, cerca indicia futura? Perir- rhia? nobisreliquit. Pranofciturtamen 3quoties Cntica turbatio- nefuperuenienre 3abiuntaiiarum fpecierum excretiouis indieia3 adfunt codtionis figna 3 & anrccedentibus diebus vrln# erant co- piol#3 & craft#. In hypogaftrio3ftue imo ventre 3 & in vchcare- gione 5 grauitasquaidam propter vrinje copiam in veftea conten- tam3pcrfcntitur3vndcum quodam ardore, Sc pruritu extremitatis pudendi. Senili jetatj, qudm ceteris, Perinhaa eft magis familia- ns: Hyeme pariter 3 qudm dilate 3 frequenniis i quo-* niam ob cutisdenft^atem3in fenibus3 Sc teporibus frigidis3ferura3 quod eft fudons 3 Si vrina? piacipua materia 3 vix per fudores eua- cuatur. Vnde in venis ferum veiuti coercitum 3 per vias vrina co- modiffime excernitur; Et per nullam aliam viam hurporcs fuper- flui in valis contemi 3 qudm per vrinas vias3 commodius euacuan- D E CRISIBVS. XHy& vri- n& profu- uio tot urn corpus ex- purgatur• Vnde va- rietasvri- n<&. Signa fu- ture Per ir- rh&&. CuUa va- fa per vri- nas > quam per alias Vlas* inte- gnuife ex- oner ant- tur. Vndcnon folum corpus vniuerfum Perirrha?a quotidie, fed varia? corporis partes,* vt lien, qui humoremme- lancholicum in fe quandoque fuperflue accumularum, per vias vrina? abijcit; Materia item purulenta in PJeuritide, Peripneumo- nia > alijfue Thoracis afFe&ibus3 genita 3&per os non euacua- ta3aliquadodeorfum ad viasvrina? relegatur3& rursuseuacuatur. Certant inter fe Medici 5 per quas vias pus in thoracc colledu, & Empyema coftitucns, deorsum ad vias vrina? deponatur.Quod autem deorsum euacuetur, id affirmauit Hippocrates lib. 3. Epi- dcm.Seft. 3. Galenus lib. 6. delocis affe &rursuspcr aortara euacuari non poffe: quia fpiritus vitalis in fi- niftrocordis ventriculo genitus3 & in aortam effufus 3 pun’s fa?to- rem3 & impuritatem3nequaquam ferrepoftet. Dicunt erg o3d vena azygosjfiue fine part,pusillud veluti fugi3 & illinc per quendam ciufdem vena? ramum fatisamplum 3ad renesporre&um 3 tranf- mitti. Cui fane opinioni , quam alter! (pace Galeni dixerim )li-» bentiiis fubferibo. Galenus di<5lo Capite ,iuxta fuam opinionem3fequentia ferip- fir; Igicurcum vrinaexpurgantur gibba? hepatis partes 3 atq; om- ncs quoequot funt his fuperiores: per aluum verb pars iecinoris re- fima, inteftina 3 vcntriculus3 lien. Prater has fiunt purgationes jfedrarb, vt ciim thorax, &puhno 3per aluum pur- gatur :qua? infrafeptum tranfuerfum polity funt partes, per vri- nas. Rede Galenus addidit particulam, rarb i quoniam reuera ra- LIBER SECVNDVS Tulrno & thorax per win a vias & aluum fe exone- rant* Verier oftnio. tnrtes qua tiluifiuXUy Cr qua pe~ lirrfua purgal ur* D E CRISIBVS. riftime confert , aut fit alui fluxus in morbis thoracis 5 rarbq; per vrinas qua? in thoracecontinentur fupcrflua ,euacuantur, & pra:* fertim purulenta. s e c t 1 o IV. Oe Signis inftantis Sadoris. IN fupcrioribus de Sudoribus plura diximus ,& Signum ab Hippocrate, Aphorifmo 58. libri 4, Aphorifmorum ,rela- turn propofuimus. TaJe enim lignum ,eft rigor Febri arden- ti fuperueniens $ qui rigor morbum foluit, vt illc loquitur. Mo* nuimus tamen, fudorem rigori fuccedentem, non autein ipfu*n_j rigorem,folucre morbum: Diximufque , rigorem ibidem cum fu- dore confundi, vel ilium pro hoc, in aphorifmo accipi. Nemo eft, qui dodius,cIariiifque, figna imminentis fudoris propofuic,qudmnofter Galenus Jibr03.de Crifib. cap. vltimo, hacferie: Si igitur prater rationem (id eft prater confuetummo* rem) aluuscomprimitur, vel vrina, iam propecrifi exiftente,ri- gorem fperareoportct.Si/sadueniat,diftinguendum eft,nunquid fudor poft ipfum fequatur,vel vomirus, vel fubdudio ventris,vel aliqua horum, vel omnia. Et prirnum quidem ad morbi ideam eft infpiciendum. Si enim exquifite incendens fuerit, ftatim certior erit, 6c rigoris pra?cognitio : quod enim incendit, biliofum cft.Di- dum eft autem in pra?cedeatibus, quod humor ifte,quando vehe- mentiusmouetur, rigorein f'acit. Poft bare autem Sc illud confi- derandumeft, nunquid vrinis tantum, vel etiam aluo comprdsa, riguit; Si enim ambobus, neceftario fudor multus fubfcquitur. Si verb vrinis fob's, confiderare oportet, nunquid alui excrementa plura,quarn priora,vcl paucicra,ante crifi n exierint; ficnim plu- ra , manifcftiusmotus nature ad hunc locum eft agnolcendus ;fi pauciora, ad fudores. Si verb Sc vomitus figna affuerint, per has ambas excrctiones iudicabitur :&vcJmagis pcrearum alteram, qu£magispra?ualebit,vcl #quc per vtramqj, quddo ajqualia quo- dammodo indicia affuerint. Si verb figna vomitus non affuerint, folos fudoresexpedare oportet :& magis,qnandoa?grotantes de- lirauerint ,increfcenteaccd!ione, 6c partes extenores caiidiores, Rigormor* umJoaiiU £igor~ j-gm quitur diem Fanguinisenaribus fluorem expedaco;proccdenre verb tem- pore, id etiam eueniet: Pus verb crumpet e naribus, aut auribus, in falutcm a?gri. Si verb ad vigefimum extendatur diem, doloris accidens :n capite ,cunc etiam Fanguinisfluorcexpedabis rarius: magis veto Fuppuracioaem ,aut abFceflum ad inFeras Fcdes expe- bhiO. Sedperiilud tempiis, quo Fanguinis fluoiem expedabis. Contiruti do I ores ca- pitis let va- les. T empts morbi quo jit himor- rh tight. LIBER SECVNDVS augebit tibi cxpeftationem, fi in temporibus,aut fronte3doIor ve- hemens perfeueret. Textu 12,confequutiuefequenti ferieloquitur: Magis autem expechri fanguinis oporret eruptionem in innioribus triginta- quinqueannis :in fenioribus verofuppurationem. Galenus in_* commcntario fequenri ordine loquitur, quo magis expedes fanguinis e nanbus fluorem. Caufa vero per- fpicua eft, ac liepenumero prodita., quod a?tasad quintum , & tri- gcfimum annum, plurimum gignat fanguinis. Accedit ad hoc,vc fanguis per banc a»ratem ca!idior,ac biliofTor habeatur; at (vt an- rea didum iam eft) id quoque ad fanguinis cruptioocm a natura fadam idoneum eft. In fenioribus veto vltra trigefimumquintum annum cxpcdanda magis fuppuratio eft. L'bro 3. de Crifib. cap. vlrimo ,Galenus adhuc clarion ftyle future hiemorrhagia? figna exprimic ,inquiens: Propria vero Si- gnaprofluuij fanguinis, quidam fulgoris motus oculis apparent tes, quoniam humor eft ftauus: obtufiones autem , quoniam rnul- tus, & totus limul elatus ad fuperiora fpiritus, meatus obferat. Ita autem , &oculi lachrymanturob fluxus rnultitudinem ; quod et- iam acciditin inflammationibus oculoru.Eodcm modo rubidi ali- quando videntur,cum mails nonnunquam, & naribus. Proprium vero lignum fanguinis fluxus e nanbus ,eft etiam tenfio ftncdolore ; nam ,&hoc non paruum indicium eft fangui- nis ad fuperiora tendentis, ftcuti etiam diflicultas anhelitiis; nam, & htiec fanguine tranfeunte in thoracem fir. Si vero praxordia cum doloreextendantur, non fluxum fanguinis futurum , fed aliquam ibi adeflfe inflammationem,fignificant. Sed, & dolorcs capitis, quamuis commune fignum exiftant vomituum, & fluxus fangui- nis ; qui tamen velur tnordaces funt, vomituu: qui vero quodam- modo grauances, arq* extendentes, pulfantefque, & calidi, fan- guinis fluxum propric fignificant, Sic etiam vifeaum in dijsexiftentium inflarnmationes, caufofunt vna, ac figna fangui- nis fluxuum , quando morbus per excretioncm debet terminari: Qu6d fi ad latus diuerfum fanguinem fluere non eft bonu; fecun- dum direct urn vero eft bonum; vt docet Hippocrates,& experien- tia monftrat: iam tibi facillimu,cft narem, ex qua fluxurus eft fan- guis,pr£edicere, vbi caufam iamfluxuri fangumisinueaeris. Dex- vld fnem Z'Jcfr luuen- tut is fan • guts auge- tur, CT ca- ll dus ell, nc biliofusj adeo 1 •, ad exitU pro- ptus. Fuleorif motus ocu- lis appa~ rtnsik bile proutnit- F" if on is oh tufe caufa. Lachry- Oculiyma- U > & na- fus erube~ fount, Hypochon. dnoru ten- fio. Difpnaa, Dolor ca- pitis mor~ dax vomi■ tu,grauans puljanfq; hamorrha- giam pr&- cedit. Bon at rna- laq’, h&- rhorrbagia. DE CRISIBVS. tra enim ex dextra nare bonam crifim afFerunt, finiftra verb ex finiftra. Didicifti verb prius, Sc bonarum, & maJarum cri, fium figna. Quid igirur difficile eft,narem,exqua product fanguis, pramufcere, cum membrum patiens poifis cxqmfite dignofcere: & crifismorem non ignores :8c figna, qua? fluxtim fanguinis indi- cant, fint euidenter manifefta ? Prater hcec omnia, & a?tas, Sc tem- pus inni, & regio,& argrotantis natura, fucurum fanguinis fluxum poflunt manifeftare. Sanguinis igirur fluxus, Sc vomit iis propria, & manifefta funt figna: poft ba?c verb fudorum. Vix Textibustraufcriprisquidpiamaddipotcft. Namnullius excretionis critics prircedentia figna ita exalte Hippocrates, Sc Galenus rccenfuere , ficuci futuri vomitus, Sc h#morrhagia?.Et ft quid breuitas Hjppccraticahacin re habet obfcuritatis,a Galeno Juculenter inueftigatur. Primum fignum futura? ab Hippocrate in Epidemijs recenfitum, eft colli doloriqui quidem d fanguinecum impetu ad caput afcendente ,& colli iugulares ve- nas,tam intend es,qudm exteriores, aliafque minutiores,nimiiim diftendente, &accendente, nafcitur. Ncc foliim ven*, Sc arteria? tunc alterantur, Sc diftenduntur, fed carter;? partes, vt membra- nuJa?mufculorum , mufculiqueipfi, fibris ,& venulispieniquos vapores quidam ardentes fumantefqie vafis,& exilioribus mcati- bus erumpencesjperuadunt, penetrant, infeftant. Non ergo, fid fanguine feruente ,fursum vehementi impetu confccn- dente, adurentibufquc vaporibus,collum, fuppofitis partibus an- guftiusjinrumefcat, doleatquc. Vt enim maior fit agitatio,&#ftus maris, in faucibus crfluarij,quam in anceriori, citeriorique parte, ira pariter contingit, quocies c corporelatopercollum ad caput cum impetu confluit fanguis feruidiffimus. Secundum fignum hemorrhagic, eft temporum grauitas j qua? quidem a fanguinccopiofo , quo vene temporum funt referte, oritur.Nec tempora tunc grauatiuo dolorc,fed infupcrextcnden- ce, Sc pulfantc fiue Jancinante, Sc calente (fi ira loqui fas eft) in- feftantur: grauamen enim, & tenfio vaforum, ac membranarum, infebricitantibus,fanguinis copiamindicant: Pulfatio frcquens fit in arrerijs temporum,quo? tunc immodice comprimuntur a vc- nis, alijfque vicinis partibus repletione Jaborancibus. Ternum fignum, eft oculorumcaligo* Caligant quidem ocuji. A etas iff uemlts hx- morrhagix apt a. Primu (i~ gnu. inftan- tis humor- rhagtx > eft (dh dolor* Secundum fignum eft temporum grand as* Tertiu fi~ £num •> eft oculom Ugo, quia copiofiftimorum vaporum ad caput delatorum portio non_* exigua,pcr nemos,opticos didos,exirc tcntat j hofque ira femiob- ftruens/piriribusanimalibusad oculoslibcrum negat defccnfum. Obftrudioergo neruorum,viftim hebetat; &pars vaporum ,qua? in oculi corpus tranlcurrineundcm viTum n5 mediocriter contur- bat jcu vapores illi induft humori chryftallino obuerfentuneiufq; Juciditatcm obfcurenr. Hancobcaufam Hippocrates rede pronu- ciauit, pranuncium efte ocuiorum caliginem. Qui- dam Intel pretesremvarieexponunt; Nam nonnulli ocuiorum-* caliginem praccdere dicunt j vt videre Jicet in textu translate cx libro i. Epidcm. in quo ocuiorum caligo habetur: Alij autem lo- co caliginisocuiorum , visas habetudinem feribunt, vt habetur jib103.de Criftb. cap. 11, & vltimo , vbi Galenus citatam Pro- gnofeos Sentenriam introducit. Sed hxc diuerliras dicendi modi- ca eft; Nam vox Giraca «, idem eft achebetudo , ob- tufiovisiis,rerufa ocuiorum acies, cajcutientia. enim-*, idem eft, ac obtuius,hebes$ & proprie de ferro dicitur, cuiusacies eft obtufa; Transfcrtur ab acie fen i ad aciem ocuiorum. Potcft di- da vox Graca ctiam did caligo. Libro autem i.Epidem. Semen- tia a nobis translata habetur. Swa'tPi* , id eft caligo vertiginofa. Video taraen in hoc eodenuextucap. vltimo Jib.3. de Crifib. ha?c haberi verba: Ettcnebra oajlisobonuntur.Qui fenfus no eft om- ninorepudiandusinam viftishebcsetiamftd fuliginibus non pro- cederct, tenebrofus dici potcft, Dixit in Scntentia Prognos, Hippocrates, nonfemperappare- re hebetudinem ocuiorum,fed hanc, aut fplendorem. Splendoris caufam,fanguinem biliofum ftatuitGalenus. Grace enim haben- tur ,w /jcxpucLpuyul 'xptyctivcfTctiy id eft, aut fplcndorcs ob oculos obuerfanrur; vcl,vthabet Codex Foeftj: vibrantelque fplendo- res obuerfari videntur. Quartum Signum, eft dolor Capitis, qui eandem cum colli do- lore caufam habet, id eft faoguinem feruentem , vaporefquc co- pio/iflimos, capitis, tam internas, quam externas paites, replen- tes,diftcndcntcfqi,fimulqi fuo feruorephlogoftm concitantes, Menynges diftendunturpranimiajrcpletionc vaforum jjldtrau* infertofum: feruor fanguinis infuper eafdem accendit * ita vt cat- dem exquiftto praditic fenfu, IJiico ex obiedis improportionatis LIBER SECVNDVS T)uhio oc- ourritur, Svlcndoris tKulornm caufa. Quartuft- gnumfutu. r& hitmor- rbagta > eft dolor capi- tis. Eiufde do- loris caufa. moleftiam concipianc ; quc moleftia dolor eft, ilque grauatiuus, Jancinans tamen3 fine puIfatiiis j & abfq; dubio pungiriuus. Nam menynges membrane funr3ficuti pleura: quare cum in hac inflam- mata dolor 3 firniliterin menyngibus pari affc&u infcftatis. Nec folum menynges3 fed pericranium , dure menyngis germen 3 cunc patitur: patiunturque, qua?idem contc- gunt, partesicbm capitis vniuerfc partes fanguinem 3 & huraores ab infernis partibus, pro cuiufqj natura, cque fufeipianr. Quintum fignum ha?morrhagias mox future, func Jachryma?, eeque inuoluntarie profufe. Caput quidem in ardentibus febri- bus perpetud vapores copiofilfimos3vi nimij feruorishumoruiiLji vniuerfi corporis/ursum fublatos, humorefq; ipfos tenuiores 3 aut attenuatosjfufcipic: quos fufeeptos, tanquam fuperfluos}quoquo- uerfum, fkultatis expuitricis ope, per confuetas vias , deturbar. Confueuitamem Cerebrum fuperfluitatibus rcfertum3aliquando per oculos fefeexonerate, Lachryme ergo tunc, ob humoris ad oculos dclabencis vbertatem3nobis noJentibus5emanant: imd hu- morisredundantia ophtalmiam ,fiue oculi inflarnmationem effi- cere viderur, pruritumqueoculis, rationccaloris immodici, fi non acredinis, mfert. De lachrymisinuoluntarijs hemorrhagiam pre- indicantibus hac ferie loquitur Hippocrates Jib. 1, Epidcm. Sedh 2. Quibus inuitis per febres acutas, atq, aded ardentes 3lachryme effiuunt, in his 3 dutn cetera exitialiter fe non habeant 3 fanguinis ex naribus profluuium expeftandum eft. In his fiquidem3qui mi- ie habcnt3non fanguinis eruptionem3verum mortem portendunt. Sextum imminentis Hemorrhagic Signum3 non Temper 3 fed quandoque apparens 3 eft quoddam delirij preludiura. Nec ml- rumj cum fpiritus animal is 3 cerebrumq, principum facuJtatum fedes3 ambientefq; partes,veluti incendiocftuenr. Ex hac ergo in- temperantia error in imaginarione ialtem cotingere poreft j vri ac- cidie ei 3 cuius hiftoriam feripfit Galenus Libro de Prccognitione ad Pofthumum cap, 13. & vkimo3 hac ferie .- Quintum namque tnorbi diem iuuenis quidam agebat: ac licet idoneum tempus fan- guinidetrahendoprcterijfteviderecur 3quiatamennec annitem- piis, nec egrotantisctas3 nec virtutis imbecillitas, nec deniqu vi&us, qui morbum antecefterat, aduerfabatur 3 led vno conlenfu omnia languinis miftioncm fignificabant, Medici venam inciderc D E C R I S I B V S. Menyn&s pi*'ra*% lore pnngL tUioafpctu. tUr‘ Quimt ft- gnum,(Lt lachrym*. ter voinn- **** emn- mnu pr0gmf}i- ca fenun- tla Hipp- crAtls- Sext~ morrhagit fignum* . jUH'Jsr% ob- fi™*™”* decreuerunt; idquctempeftiuum fore carter! arbirrabamur, Ego veto diligenter omnia contemplutus, qmtcunque ab Hippocratc tradita funt figna illorum, qmbus fluxurus eft /anguis, bene qui- dcmeos in opinionem mittendi fanguinis venifle dixi , veru n_* Naturam id , quod fegrauaret ,cxpellere feftmancem, breui ad* modurri,etiam li nihil ipd egerint,idem vltra facturam. Dum-* Media'sh^cadm randa vidcntur,£ger ele&o fe fuftulit tanquam pro/ilirurus, inrerrogatufque, cur exili re volui/fer,ciim nihil adef- fet,obquodid faceredebuiftet>rubri colons fcrpentemper la- quearia repentem a fe vifum expauifte refpondit ,ne ,/i aiiquo modoaberraflct, fupra le ferretur, atque idcirco fe e leftulo aufu- gerevelle, Reliquis nih/1 hoc ad futurum fanguinisftuxum con* ferre vifum eft; mihi verb cum alia lingula perpcndenti, cum ru- borem,qui priiisin dextra na/i parte ad malam vfque, obfcurus fuerat, audum valdeintuenti , fanguinis paulb poft a dexcra narc fiuxuri manifcftuin id attullt indicium: atque ided cuidam ex argrotantisfamiliaribus fummifta voce prarcepi,vtvasaptum fan- guini rccipiendo fub veftc promptum habcrec: atque inde ad Me* dicos conuerfus, alta voce dixi; Si parumpcr expedaueritis, fan* guincm e dextra nare fluentcm vidcbitis. Rjfcrunc illi, quod ante- didis,d dextra nareadieci/Tem. At ,inquam,vel vtrumque cuc- niar, oportet, vcl alterutrum me decipiat; nam > & quod fanguis fluxurus /it, & quod e dextra narc venturus , arte Medica prcdciri poteft, HisdidiSjeumjqui vasfub veftc occuitum hubeb.it, inter obferuandum admonui, mentem adhiberct, quid argrotus ageret, ac,cum fanguinem crumpentcm videret,accurrens vas fuppone- rct. Vix hare dixeram ,cum ecce digitum e nafo fanguinolentum luuenis extraxic: turn tamiliaris accurrens, vas fubicat: quod cu fierce, magno(vtfcis)clamorc oborto > Medici quidem omnesdi- lap/ifunt. Ego verb tibireruni mearum (ludiofo, quopado id prarfciui/fem,idque ex Hippocracis monumentis,expofui: atque infuperillud etiam addidi, vehementem fanguinis fluxum expe- Bandura ,cb quod Natur* impetus vehemens, & morbus adhuc crudus eftet: Confucui/Te verb hifee dc caulis ienmoderaras exina- nitiones fieri, Atq j ideo, ciim parumpcr adhuc morari vcilius e/Tc laboranti cogno/cerem, pucrum, qui me (equebatur, ad accipien- dam magaam cucurbicuiam mifi, idqircliquisiafcijs taceret, iuifi. LIBER SECVNDVS Natura non inter- pellata a Medicis rette fape agu. Hdtmor- rhagts ft~ Ad orb o erttdo f du~ fftodo ve- hemens ftV, hamorrha- gia fuper- uen.t • opto {*• DE CR1SIB VS. CeJericer itaque 3cum mukum fanguinis in vafc collegium vidif- fem3aIterovafe poftulato, fanguinetn3qui fluxerat, excepiiquera vt comperi, librarum quatuor & dimidia? pondus square 3argrum eapitc in fcapulas dimiflb coJIocaui 3 ac naribus frigidam pofeam attrahcrct 3 praecepi: fronti fpongiam aqua mu Jsd madentem im- poi'ui: brachia3& crura vinculisobftrinxi 3quae ciim minbscon- /erri viderentur 3 poftremo cucurbitulam in pnecordijs ad dex- trum Jatus adegi: ftatimquc fanguinis fluxum cohibui :quod re- medium etiamexHippocratisartefumptum fuifle ce docuimus. & alia omnia, mcdicandopcrc* gi, litcrarum monumentis commifimus. Nam, quomodo rigorem, aloi profluuium, vomicum, immodicam vrinx multitudinem3fup- pref!ioncmue> fudores, abfeeflus fccus aures, aut ad alia loca3 dc- lirium3dcmenriara,ac demum alia omnia a?gris obucnientia3praf- cognofcere conueniatj icripfimus. Qua?dam verb 3 ficuti priiis di- ccbam, is 3 qui priiis ifta nouerit, per feipfum cxcogitabir: quem- admodum,&nos in filio Boethi fecimus3 Amantefocmina Acricnfi timentc. FiauiusBocrhusVircrat Confularis Rom#} iReqj Peripatheti- cus3qui Galenum proalrero fuo filio CyriJlo recidiuam patients acciuit.CyrilJum hone clam comcdiffc cibu 5 du mater balneo vtc- rctur>diuinauit Galenus. Qui folita perfpicacitate munitus3Iufti vxorem ma?ftitia tabefeentem vocatus adiuir a &cxpulfu depre- hendir, ipfam 3 Pyladis Hiftrionis amore, torqueri: quod nimi- rum mulieris pulfum varijs modis fubfukafTeagnoueritj vbi nun- ciatum effet, Pyladem eo die faltaflc. Scd credibileeft 3 Galenum xgrsc libidinem ex eiufdem xgrse ancilJa expifeatum efle; ciim ip- fe Galenusfateatur/e varia de xgrx rebus ex anciJla audiuiffc. Vt vt fitj noftcr Galenus Erahftratum imiratus 3 fuam diligcntiam in Arcanis induftria Medica ferutandis exhiber, Erabftratus 3 vr cap, 6Jibri Galenus , Nouer- eam a Priuigno amari cognouit ex pulfu • Atrienfis cuiufdam tneininit Galenusj qui Amends famulus erat viri cuiufdam_* diukis iHerushuic feruo imperans3vt rationem redderet pccu- rj’arum,quasadminiftrauerat 3 Seruus pecuniarumfumm* non_j parum decRe feiens ,mx(litia aflicitur 3 & pra? rroerore vigilabar, animumque defpondens tabdcebac • Galenus accitus nouii per- Remedia contra pro_ fufam Ha- morrha~ giam. FUuiut Boethut, Calenusin dim'n and# perfpicacijl Jirmis futt. Qua ratio• ne devrt- hendent Galenus Ju(h vxo - rent arnore torqutri. Htftoria yitnenfii Jtrut tabe• fctmtu LIBER SECVNDVS opt i me hunc fcbre vacantcm , ficuti lufti vxorerat, dumPyladis amorc capta effet , ex animi perturbatione malum omne emerftf- fe;&,chmiuflu Galeni ,HerusSeruo indicercr ,fibi fufficeie fu- perftites pccunias, tertio die ab hac benfgna prolarione Heri , Ter- uusconuaIuir.Eth#c de vkimiscontextusGiIeni verbis. Septimum Hajmorrhagia? mox fucura? indicium , eftoaurium tinnitus,qui a nimiaplenitudine oritur; Capiceporrd fanguine, & vaporibus referto, partes eiusomnesdilatancurab codem (an- guine, aut vaporibusexitum Non mirum ergo, fi tuncquandam perfcntiant aures moleftiam, cum per hasetiam Natura fordesquotidieexcernereconfueuerir. Per has enim, per os. Sc nares, manifefteeuacuantur Cerebri fuperfluitatcs. O&auum Signum,cfto nariucitillatio, Sicuri cnim in colis, fine membrj virilis extremitate pruritus quidam, appetence vrinae exi- tu,nafcitur ,ita pariter nanbuscontingic,quando Natura per ha- rum vcnulas fefeexoneratura eft. Nonum Haemorrhagic lignum ,efto naft ,& vniuerft vultus, rubicundus color, acopiofofanguinc ,eoque tenui,fursum ad caput foblaco, onus. Galenus non Temper, fed quandoque hoc ftgn umprccedere hccnorrhagiam Capice vlcimo hb. 3. de Crift- busdiftauic, Decimum Signum Hcmorrhagic,cft Hypochondrij cenfio,(iue diftenfto ,cum iugaci difficultate refpirandi, Hippocrates Libro 1. Epidem air, prccordia intenduntur: vt habetur apud Galcnum Libro 3, de Cnfibus, cap. vltimo, Sed Hippocrates Venctqs im- prcfluscum Annotationibus Mercurialis, habet, Prccordiorum diftenfio, CodexFoe(ij,Prccordiorumqueconrentio. Sdiie,duoj comittunthi Interpretes errores. Primuseft ,qudd Pr*ccordij vo- ce , loco Hypochondrij vrantur j cum Prccordium ,& Septum--* tranfuerfum, fine Diaphragma, fine idem, vt ex Galeno ahbi fn- tulimusjquofit, vt male prccordium pro Hypochondrio v(ur- penc :cum hoc abillo diferepet. Secundus error eft , quod in plu- rali loquantur, cum in fingulari loquutus fuel it Hjppocratcs.Nara Libio 1.Epidem. ait:« Cto^ovSpin £oeivs ,id eft, Sc hyf o- chondrijcontentio. Etlibro Pratnotionum, hue Prognofticoi uinf hta uvo^ovJriayid eft,in hypochondrio.Mukum enim reftrt hed fare; quoniain non eft nccdfe,vt in ambobus hypothopdrijs fiac Septimtiin ft gnum hdL worrhxgid max futti- Yd, OElauum figtium. Ncnu fi- gnum, non tame fem- per appa~ Yens. Decimum fgnum* Interprets H tppocra- tis err ores* TrAC'jrdiUy & Hypo- c hen dr in > d’fftrunt. Fr&cordt'vh & feptuma tranjuersu* fut diaph- ragma>[nnt idem. contcnrlo ,quoties fanguis critice erupturus eft; fed dextruou* hypochondrium quandoq^, alias vcr6finiftrum3quories rarionc lienispotiffimiim ha?morrhagi i fuperuenrura eft. Hac diftinftio- nem pofuit optime Diuinus Senextcxru citato Prognofticorum, dererminans conrentionem illarn fieri in dextra parte, aut finiftra hypochondrij*. pro dexrra dcxcrum hypochondrium , pro fini- ftra finiftrum mtelligens. Fit ergo diftenfio quapdam fnbita hypochondrij 3fed magis or- dinarie dextri, quia fanguis iri hepate, huiufque venis impense feruet 3& ob feruorem attenuatus maiorem acquirir locum : vafa ideo cmnia magis3quam antea^mplificanturjtendunturqije,-ten- fa intumefeunt, & hepar confequutiue intume/cere cogirurj tumi- dius profundiufq,- fadfum ,eleuatur 3eleuatum maiorem acquirit Jocum . Vnde fursum tumore extenfum , dia- phragma3vnumcx refpirationis inftrumentiSjatcingens, ciufdem d’aphragmatis liberum impedit motum; hinc refplrandi difficultasj fed fugax, vt dixi 3 fiue breuis * quoniam di ftenfio, eius caufa,etiam fugax eft3& parum durabilis. Motusautem impetuo- fusfanguinis in hepate 3 & venis 3durat foJummcdd3 quamdiu e iecore, & vafis 3feruidior tenuiorque fanguis fursutn ex his thoraccm 3 & rursusad caput tranfcendit;quod fane permodico tempore perficitur. Diftenfio iila hypochondrij fine dolore fit iquia non ab Hypochondriorum inflammatione 3 fed folum- modda higaci dilatatione vafoium,hepatifquc, nafeitur. Pi adidtis omnjbus (ignis addere licet fignorum aiiarum excrc- tionum abfentiam, veluti magnum pulfum. Ad hac omnia non parum confer unt3& aras 3& tempus anni3 & Regie, & agrctancis Natura: qua omnia fi caiida fuerint 3 Cn- fim per Hamorrhagiam breui forepramonftrant3 dummodd pro- pofita hadfenus figna appareant. Quafdam Scntentias dodirinam expofitam confirmantes, cx Hippocratis lib. i. Prorrheticorum hue transferre placet, Textus 55. Sedfi j.hac ferieferibitur; Hypochondrij tenfio, cum capitisgrauitate, & furditate qua fplendores pertuibant, fanguinisdenunciant profufionem. Gaknus in huius textus com- mentary ait3 inter figna hemorrhagica 3 repofita fuiffe ab Hippo* crate, in Prognofticis, tenebrofa, Verba hac in hoc cextu po(ita3& DE CRISIBVS. S ini ftmw hypochon- dria difte • ditur,dtt non dm durar. Diftenfio hy pochon- dnj, quan~ do cum,ant fine dolor e, yilta figna H&mof rhagit, uderas,an~ ni tempus, Rcgio , & agn n at li- ra,etia morrhagid pr&mon- ftrant. Fartdfen* tetia }J ip- pocratis,de Jri x mor- rhagia jli" tu t a. Hi’a? fplcndorcs pcmirbanr , idem fignificanr, ac tenebrofa oculis opponi inftantcha?morragia, Textus 5 6. Vndccimo die fanguinis , ftillicidij inftar , fluores difficiles, Galenus in commentario ait: Cum aurem omnes £ na- ribus ftillationes difficiles fine, quoties crafTa?, & nigrfEdiftillatio- nes fuerintjmaximc perniciofashasreperies.Si verd tale quippiam diebusquibufdam , vel indicatorijs, vcliudicatorijs , contingat, certius licet. Textus 57. Qui in horroribusfimul iudicatorie fudant, poftri. die veto, vbi inhorruerint , prater rationem vigilant, hos fangui- niseruptionem incurfurosputo. Textus 58. Quibus principio largum fanguinis profluuium , ri- got fluxionem fiftir. Galenus in commentario air: Eft, quando ri- gorem moderatum videmuspreegreftum fanguinis profufionem in corporis plcnitudine: turbationem etenim in ipfo na- turam ad excernendum, quod infeftat, irritat. Magna igitur ex parte fudores, vomitqfqi biiioforum, & deie&iones, ex rigore j fiunr,contingit vetointerdum , vtdixi,per fanguinis profu* fionem,copiam eqaeuari, Textus 59. Sincopiofa fuperuenerit fanguinis profu/10 } iru# contrarium reuellitur: Ex rigores longi , Senrentia h#c obfeura eft, nec Galeni interpretatio integram prrbecclarita- tcm. Vbi morbumnon fedauerit fanguiniseruptio,exccperitquc cam rigor, vtroquemodo longus reddirurjtum quia difficulter corpus recaiefcit, turn quia pluribus diebus perdurat,magna_» quidem ex parte per circuitum,quandoquc verd, Sr vagabun- de. Hie,iuxtaGaleni mentem ,fenfuseft verborum Hippocra- tis, fedpariunperfpicuus:nam dubitatur,an de morbi longa du- ratione ,eiufdcmq; periodica, aut erracica repetitione loquatur, an verd de rigoris logitudine,& repetitione rcgulari, auterratica. Ex ipfius ergo Hippocratis verbis claritas expifeanda. oltnt ct\fACfypetyietj AaopetfipiyQt puatv : ideft. Quibusab initio, (iuc a principio harnionhagiae copiofar, fiuc muJta? , rigor fiuxionem fiftit, Et rursus ait; dtuop'paysac ptyta *eaxpa;id eft,ex h«morrhagiarigores longi, Hincpacet ,textum Hippo- cratis a nobis ex Gakno defumptum, die prorsus truncacum: ad* coq> peroblcurum# LIBER SECVNDVS Stitllddiu fanguinis mnt , dT crajjl e na~ ribus per- nio to ftm. S gnu lM- mo/rhagiochoadnjs loquenf Hippocrates , ait; Si verdpulfusin hy* D E C R 1 S I B V S. S antuinii tmptio q'iot mor* bos fanet. In htmor- cur aliiuarhio fiat con- uuljio. SeElio 'tit* no h&mof rha^iom H&mor* rhagia vn» modicottt- iam Cnti* C4 , cur mortem ft pe offer# Signu ka* tmrrhagit incertum. LIBER SECVNDVS fulfil to in ljypochon~ dr to yquid indiut. pochondrio infir, pcrturbationem5aut dementiam mdicat.Wonet Gaknus, pro pulfu venrris3 palpitations intell/gi. Nonnulli verd3 voluncpro motu flue magn# artcri# fpinam perreprantis. Grarca vox, HaR/uotf in contextu haberur 5& Latins 3 Palpitationes fonat. fine in hoc fcnfu, fine pro pulfu accipiatur, non eft future ha?monha- gia?certum indicium3quoties ventri inferiori fuperuenit. Naox_* palpitatio}aut pulfus in mulcis perfentitur Hypochondriacis, qui- bus proinde nulla fuperuenit hirmorrhagia.TenendaergofoJum- modoHippocratis eledhor fententia* Se&ione i, Prognofticor, pofita, vbi de oedematc duro 3 & dokotc, ideft 3 de inflammatio- nc, fiue phlcgmone hypochondriorum, loquitur: his in prima circuitionej eriam fanguinis enaribus fluor3 atquc a admodum iuuar, fed requirendum eft 3 nmn dole ant caput 3 hebetudincs fubcanr oculorum ; fi quid enirn horum fuerit,ed (id eft ba?morrhagiam fignificat breui futuram ) tender. Magistamcn inlunioribus quinto & trigcfimoannoj languinisfluorcm cxpe- qUX. . Menftruc- ru future- ram fignu. Rtgons vis. DE CRISIBVS. purgationis, qua*per circuirum repctic. Purgatio quidcfti men- ftrua extra circuitum,debitamue periodum, fuperueniens,V!xbo- na eft, fed potius indicio cft,Naturampra?moleftia morbi,ad ta- Jem euacuationem cogi. Cn'tica ergo vt ftt,confueto tempore vt fuperueniat, eft neceffe, Si vero ceruix d rigore, vel rigoristem- pore, doluerit, fignum eft vergentis fanguinisad fuperas partes: quo tempore non menftrua purgatio,fed fanguinis pernarespro« fufio expeftanda. Textus49. Qua? ex naribus cum furditare, & ignauitace, due torpore,parua eft ft illatio fanguinis,difficilequippiam habet:Vo- minis hisconfert, ventrifqueperturbatio. Sanguinis ftillam,tan- qudm irrirara?, & non vincentis Nature,indicium,vbique damnac Hippocrates: vtlibro 1 Epidcm.conftirucioneTemporis rertia, vbi de aidentibus febribus verba fadens , mox ait: Quibusqui- dem bene, ac large fanguis per nares erupic, per hoc maxime fer- uabanrur: & nullum noui,qui inhac conftitutionemortuus erter, ft rtfte ipfi fanguis proflaxiffet. In Phiiifco enira, & Epaminonc, ac Sileno,quarta,ac quinta die parum de naribus ftillauit,& mo- riebantur. In Coacis eadem deftillicidio habetur doftrina:OcuIorurn reft tudo in morbo acuto, Sc motus velox,& foinnus turbulcnrus,& vig/lia?,& quandoque fanguinis e naribus ftillationes, nihil boni. Et alibi in codem opere, ait: Qua? in diu- turnis exigua apparent fanguinis veluc effluuia, mortifera. Et ali- bi in codcm opere: Vndeamum diem ogentibus fubftilla fangui- nis mala fum: idque cum alias ,turp ft bis ftat, &rcdcat. Item: Perexigua ftillicidia, ma!a. Item; Exigua qusedam fuperapparerc, vciut fanguinis fubftiila, vrinas,fudores,vomitus,deieftioncfque ciifmodfteft quidem omnino malum, fed co peius,quofrequen- tius reuerterinr, Et alibi:Qui ab initio,& concinenter funt Coma- toft, vndcum Capitis, Lumborum, Ceruicis, Hypochondrij, do- lore, fomniexperres;ctiamnc Phrcnicici? Subftillum narium in_* his mortiferumj idque ciim alias, turn vero quartum diem agenci- bus, aut ireunnbus morbum. Mala etiam proluuies alui pr«rru- bra. Et alibi: Si quis in febre laboriofa, cum perhorruerir, nonni- hil critkeexudarit, indeque febris acuta exarferir, funeftum : idqj ciim alias, turn ft in hoc negotio fanguis ftiilarit. Et alibi: Si late- ris morbo lubftillum incidat fanguinis e nanbusjgraue malum.Et Menfrua extra de* bitam pe- riod* vix fun t bona* Fur gut it mendrua Criticvo» qua. Ceruix do- lens a rigo• re,quid in- dices St til a fan- guinis pef- jimurn Si* gnum. Larga fan* guinis ha- morrhagia die critic9 juperue* mens, am* muniter bona. NuUtCJ parent eua~ cuatto, Le- na. LIBER S8CVN0VJ alibi*: Qii* cadunt in Pcripneuraoniam prjerubra mulc&m ftillici- dia, mali funt ominis. H«c dc fanguinis ftillicidio,occal!one tcxtus tradu&i revolui ,quoniamrescft non parui momenti. Eundemtcxt.4fi repetic Hippocrates in Coacis Prarnotionib. hac ferie: Quibus ad furditatcm, atquc corporcm, fubftillum accedit narium j aliquid prat fe fere mali: Profucric autem hos vomcrc , aluoque turbari. Eandem hanc fcntcntiam in i jfdcm adhuc Coacis pradcriplir. Sed fcire par eft, cur tarn frequenter ftillicidium fanguinis ins febnbus reprobauerit Hippocrates . Primo, parca haimorrhagii (licutiquanjisexiguaeuacuatio)damnacurjquia nih l jxmeumeft Criticu, vtcuGaleno confentiut pleriq* Medici:Secundo,esrgtia iuemorrhagia, mala eft, aut mortifera, vt lignum, mala dcaique aut mortifera > vt caufa.Stillicidium morciferum eft, vt lignum* prout experientia compcrtum eft jex quaexperientia axioma mo- do propolitum,nih;l paucum eft Criticurn,emanauiuRatio con- firmat iftiufmodi figni prauitatem: eft porro certum indicium, vel opprclfo prarter modum, vel adhuc fatifeentis Naturae. SubftiL lum fanguinis ,caufaretiam mortifera rationem obtinet, vt bene notat Duretus; quoniam ex irrita contentionc natu ra*, fruftraque tentato fanguinis profluuio, maior infirmitascomparaturjipfe autem morbus vires acquirit cundo,vndegrauiorum turn acccftione natura iam effoetaconumpjtur intotiun, flue vtero# NM faucunu, criticnm. Stillicidiu fanguinis malum vt fignTl* ma- il* Vt (AH' Qutex- ferrmnthr JfatH f>ar~ tlum e q(*i~ bus r, non calefacicns modd, led adurens, in excreta oh. feruan do hear, SiitHeh din»ratio ne quanto eat is fbaiiu Stilltco AitlWy rtf tione quo htatit mo lum. St ill a verb fa»gut».$ in morbe lethifrre nunquarsu vtja, Synceri bvmoret, non tilt to turn dteun• tur > qui a~ Lena mix- ttonis funt expertest fed tile if* tarn cuius ferum vt calorisyaut frigons jfi exbaufiu• Mater ta- ils , & effi- cient sauja atra bths* LIBER SECVMDVS Ceneratio fvneeroru humarum caloris ar~ dm fafta* cet, & quod omne eius ferum fit exhauftum . Pv rmodicum fane ferum in bile vfridi,fiuc £m]ginofa,eiusmareriaIi cauforeman fir. Vndc & eadem £ruginofa,cx porracca,aut vitefinagenira, me* raeft, meracaue, veluti porracea,& vitellina: imd ft ma ferine ip« fa. Pallida autem Tola mixta eft,quia fero mulco dfiuta : Seroau* cxhaufto,ab(umproue , eadem pallida in fla- uam migrat: flaua, accedente intenfioti calore, in vireliinam: vi- celLna adhuc fuperaftfata in porraceam , aur tfruginofam : arrugk nofa verd immodice torrefaCta, in atram biIem}omnium maxime fynccra; Non eft autcalterius hutnoris,auf proprij feri particeps. Probe ficcognitohumore fyncero, vi caloris.genito>ad ftiJli- cidium fyncerumredcamus, quod prauum eft , atq; mortiferum fignum , ratione qualiratis. Niger enim fanguis in ardentibus fe- bribusper nares ftillatim excretus, indicium eft fummi ardoris, vel pocius aduftionis, & vniuerfi incendijmaffe fanguinaria?, Ne- man's fuauiftimi* Stillicidijnigripernicies hacinueftigationede- tegitun Sanguis, qui fursftm ad caput fertur ,tenuior eft fangui- nead infernasjlaterakfqicorporis partes ddaro >quia quod iur- fumpetit,quafifponte, tenuiuseft ijs , qua?deorsiim veigunt .Si ergo fanguinis ad caput delati portio perexigua per nares exeiu~ la, nigra eft, &crafia? confiftenti>,a fortiori reliquusfanguis, in- ferius, partim fponte delabcns, partim drftributus, craftier ni- griorq; caloris adurentis opera,efte debet. Et confcquentcr guttae fyncerar adufti fanguinis e naribus Icibiferi txi- tusargumemumeffe debent. Mafia porrd fanguinaria tora fla- grans ,& in crafiara fubftantiam , eamque nigricantem cornier fa* naturam qoandam atr«e bills a mu lam confequitur,Vnde non in- dicium modd aduftionis efic fokt,fedcaufa perniciofifiima natu- ram mole ft a ns, nimiumque exercens, proritanfqj fua acrimonia. Atraenim bdis,ctfi fa?piusexbiJe adufta , ugi- nofa , mfcatur, generatin'- tamerr ex mdancbolico fanguine fu* peraffato. Sanguiscrgdimpenseaduftus, nature au£E bids eft; pa triceps. Condudendurrrergo , fanguinem meruoi ftillatim per nates cmifium, & ab Hippocrarcinfinuarum, efl.e fanguinem aduftum* vt idipfumteftatur Galenus , & ratio facile per juadef * Non eft tamea negandum , quandoqdtjJJaia tongumi* cftc peftimuuu* Cut U fan- gumis ni- gricantts per nares fit ll antes* ardore in- dtcant tn- urnwn. jttY£ bills generation Sanguis merus ftU- latim ef~ frtens , eft jangms ad- HftuS. f!gnum,tamerC nondum fanguisfucritfuperafratus. Primdcnun mcrbj die, non raid ftcundo, ftdla fanguinis non multiim adufti fuperuenir: Er frpequidcm veneni im'ranns vehemcntia, Natura ad cxcrctioncm ftimulatur. Vidi fepifTime innumeros 2’gros Peftecorreptos , intempcftiuo ftillicidio laborantes ,qui- bus profe&d nullateniis profuir. Sanguis, qui excernebatur,craf- fus erat, & in ipfocxitucocrefcebat: imd dum muJcis venam pro- pria manu fecarem,animaduertebam per Iargain/cifluram,nihiJ, aut permodicum fanguinis concreti exire. Quod fane non a ni- mia aduftione fanguinis proueniebat ,tu n a?grosqudmplurimos non multum vrgerct fcbris,fed potiusd veneno,calorcm natiuum Jatefupetante,& deuaftante* fanguimlqueconcrctionem,vi qua- dam occulta,pi ocurante. Foi taftls propter maximam caloris nati- uiiadiuram fubad tamtam frigus fuperuenit;cuius viitute fanguis concrefcit, & fero, propter concretionem , deftiturus , fluerc, nifi lenteatque guttatim,ncquit. Et cum fero carere videatur fanguis ille, meritd irerusdiei potcft. Et harcdc Excrcn fpecie. Tertium ,qupd in excrctis cbferuandum docuit Galcnus , eft tnodusexccrnendi j fubquo modo tempos excretioms compre- bcnditur,&pars, per quam jpfaexcretio fit. Sanguinis anteuu* ft 11a adhuc, quoad modu, praua eft.Nam fanguinis ftillicidium fit, quotk kuque idem far guis guttatim, & pigro Japfu exit,quod accidit,vei quia malignis copiolifqtie humoribus Natura non do- miuatur j vel quia cadcm Natura d malignis copiofifque bumori- busdiu multumqj opprtfTa,tandem fatifcit,&fubtam graui one- re fu ecu mbit; qua? omnia ex corporis rorpore due fegrwtie fa’pe dignofeirnus. Segnities ante ilia in principle morbi orca, eft fy m- ptoma viriunr nitmsoppreftarum jquod accidit non raid cx eo , quod neruorum principium madeEdum eft, vt in Aulfrinatem- peftate contingcre foletj vel quia in paroxiftnis fcbi iurn peftikn- ■rjaliuin maligna miafmata Coruppetunt,& Cerebrum, caque. a non mediocriter labefadEint.Proue&oautem morbo,fegmties fu* perueniens , fymptoraa eft virium thcetarum, propter iam ex- fcauftum fpiritum,tdm vitalcm, quim animalem , & ealorem na* tiuum prorfusab hofte fuperatum. Natura ergo lie oppitfla cum fuo dominatu humores maIignos,cppiofofcjue>non tcnear,dum iriiUtur, aut fatifcic > guiuruin fanguinis exicuai cohiberemi- DE CRISIBVS. Peffifens (hlhctdiu tfttempefti- Hum noru pro fait. Sanguis k xeneno concrefcers pot eft: tarn ctiam ok jugus. Alodui excerncdi in excreii$ obferuan* dus* S anguints fit I la main quoad mc~ dumt SiHltCtdlH quid > O' quasoh can] is fiat, Segnttus cordons in prmctpto morbt qua* le jympto- ma. I Segmtid cauja* LIBER SHCVNDV S Humor* rbagtd vt- rj > &fa* kttsris, nime poteft. Sanguis ergo non cum delc<3u, nee copiosc, dcuti critice fieri confueuir, fed guttatim, 3c confcqucatcr prauo cum cxitucxcernicurj &cu n taliscxcrcrio, fympro mtis, non Grids, rationemhabeat, Medicos,quocicsapparcc, priou intuitu noa mo dice deter ref. Non folu ti obprauum, indcbicumquccxeundi modam, f;in- guinis ftilla mala eft, fed prarterca quia debiro tempore nunquim fere accidie: Fir enim, quad Temper, in morbi pritreipio, aur aug- raentoj Critica vero euacuacio, vt falutaris dr, in morbi (taru fu- peruenirc debet. Nature ergo irritatar & opprdf* indicium, eft ftilla fanguinisjintcmpeftiuo tempore apparens,veluti n icura? do* minantis dgnum, fanguis liberalitcr die cricico cffudis. Svd fjterj cogimur, ftillam fanguinis diebus indicibus ,aur Cnt.cis appa- rentcm,effe eertum mortis indicium; vt viderccft in hiftoria Phi- lifci, cui ftilla fanguinis fuperuenit die quinto, Sc d c fexro intc- rijc . Meconi die quartabisfangui i s ftilla fuperuen t: ScdHp* pocratcs die quinto caput calidaaqua fouendo Ibcr lem ex >ta. , dne qua de Meronc aftum efter. Srift c:- diumdie vnfecima fuoerueuiensin Co ids damn u’r.Dam utur diebus indicb'js, 3c Cnrici ftillicidiinn ,q n*a huiufnodi mortis Coacisftillam quartod e fuperue- niencetn daennat H ppocratc , in ]uieas; Si cut ardenrer K’brici- canti, 3c quarrum moi bi diem agenti, fiuga is fluat e naribus j gra- uifli num habet malum: nid quid aliud bonum accefterir. Idem d fiat quinto, mmuspericulofa n, Vc autem refte inrelligantur ver- ba ilia, nid quid aliud bona nacccftl-rit, ad memoriamreuocan- daMctonis hftfona. In hoceni n, poftq aim die quarto langui- nis ftillaapparuit, die quinto hberalis haemorrhagia vifa eft * ve- Jutipofthanc imperlcdam Cridmcrebra ha?morrhagia.Legenda denique alia Hippocrans Sentcntia in Goads, quar hac feric Icri- birurjQuibufcunqjfebrium mtqSjoborca fternuratione, fangui- nis ftiiiicidia funtc naribus; d quidem vrina quarto die hypoft a- dmh ibeatalbacn, vacationcm morbi ieptmwioreoftcndic. Hisdcmonftrac Hippocrates, in morbi pnncipio nullam dcri farlidter Cndm: omnia enjm tunc cruda. Stillicidium tamcn i fuperucnienrefternucafjone, boni luccdsus prxludium die po- aftjdummodo dgtu vo&ouis ia vrinis quarto die appai cant. St ill4 fan* guinis cur moln. St ill 4 fin- gut ms die* bus indict- butt nut Cnticit apfurenSt eertum e(l indteiu/ru mortis, yl qU4 C4- lid A hi morrhagin ixcitat. Stillicidiu dxmnqt iiippocrx- w% Expltca- tur tii$* StilliddlH ffcrnttta• none con- pques vnk turn Jtgnts cotiioaii tn vrtn suborn tjt omms. DE CRISIBVS. Stillicidiumenimpcrfctnali eft ©minis, fed dum fternutamen. turn fcquitur,& in vrinis exeat album fcdimcntum,malignitatcm, &omncm perniciem deponcrc videtur jquia h*c figna virium-* robur indicant. Sternutatiocnim eft Cerebri concuflio, fatu aim, a va- rtjs morots hberat, Ven& hi dales’01 extern*,a- Fainter- ”*coch baS miatperil- Us corporis toems pie- thorn ex- purgatptr. /iamor- faxfuem- pejhtio,qui morbicu- rentur, SAnguinisemcuatio per venas harmorrhoidales 5 inter CriticaseuacuationeSjqua? foil’s acutismorbis frequentius accidunt, locum concefs£re Medici, experientia duefti. Sed quia raro Criftsacutishac via fuperuenir, Hippocrates ipfe , & Galcnus,prarcipui, aut foli Medicina?Principcs,pra:nunciah£. morrhoidum figna neglexerunt. Et meriro>quoniam, pra?ter ab- fentiamfignorum aliarum euacuationum Cricicarum , vixpecu- liari vllo ftgnoharmonhoidalis cuacuatio mox futura pramofei- tur, Vnde inter folemncs cuacuationes Criticas hanc non enume- rauit Hippocrates in Coacis Pramotionibus, dum inquit: At veto morbi acuti iudicacur fanguine prorupro e naribus in rempeftiua Crifiifudore item multoiatque purulenta Vrina,& vitrea, Jauda- bili hypoftali , qua* cumulate funditur: turn abfceftli et- iamcommemorabili j ncc non mucoid &cruenta aluo repented* tata (dyfenteriam vomitionibus minimema- il's in Crift. Verum ,vtdixi, experientiacompertum eft ,Iuuencs, & multos in fequenci #tate conftitutos, d febribus, alijfquc malis liberates fluxushamorrhoidalis mteruentu. In iuucnili dutcm3 & conftftenri potiftimiun atate,multis vtriufq,- lexuserumpit ex ha> morrhoidalibus venis menftruatim fanguis,quia iniilis atatibus multil raelancholici languinis generatur: qui pra? fuo pondere li« bentiiis deorsum,qud fuisum,inclinar.Lib.5,noftr£ Phyfiologia, monuimusjvenas harmorrboidales in internas3& externasdirimi: Et per internes cacocbymia, fed pracipue tneJaocholicum humo- renij ex vena porta delatum,excerni:per externas ver63qua? lunt ramuli rami hypogaftrici ddeendentis, corporis vniuer/i pletho- ram cornmodiflimeminui. Htitanon Iblum meJartcholici atfe- dus3 led oranes vifterum inflammationes3 & febres, ha?monhoi- dali fluxu3 rempeftiue, & debite fuperuemente, curantur. H ippo- crates aphor.2 5. Sanguinis nigri, id eft me. Jancholici, per inlcrnas vias 5id eft venas ha?morrhoidales ,eua- cuationcm iaudat.Itemlib.6.AphoiiftiM i.ait; Melancholias,# Ncphritjcis fuperueniemes » bonofunt. Aphori- fmo 21. eiufdem Jibri 6.fequentia etiam habentur: Infanis, fi va- rices, vel haemcrrhoides fupcruenerint,infania? folutio. In Coacis Prarnotionibus fequentia habet: Qu# Apopledicis veniuntha?- morrhoides, falutares: peftifera aurem perfridio, atque ftupor. Notandum hie eft , ficuti ha?raorrhois pro , hac in latiorifignificationeaccepta, accipiturab Ariftotelelib. i.de Generat.animal.cap.19.vbi Vtigitur inaluodiarrhara ex cruditate eftific in venis alue ba?morrhoides, ipfaquc in primis fnenftruoruiru Ex Coacis Promotion ibus vnum colligere poffumus fignum, inftanrcm fluxum ba’morrhoidum prodens: Eftque lumborum dolor. Dolorifica in lumbis mala , fanguiflua. Gra?cc enim habc- tur vox, d/uop'pcixa} qua’ licet bene Jatine fonet, fanguiilua, op- time tamen bamorrhoidalisjvel bemorrhagicus fluxus dici potcft. Vulc enim Hjppoc. dolorcs in lumbisexcicatos , effe pranundos fluxus fanguinis per iufernasvias , vel dolorifica ilia lumborum mala fanguinis fiuxum deorsum exdtare, Ec quoniam no per ha?- morhoidaJesfoliim vcnas, fed etjam vteri ,fanguis profunditur, idcd dolor lumborum, arquiuocum, & non peculiare fignum flu- xusbarmorrhoidalis ftarukur. Peculiare tamen fortaftiseuadtt, fi homini mclanchobco, & melancholicam agenti vitam,continget. Senrcntiam citatam,altera, qua? eft trigefimaodaua Sedionis 5. Jibri i.Pronhetic.confirmarc videtur: Lumbis,inquit, dokntibus ftomachi dolorcs accedentes,fignaeruptionis fanguinis puto,no- ram queprogreffam . Galenus fenrentiam banc exponens, inquit: In hisigicur vacuationem per ha?morrhoidas expedare oportet. Pfjftes aurem non foliim id fore pradicere, fed & propter ha?mor- rhoidum retenrionem ea fuiffe conijcere, magifqj, fi eius, qui ha?c patitur, tcmperaturam videasmelancholicam , vt tibiexdidis non folum futuri, vcriim & prateriti, & certio prafentis fit, Nem- pe cum abalijs diftindusfuerit lumborum dolor, & card pra?teriti quidem eric pranotio, quod & antea fuiffe illi per ha?- morrhoidas vacuationem noueris: futuri, quod & nunc eric; pra« fentisautem affeqmd. Catar- rhoka. hamor- rha&a cMf#. LIBER SECVNDVS quoproculdubioeundemloquendi modum mutuatuseit muto- teles, de quo fupra loquuti fumus. Prater dolorem lumborum, multi, quibus hamorrhoida mox funtfutura , quendam inanoperfentiunt pruritum; imopruri* ginofodolorealium nonraro vehementiorem, veluti quoddatn excernendidefiderium.His pr£fencibus,vnacumcommuni turba- tionecritica, 3c vacuitateftgnorum aliarumexcretionum , veriE- milceft 5 hamorrhoides in foribus eftc. Quarum fecuritatem , aut fraudcm obferuandam docet Hippocr. Jib. i. Epid. fed expreftiiis lib.6.Epid. feft. 3. aiens: Qui fanguinem per ora venai um, qua in ano funt, profundere foJenr, neq; morbo Jaterali, neqj pulmonis inflammatione,neqivlccre esedentc(phagedanam dicunr,) ncq; furunciiliscorripiuntur, ncqitubcrculis ,qua a cicerum fimiJitu- dine thcrminthi dicuntur, ac fortaftis ne lepra quidem, fortcque, neqi alijs id genus, Intempeftiue camen curati multi, breui huiuf- modimorb scorreptifunt ,eamqueobcaufam perniciose habue- runt. Quod & in reliquisabfceftibus, velut fiftuliscontingit, qui aliorum medela funt, Et in his quidem videndum eft, quibus morbis,quafa qualis totius corporis concuRus, Sc. turbatio. Libro cir.de Tretno- re, Palp. See. cap. 6, a Galeno dicitur Rigor eRe fenfibilis, fubita, vehemens, Sc violenta perfriftio, in Ratum prater naturam dedu- cens; Calorcm enim natiuum tunc refrigerari docet: quod falrem verum efl, R ambitus corporis calor confideretur: qui fane rigoris tempore nimium opprimitur .Quoties autein cacochymia e minera fufeitatur , Sc quoquouerfum diffunditur , Calor natiuus habitus exterioris corporis, vc fuppetias internis partibus adferac, eafque afuperflukatuminiurijs vindicet,confeftim confertimqi intus recurrir, Sc reliquo calori nariuo adiumRus impetum in rem molcRam faciens, partem eius non exiguam ad habitum corporis impelliti quandam non raro portionem ad ventriculum,qu£ hinc per vomitumcxcluditur,-quandam quandoque partem ad inreRi- na, qua? rurshs per podicem cxcernitur; alijs vicibus biliofa mate- ria plenitudini annexa fursum ad caputckiRime fertur , Sc vena- rum narium extremas referans oras , cxcitat: Si autem in mulieribus inRet, men- flrua purgatio breui proruptura eR. Rigor quidem, Sc vomitum, aluiqj fluxam5&fudores>&ha:morrhigiam ,ac mcnRrua prouo- cat: dummodd tempos congruum infiet, Sc Rgn a apparear coRio- nis.Qui Galeni dothinam cap.citato Libri de Tremorc > See. prje- IjbauitjhuicdoCtrina minime refragabitur; quoniam rigoris tem- pore calor natiuusper plures infukus noxia extrorsu.m propellcrc contcndit, & viciilimabhumoribus, vias omnes obRruencibus, prohibitus. Sc viinalcum Rue prolunditatem corporis rcpulfus, ad proptium principium, Cor,refugit: inde rursirs in hoRem vio- knto cum impetu erumpens,fefc parumper explicat, Sed reniten- Rigorit ex Gal'enq* Dimca- funditnrj' calor nati- ut,sPartt* exit mam t>uwpe - cunu> vt %clrje fellah cr aHt'nar- Rigcr vo- mitu>ciiar~ fhdiHm-. fur dorem,h&- morrha- giam » & menftrucLj ciet. Catoris nattui co- nattis tern- yore rigo- rs. LIBER SHCVNDVS ResiCtiius moueri, quietcmt- rUJn‘ngore commode aliquk quodnant- ram mol** *iU' tecausamorbihcarepullam accipiens, ad mtenorarecurnt, oed nequietcpereat, rursus in hoftem nouam molitur cruptionem; & ira viciflfim calor natiuus, &caufa morbifica 3 aduerfis iinpe- tibus , & repulfibus pugnanr, donee fortior adutrfarium fupc- ret, Quamplurimos in febriJibus acccftlonibus ob acrem confli- dum3 temporerigoris maximeinitum 3 perijfTe docer Galenus 3 Sc frequensconfirmatexperientia, Quotidcunque verb vidrix natu- ra morbj caufam domuir, per fudores,aut aJiter, eandem fcliciter excludit. Concludendum ergo3in rigore vehemences fieri motus, adeoque tunc commode per aliquamconuenientcm viam cxcerni quod moleftiam Nature infert, * I His preehabiris, ad Sencentiam Coacarn redeamus, que dida- bat3 febrem laboriofam (id eft 3 laffitudinariam , feu laflitudinem comitem habentem) quam rigor preedfir 3eflc fignum prorupru- rc menfttua? purgationis 3 auc hemorrhagic 3 que vicem fuppkt dcficicntium muliebrium j quarque falubrircr cietur 3 quando fa- dtus eft humorum impetus ad caput. Nam hemonhagia tunc non fuperueniente3 multa de nouo maia in capitt, & interpofitis par- tibus 3 qua? videlicet inter vterum3 Sc caput fits funt, emergunt. Ex menftruorum equidem fuppreftione, effera 3atqueperhorren* daenafcuntur/ymptomata3 que numcro inferiora non funt ijs, qua?ex hemorrhoidum fuppreftione oriri monuimus: imo muiie- ribus contingentia ex menftruoruro intenr.peftiua fupprdfionc_a> mala3 tain ferina quandoque funt 3 vt utiffimemortem inuthanr, aut vitama?rumnis plcnam foueant. Piurimorum accuratiftimam deferiprionem habet Hippocrates Libro i. de Morbis Muljcrum, vbi poft fextum mcnftru# iuppreftiums mcnftm, hanc eandem in- curabilem efle referr. Nonfcbrilem modo rigorem 3fed horrorem 3crnptjonismcn- ftruc prenuntium efte docet Diuinus Senex3diuerfis in Sentences Coacrs, Qua?, inquit3 in horrorc3 funt Iaflitudinc>& capitisgraui- rate; muliebria ijsprorumpunr. Et alibi poft ha?c: Crebri horro- res, cum Jafticudine, Sc capitis grauitate3& colli dolore3muliebria dent profuse, Atque id fub Crifim oborcum , mouet tuflkulam cum rigore, Etfi in horrorc mufaili3artufque 5 ac vniuerfa corpo- ris compago, non moueantur, ficuti in rigore fit 3 fed ipfa corpo- ris lupcrficiaJis pars, vircutem umen habet ciendi menftrua, quia Jtf enjiruo- rum preru- pt tit or u in- dicium. H&mor- rhagia vi- cem [upplet menfruo- rum defi- cient ium. Ex ftp- preffionc.> wenjiruo- rum>& hs.- morrhoidu> horrendA-j najeuntur [ymptoma- (a. Supprejfio m enji um~> quando in- curabtlis. Sign a pro- rupturx mcnfhujt purgatio- nil. H on or a rigs re dif- far. habitum exteriorem corporis commouens, vicinas confequenter commouetj & partes fubindeomnes, ac vena?,ninjia plenicudincj Jaflkudincm pariente, ob menftruorum rerenrionem, Jaborames. contentos mouenc humores i qui aliquantifper moti fuum curfum ex inftituto nature pradcriptum ad vias euacuationi deftinatas in- fle&unt 5 dirigunrque. Antequdm tamen ita ad exitum periods muliebria difponuntur humores, caufa horroris ex venis exprimi- tur, &ad cutem delatd , atque natiua caloread interiora receden- te, horror acceditj qui non fccus ac rigor, a lumbis in mulieribus incipit. Rigorem a lumbismuJieribusexordiri docec Hippocrates Jib 6.Epidem, hac fer/e.-Rigores incipiunt muiieribusquidem ma- gis a lumbis, & per dorfum ,& tunc in caput: Verum & Viris po- ftctius, qudm a priori parte. Horrent exceriora magis, quam inte- riora corporis, vt cubitorum, femorum. Sed etiam cutis rara; id veto pilus indicat. A quibus autem alijs ngent fortafte vlceribus, incipit ex vafculis; id eft (vt in Commentario loquitur Galenus) ex humoribus prauis intra vafcula contends. Hanc do&rinam in Aphorifmis, vbi maxime fuam ipftus fententiam cxplicat, vt in_j» Commentario loquitur Galenus, planiiisexpofuiftc videtur. Li- brocrcnim y. AphonTm. hacferieloquitur: Rigores incipiunt muiieribus,ex lumbis magis, Sc per dorfum perucniunt ad caput: Viris vcro parte corporis pofteriore magis, quam antcriore,velu- ti exfemoribus, &cubitis: Sed Sc cutis ijs rara eft , id quod pilus indicat, Galeni dodfcflima expofidohic locum meretur: Rigores, inquit, omncs incipiunt quidem cum lenfibihfr/gorc: paradores autem non folurn ad fufcipiendam,fcd etiam fentiendam frigidi- catem, funt donft parrcsrquare non abfque ratione hinc rigores in- choant, Sc hi citiiis hunt Muiieribus, quoniam Foemina eft natu- re frigidior,arque imbecillior. Rccurr/t autem hinc rigor incipics, ad principiqm neruorum,fcilicct caput,celerrimc fa&a per fpina- Jem meduliam compaftione, quoniam Scipfa , natura frigida eft, four Sc Cerebrum, Sc propter lubftantia? moll idem, vt Cercbruin, akcrationem facile fufcipic, Ex partibus autem anterioribus ri- gores non inchoant,quoniam calidiorem habent,qudm partes po- fteriores,temperaturam; huiufqueargumentura (limit ex cutis ra- ritate ; rursiisque raritatisex pilorum mulritudine.Dicftum eft au- tem d me dcgcneraciuncpilorum fufficienter in Commenrarijs de tempei at mis. D E C R I S I B V S. Honoris C4*l* Rlgores in nr.tlierihus a lubis in~ choantes, furfum ad caput pro- repHn':iftj viris a co- xis & ch- bitis. “dorft Rigor, cur Cl' * p nf inches * partitas ‘‘ LIBER SECVNDVS Argumentum ca1oris,eft pilorum multitude, qui inanteriori- bus corporis partibus muko feracius,quam in poftcrioiibus, cre- fcunt:quia parrcs nobilcs, & calida,JCor5& qudm pofleriores partes corporis muko magis indinant. Vnde a pofleriores , quam anteriorcs partes,muko promptiiis refrigeran- tur ,quotiescaJornatiuus (flucnsfcilicet ) exteriors deferens , ad interiors recurrit: velquoties abexterno fi igore corpus alteratur* Pmerea, partes pofleriores magna,numerofaque continent ofla, exfuanatura frigida .Rachisenim inftarcarinse retro fltaeft,qua? feptem Ceruicis vertebris, duodecim dorfi, quinq,- lumboruni_*> quibus os facrum,quinque aut fex oflibus coa!efcens,Iicet addere, conftat. Pofleriores ergo partes facile frigoris imprefliones fu- feipiunt. Menflrua? purgationis flgna compendiose Galenus hac ferie propofuitLib.g.de Criflb.cap.vk.Grauitas enim lumborum effa- tu digna>& dolor,& tenflo hie menflrua antece.dk. Grauitas lum- borum a plenitudine oriturjlumborum quippe vertebris etiam ve- na caua defccndensccextenditur, cuius inferior pars repletionc, menflrua periodo appetente, laborar* veluti vena fpcrmatica.’ , & hypogaftricapropago ,qua? in vteri corpus difleminantur. Exca- dem i epletione dolor , & corporis vteri tenflo nafeunrur. Eodein quippe modo in menftruis proruptuns , ac lucmorrhoidibus, ra- tiocinandum. Vtrcmdcfini-am , dolor ,& grauitas ,ac tenflo in lumbis, in_* vteri regione dolor pariter,& tenflo,quam hypogaflrij tenflo con- fequitur, appetentibus menftruis, quafl ordinarie percipiuncur, Praeterexpoflta flgna, faminisfebre vexatismaior bis, vteriqiregionCjdolordque aceibiores, Rigor, aut horror,in- ftantiEus menflruis, aut his fuppreflSs,praterquam in grauiditute* vt loquitur Hippocrates Lb.j.Aphoiif. 61. fuperueniunt.yEftum alicuius nota?, aut dolorem,aut r igorera,horroi emue, non femper menflruam eruptioucmpracedunt , vtquotidiana docet experien- tia. Nam multa? muiieres fanguine puriori,& omni pene cacochy- mia vacuo, referee, nihil moleflia ingruennbus menftruis perci- piunt i & folummodo ex humidkate pudendum irrorame, & fen- flm in femora dekdbente , ciumpcmia menflrua animaduertunt. 6td dehisfatis. Till cur co. fto [ions in partibus anteriori- bus, quant poflertori- bus. Eachidis JJtUSyC? cemi-oj. tio. Crauitas lumborum i iide yro- ueniat. Dolor ,gra- vitas 3 GT u*fio>[igna orumarui-> tr/crjlrmru adiunien- tium. Rigor 3 vel horror , do- lor *cer~ bior 3 & £jlns »dum jelncttam, aducmunt. Sign a me- firuorum-t enarrata-j Kofemper sparer An- te erupt io- nem men- (Imermn in quihujdam ftmirai,* DE CRISIBVS APPENDIX. De quibufdam rarocontingencibus Excretion!' bus Cricicis. INfuperioribusdi&umanobisfuit,praterfeptem emimera- tas Excretion is Critics fpecies ,odhuam dari ,qua?fputatio dicitur. Sed nihil Exaetiojquoniam nulla habet fig na pracedentia certa,prater, fortallis, fignorum aliarum excretionum vacuitatem, qua? menfiruis prorupturis3ha?morrhoi- dibus,& alijs ferme omnibus,cogruit. Sufiicit ergo foreraniorum, & frequentiorum Euacationum Criticarumfigna precedential propoiuifie. Verumtamen licet qua?dam alia? Euacuationes pra?- nuneijs carcant fignis, non proindedefinuntefic Critica?: vtcon- itat ex Hippocrate Libro de Crifib. fine ludieijs, vbi ait; Capitis moibo vehementer aflFe&o, fi pus per aures ,aut nares effluxerit, morbum foluit, Et in Coacis Pra?notionib. ait: Ex capitis dolore Jiberatpusenaribus effluens,aut fputa crafifa,& inodora, Liberat quoque & vkerum eruptio; interdum verb, & fomnus, ac alui flu- xus. Per fputa craffa inodora , intellexit Hippocratesmucum, craflamque pituitam co&ione fubaftam, Mucus enim, vel picuita tenuis, coftionecrafle/cir,& per os ,aut nares rcie&a, dummodo inodora fir, bonieft ©minis* quia omnicarer putredinc . Libro 6. Aphorifin.io.fequentia leguntur.Caput dolenti &circumdolen- ti, pus, aut aqua, aut fanguis fluens per nares, aut os, aut aures, foluit morbum« In Coacis, Crifim crucnra expuitione faftam-rf Jaudat, inquiens: Quibufcunque mulieribus, oborta febre, dolor mammarumincidit * indenata fputi cruenti non Leculenti expur- gatio , moleftiam oennemexoluit. Licet alibi fpntum cruentum damnet Hippocrates,hicidcriticum fiatuir, & rationabiiiter,quia fputum cruentum cum dolore mammarum,indicat menftrua?pur- gationis fuppreffionem, & confequenter plenitudinem: Quam ob caufam ftbres acuta: frequenter luperueniunr. Febrili ardorefan- guis attenuatur, & feruet, furfumquc non fegniterpercurrit , & a febre ad curfum concitatur; & vbi fubfiftit, ibidemnaorbura dfi- cit. Quotiesergo in tnammis flabulatur,eas infeftat, in ijfdemque Sputatio, ottaua Ex cretionis Jpecies. Sputatio non habit [i$na cet~ ta, Euacua• ttones Cri- tic£ igno- biliores. Pus ptr auresy ant naves ef- fluent t ca- pitis do lore foluit. Sputa~> crajfa, O' inodora* Sputum omentum aliquando oriticum. Doloris rnammarA caufa. 44 6 doloremcxckat:qui dolor mamimrurn a febre.i. febns3fupcruc- niens,memonam renouat focictads thoracis,mammarum, vods, &genkalium, vc loquitur Hippocrates lib. 2. Epidem, Mammis porro, St vtero, per vafa ijfdem communia, focietas inrercedit: & quoniam mamm# cum thoracis partibus focictatcm ha- bcntjfacilis ex ijfdem mammis fit cranfitus fangpinis redundantis iatra thoracem. Vidua quidem funt mammarum,& partium tho- racis vafa, (Sc mutua n oliiciorum co nunicationem pra?ftant. San- guis ergo ille copiofus commode per os pure expukurj dico purcj quia merus fanguis, nulli fputo, pnefertim albo, permixtus, ex- cernitur, ifque fortaflis concretus i quia , fi e venis internis thora- cis in thoracis cauitatem effundkur ,concrefck, & d pulmonibus fugitur, vt per os deturbetur. Si tamen fanguis ille ad gutturis vc- nas percurreret j auc ex pulmonibus immediate excurrercr 3 ante expuirionem non concrefceret/ed rubicundus&purus eijccrctur, Sc non obfeums, auc fjcculencus, aut puniceus, Extat adhucin Coacis hsecSententia : Stcrilibus voraitio fan- guinis, adconcipiendum prodeft. Vomitum verd fangmnis da- mnatabfolutc Hippocratesalibi in ijfdem Coacis , fed hoc in lo coeft Criticus. Quoniam is menftrui fanguinis rerendoni fuper- ueniens, feminam ab omnibus angu ftijs iiberac , & ad incegram fanitatem reuocat. Sanguis porro tunc vomitu cxcretus , vel rubi- cunduseftj vel rubicundus,cx pulmonibus, aut ipfo ven- triculicorpore effundkur, Sanguis cnim copiose ex pulmonibus ad guttur,& fauces, impetu reie&us ,quandam vomicus fpeciem park: maxime verd, quoties gulam atcingit. Ex corpore parirer ventriculi fanguis rubicundus reijei poccfhSi tamen aliunde cran- flatusfanguis in eius cauirate conquie/cir, in gramos degenerar, & grumofus vomitu reijeitut, Serofiras quidem a lumbaribus ve- nis in menftruorum fupprdbone ad vcnfiiculum tranfmifTa , vo- micum ciet,& Cardialgiam: bmilitcr fanguine ed rranfmiffo, fan- guincusckatur vomicus. Fada quidem raenkruorum cohibito- rum anadronie,fiue afeenfu ad hepar, fi in eo fanguis fubfikkjhy- dropemparit: Si ad pulmone, ibideinq* kabuktur, peripneumo- niam, empyema , phchy/imquecxdtare confueuic: ad Cor tran- flatus, fyncopen, Sc mortem. Sin akius ad caput rap’arur, rccur- ratue fanguis, omne genus mali, quod cap id accedcre folet,pro- LIBER SECVNDVS AI am'n&y cum lr te~ ro , & tho- racis p rr- tibusifjcie- ta tern ha' hear. Tr omit us fiaguinih fieri I thus ad conci- jnendupro- de!K (OHomodo diyiofca~ tur, ex qua parte fan- gUlSC HO' matiir, ' \ CardialgU can fa. Ex men- [}ynoru fup~ preforuntj an a drome ad vanas pane Si va~ ri] morhi jliliU, DE CRISIBVS. 447 ducifj aliaquc varia in alijs partibus. Vnde Hippocrates in Coacis Pramotionrbus ait: Salutare eft* rnulicbria non cohiben. Nam in- de veniunt Epilepfia: ; quibufdam autem profluuia longa veneris, vearbitrorj nonnullisetiam ha?morrhoides. Ecalibi in codem-* opere:Lumborumtenfio,atque pedum,ex muliebnum abundan- tia (id eft fupprefta)in fuppurationem abic. Turn qua: abaluo va- rie p'gro Japfu exeunt a?gre, vifeida , fardi odorjs ,ftranguJatoria pra?rer ilia iam di&a, fuppurationem inducunt. Tales autem arbi- tror nonnihil delirare. Excretio ilia fanguinisperos ,cxpuitione, aut vomitione, fa- dh, vices corupletas fuppreflionis menftruorum, vt profit 5 gererc debec; id eft ,quantitas excrcti fanguinis ,cohibit£ quancitaci re- fponderedebet.Sputumenimvnum, autalterumcruoris, non eft Oiticum; & fputumcuiftaminaqua?dam fanguinispermixta funt, quale eft Peripneumonicorum , non eft iputum fanguinis propne. In Coacis ,de fanguinisfputoloquitur hac ferie Hippo- crates: Quicunque fanguinem fpumofum fpuunt ,dextrum hypo- chondi ium dolentes, de hepate fpuunt, & multi pereunt, Et pau- 16 poft , ait: Sanguincm fpuentibus confert ,vcfintfincfebre ,& tuftiant, ac doleant leuiter, & vt fputu tenue fiat ad dies bis lepre. Fcbrire verb,&tulfire, ac dolcrepertinacitcr, &fanguinemre« centem Temper fpuere, incommodum eft. Delanguims voraituidem pronunciandum , de cuius bonis, malifqj conditionibus, in Coacis,vt fequitur, loquitur Hippocra- tes: Quibus eft vomitus fanguinis, febrismu)ra,& dolorcirca_* mammam, thoracem, & dorfum ; quibus bite omnia Hunt, breui moriuntur, Quibus autem non omnia, neqi valde,tardius Jnflam- mati autem funtdiebus quatuordecim,ad fummum. Et paulo in- feriiis, inquit: Qui fpumofum fanguinem vomunt, dolorc infra Septum tranfuerfurn non exiftente, depulmonc vomunt. Ec qui- tus quidem magna in ipfo vena rumpitur, multum vomunt. Sc in periculo verfantunQuibus verb minor,minus educunr,& lecurio- res funt.Hic de fanguinis vomitu,qui ex ruptionc vaforupulmo- nis oritur, vexba fecit Hippocrates. Sanguinis verb Critica vomi- tio, venarum anaftomofim, fiue apertionem ,confcquitur. Mul- tum ergo refert feire, an via excretionis fit idonea, nec ne: fimili- ter an fanguis fie ruber, an nigricans, an liquidus, *\n craftus. In SupprtfJU ntratjym- pomata. vt (it tn- t*cum,quid Sanguine fyuennbus, prognofis *x wrmtti Jatfsmms* Sdguintm e pulmont- bui in Htmor- rhagia tnnarbit chronidst mala terdumfUt dum ccpio- [us fanguis f ambus vna parte in alteram, in qua iubfiftit, dicitur*Et ha?c eft prima fignificarioarnbiguaabfccflus. Vel dJcamuSjAbfceftum prime pro decubitu hurnoris in aliqium partem, in qua ftftk, tumoiem- que aliquera vtplonmuro exckat,accipi. Seomdo, pro excretions Print flU- itcidtum, e tidtn do- lot$ficum» critic um-t quandoque eJJefolet>& ab/cejjus di ettur tity- focratt, Dianhaa, nut dtjen- tena > aut vrmt ex- totum c or- I its exyur- h:jarkmu «ct>$nur* , a * jihfccjfus fnma *;£- ccptto, S ecundd^ p C/.pCtitlO 4-bj.CCjjMS* D! CRISIBVS. humoris extra corpus. Tertio, Abfcetths pro migrationevnius raorbi in alterum, fomitur ab Hippocrate Libro i. Epidem. Se• pHrantuu Quidpro- jiejfus,* 4J» pocrate fermo erir, Nam abfceftu multi iudicantur, non fecus , ac Excretionc. Abfceflum tamen hoc in loco accipimus cum Hippo- crate Libro 2.Epidem.fe<5Li,proquouisdecubitu,ftue depofitio* nehumoris ab vnaparte in alteram i ita tamen , vt in hac alters Ifloram contrahat , fakem aliquam . Poftqudm ea qua? iam antea a nobis ex Lib. 2. Epidem. feet. 1. translata funt , feripfit, fubiunxit fubfequentia; At Abfceftus,quibus h£tc non fiunt,funt velut den- tes, oculus, nafus, fudor. Sed & qua? fub cutem afeendunt fords tubercula, velut putrefeentia, & qua? fuppurantur, aut vlcus, aut ciufmodi puftula?, aut fquam*e, aut defluuium capillorum , vitili- gines, lepra?,auteiufmodi, qua?abfceftus funt aceruatim > ac re- pentefluentes,&non femiiepentes,& qua?cunque alia di£ti funt* ftfi non pro rationis Excretionis morbi dignitate hantjveluti Te- meni Nepti,exmorbo forti ad digitum decubuit, quicum non fufticeret ad fufeipiendum mm bum, recurritj mortua eft, Abfccf- fus autem per venas,autper aluum, aut per neruos, aut per cu- tem, aut iuxta oftd,aut fecundum fpinalem medullam,aut fccun- dum aliaseffluxiones,os,pudendum ,aures, nares. Hie Hippo- cratis contextus continuus eft textui fuperius d nobis tranferipto, qui hoc ordine incipit: Abfceftlis vcl per venas, vel per neruos,vel per ofta, vel alia diucrticula(flue emotiones,vt alia verfio habet.) Boni autem funt, qui infra morbum fiunt, veluti varices * &reii- qua a nobis tranferipta. Quoniam ambobuscltatistextibus tota ferme abfcefsus natu- ra, licet obfeure, exponitur, per capita, fed breuiter, fingula exa- minare decet. Abfceflum ergo per venas fieri fapieter dixit,&qui- dem primo loco* quia, fine abfccftus accipiatur pro effluxu humo- ris extra corpus, fiuepro decubitu fiue depofitione humoris a par- te in partem, femperquafi per venas fit 5 id eft huraores per venas currunt ,tranantueabinternis partibusad exrernas, & viciflim ib externis ad internasj& per vtrafquead cauitates manifeftas,vt vi- dcre eft in Diarrhea, qua? nafeitur ex humoribus effufis ex venis mefaraicisin imeftinorum capacitatem : Pariter ex Cerebri, feu poniispia? matris vafts humor fuperfluus in Cerebri cauitates ef- fundicur,& illinc ad Transferunturautemhumores extra venas triplicitcr. Prim6,quando per venasrarefaftastranfu- dant, &tranfcolamur humorcs 5 Sc hxc translatio humoris, LIBER SECVNDVS ufhfcejjus, fine pro ef- flu xu hu- meri f» [iue pro decubi- tu tur»qiitiji femptr fit per venas. Tripliciter humortsje- runtur ex- tra vcrtAS. DE CRISIBVS. vm'fowcGrxcis dicitur.Secundo fit translatio, quotiesvena*, ru- ptione,incifione, erofione,contufione,aut alioquouis modo,di- uiduntur, & tails diuifio Sjsapscw appellatur. Tertio fit humorum translatio, dum ora venarum referantur, ita vt extra venas efflue- requeanthumoresinclufi ,• & calls translatio per fieri dlcitur. Dixit etiam Hippocrates, Abfceffum fieri per tones, TaVo/ (ex Erotiano in Onomaftico ) funt corpora extenfa cum carnibus i vc venas, & neruos, & huiufmodi, appeliat, a ra&etf, cuod eft circurnextendi ; aliqiiandoautem neruos foliim, nonnulli aucem membranas Erotianus.Exlftimant tamen nonnulli, etextu HlppocratisdelendamefTe vocem,ToVajy; quia in eodem texcu mentionem fecit neruorum. Toni, iuxta alio- rum opinionem, funtnerui recurrences;Nam fe&. 4.eiufdem Li- bri a. Epidem. habentur ha?c verba ; Duo vero toni a Cerebro. Vallefio placer, etfi toni neruos fignificenr, hie tamen tonosaccipi pro neruis motorijs, mufeulis inferris, ex quibustendinestandem fiunt i quia mediannbus his partes continentur in tono . Perhos autem neruos, fecundiim fibrarum reftitudinem ,dcriuantur fuc- ci ,qui in ipfis neruis abfeeffum efficiunt, qui abfeeffus caulaeftrefolutionis extremorum, id eft Crurum,aut Brachio- rum. Pro refoiutione extremorum, Paraiyfim ,qij£ latine refolu- tio dicitur,egointelligo. Si verocorrumpantur nerui crummy, claudicatio inde emerget, modo in finiftro, modo in dextro pede (pedem fnrelligo crus vniuerfum,non imum tantum) prout ex i pi- nali meduJJa’humor ex cerebro in eandem lapfus, perdextri,auc finiftri lateris, aut vtriufque, neruos diffunditur, Rei exemplum lib. 4. Epidem.habetur; Fullo collum, caput , feptima manusftu- pida: nond,crusftupidum; Tuffisceftauir, Mihi vero fingulariter arridet Erotiani interpretatio j tones vi- delicet accipi pro neruis, venifque,carnibuscoextenfis, aut pro membranis tantiim interpreta- tio rationi confona eft j quoniam in membranis, neruis, & venis, ac arterijs mufculorum fimul, abfeeffus fieri poteft j imo in fobs membranis, veluti in Pleura, MenyngBus, & Periodic, carterifqj membranis, & tunicis, abfeeffus fieri poteft.In alrerutro ergo fen* fure&e toni interpretari poffunt, nec fuperfluc in Hippocratis 453 DUpede- quid. •dhCeeffta w Tom»v*id dc tQnisjeHm tentu. Toni* quid V*/- Lefio. Refold-,o cxtTttno~ f'umi CUudica- t‘oniS c*u~ pultonis ca(Hi, Erotiani optima. In foils et* fce[jHS fieri potefi. 454 textu voxha?cpofitaeft,etfi poftea incotextu neruoru memincrif. AbfcefTum per ofTi fieri docuit:quotiefcunque autcm per pcrio- flium,fiuemembranam ofTa tegenrem, humor aiiquis Tuperfluus adeadem ofTa penetrat, in ijfdem abfcefTum facie. Dum cnim ra- Us humor ofTi fubit, in ijfdemque din ftabulatur, denuo corrum- puntur. Dentem inflammarifui ipfiusexemplo docet Galenus, Plinius rem adtniratione dignam refert, dentes ab igne non con- fumi, cum tamen a p.tuitaconfumantur.Auicenna Fen, 2.1, Tra- i.c, 4. in oflibus abfcefTum fieri aflirmat. Serapio tamen con- tradam fententiarn ampleditur ,* in oflibus nimirum nullum fieri apofthema , nec confequenter abfcefTum j quia offa prx duriti e • extendi nequeunc,autincumoremattoJJiitumquia 5 fiaquanm- rnergantur ofla,aquam non imbibunt;Ergo nec in corpore noftro humores fuperfluos5d quibusabfcefTus fieri pofTer, abfoi bent. His addamus Adflotelis dodriaam Ted, 13JProblematum, Problem, • 9. vbi nec ofTa , nec piles fartere ait , quia humoribus excrementi- tijscarent. MercuriaJis hanc litem hoc pado temperate nitrtur, OfTa puc- . rorum muco plena,flexibilia hint, & extenfibilia, adeoqj abfeef- ' Turn pati pofTunt, per Te, & Tecundiim totam Tui fubftantiam : Of- fa verb adukorum, quia multo duriora, propter perioftia abfeef- fus patiuntur. Meo fane iudicio Mercurialis, media inccdere via cupiens, ni- hildicit. Nam Puerorum ofTa , propter humores ad ea perperio- fb’um tranflatos, abfcefTu tentantur, ficuti adukis contmgit. Prar- terea, per fe, & Tecundiim totam Tuam Tubfiantiam ,abfcefTu ten- tad pofTunt adukorum ofla, vt viTumfuitin miJjteiJlo , virulcnta 1 iue Veneredcorrepto j & ita fruiter, vt ems ofTa* pr*eorundem mollitic, in quamcumque partem fledi potuerint; Sc multo qui- dem facilius ,quam puerorum ofla. Statucndum cigo, in oflibus abTcefTum fieri pofTc: ncc de abfccfTuum effentia e/Te, vt in moJem omnibus confpicuam , attollacur pars abfcdlu tentata, bufficit cnim, internas oflis partes putrefied , Sc corrumpi ab humore to tranfcurrente,vt idem humor locum fufficientem libi acquirat,ad abfceflum tftormandum • Intenores enim, aur Jaterales ollis par- tes feiuel corrupt*, comminuuntur, Sc modicum comminut* oc- cupant locum. LIBER SECVNDVS uibfcefus* qua do fiat in offibus, Dentes in- flam mart po/Junt. Dentes no ton[umun- tur ab i* gne,sx Pit- nio. Ratio cur S erapto negtt tn of* fib us fieri ahfcefjum, OjJa>& pi- le cur non_, fxteant. A4ercu- rtain opt- nio de offiu, dbfcejjibus. J\4ere li- ft alis re~ fe Ilnur. Hi (lor I a milt tis% lue fr eneretuf labor am is, Vera fen- ttntia de ojfium ab* fcejjn. DE C R I S I B V S. Quod didhim eft de offibus aqua immerfts nihil aqua? haurire, difficultatccarct. Nam hocconccflb , nihil contra nosconclude tur. Ofia cnim in corpore permeabilia funt, quod humorepingui nurriantur 5 calc re fruantur y tarn infito5 quam influenre 3 & d cir- cumpofitis partibus foucantur, Mortuo autem animali, ofla> ex fua narura,dura35f ftcca, frigidaque, iamomni fotu deft/tuta , & frigori expofira5den(iora reddunrur,atque duriora. Vnde non_j multum fartere folent aeriexpofita 3 dummodd exhauftus (it ora- nis fupeifteshumor. Dixit denique Hippocrates,abfceftum fieri per neruosjquae do- (ftrina confirmatione non egeticum quotidiana experientia abun- de manifefter,omne neruorum genus abfeeftibus laborare. Con- uujfiunes enim ex repletione nata?, & Paralyfes ,medietatem cor- poris j aur aliquam humana? compaginis partem infeftantes, ner- uoium abfccfium , tanquam caulam, agnofeunt: quotiesautem nerui immodkepropter humorem ad eostransJatum,auc dccum- bentctTijobftruuntur,tumcrir3&conrrahuntur;indcqi Conuulfio frequenter nafdtur nimisfapua. Para ly (is etiam, can/am agnofeit, abiufium : Nerui cnim porofi /unr ;atqueadeohun oru bibaccs. Per Cutem denud abfccfium fieri docuit Hippocrates, idque experientia comprobat jafikitur enim omni tumorum genere prondeque eius adionts (prseter has communes5 nulJas habet pe- culiarcs) attra&io, retention codio, & expuJfio5fiequentjflime Ja?- duntur, Abfceflbsetiamjproeuacuationeacceptusjpercutem fit; cuiufmodi funt fudor3 & infenfibilis tuaporatio, ac (ordescraflio res, quibuscamifia? maculantur. Addidit in fine Scntentiar Hippocrates 5 vd alias emotioncs, fiue3 velaiia diucrticula 3 velaJiaemifiaria ,• quafi diecrct, per alias vias, d iam propofitis diftindas > humorem noxium a par- te a ffeda defer ri j &abfcdfum procreate. Cum autem opero- fum efiet, omnes vias, perquas Natura fefe a fuperuaeaneis hu- moribusexonerat , liberatquc, reecnferc, pauciseaseompk&t volu t. Visequidem ,quibus Naturanoftra ad expurgandos can- tos fuperuacaneoshumorcs vtitur, in duplici funt differentials qusedam fum abdita? & Hippocrates Aiiment03& L]b.6.Epidem,6ed,5.in quorum vltimo inquit: Ad- iaueukNauua fibi iifi acccfiuinoncogitatioue^panimquidcm. 455 Obieftioni fatisjit. 11^ tuoru den~ foracr multum-, fiunt, Cau[a Co~ none,& P*raly- jCes' Nerui funtyorofi. ?tr cute™ abJcer yudu* plex ,per quit vatu- rn [uper- fluts h to- wer es - purgfit*. 45 <5 vtconniuere,partim vero,& lingua iubminiftrat5& id genus alia qua?que. Inerudita Natura, & indoda, qua? opus funr, efficir.Ga- lenus in Commentario ait; Acceftus Nature appeJJauic perinde, acti&vias , aut impetus ad agendum dixiftet , non vt nos priiis mente voluentes,& prius,eJigentesfacimus,ira & ipsa faciente, Conniuereigitur(ticautemdicitur,cum quis claufas paJpebras cito iterum aperir) ftatim orris animalibus, & d nuJlo edodis illi- co ineft. Certum eft autem , huiufmodi adionem maximam ocu- Jis vtilitatem afferre: fatigarentur enim palpebra?, ft toco vigiJi# tempore paterent; multaque exterius in oculos 3 ipforum tunica violentia inciderent.Idem Galenus exponens reliqua textiis vei ba ait , bimum puerum3 cui bis, aut ter panis oftendebatur, panis ip- tius nomen adijciendo3 linguam folius nature ope dimouere , vt panem vocetcorpus ilJud, quod paniscoratn eodicebatur ; ided Hippocrates rede inquiry partim vero & lingua fubmioiftrar. Prf- terea protulit 3 & id genus alia qua?que: quati dkeret 3 panter ani- mal mouerefe 3fuafqj partes ad nutum ope mufculorum jabfque Co,quod tales adiones d quopiam didicent ,aut mufculorum na- titumuecognouerit. Mulcaaliain nobis Natura tacit abf- queMagiftro. Subtiliter ergo Hippocrates fubiunxit verbis cicatis Lib.j.Epi- dcm,velaJiadiuerticula;rolita breuitateplura paucis veibiscom- prehendens. Longum fane cfkt,omnes vias, ctiam patentcs, re- cenfcre,fimul&explicate; multdvero difHciliusabditasviasin- ueftigare, ciim nobis incognita? tint, cafque tunc Katura inue- niat, tibiqi paret,quotiefcunque res vrgct: Non folum ergo arca- nas vias 3 fed plures adhuc patentes, vei bis iftis ( aut alia diuerti- cula) quati Tubquodam velamine complexus eft Hippocrates. Li- bro quidem de ftrudura Hominis , circiter quatuordecim vias cnumeratjftcutiquatuordecim res quibus conftamus. Libro GJandulis3& Libro de locis in homine,feptem vias,per quas deor- siim fuperfluirates Cerebrum deponit, ftacuit, narcs, aures, ocu- Jos, thoracem, Oefophagum, fpinalem medullam, & vtnas. Ad tua deniqueemundoria, glandulas retro aures pofttasnonniliii oppreftum rclegai Cerebrum. Hippocrates Lib. de locis in homi- ne, ait; Ducic icaque ticca corporis parshumiditatem excapite,& timui irantitus, tiue meatus,, magis ducenti, tiue ei qua? ducit, pa- LIBER SECVNDVS Conniuere> qmd. Conniuen- tin i eculis Vttlis eft. Interpre- ts to tex- ts* .'Expoflit 9 text us. Septe vi cipue agitantur, in magnas lumborum venas per occultas vias tranfmittitur. Vcl potiiis ex Galeno, Commentario 5.in lib.Hip- pocratis de Articulis tex, 4, humor craftus, & glutinofus in maxi- mam lumbarem venam, id eft in venam cauam defcendentem,& lumbaribus vertebris coexrenfam ,ex fupernis partibus tranfmit- titur, &prout viribusconftant partes, illincdeorsum veladin- guinis venas, vel ad poplitis, vel ad crurum, propellitur, & vena; ift# talibus humoribus refert# dilatantur, &fiunt varices, Vcl ft ijdcrnhumores in lumbismanent, lumborum grauitas, & dolor indeemergunr. Si humores illi ad partes infra ventres firas, id eft magnos pe- des, ita e lumbis feliciter deturbentur, ibique fiftant, abfeeftus generabitur melior eo, qui in lumbis fit i imb optimus Hippocra- ti dicitur ille,qui in pedibus fit, vt varices jaiijqueconfimiles; & eb meliorcenfenduseft abfceftus, quo a ventreremotioreft: ita vtille, qui in cruribusfir, bonitate fupereteum,quiin pophte,& hiceumqui in inguinibus ,autcoxis, femoribufqae :quoniam«* qublongius a ventre materia morb'fica femouetur, deponitur* que,ebmagis nature robur eluccr.Sicuti enim robuftior cenfetur aliquis longed feproijcicns lapidem, aucquid fimilc manucom- prehenfum & proietfum, eo, qui vltra permodicam d ftantiaiu eundem lapidem proijeere non poftet, ita N-itura validior #fti- manda , quo longius d parte prscipue la?fa caufam morbifi- cam dcpcllit. Vtide bonoabfceftu , melioriquectiamabfccfta, optimo ab Hippocrate nuncupato, longe pradbmtior eft qui pereffluxum fit $ id eft , cxcrctiohumorismorbifici corpus: quia humor excrctus longiffime d parte affeCta promo- LIBER SECVNDVS Lumhoru varia ac- eeptio. Humor pituitofus crajjus, & humor me- IH cholic us facile de- or[um fe- rUntur. Quo pel- hntwr hu- morc. craj Varices. ':- 0e'expo- mm. DE CRISIBVS. 419 tus proie&ufque confpicirurj ncc arripJius vJlam corporis par- tem infeftat. Non eft negligente* pmcreundum, quod ab Hippocrate di- eft de ventre, quando ftatuit Abfceftus illos opcioios effe a qui infra ventrem Hunt, & remotiftime a morbo , fiue parte male afteefta: Nam aliqnis medioeri doftrina imbutus, illicd, ventris nomen audiens,infcrioremtantum,communiter itadi&um, fub inteiligeret: cum tamcnnonfolumhunc, fedinfuper fuperiorem, id eft thoracem , inftnuauerit Diuinus Senex, prour ex eius libro de Arciculis, Seft. j.coJljgerepoftumus, Spino? autern (inquit) vertebra, qui bus ob morbostrahuntur, vt gibbum efftciant, ple- rumqucfolui nequeuntj pra?cipue vbi fpina fupra fepti tranfuerfi coniun&ionem gibba Hat. Infravei6 qua?dam foluuntur,ciim va- rices in cruribus Hunt: illicautem magis gibbam fpinam foluunt varices, qui in vena poplirisoriunrur; Huntetiam &in venisin- guinum. Hie Hippocrates ventrem fuperiorem infinuat, mentio- nem faciens fpina? fuprafeptumtranfuerfum fita?: loquitur enim, tefte Galeno in Comment, de gibboHtate vertebrarum thoracis. Ec in vlcima? Partis concextus Hippocratis Commentario Gale- nus fcquentiahabct; Quondam (aitHippocrates) vitia infra tho- racem, nempe ad iumbos, a vancibus,veltorminibusfoluuntur, cum fucci, qui ea faciunt, primo ferantur in venam maximam ip- ftus fpinee, deinde in cas, qux ab eadem didu&a?,ad crura imen- dunt. Humfmodi autem in thorace nulla vena eft, qua? poftit vi- tiates fuccos recipere, quandoquidem vtrinque otio coftis vna—» alimentumfubminiftrat: fed fuperioribus dua?alia? tenues, fcili- cet ab vtroque latere vna:qua? omnes per thoracem diftribuuntur, diflipanturque. Idcirco, H fuccus aliquis ad ipfas ex tuberculis transferatur, excelni non poteft, praterquam quod ethnic admictitur. Succi enim qui cm da. & dura tubercula faciunr,gluti. nofi funt, & crafti, quarc non facile per tenues vias feruntur: fed vena, qu.E ad Iumbos eft,latiflima eft,& fanguincm ad venas om- nes tranfirnttit. Ergo, ciim hos craftos ac glutinofos fuccos rece- perit, ft affects partes viribus aded valeant, vt, quod fuperat,ex- peliant, ad venas hie fttas cranfmittit; quo Ht, vt Jatefcant (id eft, Jaciorcs Hant) Sc in varices afturgant; vbi quidem fucci cralftores fuennt,id accidie ininguineprociaus: ftn mediocriter crafti, in-* Center,# comprehe- yen a pa- pi it is qudm crururrut reftitudi- nem maio- rem, cam fpma fer- uat. V aricesy & tormina inintefti- nisi morbot [upenoram part tti iu~ die ant, Crttda tu~ bercnla a glut mo [is crajjifque facets gi* gnuntar. Ex htimo~ rtbus craf* fi or thus jit Varix in-: inguine: ex minus craf fis in popli- te. 4 LIBER S ECVNDVS poplite, Namqj vbi primum, eo quod crafli fint, & glutinofi,con- fetti fubfiftunt, ibi venam diftendunt, dilatantquc.Etenira , qui- buscitracaufam banc varices in cruribus oriunrur , videre licet venaspro portione fuccorum craflirudinis Jatefcentes, vbicraf- fiflfimi fine , latiflimas , cuiufmodi ven# Hint in inguine: vbi mi- nus craflfi,minus latas, quales in poplite. Interdum enim , quum maiores venasobftruunt,huncaflFcdum excitant: interdum ad in- feriores concurrunt, quit anguftiores hint, In vniuerfum autem in varicibuscrafius fanguis continctur, nara id vitium plerumque a fucco melancholico, interdum etiam ab alijs crudis craflifque, concitatur. Rursiis Hippocrates inquit;Solutum quoque iam id vitium eft a torminibus diuturnis. Galenus in Commentario’ait: Vbi fucci, qui putter naturam in corporefunt 3 ad inteftina transferuntur, tormina fiunt,quum abradantur inteftina ob fuccosacres,qui ad ipfa confluunt, nempe, vbi tubercula fuppurant, neque enim ali- ter ob fuam craflitudinem confluere ad inteftina potuiftent. Sed in fuppurationibus crafli fucci extenuantur, & naturam affedas partis ad expellendum excitant id 3 quod in ea contentum iam_* moleftum eft. Necexhis tantiim colligitur, Hippocratem nomine ventris thoracem comprehendiflc, led infuper ex in Prognoft ids de Abfceflibus in Peripneumonia ,fiue Puimonum inflammatio- ne, hac ferie habentur: Abfceflus autem,qui ad aura fiunt in Pui- monijs vehementibus 3 ac periculofis, omnes vtiles funt; optimi veto, qui, vbi fereatio iam in mucatione eft, fiunt.Si enim Oede- ma (d.tumor) ac dolor fiat, & fereatio, pro flaua, purulenta exi- ftat, ac foras excernatur,ica fecuriflimc Sc homo lupereriti& item abfcefiusocyflimedtradolorem defiftet. At fi fcreatio(.i.fputum) non redeexcernatur,nec vrina videatur bonum habere fedimen- tum,periculumdauditatisin articulo, vel multi negotij imini- net. Galenus in huiustextus Comment. Hippocratis fententiam cxlib.z.Epidem.a nobis tranferipram, in medium adlerr, vt vna Sententia alteramroborct • Libro quidem 2. Epidem. abfeeflum optimum dixit, qui inpurtibus a mor bo remotilfim is, & ventrem fit; de nullo tamen morbo,abfeeflu iudicato, ibidem io- quutus eft,fed loco citato de Articulis,gibbofiutis memimt, Sc in Parix fa - guinena- citur. Tormina accedutab humore a- *re ftuber culofyinA tranjmijfo, Abfcejjas crurumPe- ripntumo- niA fuper- uenies > bo- nus- Sputu pu- rulent loco fiaut boru, Claudita- tis caufa. DE CRISIBVS. 4.61 modotradufto d nobis ex Prognoftids contextu ,exprefse de Pe- ripneumonia, abfceftu iudicatd, loquitur,affirmatqj abfccftum in cruribus fadum vtilem efte Peripneiimonidsivtilifsirnum verb, ft fcreationemcodam ,fiuefputurn codumfubfequatur. Sputatio enim coda & copiofa eft optimum fenum triumphantis nature, & queries fputo codo apparente fttabfcdfus ad crura, intuto fuot a?gri resrfcd ft nulla appareat fcreatio feu fputatio, abfccftus incrure fadus,etfi vtilis ratione Peripneumonia,,claudicarionem parieti quia humor in arriculum dcpofttuscft, ifquecrudus. Li- bro i. Epidcm. fed. 2. Abfceftusin articulosmaximefteri docuic Hippocrates. Ac verb caufa talium abfcdfuum eft articuloruni-* amplitude , facile fufcipicnsdecumbentesfluxiones. Ad id quo- queconducere quidquam poteft motio eorundem articulorum: omnes enim humores ad fedem commotam &calefadam facilius permeanr, vthabet Galenus in Commentario. Quod de fcreatione,fiue expuitione coda loquutus fuerit Hip- pocrates , patet exiftiscontextus verbis ,vbi fcreatio iam inmu- tatione eft. Spuicio enim cruda efte poteft, & non multum vtilis: Coda ergo efte debet, & copiofa, vt bona cenfeacur , Nani—» fcreatio aliquando coda non prodeft , quando parca perfeuerat, Parca enim efte poteft, vel propter facu Itatis, qua: thoracem mo- uet, imbed Hi catem\ interdum propter crafsitudinem & lentitiam fereationis; quandoq* propter amborum concurlum ,tum virium debilitatis ,tum etiam qualitatis purls. In contextu verb mentio- nem fecit Hippocrates vrinarumjqua:,fi vnacum fcreatione,cru- da: fuerinr, claudicationem confirmant. Poft didmn textum Hippocrates fequentia profert. Si autem abfcdlus euanefeunt, ac retrocedunt, nequaquam fcreacione, ac febre detinente, difficilis morbus eft ; periculum—» enim delirij, mortifque imminet. Vtpericulum indicarer Hippo- crates, non eft contentus folo verbo, euandtunt ,fed addidit, re- trocedunt: fct optimo dudusgenio,* quiaeuandeere, quod idem eft ac cub defifterc, ac vclut de repente, bifariam accidie. Id enim interdum cotingit propter humoris depefiti tenuitatem,& partis, in qua humor fubftftit, laxitatem r3ritaremquc,& item circumuc- nientis nos aeris caliditatem, atque adhibni parti Jaboranti-rcfol- uentis mcdicamemi poteftatem , ac virium a:gri ftrmitatem ftue on ex* peripneu- womawa. qutaim- belies, cf fufa cauir tares qual~ ddhabent. currentes cilefija- punt, ?arca *x~ piano rn~ puCem ha- bet causa, cedeZtoe- uanejeunt Vrauu Tumores bifarianL» euanefcun wmorei, 4*2 ■ LIBER SECVNDVS robur.Si enim omnia pra?dibh cocurrant, moles prater naturam, flue rumor ex humoris decubitu ortus , citb difcutietur , &falu- britcreuanefcet. Sed magnacx parte cumorcs ex decubitu orci euanefcunt,remeantibus humoribus , eofdemcommittentibus, aut in candem fcdem fine partem , vnde commotrfunt, quod eft proprie retrocedereHippocrati ; aut ad aliqnas alias fedes , fine partes , in profundo corporispofitas. Tanquam igicar ex caufis rnaxirnecontrarijs moles prater naturam euanefcant, hnem ha- bent maximecontrarium: nam caufa? paulo ante allara, virium robur, partis raricas, & reliqua? , citiftimecontriftantium humo- rum refolutionem indicant:autfanedeterrimam afFe(5lionem,cif- dem humoribus in partes pracipuas remeantibus. Signa autem reccfsus humoris, paucis expofuit Hippocrates , inquiens ; Nc- quaqudm egrediente fereatione, ac febre dctincnte,diflicilis mor« bus eft. Conftat enim quod fcceflerint in profundum ad fedes pracipuas fuperflui humorcs: Si enim difeufti eftent,non infuper f'ebricitarent a?gri, ac facile ferearenr. Itaque verihmile eft,in pul- monem ,omnem fccefsiftcfluxionem ob hancrcm Peripneu- monicos deli rare contingit; quia ad caput ex puimone multi tunc tranfmittuntur calidi, aduftiqi vapores. Ante expohtos iam Hippocratis textus , extant & alia? de Ab- feefsibus Sententi# > quarum fequens vna eft: Quibus autem ab- feeflus Hunt ex PuImonijs,aut circa aures, ac fuppurantur, aut ad inferas fedes, ac fiftulantur, ij fuperfunt (apud Galenum ita Hip- pocrates loquitur.) Apud Hippocratem textus fie habetur: Qui- bufeunqueex inflammati pulmonis m orb is, abfeeftfus circa aures hunt 5 & fuppurantur, aut ad infernas partes, ac fiftulantur, hi ■ fuperftiteseuadunt.FiftuIaenim, obfimilitudincm fiftula? Mud- calis, ita difta, eft longum & abditum, intufuercconditum vl- cuscallo vndiquc obdu&um. Cetera textus verbaclara funt, Rursiis ait; Conftdcranda verb & talia funt in hunt modum.Si febris detinct, & dolor non ddijt , &/crcatio non excernitur ex ratione: neque biliofa: fuerint alui deieCtiones, neque folutiores, ac fynceriores fiant: ncc vrina admodum multa &crafta, ac mul- tum obtinensfedimenrum : promitticur verb falutans ab omni- bus alijs falutaribus /ignis: his tales fore abfceftusfperandum eft. Hippocratis textus apud Galenum he habetur ; Scd quoniam—* Cur Mali twnorci ci- ts euane- (cunt. Sign a re- trocedentis hurrmis. Quid fi(tu la. DE CRISIBVS. 46? quandam inuoluitobfcuritarem ,texcum eundeai clarion* modo ex Hippocrate ficaccipite: Verum huiulmodi oportet. Si, & fcbris detinuerit, & dolor non fedatus fuerit, Sc fputum pro rationenon prodierit, neqne bilioQe , nequefolutu faciles, Sc meraca? alui egeftiones fuerint,neqi vnna valde mulra, &multam lubfidentiam habeas: indicatur autemfuperftcsfucu- riis (a?ger fcilicet)ab omnibus reliquisfalutaribus fignis: tunc ab- fceftus huiufmodi fore fperandum eft. In h.ic Sententia Hippocrates ftgna fnturi abfcefsus in morbis Peripneumonia's proponic. Galcnus pra?clare rem omnem expo- nit hac ferie: Iraqi exordiamur,& nos a prima parte (id eft, a tex- tu iam tranfcriptoi nam textual,due kntentiam fequenrem,quatn deinceps exponetnus, fecundam partem appellar) in qua fumma cft,morbum efteconcoftu difficilem , non tamen exitiofum ;non cnim, ft concoftu facilis lit, per abfceftum, fed aut per excretio- nem, aut fen dm foluetur concocftus: neqi d exitiofusex.ftat, ali- quis abfceftus bonus apparebit. Quocirca mediusinter miriores fit, &cxitiofos,opoitet. Igitur Hippocrates mentdex his indi- ces, mala , quardambona,adfcripftt: qua?paiticulatim iam profequor, incjpiensdprimo, de quo ftatirn inter initia di- xit ita: Si febris detinct: id eft, prehendit homincm, ita vt nun- qadm intermitt at: Sc dolor non dedjti nam vbi dedcrit, nihil am- pliiis opus eft abfceftu ad folutionem, eo quod morbus placidior habeatur: Ec fereatio, dixit, non excernatur ex ratione, prorfus cnim morbus non requirct abfceftum, quotiesfereationibus pur- getur ( bis oftendit Galenas, expmtione iudicari morbum) i turn deinceps, ait: Neque bilioftefuerintaluideieediones; antea enim di&um iam eft, vtper irorbos biliofos abfceftus nunquam dant: opoitet enim craftdm haberi, ac crudam humorum materiam, vt morbus plus temporis cduret (cralsi enim humores, vt alibi do- cet Galerms, morbos chronicos ftue longos dftciunt) nec per ex- cretionem , fed aut per abfceftum, aut folam concoftionem ( Sc confequenter paulatim) curetur. Quod demceps in Sententia prxfciipu pofitum eft,non eft ni- mis obfeurum. Vbi enim eft alui deie&io copiofa, b.liofa, Sc fyn- cera, non eft expe&andus abfceftus, fed potius iudicatio per ex- ctetioiacm. Galenus ia eodem Corameatario lequentia habet; H ippoc ra- tis hxtut. 'Quo ties humores facile co- quuntur a natura-j* morbus per excretions indicatur* aut fen fins foluitur; fi tamen non, adfintfi- gna lstha~ lia,ab[cef» fus fuper- iienire po- te(i'Si pra* ua adjunt figna, mors in fonbiis eft. Ad orb i bi- liofi ab- fceffu non., indicator. C raffs, & crudushu- mor chro- nicos cats- fat mo. bos* 464 LIBER SECVNDVS jicuti Txcmu- nem, diu- t ini per mdicatur : Acuti enim rnorbi per excretionem potius iudicari, diuturni per abfceffum, adfolent. Et rursus air; Hoc loco totius compendium . fermoms pet ftringam, vtex ipfo patcat vtiliras in Operibus Artis* Iraq* inftituit Hippocrates fcrutari de morbis euntibus ad abfcef- fum.Hi veromorbifineomnindexcrudis5 era Isifq; humoribus, i oportet, non tamen exitioAs f tales enim vbi diuciiis immorantur, f committunt abfeeffus , nifi per suu * e d" 5 id eft concodionem«* • (ita enim nominate adfolent Hippocratic]) eorum folutio pra?uc- niat. At verd indicia concodioniserunc, A vrina: enpia excerna- tur5qucemuJcum obtineat fedimentum, Vbi verd fcdimentum_j multueft ,vrinaquoqdpfa craftier eft3qu3tn foleat per naturam. Vt rede Galeni verba percipiantur, reuocanda in memoriam f ilia qua? alibi feripta Amt, videlicet. morbum omnem falutarem, & ab humoribus caufatum, triplici via abigi: vel per excretionem Criticam, vel per abfeeifum, vel per paulatinam humoris conco- dionem 5 & excretionem (qui modus 3 folutio fimpliciter diciturj vel coeuntibus abfeeflu, & excretionepaulatim fada. Poft fupradidam Sententiam , aliarr* non minus needfariam fubfequenter Hippocrates hoc medo pronunciat: Abfceflusau- tern Aunt, hiquidem ad infernas regiones,quibus aliquid Ph Jeg- matis circa hypochondria adfit: illi verd ad fupernas, quibus hy. pochondrium quidem flaccidum3ac doloris expers pei Aftjt.Diih- cuItas autem fpirandi aliquo tempore fada , deAerit fine occaAo- nealia^t. Poftqudm fuperiori Sententia modum dignofeendi futurum abfee/fum didauit Hippocrates , in hac fentenria modum propo- nit dignofeendi, vtrum fupra thoracem ad adenas3Auc glandulas fub auriculisj an infra hypochondria futurus At abfceAus. Gale- nuspredate hancHippocratis Sententiam hocordine expofuit. OccaAones Gr#ce s*ro®»og/;confueuit caufas euidentes. Quoties igitur fpiracionis repenteeueniens dif- Acultas per pra?didasaffcdiones, rursiis de repente deAftat: ha- beatque id, vt & eueniar, & dcAnat Ane euidenti caufaj AgniAcat tcndcrc humores ad caput: quemadmodum ad internas fedcs,ca- Jor quidam cuemens inhypochondrijs.Non enimpituitofum hu- morem exiftimari conuemt nunc imelJigi ab eo per didioncm, in qua ait, quibus aliquid Phlegmatis circa hypochondria adilt, Morhiin quibus Hue fifauehn~ moribni najcmtur. Morbus humordis ■fahtarisi 1b&turT yihfcejfus quando ad *aut™uyer- nas partes fiam. Galeni ex- pofitio (en- ter iz hip- pocratuf,. D E TRISIBVS. nammu’to meliuseft intelligere , decalore prater naturam flam- mido proditum efte phlegma is euenit ob ignem facru ,auc phleg- monem,id eft inflammationem proprie nominatam. Quod ft fue- rit e contrario , vt flaccidum quidem & doloris expers fit hypo- chondrium , humores verd tenderefursum versus pra?di(fta fpira- tionisdiflicuJtasindicet, abfceftum erupturum fupernis fedibus expedato. H*c promifeue in medium proferre coa&us Turn, etft de ftgnis futuri abfceftus deinceps fufius, & diftindiiis ftm feripturus. Re- deamusergo ad expofttionem textus libri 2. Epidem, vc tandem cum Hippocrate variasabfceftuum difterentias abfoluamus. Sed textus iilius primi verbu!um,nondum examinatum explicate par eft. Poftqudm autem de legitimoabfceftu loquutus eft Hippocra- tes, abfceftus per effluxionem , id eft per excretionem fadi, quon- dam propofuitexempla,inquiens; Ec qui per effluxionem hunt, velurfanguisenaribus,pusexaure, fputum ,vrina,qua?pcr ef- fluxionem fiunt. Nos antea diximus, abfceftus per effluxionem fados, id eft excretionem humorum extra corpus, bonitate exce- dere abfceftus in corporc faquafi quis diceret3resqua?dam-i» rancid# j ficuti oleum dicicur Alexandro Aphrod. 2. Problema- tum, Problem.70.qui voce r&yy « vtitur; Sc Paulus iEgineta voce Laridum etiamrancidum communiter dicitur, quotics putredo natiuum calorem fuperat , fed vcluti iente , Sc fine vche- mentia. Vndenon immeritofteacoma, abfcefius itaduftumob fi- milirudinem feui, Sc fortaflis rancidi 3 tayyn dici poteft j veluti meliceris 9 abfcefius vel tumor 3 melleam lubftantiam, fed rand- dam continens; Sicuti atheromajabfcefiusmollem quandam fub- ftantiam , pultis mftar, Achores paritei hoc nomine comprehcn- dunturj veluti quiuistumor rancidulum quid includens. Phyma- ta verd, fine tubercula fuppurantia dida , lunc phlegaionofi tu- tuores, qui ad fuppurationem tendunt- Et pariter fub tuberculo late fumpto 5 alij tumorcs non fuppu- raci, nec rancidam materiam includentesacontineniur.Feat Hip- pocrates mentionem v leer is 5 quod eft continui folutio , a vitiofo humorej praua quaiicate, prxfertim acti 3 atque mordaci 5 fallaue prxdko, fada ;&in babiru corporis, ac alibi ,obhunuoiispiaui decubjeum fiue uanslacionem fit. Phyma ge- ntries jam, ptu tuber- calu gene- rice acce- pt uw jigni- ficat. Tangst & tangos, ra* cortm (I- gmficat. St eat ora A* M dicer is. At here- ma. Quid ulcus 47* LIBER SECVNDVS Exanthe- mata Pli- ttio, & re- tifiais la ti- nts Papula dicmtH?. Exanthemacum in contextu meminit Hippocrates. Multi mul- ta de cxanthcmatibushoc feculo pronunciant. Plinio, exantbe- matadicuntur papuhe,quas Manardus libro y.fuarum Epiftola- rum, Epiftold z.tumores, Sc affedus cutis fponteflorentesdicit; defcriptio non exanthematibus modb, fed alijscuta- neistuberculis affe<5l bufueconuenit.Fuchfiustamen Manardum fequutus eft in fua Praxi. VaUeriola lib, i .Enarrationum Medic?,, nalium, Enarratione S.confra Manardum afhrmat,Herpetes non effe exanthemata, de qmbuseft loquutusGalenus .Communircr Exanthemata diuiduntnoftri Dolores in Morbillos,& Variolas; hasappellantesfublimes & confpicuos incuceprominentes tu- mores,qui reuera,tubercula(fituberculum inftar diminutiui,non in laxiori fenfu pro omni tumore prater naturam, acciperepla- cet) rede did poffunt. MorbJlos, latos & humiles, imb pianos tumores vacant, Ci Fuchfium excipiatis, qui contra omnes, vario- las Jatas die autumat ,morbilIos verb fubiimes; Ciim tamen va- iudicio,eleuat£ confpiciantur in pueris; morbilli ve- rb, tam inhis,qudm in alijs,plant. Herpetes,moibilioscffe ftatuit Manardus,in quo longea Galeno recedit. Morbilli hint in dupif- ci differentia: qutdam plan! omninb font,qui pueris, pc ft, aut an- te variolas erumpunt: & variolarum vicem in quibufdam gerunt; quoniam impurum feminarium in vtero Matris a puero contradu imbibitumque, vtrouis medo, Nature iudicio,ac impetu, ad cu• tem tranfmittitur; quandbque integre, vt inde plena falus emer- gafiquandoqjnonpleueiidcutem tranfmifsa virulenta materia, mors, aut imperfeda fanitas. Hos morbillos adhucin duas difpe- feunt fpecies; Vna eft ilia, in qua lata?, Sc circulares,orbicuIarefue macula?, cutispartibus, in quibuscoofpiciuntur a quoadplani- ciem, pene coequales videntur. Altera , media eft inter hos mor- bilios, & variolas, in qua prominentia? quondam cxigu#, & va- riolisminores,quibufdamincutis partibus erumpunt, rurfufque in planitiem definunt j in alijs verb cutis partibus macula? qua?- dam videntur omninb plana?, bed de his in Pi axi fuftiis. Altera raorbillorum differentia , eft ilia, qua.’in febribusar- dentibus( fine continences hwt, fiue continue fuennt) frequenter in cute confpidtur. De his pleniiis librode Pefte anobisfcri- pco ante vigintiduosannos, Anno videlicet i625>.Inordinaria Manar* das per* ftringltur* Exanthe* matum di- nt fio. Puchfiut dlr-Jr Mamr* disdaleno 1 Morbilli ru duplex iems* rumfubdn uifid. Morbilli wdl'nbus! D E C R I S I B V S. 47* dmiJiter praxi res ha?cabundecxponitur. Compendio, exanihematum interpretationem,plurimorum hi- dido congruam,deduximus. Sed quoniam vixrelata fido Hippocratis interpret!, Galcno ? coha?ret, huius de exanthc- manbus dodrinam tranfcribere placet,vt vnufquifq; matu a men- te plane inreIligat,quaturnGaIeni dodrina ab Arabum, Arabumq; fequacibus, quorum fortadis opinionem breuiter expo- fuimusjdiftec; Nofter ergo alter Hippocrates, Galcnus, Lib* Meth.med. cap. 12. in quo de vlceribus , qu# in afpera arteria ge- nerantur, & ladis quod apud Tabias in Regno Neapolitan© ha- betur, perfedione ioquitur ,de Hxanthematibus fequenti ferie fa- cur ; Ctfterum, qui ex PeftiJentia hoc vitio Jaborarunt , propterca mihi facile fanari videntur, quod pra?dccatum ijs, pra?purgatumq; toturncorpusfucmiquippecum& vomuerintex ijs nonnulli,& omnibus venter profluxerit: Atque,cum ita vacuati edent,qui eua- furi eranr, ijs puftute, quas exanthemata totocorpo- re confeitimmulrorapparuerunt,vlcerofa? quidem plurimis,omni- bus certedcca?. Eratqj intuentiperfpicuum, reliquias easeffe fan- jguinis ,quiinfebri putruerat: quas veluricinerem quempiam na- curaad cutem trudflet > ficuci aJiaex fuperuacuis nonnulla trudit. Verum mcdicamentis ad eiufmodi exanthemata opus non fuit, ciim fiderent fua fponte,ad hunemodum . Alijs quidem, quibus videlicet exulcerata fumma pars fuit, decidit ipfa vlceris cruftula, quam Ephelcida nominant ,deincepfqi quod reliquum fuit, pro- pinquum fanitati erat ,acpoft vnum , duofuedies, adcicatricem peruenit; Alijs, quibus fcijicet vlcerata fummitasnon ed,exanthe- ma quidem ipfum, & afperum, & fcabiofum erat, decidit veto ve- Juti fquamma qua?dam ; ac dehinc omnes fuere fani, Nihil itaque min* , {i etiam ij, quibus eiufmodi exanthemata in pulmone func orta, propter vicerum dedtatem funt fanati* Quod namq* in cete- ris vkenbus vniuerds fupra mondrauimus curacionis ede propod- turn, hoc iam ijs, qua? ex PeftiJentia funt orta, fuit. Omnia namque dcca , & afpera fuere, plurima quidem fcabici, veto etiam leprae fimih'a. Ergo cum experientia rationi attedetur vlcerum curationem hunc vnum habere doem, vt dccentur,poterit quifpiam ex ijs, qui fanguinem ex pulmone reijeiunt, feruare per- inuJtosita, vtnosfedmus• De exanthematibus adhuc loquitur Qui in pe~ fhlentid e- uaferunty bene puy gati fuere {urfuw > & .deor[nm» Materia exanthe- matum eft fanguis pn- trefaflus in cm erem verfus. Ephelcis quid. Exanthe- mata pul- monis fa- nata. Scabieit mt lef. ra fimiiia~> exanthe- mata pe- (its. 474 LIBER SECVNDVS pH- fuff exan* themAta^f dicuntur. Galcnuslib.6.Epidem.Cofrsmcnt.2.Hippocratis verba cxponens. Hippocratiscontcxtus Ihc fe-rie inibi habetur: Lata? puftula? non_* admodum pruriginofarjquales Simon hyeme habebat; qui cum ad ignem inungeretur, aut calida lauarctur, iuuabatur. Vomitus non iuuabant. Puto, fi quis calida fbmenta adhibuifter, vtiliratem per- cepilfec. Alia verlio /equenti ordme habetur: Lata exanthemata non valde pruriginofa, qualia Simon habebat hyeme 3 qui cum ad ignem inungererur, aut calida (aqua) lauaretur, iuuabatur. Vomi- tus non conkrebanc. Exiftimo, liquiscalcfacerer, iuuaret. Gale- nus in huius textus commentario fequentia feripbr: Vt de tubcrcu- lis dicebamusjquacunque ex calido humore nalcuntur,celeris vi- delicet ea mdicationis, acminime lata : ex trigido verb, lata} atqj diucurnaieddcin ratione,&de puftulis dilTerendumelLncqienun totogenere? fed humoris ipfas generantis qualitatejd ruberculis diflferunr* Egerminant autem , natuia corporis akioresfedes re* purgante, vt nonnunquam per excrccionem 3 ica &per depolitio- nem ad cutaneas paites. Subtiliores fiquidem , dilutiordque fuo cos extenuans natura dilciuic r cralfioribus autem cutiled potius pellicula epfdermis)qu*B vocaCLuvvrpotedenfiori inharrefceotibus pufluLeexoriuntur ;idqiie magis illisincidic} quicunquedealiorc, acduriorecute funr, dif&cilis eft enim peripfam pinguiormn tena- ciorumque luccorum tranlitus. In hunc modum igitur, Sc Simoni hyeme Jatas puftulas effloruifle narrac} quo tempore corpus laua- tionibus vlum, aut prope ignem perun&um, inligniter cakfaftum fuitialio tempore autem 3 lucci id genus pultularum audoresince- rius laticabanr. Deinde inquit Hippocrates, rpfum nullum ex vo- micibus fruChim percepilTc. Vtrunj verb jple Hippocrates, an alius quifpiam, vomitionibus vti confuluerit , non declarauit: verum-* neqjid feire nobis necdTeeft ;tancumillud nouilfefatisfitjfuccos adcutem vergenres , per cam dfceuacuandos; nam iterum ad in- tima corporis rcuultio ip (is valdelonginquacft, vt per aluum 3 aut vomitumeuacuentur. Scd forfan medicere putabis, nunquam-* purgitione per aluum in tahbus veendum die • Ego .v. non id di- ce : nam in libris de Artecurandi, inquibuscorponbus permuita humorum copia eft, ijs vtilesdfe purgationes didicilti: priulquam enim ita redundantemmateriam, aut vena? kidionc, aut purgatio- ns' quiseduaeric 9 fi fouens * hoc eft caiidis veens, iplam ddcuterc Tubercu- ia ftctlisi dijpcihffy titdicij. Crajfus hi* mor*denfa~ que c lit it pujhtUrum Sued &d iutemver- gpntes per tandem e- ■naeuanii. Si fuccus prams iru cor pore a- budet pur- gad im) <2t fanouts iHfttendtu conetur, plus attrahet, qudm per cutem euacuabsf. Sed cut? inhae* rentiumfuccorum curatio prorsbm per fotus , & calida rnedica- prarcipue, fi lata? puftul# fuerint. Signum eft enimearumfuccum noncalidum, nonrenuem , fedadmodum_* craftum, ac frigidum efle. lam vero &tubercuIorum fuperius no- fitiam habuiftis,quod videlicet in acutum faftigiata, & vcluti tur- gemia,calidorumfuccorum germina funt, contra fefehabent?a_>>, frigidorum, Ipfa vero turgere ex pruritu , atq; dolore, dignofeere licers moderate enim calida pruritus folum excitant, fed vchemcn- tiuscalefacientia ftatim mordent, atq;contriftant. £x diftis, alijfq, Hippocratis, & Galeni com ex t ib u sc o 11igere Jicet, quid nomine exanthematum inteliigi dtbeat: quod vt diftin- £tiiis pcrcipiatur, ante omnia fupponendum id,quod GrarcisFhy- ina dicitur, latinis tuberculum nuncupari :adeoqj pbyma , tuber* cuhjmuc, pro nota? molis,ftuemagnistumcribus prater naturam, cam in intimiscorporis partibus, qudm in externa fupeifkie naxis, vt piurimum accipi .-eademqj tubercula abexanthcmatjbusdiftin- gui. Vix eft inter doftioresqui dubitat, tuberculum pro tumore prater naturam alicuius moJis,proprie, & vtpJurimiim fumi, Jicct in Jaxiori fign ficato mmudorescomplc&aturtumores, que tics tu- berculum tuberis diminutiuumconftituere placet. Quod deniqj cubcrcuia abexanthemacibusdiftinguantur, colligiturcx Hippo* cratis do&rina, hac ferie habetur: Vere ctenira infania?(finemama?,due furores)melanchoiia?, morbicomitialcs, & fanguinis fluxiones(ha?morrhagi# fdlicet) & angina?, & graue- dines, & raucedines,&tuftes, & Idpra?, & impetigincsfiiue liche- ncs)&viciligines, &puftula? vlccrofeplurim#, &cubercuh,& morbus arcicularis({iue arthritis). Gnrco autem in conccxtu haben- tur: E%*rTHj/s(? f AxaSus, irh&soLi, ff, qvfAcLia: id eft: Exanthemata vlcerofa multa , & tubercula. Si quis autem voeem , «£ctt/Simc, pro puftulistamum accipcrecupir ,efto : Saltern huiufcemodipu* ftula? inter exathemata nurr.erantur, vt deinceps darius exponam. Gateaus lib. 6. Aphorifm.Comment, $, tubercula eriam abexan- thematibus diftingu’t; Aphorifmus hac ferie fcrib'tur: Lata? puftu* Ja; non admodum pruriunr, Aker inrerpres hanc verhoncm amats Lata? puftute non valde pruriginohe funt. Galenus rn Commen- jtario fequenti ferie loquitur i Sicuti tuberculaoraniaduplicem^ D E C R I S I B V S. 475 Difcutien* ti pariter & Galenus in textu Gra?co /ua rwy Sc dcinceps, igetfM par a, habet. Et Exanthemata, puftu- Intcrpretibus dicuntunveluti vv/uouia (qua voce Galenus etiam in Commentario vtitur) tubercula. Exdido Galeni Commentario con ftat, tubercula abexanthe- raatibus, non qualitatehumoris, ram h#c , qudm ilia generancis, nec figui a, Ted quantitate, ftue mole, diftingui* quod tubercula, magna; exanthemata v era, parua Temper notentur, Vnde a?fti- mandu in citato Galeni comment, in Tecundam Sc&onem Jibri 6. Epjdem. mendum irrepfifte ,dum h*Wf.w« icribi- tur. Galenus ftquidem tubercula ab exanthcmaribus coto gcnere non diftingui affirmauit,* quod nollem ditftum, (i Tola qualitate hu- morisdiftinguerentur. Nam humorum diuerTaqua!itaseft,qu# exiturarum ( fine has tubercula, (iue exanthemata fuennt) generi* cam diferepantiam potiflimbm conftituit. Legendus ergo Galeni comextus fuperius Tcriptus,Vt Tequkur ;Eaderatione& dc puftulis dilferendu eft ;neq; enim totqgcnere, Ted humoris ipTasgencrantis quantitate ,a tuberculisdiffcrunt. Re&eergo TrWraroc, id cft> quantitate,(fcilicet differum) loco ®o/>r«io<.i. qualirate, collocari deber, Nam rcucratuberculorum imaginera lequuntur exanthe- mata, cum inter exanthemata , more tubercalorum, qua?dam acu- minata figura protuberent, quadam lata; Ec ftcuci inter calida tu- bercula , qu&dam Tu.nt acuminata, vt phIegmones,qua? afangume promanant, &aha lata, vt eryftpdata 3 ftmiliter inter exanthema- ta, qu£ Tunt minuta tubercula , inueniuntur qua?dam qua Tunt exigua phlegmones, cuiuTmodi Tunt mulca Taltcm vario- la, &quadam lata, vti funtmorbilli,qui non saiocryftpelatapcrexiguarcpraftentant. Sicuti cciam lata tuber- Sublimes pufluU a latis difje- runt, ' Tuhercu- la quanti- tate > non-, qualitate humoris ah ex a he- matibus d/jjerunt* DE CRISIBVS. 477 cilia, & non acuminata , ab humore frigido pituitofo , aut melan- cholico, nafcunturj ira fimiliter exanthemata Jara ab humore frigi- do ,qua?quidem exathemata non nift modicum prurirum excitant: quogenereexanthematum vexabarur hyeme Simon die rebtusab Hippocrate. Hyeme ficjuidem pituita ta’teris humonbus prardo-* minariconfueuit:S moniergo Jata exanthemata pituirofa fuperue- nere; fed quia ferefitas biliofa, vc J fuhgines in parte affe- da detenta?, pituita? commifcebantur, veJ ipfius pituita? porriunc. - la computruit, inde pruritus exiguus nafeebarur; qu< cefEbat, quando vi caIoris,cutis pori aperiebamur,&cxanrhematum caufa attenuabarur, rursusq; rcfoli ebarur. Queries autem humor exan- themata procreans, calidior eft, acriorqj falliorue, pruricum exci- tat Tatis vchementtm. Cum liquido conftet,tubercuIa(maiora TciJicet)ab exanthema- libus , fiuepcrexiguistuberculis ad/ftingui , par eft modoinuefti- garc, quid proprie exanthematis vox ftgnificat ,& quo in fenfu ac- cipi debeat. E&vhpa. porro idem eft, ac id, quod effloruit,aut ef* florefeentia: verbum enim a, idem eft, ac floreo, flo- rum eroiflio, vel produdio, vel efflorefeentia: Vndepcr Mctapho- ram papula? due puftula? per habitum corporis erumpentes, exan- themata flue efftordeentia?, non incongrue Hippocrati,Galcno,& Paulo , hb. 4.cap. 8* dicuntur. Hjppocrati etiam lib. 2. EpidetTi'ixQHjuetra dicuntur: OiiAsgoOffaj &/ct infausn* xva 10 oat* at vdvsn , t tffCii'&aoiToiio SnAacrovim , xzi'tS’n J'tpiot • id eft; Qua?dam ladans, puftulas per corpus vbiqjhabcbat . Poftquam autem ladare Tuntper aftatem, Libroadhuc Peftilentisconftitutionis mala enarrans, idem Hippo- crates, ait; BtM.uara /utyuAu: id eft, puftula? magna?; vel 5 vr alter interpres habet, papula magn#. Galenas in horum verborura_j commentario, hdnjuu kquenri ferie exponit: Apertum eft ab «•, quod eft id eft, erumpere deriuatutnefte ld eft, papulis, nomen, in ijs, qua? fponteextuberanMn cute. Hare conftant fupetfluis, fciiicec humonbus. Atq;quaijcatem etiam non iniuria fubfequUntur,cum tenues humores,exulcerationem potius, quamtumoresjCreent: accrafliintumorempellcmattollant. Li- quet autem qua? nunc in cuteTponte funt genita, eiufdem efte ge- neris, cuoiillisjCpa? in genis,& vkenbuspradixic exaekere. Ero- Tituitofs-» exanthe- mata hye• me cur pm ritum ex- citant. Chiid Ex - anthems. Ecthima a«*4. A T ernes hunter ti ex ulcerdt> crajji tu~ morem in cute exct~ tanf' 47 B LIBER SECVNDVS tianus in fuo OnomafHco eandcm habcc explicationem: in- quit, erumpit: Udsaw, excurrunt. Nec interprcres Gnecarurru* vocumabhacexpoficione difcedunr, apudquos e/Jua idem cft9ac cum impetu erumpo; Ufa/ua, quod per curem quad erumpit, aue cflferuefcir,puftula,papula: Et tam verhum, quam nomen, ira ab Hippocrate intelligi com muni confenfu afferunr. Hr iuxra Hcfych. idem efre,acefferuerco,euomo,protinus lutumant. Nec hi folum, fed praftantiflimus larerpres Foefius %x9>juarae, fecun- dhm Hippocratem, puftulas efle ait in furmru n curem erumpen- ces. Et Vallefius in fua verfione, vt Hippocrati, & Galeno, ac ple« rifque Inrerpretibus confentirec s loco, Echrymata, pofuit exan- themata^. OeterumFernelio placuit Medicine Prindpes defererc, dum Echrymata inangudiflimofcnfuacdpif, aiens,ea ex fanguinis fcr- uore prodire,& excuberare: eatamen ab Epinidide, & ccrmintho diftinguit: licet triable genera, trefue fpecies, puftuhs appellee fanguineas. Galenus veruntamen non a folo fanguinc, fed infuper humoribus frigidisexanthemata ,qua?cumechrymatibus confun- duntur,nafci docuitincomrnent.H doi’f Simonis fuperihsrelatp. Lib.etiam4.dcfanit.tuen.cap.4,exvariecateexanthematu in cute apparentium, fuccorum in incimo corpore latitanriu n redundan- tiamcolligit. Eius verba (ic accipite: Si cum exanthematibus Jaf- fitudinisaffedusconfiftat,exhis facilis inuentu erit excremenci (pedes. Ecce Galenus exanthemata ftatuensredundantium incc- riushumorumcerrafigaa* Cum ergoquatuor humores alterna- tim, aut fimul, peecarequcant, exanthemata cuiufuis humoris oa- turam oftendere poterunt,quia ex quouis humore nafeuntur exam, themata, Oeteroquinenimhu.nores varios non repra?rentarent# Mj(ToergoFernelio,pprpenderepared vocis,exanthcmatislatiV tudinem. Si verd voeis fignificacioni ha?rendum, omnia , qu* in cute,aliena progerminant, prater infignis magnitudinistubercu* fa* exanthemata, pufluteuedid poflunc • Nam his in cute orris ab interioribus partibus delatis, eadem cutis veluti no- uisfloribusonuda,confpicjtur:quamquam ijdem Acres cortuptio? nis humoj um fobcJes extent • Kcccft necefle ad hoc, vt exanthe- mata nomen mereantur puftula?, in cute promineant exiguotum tuberculorum uifUr ivtpatetex Galemcontextufupcriusrransla^ Ferneliui notttm. Ter Arnold exanthe- matisfigni fcatio. to ex cap. i2.1ibri 5. meth, med. in afpera tanuu n fuiffe, & infhr fquammarum dec id iOe docuir. Vn-» de libro de Med'cinis facileparabilibus,cap. 5. ait: Exanthemata veto funt vdcerationes fa€lx in fumma cutis, fubrubicundx, & afpera?. Hippocrates denique Jib, 5. Epidcm. mentionem facie exanthemarum, puftularumue,qucatciifqi id genus racdditenim dum aggluti- naturcarnibusnutiimcntum, vbi pituitoHorfanguiseft, carncm quoq; cflici magis piruirofam i neqj enim idem eft, carni efte, Sc pi- tuitofa?carnicfle:ficuti neccarnieftc,&melancholic*carnieftet ncc biliofa?, atqj temperate eftcj&a primisqual/tat/bus nominan- ti,humid/ori ,& ficciori ,&caiidiori ,&frigidiori. Ccrtiorem fi- demfermoni noftroadh/btbis, fi animaliumearnes,tiimfangui- nepra’ditorum,tiimexanguiumxftimabis:adh«Ecetiamreptiljum> quarcunque veris tempore gigni ijs,qua?- cunque viridium herbarum colorem pradcrunt • Cittetiimhorutn caro fimillima ipftsherbiseft: aliorumalba, Sc exanguis, veluti lo- cufta?, Sc polypodis, atque aliorum alia qua?dam ; ncque enim no- minare facile eft comm differet/asjadeo infinite mult/tudmis funr. Ergo,ciim (ficuti diximus)caro longo tempore, pituitofo Hmul ac gluunofo fanguine nutritur caro quidem adhuc manet, mutatur ViuUgimt dupieT caufA,. Nutrltio c.°c Pi utrit la- te eft aftl- milatia. Varte nu~ tritio Udi- Var* Airo$hi& can fa. Prana w iritu* Lineage- 7israno- DH CRISIEVS. tfimen eius forma, &in alteram fpeciem vertitur, fitq; mediaqu«- dam inter fanguineam,exanguemq;carnem. Vbiautem tabs eft reddita, accidit ei,vt deca?tero allatum fibi nutrimentum non ma~ gis, vel tenter in rubram carnis fpeciem mutare ,quam polypodes, & locufte: ita fit, vt turn alba ,tum pituicofa rota , quam ctiftirnc euadat, cum nec ipfa pofldc nutrimentumad ruborem vertere, & fimul pituitofum ilJud affluat • Ergo qualem ab initio Jocufta car- neni hdber, fcreq;omnes oftre# ,talem ex tranfmutationehabenr, qui lends fiedantur; ita enim carnis virium nominant, a colore fd- licetalbonomcnimponentes.'ficutnigra?, &caJJofacarniabEle- phante nomen ferunt: fit icaqieodemjquo ieuce, modo,me!ancho- lico nutrimento ad carnem Jongo tempoie confluence. Viciligi- numautemgeneratiocumpra?didis vitijs fimiliseft generis: non tamen fub ijstotacaro viriarur* fed in fummo corporc veluti fqua*. i»a?qua?piam, vitiligines infiguntur: aJbcE quidem, ex pituitofo,ni- gra? ex melancholico fucco exort#. Qudm magnam veid vim ha- beac nutrimentum ad carnis mutationern, ctiam ab Ariftotele eft traditum , vbi meminit Regionum , in quibus pecora , tam colore, quam carter is difterentijs lenfibiiibus, mutantur, atq; altcrantur. Galcnus translate in contextu de afiedibus agit pmer natu- ram, nurrici facultati fuperuenientibus. Eft enim nutritio re idem, acaftimilatio; Eft videlicet affim'iatio nutrimenti cumalito, feu adio ,quamediantc alimentum in aliti fubftantiatmranfmutaturj quemadmodumin noftra? PhyfioJogia? lib.2.cap 4.8c lib.6,cap.4. docuimus. Tiiplids fubftantia? noftri corporis, fpirituofo? nimi- rum, humoralis, Sc folidz iadura per cutis poros, aliafque pa- tentiores vias, vt os, nares, podieem i &c, aftidue fieri confueuir. Nutrix Anima? faculras, Aniraaue ipfa , illatum viuenti damnum refarcirecupiens, medioalimento in deperdita? fubftantia locum aliquid fufficit. NamqucGalenus lib, 4* de firoplic. medicament, faculr.cap. 10. nucritionemfequenti ferie defcribic ;Quippe nutri- tio eft euacuarirepktio. Ibifiquidem Galenusperquam optime, aeque, ac appofite, nutritionem definiuitj quoniam nutrimenti na- turam iuxta communem Philofophorum opinionem propofuir. Sa- ne vero fortaftis (inquit in principio Capitis) & pingue ipfum dul- ce eftj 5c quicquid nutrit, ex gcncre eft dulcmm. Euenit autem id iJiis non ab rc, fed fecundiim ipfamquancum fieri poteft nutri- ASt Elephan* tiafis ge- neratio. Vitiliginh generatie. Nutriiit quid. Nutriti6 quid. TingtiC** quoddmo~ do dulcet & hoc e(l quod nu~ fiit. inenti fubftanciam: quippe nutritio eft euacujti replctio. Atqui quod euacuarum eft tamdiare erac; quamobrem , & quod nutrit, familiare fit neccfte cft.Porrd, ft familiare, neccftfarid amicumq; fuerir,pfotinusetiam,vt ad id,quod nutritut,moderate calidum. Sedm hoc non parua eft maioris minorifqtratiojquan- do nimirum nec ad cibos acccdimus plane fccundum naturam a£* folumenim corpus corum ,qui cibum defideranr*inanitum fit oportet >fi exa(fti futuri ftnt familiaris ipforum qualitatis cognr* tores. Nam, ft prater id calidiores, quam conueniat,aut frigidio- res euafennt, feu toco corpore, feu pertinentibus ad linguam, ac , ventrem, locis, non folum qua? nutriant, verumetiam ,qu£refri- gerenr,auc cxcalfaciant, poftuiabunr, Proinde fanecibi quoqj illi alias ali; videntur iucundiorcs. Nam cum duplex ftc genere iucun- durn, alterum quod impJeat id quod euacuatum cft,cuiufmodi eft nucrimentum; alcerum quod medeatur ei, quod alteratum eft , id quodiam medicamentum efheuenit vtiq>cibis, vbinon moddva- cuatis exhibentur corponbusj fed etiam qualirate aliqua mu tat is, vtduobusnommibus dclekenc, vtcibi lei licet, &vt Medicine. Sed > vtmedkamenta quidem refrigerando qua?dam , & exealfa- ciendo>& exiccando, & humekando, cxratione iuuabunt,&pro* derunt: Vc nutrimenra verb fola ea* qu«e cognata func, & tamilk- riatotis nutriendorum fubftantijs. Protinus verb iftis adeft, vt moderate kilicet fine adea,qua? nutriuntur,calida.Quaobrem nec edufiorum, nec eft animantibus omnibus fpecics: Siquidem profua familiarifubftantia fimul, & aftc&ione delckancur, turn iouantur ab vtrifque* Hanc dokrinamadlongumfcripfi, quia omninb e iu fq, i a Pra xi Mcdica vfus va Ide frequen s . Dcfcripfit eai m Ga- knushoe in loco nutririonemin ordine ad contranam inanitio- neon idebq; no exprefse earn appellat aflimihtionerrr. Libro etiam i.detacukar,natural.cap, 5, Eandem nucritionem fadla compara- fioocad Auk onem>hac ferie dekripfit; Nutritio autem ijfdem-* partibusappofitioquardacncftfed fine ampliatione. Non cnim nutritionemj fimpheem alimenti appofitioncm, quae eiufdem ali- ment! alfimiktionem priced it, efte voluit Galenas, fed appoficio- nein nouae fubftamiarpartibus camen nouatfubftan- liar appofiuo ampliores non reddit partes, ficuci tacit au&io,de_> 484 LIBER SECVNDVS In ant to tarpon fo~ tus abut jiifjieit: ol* teroto & inomto ft* mul-, cibus ah irons. Jucundura quod a(fu~ mitur du- plex,. jilimenta medico. • mwtoft. Nutritio yud, D E C R I S I B V $. 485 qua immediate anremodb traoslata verba Gdenus hieferie lo- quitur ; Audio verb (olidarum animal;s partium, quarum fbrmationem iain diximus, augmentum , ampliatioqj in longum,: latum,& profundum eft. Non dixiftet Galenus, eftormatas parres medianteaudioneampliari exrendiue in longum , latum , & pro- fundum,nift mahti fubftaotiamalimenti fubftanna fuiftctconuer- fa, &confequenter partibus nun ids aftimdata. Nam nurritro au- dione natui a prior eft, erft tempore ftmul edebrenrur, Eoderru* lib. i.de faciilr.naturahb.cap. S.hanc noftram expofitionem fe- quenti ferie confirmare vidctur Galenus. Quod enim in nutri- menri affluit lpecie,cum id corporis eius,quod nutritur,ofnni par- ti affigitur, adio ipfa nutritioeft; caufa verohuius ipfa facultas. Et alteratio quidem hicquoq; ipfiusadionis genus eft, non nmenL.* talis, qualis erat in generationc , Ibi namque, quod os non erat, poftea fadumeft os: in nutritione verb ei, quod iam fadum eft3 id quod affluit, eflidrur fimile. Ita non immerito alterationem illam, nominamus geoerationem, hanc adlimftationem. Nutritioncm hie alterationem quandam appellat Galenus; ficuti & ipfam gene- rationem: hoc tamen cum diferimine; quod generatio alteratione conftet, fimuJ & dformatione; nutritio verb iit veluti quondam al- teratio,qu£ vedatur circa parres iam dformatascftigiatafae. Si- quidem,pra?lodijinftar,cit.cap.j, libri i.de natura? pcrfedianimalis opera exponens, dfigiatum nimirum in vtcro animal, rurfufqjin lucem editum , dcindeqjfuflicicmer au- burn , actercioloconutrirum ,adiones,quibus opera produ- cuntur, enumerans,ait; Adiones, qua? tribus his operibus refpon- dent,neceffarid ires funt, vna fciiicec cuiqj, generatio, audio, nu- tritioi veriim generatiofimplcxqurdam adio namra? non eft ,fcd cx alteratione, formationeqicompoftta, Vt enim os flat, item net’ mis,vena,&reliquarum quaftrbet ,alteratam efte oportet ftibie* dhm, vnde animal he, fubftantianmvt verb congruentem ftgurani, &poftturam,& cauitates quafdam, & vel cnata, vel adnata, aliaqj id genus, habcat, eflingi earn oportet, qu# alteratur, materiam: quam vriqsammalis materiam appellans, veluti nauis ligna, & iroaginis ceram,minime errabis. Eodem lib. i.defaculr.natu- ial.cap.4, facukatis hue pocenti# mencionem faciens, cam ad ali- quid dici, evun fit adioais , veluti open's, flue eftedus produdi Quid au~ ttio. Nutrition tus can fa ejl nutrix jacnUas. Nutritio, ant inuiem. Gentry {'omSi chants,0’ nutritionis opera, fine terminu Generate Facultai ad alt quid dicitHT. 4$ 6 cam's, affirmar. Primumenim, inquit, adionis ipfius, potenrfaeft caufa: deinde etiam open’s ex accidcnti quodam, At vei 6. fi caufa ad aliquid (eft enim vnius eius, quodabeafit, reliquorum nuJ- lius) planum eft porentiam quoqj in relatione ad aliquid did. Ac, quod agentis canfxfubftantiam ignoramus,facultatem earn,fiue potentiam appellamus, in venis quidem potentiam quandam fan- guinis fadricem dicentes, in ventriculoconcodriccm , in corde % pulfificam;acin fingulisrehquarum particularum propriamquan- dam eius, quam edunc,adionis. Adionem vero pj opriam potent na?nutritiua?,adfimiIationemefteftatmcGiknusl bro t.citato dc faculratib. naturalib.cap, 10. Videorenim ,inquic ,monftraturus turn inftrumenta ipfa, molitionecom- parata funt, turn coru facultates propter banc die conditas. Nam cum adiohuiusfacultatis adftiniiatio fit, nec fieri poflit, vtadfimi- lentur, mutenturq; inter fevlla , nifi focieratem ahquam , cogna- tionemqi in qualitatibus habcantj idcirco primu n quidem nec quodqi animal quocunqjcibo nutriri poteft; deinde nec ,quibus nucriri poteft , ijs vtique protenhs • Atque hums neceftitatis causa pluribus alterations nutrjmcnci inftrumentis cuiqueanimali eft opus. Siquidem vtflauum rubrum fiat,& rubrum flauum, vna, & fimplice akeratione eft opus: vc vero album nigrum reddacur, vel nigrum album, omnes,qua? in medio horum funt, alterationes requiruntur. Ita, quod moliiflimum eft, non poteft vno ftatim-* Impetu durum fieri, nec quod duriflimum, dJitd molliflimurmpa- ri modo, nec quod grauiflime okt, odoratiflimum j nec contra, quod odoratiflimum eft, grauiflime fieri olens extemplo poeft. Quo pado igitur ex fanguine os fiet,nifi is prius & crafletur pluri- mum , & deaibetur: autquomodoexpane g’gnctur fangms,nifi &paulatim deponat alborem,& fenfim accipiat ruboremjquippe caro ex fanguine non magno negotio fit; fi enim eateniis nature opera craftefcat, vt conftantem fubftantiam habear, nec etiam fit fiuidus, prima, & rccens concreta caro jam exifttt; At vero,vt fan- guis os fiat, longo huic tempore, multo etiam opere,ac mutations eft opus. Quod autem,&pani, muitomagis Jaduca?,& beta?, & fimilibus, quo fanguis ex ijs liar, permulta alteratio requ ratur, fa- n’s id quoque paccre arbitror. Atque quidem vna caufa eftiCur mulca fine ad alcerationem nuenmenti inftituta organa. Altera au* LIBER SECVNDVS Quia fuh- ftantianL* caufa age- tis ignora- mus i earns appella- nt us ficnl- ftfcm* A 'Fllo nn- tricis eft afftmila- rr». Caro eft crajjefa- chis fan- gMS, D H CRISIBVS* 487 temcft cxcrementorum natura. Sicut enirn herbis plane nutriri non poftumus,tametfi pecudes ijs nutriunturj icaradicula quidem nutrimur,veriim non ita, vrcarneihancenim totam natura noftra propemodum vincir, mutatquej&alreratjacfanguinem falubrem exea creat: in radicula verb, quod quidem conueniens eft, & traf- mutari poreft,quanqudm argre plane, nec fine plurima concodio- nc,omninb minimum eft: fed tota paulo minus excrementofa eft: &percranfic quidem concodionis inftrumenta ;ca?terum exiguus ex ea in veoas aftumirur fangm's, nec is in totum vtilis. Quare al- teram rursdm fecretionem3eorum fcilicet,qucein venisfunc,excrc- mentorum,defiderauicnatura: quibus eriam alijsopuserat vijs, per quas ducerentur ad exitum,qub fcilicet falubribus fuccis mini- ine ofticerent: praterea, quibus exciperentur, veluti recepcaculis quibufdam,in quibus poftquam fatismagna collefta viseftet,mox excernerencur. Ergo hoc fecundum paiticularum in corporc ge- nus, quod nutrimenci excrementis fit deftinatum, inuenimus. Eft, & aliud tercium genus , pro bonis fuccis vndique per totum corpus dcfercndisinftiturunuEftque id veluti vtequaedam numerofieper totum corpus left r: vnus namque omnibus cibis introitus per os eft, at non vnum eft quod nutritur, fed plurima , ac plurimiim in- ter fe diftanria. Ergo admiration! efte cuipiam non debebitin- ftrumentorum numerus, qua? nutritionisgratia natura condidir. Alia namq; idoneum cuique particular nutrimentum alterando prarparanr, alia leparant excremcnta , alia tranfmittunc, alia fufei- piunt, aliaexpel'unt,alia falubrium fuccorum inomnem partem ferendorum ftmt via?. Quarefi vniuerfas nature faedrates incelli- gere veils, fingula iam di&orum organorum tibi func confideran- da. Principiumverbdo(ftrin«Eeoium,tumeanacur£opera, qua* propinquafinihabentur,tum particular, parcicularumqj facilita- tes fu nt. Sequent! cap. 11 .eiufdem Jibri 2. de facultatib. naturalib. viti- liginisgencrationem plenecxpofuit hacferieiltaque denub nobis reuocandus ad memoriam is finis eft, co ius caufa cot, ac tales par- ticulas natura infticuit. Et nomen quidem rei, ceu prius diximus, nutritio eft: ratio verb eius nominis eft, ad id quod nutritur, eius quod nutrit, aflimilatio, Porrb, hate vt fiat, agglutinatio fiue ad- h*remia pr«cedat, op octet; ficut etiam, vt ilia Poft- Caroprebe nutritynon it a olcra. \ V ariorum indrumen* tor urn cor• pont van ( funtfioner. ATutriiio tm? cedit ad- hareittia~> dlimenti cum parti- bus nutne dtSi adha- remiarru appsfttio almenti. 488 quam cnim fuccus is, qui omnem ani nalis pamculam nutrlturus eft,a vafisexcidir, in totameam prirniin difpergicur ,moxadiun- gitur,deinde agglutinatur,demum affimdatur, Porrd differre in- ter feaftimilationem, , docec vitiligo ilia ,quam Graci Jeucen dicunt;$icuti etiam adiun&ionis ,afq;agglurinatio- nisd ffercntiam prodit genus iilud hydropis, quod vo- cant. Non enim affluenns humoris inopia, vduti qua: Grarcc rentiaquidem nutrimenti faftacernitur,nontamen aflimilatio.Pa*. tetq; obiter id ,quod pauldruprapropofuimus, refteeflediftum, debere fieri primum quidem appoflrionem,mox agglutinationcm, deindeei,quod nutriendum eft, aftimilationena, Acpropriequi- dem nutrimentum eft, quodnutrit: quod vero vdutinutrienseft, nondum tamcn nutriuit,cuiufmodi fciliceteft,quodagglutinatur, vel quod apponicur, id proprie nutrimentum non eft, fed asquiuo- cc. Quodautem in venis eft, atq, hoceti3mm3gis(£quiuocefci- licet) quod in ventriculo eft,id tanquam nutrirurum aliquando fir, fi probe concoftumfuerit, nutrimentum appeilatur. Ad hunc mo- dum, edulia qua?que, nutrimenta vocamus; non vtiqj quod iaou* animal nutriant, neq; quod tafia fine, quajia funr, qua: nucriunt; Sed quod nutrirura fine, fi probe fine concofta • Id naqi eft , quod ab Hippocrate didtuj*(librode Alimento, circa principmm); Nu- trimentumquod nutrit (funtHippocratis verba); nutnmentum, quod vcluti nutrimentum eft; nutrjmcntum ,quod nutriturum eft, 5iquidem,quod iam aftimilatur, nutrimentum appellauit (Hippo- crates): quod vero tale eft, quale iilud , nempe appofitum aggluri- natumuegenus,vc]uti nucrimentu:refiquumomne,fiueid in venis continctur/eu ventre, futurum nutrimentum, Ideo luac de nucritionc dodrinam, qu« Phy Gologica eft, hue LIBER SECVNDVS Ros eft id quod afpzr. gitur par- tib’is. Vt differut u4nafarca» & lance; fufnutri- memum, Nutrlme- tum% vein- ti Hntri- tnentHrrut quod nu- trnuru eft. transferre placuit3vt omncs abfceftus,de quibus hadenus egimus, & reliqui,de quibus fumus aduri, pleniiis intelligantur. Omnia porro fubcutanea, Sc cutanea vitia, ab improba materia non plene codioni, nutritioniq; fubada3 vtplurimumproueniunt. Vitiligo ergo a praua proccdit partium nucritione, tefte Galcno, cir.cap. 2. Iib.3f.deSympt.caufts, vbi inquit: Deprauatus vcrd cibus (lie ver * tit Copus) facie Elephantemjeucas, id eft, vitiligines, atque alios huiufmodi morbos. Eodem capite poftcitatum textum, de vitili- gine verba faciens Galenus, hac ferie rem condudit: Igitur Jongc melius fuerit,vc dicamus, alimentum eftecaufam • Id enitn pro- nunciauit intrepide Galenus contra quofdam , qui ipfamcarnem die leuces canfam. Non eft negligeoter omittenda Copi verfto, quo? leucas, id eft, vitiligines: Qua? fane vcrlio nec Galeno, nec rationi congrua eft. Nam textus Greens vitiliginis non meminit, fed fo- lius leuces; vtexhis verbisconftat: Mo%Qnpiotv , c*>s U £ biCKoucy oxpopvocant,duashabetfpecies, al- bum , & nigram. Hac ab atra bile generator, ob quod magna ex parte medicamina melancholia dicata conueniunt. Aiba a pituita non falfa. Leuce habet quiddam fimiie vitiligini alba, fed magis color e ter ram albiftimam refert: a lepra variat,qudd lenior hie cu- tis,minufqueafpera,qudm fit in ilia. Omnia huiufmod/ curant me- dicamenta pituita rrahenda idonca ,tum fmegmata foils adhibica. Pfydraciumjdequoinhoccontextu fit mentio5dGaleno expo- nitur hac fcric iibro de Mcdicinisparatu facilrbus,cap. 5.Pfydra- cia funt parua exanthematafa&a in capite , fimilia vdiciscminen- tibusin kperficie. Libroautem de Tumoribus prater naturam, cap. 15. poftquamachores,& ccria , fiuefauos defcripfit3inhunc modum loquitur. Quinctiam hisminores tumores prater natu- ram in cute bunt, myrmeciaquc, 8c acrochordones, & plydraces, & epitiy&ides, omnibus nota affe&iones. Libro qui Introdu&io fiueMed!Cusdidtur,cap.x j.fcquentia habentur; Plydracion com- muni voeabulo circa corpus totum,&circa album oculi fit. Eft au- tem velut puftula in fummo rubicundum. Ex cap. 13 .citato,libri IntroduftioniSjdarum ponitur diferimea inter leucen, 8c vitiliginem. Quare Prilcorum authoritatibus,Co- pi,8c fequacium vei ftoaduerfatur; imd ,& ration!, vt pauld ante diximus. Nam leuce rem albam fignificat. Vnde Critonis quod- dam Emplafttum pro Achqribus > apud Galcnum lib* x* de medi- Lichee duplex eft, Lepra. Pfora. V itiligo duplex. Leuce. Pfydracia IfydrACtii gad. , vitiltyne* diffiri DE CRISIBVS. 4P* cam. fecundum locos cap, 8. leuce, id eft album nominatur, Et dum albumcolorem corpus acquirir, leuce laborat, Proinde vni- uerfum corpus albo colore atque cumore ma- fia, hydropis fpccie, affici dickur: quoniam humore pituitofo cor- pus enutrkumalbefck,pkuita? album colorem reterens. Vadcli- bro Definition. Medic, leuce corporis in album colorem mucatio eft prater naturam. Pra?terea vitiligo, vti diximus,quidcommuneeft nigro, alboq; cutis ,carnifq;fubie(5teafFe(fhiii cum leuce albidum quid Temper jfignificet. Leuce ctiam, vtplurimum , eft vn iuerfa I is toti corpori, vitiligo autem non ita ,fed intermixrus eftalijscoionbus natural!- bus, aut alienis, aut vtrifque. Si tamen alicui placet vti nomine leuccs loco vitiliginis alba?, quotiesfermoerit de albicancc cutis colorc, ex aliraenti pituicofi agglutinatione,& adha?rentia,ac conuerfioneorto ,a Gileno for- tafiis non recedet. Nam in leucophIegmatia,qu£ eft qua?dam leu- ce, alimentumpartibus non adherer tenaciter, nec agglutinacur, ficuti in vitiliginc; nec pituita in leucophlegmatia tenax eft, & vi- feida , ficuti in eadem vitiligine, in qua nucrimentum illud gluti- nosu partibus apponitur, adhxrecque; in Jeucophlegmatia, pituita tenuis eft, & fluida nimisj ideoqj partibus non adha?ret. Vnde_# vniuerfi corporis maxima mollifies, Oeterum, qui volet leucen cum vitiligine confundere, vti ego ipfe in mea Pathologia poft alios feci, per me licet, dummodd rerum diferimina obferuentur. Leuce quid* Leuce** De Lepra, Lichene, 6c Pfora. IN citato, & tranfcripto texcu lib,2. Epidem, meminit Hippo- crates lepra?, quam abfceffibus rice adiecit. Lepra ex libro Definition. Medicar.eft cutis mutatio in habitum ,qui pra- ter fit, cum afperitate, & pruritibus, doloribufque, non- nunquam & fquamis decidentibus, interim fecus, plures h«c corporis partes depafcitur. Elephas eft affe&us, qui cuteni_* craflfam, atque ina?quabikm reddit: Jiuor adeft, turn cuti, turn ocu- lorumalbis,exeduntur partes manuum,ac pedum fumma?,ex qui- bus fanies liuida,ac fetida craanat. Impetigo eft fumm*e cutis afpe- ritascummultaprurigine. * EUphan* tiafis quid* ’ Impetigo quid* LIBER SECVNDVS 491 Galenushbrodedifferent.morb.cap 5. nas,Oedemata, Phygcthla, Phymata, Smmus, Elephantiafes, Scabies, Lepras, Vitiligines, tumorefq; duros,morbos efte partis fimilaris, compofitos nimirum ex intemperie, & humore fluxo, plenedocuir.Eodem Iib.cap.8.inter morbos in numeroaddito, & coto quidem genere prater naturam, lepras reponir , veiuti leucas, pores, vitiligines, fteatomata, atheromata, fauos, acroebordonas fiue verrucas penftles, pus, hypopiam, fuffuflonem,grandinem in oculo ,ca]cuJum, lumbricos, minutes vermes, quos afearides vo- cant, & quidquid in abfcefsibuscontinecur. Commentario deniqj in librum dc Alimemo 5 ait; Practerea vero kite ,qucedameftetoto genere prater naturam , querurn omnium eft triplex quxdam ex folidarum partium mutatione Hunt j vt myrmecia, vi- tiligo, Jeuce, & alphos, elephas, /cables, Sc lepra, .Lepram in cute potifsimiim nafcicap.17, Iibri Ifagogici,fiueIn- trodudionis, affirmat author eiufdem libn, (iue is fuent Galenus, fiue Herodotus:Cutem,inquit,totiurq>corporispartes,exagitanc lepra , Pfora , Alphos albus, Alphos niger, leuce, Impetigo lim- pkx,Impet quodum corpus mouetur,neruus occultatur) Acrochordones,Thymi (Thymus eft afpera: carnis extuberatio, cuius ftmilis circa gcnitale, ac fedem_* oritur, Ita accipitur hoc in loco ,etfi quandoqj fignihcct tumorem praternaturamraliquandoglandulam ,aliquandocarneamexcrc- icentiam,fiue in pr«putio,fiuc fede ortam), Myrmecia (Myrmecia eft exigua excrekenria callofa. Sc rnagna ex parte rotunda: Sc quia in fcalpendo, & attricu, mordent is formiaefenfumefficit, a latinis formica nuncupatur),daui,calli. Librode fuccorum bonirate& vitiocap, 1.impetiginem,Sc pforam, Sc lepram, inter cutaneosaf- fedusrcccnfer. Handera habet fententiam lib.de Tumorib. prater naturam cap. 13. Quodatdnctadcaufam lepra?, earn ftatuit humorem melan- cholicumlibro cit, de bonitate,& vkio fuccorum cap. i4.inquiens; At, quorum alimentorum fuccus malus melancholicus fucrit,can. cri his,& lcpra?> Sc pfora?,& quartana? febres,& melancholia?,& de- colorationes decidunt nigra?, vna cum lienis tumorc non diflimi- li; quin Sc nigras plerifque varices, Sc ha?morrhoidas,attulit huiu- fcemodifuccus. Libro j.de Alimentor. facult.cap.i.idcm referr. Lepra efi morbus co- pofitus par. tis ft mi la- ris. Lepra eft morbus to- to genere prater na- inram. Cutanei affetlus. Dr ac on* tsafis quid. T hymns. Myrme- cia. Humor mdancht)' items lepra cam fa. Libro de Tumoribus prater natura cap. 13 .eiufdetn lepra? caulam, humorem melanchojkum ftaruit, Poftquam enim capite pra?ce- denti la.emfdem Ijbri docuit, arratn bilem , dum in carnem de- cumbit, & mordax eft, circumiedam cutem perrodere, vlcufqj ef- ficere, modeftiorem verd, due minus ferocem, cancrmn fine exul- ceratione, fubfequenti cap.i3.iamcir. fequentia feripfit: Qua? ve- ro depafeuntur, attingnntque, qua?circum funt , ipfum contincns fanumcorpus perrodentia,ha?comnia Phagcdamica vocantur (vl- cera). Ex ambobus autem compoftra , fcilicet vlcere ipfo , & cir- cumiedo tumore, Phagedamam noroinant. Depafcitur herpes quoque, qua? circum funt perrodens, fed folum cutis exulceratio eft. Phagedena verdcum cure,quitfubieda funt,attingit quoq;, Cbironia verd , & Tdcphia vocare vJcera fuperuacuum eft. Sat enim eft omniacommuniter Cacoethe, id eft, maligna, appellate. Scabies quoque , & lepra, mclaficholrci affedus funt folius cutis: vt, (iquidem in venis quoque , &carne fiant, cancer nominacur. Libro etiam y.Aphorifmorum 20. inter a fifed us melancholicos le- pram collocat, aiens; Si rimor, & ma?ftitia longo tempore homi- nem h-bere perfeuerenc, tale eft melancholicum. Aliter etiam melancholicas dicemus paftioncs, cancros, Elephantes; propterea etiam fcabies , leprafqj & vitiligines nigras, Libro deniq; 2.dt_a Symptomat cauf.cap.6.Prurituscaufamexponensydiciteundem pruritum efteprurituoforum humorum fenfum. Pruriginofa au- tem excrernenta, nitiofa,& falfa, vcl amara nuncupate iicetjVt ait; licetq; eadetn excrernenta nitrofa, & falfa, vel amara in corpori- bus genita , externis comparare rebus, qua:conftmili funt prtedita facultate rcuiufmodi funt vrrica , fcilla , muria, & mare , aliaq; id genus, qua? in nobis moleftum fenfum parere valent, Exade fatis pruntus,& molefti fensus varies gradus, variafque caufas,fcquen- ti ferie exponit; Quippe, inquit, illotos, & fordidos, & qui crudi- tate Jaboranr, &qui nutrimenta mali fucci comedunt, hos pruritus exercct: multoq; magis fcabiofos, & Jeprofos, propterea quod in_* his aflfedibus, & copioftor, & craflior eft vitiofus fuccus; quo vti- que & diutius, & magis fcabiunc, quam vlli alij, qui citra talem affedum pruriunt: nec tamen iuuantur, nec fifeipfos immodice fcabendoexcorient; propterea nimirum,quod eiufmodi fuccus in- fixus in ijs raanet, ac, (vt fic dicam) cuti impadus haerct; non enim DE CRISIBVS. 493 Phagede- na qua. Herpes quid. Chironidt dr Ttie- pih:a vice- ra. Cancer. Ad etuSi & mocjlitlff-j melancha- lu figna. Pruritus caufa > GT natura. 494 adeoexiguus, & tenuis eft ,(icut in illotis, auc fordeaffettis ,fed plurimus, & craftusi interim vero & glutinofus. Omnia igJtureiuf- modi fymptomata ( non depruritu tantum , qui fymptoma eft in deprauato lento tattus , eft enim fenfatiodolorifica , fed de ahjs fymptomatibus in motu , loquutus eft ditto in CapiteGalenus, vc deTufti ,Srernutatione,Singulcu, &Rigore, quosvehemences ■ motus expultricis facujtatis appellat ipandiculationem, & ofeita- cioncm, eiufdem expultricis mediocres motus; horrore veto eiuf- dem virtutisexpu!tricis,adhuc magis mediocrera motum) a vitio- fo fucco proueniunt. Diffident inter fecaufa? turn qualitate, turn magnitudine, itcmquequiete,& motu. Quippe tenuis, faltos, im- motufqj toccus,in ijs eft, qui pruriunc(intclligic hos, qui fimplici. Scparum diutino pruriru vexantur): Paucus,tenuis, mordens, Sc immotus, in vlcerofis afFsttibus: Multus, (altos, cra(Tus,& irnmo* tus in lepris, & fcabie; Paucus, tenuis,& mordax,cum exiguo mo- tu , in horroribus. Quod ft vel vchementius raouetur, velcopio- fior,mordaciorue eft,concutientem rigorem infert, non horrorem; maximum quidem, qui plurimus eft, & mordaciffimus , & ve- hementiflime motus: minimum vero, qui propter vnum aliquid horum, mcdiocriterauttum, ex horrore inrigorem tranfire facir* Sanecomplures ali* inter maximum ,minimumq; rigorem diffe- rentia? tont, exceftu, Sc defettu inter fe diftidentesipropterea quod caufa magis , minufue moueatur , icemqi quod magis minufue fit mordens: adtoec, quod in caufa? quantitate (it diuerfitas; his am- plius, quod caufa, qua?rigorem facir, vel omnibus pra?dittis diffe- rentijs, vel aliquibus, vel aliqua (It adautta • Atque ha?c quidem omnia fymptomata, caufa circacutem, & qua? fubca toot carncs, aceruata, inciderecontoeucrunr. Tuftes autem,& fternutationes, Sc fingultus, alibi: ilia? quidem, in pulmone Sc, faucibus confidence caufa; ha? vero, in nafo; fingultus, cbm in ventriculi ore, (iue ori- ficiotobfiftit. r r-u Ex citatis context ibus fatis conftat, quid lepra (it * quam corpo- ris partem a (See r e con toe u it; Sc qua? eius caufa. Cutis enirn eft, qua?maximea lepra afficitur, et(i pmer curem fubiettacaro, ea- dem lepra diu protratta, inquinetur. Caufam lepra? ftatuit Gale* nus, humorem melancholicum, non naturalem, (ed eum, qm prar- tcr nacuram cft3 quiqj proptie atra bills nuncupatur, ortura ducens LIBER SEC V N D V S a2![ttus n o or. Varij mo- tus expul- trkis fa- cult at is. Pruritus caufa. APolcflia vlcerofa. Caufa le- pra,&fca hiei Horror is caufa. Rigor is caufa. TufflSy (lernuta- fion is , & fitlgultHS fedes. Lspr* ***1* ex mmio feruorc,& veluti aftatione humoris melancholia nacura- iis,auc humoris biliofi,vt in noftra PhyfioJogia abunde docuimus. Hicnpn eft prartereundum difcrimen communiter admrftum, inter Impetiginem, Pforam, & Lepram. Impetigo , vt libro Defi- nitionum Medicarum habetur,eft fummg cutis afperitas cum mu I- ta prurigine. Galenus Commentario in Jibrum Hippocratis de 9 AlimentOjImpetiginisduasponitfpecies. Impetigoquoque, in- quit, affedio cutis eft. Hius funt duce fpecies, altera Cicur, & mi- tior; altera agreftis, & moleftior: In his fquam# d cute abfcedunt, & locus qui Tub fquamis eft, rubicundior videtur,& propead vlce- ratum accedit; Morbus autcm ipfe a falfa pituita, flauaque exoritur, Agreftis adhuc impctiginis mentionem facie Galenus lib.6»de compofitione medicamenc.per genera,cap.2. & libro de Theriaca adPifonem,cap.i8.& penulcimo, vbi dc Saifs Theria- calis dotibus verba ficiens, inquit: Pra?cipuum verb Sal ifte habet, quodmorboscutem infeftantes curat i albam dico vitiliginem , le- pram , impeciginem, quam feram vocant: & demiim omnia Tub cute poftta excrementa rcfoluit. Libro de Medicam. facile paran- dis, pro feris Impetiginibus remedia feribit. Vcrum fera impetigo a lepra djfferat,fub dubio eft; Nam hie feram d lepra diftingui do- cct Galenus, cum hos ambos affedus, tanquam diftindos, propo- fuerit. Cornelius verb Celfos Galeno antiquior, Impeciginem abfolucc cum lepra confundere videtur; Lichenem tamen, in mi-* tiorem, & feram diftinguir. A ti*lichen autem v>x Gra?ca, apud Medicos larinefcribentes, Impetigo dicitur. Cclfus vero lichenem vocat papulam: Et impetiginis deferiptio ab ipfo data, lepra? pror- sus congruir. Ego fane exiftimo, feram impetiginem, ferumue lichenem, pa- rum a lepra diftarejciim in fero Jichenecutis fcabra fit ob pulluian- tespuftulas fquammis obdudas. Verhm,quiapuftula? qua?damin fummitate rubicund# fquammis obduci poftunc , talis fortaffis affedus fera impetigo non male dicetur. Eiufmodi enim affe* dus ex tenuibus fimul, &craflisnafciturhumoribusi cum lepra cx folis craftis fieri dicatur. Mitior verb impetigo,fiue Lichen (cum torrentcenim Medicorum latinefcribencium, &non cum Cclfo, Ctfi latino, loquor) annexes habet furfures potius, quam fquamas. De impetiginis in lepram»& Pforam tranfrautatione, predate D E C R I S 1 B V S. 49 S Jmpttigv quid* Impetigfc nis duA fades* Impetigi- ms caafa. Salts T henac& dotes. Impetigo fera a U• pra vix differt. 4 LIBER SECVNDVS Iinmigo %&IeprZh migm* loquitur Galenus lib, 5. de Compofitione Pharmacorum fecudutn locoscap, 5. cui titulus; De Lichenolis, Imperiginofifuc Tumo- ribus; Et ha?c inquitaffedio ex mixto quopiam generatur humo- re, fero Cis nimirum, ac tenuibus, & acribus fuccis, cum craflis per- mixtis; quaproptcr etiam facile in Pforam ,id eft, fcabiem, & le- pram tranfk. Indigecque etiam ipfa Pharmacis forricer reftccanti- bus. Poftquam vero in Pforam, auc lepram rranfierir j vkra hoc, quddreficcantibus indigecpharmacis, etiam repurgantia , & ex» terforiaexpoftulat;denotat,o,Galenus, Pforam ,&lepram , effe aftedus multograuiores ipsa Impctigine, Sub impetigine, fcabiem lui venerea accidentem comprehendi quibufdam placuit* ficuri Plinio Mentagram, in qua non fquamis, fed faedocolore cum furfuribus, vultus,demptis oculis, rursus col- lum , deincepspedus, & manus afficiuntur, Hums Impetiginis mcminjt Galenus libro de Pharmacis facile parabdib, cum pro ca? feorfim a communi remedia pr*fcripferir. Ex didis conftat, Impetiginis a lepra,& Pfora diferepantia: Af- fignandaergoeft ilJa,qu£ inter has duas intercede. Id quod Graecis Wap*, Pfora dicitur,jatinis communitcr fcabie$ appellacur, Plora,quamlepra,magisexulcerataeft,refcrentc-* Authore libri Ifagogici. Volunt etiam aliqui, cucem folam in_# Pfora affici, in lepra vero pratercutem, fuppofttam carnem mqui- nari; Addunt,cutera in Pfora furfuraceam efte, in lepra vero , vt- pote grauiori morbo, fquamofam, Ad Pfora peculiarem non obferuatfiguram , cum lepra vtpjurimum circularem habeatfigu- ram , dumeutemerodendodepafeitur ferinus humor eius caufa. Sed mco iudicio parum diferiminis intercede inter hos affedus, cum vtriqi communis fit cutis afperitas, pruritus, & fquama>, ftue panicE fine inftar furfuris, fiue magn«E, inftar fquamarum pifeium* Galenusautem in quo de vcfica?, & venarum fcabie dignofcenda ex furfuribus vrfnae commixtisagit Hippocrates, exponens,fequentiafcripfit;Sicuti.n# cutisfuperjficies(quam cutem lupericie/iueepidermidem vocant) in fcabie, lepra, atq; Jichembus tenue quid abijeir (quale quod fer- pentum fenedus nominatur); Sic vbi in parnbus interioribusea* qua? eft veluti cutis tale aliqmd patitur, fymptoma quoqj rnorbi eric fimile. Hac ratione igitur & vena? ipf«E,atq; vefica,fcabie Jabo* Met Agra, Pfora eft ipfa fca- bies. Difcrepa• tia mttr Pforam,0* lepram, D E CRISIBV S. tames , fm furcoscortices vnd cum vrinis emixtenf. Eccc Galenus docens, furfureseffcquid commune lepra?, fcabiei, & Jichenibus: quarevixin externis cun's cxcremcntis diftinguentur. Nam, vt ex alJata cxlibro Dcfinitionum Medi- carum , conftac, non Temper in ipfa lepra cutis fquamis fcatet, & fquama?quandoq,in ,fi mauis, efca- r£,quandoexaIcerata eft cutis. lino, ficuti pruritus aded eft in le- pra vebemens, vtfcalpendonon mitefcar,fcd potius exacerbetur, & ex tanto cutis, &carnisattricu fupernafeantur varia vlcera, & tumores quidam Phlcgmonofi j ita pariter in Pforacontingic, in-* qua cutis mutaca eft in ftatuen toto genere prater naturam, non fe- cus ac in lepra. Vndeciun lepra , & Pfora morbi ijnc valdc conge- neres,nonnulIiPforam, mitiorern lepram appellant. Pfora quidem dupliciter accipi poteft, velgenerice, vel fpecifi- xe, In genere accepta ,omnemcompleftitur fcabiem, a quocunq; humoreprouenientemj in quofortaflisfenfu loquutus eft Auicen- na,PToramdiuidcns in non excorticatam,& excorticatamifordam, & non fjedamjhumidam, & ficcam. Lepra (ub Pfora ita gcnerice accepta ,tanquam fpecies cominetur : ideoq; eadem lepra nihil aliud eric,, quam fa?da, & infignis, id eft, agreftis, & malixnoris Pfora due fcabies, qua? in Elephantiafim migrare poteft : quoin_* fenfu lepram, Pfora in in noftra Pathologia appeliauimus • Pfora fpecificeaccepta, efto ad placicum quorundammitior lepra. Dam lepram fubPfora , fiue fcabiegenerice accepta contineri dixi, lepratn proprie diftam, & ha&enus a nobis examinatam ,in- xellexi : nam lepra impropiie di&a,qua? ,ab humoie pituitofona* ■ feitur, non eft fc-abies,fed vitiligo,aut quid vitiliginiiimile. Hums jmproprix fit mentio libro de Afi'ecftionibus, in quo fequemiaha- bentur; Lepra,& Pruritus,& Scabies,& Impetigines,& Vitiligo,& Alopecia?, a picuica fiunr, Sanede lepra alba, qua? vitiliginofaeft, Polybusauthor iftiusiibri loquitur. Huius natura? fuk lepra ilia, quam Saluator Mundi in Euangclio miraculose deleu it, vt refta- turArnobius de Chrifti miraculis verbafaciens j qui quidem Je- pram illam , viti 1 iginemeffecenfet: qua? fortafiis vitiligo infignis erat, vniuerfalis, & kabiei pituitofa? foboks. Licet cnim vitiligo, iicuti diximus,apituica vifeida& lentaorcumducat ,eiufdempi- tuitf vbertastancaelfe poteft, vt prauum reddat corporis habitum, 497 Lepra, & Pfora vix .different. Pfora bi~ fariam ac* xipttur. Lepra iru facra pagi- Jia , cunu vitiligine con fundi* tur. imdfcabiofum , ob portionernhumorisputrefa&arn; fedam verd fcabiemfubfequuntur non raid macula ifta? vitihginofa? in cute, Vnde, cumconftrmataeftct ilia Haangclij vitiligo ,non immentd lepra difta eft , etft ordinaria vitiligo tale nomcn non fortiarur. Lepra autem Grox'orum alterius eft nature : nam quanquam a pi- tuita falfa in mclancholicum fottaflfis humorem conuerla, ex parte nafci queat (in quo fenfu loquutus eft Author IntroduCtorij fupe- riiis citatus/alfam picuiram,lepra?J& Pfor£ caufam ftatuens)iatra- bilaiium tamen humorem,Cfaflfurn ,acrem ,&tenacem ,cahduai ftccumque,caulamagnofcitordioariam,Pr£terquarn quod huius doftrina? veritas ex ha&enus diftis liquidaeuadat, lib. 2. Prorrhe- ticon in calcejepram ab atra bile fieri afteritur. Quia do&rina ibi habitaad pra?dicendurn vtilis ,in vfum noftrumhuc transferrer placet: Impetigines, inquit, & lepr#a albicantefque vitiligines, ft iuuenibus quidem, aut puerishorum aliquid contingat,aut fenftm fe prodcns diuturnitate cemporis augetur: in ijs quidem ea? puftu- jajabfceflbs eflfc minimcexiftimanda? (untied morbi. At quibus ex his aliquid fubitd , multumq; contingit 3 id' certe abfceflus diei poftit. Oriuntur autcm albicantes vitiligines ex maxime quidem jcthalibus morbis, velut qu# tabes dicitur. verd, & Impe- tigincs , ex ijs ,quiabatrabileftunt. Ex quibus valde iuue- nibus contingent , & recentiflimaqmtq; funt , ea faciliuscuratio- nem recipiunt, turn qu# in I'umme mollibus & carnofis corporis partibusnafcuntur. Exhocconrextuplenepercipimus, quando lepra ,&ca’tcrire- lati afteduscucanci, morbi nomen merentur,& quandoprastcrea abfceflus dicendi. Morbi enim maxime tunc appellandi, quoties paulatim , & fponrc , id eft, nullo pra?cedente morbo, crumpunr* Abfceftus verd,quories copiose, repenteq; in cute emergunt, quia adhanc alfcuius morbi caufa eonfertim anaturaab internis cor- poris partibus ad fuperftciem deturbatur. In prima pracipueft- gniftcatione loquutus eft Hippocr. lib. 5.Aphonf.aphor.2o. dum inquit: Vereetenim furores, Sc morbi melancholia, & comitiales, & proftuuia fanguinis, & angina, &grauedines ,&raucedines,& lepra?, & tuftes, & impetigines, & vitiligines , Sc puftuhe vlcerofas phjrima? ,& tubercula , Sc articulorum dolores. Hie aphorifmus iomrarius videtur aphorjftno nonoeiufdemlibri; qui, vtfequitur. 4 9 LIBER SECVNDVS LcprIm• petigo > (3* 'vitiligo qnaudoque tnvrbh quandoque fymptom*- ta dicutttr. DE CR1SIBVS, 4 99 iacet: Autumno morbi acutiflimi, atque exitialcs maxima ex parte. Ver veto faluberrimum, &minimeexitialc. Galenus verumtamen aphonTmos hosconcilians,air, vigeftmumconfirmare nonunujj prafcrtim quoties ver£ vernales vere contingunt, Nam, inquit, hoc ipfo tempore profundum corporis expurgatur, vitiofis humo* ribusdpartibusprincipalibusadcutem peruenientibus; Sic igi- tur & lepra, & vitiligines, &impetigines, & puftuhc qua?dam vl- cerofe mulcsgenerantur, &c. Pradi&i afFe a- sh$uu 4nt m,rgardens febribus. Vice Vhle- b&°™urga- tioms, ex- m,.norms vnttione, crudi fchrri'ef- feribit Ga- lejncriti(Lj qutd. non eft): Ht vnguenta, quia tenacius, quam olca , cuti ad- here t, ca adhuc prefer bitifed quia 3cria,& confequentcr calida-, vtplurimum , lunc, ipfo Galenotefte lib. 5, de ftmplic.medic. fa- culr.cap.14.qs non vtendum, neefuntin vfu: habentenim noiu folumapenendi, fed derergendi vim , qutequandoqjad abigen- dum cucancum malum neceftaria eft 3 dummodd febris non adftf, Quoniam hodie balnea in raro apud nos funt vfu , cutern laxare oportebit Decofto Malua?, aut AItha?£3 tepido: & rursus, blanda manu, oleum ChamomiJIte ,aut liliorum, autanethinum}cepide admouebitur. Dccoftum tepidum cum ipfa manu , vel cum pan- no leni & fuaui excipiendum, dum eobhndecutis obducitur, Deficienteconftmili deco&o, aut aqua,litusftetexoIeo Amygda- jarum dulcium, aut Butiro recenri fine Tale, aut oleo commnnijfed mature: Deinde rarefaciensoieum, aut aqua admouebitur. Rare- faciens autem medicamentum moderate eft caliditatis, & ftccita- tis,confiftenti# veto tenuium partium 3 docenteGalenolib. 5. de Simplic.Medic.facuIc.cap, 14. Sed obiter de Remedijs, Pra?fenti Capiti Titulum de Signis abfceftuum , ance- cedentibus. Iraqi tempeftiuum eric de enumeratorum abfceftuum fignisaliquid dicere, Sed quoniam jpftftgna funtinterioris ftatus, qua? oculis obijeiuntur, vix l7gna habent pr^cedenria, prater fuas caufas. Declinans port'd a?tas, Sc ipfa Sencctus, in quibus magna humoris melancholia, in iuuentutegeniti ,copia coll gitur, caufa? erunt melancholicorum morborumj tam internorum,quam exter- norum , quod dtfficulter colle&us in corpore frigidiore humor me- Jancholicusdiftipetur. Rem banc predate expon it Galenas Com- tex. 28. vbi inquit: Vc enim pertemporacale- fa(ftosa?ftate admoJum humores, Si vt ira dicatur,feruefados,ftue bullientes necefse eft gignere atrabiliarium humorem; quern exci- piens collegium in corpore Autumnus, vtpote frigidus , nequa- quam patitur ftmihterextrorsumdifflari, nequefacile vacuarijita per states a?casdnclinansefficit. Nam, quantum in sEtatis vigore ferbuit humorum, atqj in atram mutatum eft bilem,id ha?c difficul- ter difeutiens, febres potius quartanas commitcicmpufque eft tem- pore longiore per vtcorpustali repurgecur bile: ita fir3 vt adufque fenedutem in medio atrabiliarij omnes morbi in his magisexuperenc, in illisminus, EkphantesjCancri; Lepra?, Me- lancholia?; Febres quartans. DE CRISIBVS. 5©$ Ttalnei fnbrtitutu. in febri• huSymtllA* tenssnem gltgecinm• Declinam xtas, & fe- netlus ft- gnu abfcef* funm. Si cuti Ait- tumnus humorenLi (itrabilu- riant in in- flate gem* turn colle- excipit, ji c declinuns Atast <3* humores adadoi i& iuuentute 1 genitot. LIBER SECVNDVS Tenpu! lbrfJs7jT ' L/ * 504 Tec«pus prartereacaufa eft , & lignum , mulcorum abfcefiuam, vtxonftat exaphorifino 20. libri 3. aphorifn. in quo Hippocrates varies recenfet morbos,qui Vercemcrgcreconfueuemnf. Ideoau- temvernali tempore muitosfufeitari rnorbosdicimus, quod.na* turaconetur,quidquid incorporecolleiftumfuir fuperfluitatis,an- tecedenti hyeme,& pne cutis denfitate, retentum ? e vifceribusex- trorsiimdeturbare. Aeris autem.tepor verno tempore contingens, cutis poros dilatat, & internes humores atteouat. Vnde naturae has fuppetias cum fortita,facile humores magis attenuates ad tuo- tum concicat, Sc extra corpus, nifi dum immodice aggrauatur, per aliquastranfmictit vias . Etquidem(inquic Galenus in Commen* tario) verno tempore j calor aeris ambientis humores diffundens cducit ad cutem; qua* res ipfis cxercitationibus peril tnilis exiftit.No foJiimaurem exercitationum eifedibns, ledetiam jpiius natures Yen’s opera fimiliafunt. Huius.n.opera funt turn occultam per totum corpus facere tranfpirationem,per quam cxcernuntur fuper* iluitaces, turn ctiam corpus in morbis varijs modis expurgare. Hie Galenus aliud infinuac fignu ,& caufa n cutaneorum,alio* rumqucaffe&uum ,cxercitationem ,quam Verifimilem efte pro- nunciat; quoniam in exercitio calor augetur,pori, duftufqj omne$ ideddilatantur, humores funduntur, Sc a natura extra corpus ,li poteft,proijcerc confueuir. Galenus in Commentario/em, vt fe- quitur, exponit; Tale quid etiam Vere contingic, quale in exercica- tiombus videmus fieri. Eccaimha?quoq; funt faiuberrim# , Ve- riimfihominem pituita plenum, vel flaua bile , vcl atra, vel faa- guine ipfo, volueris exercere, ei morbum comitialem, aut apople- xiam exercitatione contrahes; aut fi ha:c mala non eueniunt, pern culum imminet ,neruptoa!iquo in pulmone vafe, in morbum in- cidat infanabijem. Multi verb cum febricitare c^p'fientpropter exercitatiouesacutifiimis rnorbis lucre correpti. Qmbus ve;6 vi- cem purgationis humorum > qui funt in profundo corporis, excrci- tacio fuppieuerit, ad cutem euocaus, malorutn humorum abun- dantiam,vlcera3&fcabiesindcgenerat: Sc hoc innuensdicebat Hippocrates Jib.g.Epid.fee. 5. Siimpurgatusiaboraueris,vlcera-* erumpenn Galenusindifti Aphorifmi Commentario, lepram e(Te mot* bum famiiiarctn hyemi refert; hyetns ergo lignum elfe poteft cuta- Veris ope~ r's in car- n’oirheh- ccnt. Exem- U[irmle?Ca Nature in morbis varijs mo- dis corpus expnrgat. E.vercitin eft ah feef- torumciae morhorum caufa y iru corportbus impurity ant plenis. Hyemt fi- gnamab- cejuum. neorum affoftuum : nam qua? tunc ad cutem tranfmittunturcxcre- mcnca,circa earn diu quiefcunt, propter cxiguorum meatuumu*, fiue pororurn,conniuentiam,rationefrigoris cxterni ortam. Signum fimiliter,&caura? cutaneorura affe ftemque ipfam intro duccre. Licet exhaftenusdi&iserui poflint figna futuri abfc€ftus,fequ&. ti ramcn Se&ionede fignis abfceftuum, qui foils acutis fuperue- niunt morbis, breuiter diftercndu m. D E C R I S I B V S. 50$ Cibusy pa* tufque pra* ui cuta, neos ajje- Uus exci- tant. Dc Signis, quae Abfceflfatn acutis morbis fupetueniencem produnc. HA&enus toeohoc Capite promifcuede abfcedibus, qui perexcretionem, & per decubirum Hunt, peregimus; Sc nonnulla propoFuimus figna,abFceftumper decubirum prodentia.Sed quonia de A bFceflibus,quichronicis long!foe mor- bis, fimui Sc acutis, communes fane, ioquuti Fumus, paucis de Fo- lis ijs i qui acutis, edam protraftis fiue proiongatis morbis Fuper- ueniunc,modoagendum. Vceniminmere acutis, vtplurimum excretione Grids fit, in diucurnis aut produdiis morbis, abfceffu contingit. Febres enim acuta? cum a tenui,calida, Sc conFequenter mobili ,fluidaqj materia foueantur, queries natura conftans eft, Sc \ valida, calem mareriam domac, Sc critice excernit. Si autem nacu- ra imbellis eft, auc humor craftus, morbus protrahitur, fitqj Chro- nicus, rardq; per excrecionem cricicam iudicatur, Fed per abFceF- fum, aut fimplicem Folutionem. Imo queries natura valde imbej- lis eft, Sc humor morbum fbuens craFsus Sc renax, vix pauJarim co- quitur, domaturue materia morbjfica,necabFcdFus Faluraris expe- <5hndus,Fcd mors,auctraofitusin grauiorem Qui enim Cacochymia Jaborant, &in Cfaronicam incidunt argritudmem, altcrutrum experiuntur: mortem Fcilicet ,auttranfi£umin hydro- pem,aliumue lethalem morbumv' Signa aucem ibFccftum in communi prafindicantia proponun- tUf brcuicer ab Hippocrace, libroPrognoftic. Sedk 3. Textus 23, Humor tenuis Cri• tic 's ena- cuatury con ft ante natura. Natur/u* imbellist dr crajfus humor Chronicos morbos ef- ficient. Nature valde tin- belhs j & humor te~ nax yin or u adferunt. $o6 LIBER SECVMDVS hacfcrichabetur: Si qua verd febris prorogatur, fulud affe$o ho- inine,nccdolore delineate5 aucob inflammationcm, auc ob ali- quatn aliam occafionctn euidentem , expe&ari oportet abfceffum cum«edemate, ac dolore in aliquem articulum, maximeq* inferio- rcm, Antea in eodem OperePrognoftico, qutfdam pronuociauit Hippocrates de abfceflfrbus, qui circa hypochondria, thoracem,ac pulmonem, imd crura, apparent, quique capitis perfeueranteni-* dolorem con/equuntur; modd autem eofdcm ablceftus in vnmer- sum , nulla definira parte, in qua hunt, aut aquahumordenua- tur, examinat, Primis enim his verbis (ftqua verd febrisproroga- te •) Primum indicat ftgnum futuri abfeeffus : Vult enim dieere, quod in febribus ftatim , & primis diebus , non fit abfeeffus, fed procedentc tempore, & produ eft error commuTus,vel a Medico, vel ab -iSgro, vel ab Aftantibus, aut dc- fe&us ortus propter externa: v,g, propter tempus aduerfpm, ter- lam, conditioners, donicihum prauum>confti(fotion€m,fohcicLw froiraftio febris eft abfcejfas indicium. 7* r ipi ex canf4 pro~ rogmcnts fsbrium. Frima, fecund4, TerfU dineni,angorcm . Debet enim MedicusTungiTuoofScio,debcnt & aftantes,debetq; externa efte rite comparata, vt in primo apho- rifmo, Jibri j. a Pra?ccptore pronunciatum eft. Multi fane Medici intcmpeftiuephkbotomantcs, aut pharmaca contra ordinem , & Methodum Medicam a?gris propinantes, Jeucs morbos,fanatuqi facilcs , chronicos eificiunt. j£ger ipTe Medico Temper reludans, & Tuo apperifui proterue addidus, Jeuem breuemq; morbum,gra- uem redditj&chronicum. AncilhBmdcroni Medici Jaborans, viuendiqjredam refpuens normam, odennio quartana- ria visit, & tandem bydropecorreptamiTereintenjr. NonobTcu* ros quotidie errores committuut aftantes in potulenns, & efculen- tis, queries Tuo placicoa?gros reftciunr. Tempus annifebres quan* doque prorrahit, vt vide re licet in autumnal!, hyemaliqj tempore, Terra vliginofa & frigida cundemeffedumquandoq; parit. Loci fttus, ftue conditio terra?,' vim etiam magnam habet. Domicilium verd Meridiem reTpicicns ,ftcut& Aquilonem, prorogationisaa- famprasbet; veluci domicilium impurum , opacumque, & vetu- ft urn, ac in huroili loco fttum. Animi parhemata non modd Tebres protrahunt, Ted non rarogenerant, raorremque acciunr. Ca?re- rum, ft Medicus redemedetur,ft adftanres nullum commirtunter- rorem, ftque circa externa nullus appareat deTedus,nuliaqj denud pars incorporeaf&du laboraccuraru difficiii,&febrisprorogatur, prorogationiscauTa crunt ncceftaridhumores crudi ,craftique ,5c non rard virlum imbecillicas. Hosigirur humorescrudos, dum- modd naturales vires ftnt conftantes > & firms?, a (idler natura partem quandam ignobiliorem expellere,queries per excretionem pellere iuxca corpus non queat; vt in Commcnt.loquitur Galcnus, Sa?pe enim (inquit idemGalenus)didum iam eft,quod humores corporiscalidiores, tenuioreTque, paratiftimi ftnt ad excretionem: crudis vero, &craifis, aut perabfceftum, aut per Tympepftn,id eft, concodionem, natura medcatur. Porrd idipfum, vt perconcodio.. nein medeatur,excrecioqua?daraeft,qua:cx vrina, magna ex par- te, rardper aluum,dficiatur. Particuia textus(Taluo aftedo homine)idem ftgniftcat,aca?grum habere figna Temper falutaria coto febris decurTu. Reliqua ex di* dis clara euadunr. Textus 24. hac Terie facet: Tails aucem abfceftus magis, ac tni- D E CRISIEVS. 5°7 Errores <£- groru da* rvnofunt, Viriunu imbecilli- tas fibre m £rotrahit. Crudi hu- mores ai>~ fiefsu yrfs- cr eant,ant paulMitfu coqtiHnthr* 5o8 LIBER SECVNDVS In quibufi dam afie- thbus fit critic a ex- cretio. In quihuf- dam affe- ffibus man fi: pent: nit > aut tddtm humor co- quitur. In medus a fie ill bus fiunt ab- feefius. nori tempore euenit iunioribus ,quam trigefimum annum agentf- bus. Gaknusin Commentarioait:Sarpenurnerddi&um eft,quod morbi, quos humores commimmt calidiores, cum agrivinbos valentionbus per excretionem rudiccntur. His contrary funt af- fctfiones , in quibus facuhas dcbiliseft , & bumores frigidi, qua? nec excretione,nec abfceflfu iudicantur, fed aut corrumpunt £gru, aur perqudm longo tcmporis fpatio vix concoquuntur. Pond in- ter has media? intciciduntafteCFiones ,qua?perabfceftum iudican- ttir, Hasaftedtiones , in quibusabfceftus hunt, mediasdiedocet Galcnus, quoniam, vr abfceftus ftar, non funt neceftaria? vires vali- da? , & humores fimul calidi tenudque, vri in excretione critical hercamborequiruntur. Ncque,quandohumorescraftl funt,& vi- res imbelles, abkeftusfieripoftunr, Sed abfceftus non raid na- fcuntur,quandohumores funt caliditenuefque, Sc vires imbeUess calidi enim humores , qui ob virium imbecillitatem non extra cor- pus excernuntur 5ad aliquamcorporis partem feponipoftunt d vi- ribus etiam ovodieis. Si igirur humores calidi fine (inquic Galenas) ' nonoportet facukatem validam haberr, ft abfceftus quifpiam fu- turus eft. Si verdfrigidi fucrint humores,faculcateopus eft valida ad abfeeffurn. Sicaurem ex duobusexrremisoppoftcis; virtuteni- mirtmi vaiida,& humore calidocenuiquci nec non viribus imbel- libus, Sc irigidishumoribus , refuIrat quid medium compofitum ex extremis j ita vt bimembre medium , in quo abfceftus fit , rede ftatuamr, AbfccftusenimHunt, vclquando vircus imbelliseft>& humor ealidusac tenuis, vc antea diximus; vel quando virtus eft valida, & humor frigiduscraiTufquc, Virium robur,aut imbecil* litasjcx adtionibuscolIigirur5q!J.e valida fun: ,auc imbellcs • In jprtefenti feftcencia virium robur abaitacibus colligit Hippocrates, qui dotft ftime moner, abfceftus in iunioribus, quara fenioribus, frequentius ciliiifque fieri ; quia iuniores fenioribus robuftiores lone, Sc in ijfdcm, quu.n in fenioribus, humores funt magiscalidi, magrfq; tepues, Sc ad mot urn aptiores. In ijs verd, qui fencs pro- prie aominamur, abfceftus non hunt, ob virium fcilicet imbecilli- tatem, humorurnqj frigidicatem,crafiitiemque. Quiaucem annum cxcedunt trigefimum, feniores (luuenibusfcilicet) non ftmpliciter Sc absolute fenes appellantur* Semcpcia 2 y Confidcrandum vcrdftatiaidc.abfceffucft,fi v»- Si hac le- gist Du- rst us , non dixijjet (Ja lenu noils ahfcejjHm a temu hu- mors fieri. Duplex r i 1 can]a av- Icejjus. Indicium #bfeei]ms rV./ l in [enihus non fit ab- DE CRISIBVS. yen gefimom diem detinens febris tranfcendat • Hie loquitur Hippo- crates de vigefimo morbi die, vt in morbo acuto,fed produce,in- dict ableeifum fieri 3 cum fapiiis crifis per excretione fiat ad quar- tumdccimum morbi diem,qui terminuseft acutorum morborum. Vnde Hippocrates Ijb.2.3phorifmor. 2$. Acuri morbi quatuorde-- cim diebus iudicamur. In hacautem Sententia indicat Hippocra* tes, primis diebus Cricicis in morbo acuto non fieri Cnfim per ab- feeftfum, fed circa, aut poft vigefimum diem} morbo fcilicet in_j longum protrado. Proinde in Coacis Pramotionib. ait: Quibus inucceratjo eft morbi, abfcefium dolorificum imis in partibusex- pedareoportet, potiftimum veroiunionbus. Eodem in Opercfe- quentia ctiam pronunciauit . In diuturmsfebribus , aut phymata fundi fokntj aut in articulis abfcefius oriri. Libro 4.aphori(m.44. Quibus febresJonga’, ijstubcrcuLi ad articuios, vel doloresfiunr. Sententia 26. Senioribus veid per febrem longiorem minus fiuntabkdTus. Galcnus in Commentario ait,meric6hocab Hip- pocrate pronunciatum quia in morbrs iudicandis per abfcdTum, facultatem habere firmitatemquandam, nec prorsus ad extremam concidifie infirirt iratem oportet: & ob earn rem, in quantum pro. ceficrint perartarem, abfeeftbs minus fieri accidit: Senibus vero non minus,fed minimeaccidunr. Nunc veto non > ipecac, id eft, Tenes,d!x t Hippocrates fimplici ratione(fiueabfolute)fed cum ijs, qui trigefirnum agant annum,conferens ytfctn'ipov;, id eft, fenio- res nominauit eos,qui proucdiorcs,quam hi,per gtatcin exiftant; vc iam an tea diduin eft. Tcxtus 27. Oportet ante talem expedari abfcdTum per febrem continuam: inquartanam verodifeefiuram efie ,quoties intermit- tat, prehendatque errabilem modum , atq; ita agendo autumno propinquet. Febns continua (ceftc GaJcno in Commentario) eft ilia non defin e ad integritatem, id eft, eft ilia qua? ad puram remifiionem, fiuead infcbricitationem non terminatur quotidie, auttertio,quartouedie, interrnktentiumfebrium more. Si vero quandoq; continua intermittit, pradertim , fuba?ftatis finem, in_» quartanam,auterraticam febrem tranfir. Caufam ,&modum-*» generationis quartans, & erratics febris in Commentario plene expofuit Galenas j nos vero in noftro de Febribus iibro • Licet quandoque in jntermiueniibusfebribus abfcdlus fieri queat, in ijs ProtrtSiU fehris eft abfceffus indicium. In fen i ori* bus rarb finnt ab- fee [jus: in fe mbits nnnqnam» Fehrh continue quid* Com inn a quandoque in fine fehnbiiU 5I0 LIBER SECVNDVS tamen qu* continue vcxant,frequentiflime3idedhicHippocrates jncontinuisabfceflum naicidocuir. Text as 2 8. Quemadmodum verd in iun/oribus, quam rrigefi- mum agentibus annum,abfccfTus fiuntrita quartan* potibs annum agentibusquadrageftmum, aur etiam fenionbus accidunt. H e contextus inreIle, AbrcefTusautem3etft quandoqj abhumorenafcancur renui, vt iam antea di&um eft , vtplurimbm tamen a craflis frigidifq;cxarantur. Congruc ergo hyeme 3 in qua non exigua piruita? vhertasemerg/f, apparerc (blear. Dixicprscercaabfcetfus fa&os tardius de/inere Juuenthtit quenti t- ucc quar- 'tTntwtT Vueri» cr ndolcfcen- tes multu colli%unt> hlu™ne~ ratw\ .Huetutem frigidiora redduntur corpora Hyemc^* qiikm alijt tcmporibtfi frequedus fiunt ab» fiefis. fiuc tcrmlnari hyeme, qudm castcris anni temporibus:qula humor tunc abfceffum caufans, frigid lor eft, crafliorquc, & ambientis ac- ris frigus inrcnfius eft, Vndc ditficultas attcnuandi, incidendi, & difcutiendi fuperfluum humorem enafckur.Difcutiaturenim om- nino oportet,decumbens humor,vr abfceffus curccur. Dixit ra tio Hipp. abfcclfus , hyeme ,quam reliquisanni tcmporibus,minus retrocedere; & quidem propter relacas caufas, frigiditatem videli- cet 5 & craffitiem humoris, & aeris frigiditatem 3 quofuis meatus corporiscondenfantem 3 coardantemque. Ad retroceffum vero, neceffariacft mobilitas,fiue faciLrasad motum $ad quam facilita- tor) tenuitas ,aliqualisfaltem , inhumoribusprarequiritur. Hu- mor vero fngidus craflufqidifficulter mouetur, adeoq> vix> auc nullo modo ,nift pnus attenuetur, retrocedit, Ob di&as caufas hyeme, quam ceteris remponbus, Podagrici, & Aithricici omncs, dithciliiss curantur, maiorefque patiQtur cruciatus. Humor autem craffusarciculisaftixus,necrcpeJJi, nec refolui poteft. Piaster ea , qua? in hac rema SeCtione Prognoftic. dc abfceftibus pronunciauit Hippocratcs,Se(ftione z.eiufdem Jjbri,textu gq.hac habet: Qui tenuescrudafqi diutius vrinas mingunc,fi cetera, vt in conuaJituris, indicia fuennt, in ijs abfceffum ad fedes infra pra> cordiaexpedare oportet.Moibienimconco&u difficiliores(inqujt Galenus in Commentario},vt qui ex craftioribus,frigidioribufque humoribus fiunr, per abfceffum iudlcari aftolent: qui vero ex cali- dioribus tenuioribufque,excretione. Quoties ergo plus maneant lemporis vrinas nequaquam conco&a?,definiendum,vtrum nequa- quam duraturus longitudine asgrorationis fit a?ger , an iudicandus per abfceffum, Meritd fane dubitac Galenus,an, apparentibus to- to morbi decurfu vrinis crudis , duraturus fit asger: nam continua cruditasvrinas mortem minatur,& non criftm, Prudens vero Me- diens mortem tunc prasdicer , ft ficukatesimbdlesfuerint: ft verd faculratesfuerint valid#(quas res ex adionibusdignofcetui)cunc fpes falutisper abfceffum habenda: & quoniam humores funt fri- gidi crafliqi,deorsum, quam fuisum,faci)jfts verguntiadcoqj in—-# inferioribus partibus abfceffum procreant: contra quam quan- deqi in acutis contingit, in quibus humor calidus tenuifque 9 fur- 5lim volans, parotides generat. Ex libro 6. Epidcm. s. hue stiamde AbfcdTu fentemiam D E C R I S I B V S. 5n Podagriii tye™e quia hn~ cm , mt pr]„£cm d&,[edct~ (cejfu»u rmnamur, Cruda v~ rind » & vires im- belles* mor tem prdfa* giunt. A tenui humors fit qnandoquc abfcefjHs• transientconucnir. Si eorum, qua?excernuntur,fupcrftfpars aJi- qua5tunc in abfcelfum morbus eft facilis, Vult Hippocrates, ab« fcefTuoJ quandoqi fieri,quando excrctio crkica cohibccur? Cu m-* enimtotamaceria morbifica non faerie critica excretions cuacuata, refte natura humoretn reftduum ad aliquam partem traijcitjin qua abfeeflus ideo nafeitur. Libro 4, Aphorifm. 31, futon abfcefsih indicium, fpontaneam laftitudinem effe afterit, Febricitantibus, mquic, laftitudinem ha- bencibus, in artfculos, & circa maxillas potiftimurn abfceftus Hunt. Laftitudinem yeram obmultos moms nafei in Commcncario do- cet Galenus $ fpontaneam verb laftitudinern propter humorum_-# aberrantium mocum. Ambarmn verblaftkudmum locusaffe&us eft communis: qui locusaftc&us non alius eft, quam cocum genus mufctiJofum incorporibusnoftris, Qua? vefb,inquic GaIeous,ex motibus mult is laftuudmesaccidunt, ijs propria & pecuiiaris eft caliditas articuiorurn: quare in his mbs! miram,ad aniculos abfeef- fusdecumbere; vtqui vndcum mufculislaboraueiinc, atqj vkra_* modum concaluerinr, Spontaneis autem laftkadimbus , vna foJa ratione fluxiones, vc decumbanr ad articulos,euenit, licuti & om* nibus alijs fere morbis, qui per abfceftus iudicantur: quod fciJicet ipft fpatia amphora idonea habeanc ad fupeifluitates fufapiendas* Rarioresigiturin ceteris morbis fiunt abfceftus; inlaffitudinibus verbplures ,& prajfertim fponcaneis, Sc maxime omnium , qua?a plenitudine funt. Vera laftitudo eft die calormoldtus in articu- lis, Sc mufealorum cendinibus ad eofdem articulos potiftimum-* terminals, vndcum dolore& moJeft'a, dlaboriofomotu accem* fus. Talis afte vcnlo fi~~ pile fiu/it ahfeepis, T , ° In pArtcj dofetittfa- c!Le.\*b~ icirJr. na DE CRISIBVS. 51$ eualefcentibus ex morbo pars aliqua dolet,ibi Hunt abfceftus. piusenimfcripfimus, dolorem ,&caIorem vim habere attrahendi humores ad partem, quam afficiunt. Quando ergo humores mor- bum facientes non fatis fuerint expurgati,fed quafdam reJique.rint fuperfluicares,non minim, ft ad partem aliquam doJcntemea’dem fupcrduicates tranfmirtantur, & abfceftlim faciant. Dolor cnim partis, fururiabfceftus ftgnum eft; Labor vero tempore Crifis or- cus,caufa. Labor enim vehementem ftgniftcat motum, &do!o- rem , & larftonem, vc in principio Commentarijhums Aphorifmi loquitur Galenusiqui rursiis inquit;Nam in vehemcncioribus mo- tibus vires taunt imbeciI!iores,& caliditas maior accenditur,do!or aucem iam fluxionc decumbente pcrftcitur. Hie igitur, id eft, do- lor, vti diximus, eft ftgnum abfceftus qui fir. Caliditasautertu*, atq; imbed Jlirasad locum affedum prouehit fuperfluitates. Vulr, vt cxiftimo , Galenus etiam in vehemenci motu Cririco vires la- befadhri, &calorcm acceadi, vti in quouis magno labore contin- git. Et has obcaufas, dum humor morbiftcus non inregre cua* cu itur, quidquid eius in corporc permanftc, ad aliquam propelli- tur partem, in qua ft dolorem excitat, dolor ,fjturi abfccfsusiiw eadem parte, indicium eric. Credo quidem , Hippocratem de do- lore,qui de nouoin aliqua parte fufeitatur, nondcdolore, qui morbum aliquem quandoq; pracedit, loquucum squia huius vJti- midoloris fcquenci Aphonfmomcminit Hippocrates, haeferie: Sed ft ante morbum aliqua pars doluerit, ibi morbus ftatuitur. Certum enim eft, quod pars corporis continuis dojoribus vexata, fuperuenientc corpori ahquo morbo, abfqi fermerenitentia,mor- biftcum humorem , ft non integrum, bona ex parte, recipitj dum- modoreceptioois tanti humoris capax fuerit. Facile ergo in tali parte abfceftus nafeirur. Gakous lib. 3, de Crifib.cap. vlf. abfcefsiis futuri ftgna hac fe- riefcripfic; Si vero ad abfceftus conuertantur morbi, communia quidem omnium indicia funt, falutariccr fehabente agro ,qudd neqj morbus foluarur, neq; vnna muka, & multam habens fubft- dentiam,led cruda, & tenuis appareat. Propria vero indicia (vbi morbus non fuenc valdediuturnus) ft fubitadifficultas anhditus Jaboranti fuperlieniens , mox quiefcat; eamqjgrauitas capitis , ac dolor fubfequatur ,&grauisfomnus ,ac furdicas, huie in glandi- Labor quid* In labore> [iue vehe- mentusri- bm mon- bus > vires redduntw imbelles, Sign a fu~ tun ab- fce(fus ex GaLem* 5i4 LIBER SECVNDVS buspoftauresnecefleeftabfceflfusfieri. Si verd morbus iamdiu durauerif5neque vllum ex his ftgn is aflFuerit: fed in aliquoex locis inferioribus, vel grauitas3 vd tenfto 3 vel inflamen, vel dolor ap- parueritjhuic abfeeifus ad partes inferioreseft expedadus. Exem- plum verd vm’ufqi abfceflfus ex vno morbo aflfumens Hippocrates in Prognoftic. (Sed. 2 textu 67. quern nos expofuimus Cap. 7* huiuslibrij pagina 460.) qui poifunt eius fermonem diligcncer in- fpicere jcdocuit, quo padooporteat de omnibus abfccflfibus ra- tiocinari. Si qu# deabfcefllbus hicdefiderantur, habentur fupra paflim in huius Capitis prima paitCjpaginis 460.461.462. 463, 464. C A P V T Fill, De Signis Crifim per Excretionctn concowitandbus* TA!e Caput aquibufdam proponirur3 fedjtneo iudicio3fru*» (lra3quoniam ipfacxcreno Critica}& Abfceflfus Criticus (quas fobs Crisis caufas ftatuunr)dum hunt, nullo vlte- riori egent ftgno ad fui dignotionem. Pmerea in Capite 3 cui ra- km prarfigunt Titulum , non ram dc Signis agunt comitantibus Crifim,quamde bona* Criftscoditionibusj quasconditiones (non illas quas fuperius hoc libro cxhibuimus/ed quail aiias)nos etiam cum ipfis proponents 5 expoftta prius quadam Sententia 3 qua? apud Hippocratcm habetur libro 6. Epidem, Sed. 2. textu 33. Tranfttus, inquit, aperiri, vr narcs3 Sc alia , quibus opus e(t 3 Sc vt conuenit: Sc qualia. Sc vbi, Sc quando, Sc quant um oportet 5 vc fu- dores, Sc alia plane omnia. Hie aureus Texrus per capita examinandus. Sed prihs oportet ids quodHippocratem mouic ad conftituendas ram me* thodicas medendi regulas. In antecedent]' quidem textu de Ocu- lis fluxu lachrymal! laborantibus, loquutus eft, methodumquc, tlm continuum ex oculo humoris fluxum curandi, propolmt. An- lecedens Tcxtus hie eft: Sicut oculis fluxu laborantibus, ft aliter videtur conducere, in fauces rerraherc conuenit. Et vbi crudatio son fen} Sc qua?cunquc alia ciufmodi • Pro oculis ftuentibus inccl* DE CRISIBVS. JigitGalenusdiuturnasocuIorumfluxionesiquando nlmirum ex ijs fluic extra tenuis quidam liquor. Sabinus vero, vt refert Gale- nas, Hippocratem de fola Rhyade loquutum center. Rhyas au- tern eft excauatio anguli maioris oculi. Monet ergo Hippocrates, fiica videtur ,htimoresad faucesreuellendoseffe conuenientibus remedijs, vt raafticatorijs, & conftmilibus rebus calidis, babentb bus vim attrahcndi ex cercbro ad os,humores,ad oculos continue decumbentes. Errhynis ftmiliter vti poftumus, vt ad nares traha- turhumor, Abftincndum tamen ab Apophlegmatifmis, quoties timetur defecates humoris ad pulmones:& cum alio humor eft re- uellendus* vtad fpatulasjmediancibusCucurbitulisjfridionibus, veftcarorijs, & fimilibus ;imo tedoribus, & alijs cuacuationibus Vtendum>vtdeincepsin expofirioneTexcustranteripti Cajterum, particula ilia textus ((i alitcr videacur expedire) vi- detur pradupponerealiquid aiiud in Curatione, Licet enim in_* omni fluxione humorum, qu# fiftenda eft, medicatio , fanatioue, ft redam mcdendi methodum ampledi volumus ,areuulftonein- choandaftc, quandoq* tamen peritiores Medici, proleuioribus , Topica hue localia remedia parcibusadmo- uenc. HxcTopica variateat;nam quxdam repcrcuriunr, fiuere- tropcllunt humorcm fluentem ad partem* & frigida tent, acq; ad- ftringcncia. Sunt 8c alia ab his diucrfa Topica , qua? vim habenc aperiendi poros, ftue exiles meatus exceriores parcis>& attenuandi fluxum fiuc impadum humorem, 8c denuo intenftbiliter refoluen- di, hue difnpandi*& here calida tent, &rarefacientia ,ac tenuium partium. Suntadhuc nonnulla, qua? vim habent concoquendi humorcm impadum * &calidamodice funt , atqjfcumida, Vites eft Hippocrates prarteppoteifte ante omnia , buius vlcimi remedij vtem, ftcuti faciunr,quandoque, vt dixi,dodiftimi Medici. Gale- nus alicubi lemmas (lippas vocantalij)circa palpebras congeftas codionis indicium efte docet * humores vero tenues a nacurarem* perantur, Sc mcdiocriter incraftimtur: hsectemperatio, & incrafta** tio, maturatio eft , codioue, Si vero coqucntibus non ceditaffe* dus, ficcancibus , &refoluentibus vtendum. Si tamen alitervi- deatur,expcdire,id eft , fimedicatiocuratiouenon videatur perfi« cipoffe vfmfiue admotione iftorum Jocalium ,ad aJium curandi raodum recurrendum , vt infeftans afFedus tedetur; tunc ergo ad S*S Rhf* jtfedel#*' Uchry. 0CH ts' jyeriuati9 adfaatuLtt fif** $“*** Ca™ri]s ~n» vtendum. yaria re* Vftdia lo» cdi a. Refoluen■- tia calidt fum , 0* ficca. LIBER S E C V N D V S 51* fauces, flue ad os , mediantibusapophlegmarifm s reuellcndumj &vbieru&atioconuenit,&qua?cunque alia, cclcbranda. Quan- doautcm flatusdeorlurn per podxem noneruonar, per os prouo* candi ijs praffertimquicruditate laborant,Sf lieno;is,&hypochon- driacis, & mulicribus qua? cx vtcro flrang danrurj&coliciSjac vol- uulofis , & imilcis nephflticorumj qui omnes fl itibus lunt} vt inter alios doftecurn Schola vniuerfa aflflrtnat Valldius. Quo- niatn multi eruftatione, qua? efl fljtuumex vcntriculo alcenden- tium per oseruptio , fubleuantur, Sabinus'apud Galeaum Com- menrario in textum , ex vafculo angufti ons bibentem, ru&usmouerc iober* Vnaenrmcum liquore, qui cx tali vafe in_*» gulamdfunditur,dcfcendit adhucaer3qui in locum dfufl ex vale paulatim liquoris fubibat,&aer vnacum liquore hauftus naturam ad fui exdufionem prouocat; & vna cum eodem at:re , qui liquori hauflocommixtus crar, natura pra?clufum in ventriculo flat urn-* commodeeru&at. Accedit & alia caula potior eruftandi( vt non male Valldius refert), quod qui ex tali vafe tarn llricta? ccrui- cis potantjlunt extenta ceruicc3& hianti ore,-Sc cefophago ,ac to- ta gula vfqi a J ipfutn vencriculum ; Sc ventriculum totum inter de- gluciendumfursiimruncporantcscommouenr 5 quo motu flatus, qui incrar, ad os ventriculi rrahirur: interim humor , qui hauricur per patulam gulam , ad fundum ciufdcin ventriculi dclcendit, ac proindcceflantepotu , &fublidenteia lefe vcncric.ulo, expellitur flatus,qui adeiusoseruperac,& fupernatabar. Paulas iEgmeta Sabinum lequutus, flatuofos talibus valis ftrifta;ceruicis in potu vti iubetjquod nan leuecom noduai iade rccipiant: fuitque mul- torum opinio apud Galenum , enkhtionem non folum fl ituolis prodelTe , fed cnam ventriculi orificio. Itaquc, inqmt Galenus, iftud foliim (lententiam de eruCbtione, non verba intelligic)per fe (ibi ipfi notafle aiunt, vbi erudatio Gonfert,ipfum cenfcre putant,vc interdum rudus mouem dos eflfe confulamus: hofque illis, quorum venter inflacus efl,con- tienirc affirmant* acqjillis potiflimum ,in quibusflatuolus fpiritus per jnferna exhalare non poteft • Quinetiam & os ventriculi infir- mumjpercruftationesjtanquam roborari aiunt: cruftationefq; orare confulunt non per medkami- folum, fed cciam ipfumaffidueru&are fludentera >uunque(n- Ru£Ims> quibus prauocdtt- RntUs vks angu- vtprow-’ tetur ru- ehsy>r£- crii' Heneficm iX THClu emergent. DE CRISIBVS. 5*7 Jibetcxiguum fpirirum in ore veniriculi fentiar, At Sabin us e> vafculo angufti orisbibentem ruftus mouere iubec. Qua? riuftui conferunc medicamina , feu qua? ruftum prouocanr, fhtumuc di- fcutiunc, funt caJida Sc extenuantia, vc Anifom, Fa?mculus , Ca* ruus, Cyminum , Ruiha, Cinamomum, Vinumgenerofum , aut Aqua ftiilatitiaex Vino £i<5h, qua? Aqua Vita? ,autardens, com- roumrn-dicicurj & con/imiJia. Pod eru&acionem, alia ncccftaria remedia pro oculiscdcbran- daiubet Hippocrates, vcfequenci Sencentia 33. a nobistranfcri- pcaj&nuncexponcnda ampbus exponit. Tranfitus aperiri, vc nares , Sc alia quibus opus eft, Scvtopus eft; & qualia, Sc vbi, & quando, & quantum expediet, vdut Sudo- rcs,dcalis plane omnia. Quoniam danftirie& exa vc connenity exponnn- tur. • Qaaiia. 5x8 I LIBER SECVMDVS rum qualitacem innuir,hoceft,nunquidaquofa,&tcnm'acuacua-* ic melius fit ,an pituitofumfuccum ,an bihofum, an melancholi- cum: &horum,num afiquem,an &omnes. Eavox, vbi, partem corporis , per quam euacuare oporteac, indicac. Etfi namque per inferiorafaciendam efteeuacuacionem cognofcamusj nihilomi- niis jper quam exinferioribuspartibus faciendafic, dcfiaire opus eft. Propterea&quidam loco hums vocis, vbi ,qaa, feripferunt, per quam partem fignificantes, vtrum per veficam, an aluum, an vteruro: item per fuperiora, vtrum per nares, aut os: & queedam-* etiam per omne corpus, euacuario , & qua? per fudores, & qua? per latcntem vocatam cranfpirationem • Ea vox , quando , emdenter tempus ,quo fit euacuandum , declarat; vtrum , fcilicecab initio, ante morbiconco&ionem, quando,vt ipfe inqu t, materia turger, & natura aniraalia regens, ad humorum excretionem compellicur; an poft vexantium humorum concoftionemmam ,&hoc ipfc I quemadmodum & priusdiftum, in Aphonfmis docuit. Illud ve- to, & quantum conuenic ,incalce(ermonisdicrafta, & tenuia nimis,Temper fame damnanda. bciotamen,aquarucxL-* excrctionem,hydropicisf£Epe,alijrquehumidis,vtikin tuifte. Pie- ter qualicacem, vbi, id eftypars, per.quam euacuatio fir.obfciuaa- Ante bo~ nam Cri- /;m debent humores ejjscodi. ■ Non hu- ip-ores tan- tum-i fed vis. ad e- uacudium prspardn- tur. Qdalitas humor is y qvi euu • cuaturitL, Cnfi per- pendenda. Fhi, fine via per quant fic euacuatio obferuada. da. Non enlm pars nobilis debet efte via, per quam humores edu- cuntur, fed potiusmeatus 3 & fentina?, ali^uepartes, per quas hn- morumeffluuium fiericonfueuit : debetqiexcretio fieri obferuata redicudine,qua: interparrem rranfmittentem,& recipientem inter- cedit. Proinde in Jienis tumore ha?morrhagiame nare dextea fa- dam damnat author Jibri i.Prorrhetic. Euacuationes verd omnes per conferentia loca fieri debent; & qu£ aliter fiunr, humoris fe- rocitatem, & nature impotentiam arguunc. Prater qualitatem, & vbi, quando, examinari debet in Critica euacuatione. Quando, tempus fignificat, quo Crifis accidie. Si die Critico contingit, be- ne fperandum, fi non Cricico,fechs. Prarterea, fi in principio mor- hi, aut ante humorum codionem fuperuenit, mala. S: verd in-* ftatu, cum Signis codionis bona. Supcreft exponenda particula, quantum* Expedit humorem peccantem folum, aceruatim , & in- regre excerni, Excretio autem Critica , fi parca fuerit, aut nimia, ferme lethifera. In fuperioribus cum Galcno Comment. 2. in li- brum 1.Prorrhetic.tcx^y.dixitnus,nihil paucum Cricicum. Hip- pocratisSententia ia.cet, vc fequirur: Si vomitus exigui, biliofiq; iuerinr, malum,rum alias,turn fErgri fuperuigilauerint: narifque in his ftillans, malum eft, Galenas in Commencario ait; Excerni pauca in aegris vnum quoddam ex Signis eft , qua? cx coto prauita- cemhabenc, fine fanguis per nares cxcernatur, ftuedeorsum per ventrem; fiue per vomitus tale quippiam, quod fuperfluum fir3ex- cernatur,: idem & in fudoribus eft , & ijs ,qua? per vterum exccr- nunturj nihil etenim eorum, quo:decrctoriaexiftunr,exigue feccr- niconuenit. Scd , qua1, ita vacuantur,omnia duorum akcrumurf fubcunt: nam vcl, quod non queant rolcrari ob copiam , ab aflfe- dh effunduntur partibus; vel imbccillicatem oftendunt nature, qua? proponic quidem fuperflua excernere, fed nequit. His often- dit GalenuSjparcam euacuationem eftfe vtplnrimiim fymptomati* cam squando fciJicct natura pondereinutjli grauatur, vel ratione quantitaris cxcedcntis, vel ratione praua: qualitar s materia? mor- bific#, Er quantumuis materia prarparata fuerit, fi natura imbel- lis eft, earn non aceruatim, fed per partes eijcit; vnde relapsus ti- mer: Nam qu# rclinquunturin morbispeft iudicationes, recidi- uas facereconfueucrunc, cxaphorifmo 12. libri a. Van’js prarte- reainlocisparcam euacuationem daronat Hippocrates, vt fudo DE CRISIBVS. 521 Conferctia loot. Quandts fine tepus Crijis, i Euacua- ■ tionis Crt- tic<& quan- ' tit as obfer- 1 uand a* - Cur ext- eua~ cuationes - in morbis } acutts fa~ Aa> ]>raus, " dicuntur. $21 res miliares circa ceruicem, Sc clauiculas in Progm ft ids • In Coa- cis fudatiunculam cum febre vituperat. In Coacis etiam, Sc lib. x. Epidcm. Sedt. Sc alibi, fanguinis exigua ftiliicidia prorsus, tan- quam exitiofa repudiat. Paulo ante, immodicam euacuationem tempore Crifis fadtam, exitiofam diximus; quia omne nimium nature inimicum . In ma- xima quidem euacuacionecalornatiuus impense diflipator. Se~ dtionea.libri i.Prorrhetic.tex. 23. Hippocrates mukum fudotem damnat, inquiens: Sudor mukus, fi cum febribus acutis fiat ,inu- tilis, Galenas in Cofiimencario mcjuit; Ad nomen, Mukus, men- tem potiflimum conuerre; quoniam kepius,qui in acutis morbis af- fidue fudani: mediocriter, quanquam cundlcntur quidarn, trahant- que ,nontamen moriuntur. Si verdmukusfuerit Tudor, quife- btem non foluat, quod «egri vircus c/td exoluecurjiquido oftendit, Ncc deinkelici fudore tan nun dicta in iibro loqautus eft Hippo- crates , fed de vrisks etiam codtis, mirum didtu : dumait: Et vrina* codke,mala?, V«kdicere(iuxca quorundam Anti quorum opinio- nem) vrinascodas ,qua: morbu non foluunc, efle maks. Galenus veto in Com men nrefert, in multis cxemplaribus extarehcc verba, vriruecciamnumcodto?,nonadicdtonornineymala?;nempe pauld poft > inquit, turn bis, turn ddnccps dial's vrinisadiedturn eft no- men,make. End Rufus EphsftusapadGalenum, in ciufdem tcx- tus Commentario, contra Zeuxirn generose ait, fcripturam qui- dcmefte vitiatam, qua fcribuntur oup* , id eft, vrinsccv CtXy Sc fcquentia verba didtisprakrenda. oipa ivi som/id eft,vr> nx qua? cum laboreexcetnuntur, Qua? fane kdtio ratioui congrua eft: Nam in libris Epidemior.rmJlus corum,qui mortem obierunr, eodtas vrinascxcrcuic. Sedtione etiam 2. Prognoftic. codtam vri- nam plurimum laudat. Sed h#c de i|s, qua: in excretions Qkica obferu-anda funt, moddfuffidant. LIBER SHCVNDVS Co pi of a tuacuatio critic o-j) mala. j4j]td'HitS fndor in a • cutis non-t efl repro ' s>nnd in. £xponitur mins fJip- pocrahs, Vrina co~ ffa nun* quam m*'- )a. C A P v T IX. IDs Signis Abfcejfum Crtticumcomitant ibus* QVi etiam hanc dodlrinam efformarunr , non abfceflus co- micantia Signa, fed falutaris potius expifcantur. Hippo- crates lib,6.Epidemior.SedL2.paucis eomprebendic ea, nil DE CRISIBVS. quannabfceftuconfideranda funt.Poftquam cnim deeuacuatio- nibus,&abfcefiibus,noanalladixit, fcquentia fcripftt textu 16, Conftderanda ha?c, quo, & vnde,& propter quid. Galenas clarius quam alij,hanc fententiam, vt fequitiir,explicat: Solifnc vltimis, anomnibusantedi&isdcabfceflibus eregione, fieri toe as ah* fcejfts con- fideradus. Lochs i quo humor abijcitury (imiUter~ Can fa pro* pter quam. -dbjcejjum in mferio- ribus par- tibustiuam ftp snort- bus fieri melius eft. Oedema** (ignificat omnem tu* morem• uih[cefjus articulom pedis non~> abfolute refpectu , partis oh- ' fejft boni: 1 Jed melio• 1 res June j dam ftp- purantur. LIBER SECVKDVS Bonus ab- feejfus. in parte inferior!, ignobiliori, & procul d morboj vti cap. 7. fufius cumeodern Hippocrate diximus, Prater ha*c, pars in qua abkef- fus fit 3dcbcc cffecotius humoris morbifici capax: rbquem defe- ctum multi moriuntur. Vnde Parotides in Parapkdticis fufpedta habentur in Prcrrheticis. Item Jibro 1, Epid. fedt. 3. argro nono, habctur,quod Cricoabfccffurn habuitin magno peais digito, no- dcdelirauitjpoftridieinterijr. 3, Caluus la- riffous femur dextrum doluir, quaito die circa meridiem mortuus eft cclerrime, &acutitfime. Terncni neptis Cap.y.memini. ParticuJa 5 vnde, partem tranfmirrentem humorem ,vt diftum eft 5 indicat. D.cunc nonnuJIi reclitudmem inter tranfmittentem partem, & rccipic^re^uiri:ita vt ,fi dextia_j pars afftdfa fucrit, ad dextram partem humor fit tranlmitrendus. Vnde Herophon lienis tumorc affect us , prater fpe\n Jiberatuseft* quod in crurc finiftroobortusfucrit abfccftus. Hanc redtitudinern in cuacuationc ,non minus , quam in abkdfu neceftariam contcndunt multi . Dc redt.tudine hac aliquid fubobfcuie innuic Hippocrates lib, 6. Epidem. Scdt.2. Texru 12.Secundum redtum, &coftarum dolor, & hypocondriorum concentiones, & lienis ela- cionesj&exnaribuscrupriones, &aures fecundiim redtum. Ho- rum plurima huiufmodi & in oculos. Libro 2. Epidem. de re ca- dem pauloclanus loquitur: fecundiim redtum, inquit,& laterum intentiodolorofa, & intentiones hypochondriorum, & lienis ek- uationes, ex naribus ftuxiones. Redtitudinern obleruandam tam in cuacuationc.qudm in abfceffu docuit didtis in contcxtibus Hip- pocrates. Verbal textu 1 j.citat* Sedt.2.1ibri 6. Epidem. dubitat, an redtitudoneccftaria fir, inquiens: Vtrum igitur omnium , aut qtKtquidemab inferis fursum , quaiiaquaHuxcamaxillas ,aut ct- iiam oculum,aut ctiam autem. Qu# verodfuperis deorfum, non fecundiim redtum. Acqui & in Angina rubores, & coftarum dolo- rcs fecundum redtum. Euidcnter hie Hippocrates docet, abkef- fusa luperionbus partibus ad infenores fadtos, non fieri temper fecundiim redtitudinern,ctfi boni finr. Galenus autem Commen- tary citati texrus 13. teftatur Hippocratem dubitafle dc neccffita- te redtitudinis, inquiens; In fecundo de Morbis Populanbus non eft adiedta didtio, per quam dubitat, vtrum ex inferioribus in fuperiora abkeffu fudto, temper membri redticudo vtilker ferue- 524 partis txi- gu£,malus. Vnde ([Hid. ReElitudo in & euACt-i..- 1 oneobfer- umda. Non fem- per retli- tndo ferua- tur dur/Lj deorfurru fertnr hu- mor ah- fceffitrnj procreans. tur: ex fupcrloribusautemin inferioracorrumpuntur, ac fiunt q.oi- dam nonfecundum redam rationemabfcefrus.Commentariofe- quentistextus Galenusadhuc afiferit, dubium foifle inre ea« dem Hippocrarem. Angina, inquic, laborantibuscolhrum dolo- resfecundum redum fieri pra’fatus3deinceps qua?rit,an inabfeeifi- bus ad inferiora corporis depujfis lemper fitus reditudo feruetur, pec ne,quemadmodum im proximo ante hunc fermone in dubium reuocauit. Ec longepoft in eodem Commentario, inqalc: Qaa?- rere namq, videtur Hippocrates,vtrum qua- infra iecur ex fuperio- ribus delabuntur, vt in teftes, & varices e regione fieri melius fit: aut, licet non c regione fiant, fuperiorum tamen pamum vitijs, aque auxiiiariqueant. In nonnullisplane, neq; an e regione fa- da fint , dignofei pace ft: vt quod varices e regione fado ablcdlu furoremcuraucnntrneq; cmmperfpiccre iicer,in dextrifne Cerebri partibus, an in finiftris, afifedu oborto , in furorem a<51i fuerint: quemadmodum neq; fi diutiiis tuflientibus fine lateris dolorc ab- feeflus inrefticulum fiat. Acqui forfan ,&inhis loci reda oppofi- tiofematur,ctfivtra pulmonis , aut cerebri pars afteda fit, baud certd feiamus : quin & meJancholiam , fanguinis, per venas fedis ! cfiufio, plerumq; fanarepotefi : ncq; tunc nobis loci pafii redam oppofirioncmcognofcennbus. Sanguinis quoqjex vtcro copio- fum profluuium, »ukos curare morbos, omnibus inapertoefi; Sed ncqi hie an ex dextri vteri venis, an exfinifiri, an ex vtroque, cxcretio fad a fit, agnofccrepoffumus. In his itaqj.alfcd busco- gnitu diflicilisefi,aut cmnmdignota ,mcmbriianguentisreda_* oppofirio: in quibus verd ipfam dignofccre licet ,& in ijs Hippo- crates, vc videtur,confiderandum efie ait,num femperex abfcdfi- bus ad infcrioratranrmutatis,mclioresillifinc ;qui fecundiun re* dam eppofitionem fiunt. Ex didis liquet, quofdam abfeefias, & quafdam euacuationes, vtiliter fieri, non feruarareditudinepartium. Nee mir-andufflu*; nam omnia in corpore funt confiuxilia. Redicudincm tamen fer- uari, melius efie puto, quam omnimodamoppofitionem:ciun ipfa naturaeandem vrplurimum obferueti vti Hippocrates dare ex- prdfit lib.2.cicaco Epidem.vbi reditudinem lateris, in hepatis, & Jienis affedibus obferuari docet. Nam affedo hepate parotis dex- tra cxcitatur, authamionhagia, fiue fanguinis fluxusenaretiex- DE CRISIBVS. 5*5 Non fem~ per refti- tudo inter partem re- cipientem5 CT tran[- mittentem obferuari debet. T26 era, De Jienis turnoreidem pronundandum, Reditudoin corporibus noftris eft correfpondentia reditudi* nis dextrarum parrium cum dextris, (iniftrarum cum finiftris: fu* periorum cum fuperioribus , loferiorum cum inferioribus. Supe* riorum terminus eft hepar, quodaquibufdam, fuperioribus, fal- tem fecundum conuexam fui partem , adfcribirur 3eftqueinferio- rum terminus a parte fuperiori, cefteGaleno Commenr.tex. 14, vltimdcitati,qui3vtfequitur3iacet: An&ea , qua1 infra iccur ,auc fupra diftribuuntur, vt quando in teftes, & varices. In Commen- tary , vt dixi , poftquam iuxta Hippocracis mentem, hepar ftatuic fu periorum partium, #que ac inferior urn ,cerminum , ionge poft j in Commentary eorporeGalenus ait:Quin etiam iecoris ipftus dc- ' uexum concauo longe periculoftus eft; & nonnulli ipfum inter fu- ‘ pcriorcscorporis totius partes, quemadmodum Scos vcntriculi, reponunt. Expofuimusparticulas }qud , &vnde: fuperfuntexponend# alice textiis particular , & propter quid, quibus indicatur abfceftus caufa, Sienimapparenribus Signiscodionis, abfceftus fuperue- niac, bene fperandum, fecus vero, quando abfceftus fine codionis - Signis in excremcntis , apparet: irritaturenim a crudo humore ad fui exclufionem narura, proindeqjpraui iili abfceftus perfede non iudicant, funcqie numeroSignorum decretoriorum non dccernentium, Parca quidem materia morbifica? portio e parte affeda , aut morbi fomite, tranfmiccitur ad partem ablceftu laborantem. Hippocrates propterea lib. 2, Epidem, ait: Varices caluorumnififuerintraagni,maniaci. Non decaluiclc agit, qua? ordinariea ficcitatenafcitur,docente Ariftotelelib. 3. de generat, animal, propeftnem 3 & Hippocrate libro 6, Epidem. Sed. 3.. fta- timin principio 3 vbi ait caluitiem Heri confumpto Ccrebro3 id eft cxiccato, vt in textiis commenrario docct Galenus: Sed de Calui- tiequ#dcorruptis humoribus melancholias oritur. Si denique irritata natura a liquid excernere,auc in aliam partem conatur 3 Sc aconatu diuertitur 3 humore fiftentc incorpore 3 aut parte pracipue afteda 3 aut codem recurrenre 3 peftiraum Signum eft, tcfteGrleno, comment, textus primi ,libn x. Prorrheticorum, Cum icaqj inquit, ftdlacio e naribus femper malum Signum fic,abr folutiftnna morbi malitia fignificacur, ft quarto fiat die; videtur liber secvndvs ReVntkdo quid. Couexum hspatis* & os v hricu- ll inter parses fu- perlores turner anm twr. Boniy & wall ab- fee [Jus, Caluities meUncho- lie a. Stillatio 1 [anguims main. DE CRISIS VS. 52 7 fiquidem natura colledain in cerebro abundantiam conafa die, vt expellerct, fed nequiuiffe. TaliumautemSjgnorum genus deter- rimum dfeconftat ; nempe qua? vcltubercula, vel pultuly ex imo ad cutem enata omnium exiftunc.-Sudores quoque , quicyperunt quidem , fed protiniiscetfauerunr, praui funt: Deiedionesite,& quyper hymorrhoidasfanguiniseruptio- nes, vel in mulieribus per vterum vacuantur. Omnia fiquidem hyc detcriora his funt3qua? nullo apparet pado, fi vbi cyperint,ceflenr. Contingic enim interdum coquentcm adhuc contriftantia natu- ram nondum ad horum expulfionemexcitari, in iJIis verb, quae cyperunt quidem, fed protmus dclierunc, apparet veluti excitatio quydara, conaore natura excerncre, quy moJefta funt, atqj ita ob imbeciliiratem, quod propofucrat ,perficercnequeunte. Hippo- crates deniq; lib.de rationc vidus in morb. acutis ftillicidium fan- guinis damnat, inquiens. , ac autumnali tempore in mor- bis acutis3fanguinis deftillatiqrepentina, vehementiam ,acraul- tarn inflammationem circa venas fignificar, Sc in pofterum diem_* tenuium vrinarum apparitiones. Et paulb port. In iudicatione verb perniciofum, fi non multus sceruatim concitatus fanguis, re- dundantly exitus faciat per nares, aut per fedem; aut abfce/Tus, auchypocondriorumdolores, aut ad teftes>aut ad crura dolores inducar. Quod alibi obfeure, hie dare protulit Hippocrates; do- cens ftillacione fanguinisprouenire ab inflammationc hue Phlo- gofi, hue vehement! ardore fanguinariy mafiy in venis, & arterijs inclufy ;a cuius feruore vafairrirata aliquid humoris pungentis, vrentifque exdudereconamur. Non enim fiillationem illam pry- ceflit capitis grauitas,aut dolor: vnde repente fuperueniens, inten- fum fanguinisyftumfignificat, Aduertendum tamen fanguinfs ItiJIamnon dfe lemperpernidofam, cum nullum pryindicauerit damnum in ygroad quern CynicusHippocratem conduxitlib. 4. Epid. quiyger capitegrauatuserat , fed decimoquartodie iudica- tuseftfaiubriter, Etfi Galeni dodrina de rctrocefiu 5 arque vera 3 ac clara fit 5 ali- quis tamen obijeere poffet, quandoqj Signa decretoria fine vllo ygrorum detrimento recurrere > vt fudammaquydara, & papulas in cute, quy fubito enafeumur, & quafi fubito deJitefcunt. Huius obiedionis folutio eruitur exGaJeno3c6mcnt,2tProgno- Omnis tx* cretia crin i*ca j cohi" bHaimM ** 0bh&fa Solatia* *28 LIBER SECVNDVS ftic.in expoficione rextris 68. vbi ftatim docet,cuanefcere, & defi- ftcre, inrer fe differre, q iod dcfiftere, fit aliquid generalius, quod retroccflum,(SceuanerceriamcompIcdlttur: Euanefccre vero,cito defiftere, ac velut de repente, fignificat. Id igitur (id eft fubka_* humoris euanefeentia) acciditinrerdum propter humoris tennita- tem 5 & partis laxitatem, & item circumuenientis nos aeris calidi- tatera, atque adhibrti medicamenti potcftatcm,ac virium a?gri fir- mitatem. Si enim omnia concurrant,moles prater natu- ram cito difeurietur. Sed magna ex parte talia euanefeere accidie, tranfmeancibus, committentibus ea, humoribus, aut in eandern fedem, vnde commota funt, quod proprie nominat Hippocrates retrocedere (Grace aut ad aliquasalias fedcs profundo corporis pofitas, Tanquam igitur ex caufis maxime contraries moles pra?ter naturam euanefcanc, finem habent maxi- me contrarium,quod indicat,aut citiflimam contiiftantiumhumo- rum libcrationem,aut deterrimam afle&ionem ,eis in partes pra- cipuasremeantibus. igitur omnium abreefifuum communia cenfentur. Hxc legenti indicant, quofdam abfccfius falutariter euanefcc- re, propter caufas a Gaieno propofitasi non propter humorum re- curfumicum hie periculofus fit: euanefeentia autem humorum fu- bito fa ftant. Ab- feeftus prorsiis inutiles,aut fortaffis noxios, omnind auertere, aut prohibcrc, ne ftant. Bonum autemfuerit futures,antequamc«epe- rinr, auertere; quod ft id fieri nequic, faltem prohibendi,quam pri- miim Cdtperinte Htfrcguhe inter medenduen diligenter obferuanda?. Galenus Jib. i docet ,ex vfu balnci nonleuefubleua- menfebricitantibus, qui Podagra, aut Arthritide laborant, adfer- riA Maxima, inquit Gal. falutispars xgro ex balneo comparabi* tur, ipftsinftrmispartibus, qua?fuperuacuafunt , excipientibus. Affolcncenimnonnunquam, &citrabalneum (uperuacanea in—« partes inftrmas confluere: a balneo verd magis, vtpote, turn fuccis ipfts per id iiquatis,tum vijs, perquas mcent,patefa Balnea autfomen~ tis quan- doque in* febnbusy vtertdumi vt poda- gra > aut arthritis excitetur» Pedihw>& grnitaiibm oh ab fee (Jus in pefle or- tos, am jJiSi aori [uper- JHtesrmn- fire. 53° mcseuadebanr. Tliucidides,& Lucretius narrat, in grauiflima ilia Athcnienfium Peftc,materiam peftiferam ad genitalia decubuifle, &ijs* amputates, & con/umptis,a?gros {upcrftiteseuafiife. Poreri- musergo & nos veiicatorijs vtiad abfcciluum prouocarioncm;pof- funius vtiq, Cucurbitulis , & lig tturis: Galenus lib. 3. de medica- ment.fec.loc.cap.2. ad parotidum excitacionem atcrahentibus vti- tur remcdijs,qua;appofica nifuffecerint ,cucurb;rularum vfuni-j fuadet ,veluri& fomenra. Annitimur enim, inquit 3 vtaffl'gens humor ex profiindo ad cutem accrahatur, prarfercim (i in capite afl fe&io fit firmata, humoribus videlicet in ipfo Hrmacis, Parotides vero med ocriter tumcntes, fa-lutares hint. Vndc Calluis Proble- mate 2®. & Author hbri Definition,Medic. aiunt, Paroridas a ve- teribusappellatasfuifis , Caftorem , & Pollucem , quia ficuti ha?c duo Artra,duoi apparent, aerisferenicacempollicenrur, fic Paro- tides Liaitatem promittcre folent, nifi recurranc: in quocafu mor- tem, non falutem*indicant. Sed neiaacutis retrocedant, cauen- dum . Ariftoceles Se&. 1. Problem. 34, triplexremedij genus pro ablceflfibus proponit, Medicamenta, ferrum , & ignem. Medica- mentis curandos abfcefifus, qui Tub axillrs , & in inguinibus hunt, dicfcat. Ferro curandos vult abfcefius, qui in parte folida non exb ftunt>& funtacuminati; Igne vet o curandos docet abfcdTus ortos, non in carnofis, led venofispartibus, quique late fun15procdTuq; tnultiplici eruperunt. Reftefane pro his vlcimis ignem, id eft5igoi. turn ferrum, praferibit j quoniam ignis, Terpens malum radicitus conTumit, & efeharam obducendo,ha?morrhagiaru, qua? alioquin venarum diuifionem cohibcr. Sed dehis fatis. LIBER SBCVNDVS C/ ftor, & Pollux Pa- niidi'us c tnp.iran- iur* T riplex remedium yiriftctelii pro Jibus. CAPvr De S ignis confequentihus Criftn, Vi b°c Caput pcculiariter Ccribunt,noaaliahabent Signa d 1 Crifim confequentia 3 qudm Signa falutaria , aut condi- tiones bona? Crifis fafto?, fi Crifis fueric falucarisj Signa infalubria,fiQifisia#a fait infalabris. Nos Capite feptimo huius iibri Salutaris Crifis cum Galeno bonas condiciones fufficienter expofuimus. Quareijshicfupcr(edendum puto. Vttamen Crifis bona?, iatn celebrate indicia vnicuique aperta fiat, in tnentem re- D E C R I S I B V Si ui uocanda do&rina a nobis exhibita in noftrte Pathologic lib. 3. Docuimusetenimcum Galeno ,Symptomain triadirimigenera, Adlioncm nimirum hefam , AfFcdum corporis, & ea ,qu# vtrum- queconfequuntur, excreta , & recenta dida, H*c tria funt morbi foboles, apparent, tamdiucorpusintegra vacatfa- Jutc. Ex aduerfo, quocunq; tempore, facultatum omnium , ani- maJiuoij vitalium, & naturalium, adliones libera funt,& integra, affedus Corporis natiuam referuntdeferiptionem ;& qua?excerni debent, debite , & nafurali more cxcernuntur, retinenda rctinen- tur, Signa funt faluraria, vtpote omnium facultatum integritatem demonftrantia. Critico igiturimpetu tranfa vt in Hygeine referam : Ideo Aphorifmo adhuc 2. Jib. 2. Aphor. Hippocrates inquit t Vbi fomnus delirium fedat, bonum. Ad fomnurn porro ineundum fuauem,animi tranquillitas neceffa- rio pr£erequiritur,Cercbriqu£dammoderata,& natiuatemperies, fuauis materia, qusead ipfum Cerebrum benignos tranf- mittat vapores $ & denuo neceflitasipfadormicndi, vtccrpusfo- mno reficiatur, fpiritus deperditos reparando, & alimentum cor- pori neceffarium perficiendo* Si peradta Crifi, pulfus inuenitur squall’s ,& in omnibus mode- ratus,corporiscalor fuauis, facilis rdpiratio, viuidus corporisco- Ior>&animi alacritas, argumento funt ,facultatcm vitalem nulla prater naturam labeobrui. Si vero poll Crifim Signa ha?c bonita- tis integritatecareanr,res«cgri in tutoeffe ncqueunt. Haturalis facultas fuam acquifiuic perfedioncm quoties appeti- lusvrget, &confueto more co&io alimentorum > acdiftributio commodecelebrantur. Contraria rclapfumminantur. Quod attinet ad excreta, pratfertim vero fa?ces,& vrinas,fl fimr- Jcs fuerint ijs,qu*c in ftatu fano redduntur, perfe&a fuit fa<5ta Cri- fisjfi vero aliquid alieniretinent, relapfum fpondent* Quoad corporisqualitatem, quam affcftum appell animus, op* iimaerit poft Crifim,fi corporis color bonusfuerit, & figuraeius integral moles mediocris. Hippocrateslibro 6.Epidem. ait: In magnis malis Facies fi fit bona, Signum bonum, in paruis contra- riafignificansbon# fignificationi, malum . Bonam iaciem appel- lat Hippocratesearn,qu#fimillimaeft faciei bcneualentium .Sed in memoriam reuocare oportetaphorifmum aSdibri a.aphor, Fc-. bricitantiumnon omoinoleuiter permanere corpus, & nihil mi- nui s vel etiam plus quam ratio poftulat, contabefcere, Illud enim morbi Jongitudincm , hoc vero imbccillitatem figmfi- cat. Optime Hippocrates, tefle Galeno in aphorifmi Coromenta- liojfuo adiecir fermoni hare verba(non omnino leuiter) vt paiuam ftbremamagna difiingueret>& fimul qua ex hiscor- LIBER SECVNDVS Somnus bonus> mid. DE CRISIBVS. *33 pus comminuitur fineextenuatur: innuitq*extenuationem debere fieri non in corporibus leuicer, fine modice febricitantibus, fed in ijs corporibus qua? non omninb leuicer, fed graulter, aut grauifti- me febricitanc, Contingit enim, inquit Galenus , cum in tempe- rate frigida qui/piam ex plenitudine laborac, non collabi cor- pus , neqj extenuari ,cum febres paruae font: Sed ciim maiores font febres, & corpus non collabitur, nec extenuatur , permultacn quandam efife repletionem fignificatur • Cur autem corpus replc- turn mancat, ficuti in ftatu antecedence febrem,& non comrninua- fur, aut extenuetur vi foperuenientis fobris grauis, aut grauiffitna?, in Commentarijcalcea Galeno explicatur: duafq; permanfionis corporis in foa repletione,qua, ante febris acccfTum fruebatur,cau- fas propofoitj cutis dcnfitacem, & humorum craflitiem. Nanu*, inquit, permanere (id eft, corpus in foa i-ntegritate molis,ficuti an- tea) ex cutisfpiflkudine accidir, & cralfitudinc humorum:&prop- terea longitudo mcrbi fignificatur. Contabefccre (id eft, extenua- ri ,nam devera Tabe non eft loquutusin AphorifmoHippocrates, Galenoipfotefte)autem nonnunquam contingit, ob humorum tenuitatem ,&cutisraricacem : nonnunquam verb & cbfolam vi- riumimbecillitatem. Extenuationiscorporiscaufas varias in Gommentaiio propo- nit Galenus, hac Eerie: Nam maiores febres magis Sc citius corpo- ra extenuant a?grotantiura,ficuti & diuturnitas roorbi, Sc ex a?tati- bus, puerilis, atq; decrepita, fed vtraq, diuerfa ratione: in pueris enim proptercaliditatem atque humiditatem, multum diffluunt arqj vacuantur corpora: in decrepita verb atare hoc idem patiun- tur propter virium imbecilliratem. Ex Regionibus autem,& anni temporibus, ac conftitutionibus, calida quidem, ac ficca, magis euacuant: humida verb ac frigida magisadftringunt, ac difflari corpora,atque euacuari non finunt. Dcfenfibilibus autem vacua- tionibus quid dicere oportet •? Neminem enim ignorare arbitror, quod ex profluuio fanguinis multo, atque fudoribus plurimis, & vrina mukitudine,vel vomitu, vel alui excrctione,citb corpus ex- lenuetur. Accedit autem d:biis caufis & inedia: vigiliaque, Sc cu- ra fufficienter extenuant, vt Sc plures motiones: fed ha rarb febri- citantibusadfont mammagnaex parte iacent quiefeentes .Veriim aliquandoconcingit moueri aliquos, qui iaitinerc casperint febri- Corpora in magnis fe- bribus non extenuan- f«r propter cutis den- fitatem,& humorum craffitiem. Caufa ex- tenuatio- nis corpo- rum. V aria 1 caufa ex Galeno. m LIBER SECVNDVS Fehrici- , fates cpud- doque non { decumbuc I inletlo. citare, vel vrgcnte neceflfitate, vel Audio domum reuifendi. Quin etiam cx dclirio quidam a?groti iugicer exurgentes , 6c decumben- tes, aut continud partem aliquam corporis commouentes, aut ct- iam delira loquentes, intra paucos dies exrenuantur. Ha?c quidem omnia a?grotosreddunt macilentos, ficuti &contraria his corpus inmaiorimoleconferuant. Signum autcm nullum ex hiseftvi- riumimbccillium ,fedfingula funttantummodbcaufa?. Nam.* ficuti ab ijs corpus cum rationeexfenuatur,fk & vires deftruuntur. Abfqj his autcm corpus prater rationem exrenuari}Signum efic_a virium imbecillitatis Hippocratesfin Aphorifmo) inquit; Quam & in valde fenibus(fiuedecrepitis)pro caufa aftignanres,cderrime ipforum corpus extenuari dicebamus.Neq; mirum videri debet in ijs qui ita fe habent, imbeciJlitatem quidem caufam efte extenua- tionis:extenuationem verb efie Signum virium imbecillitatis. Hoc enitn contingit in omnibus agentibus , 6c patientibus. Ha?c qui- dem eft Sementia Hippocratis, fcmper exiftimantis, earn ,qu# eft cirra rationem 5extenuationem , Signum efie imbecillitatis virium. Nos verb adijciamuseius fermoni, & aliam dlfpofitionem, qua? caufa eft in febribus extenuationis. Eft autem ha?c humorum qui- dern tenuitas, corporis verb raritas • Cumemm ha?c ambo conue* nerint, celerrime corpora extenuantur per earn , qua? difflario in- fenfibilis nominator: ficuti in difpofitione contraria , craftitudinc humorum, & corporis fpifticudine, neq* fit humorum euacuatio,& permanerecorpus, & nihil tunc minui deipfius mole contingit. Hancitaqjdifpofirionem oftendit Hippocrates in prima partc«j» Aphorifmi, per ea verba, longitudinem morbi fign ificat. HascGaleni dodrinaadmedendum, 6c pra?dicendurn,omninb ncceftaria eft , &conformiseft ijs qua? apud Hippocratcm extant de cadauerofa ilia facie, deq; falutari, in principio Prognoftico- rum. Pro re certa habendum, quod in acutis morbis debct corpus aliquantulum extenuari,& excenuatum poft cuacuationem Criti- cam efte debet, vt ex faciei argri 3 Medico , & Afiantibus patentc, dignofcitur : quit fi poft cuacuationem tumida , liuida, aut aliter male colorata, appareat, Signum eft , Crifim faftam non completam. Vnde Hippocrates lib. 2. Epidem. Scft. 5. Sicui fe- bricitanti faciesdieCriticoextenuetur, fequenti die folueturom* ninb morbus• In CoacisDrarnotionlbuscaderaferme fententisu* hnhecilli- tas virium caufa ex- tenuatio- nis. * Hippocra- tes expom- tur. Humorum tenuitas, O corporis raritas ex- tenuation tty caufa. Ex facie flatus agri poji Crifim dtgnofci- tun D E C R I S I B V S, 53 5 habetur. Nam fi facies ex tumefcente reddens fada fuerit, perada Crid,& vox agn blandior,& refpiiatio rarior>& facilior ,pcrfe- da erit morbi lolutio. Si tamen facies vltra modum extcnuata_» ftierirpod Cnfim, huic minimefidendum. Prudenter ergo Medicus circumfpedus poft Crifim3huius eiuf- dem pei fedionem, aut imperfedionem pronunciabitaftantibus agri parentibus. Nam quandoqi bona apparent Signa in vna fa- cilitate, altera remanente la?sa. Praterea, etfi ager bene fe habere videatur, atq* a febre immums, aliqn id alieni in vrina, aut excre- mentis ceteris apparens, imperfedam , & non integram falutem indicat. In libns fipidem.varia huius dodrin# exempla habentur. Exijsqua?in commentario aphorifmi pronunciauic Galenus de humorum crailicie, & cutis, aut corporis fpiflitudine, bi longicudinem fouent, confumatur periculum ardentis febris hyemali tempore orta’. Nam praterquam quod tails febris a for- tiffirniscaufisgeneretur, cum ciusgcnerationi obftethyemsfrigi 1 da &humida, cutis fpiffitudoaut denlitasfuliginum calidarimu* < per habitum corporis,&poros eiufdemeuacuatio,multumprohi* I betur, Sed ha?c obiter. Et hie terminus efto vSignorum Cricico-1 rum, tarn anteccdentium,quam coimtantium ,& fubfequentium. Febris ar- dens hye- me » quam alijs tern- yoribus ye- ricfilojior. C A P V T XI. De Diehm Decretorijs. POftquam Grids naturam3 fpecies , & Signa inueftigauimus, opera? pretium eft eiufdem Grids caufam , non minor] fe- dulitate3expifcari. CommaniterScriptores3 litis inter na- turam,& rnorbum orta?, Arbitrum,a?quumq;Iudicem ,adedque caufam,ftacuunt Diem Decrctoriumdidunwiius dieirursuscau- famlaboiicse perquirunr. Nos Schola? Medico confuetudincm obferuantes, eadem, qua? reliqui Scripcores, examinabimus. S E C T I O I. An fit Dies Dccretorius. ANcc omnia, diei varias dgnificationesexponere pared. Dies igitur* Aftrologoriun Dccreto, in naturalem A arcificialem pm. ■>r6 LIBER SECVNDVS Dies mtu. ralis. diuiditur. Dies naturalis , eft Tcmpus comprehendens vigmti* quatuor boras a?quales $ qua? Gakno ivnutp/vaj, id eft,a?quinoftia- Jesjdicuntur. Diesha?c , diem communitcr dxftum, fimulq; no- Galli, Hifpani, in fuis horologijs conficiendis imitantur ,con* uerfionem a media no&e ad mediam no ex ipfo dies, cum afeenderit, ex ipfoetiam nox, cum occide* Dies arti* fatal is. Dies ciui- Us eft diet Romano- runf 14. horis con- ftan's. Diet etui- Us 3 & na~ turM'is di- dr ib at 10 ' ex Ma- crobio, z>/es am- fidalis ex 538 rit. Libro j.dufdem Open’s cap. 30. eandem doflrinam confir- mat,inquiens: Dies eft pra?fentia Solis, fiue Sol fuper terras, ficut nox Sol Tub tern’s: vt enim dies, aut lux fit, caufa eft, aut fuper ter- rain Sol, aut Tub tern’s. Vult, vti exiftimo, Ifidorus, Solem fub ter- ra, feu in altero Horizonte, noftro, oppofito, Solem lucere: nam quamdiu ibi latet, in noftro Horizonte non lucet. Quoniam ncsdeincepsde die Criticofumusa diremptiO in quatpor partes, quatuor anni teni~ poribus torrejpen- dentes- Txponitur pro port to quauior tempo mm diet curru quatuor anni tem- poribus. fiueDecretorius. JigrefertGalenus lib. i.de Diebus proteruiam quorundam, quj dies decretorios repudiabant; Illi autem non alio argumentodics Criticosab vfu Medico abigerc conabantur, nift quod in virtutecorundem dieruna nonconueni- rent Medici antiquiores, Futile fane argumentum3multos in erro- rem pradpitans: Nam vixextatquidpiam, in cuius inueftigatione non fuerat inter Philofophos orta Ijs aliqua controuerftam irtuol- uens. Dicere propterea, quod res ilia?, circa quas tanra? fufdtan- tur iires, admicti non debeant, non eft ratiocinari> fed vehemcnter infanire. Galenusergodidocapiteiftorum nugatorum incuriam jnfdtiamqj damnat, Nam omncs Medici vnanimi confenfucon- Ermam Diem feptimum, vndecimum, decimumquartum, & con- fimilcs, eife vere deccretorios dies, vt ipfe ab adok/centulo obfcr- uauit in inrfumerisa’gris, vtq; paflim experkntia obferuauit Dim- nus Hippocratcs,vt ceftantur Hiftoi ia> Epidemics,& dodrina eius ielcdtiftima in Aphoriftnis, & Prognofticisrepofica. Fatetur ve- rumtamen ingenue Galenus, duSiam efte decrecoriam virtuteiiL-# quorundam dictum, vr conftatex ipfo Hippocratc; quiquofdara dies, tanquam decretorios, in Epidemijs propofuir, quos in Prognoftico, & AphonTmo circumciderc videtur, vt Galenus cit.cap.3 Jibri i,de diebus deerctorijs loquitur. Cum eigocxpe- rientia mulrorum cogniti fuerint plures diesdecretorij, hiadmit- cendi funt, ctft quidam dies, non a?quo omnium iudicio, decreto- rij dicanrur. Contra hanc veritatcni, Hippocratls,Sc alioi um, Cenforem fe exhiber Cornelius Celfus, Afclepiadis nugas, elcgantia, no ado- iftrind, defendens. In Lcdorisgratiam eius verba fubijdo. Lbro igitur 3. lui opufeuli Medici, cap, 4. ait; Eft autem alia de diebus ipfts dub ratio j quoniam Anxiqui potiflimiim impates fequeban- tur, eoiq, tanquam tunc dcargris iudicarctur, iudicatorios nomi- nabant. Hi cra-nt dies feptimus , nonus, vnded- mus, quai tu hi edm us, vnus Sc vigdimus; ica vt furrma potential feptimo, deinde quai todccimo , deinde vni Sc vigdimo daretur. Igitur (ic agros nuerkbant, vt dicrum imparium acceftiones expe- Ciarent,deinde poftea cibum,quaft icuioribus acceftionibos in ft a n- tibus dareni; adeo vt Hippocrates, ft alio die iebris doftilcc , reci- diuam timere ftc ioLtus. Id Afciepiades iure vt vanum rcfudiaaftf j D E C R I S I B V S. K9 Ofores die* rum Critic corum yer~ jirin^utur. Cornell] Cel/i /iiioe. 540 LIBER SECVKDVS neq; invllodie, quia par,autimparefter > his vel maius.vcl minus periculum die dixit. Interdum enim peiores dies pares fiunt, & opportunity poft earum accefliones cibus datur, Er paucis inter- pofitis,idcm CeIfusair:Atqi idem alio locoquarrum quemq; diem, vt in vtrumq; efficaciflimum, apprehendit, id eft, quartum, fepti- mum, vndecimum, quartumdecimum, decimumfepcimum, in quo & ab impari ad pan's numeri rationem tranfit; & ne hoc qui- dem propofttum confcruauir, cumd feptimo die vndecimus, non quartus, fed quintus Cn: adeo apparct,quacunque ratione ad nu- merum rcfpcximus, nihil rationis Tub illo quidem authorerepcri- ri. Veiiim in his quidem antiques tunccelebres admodum, Py- ihagorici numeri fefdJerunt: cum hk queq; Medicus non numcra- re dies dcbear,fcd accefliones intueri,&cxhisconicdaie,quando danduscibus ftr. Uotc Cel/us,&perperam. Vt/anemirum in_* modum libi,dum ha?c fcripftfter3placuit,ira in reccnfendisHippo- cratis fententijsabdrauir, vc Diuini Scnismentemnullatcnusfue- rit aftequutus, Aldepiadem enim, quern pauloantedixerat vicem exhibuiftetortoris, Hippocrati temcreanteculir. Faliitur dcinde, curn vigdimumprimum diem Cricicumcx mentc fhppocratisap- pellati cum hie exprefse vigeftmum conftiruenV diem Criticum. ignoratergo,quid in mentchabuit Hippocrates, dcmultomagis, dum credit Hippocratem fequutum fuifte Pythagoram, conccden- dovimagendinumerojcum exprefse Naturam,non numemaui, moiborum Medicum ftacuiftec Diuinus Senex. Scd cum nature ceitis diebus vehement!its contra morbuminrurg!t,&pugnam in- dick, merito hi dies obferuandi funt. Multi enim ex plebe obfer- uant, & Medico lidclitcr referunr, ordinarie certiam, aut quartam acccftionem in febribus tertianis, efte muJto vchementiorem ante- cedentibusj&fubrequentjbus. Non folum ergo accefliones (in_ji quibus pptiflimiina Cnlcs hunt) fed acceftionum numerus perpen- di dcber,vt rede mcdeaturMcdicus, alimenta pra?/dibat,& furu- xa Hsccomnia laruere Celfumj qui prarterea finxic, Hip- pocratem, cribuifteimparibus potiflimum vim dccretoriam, dun camen decimoquarto, & vigeftmo, & alijs paribus, candem con- cedent viitutcm,vt viderelicet i3.hac ferie ::Qua? diebusparibus accedunt, paribus iudicantur j quoruov verdluntin imparibus acccfliones, imparibus iudicantur. Denuo Ceifusper- (Irtngitur. Crifis in~> accefftont- bus fit* farihus, O’ impart- bus diebus fiunt ac~ ceffioncsi V Crimes. quarn erronee vndecimum diem a feptimo numerandum afleruir, cuiuis Hippocratisaphorifmuhacdc relegenti conftabitj vbi vn- decimum per quartum 3 feptimo compleri habecur. Concludendumcrgocontraproteruos, perutilem efte do&ri- namde diebus decrctorijs, Futuram enim Criftm,eamq; bonam, die feptimo, Sc non fexto, pronunciabit feientiftee Medicus, quo- ties codlionis Signa in vnnis quarto die vifafunr. EcSigna Critico apparentia,fiue bonafuerint, due mala, noscertioresred- dune de futuro morbi euentu, quarn Sig na alijs diebus concingen- .tia. Deniq; Crjftm fa&am die feptimo anteponimus Crift fa6\x alijs diebus etiam decrctorjjsj quoniam inhoc,quam in alijs, Cri- fesftuntfrequentiores, & perfeftiorcs. Recidiuas etiam iuxta_> diei naturam, & euacuationis modum, ac quantitatem, dignofee- mus. Haxautcm omnia ad prtefagiendum conferunr* Ad curandum , multum etiam confcrt feire dierum decretorio- rum naturam : nam vieftus non debet efte adeb tenuis pro ijs, qui perfedam Crifirn pafti funt, ftcuti pro aiijs 5 qui imperfe&am 3 aut in quibus rardeCrifts expeftanda eft. Mcdicamenta etiam pur- gantia non danda diebus. verc Cr/rids& imparibus, iuxtaHippo- cratcrn libro 4. deMorbis, Cum ergoexperientia conftet3 dies decrctorioseftbifeire modb oportet 3quid Dies Decretorius ? Is fane eft 3 in quo delite&pu- gna inter naturam, Sc raorbum orta, decernitur s adeb vt ft natura piures habcat ex fua parte teftes 3 ftuc bona validaqs Signa 3 quarn morbus mala, morbum in hoc conflidhi fit fuperatura: Si morbus plura, & validiora Signa mala,teftium inftar3 quarn natu- ra bona, habuerit, naturam neceftarib vidturusfit. Pugilumqui- deminftarfehabent natura ,& morbus. Dies enim decretorius, fine dccernens, tanqudm arbiter & ludex cenfetur a mukis; decer- nercenim nihil eft ah'ud,qudmiudicare 3&fententiam ferre: Vn- de Senatuum, Sc Principurn decrera. Dies etiam decretorios,iu- diciales 3 ftuc iudiciarios appellate poftumus; quia in his tnorbo- rum iudicia, fiue Crifes fiunt, noi> fecus ac Pragmatici, iudiciales, ftue iudiciarios dies, vocanteos, in quibus iudicia ideb dies faftos appellant, ficuti nefaftos dies,i!Ios,in quibus lege nihil fancitur 3 qui dies, luftitium, ftue tempus d iudicandi munere va- cuum, dicumur. D E CRISIBVS. 54* y tilesfum dies Criti- cs. Sep tints rnagmviSt Die Criti- co no pur- gandum. Dies de- cntorius quid. ■ Decern ere . quid. Dies fafti> 'O’ nefa(U. - lufiitmm* 54 l LIBER SECVNDVS Dies De- cretorius comumter tuor hoy is conftat. Diem vcro Decretorium ex vigintiquatuor horis componi do* cet Galenus,libro, Ad eo$ qui de Typis kripferuntiCap.y.non au. tem libro de Typis , vt perperdm nonnulii alios fequuti, & Gale- numminime legentcs,citant; cum liber de Typis, quinqj tanthm contineat capita* Citato ergo icnp/it: Perfuafum autem 6c tu quoqjh ibebis rem banc fic fe habere , fi primum me- morid repetas, 6c horum recordatione in promptu Temper habeas, nos in diem, tempus id vniuerfurn appellare,quod diem nodemqj comprehends: idipfum quidam nydhemeram (quad nodediem dicere velis)'?ppeliaot:& ca rationc dicunt annum con- (hue diebuscrecentis, & fexagincaquinque, 6c quarta etiam parte vnius. quatuor& viginti, diem vnum abfoluunttduos autem , odo &quadraginta; tres, do# & feptuaginta. Libro 9, Method'cap, r, vbi de Diaria, eiufqjcauiis loquitur, inquit: Di- dumcnim iupraeft, vigintiquatuor horaseffe He appeJJata? diei fpatium, vtique vccum nomine diei nox quoqj vna comprehenda- tur. Libro 1 o.Mcthodi cap,2, Oiariam(ita didam, quod vnodie durer) intra vigintiquatuor boras de/incre , & terminari dicir. Li- bro i.de Crihb.cap. 16. de prime die morbi verba ladens , ineo Signa bona apparcre docct, a icq; deinccps: In primo quidem die (fic vcro me vbique inteIligas,tocum ex die,&node tempus in vi- ginti ac quatuor horas paititum accipientem ) vrina quidem lit cx- quifiteaquea, febris veto longum tempus pro- trahetur,&c. Libro a.de Cr;fib,cap, a.Tequentiafcripfit. Dicen- dum iam igitur, quo pado quifpiam in primo die morbi naturam exade dignofeat. Diem autem per totum hunc fermonem noftrum in eoaccipicmusfigniHcaru , vt non folum lucem , fed nodem et- iam compledatur; licuti & menfem ex triginta diebus conftare di- cimur. non id tempus tantum, quo Sol iupra terram fertur, appel- lantes: lie enim annum quodammodo dicimus rrecentos, & fexa- ginraquinque diescompiedi. Libro 7. decompodnoncMedka* (pent* fecundum locos cap.2.Tjtulo,Confedio ex capitibus Papa- uerisGaleni, is idem modum macerandi Papauerum capita do- cens, air; Pramaacero autem ea non adtriduum, veiut Heras, fed ncq, ftarim ablatascoquo, fed fi quidem humidiora &c fuerint,ad vnum diem, Accipiendaeft autem in omnibus huiuf- modi Termonibusetiam nox: quemadmodum etiam annum die- Anvi dies quor. Nox die comtjrehe- dit ur. V rina a- queafebris protr actio- nem indi~ cat. MenfiSt & annt dies, noftes etiam com, prehedunt. Confeilio ex capitt- bus papa~ tier is Ga~ lent* DE CRISIBVS. 543 rum trecentorum fexagintaquinq; folemus d ccre. Hie enim, ccfi de C riftbus nulla fuerit fa&a mentio,dies pro naturali accipitur d Galcno. Libro de Seprimeftri Partu ,eundem obferuat loquendi modumGalenus,aiens iQuatuor autem & viginci horarum intcr- uallum 3 diem appello: ita enim & annum trecentis, & fexaginta- quinq; diebus, & quarta infuper diei parte conftare dicunt; men- ftruum tempus vigmtinouem, & dimidio • Nam menfem nomina- ri /parium ,quodab vnoLumecoitu cum Sole vfq; ad alterum in- terccdit, nemo eft qui nefeiar. Huicaucem dierum numero adijci etiam quandamparticulam, qua?fittotius die! quingentefima fe- ptuagefimafexta,demonftrauitHipparchus,qua?tamen adeopar- ua eft, vtdecaconftderare fupcruacaneumad prxfens propofi- tum efte videatur. Poftea exponens quendam Hippocratis tex- tum de Septimeftri partu, ait: Perfpicuum enim eft, nos cequino- dialcs boras in huiufmodiomnibusfumereconfueuifte, quarum vigintiquatuor, diei, ac noxdti/uu pop, hoc eft, no&idiale, ab Aftronomis nuncupatur. Hz enim om- nesbor#a?quales inter fefunt,eo, quod adeo exiguumeft id,quod variationem afterc, vtnonnulli neefte quidemquicquam illud ar- bitrentur. Verum GaJenus libro i. de Medicamentis per genera, cap. 2 ,de die artificial! 5 &dift inftaabco no&e loquitur. Itaquc, inquit, funt ex ijs, qua? propter caloris vim cxulcerantiquemadmo- dum etiam ex illis, qua? exedentia , feu putrifica Latine, Septica Greece, nominantur, alia fimul,atq, corpora contigerint, potefta- ten fuam oftendunt; qu«edam duabus,tribufue, aut quatuor horis, opus habent; nonnulla diem totum , vel etiam port eum, noftem, vel maiui deinde fpatium requirunf. Annusi & menfis. Diei artim fetalis S E C T I O II. Dc Dccretoriorum Dierum numero, & virtute. GAJenus libro i. de Diebus Decretorijs,cap.2. docet,fin- gulis diebus Crifesfieri,Iicet non aquebene. Dcfingu- Jis ergo diebus fingulatim nobis agendum. Galeni ta- men verba priiis in mediu deducenda :Iudicia .n, ,inquit,feu Cri- fcs ipfx omnibus diebus accidunt, fed neqj pares numero, neq; ex «quaJi fide. Hoc intercede diferiminis inter illas , quod alia? bo- Omnibni diebus Crifts fu- perutntre poteft. 544 LIBER SHCVNDVS na',alia?mala?euemunr. Qua?damcum plunbus,& dimciiionbus fymptomatis, &maiore ccrtamine; nonnulla? ftatim abinitiotuto inuadunt. Quinetiam in hoc plurimumdifferunc, quod h« defi- ilice perfedfcefunt: nec minus, quod alia?certis ,ftatutifque diebus indicata? prius, fiunt: alia? repente, &ex improuifo noiu> idiotismodo, fed etiam art ficibuseueniunt. Tot font iudiciorum differentia?: tot etiamdierumdecretoriorum, Hippocrates Jib. 1. de Morbis Vulgarib. fiue Popularibus, fiue Epidemicis, Paribus, Imparibufq; diebus Crifim fieri docuit, Qua?, inquit, diebus pa- ribus inuafiones (fiue acceffiones, fiue exaccrbationes, fiue paro* xyfmos) habent, ea dicbusparibusdecernunt • Quorum vero ac- cdfiones imparibus diebus fiunt, ea imparibus iudicantur. In_* Prognofticisconformiadiftishoc ordineferipfit; Febres autem iu- dicanturijfdemnumcrodiebus, &exquibus fuperfunc homines, & ex quibus intereunt. Fit huius eiufdem fententi# repetirio libro deludicacionibusfiue Crifibus; Febrium vero ,mquit ,iudicatio-* ncs ijfdem numero diebus contingunt, quibus homines moriutur, & quibus fuperftites euadunt, Libro a. Epidem.fit etiam eiufdem Sententia? mentio. Movhly qui diebus paribus exacerba• tun diebus paribus iudiedtur: qui diebus imparibus acceffiones habent, fi- mill ter im* paribus tu- dicatftur. De Prime, 6c Secundo Die. PRimus j&Secundusmorbidies jCritici funt, in do$nna,J Dioclis, quernfummoperelaudatGalenus. SedidemGa- lenus diftinftione vtitur, vt rei veritas plerifque apcrta fit • Libro igitur i. De Dieb. Decree, cap. 9. rem, vt fequitur ,declarat. De prime die in morbis, & fecundo, non diximus in fuperiorc fermo* ne, etfi Diocli hi quoq; decernerede morbis vifi hint. Quomodo igitur de hoc intcJligendum fit , diftin&ione docebimus. Nam fi pra?ceps, ac fubita jn a?grotantis corpore perturbatio, morbi folu- tionem pra?cedens, Crifis fiue indicium nominatur, neq; primum diem, nequefecundum, decretorios eflfeeenfebimus; quia ilia ve- Juc flu&uatio (fiue perturbatio) qua* folutionem praicedit, nequa- quam in his diebus eft confpicua; Si vero folutionem fimpliciter, judicium voces,hi quoq; erunt decrecorij. Certe omnes febres dia- ria? folutionem partim in prirao ftatim die, partim in fecundo,nan- eifeuntur. De fignificatu igitur quasftio hie magis eft , quam de re Cum di- ftin&ionet Diocli re- fpodet Gal, ipfa. Hoc eft peroptimum Galeni refponfura ad Dioclis dodri- nam. Alibi enim docuit Galenus,morbi folutionem, Criftm dici Hippocrati, Quodammodo ergo primus,& fecundus dies morbi, Cricici dici poft'unt. Ec ft de Grift mala fermoftt, non eft dubium, quin his diebusconcingac,ciim in his vchementiftimi morbi ad da- tum ftue vigorem ftalim peruenientcs,hominem iugulent. Salu- tares.autem Crifes vix prime, aut fecundo die fuperueniunt j vc omnibus fermeplacets Sed meo iudicio, quandoque in his Criftm fieri non eft impoftibile. Nam quoties morbo vigente Signa co- dionis addle poft'unt, Crifts etiam falutaris fuperuenire poteft: Sed primo , Sc fecundo die morbus vigere poteft , 6c codionis Si- gna adefte poft'unt, Ergo primo, & fecundo die Crifis,ctiam falu- taris, fuperuenire pored, Maior propoftcio eft Galeni, qui paftim ■Signa perfeda? codionis , in ftatu maxime 3 non in principle, aut augmento, apparere docet, docccque fimul, Criftm3 vtpJurimum, in morbi vigore, fine ftatu, ftue robore, ftue vehementia fieri. Mi- nor propoftrio, qua? duo continet, videlicet moi bum primo die vi- gorecn obtincrc poffe,& eodem die codionis etiam perfedar Signa apparere pofte ,probatur exHippocrate, &GaIeno, quotum ilie, loquedodequibufdamfebnbuscontinuis, cas ftatim floreredicit; florerc enim , eft vigorem ftue ftatum habere. Et Galenus Hippo- cratem exponens, ait, hunc non retulifle paiticulam,ftatim, ad pri- mum inuaftonis morbi pundum , quod principium eft, fed ad pri- mum diem, aut ad hunc, Sc alios, fecunduro, Sc tertium , ita vt pri- mo die morbus vigere quest, &multo magisfecundo. Libro z. Epidcm.Sed.j. texcu 10. ait; Continua quibufdam incipiens flo* ret, & viget maxime, infeftatq; grauius; circa iudicium vero, & in iudicio minuitur. Nonnuljis mollitcr incipic, 8c fubaiifftm, fed increfcic in dies, Sc exacerbatur: fub iudicium vero, & in iudicio abundeeJucet. etiam leniter incipiens, augetur, & exacerbatur, Sc ftmul atq; aliquandiu viguerit vfquc ad iudicium, & fub iudicium, rursfts fe remictir. Vfu veniunt hose omni in febre, & in omni morbo. In principio enim text as de febribus, tam con- tinuis,quim incenniccentibus, loquutus eft Hippocrates* ideoque didof mores omnibus febribus, imo omnibus raorbis contingcre referu Galenus lib.i.deCnftb. cap. 7. hunccextumcitans,&ex- ponens,ait: Atqueiddrco qua?dam ftatim,ciira incipiunt,ftatum D E CRISIB VS. 545 Primo, & ' [ecu do die : Crifis fu~ , peruenirc poteji. Florefcsre eft ftatum habere. Aiorhi qiiidd dam incipiunt fiorejcuntf 54 6 accepiflfe dicuntur $ quemadmodum in primo Epsdem. vbi inquit Hippocrates: Scatimenim continuaeft ,quibus imipiensflorefcit, ac viget: Nam verbum id, incipiens ,hoc loco non dicitur de vero morbitempore, alioqui repugnaret ei florefcerc,arq> vigere ;fed de eo,quod fubfcquiturprincipiumexquifite di&afn,quod 1 vtpluri- miim, ad tertium exrenditur diem. Omnino enim febris ha?c, vbi principiumiJlud indiuifibile fecerir, dcindehoc padlo increment© quodam vfa fuerit, proprium rccipit datum, quctdam in prima (la- tim die, quadam in fecunda,quondam in tertla: nontamen in pri- me infultu prim# acceflionis pofl'et aliqua febris habere datums, Sed fine in prime die, due in fecundo, iftum habcatj atqj hinc vfq* ad inregram folutionem extendatur, nullum fenfibilctn alterius acceflionis infukura accipiens , h#c (tacimab initio propriumha- buifle datum dicerctur. Ethcced, quodab Hippooate dicitur: Stacim enim continuaeft ,qu#inapiensflorefeit ,ac viget. TaJe igitur cd i Si fputum in Jaterali moibo (font Hjppocratis aplior. 1 2 Jib. 1.) datim pod apparuent incipience morbo, cum la-* cit breuiorem, &c. Hie enmvobferuaredebemus, quod alibi a no- bis d iftum cd , priocipium aliquandoaccipipro primo morbi in- fu'ku; fecundo, pro mbusprimis morbi dicbus.-ccrtiojprototocru- dit .tistemporc. Hippocrates verb ,cui Galcnuscoofentit ,quan- do febris continua prima die floret, principium pro primo infultu accipit: Poted ergo prima die datum habere • Quod demque in_* primo dierum quaternione ,idcd ,primis quatuordiebus ,d cnor- bis quibufdam homines Jiberentur,&ab aiijs iugulentur, tedatur Hippocrates in Progncdic. Sed1.3. tcx.’2.inqiiiens:SimpJiciflirn# enim febres, acSignis firmat# fecuriflimis, quarto die ,aut citiiis deflnunt: makficcntiflim# verb,ac Signis affligentes diflicillimis, quarto die, auc cicius, intcrimunt. Galenus in Commencario per flmpliciflimas febres ,intelligendas monetplacidiflimas ,ac mitif- £mas, haudquaqudm malcficas. Propter confuecudincm Joquen- di‘Grarcorum , Hippocratis diftionem ,tamerd primo intuitu cla- ram, explanauit Galen. SimpJices, inquit, dicuntur homines (hoc ed ionQw)& qui maJefici Tint in quadam fimulationc,quemadmo- dum cd Simla callias, id ed, formofa, Dicuntur etiam, Sc ij, qui funt probis imbutimonbus. Sed enim primi frequens vfus apud authoiesGi#cos, fecundi verbrarioreft* Itaci; dicunt interdum LIBER SECVNDVS Truipium ad tertium morbi die ext edit ur. Sputum. Vricipium i) iphciter , &€I tpl t!4? # Febres perperacu- ta prim is quatuor diebus in- dtcantur. Simplices dicuntur cullidiiat- que etiam lynceri, D E C R I S I B V S. 547 & Ita 5 non folum fimpliccm, fed etiam & ftmplicirsrsm, de afte- (ftione bonis moribus praedita. Dinarchusigitur in Daonem dixit; Gubernans adolefcentiusrem fuam Cephalion, & natura probus erat, ac fimpJex, Demofthenes aduersiis dirfchinem cum ludicibus difputans,ait; nunc verd ob veftram ftmplicitatem,& in- dulgentiam poenas dat, & ha?c quoties Jibet. Plato libro de Repu- blica tcrtio; Igirur reftus fermo, conuenientia, honeftas,concinni- tas,acfimplicitascomirarur: non infcitiam inrelligens vocatam_# ftmplicitatem, fed rcucra redhim,ac bonismoribus paracum inte!- leftam. Itidem in Euthydemo ftmplicem dixit eum, qui ftmpliccs habeat mores, & honeftos: Er, vt demiratus eft, hie eft adolefcens, ac ftmplex. Ex diiftis pauld ante, fan’s liquet, quofdatn morbos primis ipfts diebus a natura domarii multos autem morbos perimere #gros, cuiufmodi eft Peftdcntialis Pebris, Apoplexia ,&conftmiles. Li- bro y.Aphorifmor, jo.fequentia habentur :Quibus Cerebrum-* fphacclatum eft, in tribus diebus percunt; Siverdhos euaferint, fani hunt, Nonenim fphacelum hk pro corruptione partis intel- Jigit Hippocrates, ftcuti ia?pius libro de fra&uris, & art iculis,fecit, fed pro fola gangrama, due magna inflammationc fphacelum ge- nerate , vt in commentario monet Galenus. Libro 5. aphonfm. 6. ftmiliter de Tetano loquitur: Quicunq; Tetano corripiuntur, in quatuor diebus pereunt: Si verd hos effugerint, fani hunt. Gale- nusin Commentario ait:Tetanus morbus peracutuseft, vt qui compofttus ftt ex emprofthotono, id eft , ad anteriora tenfione , & opifthotono, id eft , ad porfkrioratenftone, ita quod citius in ipfo fit iiidicatio, non toierante natura iongiori tempore tenftonisla- borem. In primo igirur dierum iudicacoiioruin paftio iudicatur. Fortaflis per ( primo) Inc intelligit Galenus diem quartum : poteft etiam inrelligi terti«s;nam quanuoqi tertium,alias quartum diem, primum nominate confueuitdecretprium, Secunda minoris propoftrionis argument! pars, eft,quod prima die morbi Signa coltionis, etiam pet fe qui qua- t,ior diebus prtmis tu- dicantur. Primo morbi die Signa co- thou is tru trims ad- t(j£ fOfiUU 54§ diocritercraflam ? an non in propatulo eft Medico, qui in artis operibus eft exercitatus,hunc in primis quatuor diebus Criftni ha- biturum:&eb magis,fi nebula aliqua,veifufpenfto,ibi a floret: at- que etiam canto bona fubfidentia? Nonne ha?c funt perfe- da?codionis Signa ? Idem Galenus Jibro z.deCnfibus cap. 3. probans febrcm tertianam in primaacceflione cognofci, fequentia fcripftt; Si verb etiam ipfoa?groto mingente, vrina fubrufa, vel fubflaua , & crafiitndinemcdiocrisapparet: ac pauld poft , velal- bam nebulam, vel fufpcnfionem bonara fecerir: iam non etiam la- pis fimpliciter fores, fed is, qui molarisappellatur quidemhanc tertianam efte ignoraueris, & exquifitam tertianam, & qua? vltra quartumcircuitum non progrcdictun rufiore verb vrina exiftente, neq,fufpenfionealiqua , neq; nebula in primocircuitu apparente, ad feptem circuitus extendetur. Inter omnes aurem tertianas ilia fimpliciilima eft , qua?, cum omnia ilia nuper a medida cxquifica? tertians? Signa commonftrauetit, in vrinis etiam fubfidemiam al- bam, & Ijruem, &a?quakm,ftacim feccric in prime die (& hire et- iam perfed idim^codi0nis Signa abomnibusa'ftimantur); neque cnimharc vlcra tem'um progredierurcircuitum. Accedamos ad ip-. fum Hippocratem a Galeno citatum lib. i.de Crifib. cap, 7. qui Ji- bro 1.aphorifmor, 1 2.ait,quemadmodumin morbolateral; , fi circa initia ftatim fputum apparent, morbum breuiat. Signaeo- dionis pofle etiam primo die apparere, docuit in lib. 3. de Gri- ft b.cap, 4, Condudcndum ergo, cum prima die quidam morbi ad ftatum ; peruenirc, & Signa pcifc.da? codionis. af parere queant, pofte ea- dera prima morbi die Crifim fieri. Diana? etenim ipfa? vix termi- nantur, m'ii fa da quadam euacuatione per cutem , aut alias vias. Cur igiturin febrecertiana exquiftta , & continua falurari, appa- ' rentibus codionis Signis, non a?que fict Crifts ? omnis autem ve- lox mutatio, Crifisappellatur, vc loquitur Galenus libro 3. Dieb. Dccrccorijscap. 5. Sed apparentibus codionis Signis prima die, veiox mutaciofieri poteft, vt apparet in Diaria. Brgo Crifts. Ac verb, quia rarb contingit, codionis Signa in pnmo moibi die apparcre, ftatutum eft,euacuationes quafuis in principio mor- bi apparences, noneffc Cricicas,fed potiiis fymptomaticas. Vnde Hippocrates libro 4.Aphoriftn. 2 2. inquit; Morbis quibusiibet iti- LIBER SECVNDVS Signa co- Uicnis i:t~> [pul is pri- mis diebus. Primn~i morbi. die jit Crifis, Omnis e- uacnatio in merbi principle, main. cipientibus, fi atra bilis vel fuperne, vel infcrne exierit, Iethal$_y, Galenus in Commcntario,inquit; Quando aJiquis incipit morbus, fi quid excernitur, nihiltuncexcernirur rationc nature; fed funt omnia fymptomaracarum, qua? prater naruram func incorpore, difpofitionum, Quo enim in tempore a caufis morbum facienti- bus natura grauatur, & adeft cruditas humorum, tunc aliquid vti- Jiter euacuari,eft impoftibile, Siquidem oportet cocfionem, pra?- ire, fubfequi verb diferetionem: & poftea euacuationem,vt bona_» fitcrifis, fiue iudicium, H#c autem nos ipfc docuit in primo lib, Epidem.itainquiens: Cocftioncs iudicijceleriratem,falucis fecuri- tarem fignificant.-cruda autem,&incot5ta,ad males abfceftuscon- uerfa, iudicationis carcnciam, vel Jabores, vd d iuturnltatem, vel mortes, vdeorundem maJorum rcdiius. Quandoigicur poft rnor- bi cojftionem aliquis humorum vitiefus excernitur, tunc corpus i natura expurgatur, Et propter hoc atra biJis,& alius omnis huiuf- cemodi humor, vbi bigna codionis in morbi prcceftu apparue- rint, bonam figmficat euacuationem. bi vcioaliter cxcernarur fine Signis codionis, cxitialis eft cafus, Quarc ciim in morbi prin- ciple quafi femper, fint Signa eruditatis, mala eric talium hurno- rumeuacuatio. Licet in Aphorifmofolius euacuatior.is atra’ bill’s, acris, mor- dacis, & addo?, ex humore mdancholico putrefado, aut bile fu- peraftata, genita?, Hippocrates memincrit, Galenus, & optime, fententiam ad crudi euacuatio- nem, initio morbi fadam, extendir. Tempore Galeni non deerant ex Dioclis difcipulis,qui primum diem Criticum abHippocrate did lib. i.Epidem. Sed.g.tex. 14. afierebant,quia inibi Hippocrates inquit: Circuituum in- dicant imparibus diebus, primus, tertius, quintus, See, Refponfum in promptu eft, Hippocratem non de pn'rno die, fed de primo circuitu, fecundo, & ita de rdiquis,loquutum fuifie, vti ex Galeni Commcntario, fed claims ex lib, 3 • de Dieb.Decrer, cap.g.colligitur. Quapropter,inquit, ab acuris denub incipiamus, omnium confequenterdecernentium dierum caufasinueftigantcs. lam quidem in primo febres diarias foluicontiogic, non tameiu* jam cum certamine, & perturbations eftacu digna, quaquam non" nulli Hippocratem quoque dies decretorittf in Epidemic prime DE CRISIBVS. J49 CoElio pro,, requiritur ad bon am Crifim. Cotiiot & crudftas. Obiettio. Solum. enumerantem , & primi meminifle putanr, duplicinomine erran- res. Circuicusenim primus,& non dies primus , manifeftofcri- ptuseftin parium ,impariumqi dierum Catalogo. Qucmadmo- dum igiturin parium enumcratione, primum circuitum praftarus, quartum diem inducit: ita in mentionc imparium , tertium , Ad- huc verd magis ignorant,quod a fronte Operis Prognofticl defcri- ptum reliquerit de facie emortua, &c. Ex hac vkima parte tcxtus Galeni,conftatSedatores Dioclis voluifte Hippocrarem introdu- ccreauthorem Grids fad* primo die. Quoniam inquiunt,ex Hip, pocrate vna die & node iudicatur facies quondam macilenta , Hip- pocratic* faciei fimilis: id eft, fpatio vigintiquatuor horarum , ob magnum fluxum, vigilias,inediamue, Sc confequenter fubita n—* mutationem, *gri facies vcluticadaucrofa fadaeft. Galenus er- go dicit, per verbum, iudicatur, inrelligendum verbum, probatur, &cognofcitur, Scd h*c dediebus, primo,&fccundomorbi,quo- rum iiletcrtij fortaftis diej index dici poteric, vcexcap.cit. 3, libri 2.deCri(ib.& aphonTmo iz.bbri i.aphorifn.colligi poteft. busenim acceftionibus (id eft ,tribus cerciana terminacur, quoties primo die Signa codionis in vrinis apparuere. In Pieuri- tide pariter, in qua prima die fpuca apparent coda, bene fperan, dum in fecunda acceftione, qu* vrplurimum in Pleuritide fit tertia die, tefteGaleno lib.i.de Cnfib.cap. 7. Galenus attamen videtur primum diem conftituere indicem quarti, quando bb.2.de Crifib, cap.2. ait, quartum diem conari morbos foluere, qui primo die * non cefsarunt, Libroautem 3,de Dieb.Decree.cap,8. vim decre- toriam fecundo diei, veluti primo ,negat, videturque ramen in-* morbis paribus eum conftituere, vcluti quarti indicem, ficuti hunc fexti, Et in hoc Crifira contingere refert, quia inrra peracutorum terminum continetur; qu* fane ratio fecundum diem , & primum, decretoriosconftituiriquoniam aqueacfextus,&fcptimus, inrra acutorum terminum continentur. His adde, quit Galenus ibidem habet: Adeo autem violenti quid habet adCnlim accellionis vehe- mentia , vt omnibus fere diebus peracucos morbos iudicatoseffe videre Jiceat, Ex hac Galeni dodrina, primus, Sc fecundus dies decretorijeruntjcumin his*que,ac alijs, accdlionesfieri foleanc, Sc in accdsionibus Crifcs. *5° LIBER SECVNDVS Primus dies tertij index. T zrnana trtb'is ac~ cejjionibus termina- tur. Primus dies quarti index, Primus, & fecundus dies decre~ torij. DE CRISIBVS. 55* De Die Tertio. Dies Tertia morbi,in morbis qui imparibus diebus iudicantur Critica eft, tefte GaIeno3ciratocap. 8. lib. 3. dc D eb, De- cretorijs. Principium autem, inquit, dierum qui cum agitationc quadam acute morbos mutant , tertium d principio ftatuere opor- tet, veluri prius ctiam didum eftrqui nullam iam cum prima fepti- mana communionem habet, fed ex coincidentibus exiftit. Siqui- dem quaternio 3 quod feptimana in duas partes feda 3 abfoluitur, ideoq; permagnam facultatem obtinet, in pnore fermone didus eft. Tertius vero3 & quintus, licet alia nulla rationc,quam quod iudiciacum acceftionibus ftantjCoincidant, non minus quarto die dccernunt: quoniam hoc ipfum & ab experientia teftimonium ha- bet; & rationeconremplantibus non obfeura eiuscaufa eft. Nam pertui bationis vioIentia3naturarn ea qua? moleftant, etiam ante_* tempus propulfarecompellit: quippe virtus ipfa eft alienorum ex- pulcrix, Quemadmodum in Opere de Naturalibus facuitatibus antcademonftratum eft, Tempus autem adionis(id eft 3 expul- fionis )poft ftnem alteratoria?( id eft , concodricis) facultatis eft; tuncenim fundionem (expulftonem intelligit) obire omnibus fe- cundum naturam abfolutis3oftendebatur ,cum ilia (id eft conco- drix) ab adione deftiterit, Verum ante perfedam cod;oncm inte- rim qua?offcndunt3amolificogirur (expultrix fcilicetfaculcas); vt interdum concodione iam abfoluta, moratur adhuc 3 & lente pro- pter imbeciJJitatem munus fubir (expultrix fcilicet). Vtrumq; au- tem in ventriculo dare licet conremplari: inftigatus enim3 codio- nis tempus non expedac 3 fed protinus etiam idoneum cum eo3 quod moIeftar3exccrnit: & vbi iam fatisconcoxeritjintcrdum Jen- te3 accundanter fuperfluum3 irnbecillitatis vitio3cxpe!Iif, At3cum naturali habiru fi uitur3 perfeda? concodionis terapus3ipftus recre- mentorum expulfionis terminus eft; quasneque pramertit} neque pradentem adhuc moratur. Ca?cerum3 vt in ventriculo 3 fic in ftn- ! gulistotiuscorporispartibus alienorum expultrix facultas oftendebatur: qua? 3meo fane iudicio, & Crifim in morbis cihcit: atqi propterca optima Hunt Crifes ,ciim iam omnia in animantis corpore concoda fueriat. Pramenire autem Criftm, quod Hippo- T ertius dies pri- mus decre- tortus. Vis quarti diet. Tertiusy & quint us funt Coin- f tdentes Critici. N a:ura-> , ejl, qua a- Uenn ex- ' cernit. Irritantur quandoque partes > vt ante tepus cogantur bonu, eum rnalo pr0~ mifcue ex- cernere•> Facultas expultrix eft canftu) efficient Cnfii, 55* LIBER SECVND'VS crates lib.de humorib. 7rpoutpfiyfv qua? rainifterfj furit, rice & inculpate. Eft infuper & quartumgenus eorum, quorum rationem habenrfam eftepra?ci- {iic Hippocrates. Nominat autem ipfum vno coinplexus nomine, exceriora: Ac licet id nomen multiplex (lc, ipfum tamen omni cul- pa vacate decec. HtenimpJuuia?,tonitfua ,fuIgur4,vicinorum tu- mulcus,canum latratus, infultUs Jatronum, ruin a domus, defluens defuper aqua,flumus inundans Sc irruens,incendia, plagarinfli&a?, atque eius generis omnia, exteriorum nomine comprehcnduntur. ante exa&ius de externis egit:& multd ante copioftus errores Medici Crifis eruptionem impedienres narrat. Erratorum, in- quit ,autem admittuntur ab:ipfo£groro, quondam ab ijs admirandis Medicis , qui putanr, nihil ab eo arte dignum gefttnn efte, qui id a?grotum accedens, & fefe fuccingdns, non vel cata- plafroaappofucrit, vel vnxerit, fouerit,dyfteremdideric, venam Septc can - fa accejfnx- own, & Cri/is die- bus inter - cidenti- bus. Errores exterm variu Errat Medicus pmfcribe- do fingulis tnvifitd- tionibus varia re- mdifh LIBER SEGVNDVS incident, cucurbitulas admouerit ,confnciierit ,cibum cxhibucrit* eputrjerit* vdqurdaliud ciufmodi fecerit. Hi enim quotiefcunq; ad a?grum accedunc, toties peccant. Fieri igirur non poteft, tot in- terea erroribus admiffis , vt Grids feptimo die, ad quern parata_> tendebat ,cueniac: quandoquidem naturemotus ftacutis periodis pro fui rationc conttngitrinterim ab exterioribuspeccatiscircuitus feruare prohibetur. Sic iraque Hippocrates vndequaq* admirable Jis(librode Alirnentq) inquic: Nature omnjno fulficic* Peccatur in hancextnnfecuscataplafmate, inimdiotie & cotius,& partis in- fperiione. • Sic etiam Medicum natura? miniftrum appellat ( Hip- pqcrJib.i.Epidetn.Sc£h2.rex.5 r,)ireuera Medicumquendam-*,. nonPliarmacopolam quendam ex triuio: tantumeami hie a iufta. nature miniftri appellatione abeft, vt etiam maxknecontrarium . nomen ipii magisGonueaiatj inimico videlicet, & nature ipfius, & a?grotanrium hofti iure appellate.. Poftquameodem cap. Gaknufc cxpofuir,vti vidimus, quatuor illas paernas caufas error um ,qui Crifimimped ire,aut tardare, autaecderare pofTunt, fcquentiain coniirmationemeofum ,qmemodo dixit, feripfo; Ha?c igitur ge-» nera quatuor (cauiarum kilicet), qua? particuiatim etiam muitipl i- cia fanr, dum nature motus impediunt, frequenter circukuunu*- ordinem ifuerturbant, & interrumpunt, Nam vbi quartus dies rnanifeftum &euidens Signum decretorium attukrit * ii neq* Me- dicus quid peccauerit, neq,agcr, neq; miniftrorum quifpiatm imd fi neque extrinfecus error vllus admilfus fits feptimo die ncceffar id Crifis occurrer..... ... Errata a Medico pr£cipue,& a?groeotnmifFa, periculo plena ef- fe docuit GaknJib. 3, de Cndb.cap.j. vbi apertc ipfeaic,nc- minem vnquam vi morbi in dedinatione perijflej fed fi periere ali- qui,ob errotes ab £Egris,auc a Mediciscommi(ros,eofckm obij/Te, propter expericntiain,& r aciones a Gakno ibidem aliacas. Propter quorundamautem Mcdicorum dodiillmorum intemp dliuum cu-. randimodum, Kippocrareslib.,1. Epidem.conflkutione i.inquics Circa ba?c teexerceas oportet, vt morbis auxilicris, & non noceas* Alia verliohabet: Exerceto circa morbosduo, vtpioixs >aut quid noceas. Idem Hippocrates fequenti fentencia 5 2. Seft. r.lib* i.Epidem.fequentia dea?gro, & Medico,ac morbo, appofice feri- p&. Arshas tribus conftac* Morbo * Mgpo, 5c Medico Artis (in-# 5$6 Notary motus re- gulars* funt\, nam natura eft* qua mode- tun Medicus 3 remedijs prtfenben, dtscopiofusy fharmaco. fola efty & non mini- fieryfed nn. mi- miens* In decli- Katiotte -vi morbi ne- mo. mon- tun Ars mor~ bo>a%roy& Medico DE CRISIBVS. 557 quibufdam Exemplaribus, inquit Gaf.reperitur, Medicus,Nafu-. , non Artis , Minifter) admmiftro: >fcgri eft vnd cum Medico morbordudari. Triaeftef inquicGalen.incammenr.) vniuerfa inquit, in quibus, & per quit curatio conftcitur, Primus, morbus: deinde Medicus . Oppugnant fefe mutuo , &, vt ita dicam , inter fefcdepugnant,ac dimicant, Medicus, & morbus: Morbum enioi ftudet Medicuseuertere: i lie contra , vt ne (it inferior, propofiftim eft* Tertius eft prater illos,£ger; quiftquidem Medico fttau- diens ,&faciat imperata, foci us in certamineefficitur huic,morbo hoftis . Qui abeo ft defeiuerir, morbus,exequatur, duobusnominibus Medico facie iniuriam, vnoquidem,qudd de- fticuerit folum, altero,qudd duos fecerir,qui eratante vnusjenim- uerd duo necefte eft,vno Porrd aperte imperata hat mor- 1 bi ,deferto Medico «eger, vbicumei ioterdicat Medicus frigid# potione, ille d febrisardoreadducitur,vc iftudcommittatiiridem lilauet ,aut vinum bibar, aut.eiufmodialmd ,dquibus abftincre eum volebat Medicus. No? moibum ille fcilicec augebic ,faciun- dis ijs, quae ilIipIacenr:atqjMedicumprodet,faciundoqua non vult. MuJta alia de erronbus in #gro commiftis habetGaknus cap.cit.i i. libn.de Dieb.Decret.exquo fcquemia deduce. Icaqi morbi, qui prorsus ftne periculo funt, ob delida diuturni efte fo- lenr, Qui morbi incolumitarcm pollicentur, non tamen ftne peri- culofis fymptomatis, ob errata kthales fiunt. Quin etiam illi mor- bi, qui omoi periculo vacant, multis magnifqideinceps erroribus commiftis, in Jethalium naturam incidunt. Kccmirum efteputo. Cum enim in fanis delida grandia morborum lethalium caufae £ant, quid in #grocis expedandum eft $ Vcium,quod pauldante cum Galeno de quadruplictcaufarum external am genere ex didocapitetraduximus,breuitcr notadum. H#c igiturgenera quatuor,inquit, particulatim etiam multi- pliera funt&c. Vult enim dicere,Meditum efte multiplicem,(idem de afgro, Sc aftidentibus ,ac externis dicendum): & quidem iu res eft. Nam multi reperiuntur rgnarr, qpi idep tlieoriam morbi cum ipfa curatione copulate nequeuntiNonnuIli Sdemiam 8c Praecepta qu#ms fpernunt, feque multum pr#ftare credunt, ft pofthabitsu*> omniratione,foliincumbantpraxi. Alij exaduerfo foli theoriae parurn, aut nihil obferuances in ijs, qua? fanam..* Aeger works fa- ttens y & Medici imperium refpuensy fibiwet no- cet, rum> 1 *58 LIBER SECVNDVS imegramq; praxim continguntjperficiuntquc. Multi verb, vd le- uiftime pradibarunt quippiam in Theoria&Praxi. Nonnulii me- dicamentorum farraginern inerudita Methodo,Pharmacopolarum ricu, pra?fcribere (blent, Quidam denub do«5ii inueniunrur , & in Praxi celebranda valde Methodici. Sed horum eft minor numc« i us. Vnde non mirandum, fi indo&i, inexperti, audaces , impu- dentefque, qui non re, fed nomine Do&ores nuncupanrur , milk committant errores inter medcndum , vt qui quadam imbuti ine- rudita medendi confuetudine} ncgligenter intaCla omittunt, qua;, toties Hippocrates, Sc Galenus obferuandacommendant, Sexum, Naturam, Oonfuetudinem, Anni ternpus,Ca?Ii ftatum, loci fitum,& Regioncm. pariter pauci inucniuntur bene morigerati,& Medico integre obtemperantes: Sed multi fuo prauo indulgemesgenio. Deaffidencibus non eft quod ioquar, cum hi maiori ex parte fintparum officiofi,&ad integrum mimfte- rium minime proni. Excernidenudcafus mnumeri funt, Qua- re raro? contingunt Crifes, & fiquo; fuperueniunt, imperfeda? vc- plurimum vifuntur propter errorum cumulum in qualibet daife di&aruin quatuorcaufarum coaeeruatum • Sed ha?cde externis caufis ,qua? Crifim impediunt, auc nature ordinates motus inter- turbanc, Modb exponenda? funt interna? caufeintfcrrupt/onfs Crifeos, qua; vnacum didis propofita; funt aGaleno, Iib.3.de Diebus De- cret.cap.8. vbi folemniter de acceftionibus loquitur: Oeterum (in- quic)accdfio vnum eft de numeroeorurn■ qua? naturam ftimdlSnc, & veluti prouocant ,eam necconfiftere,nec conquiefcere permic- tens, verum concicans irritanfque, &, quad dixeris, pugnam indi- cens. Vndeinacutis morbis diebusimparibusCrifis. Inhiscte- nim accefsiones funt. Qua? igitur caufa fit, quamobrem in acutis tertioquoqjdie, vcplurimiim fiancacceftiones,in diururnisautem, vel quotidie, veJ quarto quoque, neque'inuenire facile eft, neq$ necclfarium in pra?fentia difquirere . Quod Verb ita eueniit, per- fpicitur. Sienimeo, quo & deprehenduntur, ordine ipfoscolloi cauerimus, fecunda ab initio acceffio in tertium diem recidet: Ter- tiaacceftioad quintum diem: quarra acedfio adfeptimum diem: quinta ad nonumjomnes acccftiones in imparibus, Ciim crgoNa* t ura non lemper rato, 8c ftato tempore infurgat, morbofque iudi- Accefjio e[i edufa-> intern yugnd na- tuTA indi- ces. D E C R I S I B V S. cet, feu condtata plerumq; alias ab alijscaufis, dquibus, in acucis morbis,accefsio rnaxime c6tinuaefficitur(oftenfum verb eft jipfana in impares incidere) merito in imparibus diebus permulcae Crifes acutorum morborum cotinguntj non quod hi dies primariam vim decernendi habcant ( Temper enimhuc oporret animumadhibere) fed per accidens quoddam ficeuenic. Pra?di(ftum verb, opinor, iam eft manifefto illud accidens. Nam quia in morborum accef- fionibus Crifes vtplurimiim fiunt, h# autem in impares dies inci- dunt 5 ided in acutis morbis in imparibus diebus Crifes eucniunr. Poft h#c, Galenus docet, numerum imparem non habere de- cernendi facuitarem}alioquin diebus paribus nunquam Crifis con- tingcrer. Mocui autem Luna? omnem vim decernendi cribuit Ga- lenus . Idedqi in feptimanis magnas mutarionescaufari ait; poft dcindein quaternionibus cxiguis fieri docet mutationes, Adh#c ctiam , iiiquir} Crifim acccfilonc vtplurimum indigere, ad hoc vt fiat;Item acceflionestcrtioquoquedic in acutis fieri. Hisetenim poficis>acutos morbos in imparibus diebus pocHfunum iudicarierit necefte. Propter hanc igiturcaufam ,tcrtius, &quincus ,fnericb decernunt, non quod ex Lunari circuitu decernendi vim & facul- tarem foitiantur, fed quod veJtenius dies acceftionis Crifim quarto die futuram prasuercar; vcl profe<5fb,qubd dumna- tura quarto die Jaffa, nec vfquam concitata conquiefcic, quinto tandem ad Crifim commouecur, Nam ipfequintus vcrodccrcco- rio (id eft quarto) tardius indicate,tertius verb paulo magisamici- paredeprehenditur. Ambo autem ideired vim iudicandihabuiffe, quod cum lint vero decretorio vicini, acceftiones eius ipfiexce- perunt. lam verb Sc nonus ctiam in medio driorum decretoriorum, feptimi dico, Sc vndecimi,collocatus, vel non fa&am iam feptimo Crifim, vel in vndecimo futuram fibi vindicat, fed rariusquidem feptimi, frequenter verb vndccimi. Etenim peculiaris Sc propria feptimi diei Crifis nunquam adnonum,niii forte multi errores commiftifint ,perueniet. Hocautcm ipfum in Commentarijsde Crifibus demonftrabitur. At vndecimi diei Crifis contra fe habet: ipfo enim codem vndecimo fit Crifis, etiam ciim omnia rite fabta fucrint,& violcnta noni dieifueric acceftio, Porrb verb quod eiuf- modi dies propter vehementifsimas accefsiones intercidanc, eui- denti detnonftratione hinccolligas, quod inf rodu&isprolonga- 559 Cur die bus impunbus fiunt Cri- fa- Numerui mn mcjl" Gale no* Cur die- hus Coin- cidentibus non rdro Crifes eue- niunt. fC'O LIBER SECVNDVS / n longis morbis ac- ctffionHinj vehemen- tia hebetet.- tUKi adeoq\ imcrciden. tium vis Critic Jut tomtit, Accefllo in peracu- tis»fin gaits diebat Cr'u Jim- efficit. cirque morbis non firniliter eueniaf, Nani in produftls, due dfn- turnis , vtaccefsionum vehementia folufur, & Janguefdt, ica& dierum quoquecoincidentium nume rus, in illis exolaftur. Adco autem violent! quid habet ad Crifim accefsionis vehementia, vt omnibus fere diebus pcracutos morbos indicates effe viderelicear. Vkimus enim ipforum dies decernerc natus, feptimuscxiftir;& an- te hunc non quartus modo, fed eciam certius, quincus, & fextus, Crifes aliquandoexdpiunt. Quin, 8c de primo,an decerneret, in- ter Medicos, vt dicebatur ,qu£(icum eft, Reliquus itaq; fecundus abordine decretorioindubieelapfus eft: Sic autem ,fi vis,ebpfus & primus. At tertius, quartus,quintus, fextus, feprimus ,omnes decernunt. Acomncsdies poll morbi principium in peracutis, propter acccftion urn vehementiam decerncre videntur, Ergofex- tusenam ,ctfi nec inter decrecorios, qui circuicu (fiue ceica perio- do)conftant,nec impari numero afcribatur,famcn Scipfe perfope decernit j quoniam intra peracutorum terminnm continerur. Vni- uerfi autem tales morbialrerum e duobus habent, aut Synochon, id eft,continentem febrem (itaenim ea appellant,qua2 a primo in- fulcu &inuafioneeundemtenorcm fine manjfefta ded;nationc,ad Crifim vfquc, vt didum eft , feruac) > vel febrem aliam, qua? etfi manifeftas habeat declinationes ,Sc acceftiones, non tamen certio quoqi die manifeftas tantum habet, verum in ipforum quoque i dierum medijs, fiue interpofitis diebus, qualis eft heminitatus, id eftjfemiterciana.' Proinde prima peracutorum morbomm diffe- rentia >velut vnaquardam eft accefsio, Quamobrem nihil quan- tum ad accefsionem pertinet, impares paribus pr«eftabunt,cum fe- bris fingqJis diebus'iequalisexiftat. Secunda verb, qua? modo di- fta eft? peracutorum differentia , etfi rertio quoque die magnas habeat accefsiones, Sc velutiprincipiacircuituum, cum qui inter- medins dies eft, turn & ipfeplcrumq;(deperacutis, inquam,Io- quor)adfcrt paroxyfmum, vtetiam magnis aliorumquorundam morborum accefsionibus nihilo fit inferior. Cum igitur morbus ad feptimum,v.g. diem rurt,ebqjcurfum fuum deftinat,& pro fui racione in eodem iudicari debets media? verb accefsionis (de accef- fionc qu£ die intermedia infeftat, loquitur) magnitude, naturam ad Crifim ante fuum tempus venire, fiueinfurgere,compeIIif, vel etiam quippiam eorum, qua? extrinfecus adueniunt, ipfara irncacs Synochitj febris vni* ca confiat accefilone k principio ad finem* Hemitri- tans e(l peracutuf morbus. Cur d;(LJ fexto Cn- li s fit. Sic vtique Crifis fexto die pra?rumpet:Sed profc&o tanto peior eft ea, qua? in feptimo futura crat, quomagis ipfarn pra?ucrtit, Pcf- ftma vcro etiam eft fexti diei Crifts,fed alia quapiam ratione>quam no&ploribus inlibr/sdeCrifibus perfequemur. Nam illiusOpen’s pioprium eft bonas Crifesa maiis interftinguere • Hk tantum de Diebus Decretorijstradhreconftlium eft. Sed quoniam conftitui femelde fextodieomnia percurrcre , hoc quoqueadhucLumma- timadiungam. Quidarn raorbi inuadunt fecundum diemprimo grauiorem habentes,quarcum tertio , & totasftuc vniuerfes acecf-' ftones in diebus paribus :qui longorum quidem morborum nacu- ram fepfunt, vc in Commentarijs de Criftbus demonftrabkur; i«- diciuouamen prauercunt, vtacuti, propter acceflronisvehemen- tiam. Hi enara fecundo die interftciunt, & quarto, fed fexco plu- timos: Ecenim in fecundo die natura quodammodo vah'daadhuc eft: item in quarto valida adhuc magis, qtum in fexto, fed nodum 1 inccitamen venire audet: At in fexto accelftonis vcherrentia fre-! quentcr earn ad ccrtationcm prouocat. Quare alterum e duobus natura fuftiner; vel ineaconcidit ,&priiisquam , qua? oftendunr, pxcrcucrir, excinguitur: vel plurimum exeis ( humonbusfeiiicet fuperftuis) propulfat, rdiquum verd adhuc non poceft, verbm im- beciliaj&defdtigataprorsuscaditj&languida licet. Deinde,ft- quo modo poftcrotcmporerecreari, ac retici pocuerit 3 nvorbumeoncoquit.-qudd ft morbi rdiquia?ciufdem nature robo- rc maiores ftnt, tamdiu a?ger fuperuiuet, quamdiu natura adhuc iufticerc poteft: morietur tamcn poftea. Ism verd de diebus Coin* cidentibus abundedkftum eft. HadenusGalenas* - Prafdare, vtfoJer,Gaicnus hocCapite 8. libri 3. de Dieb. De* cretor. dierum coincidentium , fiueimercidentium , vt cum vulgo loquar5naturam cnucleauir,pulchreqi irritamentum nature abac- ceftjonibusjftue exaccrbationibus il]atum,esplicauir. Licet aiitera texrus per fe cJams lit, darioratamen reddemus nonnulia, qua? aliquam a-licui parerent didicukatem. Dixit Galeous, acccftlonem dfe vnam cauiarum, prarcoeem excirat Criftm diebus Goinci- dentibus.Sciendum ergo,quid acceflto? Galenuslibro i.Apho* rifen.Comment. 12,cam, vt fequitur,defcribit: Per accefsicneni au- lem re oportet nunc intdiigere detenus tempus totius circuitus, quod eft a primo infuku , vfqi ad tempus confiftcn di * fiue ft at us: D h C R I S I B V S. $61 u4cct{fio-> net paribus die bus adr uemunt. Secundo, & fexto die multi moriutur% . Me dm dlgnoicen' di an Ager morse tar* necne. 5 , u4cce{Jlo, fine pare- > xyjmv.s ■ quid. 562 LIBER SECVNDVS ficutirdiquum tcmpus declinationis melius. Eli igitur, vtex hac Galeni docbinacolligitur, Acccffio, morbi exacerbacio, dem quatuor conftat temparibus pai nbufue ,principle , augmen- to ,ftatu, & dedinarione ,non fecus ac ipli morbi: quod Galen us fubinnuit doccns, accefsionemcomprehendere vigorem, & quan- dam declinationcm. Dixit pra:ccrea Galenus, accdsionemefle parrem circuitiis , quod quidem verum eft ; quoniam eft illa_* pars, qua de nouo morbus infeftar. Eodem Commentario Gale- / nus circuitum ex Hippocrate hac ferie defenbit: Quod autem_* ■ circuitum (Gratce periodum) vocct fimiJcm ad idem reditum 5 ne- mincm puto dubirarc. Libro de conus morbi temponb. cap. 8. Sc vltimo ,circuitum in accefsionem iSeremifsionem diuidit. Remif- fioenim eft fecunda pars circuitiis,qua non amplius vexatur aeger, vti in acceisionefkbat, Libro deTypiscap.2.Typum ,&circui- tum, vt [cquitur,defcribir: Typus eft ordo intenfionum &remif- fionumjPcriodus ,fcu circuituseft tempus intenlionum & remii- lionum in morbis fadum. Accefsio caufam haber, humorem intus . latcntem, & infcftantemnaturatn ,fua quantitate, aut quaiitatc, aurquantitute, &qualitatefimtil, quiideo eandemnaturam varidxfusrit, adfui expulftonem protiocat. Si naturafuccumbit,* etiiventics’ftimuletur ,infurgere.nequit ad excludendum id, quod eam mokftat. Accefsiones qoibufdam in morbis non apparent; cuius naturae lunc Atrophia,id eft nutrimeoti ceffitio,refolutio fiue Paralyfis, Elephantiafts, & alijmorbr his proportione refponden- tes. AccdTiones^remiflSbncs, iuf'requcntius licet, habent multi morbij maxime veio infiammariones /Ted humoralcs pori/simum Lbres, except Ti js, qha? Synocha? diamtur, qua vnicaconftant 2c. ccfstonc, De febnum acccfsionibus folum in pralentiar urn nobis oinvGaleno agendum. Criies in contcxtu, diebus imparibos Coincidentibus erumpc* re docuit Galenus * quia in morbis acucis accefsiones diebus impa- libusfupcrucniuar. Scd quoniam diebus panbus,vt fcxto,&otfta- uo 3 quos inter coincidences collocauit Galenus, accefsiones Hue perturbationes, & Crifes fieri folcnt, aliam addit rationem, cur dicbuscoincidentibus Crifes fuperueniunt; eftquchxc, quia coin- cidcntcs Diebus vere Grinds vicinifunt. Crifes ctiamdiebusim- paribus fieri docuit Hippocrates libro 4. deMoibis. Sed libro i* j4tcejjlp eft cit cut- tns pars* Period MS/, fine circuit tHi c]u:d. Bins p tr- ies. r yi.us - i*trio (Ins' quid, udcceifio- w entrn. D E C R 1 S I B V S. $6$ de Morbis Popularibus, fiue Vulgaribus, fiueEpidcmklsStdh Crifes diebus paribus, a que,ac in imparibus fieri monuit, &qui- dem tempore accefsionum, vt ex his cius verbis apud Galenum li- quidb conftat; Qua? diebus paribusaccedunt, paribus iudicantur: quorum verb funt in imparibus accefsioncs,imparibus iudicantur. Alia verfio, hac moko mclior, vtpotetextui Gra:co magis confer* mis,extat, vt ftquitur, in Operibus Hippocratis ;Qu*e diebus pa- ribus inuafiones flue exacerbationes babent,ca diebus paribus iu- dicantur ; quorum verb accefliones imparibus diebus fiunr,ea im- paribus iudicantur. Gaicnus in Commencario ait: 5a?piiis dixi mus, fieri in acceflionibus indicia, turn quod in ijs ( acceflionibus £cjjkct)humoies vehementer moueatur,& veluti cbtiiJ entes erum- pant fanguiniseruptione ,fiuebamonhagia, velfudoribus, vel yomitibus, vel deiedfionibus, vel h^morrhoidibus, vel menftruo mul eribusitum propterea, quod idtemporis adexcerncnda (ideftfuperflua)impdJatur nacura; fimubqubd grauata eft,&af- fl $a,ad excernendum irritetur: fimuljqubd illis magis fufis(fiue attcnuatis)&difcrccionoxiorumhumoruin promptior,& judicium &rprtxliuius0 His fatis expofuit Gaicnusrationes, propter quas Crifis in acceflionibus contingit. Sedcur diebus imparibus fiant accefliones & Crifes, non dixit, trjbucns vim dmnem Criticanuj» JLunarimotui. AdHippocratemergorecurrendum,qui huius do* «5trina? caufam refert J1br04.de Morbis, hac ferie:Imparibus au- tem diebus iJJam ob caufam fejbris dimktic, quod par bus diebus corpus ex veatriculo attrabir, imparibus verb dimitric. Ventricu- lus autem in homine fanoforastranfniittit. Ac propterea necefla* rib diebus imparibus morbi iudicantur, iftaq; rationc ctitnquisfe? bre detinctur, fanuseuadit. Iflamque ob caufam aegrotos aflero diebus imparibus maxime affligi, idq; ex rationequadam. Con- turbatur equidemhomo cum lebridtat, iftiufqi rei indicium eft horror,qui fubinde per totum corpus impetu quodam fcrtur.Quod fane minime contingeret, mfi humor conrurbarerur, & ab ipfo co- piofior, aiitparcior fecernerctur, & alms aliuro fpperaret. Maxi- me verb eciamconturbatur diebus imparibuscuma:grotar,tiincq; horror pracipue coming t. Hippocrates nature regulares Ciicui- tustemporeincolumitatis diligenter obferuans, rem deinceps fta- tui tfgro adaptat. Statuic ergo, in ftatu fa no aflumpta aliments Crifes pa- ribus » C7* ■ imparibus . diebus fiunt. Accejfio* Cr naru*a June C^ifs Curdie- bus im pa- ribus Crt- fe s, cr Ac - cefftones fuperUi- * riant- iux~ ta J-Jippo- cuitis do fir in am. H or r or is can [a. 564 toto die In ventre contineri, ibidemq; concoqui, primo fcilicet in ventriculo, in quo chylus generatur: fecundo in hepatc, in quo fanguinis mafia con heir ur, Die vciofcquenti, quae eft digeritur, fine diftribuitur percorpus vniuerfum,& quaruor femes nominates (Cerebrum, picuitae fontem $ Cor, fanguinis i FoJJicu- Jum feliis,bilisj Lienem,aqua?,di&o in Jibroconftituitificuri qua- tuor humores, fanguinem, pituitam, bflem, & aquam, omifia me- lancholia) quidquid vtile in ingeftis cibis erat: quod verd crafium, & inutile fupererat, codem fecundo die per fecefium deturbatur. Cibus fecundo die ingeftus, fimiliter moram toto die in contrahens ,pr£paratur;&diefequcnti,qui terriuseft, in corpus vniuerfum, & fontes fecundum tenuiores, vtilio»efquc fui partes, euehitur. Humidjtas cum hoc cibo, de nouo fupcrueniens,humi- dicacem praeexifientem in corporispartibus, qua? ahmentum prr- mo die praeafiumptum , & in corpus fecundo die digeftum, dilue- bat, 3c inliar vehiculi ad partes omnes vehebat, veluti trudic, 6c in ventriculum cxcorpora, & foncibus remeare cogit, & quidem ter- tio die: (quo tertio pari progrefiu cibus afiumptusin ventre c5mo- ratur,&cx vcntrepoftridie,vcipraecedentibusdiebus ficbat,a cor- pora, & fontibusattrahitur * excluftsperpodicemftecibus : cibus hoc fecundo die aftumptus,tertio fequenti in corpus mitcitur, in- deque tenoia excrement* ad ventrem pellic) : Hie ergo liquor aqueus, &partibusamp]iiis inutilis, cum alimentum in ijfdcm in- crafietur,aj>ponatur,ha?reatquc vtafirmiletar, in ventriculum bo- na cx parte remeans, vna cum craftis ftercoribus per fecefium pro- truditur. Secundum vero aliam fui partem humor ilie ferofus per vias vrina: cuacuatur, Humor autem aqueus in licnc (qui cx fon- tibus vnuseft )contemns, partim per ventrem , partim per vias vrina?cuacuatur; Bills pariterportioefuofontcabigitur, ad al- uum , vt per earn excludatar.-hmilitercxCcrcbro , quod pituita? fontem efiedixit Author, liquor ille inutilis, vna cum tenuiqua- dam faliua, per os. Sc nares, aut per alterutram viam ex pane cua- cuatur , & os ipfum ac amygdalas irrorat j quandoque totus ferine in ventriculum dclabitur, vt vna cum rdiquis alui excrementis propcliatur. imoportio quondam tenuis rdidui alimenti in tertian ccdioncelaborati, praxer aqueam ferofitatem, in ventriculum-* sraandatur,vt ingerendorum m LIBER SECVNDVS Quatnor fontes , O’ quatuor humores ex J11ppo~ crate. jtilimentH primo die coquitur: fee undo ad pane; ale- das tranf- mit tit nr: abas feed- do cis af jamptus tertio ad pmesprx- paratus mittitur, O'tunc te~ mita ex- crementa a parti bus propellit ad ventri- cal urn) c7 yeficany. Vnde ter- tto diiL*s acceffic, & Cr/is. tS* aim prxparu- tioucm ali. menu ulj ore» eiufq; coUionem tn ventri- tule tuuat D E C R I S I B V S. S*5 parationcmq; iuuet, nonaJirer, acfcrmcntum , mafia? commix- tura , panis abfolutionem iuuat; Vacuus enim ventriculus ex cor- pore attrahit, ficur ex hoc viciflim corpus egeftate Jaborans. Com- pertum enim cuiuis eft,faJjua,quo? tertif cndionis in cerebro fa qusedam eft foboles,alimentis,qua? cum voJuprare aflumuntur,c6- inifccri,& fine hac aJimenta abhomimbus nodcfiderari appctiue, Hiceftordo,qui d natura in ftatu fa lubriobferuatur circa ingc- fta alimenta, & potulenta. Si ergo alimenta , & potulenra irrega* laritcr ingerantur, in tertia codione, ft non in fecunda, multunu* inutilis & fuperflui Jiquoris procreabunt , qui non euacuatus fe* Lrcm accendet j & fi tertio die , aut alijs imparibus a natura extra corpus euelletur,beoe cum aegro agctur;feciis aurem fi intus occlu- fusputredinemconcipiet, &accendetur. Hancvero obcaufam Hippocrates retfe ea,que ex ipfo anrea tranftulimus,pronunciauir, veluci ante ilia, qua? nem corripuerit,necefteeft teitiadiehumorem affligctem exiredc corporc,aut in aJio quopia impari die,iuxta ratione antea relatam. Hie obferuanda Hippocratis diclio ;nam citato lib. 4.de mor- tis, abfolute pronunciauit, Crifes diebus imparibus,in quibusac-1 cefliones fieri confucuerunt, contingere. Librotamen r.Epidcm. docuit, Crifes diebus paribus, £quc ac imparibus, fieri. Ha:capparenscontradi(ftio facilcdiluetur,fi dixeris,Hippocra- tem iib.4.de Morbis pronunciafte abfolute id , quod vtplurimum, ftuc frequentiflime accidir. Crifim veto frequentiusdiebus impa- nbus, quam paribus fuperuenire, nulli dubium eft j maxime verd vbi febres in quibus tertio, & quiuto die Crifes fre- quentiflime fieri confpicimus* die verd quarto rariflime j vt videa-; tur bis tantiim Archigencs in toto tempore vita? fax Crifim quarto die obferuaffc j Galenus vfqj ad horam, qua libros de Crifibus feribebat, feme! tantum, vt ipfe teftatur Jibro 3. de Crifib. cap. 4. vbi fane quarta die Crifim fuperuenire ijs, qui Synocho laborant, ingenue fatetur. Peracutas enim febres, in Synochas,& continuas, qua? per rerrium diem exaccrbanair, ille diuific capiteiam cic. & - cap. 8. iibri 3, de Dieb. Decretor. Et Synocham quidem febrem, vnicam efle acceflionem, loco vkimo citato docuit. Scd Synochi raroeueniunt, vt ille loco iam citato de Crifibus monet. Cum er- go b« fine febres peracutae, in quibus circa primura circuit um Ci i: Diebus imparlbus fit euacua. ttd. Obieftio, Solution In conti- nuts febri- bus quart a bis Cnfis vifo fuit ah Archive- t2€> femcl a Galeno. fcs vrdentur, fed rard in Synocho,frequcnri£srme in continua,qua? rertio quoq; cxacerbatur, non male Hippocrates, quafi abfolute diebusimpanbus Crifim fieri dixit, ctfi quandoqj in paribus videatur; vt Jib. i.Epidem.docuit, Sc Ga- Jenusinfinuatlib.j.de Crifibus, cap.4. Galenus, vt vidimus, docuir, Crifes fieri in acceffionibus,quod inrdligendum , vtplurimum , & frequenter r Nam die Jeniori, id eft, quarta, in peracutisconrinuis,qua? terrio dieexaccrbantur,vi- ditiilefemel, Archigenes bis, Crifim contigiftc. Quod fidenique Crifim febri Synodic denegare quis vellet, quod in hacacccfliones non videanrur , longe deciperetur. Quo- niam, vtlib.j.de Dieb.Dccret.cap.S.&aJsbi paisicn docuit Gale- nus, Synochi vnica conftanr accefsione, Sc (htum habent, fiuc vt- gorem valdelongum, vt cap.4. lib. Crifib. Sc alibi ipfeadbuc roonuit. Ergo in i,s Crifes fieri poffunt, Sc quidem quarta die Non enim d folis accefsionibus intermittentibus natura concita* tur ad exclufionem rei noxi#, fed d morbi quandoqj vchementia, fiue magnitudinc, aut a malignitate, aut acrimonia, aut copia eiufdem rei nox^, fiuecaufe morbifica?, vt docuit Galenus lib.j.de Dieb.Decrer.cap.8. Sufticitergofoiamorbi magnitude, fiue vehementia , aut cauf# morbific# malignitas, aut acrimonia, aut immodicacopia ,adexcitandam euacuationem, quam , fico- dionis Signa non pr#ccfsere,timere debemus j quia, licet ea a?ger quodammodo fubJeuetur,#gro nocet,quod promifeue bonus ma- lufque fuccus euacuentur, Sc priuentur confequenter corporis par* tes congruo alimento, quo reficerentur. Ventriculus fane al quo prauo humore infeftatus;cogiturnon foliim hunc, fed vtiles fimul, iursurn aut deorsum eijcereifimile quid omnes corporis partes,pi a- uishumoribus vexat#, moJiumunbonum autem fuccum cum ma- loreijciunt. Si autem euacuationem pr#cedant codionis Signa, ccrtum erit,bonum fuccum ab inuriii fuifte fecrerum. Takm ided euacuationem facile felt #ger; quia, pi asterqudm quod ab inutili fa rein a fueritliberatus, fucco bono in corpore rctento, vires re- creantur, refociljanturque. Hue vfqjCumGalenoafteruimus, diem tertiumefteCriticum, mode ex monumentis qu^dam adferamus teftimonia, ptasicr ea, qua? ex Jibr04.de MorbispauJd ante traduximus. Li- 5^6 LIBER SECVNDVS In Syno- cha. febre Crifis fit. Cauftc na- turam ad cuacuutio~ nem pro~ uocantes. bro4« AphonTm. fcripfit: Sudorcs febricitanti fi in- caeperint, boni tertio die, & quinro, & feptimo, & nono, & vnde- cimu, & quarrodecimo,& decimofeptimo ,& vigcfimoprimo, & vigefimofeptimo, &trigefimoprirno,&trigefirnoquarto, Hjenim fudores indicant morbos. Qui verb non ita fiunt Jaborem fignifr. cant, & morbi Jongitudinem, &rccidiuam. Galenus in Com- mentariohaec habet: Non fudores tantiim , fed Alui deiediones magn#, & vrina? multa?, & iuxta aurcm abfceffus, vel aliquem_* ahum articulura, in didis optime apparent. Notat infuper Gale- nus 3 Hippncrdtem Joquutum tantiim de diebus iudicatorijs , qui funt infra quadragefimum ; quia morbi ad quadragefimum diem, & vJtra, protradj, adebqy longioresfadi, non admodum folent per fudores iudicari, ficuti ncqj omninb per excredones, fed vel per concodionem, ve] perabfce/Tus. Si denique, inquit Gaienus, fuit Hippocrates,qui diem quartum (quem primum decretorium diem Gal, appeilaL)prarterijt,hanc ob caufanrexiftimoillud fecif- fejquoniam morbi plurimi peracuti, qui cum fudoreiudicantur, remolds quinto die magis, qudm quarto,iudiciura fufeipiunr, rrorcscnim funt, qui die quarto iudicamur: & ho etiam in vlceri- bus> ex lib* 4. de mor~ bis. Die 1. & 1. morbi *- uacuan- dam: O’ a- Hud quod- que opus celebrate dam. De Die Quarto, Alenas Comxnentariocitaci textus 14. lib. 1. Epidem/ia C T clUoParesiluxta&imparcsdiesdecretoriosrecenfuir*fe* quentia fcripfic: Oftendimus verd in Jucubfationibusde Diebus Decretorijs, omnium effedecreconorum dierum validifli- mos, qui quaterno, auc /epceno circuitu hunt; Moderatiores his efle , qui intercalantur. De his vltimis nos oecafione tercij diei, abunde egunus:mmc verdoccafionequarti de quatecnionibusl& fcptenarijs. Dies itu decreto- rio s> & non decretodos diuiditur. 57° Secundum Galeni dodrinamdies in vniuerfum dmiderepoflu- mus in decretorios, & non decretorios, Non decretorios vocac lib. i.de Dieb.Decrer.cap.q. dies illos,quinulIamdecerne.odi fine iudicandi notamhabent, Hos non decretorios , aliqui appellant vacuosj quiacarent oinni dcccrnendi virtme,quafeptenarij, indi- mtercidentes pollent; Medicinales pmerea,quia in his pur- gare corpus abfquepericulo licet, dummodo omnia ad purgan- dumpra?requifita appareant; vtcodionisSigna , viriumrobur,& reliqua. Has dies vult LaurentJuseffercxtum,odiuum,decimu!n, duodecimum 5 dccimumodauum. Sed contra Galeoi mentem, quicapite4-citatolibri j.de Dieb. Decree, diem fextum,nr.ediu n inter feptimum , & dies non decretorios coilocat; imo libro 1, dc Dieb. Decret.cap. 5,diem fextum , & feptimum , d quarto mdicari doccc, Prettcrea , vt vidimus in dietertio , idem Galenusfextum inter coincidences decretorios repofuit, Denuo (i decimum , qui vndecimo prjeeft, Sc fextum, qui feptimo, vacuos,& Medicinales, nominat, cur non dednumteniuin, decimumfextum, &deci- munition urn ? Dies decrcroriosjftuehosjin quibusmorbi iudicamur, vt in-* dietertio diximus, d mi lit Galen us in tres dalles,feprenarios fcili- cec,quaceraarios, &coincidentesj quos epiiogicecap. 8. lib. 2. de Dieb. Decret.hac ferieenarrat; Quinmagis ad didorum tiam denuo reuertor, priiis vniueriis, qua? prsediximus,in fummam vnamredadis. Decreroriusitaque fortiflimus omnium, ell dies feptimus* pramunciat eum dies quartus, h#c duo habens, vt decree torius minor (it, & feptimi index . Deinde vndecimus , Sc ded- mufquanuseandem proporcionem, & naturam , ad inuicem con- feruant, quam cum feptimo quartus. Deinde frequenter quidem decimufTeptimus ad vigeiimunn, raro autem decimufodauus, ad vigefimumprimumeandem rationem habet, quam cum (eptimo quartus, Sc vndecimus cum decimoquarto. Hi ergo,vt Hippocra- tes dixit in Prognofticis, per quatuor audi ad viginti peruemunf. Coincidunt eis nonus, quintus, Sc certius. Plurimos quidem no-* nusiudicatifecundam vim obtinetquintus: &pofthunc tertius. De (exto priiis diximus, vt malo decretorio, Decimuftertius cer- te omnium decretoriorutn imbecilhmus; omnium verb, qui non deccrnunc jfortiififlaus *tanquam in medio quodam vtrorumquc LIBER SECVNDVS hauretius notatur. Dies de- ere tonus in tres eUffes di- uiditur. Septimus diets on- nimn for- njjirnnu Quartus dies Criti- cus eft y & index ft • ytimi. Faded- mus Criti- cusy & in' dex deci- miqutrti. Dedmuj- [eptimus Crincus, Cr vtgefi- mi index. 9. f. & 3. ac 6, foli Coindden, tes Galeno dicuntur. Decili- ter iij vis. D E CRISIBV.S. virtutisfttus. Cum vchementifsimaitaque pugna funt Crifes, ft- cuti etiam antea diximus, qu,r vfque ad diem veniunt, cum minori, qux ad vigeftmum vfque pertingunt. Inde vfq; ad quadrageftmumadhuc etiam magis earum vehemcatia_* exoluitur: ab illo autem die perfefteexoluta redditur di$a vche- menria. Codex B ifilienfisaqiidm Vcnecus, clariiis vltimaslineas retulit, vc fequitur; vehementiffim# itaque funt Crifes,ftcuteciani antea diximus,qua? vfque ad diem decimumquartum veniunt: mi- nus ijs, qu#ad vigeftmum vfque pertingunt: inde ad quadrageft- nuim produfta:, adhuc etiam minus vehementeseuadunt; in illo autem perfecie foluuntur, Pradare&diftin(fte,fuomore, Galenustres ordines dicruii-* decretoriorum propofuit: Decretorios videlicet maiores,minqres, Sc Prouocatorios, ftue Coincidentes didos. Hos camea vltimos, nequehoccapiteodauo,aeqicapite 6.pra?fati libri 2,de Dieb.Dc- crct.proprie decrecorios appellat, fed vtrob iqj Coincidentes. Ve- reergo decrecorios in duasclaftesdiftribuens, primes,appellac maiores decrecorios; fecundos,minores decrecorios. Dies decre- tory maiores funt illi, in quibus frequentiffim#, & perfediffima? (ftcuti etiam mala?)Cnfes vifse funt: cuiufmodi funt feptimus dies, decimufquartus,& vigefimus, quiprinerpes. Si dignitate primi in- ter decrecorios ided cenfentur, Decretorij min ores dicuntur illi, in qmbus minus frequenter Crifescontmgunt. Huius naturaeft quartus quiuis dies, prineipem decretorium antecedens; vt quar- tus in prima feptimana, quartus in (ecunda feptimana, Sc quartus in rertia feptimana. Quartus in prima feptimana eft omnibus no- tus: quartus in fecunda feptimana eft ille, qui communiter vnde- cimus moibt dies nuncupatur: quartus in tertia feptimana eft ille, quidecpnufTepcimusmorbidies vocatur, Hitresdics, ftcutitres pnncipes, a Luna fuam decernendi virtutem , in Galeni do&rina, fufcipiuur,.rn-ultd tamen minorem, qudm principes; quoniam hi in quibus notabilesfiunt mucaciones, correfponde? f c y identur; quartus veto dies, quia in feptimana? medio fuum ob- tmet locum, non nift mediocrem d Luna acquiftuic virtutem, Quartus dies cuiufuis feptimana, prater-Criticam ftue dccreto- riam, quam poffidet, virtutem, alio in aegris fungitur officio. Nam fuajruna morbi euentum die feptimo (nj prapediac eundem euen- S71 Crifes pro* cedenttLs morho Un- giiefcHVP' Dies De- cree or ij maiores,& mimres. Dies De- cretory [ud a Lu* nit acciptui virtutem- Dies in~ deXiCr co- tepUbilis* LIBER SECVNDVS 572 turn error aliquis, die /eptimo,aut no- bis prafindicat: vnde dies Index dicitur: diciturq, Contemplabilis; quiadiligencercontemplandocunda Signa in morbo apparentia die quarto, Crifim futuram iri, aut non futuram die feptimo, pro- nunciare poterimus. Si autcm in vrinis acute febricitantium nul- lum appareatcodionis Signumquarta die, nuliumqiprauum fu- peruenerit Signum , conftanter Medicus pradicere potdl, nullam die feptimo fore Crifim , fed morbum futurum longiorem, dum- modonon fucrit morbus pcrperacucus,fine extreme peracutus. qui primo circuiru, fine primis quatuor diebus, aut circitcr,terminari confucuitj cuius nature funt Tetanus, Apoplexia, Cholera Mor- bus, Cerebri SphaceJon, Angina, Peftis, Conuoluulus. Praterea obferuando ea,qua? quandoque die quarto connngunr,Crifim die feptimo futuram indubie pradicere valcmus . Nam fi Signa co- dionis in vrinis v.g. apparoennt die quatta, bona Cnfis die fepti- mo expedanda, vtteftatur Hippocrates lib.4. Aphorifm.71. Qui- bus feptimo die fit Cnfis, ijs nubecula rubra quarto die in apparet, & alia ex ratione. In Commentario Galenusaducrfatur quibufdam interpretibus, qui alferebant, vltima ilia Aphorifmi verba, &alia ex ratione ,intdligendaeffe de alijsbonis Signis, qua? vnacum vrina bona adefiepoffunt, qua:q; vnacum bona vri— nafirmam Crifim die feptimo fore fpondenticuiufmodi funt fom- nus mediocris, & fuauis , libera refpiratio, naturalis in ledo accu- vultusfcrenus,& reliqua,dequibus Hippocrates in Progno- ftico. Hanc interpretationem reijeit Galenus j quia agri magnaex parte vigilant, & grauiter k habenr,ac febriunt vehement, quan- to mag is iudicatio appropinquat. PJures verdeorumpropeiudi- cationem fpirant dimcuJtcr. Non igitur Signum quod ex vrinis apparet talibus indiget cafibus fiue fyrapeomatibus, ad firmiorem future iudicationis fpem,fed multisalijs, qua: frequeotius, quam Hlud ex vrina defumptum Signum, apparent. Vultergo Hippo- crates, inquit Ga3enus,vna cum Signo bono in vrina, alia ex ratio.. neintdligamus,qua:cunquefuturasiudicationesfiue Crifes often- dunt. Sunt autcm hac, qua: in diebus ab ipfo vocatisindicibus, &concempIabilibus fieri confueuere,vd in vrinis,vel in cxcremen- tisaluiinferioris, vel fpucis. Semperenim omnia ralia iudicatio- mes fignificant, non camcn bonas femper. Solis enim codionis Si- Signum prcduEiio- nis morbi. Extreme feracutt. Signa co- thmii iru vrinis die quarto Crifim fit • tiiram ate jeptimo indicant. DE CRISIBVS. 57* gnls, in diebuscontemplabilibus,apparentibus,bona? future iudi- cationes indicantur, Prater ha?c, docet Galenus, nubein albam in vrinis quarto die apparentem , multo magis futuram Cnfim ligni- iicare,quam fignificet nubes rubra,eodem die quarto apparefts,& antea non vifa : multo adhuc melius futuram Cnfim bonani pr# nunciar,fufpenfum album ,a?quale,acquecon(iftens,quam nubes alba, Ec bona pra?duftio compieta erit , (i vrina,qua? tenuis eraf, mediocnter craftadficiatur, & qu# albafuit, pallida reddatur. Rube# verb nubecula?, de quibusloquutuseft Hippocrates, rard fiunt,&color rubeus, cam in vrina , quam in fedimentoapparens, etfifalubie lignum lit, morbi*amen diuturnltatemfignificat, telle H ppocrate in Prognoftico , vbi defubrubeo vrina?, & fedimenti colore agir, Proponitur a Galeno in Commentario dubium , vtrum vrina in alio die indice apparens, cum nube rubea , vt loquutus eft Hippo- crates, Cnfim futuram fignificabit die proximo Critico, licuti dies quartus, in quo incepit talis vrina apparere,Oifiin die leptimo fu- turam pra?nunciat. Dubijfolutioacm ex praftica obferuacione po- tibs, quamratiombus petendam docet Galenus; Nam , inquir, quantum, ad ranones attiner, funt ad vtramqj partem argumenta, & magis ad alteram, quod non fignificabit, nifi morbus vaide vc- hementer moueatur. Nam, fi quarto die fiat, equate tempus prio- ri, id, quod fequetur, aftumens, non eft impoflibile , vt iudicatio- nem oftendat. In vndcclmo autem apparens,non mihi admodum videtur tribus foils egere diebus, fed etiam plunbus, Veriflimum fiquidem eft ,colorem ta Jem a liquid fuffragari folutiombus. Ego quidem rarb Signum tale in alijs diebus Vfdi, pra?terquam in quar- to , Cui igiturin feptimoapparuit ,hicquartodecimofuitiudica- tus:cui autem in quartodecimo, hie in vigefimo. Apparuit etiam cuidam alter! in vndecimo , qui in decimofeprimo iudicatus eft: rursus cu idam alij in eodem vndecimo, qui vigefimo die f uit iudi- catus . Si verb vrina? color die vndecimo fuerit fa vrina ay- parens die feptimoj Crifim die 14. fum- ramiri ft* gnificamf’ LIBER SECVNDVS 574 quarto difcuftum iri; euenit tamen fubindc, folutionesn in di'erutn quendam fequentiutn incidere. Gakni experkntia nobis perfua- det,dies indicespofteriores fuam indicaadi vircutern paulatim_j* amktercj ftcuti dips indicati ftucKadicaks, & Principes didi, in_# quibusfrequentiffimeCrifesfieri folenr, pariteramitcunr, Vt ergo dies feptimusmaioremhabetdecernendi vim,quam decimufquar- tus, ita dies quartus morbi, qui eft feptimi index, fortior eft die * tnorbi vndecimo, qui eft decimiquarti index. Ec ficuti decimuf- quartusfom'oreft vigeftmo, ita vndecirnus , qui eft decimiquarti index,fortior eft decimofeptimo,qui eft index vtgefimi. Pott vi- geftmumdiem, indices videncur fuam amitcere indicandi virtu- tem, Decrementurn virtutisCritics dierum Radicalium,fimulqj virtutis indicaadi dierurn iodicam,enunciac Galenus lib, i. de % Criftbuscap.i8.vbiha?chabet: Age iam hoc die (id eft,decimofe- ptimo) fupponumus expuere pauca quidem, fedcoda; huic in die vigefimo poftibiie eft aliquam aduenire Criftm , non ramen perfe- dam, ob calem caufam, quoniam non eandem vim habenr, neqj inter indices primi cum poftet ionbus, neqj primi decretory dies cum vltimisdecrctorijs: at valentloresqmdem primi funt, in Jon-* gum autem iam procrada tfgrirudine, imbcciiJjores redduntur, o Quod fucurumeuentum, bonum* malumue,feptimo die,quar- tus dies j inftar fpeculatoris pra?nuncjet, mulns in locis docet Ga- lenus. Libroautem i. de Dicb.Deaer,cap.4.1oquendode fepti- mo , ait: Et vcplurimum quartus eum (id elt feprimum) pranuciaN Nam, Ci vrina in illo plane, vel fputi, vel deiedioms , vel appetf* tus, vel mentis ,.vel fensus, vel akerius cuufdam fimilis, manife- ftacontingit muratio, illam (mutationem) vtnon iimilis in fepti- mo iudicatiocomitatur, quompdo fieri pottle? bona (fcilicet iudi- catio)fi ad fajutem ; mala, ft ad peiora portendat ( d eft, mutatio quarta die Et paulo poft idem Gaknus air; Etenim, qui in quarto die ad peiorem ftatum recidunc, pkriqdcxtomonuncur, Vndecap.j.fequenti libri j, de Dicb. Decretor. quartumdiem im- dicem ftatuit fexti, & feptimi diei. bextus autem Criftm , poatti- mum malam, vepote malis Signis quarto die pra?indicatam , fibi non raro arripit,nec ad feptimum diem peruenire permittic. cnim fymptomata quarto die fulcitata, mortem minantur,aut fuai- mum (akern viue pabulum, die (extOj aut feptimo, Eodem nbro Tr tores dies Indi- ces \ccu- rifts} warn poffenores CnflTTLi pr&indi- cant. Toft vige- finnt diem Indices e~ mnefeunt. Quartus idi quod fe- ptimo die futurum eji pf'£!7UCiat. Quartus fextt in- dex. 2. dcD;eb. Decret.cap.S.quartum diem C mtemplatonum in pri- ma feptimana, ficun vndecimum in fccunda,effe docet; Iterum er- go, inquit, protrahenreseundem agrorum , quarto die S-gnaoi—* Decretoriumh bui/fe ponamus, quemadmodum paulo fupra de vndecimo ftatuimus, huic feptimo die Cnfts expe<5hnda eft. Con- templacorius enim in fecunda feptimana , vndecimus > in prima_j quartus: & indicare nacus eft, ficur vndecimus iraquartus feptimum ,qualifnamerir, Eodem lib.cap. 13. in quo dem )do piced'cendi futurum morbieuenrum loquitur,etiam ait: Vt enim quartus feptimi, fic vndecimus decimiquarti index eft, Lib.i.de Cr vndecimu decimiquarti,& decimumfepti- mum vigeftmi diei inJicem nominac. Libro 2. de Diebus Decre- torijscap,2. eandem doftrinam repetit, Libro i.eit, de Dieb, De* cret.cap.i i.dc quartofcquentia refert: V bi fiquidem morbus acu- tus nullum periculofum Signum referat, & quarto diceuidens qua’dam conco&ionis nota comparucrit, feptimo Crifis futuraeft, Et paulo poft air; Nam periculofis fymptomatis pra?fentibus , vna cum aliqua concoClionis nota quarto die apparente , iudicium , ft panbus diebusacceflio fiat, fcxtoexpe&andumeft , quod fihunc excefterir, oCiaun: Si in imparibus, feptimo; bonis Signis apparen- tibus, die feptimo morbus difcucietur; Etemm Jethalia Signa cum notisconco&ionisnunquam euenerint. autem non minus, quam periculofa, & lalutaria, infpiaenda funt; quia, ft quarto ap- parucrint, feptimo aderit mors. Diftum autem eft, hoc nominari Criftm malam Animum hie aduertas neceffe eft , lethalium Si* gnorum, turn magmtudini, cum copia?. Si namque muka, ma- gnaqj die quarto euenerint Jethalia Signa, acceftionibus diftin- guendum erit de morre furura; ad ha?c, cognofcendum hominem fexto die moriturum effe, modo acceflio diebus paribus fa&a fit; Si imparibus, feprimo. Inrerdumfcxtushominem iugulat,etiamft acceflio contigcrit in imparibus propter morbi ccieritatem,& ma- gnitudinem, & fymptomatum quarto die euenientium copiatn-*. Quamobrcm accidentium magnitude, qua? ex potentia Tumkur, exa&e dignofeenda eft . Verum , quomodo h*ec ab ilia , qua ab imaginationcaftimatur, diftinguenda veniat, in libris de Crif. narratur, Omnia in omnibus confundere, & conturbare non opor- tec, ad dies tantkm deerctorios proprid pertinet,huc DE CRISIBVS. 575 ct- mus decs- miqvustrtiy & deci• mujteptt- maS vige» flmi eft in- dex* Lethalin~> Signa, & Sign a co- ntents > ft- mul cjj^j nequetiiit, . t ■■ . ■- ?. V* \ Qua fiitu* ram mor- tem pr& in- dicant* 5?6 LIBER SECVNDVS transferendum eft . Cum enim accurate admodum acutos mor- boscbferuaffemus ,quartum diemfeptimi efte indicem ex fuana- tura deprehendimus. Ex fua natura, inquam , hoc eft , ft nullum rarum, & magnum incidat, vel extrinfecus, vel ex ipfa morbi con* ditione, velerhm a?grotantishabicu , quartus omnino feptimum indicat* Csreriim , ft quid extrinfecus prater opinionem accidaf, quo depoftea mcntionem faduri fumus: vel morbus vehementer, vel obfcuread iudicium propellatur* & a?grotantis vires, aut vali. da?,aut imbellesextiterint: attendendum eft:, diftinguendumquc, 13?ger periturufne fit ante diem feptimum, an poft hunc de ipfo de- cernetur. Siquidem ,vbi malum aliquodextrinfecus prater fpem cuenerit, & morbus non fimpliciter acutus, verum peracutus finad ha?c viresa?gri imbecilla;: Signum malum, quod in quarto dieap- paruit, feptimum diem non expe&at, verum fexto a?ger huiufmo- ’ di morietur , praiertim ft paribus diebus acceftiones acceperir* , Quod ft nihil extrinfechs erratum fit,& morbi motus baud ita pra- ceps, ac velox, & a?ger validus, ft quidem manifeftum in quarto die malum indicium fu it,feptimo interitus comitabitunSi vero ob* fcurum, excedet hunc quoque. lam vero, ft acceftiones, ftue paro- xyfmi, paribus diebuscotigerint,oftauo; Si imparibus, nono £ger deccdet. Qua? porrd mamtefta, qua? obfcura iudicia vocitem , in libris de Cnfibus cxadms monftratumeft: quinetiam in hoc li« bro,fermoneprocedente, indicaturifumus; priiisautem adreli- quasdiftindionesreuercor. Appareatenimeuidenter bonum ali- quod in quarto die Signum: & nullius periculi circa .tgrotum ftt fufpicio : fieri non poteft, quo minus feptimo die fiat iudicium, ft nihil extrinfecus peccatum fuent. Qua?nam igitur funt, qua? com* mictuntur peccata? qua?dam faneab ipfo a?groto videlicet, qu£- dam a Media's his admirandis, putantibus, ft quis mtrogreftus ad a?grum, deinde fuccingens fc, velcataplafmaimpofueritj &reli- qua, qua: in dietertiotranftu!imus,dum errorcs Crifim diebus ve*> re Criticisimpedientes exponeremus. Qua?dam hoc i i.capite lib.i.de Dieb.Dccrct.continentur,ob- fcuritatem quandam inuoluentia, qux idcd daricatem expolcunr. Nam ,inquit Ga Jenus ,periculoftsfymptomatis prafentibus, vna cum (aliqua) concodionis nota, quarto die apparente, iudicium,ft paribus dicbus.accefliofiat, kxcocxpcdandura eft: quod ft hunc Quartus ex fua na- tura eft fe- ptimi dex* Signac mortis fu- tura fexto. Signac morns fu- tura di(Ls feptimo. OflaMO, quaadoque tiono iZger moritur. Crtfis ft- lu farts Si- DH CRISIBVS, *77 exceflcrit, oadurentia, Sc vlccrantia excremenca, veiuri pinguia;Spumofa fimilitcr improbantur, veiuri aquca . In habicu corporisjfudoresfrigidijfecidiuc, aut glutinoft,etumpentes, ma- il'; ftcuti parci, aut nirais liberaks. Color croceus, aut niger, aut liuidus. Hfemorrhagia parca, aut mulciimliberalis* Extremorum* vtmanuum, pcdumque,frigiditas. Facies Hippocratica. Exitio- fumtameaSignumyOinniumqipdlimumjeft virium imbecilliras, tcftc Gileno lib.j.deCriftbuSjCap.io. Sienim relatas euacuatio* nes prauas comitetur virium proftratio, de a?groa & maximum inffantis bena? Crifls in- diciurn,Tuntcodionps. Secundum aiucm,quod ab aliquadiein- dicatoria antea indidtur, cuiannexaeft diei iudicantispotentiaj inquit Galcnus Criflb, cap. 5. Sine ergo Signisccdionis, Signa quaruis decrecoi ia in apparenria , bona non cenTcnda, Ted mala potius. Vnde Galcnus bb.i. de Criflb.cap. S.deijsde- cretorijsSignis Tequentia pronunciar: Etenirn ha:c , fl abfq;codio- nis Signis apparuerim, funt pefflmarum diTpofltionum indicia-*. Eodemcnim capiteeadcm dccrecoria Signa3 Signa flmul funt, &cauT#, & qu« Signa tantum cauTarum Tube, in fhtu Tupcruenirc DE CRISIBVS. m invti* signa.nu bon** vec n>u signuwu cobums* &crudt- indicat. Sign a cretono-f. fmul, & c auja. inflamis Cri~ ciumjufit cotHones. SeaJK^Hm Tndtcct Sign<* de- C08i0nis maU. Sign a de- cretoria in principioy <0 (fattt mala. ■ docet,quotiesbonam (pendent Criftm. Nequeeniminaugmen- ! fis,neq;inprincipijs,(edin ftatibus ilia apparereconuem'r, inquit Galenus. Inprincipioautcm vtappareant, non eft proficuunu*j quia in principio morbi, humorcs moibum efficientes funtcrudi, nequaquam verb codi. Signa veibcodionis , neipfa quidem in- uaduntvnquam in primo ftatim morbi principio, inquit Galenus lib. i.3phori(m. Comment. 12- quam etiam (ententiam ipfe coafir- mat cap.S.iam citato libri j.de Critibus. Signa ergo dccrecoria«* i intempcftiueapparctuia, caufa’ morbriic^acrimoniam, aurmali- gnitatem, morbiue malum morem plene patcfaciunt. His omnibus pranoris, aliquid amplius exponendum , vt rede intclligatur Gakni texens aliquannfper oblcuais, Signa ergo ma- la poftunc effe limplicitcr talia, & alia poftunt die his peiora 3 & in fupremogradu alia pc (Tim a. Simiji modocodionis Signa pedant die bona, aut meIioraaaut optima. Variabonorum,maIorumque Signorum,grad)bus diftindorum ,cxempia ,apud Hippocratem, &Galenum extant. Hie lib.i.de Crifib.cap. 1 2. poftqudm bona; vrintecondinones exhibuic,dcqiiiburdam dbonicate ad defedum dcclinam.bus ioquens,doccr turbaram vrinamdfc criplicem. Pri- mal, eft ilia, quo?turbida redditur due mingicur, paulb poft ramen rdidet; id eft, humores,qui cum vrina conl'ud crant,rui bationcm- quccaurabanr,rnodicotemporepoft midionem,d ipsa vrina,feparantur,& ad macula? fundum.vbi rursusquidcunt, prcecipirancur: Inde vrina claritatem acquirit in fua fubftantia. Se- cunda fpccies vrin# tin bidee, eft ilia , qua: turbida redditur ,due mingicur, & turbida Temper in macula permaner. Tercia Tpccies vrina? perturbata:, eft ilia,qute clara, &pura mingicur,poftea ve- rb conturbatur . Prauaquidem ex drdis( inquit Galenus) icrtia: mitis aucem prima: media verb inter vtramqi (ecunda. Quomam qute ftatim reddec vrina, id eft, qua? ftatim confuTos humores ad fundum depofuit, parum aliquid ina?qualisturbulenti£ in Tangui- ne Tupcrctfe demonftrat: qua? verb vrina turbida Temper mancc iibi dmilis, vigerc adhuc, qua’ eft in (anguine ,agicationem d feruore nimioojtam, oftendit; qua verb vrina exxra corpus conturbatur, dun dara redderetur, debcc incipere concoqui (vel, vt alia verfio habet, nondumconcoqui incapit) quare opcimoiure capellima eft, nam & Jongiori tempore > & virtute, fiue facilitate conco&ricc 580 LIBER SECVNDVS Signa de~ cretori/vj intempe- fliua j quid indicant. Sipntm malum triplex. r wbata 'vnna-j triplex. Qua inter trts iurbi~ das pejft- may 0' qua minus ma~ la. DE CRISIBVS. J8i fortl indiget ad coftionem. 6ed qua? curbuJenta mingiturj ftatimq; fubftdentiam bonam habet, morbum, feu potjus morbificam cau- fam 5 baud ira multo poftconcoquendum ligniftcac > atqj idcirco mitioreft, Medio autem loco fe habet fecunda vrina, qua? n inn- rum turbida mingitur, & turbida perfeuerat: nam eadem, vt qua: vigentefitconrurbatione humorum in vafis a febrili caloreorta_i, quantum malic a fuperaturabea,qu£clarami&arursusconturba- tur, cantum fuperat cam , qua? turbida mi&a pauldpoftclarefcir, propter confuformn humorum ad macula? fundum depofitionem. Qua? vero vrina ad fummum incoftaeft, id eft,qua? fummecruda vrina? differenciasmalitialonge vincit: Eft - aucein aquofa-, narn non incipit concoqui, ftcuti in- ■ choat turbulenta vrinaj neque eft in fpe, vt concoqui debea^ftcuti; eft vrina3 qua? clara redJitur3&pauiopoft perturbatunfed eft vc-t luc Huiufmodi aquofa vrina vcnoligenenV imbccillitarem arguit. Vena: enirri, fed puecipue hepatis,'.'deo cru- c ditatelaborantj vtearum affectus, dum vrina pra?fata aquea ex-i ceroitur , tabs ccnfeatur , qualis eft in vend iculoextrema ipfa cru. * ditas, Quoties veioftacim a porn iftiufmodi vrina ad veftcam vf-1 quetran/cumt, Sc exremplqextra corpus effluit ,afFe(ftum parit,/ qui hydrops in matellam a quibufdam , ab ahjs Diabece, a quo-* dam alio antique; Medico > inquic Galenus ,Profluuium in vrinas,; appcliatur. Ha?c igitur paflio (id eft Diabete) inquit Galenus, ta-1 Iis eft, qualis circa aluum laruitas inteft!norum>moitificatio(vt di-1 cciet quifpiam)vtriufq3 virtutis, & rerentricis ,&alteratricis ,fiue conco quando in vrinis V rina ex- qni/ite a- quofa fum- me cruda eft. Vt alime* ta crudity deieft.Lj ventricnli magnam* indicant cruditate\ (ic extreme crada iru Diabetes vaftru. im• bed Hi fa- te indi cat* Vrina te-' mis dti- plex eft. Tres gra? das cotiia- , ms in vri- nis. ' Vrina per* > feUi sift*. LIBER SECVNDVS Frina le~ ; uiter co« ] (ubfcdcrit aliquid album, &teue, #qualc,& continuum. Debifis autem codio eft , quandoex aquofa ,mediocriter fubpallida fada fuerit, Etquidemft turbulcnra apparuerit, &talis permanferir, hajcquoqi obfeune , Sc debilis codionis eft Signum: & rufa etiam, ac tenuis, exeodem genereeft. Scd nihil horumiamprincipium morbiefle finitum oftendit, Vt enim vnna? nobis demonftrent prfncipium morbi tranftjfte, eundemque morbum in augment© die ,manifeftiora codionis Signa habere debent: vc folam nebu- lam albam, aut fufpenfum fine fublimamentum, equate ,conti- nuum, & album*, aut faltem nebula rubea apparcre debet, vel fub- ftdentia ,ftue fedimentum rubeum f vel ft nullum adfuent content turn in vriniSjvrinaipfa debet efte benecolorata,& mediocriscraf- fitici, Quod de vrinis didum eft, idem proportione feruata , dc fputo,&ijs ,qua*pcraluumexcernuntur,dicendum. Tuftireau- rem, & nihilexpuere in Pleuritide v. g. aftimilatur vrina* extieme crud#, quam aqueam Galenus appellauir. Liuidum veto , &crm dumfputucn rursus excretum, imbelliscodioms rtidimcntum eft, Sc morbi principium nonduro pntterjjfte ftgmficat. Sputum pau- cum, & codum (quod viddiceceft album. Sc mcdiocris conftften- tia?) morbi augmentum indicat: copiofum Sc ccdum, ftatum, Modo reuertamur ad expofttionem textus Capitis 11. lib.i. de Dieb. Decret. in quo Galenus dixit, ft quarto die periculofa fym- ptomata, ftmul & codionis nota, appareant, Crifim fuperuentu- ram fexto die, (i accefliones paribus diebus fiat: vel ft fextum diem praeterierit, futuram in dieodauo; Si autem imparibus diebus ac- . ccflioncs fianr,die feptimo Crifim expedandam, Dicendum, exi- • ftimo, Galenidodrinam efte vcriflimam; Signa nimirum codio- ’ nis, & periculofa fymptomata, quarto die fimulcoirepofte. Sed cum periculofa fymptomata poftint efte ftmpliciter talia, aut magis periculofa ,aut periculofiftima, feiendum eft, Signa codionis ,& fymptomata ftmpliciter mala , pofte efte ftmul. Verfim Signaco- dionis, vt cum Galenodiximus, vel funt Jeuia & ftmpliciter talia, ■ vel meiiora ,vtl optima. Ex his, Jeuiacociionis Signa funt, quse vriacumpericulofts fymptoroatibus quarto dieconuenire poftunt, Rccentiorcs Interpretes bxc expofttio non latuit. Nam in Codice VenctbGaleni contextus continet per parentheftm, particulatn-«i (aliqua>qu£tin Codice Baftlienft non reperitur: Textus enimfic $8i mediocri- \ ftr cotta. T'ttjfit cru* da quid* tfpHtumu I cutter co- flum. Sputum, T.f uui co- chonis ru- diment cu pericu- lofis fym~ ptomati- h»s eftes pofiut: Per- fects CO- tlionis Si- gn* nun- D E C R I S I B V S. 583 fcribitur: Nam periculofts fymptotnatis prafentibus vnd cum (ali- qua)co$ion is nota, &c. Poteft ergo vrina tenuis, & rantifper pal- Jida,comitari periculofafymptomata: poteft pariter vrina, qu£ tin bida reddirur, & turbida manet, ftmul cum prauis fymptocna- tibus die indiceapparere, Duft* autem vrinaobfeurum coftionis rudimenrum habcntjvt Galenus paulo ante citatus,docuit cap. 17. jib. i.de Criftbus. Et fane, multorum damno, millies obferuaui- mus ,turbidam vrinam, ita perfcucrantera cum cxitiofiscopulari fymptomatibus in ardenribus febnbus. Dixit ergo Galcnus,quotiesaliqua codionis nota,& periculo- fa apparent fymptomata die quarto, Crifim expedandam die fex- to, ft diebus paribusftant paroxyfmi ftueacceftionesj quia die lex* to acceflio de nouo fupcriicniredebet, ciim par fit: veJ ft non fexto die,faitem odauo ,quia ctiam dies par eft. Crifcs verb in ipfts mor bi acceftionibus fieri confucuerunt, vt docuit Hippocrates lib. 1, Epidetn.inquiens, eodem die,quo acccffiones ftue exacci batio- nes accedunt, Crifcs fieri; quod fcripftt ctiam Galenus lib.3 .dc Criftb, cap. 3. & alibi, vti in fuperioribus nos ample expofuimus, Hippocratesidipfum indicauit vbide ijs,qui ar- dente febre laborabant, agens,ait: Acceflionesplcnquediebus pa- ribus habebantjquod fane ratum clfe docet Galenus in Commen- tarioj quia, inquit, febres ardentes,adedqj omnes alij morbi acuti, vtbas, diebus imparibus exacerbantur. Etquamquam Galenus nihil inibi dixit, ratio in promptu eft,cur ardentes diebus imparibus potiiis , quam paribus, exacerbentur $ quia fcilicct ab humore biiiofo vera ardensgencratur,qui humortertio quoq; die commouetur, & paroxyfmum efficit. Dixit prartereaGalenus, die fepcimo Crifim luperuenturam ,fi diebus imparibus exacerbatio- nes repetere folent; qu«e dodrina nulla eget inueftigatione, : i Monuit Galenus in contextu , Crifim falutarem feptimo expe- dandam , ft falutaria adfuerint Signa: qua? dodrina de fexto, & odauo pariter die intelligendavenit. Ac quomodd feptimo die (idem de fexto, & odauo dicendum) per Crifim morbus difeuti, aut folui poteft, fi periculofa fymptomata die quarto apparuere? Refponfum ancea dedi Signa ilia no fuifife valde periculofai adeo- que ea potuifie defijfte a quarto die ad feptimum,& codionem in- tcrca foperancc natura raorbificam caufam .Quod fi V rin/tj turbida, Diebus panbus tn ardemibus fiebat ce/fio. Humo. bi ‘liofus ter~ tio quoque die moue~ tur, CT pa~ roxyjmum factt. D Curmur. 584 LIBER SECVNDVS ck aduerfo coeftionis rudtmencum, quod die quarto apparere inca?- pit,euanueric, &pericu!ofa fymptomata, in valde pcriculofa, due ad nodum periculofa, due oAi0p/« ,id eft , lethalia, Sc cxitiofa ac copiofa dcgenerent, a?gerdubio procul morietur die feptimo,aut ante, id eft die fexto, qui feptimi diei Cridm, etiam in morbis,qui imparibus diebus exacerbantur, pnsripit: Rccle aucem Galenus in. quit* lethalia Signa , qua; jtuJWcTfj, Sc 6Afflp/*, appellantur, nun- quamcum Signisco-iionis concurrere: bene cameo Signa pericu- lofa dmpliciteriin quocafu,d leuia fuerinr co&ionis Signa,morbus vtplurimum pra?ualet, Sc die critico,vt quarto, aut feptimo,aut re- liquis dum apparent, adeiTe dicuntur Signa decretoria non decer- nentia. Si verb ptobaecoftionis Signa cum iftis dmpliciter pericu- lodsadfuerinc, falutaris expeCtrnda Grids: Nam Signum vnum force mulrisdebilibus ddelius eft; vc docet Galenus Jib. i. deCri- db.cap. i g. Signum verb optima co&ionisfalutarem fpondet dm,quidquid mincnrur delirium , anxietas, aliaqi Signa decreto- ria, qua; tunc non aiiam,quim apparcntem induunt malitiam. Sed in admirationem prouocabic aliqucm, id , quod a Galeno in contextu prolatumeft, non minori fedulitacepcrpendenda dfe conco&ionis Signa, quam periculofa, &falutaria; quia, inquit, d quarto die apparuerinr, fepcimo mors aderit. H*c, inquam, do- (ftrina mira eft,cum Hippocrates contrarium docuerit lib.4. apho- nTm.71, inquiens, fpem die future Grids die fepcimo, quoties die quarto nubecula rubea in yrina Ec Galenus ipfe Comment, fcnpdc: Solis cnimcoCtionis Sign is in diebus contem- plabilibus apparentibus, bon# future iudicationes mdicantur, Refpondendum,Galenum Hippocrati noefte aduerfum: Nam quando Hippocrates dixit, Cridm expefta Jam die fepcimo,quan- do die quarto nubecula rubra in vrina eft , non intcllexit, vna cum tali vrinapericulofa adefte fymptomata, fed faJutaria po- tids, due mvtia Signa. Si verb co&on is debilia rudimenta quarto die inchoant, cum prgcedeatibus diebus nulla co&ionis vmbra vifafuerit, & ynacoafurganc lethalia fymptomata , aut perfeue* rent,qua; antequartum diem fuperuenereexitiofaSigna,eaqucco- piofa,m foribus, id eft, die quinco,fexto, vel feptimo, mors eft. Et hoc, inquit Galenus, malum iudicium dicicur, Qptime aucem in contextu docuic Galenusnon minoriscond* Sign* bo- Hit co ft to" nis > & U- tbaltu riii- quam Cl- in id pojjiwr. Signum vnum for- te multis deb itib us \>Y&udet. Diiblum. Smith}. DE CRISIBVS. . 5*1 deratloniseflfe Signa codlionis, quam Signa periculofa, & faluta- ria. Nam ficuti Signa periculofa, & falutaria,in varies gradus di- ftinguuntur, ita &co£ionis Signa. Vires autem, fine potentiam, flue virtutem, cuiuluisSigni,tarnpericuIofi, quam falucaris, & conco$ionis prsecipue, minutim, & exa&iflimc Mcdicus iecupiens,tam falutarem ,quam lethalem, morbi exitum,ac fta- tus,aliorumqimorbi temporum durationem, examinare deber. Id non folum Galenus commendauic, cum hoccapite 11.lib. i. deDicb. Decree, tiimcap.i 3.libri i.de Crifib, fed diligence rob- feruauit; vcconftat ex dodrina modd ailaca, quando dixit, debilfa Signa concodionis, quarto die ,& non ante, apparentiavna cum copious 6c iechalibusSignis, morrem diefeptimo pramunciare. Prudcnterprartcrea commendat obferuandam diligenter die, cum magnitudinem, turn copiam flue numerum kthalium Signo- fummam fi imilta,& magna Signa lethalia die quarto apparuerint, dcmorbuscdericer moucacur, die fexco Clifts fuperueniet,aut fal- cem feptimo; ft in minorifuerinc numero, ft non adco magna ,ft snocus morbi non fttadeoeder, vlEcriusprociajictur morbus, & non cam cito hominem iugulabit. Plutimiifn ergo refert, accidccium due fymptomatum magnitu- dinem, qua? ex potentia fumitur,exalte dignofccre, vt in contextu monuicGalenus.Magnitudo lymptomacumjquic ex pot£cia fumi- rur,mbil aliud eft,quam potentiam, feu vires,feu nacuram,cuiuf- cunque fymptomatis accurate perpcndere,& imelligere, Na pote- tia/iue vis,due virtus, fine robur,auc natura vniufcmufq; fympto- matis,eft id,vndevnuquodqi fymptoma,aut leue,autgraue>aot grauiftiaui nuncupacur, & confequcxer magnri,maius>& maximu, Magnitudo fymptomatum antequdm fenfu a nobis in rnorbis percipiatur, per modum gradus varios operd imaginationis& intdledus,diuidi deber. Hosgradus mentecon• ceptos, gradibus fymptomatum fenfu. ip/o comprehends, facile adaptarnus. Incidimusenim quandoque in a?gros quofdam , in_* quibus maxima duccnt fymptomata,quaIia antea mente concipie* bamus. Nccdfitatcm accurateexaminandi vim cuiufqjSigni ,aut fymptomatis, late narrac Galenus lib. 1. de Criftb. cap. 13, (fiend Jib.3. cap. io.)hac ferie: Idcirco neceftarium eft Sign] cuiufqj na- curam exquifite confiderare, fi quis redte vulc praxognofcerc, vt ex Vis»[hi t potefiasSs* gnoruTTi-, minutinu perpendi debet. Signor um magnitu- do 5 nume- riuXT mor hi raotui minutinsu confidera- ri dehentc Potential fine-, robur [ymptcma- tum exa - mm ax i de- bet. 58 6 LIBER SECVNDVS vivniufcuiufq; pra:ccgnitionem faciat. Nequeenimqutfplurima funt, ilia omnind paucionbus funt potentiora: fa-pe ,n. Signunu* vnum forte multis debjlibus fidelius cxiftit. Ha:cigiturctiam ad- mirabilis dicebat Hippocrates in jibro PrognofticorumSt(ft,3.tex. 37. Signa oportct edifcemein omnia, iudicare vires corum inui- cemcomparantem, Quaie & rationabiliterfecundum vires eorum cradic difeiplinam, non fimpliciter, deincepsbona Signa con- nuracrans; deinderursus mala ,annotans autem in appellationi- bus vniufcuiufque naturam , perniciofum& graue nominans, & grauius, & grauiflimum , & minusgraue > & magisgraue ; fie & prauum ,&prauius, & prauiffimum,& mortiferum quoque, per Iouem,& malumftmpliciter,nonnunquam vero, vtriq; Signorum geneii,&ijsqua? nunedida funt praua,& ijs,qu£ bonum aliquod eftendunt. Nam & in iilis hoc quidem optimum dicitjhoc vero minus, Tale veto eft dicir (bonum) valde (&) magnaro habere vim ad falurem, Nonnunquam vero nihil ex his addensj quod temporis indiciuerit, & long* foluticnis roemr- nir, nobis, vt arbitror, dc hifee omnibus ratiocinadum refinquens, qua: ncq;omnirdpraua funt, neq$ penitus extra pcriculum, fed c um quidem forti falutariaicum debili autem periculofa. H*c igi- tur non foliim legenda funt in Hippocratis libris,fcd & memoran- da farpius,atqi cbferuanda in argroianlibus. Nam excontinua in- fpc&icreexquifitamecrum noteftatishabemus notitiam.Semper autem mente re uo lucre oportet, ac confiderare , funt Si- gna optima , quar peflima , & qua? in medio confinio horum veluti gradusquofdam habemia, nonnuUa quidem verddeterrimis proximiofa :&qua:quidem minus,qua: verdma- gis/rntpreximiora, velremotiora (Codex BafiJicnfis non Leoni- ccnumjnec manuferiptos Codices fequitur: Vnde poft pamcuJam, imagis,habet fequentia: ed quod alternatim modd prope ilia, mo- de prccul repetta funt.): & quamam exquifite media ponenda finr, inter bcna>& mala Signa. Deindeconfidcrandum,qu#nam fem- pcrmalafint, & quaecominudbona : &quamamin tetiusmorbi tcrr.poribuspermutentur, cum aliquando bona hanr, aliquando mala. Sc nonnunquam fida, nonnunquam vero infida. Etcnimu* hoc ab Hippocrate didum eft admiratione dignum (lib. 2. aphO'. lifmcr. 27.);Quodijs,quarRonfccundunmcioncmIeuant,non Signi cu~ tufkti da- tura exa~ fit ex ami- hAnda* Varijgra- Sigvc- turam St£f70-> ntHira. oportet credere, neq; vereri valde mala, quae vcnerunt contra ra- tionem • Quod nifi quis nouerit , nequaquam poterit manifcft£ prarcognofcere: fedaliquandoinftante Crifi nihil d vulgari quo- piam differre videbicur , fed fimul perturbabitur, ac compauefcct defuturis; nonminquam verd exiftimans liberatum scgrotantem , atqi ei vidus libertatem permittens, magni alicuius1 mali occafionem afteret: Omnind autem male vidum inftituet/u- turum morbi ftatum non pracognofccns , Nifi quiscnim ad hunc ' rcfpiciens ftatum, ab initio vidus modum adhibuerit, fieri noru 1 poreft, quin magnum malum aliquod a?grotanti aficrar. Ex Hippocrate hanc de Signis animaduerfioncm fcduld exhau- fit Galenus j quia , vt ipfe versus principiumcitaticap. s nullum datur vnicum Signum ita fidele , quod poftic exquifite - oftcndere iutura morborumtempora; Indidoautem CapiteGa- ‘ ieni fcopuseft,Signorum naturam exadeexaminare ,vt vigorem fiuc ftatum morbi, fimul Sc reliqua eiufdem morbi tempera , pra»- fentiamus pramofcamufque • Nam ex futuri ftatus morbi pendet redus modus vidum, vt varijs in locis, fed potifiimum I ib, j, a phorifm or.cum Hippocratejdocet Galenus, Libro io.Method^cap. 5. Galenus fequentia feripfit: Sunto igi- tur tibi d primo ftacim die in omni #gro fpedanda duo ilia, qua? Hippocrates iuffic,a quibus cibandi confilia peras, morbi fummus vigor, &a?grocantis vires. Poftea fitranfiri fummum incremen- lum fine omni cibo poteft , incibi abftincntia hominem feruabis: Sinexiguum adminiculum requirat, abundeeric fola mulfa: quod , fi maius defiderat, quam fir cxmulfa, ptifina? cremorfatis eric. At fi fas non eft fummum morbi incrcmencum , aut tenui vidu , auc inedia,tranfmitti, id agendum , vthomo ftatim in prima? acceflio- nis inclinationecibetur, Aliquos verd (ficco Sc ealido tempera- mentopra?ditos ,qui ex Solisardore,inedid, & laboribus, febrem contraxerunt), vt didum eft, Sc cum inuafura adhuc cft,&cum in- cipit accefiiopcibibis. Sintporrdhi ficco temperaroento,ac ealido, aut a primo orcu, aut certe illo tempore,oportentum viribusnecef- farid imbccillismeq; cnim fieri poteft,vt abunde ficcum cahdumq; corpus, cum febricitct, viribus fit valencibus. Sicuci igitur, vt ad rem redeam , non reperirur vnum Signum adedfidum&certum, quod nobis morbi tempora, Si varioscafus DE C R I S I B V S. 5«7 Status morbi pra- ttofcendus, vt reft'e villus (lam tuatur. Cur SigKO. rum fym- ptomaiunu ue vires , [edulo in- ueJligdtHr' Duo capi- ta ex qfji- bus ordo cibddi de- jumitur. In decli- accefftonif, xW t prtn~ cipioy quit* deque ci- bandum, 588 LIBER SECVNDVS in ijfdern contingentes cemporibus, pr^oftendit, fimilker nec in- uenlri poteft vaa congeries, autconcurfusSignorum ab experien- tiadcHmptus, quern E.npirici atucPpou'/v appellant, qui valcat nobis rem futuraro ft ad hunc concurfum recur- rcretur, tot fiercnt Signorumconcurfus,vtEmpincorurn nemo eos numerate,aut obferuare ,aut memoria complex poftet. Quod autem non decur vaumSignum adco ftdum , quod nobis future morbi tcmponr, eorundemq; temporum fymptomata vaiia pra> nunciarepotfir, pacctexeo,qubd nondum d quopiam tale Signum inuentum fuerit, propterea,qubd Signum nullum tarn diuerfa indicare valeat. Si verd conftmile ab Anciquis repertum eftet,non dixilfet ftatlm in principiolibri i, Aphorifmorum , Hippocrates, Artem efle longam. Qua? quidem propter dignofcendi,& pra?no- fceadi difficultatem poriftimum longa eft. Debet ergo ille, qui fu- turapramofcerecupit , Signorum vires , fiuepotenciam, aur natu- ram, diligenter icrutari, vti in Prognofticis fecit, & docuic Hippo- crates; qui quidem non ftmpliciter Signorum do&rinam jnftituit, quad ordinc quodam, & diftin&aferie, primum bona Si- gna, & deindehisoppoftramala Signa cnumerans, fed vtrorum- que potius Signorum, tam bonorum fcilicet,qudm maiorum vires inter k cxa&iftimcconfert, eafdemq; virescongruisdimeciens vo- cabulis, hoc Signum perniciofum, illud Signum graue, alternate grauius, aliudgrauiflimum appellat, vti in contextu latcGalenus enarrat, Interdum verb vcriquegcneri Signorum , tarn bonorum fcilicet, qudm maiorum, adijcit particulam , valde; hoc fcilicet Si- gnum valde bonum appellans, illud Signum valde malum nun- cupans. Exemplum manifeftumextat Serft. i. Prognoftic, tcx.aS. vbi fpirationis facilitatem , valde magnam ad falutcm vim habere elixir. Interdum verb, inquic Galenus, nihil horum adijciens Hip* pocratcs: id eft, neq; bonum, auc malum , neq; valde bonum , aut valde malum ,quod temporis, id eft diuturnitatis, & longaHolu- tionis morbi Signum ftr, mcminic ctiam in ijfdern Prognofticis Sed.2. tcx. 27. inquiens; Si vrina fuerit fubrubra, ac fubftdentiam iubrubram &Jo?uemhabueric,diuturnior morbus, quam prior,fed adrnodum faiutaris • Quando itaq; nullam Signi notam , vt bo- num, malum, vald£ bonum, valde malum, aut quid fimile,fua? di- dioni addic Hippocrates, nobis indicate videcur, di&a Signa qua: Syndrone. Signum* vnum x'km Daria tn- dicare ne- qnit: Ergo plara exa* minand'Lj funt. Cur ars longa. In amis febribm re [piratic ’vEde3bo n\t Sign a. yrina-j ltbru~ bran ha* bem frhfi- ilrtaris* 1 signL, aeutrsuj, VaJquandd maia. ' de crisibvs. diutumitatem folurionismorbi fignificanc ,abfolutc non praenun- ciarebonum ,neqjmalum: fedquoties vnacum facilitate valida, liue viribus robuftis, adfueriot, bona Sjgna aeftimanda : cum viri- bus verd imbellibus, mala Signa. Poft haec hoitatur Galenas Medicos, vtqu«e de funt, frequenter legant, imd memoriae maniknt, & in £gris farpe obfcruent,vt exfrequenti, fiueccrebrainfpcftioneexquiftram vi- rlumeorundem Signorum notitiam adipifcantur. Semper verd animo reuoluere, ac conftdcrareoportet, quaenam fint optima Si- gna, qu# verd peftima, & quaein hcrum medio (Ira funt:quoniam ex hoc criplici S gnorumgenere, tanquam expraecipuisfoncibus, futura praedicere folcmus. Optima aucem, & peflima Signa, da- rius ,quam intermedia , praenuncianc futura: Intermedia ergo at- tento ftudiofemper contcmphnda: quiafoec varies conftituunc gradus,(iueordines, inter optima, & pdlima Signa. Vndequ#- dam horum intermediorum optimis Signis proxima funt aded, vt < bona Signa dici mercantnr;alia verd pauld remotiora ab optimis, [ minus bona cenfenda;& his remotiora,muItd minus bona. Si mi- \ liter aiij Signorum ordines iuxra aliud extremum, id eft prope i pdlima Signa conftituendi: nam quae Signa pdlimis proximiora funt, mala fane dici debent, vel minuspeflirnarquae verd his remo- tiora funt ape(fimis,adhuc mala funt,fed minfcsmala quampraf- ccdentia, quae peflimis prpxima collocauimus. Quae verd a pefti- mis magis remota funt,quam qu£ iarn vltimoloco retulimus,mul- ed minus mala funt. Nonnulla verd Signa vifunrur, qii£media cxquifitecenfcntur inter optima, & peflima, quae ickd abfolute di- ci nequeunt bona , aut mala , fed veluti neutra. Rursus Galcnus confideranda e/Te monet ilia Signa, qu£ femper mala funt, & quae Temper bona. Saneexteriora in ardentibusfebribiiscontinudal- gere, & inreriora aduri, cum vrgenria fttis,femper malum Signum cenferi debet, (Icuti expiratio fiigida. Signa verd coftionis Tem- per bona funr. Dcinde examinanda Signa , in mutationibus rem- porurn morbi orta,quae quandoque bona, incerdum mala dfe pof- iunt; cuius rci gratia Hippocrates iib.2. aphorifm. 27. fequemia_*» pronunciauit; His, quae non ex rations leuanr, non oportet fidere; neque multum formidare mala, quae prater rationem eueniunt, Plurima enim talia ftabilia non June, neqi multum durare, & per- 5 §9 Studiunu Signor urn commcdat Galen, Varij Si* gnoru gra- des inter optima•> & peffima ob- jeruandi* Sign a me* dia exqi'.i* fit'e. Sign a fens* per bond-i & alia-* seper ma- la, obfer• umda. Inftahilh bus non fi- dendum* 59° nuncrcconiueuere, Galcnus in Commentario hanc dodrlnam, vc fcquicuf, exponit: Cum morbus inuadit vehemens , & moxfu- bitdquiefcic, non moddper fudorem , aut vomicum , autalui ex- crctioncm saut profluuium fanguinis ,corporenon euacuato, fed ne viTo quidem Signocodionis,exiftirnadiifn eft S.gnum infidum, talem quietem efte; ficutieciam ft quis pricer rationem fpiret diffi- culter, vel delirec, velfebricitet vehementiiis, velmagno rigore corripiatur: nam & ha?cquoqj firmitatem non habcnt: tantiimqj abeft j vt malum aliquod (igaiftcent, vt nonnunquam bonum iu- dicium baud ita mukd poft futurum enuncient. In aphoriftno quidem Hippocratesloquutuseft pracipue deSignis,qu£modd bona funt, modd mala. Dum ergo magnus ftue vehemens morbus aliquem inuadit, &poft aliquod tempus vehemenciam deponir, remiftis nimirum feuis fyrnptomatibus, qua? morbi vehemenciam augebant, fouebaneque , &a?grum infeftabant, ignarus Medicus, more Idiotarum, illied naiura? triumphum contra morbum decan- tat,cumtamen turn lateat anguis in hcrba,vt in paroemia eft. Nam licet fymptomata quieuerinc* & miciora fada ftnt omnia, nihil ad- hue tutum eft , ciimcaufa morbiftca nondum euacuara f'ueric , fu- doribus, aut vomitu,autha?morrhagia, autalui profluuio,aut pro- fluuio vrinar, aut ha?morrhoida!i, aut menftruali fluxu. Qmes ergo iJlafamiorumfymptomatum tempeftati fuccedens, infidaeft,& nullatenus tuta: quonia impolfibile eft morbum difcuti,indifcufsa, Sc remancnce causa. Sicuti ergo prater omnem rationem eft, cefla- tionididorum fymptomatum confidere,ftmiJicer prater rationem eft formidaredifficilem refpirationem , delirium , inquietudinem, rigorem, aliaque conftmilia fymptomata, veluci inopinatd, fuper- uenientia, dummodd adfucrinc bon# codionis Signa, Signa enim ilia, qua? timebaotur tunc,innoxia funt, & bona? Crifis pranuncia. Rigor autem ardencibus febribus fuperueniens, dummodd viri- busconftet #ger, Sc qua?dam codionis indiciaadfuerint,indicium eft mox futurefolutionis morbi perfudores, quicundemrigorem confequuntur . Si veto febricitans imbellis fucrit, tab's rigor fu- perueniens peftimus eft. Si deniq; delirium,refpirandi difficultas, & conftmilia fymptomata in principle morbi,aut in augmento,aut in ipfomorbi ftatu fuperueniant, nondum apparentibuscodionis S ignis > malaSignacenfentur. Qua?dam ergo Signa modd mala, LIBER SECVNDVS Si*mq'U da>n modJ bon umoio mala de~ prehen~ dunmr. Veluti fi- fta fym- ftomatnn cejfatiot mala. Sympto- mat a pr funt , in• [da, M orfus cants ra- il di > 6" qua da, af fumpta i't- , #//* - »«//<» ft a.* nm appam reant fym 1 ptomata~>, , pauUtim* enecavr. 1 Hydro, pboih 59i LIBER SECVNDVS debatu r: atque v nd adau&a naturalis caliditas, in igneam conuer- fa. Afteftionemhanccaninum virus pant longo tempore,pauIa- ci.mque, atque ob id immedicabilior cxiftit, quod putium folida- rum fubftantfa in aliam tranfeat conditioncm, veluti in vitiligini- us> euc,s appellatis,fteri confueuit: nempe & altius dcfcendit ha?c prater naturam affeftio. Cum autem ha?c alterent quidem folida corpora, fed nondum altcrauerunt }fimul vt vacuata funt, foJido- rum quoquc alteratioceftat: interdumquedie vno, interdum vero ckius etiam ad naturaletn redeunthabitum, Nempe cum affe&io fit 5 & nondum fa&a eft 5 breuitcr, feparata efficiente ipfam causa, fcdatur: ft vero completa ea fucrit, eciamfi euacuata fuerint, qu« afFeClionem procreauerint humida, nihil in fanationc racionis am- p!ius exiftir. Similequippiam in Jignis ipftscontingit ,qua?proxi- me mediocrem ignem font appoftea, calcftunt fiquidem valde, fed nondum inuruntur; qua? ft prius ab igne feparauens, quam ac« cendi muriqi incipianc 9 celeriter contradhm caliditatem exuunt, deponuntque: ft verdtantiim in fe cxceperint, vt inuri iocipiant, eciamfi ab igne collanturj nihil minus inuruntur. Quod ft lignum humidum in ignem eundem conijciatur, non protiniis accenditur, vt ft vel ftuppam , vel calamum ftccum, vel ellychnium conieceris; etfi poft pauld lignum huiufmodi fuftuleris3 breui poft interuallo dcponer cam, quam ab igne contraxerac, alteracionem . Non eft igitur abfurdum, vt talis incorpore paulatim progenitus ftc hu- mor , qualis eft & rabientium canum, & tra&u tcmporis Jongiore corrumpenciummedicamencorunijitaiVtplerorq; Medicos laceant: r j- • . i quomodomep, quiob lamtudinem, vt videbacur, maximemo- dicarn, febrijt, qui poft quartum diem vrinam fecreuir 9 fubftancia > fed colore nigram , vt in vtroq; earn qua? ex pau- coatramenco fcripcorio aqua? rhulcat dilutocoafurgit, mifturam_* rcpra?fentaret; Atque modo alio ft non atramenrum ipfum d.lutum ,nte^exer,mus3 cercceam qua? a multis «V0cM«appel]atur,fuIigi- nem. Vifuseft #ger hie quarto d;e bene habereiita vt fcquentibus diebus lauarer: deinde diefeptimo vcfpericum febrire Cflepiftec3ta- befa&us obijt. Docetur autem in preefenti di&ione, id quod opti- mis Medicis opem afferc, non vulgaribus. Ncque enim pernido** forum morborum Signa hi nouerunc. Adolefccns pr«eterea qui- dam excernebat cum febre imbeciila rubidam proluuiem non-* MuutU %Udarum TitHYtium in vitihgine, carHs^ra* hidift, l'?Xc?ium r xi’pU'm* A'egritudo appareter parud-j» quand.oque pernictofa* Dt binis exemplis hie oIf edit Galen, DE CRISIBVS. 593 paucam; fepiufq; die vno, nodeq;,cum tepida febre: qui hinc me- diocriushabcrceft vifus , ita vr tertio die a febre immunis effe vi- deretur. Ego itaque vrinas ipfius, qua: turn tenues, turn alba:, aqua: inftar, effcnt, confpiciens, iocinoris infirmitatem permanere conieci idoneis, turn epithematis, turnefculentis,& ratione viuendi vniuerfa, Deridens veto Med icus quidam a Thefialo edoctus, qui no folum ipfe nunquam vrinas contemplatus erar, fed & contemplanrcs, fulloncs appella- batjpjohibuicnehomini prxfidium ferrctur, fola port inanitio- nem refedione vtendum efie inquiens. Sed morbus feptimo a principio die fupcruenfens patuit omnibus efie hepaticus. Taiia igiruromnia ,qua: valde vtdia funt, pmermittunt expoficorcs, tempufq; interdum circa didtiuculas nullo pado vciks,conterunte Docet Galenus in corporibus noftrisprauos quofdam humo* res, precedence tempore,tancam acquirere malignitarcm,quamam poflident Venenum ex morfu Canis rabidi in corpore relidum, ncc non afiumpta venena, qua: hie, Sc alibi, Icthalia medicamenta appeJlar, Nam, vt in corp jre,temporisdecurfu , proprnata vene- na, quanrumuisJeuiora,& rabidi in vul- ncrc dentibus indigo reiidla, vires acquirunt adeo validas, vc bo- minem demume medio tol Jam, ita&praui humores in corpora latentes maiorem in dies prauitatem acquirunt, cuius virtute ali- qua nafcitura:gritudo prorsus indelebibs, etiamfi port huius fit- mam procreationem ipfa caufa integreeradicetur. Sc extra corpus feliciter deturberur. Illud .n. axioma , ablata causa tollitur effe- dus, didum puca de caufa effeduum , qui nondum in corpore al- tas egere radices, fed in fieri funt, fiue fientes. Ablata fiquidem calium fientium morborum causa,tolluntur& ipfimorbisnatn non amplius partes folida:alterantur, fed poft diem vnum, auc breuius tempus, ad naturalem habitumredeunt. Si .v. pratfat# caufa: fo- Jidas corporis partes akerauerunt adeo, vt dicantur partes altera- ta: ,& non akerari, fruftra euacuatur caufa: quia morbus non efl amplius in fieri, fed in fado efie, Febris v,g. hedica,eft intempe- ries calida & ficca folidarum cordis partium, eftqj iam in fado ef- ie , non amplius in fieri, ciira in habitum defierit, auferatur quan- tum placueric caufa, qua: banc procreauit,non proindeconfirmaca Hcdica toJletur, donee hominem e medio toilet. At verd ablata Ex mind tenui> & nigra frt- cedentis a, gri pertctt- lum conic- cit} ex a- quea vri- w* > d5“ r«- hicunda-* tenuiq\de- ictiionCJ* huim agrt. Ablator caufa tol- litur effe~ ftus, quo- modo in- teiUgitnr„ 594 LIBER SECVNDVS Calor ipfe prater na- turam eft intempe- riestqita no nifi per gr adits rob- liturflcuti per grades intro du* Shtseft- febrium putridarum caufa 3 cedant & ca?dem febres putrid#, non eodem quidem temporis memento, fed interdum tranfudo die, interdum verb citius , vt in comextu monukGalenus i cuiushanc do&rinam non videntur legifte illi, quicaufamcontinentem febiibusj.alijfqi intempericbu.s, ftatucrunt. Qui cupit ergo pr#dicendi kientiam apprimecallere ,exade dneumbat neceffe eft cognition] natureSignorum. Pieter caqua? dehis, citatis iam loeis docuit GaJenus, lib. 3. de Crifib. cap. 4, multa, decognkioncida?# rnorbi ,ac magnitudes eiufdem, ac morns, & mom ,acftmilium ,difcurrit. Nonnuliactiamdereci- diuatione, & bonis Signis Crifeos refert libro i.de Dieb. Decree, cap. 1.Lb. i.de Crifib.cap. 12*muka de bonis, makfque vrinis. Capite citato 11. libri i. de Dieb.Decret.cuius occafione tarn muka de die quarto 3 Sc Prognoft ex eodem die dependente, dixi- mus, docuit Galenus, diem quartum ex fua natura efte indiceai-* feptimi diei, Ex fua natura, inquit ,nifi quid extrinfecus, aut vi moi bi, caufame morbific#, fuperueniac, quod impediet eiufdem did quart] conacum, Vnde adueniat diei quarto, vis indicsns, in fequentibus exponeraus. De vi indicante Quarti Diei. Mies indi- to tern pi a- biles- Vartum diem , indicem fepdmi , iicuci vndecimum ded- miquarti, & decimumfcptimum vigdimi , docuit mani- fefte Hippocrates lib. a.aphorifm. 24>hacferie:Septeno- rumquarcus eftindex, Akerius feptimante odauus principium. Eft autem3 & vndedmus contemplabilis: ipfe enim quartus eft fc- cundae feptimanse. Rursiis verb, Sc deeimufteptimus contcmpla- bilisi ipfe ftquidem quartus eft d quarcodecimo , feptimus veioab vndecimo. Ha?c Hippocrates immediate^oft hunc Aphorifinura 3.3, (Acuti tnorbi in quacuordedm diebus iudicantur) de diebus Cricicis pronunciauit, vt nobis perfuafum force,Crifim acutis morbisj&oondiionids,Goncingerc, Libro Prognotticorunu* Scdi13.de Diebus Decretorijs, loquitur fcqucnci feric: Febres, fiuc farms ab his quis euadat,fiuepercat ,aquali dicrum nomero iudi-» cantur (id eft, eodem die, quo bona Crrfis fit,mala etiara fieri con-* feme)* Vt enim faluberrimas febres, qua: videlicet cutilfunis fuP tomCYf fis, &ma~ la eodtnu e'njulZ* rmu D E C R I S I B V S. ciunturnons, die quarto, vcl antca,iudicari folent :ita maligniffr. ma?qua?quc, &quibuspericulofiftima Signa adfunt,dic quarto* vel citius, interfieiunN Primus itaque earum infukus ita Hoicim Secundusquaternarius in feptimum diem producitur; Tertius in vndccimum; Quartus in dccimumquartum : Quintus in decimum- feptimum; Sextus in vigefimum. Hi autem ex acutiHimis morbis per quatuor in viginti, ex additione,perueniunr. Vcrum huiufee- modi fupputariOjper dies integrosnimiriim fieri non poteft: quip- peciimnecannus, neemenfes ipft integris nimiercnturdiebus. Dcindc eddem rarionc , atqj addicione, primus circuitus ad qua- tuor & triginta, alter ad quadraginta , & tertius ad fexaginta dies peruenicr. Immediate pod hos Hippocratis contextus, inquit Ga- lenas lib. 2.deCriftb.cap.5.Atque in hisduobus Comfncntarijs(id eftinPrognoftico 3 & AphonTmis) omnesdecretoriorum dieruai circuitus, heb Jomadis, & quacernionibus afcribic. Ac in primo Epidemiorum libro(commcnt.3. tex. 14.) omnium deindcmcmi- nitiiifce verbis: Eft autem primus circuitus dccrecoriuscircuitmitn omnium* qui paribus diebus deccfnuntjqaartusjfexcusjdecimus, decknufquartus, dedmufo&auus* vigdimus, vigeftmufquartus, vigefimufodauus, rrigcftmus3trigeftmufquartus, quadragefiinusj fcxageftmuSjOdogeftimiSjCcnteftmusjCentcftmufVigefimus, Eo- rum,qui imparibuscircuinbus iudicant, primus eft tertius ,quin- tusjfepcirnus, nonus, vndecimus,decimuftcptimus, vigeftmufpri- mus, vigefimufteptimus, trigeftmufprimus. Hippocrates igitur* inquir Galenus, omnes hocfennone(id eft in textuhoclib„i,Epi- dem.)Decrctorios Dies manifcftbcomprehendic. Recordationi fiquideni,acmemori*epra, Dernooftratum ( enimd nobis ftCpiuseftjEpidemiorum librosPrognofticoprijas>& 1 Aphorifmisfcripcosefte, quod in memoriam rcrum prius obferua- ■ tarum fuggerant* Itaque in hoc Commentario( Epidemior, fcili- j cet) omnes Decretorios Dies per feriem confcripfit; in illis (Pro- : gnbflicofcilicct,& Aphorirmis)eostantum ,quimaximam virtu- j temhabent *&nacura?fuae ratione perfefti funt( (icutin fcquenti- t bus oftendetur) i Sc infuper non mediocrein vfiun ad futuri ftatiis, iudicijqj ptamotionem exhibenc. In textu Epidemiorum quidam Intcrpretes in Codice Veneco < omiferum diem o&auum * Foefianus verb Codex * cum veteri In- ‘ 5ten$~ ri'j>6r qua- .ter nan/ firtes car. Vigefi- | must & no 'vigefimuf- * primus eft CrrticHS» 598 narijnouiffimu (id eft vltimum) effe pcihibuit Hippocrates. Quod fi hie quoq;(id eft tertius feprenarius)exd fiua&ione numeracus of- fer, primurn &vigcfirnain, non vigdimum, validiorcm die opor- tebat.Sed conftat quod non ira cnenTativigefimus cnim & fa?penu- roerb, Sc valideiudicationem cfficerecernitur • Igicurctim tresfe- ptenarij vlginti impleanr dies» turnauremquagtus feptenaripsa primo & vigefimo inchoetur( vigefimumfepcimum inter Decreto- rioslib.i Epidem.enumcrauir) j cx fcptenarijs deincepstribus vi- ginti implentibus dies , meritd Hippocrates (commentary 3, Pro- gnoft,tex.3,& $,& 14.) quadrage- fimum diem, non quadragefimumfecundum , dccrccormmdle di- xit*. itidem & fexagefimumjS: odlogefimum, non fcxagcfimumter- tium 5nequc o&ogefimumquartum. Hare igitur circuitionum per feprenarios digeftio eft. Immediate poft h#c, fecundam , & rertiam fcntentiam Sed, 3. Prognoftic,cxponitGaIenus fequenti ferie: Numeratio veto per quaternaries huic (id eftenumerationi feptimorurr)fubfcquens eft, Didudo enim quouis feprenario in duos :n eo (contentosj quater- naries, quarrusabinitiomorbi dies, finiseiit primi quaternarij, initium verbfecundiitum autem quaternaries deinccps tertius ab o&auoinciioabiturdie; quia fecundus feptenarius ab eoipfo(id eft, oftauo die) incipit: ira fit, vt vndecitnus dies finis fit tertij qua- tetnarijj initium verb quarti. Porrb quintus quaternaries a quar- todecimoinchoabiturdiei eb quod & tertius feptenarius (abeo- dem dkrdccimoquartoexorditur): igitur ad fepcimumdccimum finis eius peruenit; qui rursus (decimufteprimus) duobus quater- nary's, quinto,3cfexto, communis eft,in quos(quintum &iextum quaternaries) tertius feptenarius didmftus eft . Itaque vigefimus diescEgrotationis, finistrium feptenariorum ,&quaternariorum fex, habetur. GaIenib#cexpofitio, vixaliaeger. Dixit cnim cum Hippocra- tCjvigcfiraum diem tribus impleri feptimis, fiuefeprcnanjSjfiue hebdomadibus,dummodbdics non fucrintintegri. Idebenimde- cimumquartum morbi diem fecund# & certice fcptiman#commii- nem facir, ica vt fit fecundas fepriman# vJtimus dies, Sc terti# fe- ptiman# primus, Secunda autem, Sc tertia feptimana,ratione hu- ius vinoili jexdeciraoquartoiefiiJtantis ,coniunft#, copulataue LIBER SECVNDVS Dies quar~ tv.s eft vl~ timus yri- 1 mi quater- narij y & p-imas fe~ cundU i 'ndecl- mus duos con ft unit quaterna- ries, fictiti dccimujfc- jjtimus. DE CRISIBVS. 599 merito dicuntur. Sola ergo prima fepcimana Integra eft: Sccunda vei6,&rertia non omni no complete. Dixitrursus cum HippocrateGalenus, vigintidiesfexquater- nlombus implerij quodfane,primo ftacim occurfu , a ratione alie- rum videtur;cum numerus vicenarius, hue vigefimus, Arithmetic corum calculo, quacer quinque, aut quinquies quaruor , comple&atur. Veriim Galenus omnem a didione Hippocraris ob- feuritatem remouet, vnamquamque trium feptimanarum, ab H ip- pocrate ad viginti dierum conftitutionem deferiptarum , in duas diuidens partes. Primus ergo feptenarius in duos dirimitur qua- ternaries, non tamen integre diuerfos. Primus igitur quaternarius primes quatuor morbidies eomprehendic: quartus tarnen dies, quamuis vltimusprimiquaternarij, primus eft fecundi quaterna- rij, & feprimus dies eft vltimus, ac quartus fecundi quaternarij. Quoniamfortaftis res ha?c ab omnibus non plenecomprehcndere- tur,numerum ipfum binorum quaternariorum hebdomads prima: recenfeamus:Primusmorbi dies, fecundus,tertius,&quai:cus: Ec- ceprima?feptimana? primus quacernio. Secundus hdc ierie #mme- ratur: quartus, qumtus , fexrus, & feptimus. Huius fecund; qua- j ternionisprimusdies, eft quartus, qui adhuc erat vltimus primi quaternionis. Secunda hebdomada in gerninos pariter quarernio- neshoc padodirimitur; Odauusmorbi dies,nonus,decimus, vn- decimus: & hiceft fecunda? feptimana: primus quaternio. Secun- dus hac ferie difponitur,vndecimus, duodecimus,decimuftcrtius, decimufquarcus, Primus dies huius fecundi quaternionis eft vn- decimus, qui vltimus erat primi quaternionis. Tcrtia hebdoma- da in duos ftmiliter quaterniones fequenti ordinediuiditur: deci- mufquartus morbi dies, decimufqurntus, decimuftextus, decimuf- feptimus: Et hie eft terti> feptiman# primus quaternio. Secundus quaternio fequenti rnodo conftituitur: decimufteptimus, decimuf- odauuSjdecimufnonus, vrgefimus, Eadem obferuata proportio- ned quaternionumenumeratio, ad cenreftmum, & vigeftmumui tnorbi diem, eontinuando cum primis cribus hebdomadibus enu- merationem. Necdix’ftc fuffidt, viginti dies morbi fex conftare quaternioni- bus, fed reddenda ratio,cur cam infolito numerandi ftylo Medici, n dies indices rimemur, vu confueucre* Sane anificiofa h»c dig* Sola pri- ma fepti- mana e[i inte&ra, Dubio oc-• currititr. Quuter-* nionum^ eenfiithtw. 6oo LIBER SECVNDVS Ratio con- liitutionis fex quater. r.ionurru •Uiginti dierum. rumenumentioneceftariaeft , vc remquotidiecontingentem de- bite percipiamus. V idemus cnim cxperienria edodi,diem medium cuiufuis feptimana? bis in hebdomadarcpecitum, vtha?cin duos quaterniones feparetur, efte verurn indicem , &contemplabiIem: Nam cum in medio feptimana? coliocetur, vtriufqi partis, & ante- cedentis, & fubfequentis naturam quodamodd fapft: ideoq; quod prime morbid-e nonfuic difcuftum,quartusabigerefatagit,& in- fuper feptimi diei molimen pra?indicat; Eft .n. quartos dies vtriuf- queextremi particeps: nam media fui parte tribus antecedeotibus diebuscopulatur, fecundum alteram medietatem tnbusdiebus fubfequennbus. Appoficeergo Criticusconftituitur,quatenusan- tecedentem morbum abigereconatur: index veto feptimi ,quate- nusexploratorfcquenristernarij dierum , cumquibus, ficuticum antecedentibus tribus diebus, cognationem quaudam, propter rc- latam antea cum vtrifqj copulam, contraxit. Si vero integri qua- ternarij conftitucrentur, nihil pmndicarent, quoniam in dies non Criticos caderenr. Primus vero quaternaries odauum diem indi- caret,*& diesduodecimus dcamumfexcum, dedmuftextus vigefi- mum. Galenus bb.a.de D.cb.Decretor.cap.p. probans quaternio- nes integre multiplicatos non dficere perfedum circ u'tum, cui vis Critica infic, ait: Scd & ipfe quaternio, fi eius compofitionem in fe faceret,odauum, duodedmum, & decimumfextum , fortes dccre- torios eiheeret. Quapropter ipfequartusneperiodusquidem eui- dentereft,fed period! velutdimidium. Etenim feptimanadupli- citer diuisaquartus fedionemaccipiens,primi quaternionis termi- nus eft, fecundi initium. Eandcm dodrinam fcnpftt lib. 4, apho- rifm. 71. vbi probans ,quartum pofle fucuram Cnftm diefeptimo pnrnunciare, duramodo morbus vaIde vehementer moueatur, Sc nubecula rubeain vrina eodem quarto die appareac,inquit rNam fiqudrto die fiat, quod fequiturterapus, tempos a?quale priori af- fumens, non eft impofiibile, quod iudicationem oftendat, Putat cnim, & optime, cantuin bonitatis Sc perfedionis ab vrina , & ftu nubecula fequentibus mbits diebus acquiri, quantum tribus ante- cedentibus iamacquifiui t. Propter hanc arquaJitatem ternporis, rede ibidem docuit Galenus, in diem decimumquartum inddere, quandocodionisSigna die feptimo apparere inchoant, & in diem vigefimum, quotics dedmoquarco# Sed hasc de quarto die, prouc Indexed, fuffidant. Varies ou- tern dc^> proximis ifuis tot is indicant: Ergo qua- ternarius dc vicino [eptimo. Cur qua- ternary no funtinte- Quaternio non eft pe- riods , fed periodi di- fmdium. D E C R I S I B V S. 6 oi De Quarto, vt Decretorio. GAlenus libro i.de DiebusDccretorijs,cap.$'.quartum diem, decretorium appclJat,fcd vidctur eum pofuiffe in vltimolo- co, led ante tertium diem, & dedmumodauum. Nam ante otn- ncs, feptimum, & fextum diem , propter frequentem Crifim in ijs concingenrem,collocat. Sepcimum etiam , canquam primum ftatuir. Septiminaturam, inquit , decimufquartusmaxi- meimitarur. Proximihis funtnonus, vndecimus, &vigcfimus* Propehos veto decimufteptimus,&quintus;poft hosquartus:hunc fequuntur rertius, & decimufodauus. Ex his conftat,GaIenum_-* tribuifle quarto did vim Criticam, fed imbellem, Eum tamen de- cretorium eftc vuIt libro 5. de Dieb.Decrer.cnp. S. & 11. Er iibro i.dcCriftb. cap. 16. Libro autcm 2. de Dieb. Decrct.cap. a.cx- preftius de eo pron'unciat, qua: fequuntur: Vbi enim prima hebdo- mada bifarkim diuifa,quartus Sedionem recipiens, qunlis finis fu- timis erit, pranunciar, Sc fecunda fimilitcr, quomodo non quis in-1 tclligec feptimanam quamq; perfedam quandam cum medium ab vtroq; extreme ex a’quoftmilem obtineat ? Nam quartus morbos, qui primo die non cefsarunt, foluere conatur: vn-( decimus rursum quos feptimusnon difcufilr. Quod, fi morbus | maior fit , qudm vt quarto die Crifim accipiat , dies quidem quar- tus praqaarat, finem veto imponit feptimus, Pari cnodo, qui fepti- nio non deficrunt, vndecimus dies foluere moJitur:atq; fic vel ipfe decernit, vel ip ft decimoquarto prajparat. Lib. 4, Aphorifm. 3 5. \ diem quartum primum decretorium appellat Galenus. Clare qui- dem quarto vim Criticam tribuit Hippocrates lib. Prognoft. Sed. 3.tex. fupcriiiscitato&tranfcripto, in quo ait, mitiflimas febres, qua? Signa habenc fecuriflima fiue tutiflima , quarto die , vel prius finin': maligniffimas vero febres, qua? cum Signisgrauiftimis acci- dunr j quarto die, aut citius ocdderc. Vult enim,vt in-rcliquis die- bus Cricicis concingic,quarto die, nunc bonam , nunc maJam Crn fim fuperuenire; quod experience comprobauit Hippocrates , qui hb.j.Epid.Seft.j.tex.y/.narrat, ficuci Pericles Abdcra? mediante fudore quarto die falubriter iudicatus eft, Eadem Sed.tex.76.fer- tur Caluus jUriftk quarto die extindus. Ca?terum Galenus Jib, 3; . Qui dt* gniores in- 1 ter dies ) Criticos. Quartus eft Criti- cus. Quxlibet feptimana eft perfetlx periodus. Quartus, & vndeci~ mu; indi~ cant, & indicant. Quartus primus de* cretoridi. <5oa LIBER SECVNDVS Quarto die in bi- ll ofis ,rard Crips vi* detun de Dieb. Decret.cap.8. & Jib, 3. de Crifib.cap,4. & lib. 4. Apho- rifm.36. quarto die Crihm rarocontingere dicitiquia febres bilio- fa? continue, vtplurimum tertio die, qui vehementiar primi did correfpondet,exacerbanrurj turn quia raro perhsemorrhagiam fy- nochus quarto die iudicatur,etft hoc die conuenienter iudicari de- beret. Loquutusfum decontinuabiliofa, quia intermitrens ter- tiana fa?pe quai ta acceftione, 6c confequenter quarto die, iudica- tur, vt frequenter experientia nos docet. In febribus autem inter- mittentibus, non dictum, fed acccftionum confiderandos eft nu- merus, vt conftat extextu 8.Scft.3.Prognoftic.&lib.4.aphorifm, 51 ib. i«Epidem» Sect.3. Comment. 17. Sed ha:c de die quarto dufta fun to. Accefpo- nes, & non dies in in- termitten- nous fe- bribus ob- (eruanda. De Die Qufntcx Dlftum abundceft in Die Tertio, & Quarto antccedentibus, diem quintum effe Cricicum , fed Coinckientem. Hippo- cratis &Galeni varia teftimonia haede retranferiphmus. Gale- nus lib. 4.aphorjfm, fequenriafcripfic: Veruncamen ipfuni_* (quartum fcilicet diem}nunc prartermdit vcl ipfe Hippocrates, vel qui primus librum feripfit. Si veto onmind Hippocrates ilium.* pra?tcrijt, hancobcaulam cxiftimoillud fecifte; quoniam raorbi plurimi peracuti, qui cum fudore iudicantur, tertio , &quinto diemagis, quam quarto,indicia lufcipiunc, Libro 11 .Meth.Med* cap. 1 5.die quinto Griftmcontigifte narrat :6c contra Methodicos quaedam decern it j vt quod non leuifiuna Medicine pars eft feien- tia ordinandi vicins rquod maldagerent, folam fanguinis milfio- nemin principio adhibcntcs, reliquam oranem £gri curationem vidtui mandantes: quod corpusa'gri poft tertiam acceflionem oleo per funder ent ,cum plethora quauis, aut cacochymia, id hen non debeat, quia ad partem oleo Calido inunftam humores in magna copia facile trahuntur. Mulsa vero, velalicd,vel forbi- tione, poft perfufionem a*grum alebant, deinde vero altcrnis die- bus cibabanc a?gros. $cdcataplafmacxartomelitc,id eft,Pane,& Melle, Hypochondrias admouebant. Sicubi vcroaluus adftrida fuerat, Ciyftcre lianc ducebanc. Maleiftigregales Medici oiei per- fuftonc; 6c cataplalmatis vtebancur pro hypochondrijs; nam quar- Quintus dies eft Criticus. Viftits ra- tio eft ma- gi! a Medi- ci n& pars. V ntiio corporis ex oleo calido quart dofie- ri debet. Ar omeli. to aut qulntp die inflammationem in hepate, aut ventriculo, con- citabant. Poftea,fequentia eodem Cap.fcripfit GaJenus;Sane cidit, vtindufmodi morbis diuitcs potius, quam paupcrcs 5 per- perdmcurentur. In diuitibusenim, propter ipforurn delicias,du- ple* peccatum non rardcommitticur, & quod fanguis non mitti* turj &quodd Media's fcilicct adhibetur diligentia, vt quotidic aliquidcircaa?grotantiscorpus fiat. Ac inter initiaquidern fangui- nismifljonem maior eorum pars propter mollitiem non admiccic, tametfi magis 3 qudm psu peres, redundantly fangufnis afibftibus fine obiedi, vtqui magis turn cibisfeimpleant3tum inotio viuant. Medici verd, quieoscurant, vbi fummum remedium (id eft fan- guinis miflio)eftomifium , aliorum remediorum vfu farturos fc, quod deficit, putant • Ec paucis incerpoficis; Cogunt eos proxor- dijs(hypochondrijspotius)aJiquid quotidi£admoucre, fed nec inuitisprofc&dipfisMedicis; vcqui facereTemperaliquid videri vcIint 3quod fic Temaiorem mercedem accepturos fpeiant. Icaq; accidit, vt illoipfo tempore phlegmon# diuit bus incipianr, quo iampauperibus morbus propemodum perdiuftus eft ad quippe miffo inpropofitis febubus inter initia fanguinc > non pau- penbus modd, vcriimetiam diuitum Term's,plurimisquidem quin- to ,ahquibus feptimo, Crifis contigir, nemini Teiius. At diuites, qui&fanguiniscopiamj&excremcmorum plus, quam pauperes, &feruihabenc,cumTanguinismitrendiprattei mifereremcdium,ac quotidie,tumcaIidooleo perfundantur* turn laxantibuscataplaf- mat/s nimirum aliquam, vel in iecinore, vel in ventriculo, velreliquorum iftic viTcerum aliquo, contrahunr, alij in quarto ,alij in quinto, omnes plane in fexto, Hanc doclri- nam,cuiuisMediconcccftiriarn> tranferibere volui,vt cuiuis aper- cum fit,quam magnam vim intcrpeliandi Crifim habeanc Medico- rum errores pr# infeitia frequences. Ex didisconftar, frequences Crifcs fieri quinto morbi die. Ex Jib,i.Epidern,commenr,2, infert Galenus lib. 2. de Dieb. Decree, cap. 3. quinto die Crifes fieri quandoqueperfe&as, alias imperfe- &as. Eodem librocap.j.exHjppocrateetiam infert, quintum/e- ptimum, & nonum diem, fubitd & vniuerfim dccernere. Libro 3. deDieb. Decrctcr, cap. 8, apert£ quinti vim Criticam cxponic, aiens: Huius rei gratia (quia fcilicec in morbis acutis certio quoqqc DECRISIBVS. (502 Djuitibm maior fan~ £uinis c°m crear. mercenary mult a pr&~ Jcnhunt remedia. Pauperest & ferut ci- tillf j quam lUnites [a~ namnr. LIBER SECVNDVS 6 ©4 die acccfliones ftunc3 & in acceflionibus Crffes) rcrcius 3 & quintus merito decern unc'j non ex Lunari circuitu porentiam decernendi forciti, fed vcl quod ob vioicntiam acceflioms reitius Crifim quar- to die futuram vei &, per louem ,quddnatura , dum_* quarto d.e Jaffa, nec incitaca conquidcir3qumco ad judicium com- nioucacur: nam hie vcro dccretono( id eft quarto) rardius venirc3 temus paulo magis anticipate conJpicitur. Atq* ambo Criftm ob- tinuifte,qu6d viciniambo vere decretorio (quarcurn diem vere de- cretorium appe]jat)acccdionesfufccpeiiat. lam vero,& nonus in- ter duos decretorios, fcptmium3 6c vndccimum 3 medius 3 vel non laffurn in feptimo die indicium , vel vndecimo futurum ipfe fibi vendicat: rarius quidem feptimi, fape vndccimi, Criftm affumic, &c. ExempJum Crifts faffx die quinto, efto Meton , qui hoc die per fluxum fanguinisnarmm iudicatuseft 3 vthabecur lib. z. Epi- dcm.Scff. 3. Sed3vt ibidem habetur3Eraftnus die quinto more uus eft . Philiftcsquoqj in Thafo, die quinto mortuus eft 3 vt habetur lib. 3, Epidem. btff. 1. Libioq, dc racione viffusin morbis acutis tex.62.H/pppociaresdeijs 3 quae quinto diecontigcre3 Icripfic: Cum autem in febnbus quinta die ternftcum quippianuj* fuerir3 vel venter repeote iiquida deiecerit} &anmia;dcfcffuspre- hcnderic 3 vel vocis priuatio 3 vel conuellatur a?gcr 3 vel finguiriac, ex his angi ,grauiterq;afliciconlucuit 3fudordcp circa tutu mufta- cem3 turn Eiciem, tuccruicem3aboccipitio effeconfueuemnc. Qui autem hue patiuncur, ipiricuoft paulo poft morientur . Hjs qui- dem luperuenientibus bignis nullum bonum inrermffcctur 3 led omnia mala funr, Vnde his apparenribus propinqua mors, vt do- cult Preceptor3 auc ft quis alius fuiciibri citatiauthor. Vocabu- lum 3fpiricuoft3 canquam enigma eft 3 vt in Commcncaiio referc Galenus :Nam poteft ftgniftcare fpirituum copiam 3 quibus venter inflari poreft: vcluti magnam 3 & frequentem refpirationem, Ve- rum in vtroq; fenfu malum tunc .Sign mu afftinwri debet. Can fa die- rum Coin- cides} um. Diem-> quArtum •vere de- cretonum appellat. Nonus dies (epti- mi>aut vn- deemi Crijes fibi urnpit. .Melon. 5, die fiana- tus. VraUiLj fymptoma- ta quinto. Splrituofi. quid. De Die Sexto. IN DieTcrtioj6cQuarto,diemfextumcumHippocrate 3&Ga- kno3 inter Cmicos collocauimus. Nam morbi, qui diebus im- p znbiiSp 6c morbi9qui paribus exacerbaucur, non rato die fexto 111- DE CRISIBVS. 6 o$ dicantunrard tamenad falutem, frequentiffimead mortem, Pro- indeTytannocum afTimiJatGilenusiib,i.de Dieb.Decrer.cap.4. vbi de eo hac ferie loquitur: Sextum autem diem , quanto paucio- rcs in eojudicanrur, qudm in feptimo, tanco quoqi maligniorem inuenio, vt quifereex aduerfo narura feptimo oppoluusdt. Ete- nim qui in quarto ad peiorem (latum recidunt , plerique fexto mo- riuncur, Econcrariorurshs, fibona conuerlio contingac, fepti- mum Crilisexpe<5hbjc. Ec fuard interim ad meliora conuerfio- nem in quarto dieeuenienrem fextus incipiens iudicarit, incredi-, bile eft quanta cum percurbatione,periculo,& metu hoc fiat,qua(i j trger ftatim aded fato in funclurus. Narn fi in delarionem animi, quam Cataphoram dicunt,incidunc , Sopori graui , quem Caron appellant,fimiJequid ipfisobuenir;fiuncq;turnomnisfenfus, turn vocis expertes. Et iiqua1 cxcretio proueniat, animo conftcrnan- tur5pulfus ipforum concidunr, color abit, tremunt ,co]Iabuntur, At feptimus dies femper5pio excretionis portione,rcficic ipfos ma- . gis, ac recrear. Atque fgitUr fexto die maligna, acria3 fertida ma-1 gna cx parte turn deijciunt, turn vomunr. Sudorcs rari quidem, qui *quales, & toto manantescorporc, &cdidi: quaiesfiquando t oboriuntur, fopenumerdintercipiuntur, Timor inuadit fpedlan- tes cius rei ignaros. Interdum Parotides malign* , vci etiam Ar- quatus (Iclencia, fine morbus Regius dicitur) vel alius quidarn ab- fedfus, alterum cercarncn,quo difeuriarur, requirens, emergit. Si verb & per vrinas quandoqj indicer, nec ipfas bonas inueneris: er- enim crud*,decoJorcs, tenues, boni nihil, quod fublidet, haben- "tes, fed nunc quafi reftaceurn, nunc arcnofum,in totum intequale,! incodum5ipfa copia tantumin fexto die,quibus apparet 5condu- ccns. Atqueh*c huius did modcratiffima, leuiffimaque funtope- ra , fi quisfaluaridebet:plurimosauccmconfeflim infyncopen-* coniecir, vd fuffocauic largo fanguinisprofluuio, vd euacuacione paium moderaca, item veiquadamcatocbe , vd infania,quatru* Ij.m'iolv Gr*ci appellant; alios in manifeftam pcrniciem iniecit, ar- quacos inducens, parotidas non bonas excitans, & marcoribus in- fanabilibus interim inuoluens, Demiitn ,quod mali genus non_* adfert? Mihi quidem frequenter in mentem venit, feptimidiei na- turam Regi affimilare,fexti veid, Tyranno: Ille fiquidem prouider, tanqudm bonus aliquis Piioceps,ijs,quos iudkat>vd lupplicqpar- Sextus eft Tyraaus, Prognofis de fix to. Sexit de~ fecins. Seytimi I nudes. Deicttia- nes mala fexto. IPlerus eft abfie flits. F rins, mala* - Sexti vi- tia. S eptimm dies bem- gno Regi aJim i la- tur. 6o6 LIBER SECVNDVS Sextus T yran/ius pernicio- fus. tcmadimat, vcl illuftret vicloriam: Sextupa verd diemecontrario finxeris, vcl pernicie illius , qucm iudicandum accepit jgaudcrc, vd falute dolerc,qimereqi vbi animum expleat ,&male a?grum, qui in ipfum incidic, tradet, & loga punitione inuoluens exercear, Quibufdam interpofitis diem fextum diem decretorium , fed ma- lum nominar, • - Sequent! Capite 5, ciufdem libri 1. de Dieb. Decrct, diei fexti malignitarem copiosefatisexponit; Etenim, inquic diem, & frequenter foluere ,& perfede ,&cum fide ,& falubriter, fine periculo, & dare, & cum bonis Signis :Sextum diem frequen- ter quidem & ipfum ,fed non feptimofimiliter: nam &pauciorcs ipfum iudicare,&folurionismodoplurimumdiff rremeque enim bonas faJubrefqj ipfas folutiones effe, verum, malitiofas piurimas: ncquej fi bonas folutiones, omnind & perfedas; imo nequc fi per- fedas , ftatim eciain cum fide , quia nonnunquam morbus reuerti- tur,exade licet folutus die videatur. Quinetiam cum periculo, 8c obfeure fextum diem indicate, idqieimaxime proprium effe, hoc quoquedixiinus, Kullus,quantumuis facundusOrator, diei fexti Criticam im- perfedionem pleniusdefcribere valeret,quam bimscitatis Capiti- bus fecit Galen us. Qui quidem virtutem Criticam, poll Hippo- cratem , ei concdfit: fed virtutem illam f dlacem , & perfidam effe referrfita vt Crifim bonam in eo contigifie vjx admutat fine reuer- fionis aut recidiuationis periculo. Ec fa da txrecionum Gritica- rum enumerationc, nullam bonam fexto die upparere docuit. An- te omnia docet, fexto moriturum, fi quarto die, quern fexti, 8c feptimi indicem confiituit , ad peiorem datum declinaf. Facile enim quarto die muratio ad peius fit ,quando morbus ma- gnus, & id efi rnalignus, celeriter mouetur. Nam primo ipfo quaternione huiufmodi moibus acerbe , 8c unplacabiliter cegrum exercet, virefqj aded frangit, vt ha: diutius perfifterene* queant. Proinde fexto die , natura prorsus fuccumbentc, neceffa- no a?gcr moriecur. Imd quandoq; apparentibusqmbufdam bonis Signis quarto die, fextusdies feptimimunus praoccupans, cum perturbatione, & periculo Crifim tentat, internpeftiuius,quarn par eft, naturam ad pugnam contra morbum cxcitansi cum tamen na- ture iam femifrada? vires nondum recreate fuerinc jadedque Ion- Scptimi encomia. Sextus mnlinofus. Deterio- ratio iru quarto die mortem.) pramuiat jexto. DE CRISIBVS. 6 07 gccas fuperent morbi infultantis atq; ferocientis vires, Merito er- go Hippocrates lib. 4, Aphorifm, 2 9, ait: Febricitantibus fi fexto die rigorcs fiant, iudicationem habent difficilem, Difficilis fane fexci diet Grins eft, vt oftendunt grauia ilia fymptomaca a Gale- no inconrextu eaumcrata, qua? omnium virium coliapfum indi- cant. Nam cercum eft,naturales pati,ciim non integre humor mor- bificus fubadus fuerit integro facultaiis conco&ricis examini; nec fuafponte expultrix facuitas ad non pra?parati humorisexclufio- nemmfurgat. Retentrixenim facuitas confufum ex bono,& pra- uo fucco humorem, antequam mitigetur quod noxium eft, & ab vtiii fecernatur, amittere cogitur jcui in fubfidium iens expultrix, quod moleftiam infert,nuIlopra?euntedele(ftu,deturbar. Exhac igitur imparata? natui x cum morbo pugna,ffuiflima fuperueniunt fymptomata, facultatem vitalem , iuxta, & animalcm vexantia. Conciditpondpulfus, vt abolitus vidcatur,adcolanguidus, par- uus,& rarus dfiaturicuiufmodi eft folutarum virium pulfus. Talis enim pulfus caufarn habet, Janguentem , &vcluti proftraramfa- cultarem vicalemincorde refidentem . Fiunt dcniqitfgri decolo- reSjquod Corpatiatur, & intends fpiritus, &humoresrecurrant, vt fuppetias cidem cordi impcnse laboranti contribuant. Tre- muntetiam a’gri, quia rcrui,per qucs fpiritus animalis ad cffcicn- dum mctum pcrmear,abhmr:orc aliquo crafto,& lentoobliruun- tur j vel certe, quia fpiritus omnis ita eft exhauftus, vt nonnifi per. extguusad parrcs n.ouendastranfrnittatur. Vbi cnim vitalisfpiri- tus deficit ,confequuticnequadam 5animalis , quiexeopiotrea- tur, mox abfumitur, cum non amplius reftauretur, iEgri-non ra- re collabuntur* quoniam artus, fiue pedes, manufque ,cun acceffioni- eninLy Crifes fine ’ Pulfus ; languidi CAhIc. Cur deco- lores fiunt 3 dgjri, T remoris caufa iru " C'h nee ja/*4' ‘ M, LIBER SECVNDVS to© pares incurrifient, vt ipfe fcripfit. At mirum, non reuerti/Tc mor* bum,dim kxtus dies noniudicet vnquam fideliter. Quare nouum hoc & rarum illiaccidifie indicauif,cini fcripfit haf€,huic non re- petijt, fed iudicara eft, tanquam debuiftet repet etc * At verb cau- fam tmm cur non redierre, fcripfit, addendo, dum febrrcitarct, & iam indicate efter,menfes prirnikn dhproaenerunr. Nam vacua- tionis perfeucratio diebuspoft iudidum 3 fan's crac uaretur iudiemm , quoddie fexro praedferar per fanguinis cru- ptionem ,&fudorcs,&maximequ6d nnilaeffetprirrceps pars in- ftammata,neqimahgna Ipfecerte pletbori- cum vitiumcffefignifitaUtt ,c6hi dicir,perpetudin facie ruborem iftfoiffc, in oculisdoioidm , in capitc grauitaicra. Planum ergo cratvfolamrequiri vacoationem , quam narora terrio die incsepit* confummjyuit fexto. Nam per naturam , non vt morbi fymptoma, veneris vacuationem aeddiffe ipfe dilucide his verbis indicauiu tertio diealuus mulca lia commode: hoc adiedum ab ipfo Hippocrate denotat * quae ofr fendebant, excerni, Gaknus, linguam fuligino- fam & arid am (fieautcmnppellat^inquitGaJenus, tindamquafi hiligine quadam, eratex effe omnind,id eft abfoiufc,exit iaiem, fiuecxitiak Signum » Dcmiim obferuat fequemia Hippoeratis verbatQuarto die ,vrina tenuis& pauco, » habebat riafpenfionem clatam, non fubfidebat: fub nodem delira- ■ 4iit. Sratim,inquit Galenas, fobiecit, deliiauitinmvens,qudd ’ dufmodi fufpenfioncs delirium comitantur j quanqudm in prafa* gij*,vbi omnia, quaeaccidunt vrinis, eft perfequutus,nullum keit prafagium exeis deling Qparc Signomhoc vidctur perfeipfuin, delirium minquam denunciare , fed cafu nonnunquam common- ftrare, quia fbruofiorem effe fanguinetp indicat, Nam nulla? pla- ne, fifhrus infir, defer unfur ad ima vafa fufpenfioncs. , Vixvltra pclkt fua eloquentiaGaknusdici fexti Crifimdam- narc. Carcium Hipocrates lib. 4, , tempeftatc morbos circa Pkiadum occafum, id eft, Autumnali • tempore, die kxto,& odauo judicari:Indiciu*n,erat,moibos iilius tcaq cftatis acutifiimos tfuifte, & paribus diebus exacerbates. Hip- pocratis verba funt hac: bexta die, Virgini iudicata, fexu reuerte- runtj iudicata veto funt per fexcam. Omnia in his Umponbus,fex- Menffnia fa- Crifim ferfetterdt. Signa Ple- thora MU vivgine tl~ la, V , Tertio die alui finer. Lingua fuliginoft qnid. Sufpenft* tint a in v- r'wa,, deli- rhm indi • cat. Die fexto, & oil mo fyttadantj tentoefiate Crijes fie~ bm k • 7 B. E C R 1 S I B V S.1 J fits ea,5fO(^auadieiudicabamurcirca pieiadum occafus, Etpauld Jpypiic vicinis Theftoris famula, exvfion js finecan ft ids: fcccftii bdjolo,mu4to, pr£cordio(feu pociiis hypochondrio)inrenfo# Sex* U.die,ex fupprcfiione aluuj ipfi ccnuia ,multa , yna vice ege/St: 3c ftarim iudauic , & judicata eil. Librum veto4. citatum Epidem. non negae Qdenys ejje Thejfaii Hippqcraris blip Libro 3, de j didkulr.rcfpir.cap* j.imd libro j.de feripfit. At quooiam fecuqdus, quartus , & fe*r.u$ Epidemic li« ter, vel ipfius Hippocraciseft, vel eius filij Tbdfaii , pauca etiaw Jmde fumeraus. Sed ha&enus de Sexti Dici yinbusp Dc Die Septimo, GAIenusIibro i,de Dieb.Decret. cap.4, ftatim DieiSeptimi mumphos aque extollit 9 ac fexti opera damnat. De Sc- pn mo ergo hac ferie pradatur, Primum itaque omnium Dicrum Decrcroriorum Septimum dicimus, non numero videlicet, & or- dine primum, £cd pocentia, & dignitatcromnes cnim decrctoriorum nocas occupat • Etcnim plurimos indicate & abfo- lute,item cum manifcfta excredone,ycl abfeefifu, fine periculo vc- bememi;& vtpluriroumquartnseum prajnunciat . Nam fi vrina? in illo plane , vel fputi, vel dciedionis, vel appetites, vel mentis, vel fensns, yel alterius cuiufdam fimiiis manilefta contigit muta* eio , illam vtnon fimiiis in feptitnoiudicatiocomirecnr, quomodd fieri pofiet: bona, fiad falutcoi; mala,fi ad peiora portendat? Ple- wimque igitjur bona indicia euenium in die deptimo: Eteaim hoc ei precer caeteros aecedit,quatnquim nonnulh ctiam in eo morium turj&euidcnti conuerfionead peiora pergenres ,in fcquenti quo- dam decretorio intereunr. Sextum ancon diemi &rcliqua, quae (a- periusdediefcxtotranftulimns• Nonfufioreft Galenas in diei fexti opera criminando ,-qudin in feptimi Jandando, Pra?cipuuai cnim diem Crkicum cum ita parfim appeliat, vt opcrofifsimum ef* fk omnia loca v inquibuseius magnam decernendi vim prdpafet, intcgrecongerere. Inttaromnium, locus ipfum fupra re- Irquos omnes decietorios excoliiunec mirun?,qijdd feptimang lint, maxima polleanc decernendi fine indicandi virtutejvc conftac jn quauis feptimanaad vigefimum vfque. Septimus cnim, Dcci- PrtCfpHHi decreto- tint e (idles feprimus. 6i» LIBER SECVNDVS Septimus* decimuf* quartus,C‘ vigefimus funt prin- eipes De~ eretorq* mufquartus, & Vigcfimus, funt rres princlpes Dies Decrctorij: an* tccell/t tamen feptimus. Qua propter ip fum non numero, & ordi- ne,fine firu* fed potcnria, Sc dignirare ,id eft, prxftanrra& perfe* primum dccrctoriorum omnium dierum appellat. Katione fitusJocidierum, diem quart urn, primum decretorium nomina- uit & Hippocratesipfeid mnuerc videtur iit_j Progaoftids>inqujensrqiiartodie, aur dlius> miiroresquafdatnL-* fibres iudicari ad falutem y pernuriofiffimas verd ad mortem: pri- mumqj quaternarium, primum infulcum,primumue€ircuicum ap- pellat. Scptimi Ianedieimareftatcm,vel boc vnumindicar5qudd, morePrineipum,pr£Curforem babeat eius aduencum prarnuncian- tern: Prarcurfor bic ,fiue Nuncms,eft dies quarcus: Dweiiniquarti did pramunciuseft vndeeimus;dceimufleptiinus vlgefimi. Modi priomapud Ariftotelem in Poftprapdicamentis qnaruor funt: riDus moduseft*quando aliquid tempore pnuseft altcrcr& ftean- liquius eft, vauftiufo«eo>quod tempore pofterrus eft- btcundus mGduseft,quandoretr6noneommearconfeqiiutiojvt ft duo funfy bene fcqimur * vnum eflc>cum ex duabus vmtatibus duo compo- narvtur; non tamen viciftim benecondudkurjcft vnumr Ergo duo, TertioaJiquidordincdicitur primumy vtiin Oraciombus, exor- diumprius eft narrationerlitrcra; priores fylfabis: in feientijs prirr- eipia rel;quis, qua? fiquontur, & in demonftrationibus, termmi,& medium, antecedunctotum fyllogifmum>ftcuti &Enunciacio;qua eiiam, termini y poteft at efalrca>ypr lores funt„ Quarto prius air- quid tfte dieitufjquodcft melius, Sc pweftantius. Hoc quarto mo- do diem feptigm>m>prirrrum.omnium decreiorioi um raerkd appel- iauit Galenus. In eoeniro innomera? Crifes fieri foknt, vt ex bi- ftor ip con flat Epidcmkis, Galeni > Si omnium Medicorum certa experiential Qutrtus eft decre- tortus fr£Cur[o~ res FrtacL- fumdecre. termum- Quarto modo das fepeimus prim** in- ter enmes *§• Oe Die Odtauo. ditfrxta, & i 4 FVcmOttmum Criticum cftc, quotics diebus paribus ftunt 8 * exacerbitiones 5 reftatur Hippocrates lib..i. Epidcm. Sc&. Ec libro 4, Epidem. vt in die feptimo diximus ,die fex- ia*& odaua,multi deccrnebanturmorbi. Galenusiibro i,dc_j# Ebeb.Decrecor.cap.i 1. doccc, ft paribus dkbusacccftioncsfiant. DE CRISIBVS. 6i x quartoq; die Signs co&ionis apparcant, Crifim expc&andam die fexto* vel Ci hunc praterijt ,die o&auo. Sed pariim profpera Crifim die o&auo contfngere docec ipfe, eodem libro 1, de Dieb. Decret. cap. j. vbi fequentia fcripfic: Si aliquando autem in ofta- uum diem , vel decimum fubira morbi folucip incidat, fimilis fere ci eft,qua? in fexta accidacyerum raroinhis foluiturjneccum fide, nec bene,nec perfeclcjinfuper ad h«c obfeure fimul, &citra notas. Dixit, vtexiftimo,Galenas, malam Crifim oiftauo, Sc decimo ce- kbrari ,quandoaccelTjonesdfebus imparibus accidereconfueue- runt: nam queries diebus paribus acccfliones fiunt, certum eft,bo- ras Crifesdieo&aua, &decimacelebrari, iuxcaHippocratis ex- perientiam. Ottxuo, & decimo die Crifes con. tingnnf* De Die Mono. cum Hippocrate, & Galeno diximus ,diem nonum efle Criticum, fiuc Dccretorium inrercidentem s decernit enim quandoq;pra?ripiendo diei vndecimo Crifim, qua? in hoceodem fieri deberer; quandoq; Crifis feptimum prateriens, in nonum ca- dit, Eftautemnonus dies potentifiimus intercidentium dierum. VndeGalenus Iib.a.de Dieb.Decrct.cap.y.ait: Ergo in rota *ftatc interim plures , quam quadringentos homines acute a?grotantcs vniuerfos, vel feptimo, vcl nono die, Crifim habuifte confpexi: in alio rursiis anno quofdam decimoquarto,quofdam vigefimo,p!u- rimos poll morbi rcuerfionem : in alio pennultos fanguinis fluo- rem quintodiehabuifie,perfe(fte feptimo, vcl nono die iudicatos efie, Vidietiam in Autmnnoaliquandoomnes vndecimo iudica- tos. Sedhiequidem AutumnusbonamCrifimattulit. Inalioau. tern omnibus fexto die nonbonum indicium accidie • Cirni toe Crifes nono die fuperueniant, fituqiilkhabeat in medio duoruai Criticorum dicrum, feptimi praspocentis, & vndecimi fatis validi, leui cum fundamento docuit Auicenna lib.4.pait.2. Scnpnus, ieptt* D E CRISIBVS, . mus, At quin{us,mulcos videnturiudicaflfeia librisEpidcmiorum* Libro i.Epidcm.conftitur.j.fequencia fcripdt: Multi circa Anftu- rum vndccimo die iudicationcabfoluti funt j neqi his, qucc ob in- flam caufam Hex i folcac morborum rcuerfxonesj raurreruat. 6ir Dc Die Duodecimo. GAlenuslibro x.de Dieb.Dccret.cap.2. fequcntia fcrlpfit: la duodecimocnim, & decimofexto,nuIJum vnquam iudica- tunt'vidi. In feptimo,ne velenumerate omnesadhucpoffunv. In fexto iudicantur/ed turn dilfidlibusfymptomatis,& periculo ma- ximoiad h#c, abfqi fidc, inqyerfedc,obrcur£,ftnenotis,&ad ma- lum. Hanc fuifie Hippocracis, Archigenis, Dioclis , Philotimi, & Hcradid'S Tarentini, aliorumq; vecerum feotentiam3monet. Rur- fufqjait; Nam quod in totanns fepcimum iudicantem fubindc, fimul & abfolute, fideliter, rued, manifcfte, confpicuc , & faiubri- ter; fextumecontrario viderim , nonparuumquoddani dilcrimcn (inter decrctoriosdies)oftendit. Porro, audd egoquidem nun* quam duodecimum viderim iudieantcrmalius autsm quirpiam ra- rOjfimuJ & impeifecle,infirmiter,cum periculo, obfcure ,-finc Si- gnis, & male. Ncque hoc cxigoam dierum difterentram indicate Multi ftquidem morbi funt, qui in feptimo die iudicancur abfolu- te, pariter & fecure , tutd , apertc ,cum bonis Sign is, Sc dcxcrc: in duodecimo rari quidem adeo, vc nobis vili due nonduor. &, fi cui aliquando ante nos in duodecimo die Grids cucnire vifa eft, vcl imperfeda, velinfida, vel pcriculofa, vdobfeura ,vd fineSignis antecedentibus, vcl omnino ad malum accidcre vila eft. Eodein librocap.q.repctit fenunquam vidiiTe duodecimum, &decimuo> fextum iudicantem huedccernentem. Capite j.eiufdem libri ad- huc ait; Quemadmodum in his (id eft o&auo, & decimo) morbus fubitdnon foJuitur,ira neeijs ,quosftatim recenlebimus, duode- cimo , fextodecimo , & decimonono• Medicus inter hos brdincs dierum fubito non foluentium, oftaui dico , dccimi, duodecimo ti, fexti, feptimi,noni, vndecimi, decimiquarti, dccimiieptimi, de- cimio&aui, vigefimi 3 decimuftertius inaxime videtur mihi efte po- ficus* nec fcilicec ita reijeiendus, (icuchi> qui fecund# func not# (id Septimus yotens. Septimus yotens, DuodeCi- mot nec df- ciwofexto vuitc Cri•* yitf? vlUrn • Galenns, *i* eft qui non deccrnonr) :ncc itafolucre mabos tutus ,ficut ij»qui prima? funt nor* (id eft, Decretory, LIBER SECVKDVS De Die Dccimotcrtio. DTcsDccimudcrtiusneceftoraninoiCriticus , nccnon Criti- cus, fed medius inter Criticos, &non Criticos, vt iamiatn in die duodecimo G Icnum id referentem incrodux'mus, Quatv- doajenim Cnfisdccimiquarti hoc diedecimorrercio inchoate vi- fa eft, fed decimoquarto,nonhuic,rribueodaeft ex cap. 8.1 b. de Dicb. Dccretorijs. Lib. 2. de Dieb.Decretor.capJ g.imbtcilJi- mum omnium Decretoriorum Dierum efle relert* - Sed obijeiet aliquiskbrem terfianam feptem circuitibus, qul decimotenio die terminantur, abfolui. Ergo die decimorertio Crifis regularitercontingcr. Tcrtiana exquifka, feptem circuiti- bus, cum Jongiflima eft,iudicatur, inquit Hippocrac. aphor. 59. In Coacis Promotion, rem eandem , fed paulo alicer, rcpecit; Tcrtiana exa&a, quinquc,aut feptem period;s,aut nouem ad fum- mum,iudicatur* Vtroque aucem loco exeat Grorca di$io,*p*W% id eft iudicatur. : , ?i Ad hac refponfio eft facilis; non diebus, fed acccffionibus nu- merandum cfle febrium intermittentiurn decurfum, Vnde feptem circuitus integrenumerandi nonfunt, fed acceflioncs tantunw, omifTaremiftionispartccircu tus, Commode ergo /optima, aut quinta, aut nona acceftione,tcrtiana iqdicari poteft; imo quartan erfi rarius.. Licet emm ab humorc bilofo ? a quo ardens fit, nafea- accdlione/olui poteft, cum morbi iudi-» j cencur dicbus?iq quibus acccfsiones connngunr. O hiefiio, Stlfitio. De Die Decimoqaarto, Alenuslibro i.de Diebus Decrctor.cap. j.ait:Septimi na* J curam Libro 2. tie Dieb. Dcuer.cap. 2. feprimumdccimoquartofimilcmfacit. Hoccnim, inquit libiper/uafcris,ac dein experientia perdidiccris feptimo die Criffrii efletotam fimuJ, & perfetf am, ft le pcriculo, cum bonis Sjgnis a 5c crcbraro; ad hare ei, qua? decimoquarto eucnit, afsimi- Jnttr fe- dfctmum- ; quArtum-> ( magftn af- mi its. L1 DE CRISIBVS. 617 Jem, infuperquartum diem feptimieffe indicem , vndccitnum ve- ro decirniquarti. Libro j.dc Dieb.Decret.cap.r, ait: Circuitus fe- ptimani vaJidiflima funt pr#diti virtute. Hinc conftcitur, deci- mumquartum diem5quieft fecund# feptiman# vltimus s efte ia_* decernendoporentem,vtex varijshiftorijs Epidemicis,& ipfoGa- leno, abunde percipict verfratis amator. Eft enim decimufquartus, diesradicalis, ftcuti feptimus, & vigeftmus,quitres feptenarij me- rito dicuntur, & radicales d Barbaris:quoniam Crifes,qu# his die- bus fuperucniunt, diebus indicibus pr#indicantur, & reliquas per- feomnimodam dccemendipotc- (taceoi-**. De Die Decimofcptimo. DIximusinanteccdcntibus, hunc diem elTe tertia? feptimanas quartumjadedqi vi Cririca frui, more jnluper vigefimi diei indicem, Hunc diem vi Critica poIJere, do- cct Galenusex HiJtorijsEpidemicislibro 3. de Dieb. Decree,cap, 3. & quidem accurate; quoniam de hoc, & vigefimo die, non par- ua lisorta eft inter Archigcnem, Sc aliosplurcs Medicos Hippo- craticos:quia ille diem decimumodhuum indicem 1'tatuit vigehmi- prim'Vquem , Sc non vigefimum, decrecorium cfTe voluic • Ex ad- uerfo3cum Hippocrate pleriquecoafentiunt 3 dccimunifeptimum e^e Criticum, fimulq; vigdimi indicem, Galenus ergocitato iatn loco, ex Jib, 1 .Epidcm.Sed.2.Conftitur.4.tex. 18. Tequentia tran- Bulit: Gridsconucnicnti admodiim ordine pJurimis hiscontigit decimofeptimo die cum remittentibus. EtpauJo poft cxeodera lib. i. Epidem. Tempeft. a.textu Ss.fequentia transiert: Quippe pratres duoEpigenis eadem fimul hora febricitare incseperunt, Dccubuerunt iuxtatheatrum. Nacu maioris morbus fexto,lunio- -Archive- mm indi- ccm,&vi- ptmunL Cnticum efje value- 7hermani Fratre- eademho-’ ureTcaye- runt: vnus fepnmo}'d- tuWcatZ. ris feptimodie iudicatus efl; remiftt diebus quinqj alteri 5 lex die- bus akeri. Inde eadeni verique bora reuerlus eft. Poft: vniuerfus moibus vtriq, pariter decimofeptimodie in Crifim incidit. Se- quentiaexcodem Jibro i, Epidcm.tranfcripfic; PJurimis fexto die iudiciumde morboeuenit. Hemiftioneseius diebus fexdurarunr. A reditu quinto die (Drifts fubfequuta eft. Hie manifefteobferuat Crifim poft remiffionem acceftiffe die quinto 5 hoc eft, decimofe- ptimo, a morbiexordio. Sed his adhuc fubiungit Hippocrates: Quibus feptimo die Cnfts aduenit, feptem quoqj diebus remifsio- neshabuerunt: Poft rccidiuam rertiodic iudicatifunt j hoc eft , hi quoqj a?gri in vniuerfum decimofeptimo Critice fanati font; vtex Hippoctatis vet bis elate coJIigitur. Poft ha:c rursiis idem Hippo- crates fequentia fcripftc:Quibus indicium quinto dieobuenit febris feptem diebus remiftt: deindc reaerfa tridoum eos cxercuit, rurfus die vno remifir, altero redijt. Et his decimofeptimo die de niorboindiciumcontigit, vtex diclorum dierum re&o compute vnicuique perfpicuum fit: Qiiinetiam, inquit Galcnus, alios quof- darn fexto die Crifim paffos feribit; fex item diebus morbum remi- fifte: deinde reuerfum tribus diebus occupaftdpoftea remififTe rur- sus die vno: altero ipftus recidiuam acciditfe: ideft 5 decimofepti- mo,in quoiudicium faCtum fuit, Veriim alios quofdam fexto die indicates efte commemorar: feptem diebus moibum poft h«ec repetijfte: & quarto die, hoc eft 3 in fumma decimofepti- ino, Crifi fuifte difeuftum. Ca?terum non ccntentustoto hoc fer- mone Hippocrates, etfteoipfopoffctmagnopere oftenderedeci- mifeprimi diei fortitudincm in iudicio 3 intulit iNulliaegroto hac rarione recidiuam efte faCiam cognoui. Quare3 inquit Galenus, non folum frequenter decerneredecimufTepcimuSjred ctiam firmi- ter} idoneus eft. Non igitur eft ex decretorijs Coincidentibus, fed validiSi&primis annumerari debec. Haec prolixeinueftigauitGa- knus,non {olum, vt probet dedmumfeprimum efte Criticum,fed vt efte vigeftmiindicemj& vigeftmum3non vigeftmurnprimum ,eftedecretorium. Scabilita enimhac dodtri- na,corruct Dioclis3& Archigenisopinio 5 qua?decimumoChuufn Criticum, ftmulqj vigeftmiprimi indicem ftatuir* C*rterum3 verba vitimo loco ex Hjppocrate translata, non funt duscontextui valdccongrua, vt ex his eius verbis conftat: Neque D E C R I S I B V S. 6ig Sexto die multi tu- dicati. Dies re• rmffioms 'vnci cunu> die bus fe~ bris enu~ merat. Decimuj- fcptimus eft valtdus decreto- rlus* 6 20 quempiam noui fupcrft item fuifte, quem rccidiua? rite fafta? non-* reperierint: omnefqj fer uabantur, quos equidem noui, quibus hoc genus reddiux eucnerunt. Ncquc a'grotam ium hoc modo quem- quam noui,quem recidiuaiterum repetijt, Plurimi,quipeficrunt a?gri,fcxto die funtdcflindi: vt Epaminundas , SiJenus,&PhiJif- cus Antagorei filius. Ha?cmcJius rem cxponunr,quam verba ha?c a Galeno citata: NuJii argroto hac ratione recidmam efte fadarru-* cognoui, Sed animaduerfiore digna funt, qua? ex Hippocrate in antece- dentibus tranftulit Galenus. Frequenriftime enim die fcxro fada fuit Crifis ad meliorem ftatum, quamuis recidiua deinceps appa- ruerit, non foJum in morbis rccipiennbus indicium die fexco, fed etiam feptimo. Cur ergo tam feruenter Ga Jcnus, vt in die fexto vi- dimus , in diem fexturo perorauit ? quocunquc enim modo febrfs rcmiferic, periculum abefte fignificat, vt teftatur Hippocrates Jib. 4.Aphorifm, 43, Sed remittebat modo per fex, modo per feptem dies, dum ad meJiorem ftatum die fexro Crifis fierce. Ergo peri- cuJum abefte remiftio ilia fignificabatj vt experientia compertu eft. Kotandum pr£terea,Galenum enumerate vnd cum diebus, in quibus morbus argrum maleexercebat, diesremiftionis* & febre vacuos ,vr decimumfeptimum Criticumconftitueret; cum tamen alibi contrarium obferuec vfum numerandi dies Non enim dierum,fed acceflionum numero febres dimetitur inter- mittemes, vc fuperiusmonuimus. Vnde Hippocrates nonqua- tuordecim ,aut quindccim diebus tertianam terminarr docuit, fed feptem circuitibus, aut feptem acceflionibus • In quartans fimiJi- terdecurfu,quis inter morbi diesenumerare auderet intermedios binos dies febre vacuos ? Im6,quod durius eft,& longe difticjJius, Galenus lib, 1 .dc Dieb.Decret.cap. 13. & vltimo,exponens apho- riftrum 23. lib. a. in quo quartumdecimumabfoJuteacutis termi- num ftatuit Hippocrates, docet cofdem morbos quandoque, tan- qudm fubmerfoslenco, grauiqjmotu , in primoquaternario pro- cedcre; celeremque fuum motum ineboare vel prime, vcJ in fecun- do quaternionejadeoqidecimofeptimo,aut vigefirao decerni. Sed reuerahunediem decimumfeptimum, aut vigefimum morbi, effc dccimuraquamimacuti: quoniamfolidies ,in quibus celeriter ,& vefaementer morbus mouetur, numerandi fum, reiidis prim is die- LIBER SECVNDVS Vifficul las. Jil eras difficult as* bus ,’nquibus morbus lento gradu procedebar. Hzcfane, falua Galeni pace, mihi non medincrem pariont difficultatem,dum eiuf- dem Galeni fentenriam ample&or, & tucor. Veru.n Hjppocrares Jib. 2. Aphorifm. 3 6. manifeftiflflmc diera decimumfeptimum inter decretorios enurnerauit: eumq; diem in- diccm ftaruit lib.2. Aphorifn). 24. quern in antecedcnnbuscitaui- musj & tranfcripfimus: Conremplabilis, Inquit, rursus decimufte- ptimus, quippe quartus eft a deamoquarto, feptimusvero ab vn- dccinio. Licet enim diem vigefimum ibidem exprefse non nomi- nauent, perindeeft , quoniam ftatim in aphonTmi exordio ait: Se- prenorum,ftuefeptimorum ,fiuehebdomadis, quartus eft index. Sed decimuftcptimusjcx ipfo,eft tcrti*,hebdomad£ quartus.Ergo & index. Tertia? verohebdomadis vltimus , eft vigdimus. Ergo decimufteptimus eft vigeftmi index, vt quartus fcptimi, Sc vndeci- iriusdecimiquarti. Libro i,de Dicb. Jenus, Criftm,qua?quandoq;decimumquartum praterijt,decimo- feptimo aduenire. Libro denique 2. de Dieb.Dccrct. cap.4. alijs Hippocratis teftimonijs diem decimumfeptimum decretoiiumef- fe* Sc indicem, dccer. DE CRISIBVS. 6ii Solatia fa* f‘^cratur% Decimuf* feptimus eft vere aecreto- rtus, dr index* De Die Dccimooftauo. S Xante Dodrina antecedent!* de Die decimofeptimo,dies deci- mufodauus decernendi , fimul atqi indicandf poteftate defti-* ruitur. Libro 2,de Dieb.Decret.cap.4. varijshiftorijs Epidemicis banc dodrinam confirmat Galen, Nullum enim fortius argumen- turn eo, quod ah experientia defumitur. Ciim ergo certa experien- tia in varijs a?gris variarum tempeftatum comprobauerit Hippo- crates, die decimofeptimo3& vigdimo,p!ures bonas, Crifes contigifi'e, decimo autem odauo, nec vigdimoprirao,vllas fuperuenire, decimufodauus, & vigefimufprimus ex albo decre- toricrum dierum delendi erunr. Quod autem decimumfeptimura cum deamoodauo conferrct Hippocrates ,quodq, ilium hocom- nimode potentiorem experientia oftendiflet, non modica lis inde orta eft. Iu>.ta tamen vtramque fententiam,Hippocratis nimirum, & Diociis ac Archigenis > Galenus libro 1. de Ditb. Decrct. cap. 13.& vlt.fequemia fcfipfit: Confiderandura autem hie totius mor. LIBER SECVNDVS 621 bi motus3aliaque fymptomataomnia,&indida, vtrucn decimofe-i ptimo, vel etiam decimoodauo Crifis fperanda fic,an longius pro- Bre^ura: intcrdumcnimin hisquoq; iudicatur ,plerumque vigcfi- mOjinterim vigefimoprimo, Index autem anborum eft decimal*- feptimus , & magis vigefimi: decimufodauus autem folius vigefi- m,pdmi. Ha?c enim de decimoodaoo 3 & vigefimoprimo 3 in gra- tiam grauiflimorum Viroi um, Dioclis 5 & Arch?genis3 non ex propriafenrenria,pronunciauitGalemis ,qui exprefse duos didos es onjn| abigendos a cenfu dccretoriorum dictum docet. Videtur *cimooifa~ uo, C vi~ gefimopri- 7e vi£m Crit team, Dtibto oc~ curutkr, De Die Dccimonono. Die dedmanona nemo,quod fciam,iudicatuseft inEpidcmijs: adeoquenullaro ei Cnticam vntutem concede Gaknus. De Die Vigefimo, ... r y IveitMOy qua dr age- fimoy or o- KonTuTli* nidicati font. Dies vlgefitnus acerrimum inter multos ccrtamen excitauits Eum Criticum die experientiacomprr bauir Galenus Aphonfm. 71. & in Opcre de Dkb. Decretonjs. Et Hippocrates Iib.i.Epidem.Sed.i, fempeftare iequentialcripfif: In- ter eosautem,quibus erant brtuiffmi moibi5ijad vigdimum diem iudicatione roluehantur,pknlqj veioad quadragdimutnjnonnul- Jiseriam ad odogdimum , Eft vbineftequidem 9 fed errabunde, & nulla obferuata iudicatione quibufdam deftnerent. quoqueplurimis9quiE non longo poft interuallo reuerfiones fecerunr, ijfdemq;dierum ambitibus poft ipfas reuer- ftones iudicabantur,earumqi nonnulla? #gros ita preduxerunr, vt fub hyemem affligerentor, Ex his aucem omnibus,qu. in hac tem-» porisconfticutione ddcripn font 9folis tabidis lethihacocigerunt, in al js verb febnbus nequaqudm obuenere lechalia vlla. Eodem lib.bed.j.tempeftate 5.tex, 65. ait: Erant qui fextodic morbore- gio afticerentur s fed his purgatio profoit per vdicam , vel curbata aluus, vel larga fanguinis eruptio: vt Herachdes, qui apud Anfto- clidem decumbebatjcui pernaresfanguiserupic 9 aluus foie ta ,& per vdicam eft purgatus: Vigdjmo autem dieiudicatuseft longe aiicer.ac Phanagoreon feruus9qui9ciun nihil horum ipfteue- Crifide-* fiere qua- icIdiaT Morbus regiuima- ubusva- cuatiom- hatCfHhci~ ter, DE CRISIBVS. 6*3 niret ,pcn*jt. Hcce Herachdes vigefimo die frliciter iudicatus tri- plidfuperueniente Cnticaeuacuatione , ha?morrhagia 5 alui pro- fluuio, atq; vnnte pariter profluuio , Die aurem fexto morbus re- gius5 fine Icterus, multis ante tempus debitum j nam vt Criticc fuperueniat, dies fepcimus expe&ari debet. Vnde H ppocrates lib. 4. Aphorifm, 62, Quibus in febribus morbus re- gius ante diem feptimum accidie, malum. Morbus regius, inquit Galen, in Comment, fir aliquando iu d icatoriii5jdcponente nacuri in totum corpus 3 & in cutem 5 flauam bilem : aliquando etiam fympromaj hepate male fe habente. Ipfius vero hepatis vi- tia3 ex quibus morbus regius foktadueni'c5tria funr, fcirrhus3 in- flammatio , & obrtrudio. Vcrum feirrhus quidem diutinus mor- bus exirtimnflammatio vero;& obrtrudioj etiam repente fieri pof- funt. In Commentario poftca docec Gaknus5 impollibde efTe an- te diem feptimum b;Jem ad cutem Criticc cuacuari. Vnde infer- tur5 diefcxrofenrcriticcjfi non fymptomatice, bilem in heparc_jj> colledam ad cutem fuifie deturbatam ; Sed per alias vias corpus rursiim Criticeeuacuatum idonee fuifTe. Eodem Jib.i.Epid.Sect, 2.tex.84*Fequcntia fcripficHippocrates.* Quibusautem tubercula (crant parotides)fecundum aures eflenr 5his die vigefimo iudica- bantur: rertindia omnibus funt 3 quibus non fuppurarunr, fed ad veficam deflexeruat, Cratirtonavkej qui apud Heracliumhabita- bat j Sc Scymni Pi&oris ancilla? } fuppurarunr parotides 3 Sc obie- runt. Quibufdam feptimus dies indicium atculit 3 nouem diebus rcmirtionesfuerunc; port repetitionem morbi quarto die Crifis ad- uenit, in vniuerfum videlicet vigefimo. Ad hos deincepsaddic nonnullos(inquitGaIenus lib. 2.dc Dieb.Decret.cap.3. vbi Hip- pocratis textam dare tranferibir):Quibus feptimo die Crifis appa- ruit, fex diebus remillioncs, mox repetitio morbi 5 deinde feptimo indicium. Summatim vigefimo. Portea pauiuliim progreffus Hip- pocrates (tex.8 5.)aic: Hyeme fub Solftitium Br(jmale}& vfque ad febresardencesperdurabantj&Phrenitides.’inulti diem fuum obibant; iudicia tamen variarunt:&pJurimis die ab ini- tio quinto iudicabatur, quarto intermittebat, repecebat5 ab recidi- ua quinto iudicabatur; nuirerus dierum totus quatuordccim. Arq; pueris plerifque,£etate etiam prouerepecebat quartodecimoiiudicabatur Triplici [aperae- niete_ tit- Morbus ™Sit4Sante apparent, ™4um. pamides vJ”efyfno( proflmio. Rccldiu& c™u™ter dicata. Reddiaru, 6i 4 LIBER SECVNDVS Qaa dra- gs (im 0 re- cidma ter- mi a at a. / exatfe vigeft no. Quo J ftqui fuperrigerent circa vigeftmum diem, his iudicabatur quadrageftmo, Superriguerunt autem plcriqj fub iudicium primum, Aliqui fuperriguerunt a principio fub iudi- ciunrij & in rccidiuis vnd cum iudicio. Duoab Hippocrate,textu fuperiori 84.notatu digna, cum Ga- leno incommentario, ob/eruanda. Nam parotidas , mquit Gale- nas, curatase(Tecicra fuppurationcm , excretionibusper regionem inferiorem, exemplum eft parum frcquens. Eius tamen nouira- tem excedit,quod in hoc Icrmonefcripftt, Cratifton .iftfern , & Pi- (ftorisancilJairkcurnrubcrcuIafecundurn aures k, Nam cum hac dotfrina pugnac altera H ppocratis fuperiustex. 45. celere iudicium , & fecuram famtatem pro- mitfunf. Galenus confequutiue huic obietfiom ftc refponder;Sed ncnunc quidem caiifa* fcbrium , qu# intra venas cont neientur, erantconcofta? Cratiftonache , & andlke piCdoris; nam nonobi- rcnf. Ar parotides erant tamen mature , quod infrequens dfe, & dcbere memoria tencri dicebam. Nam pofte ticn quapiam in par- te priuarim concoCtionem,toto morbonon concoCio , non eft du- bium. Huic doeft; ina? aftiniseft altera, quim habetGalenus lib.i, dc Cnfib.cap, 18. in hiftoria Anaxionis , Sc 1 itcris do- lore afFcftij vth.bccur Jib. 3, tpiJcm,\ti. 3, ux. 79. In Abdciis eratAnaxion, qui habitable circa portas Thracias. febns acuta inuaftt horninem: iatens dexcri dolor continuus aderat: tuJfis ficca, prnnis d*ebuy: ftdbundus erat,& peruigil; vrin#be- necoloraise, tenues ,& multa*. Sexto die delirauit, dconcalefa- (ftionibusnulla fkbatdoionsrcmiftio. Septimo diegrauius k ha- buit: nam , & febris intendebatur, neq; dolorcs minuebantur , & tuftes infeftabantidiffialcmqi habebat anhelitum. O&auodic ve- nam in cubito fecui: fanguis multus efftuxit, qualem oportuit; do- lores remifti font* tuftes tamen ticcx infequebantur. Vndecimo au- tem diefebies£;dla? lunt minores,parumcircacaput fudauir :tuf- ks, & qua? exibant a pulmone humidiora erant: deumoleptimo ca?pir quo'dam pauca concoefta expucreJeuatuseft. Vigcftmo fuda- uit, febre Jiberatus eft; peft hanc Crjfim Jeuatus eft; ftriculofus ve- to erar, ncq,d pulmone bona: erant expurgarones. Septimo & vi- gefimo febris redijf, & tufljjrieduxit concotfa multa; vrinis fubft- dentia multa Sc alba, line ftci reftitic} Sc bene (piians fadus eft. Res rar parotides crudas per in fern as euacuatio- nes ter mi- navi. Parotides matura e- rant , fed humor iru vems oc~ clufas, qui febre ca%“ fahaty non erat cottas: mrrtHus idco &ger. u4naxioni fetta vena hberahter\ ottaao die, T ngefi~ moquarto jinaxiorLj pleurinde laborans* per fudore fanatur a recidiua. Quarto & trigeftmo die fudauir per totum corpus: fine febre rcfti« tit, atqj ex toto iudicatuseft. Huic fane, inquit Galcnus,& alia, quemadmodum fuppofuimus , videntur aduenifte. Et de vrinis, quamuisnon pluries(queinadmodum confueuit in alijs o?grotis) fed bis faltem mentionem faciens, in principio quod tenues eftent: in feptimo & vigeftmodie fubiungens, vrinis iubftdentia multa, . &alba: palam facir, inquit Galenus, turn primum exquiftce codas vrinas minxifte: propterea igicur (vt & antea dixi) in die vigeftmo Criftm quandam habuit, fed imperfedam quidem, quoniam in_* decimofeprimoc^pitqmtdamcodaexpuere, non tamen Integra Crifts fubfequura eftj quoniam nec exquiftta codio vrinarum , auc fputorum: propterea igitur inquiry Erac autem ftriculofus, atquecx pulmone non erant bonaeexpurgationes. Hie igicur nobis ad me- moriani rcuocans, quod rededidum eft (lib.2.aphor.i2,&Jib.2. Epidem.Sed. 3.) Qu*e relinquuntur in morbis poft Criftm , reucr- ftonem facereconfucuerunt: vnde ait inhiftoria Hippo- crates: Septimo 8c vigeftmo redijc febris,tuftijr., eduxit concede multa , vrinis multa fubftdentia alba , fine ftti reftitir. Nam cum antea dixiftet5qu6d in tempore intermedio poft vigeftmum diem, & ficisremanftr, 5ca pulmone noerant dein. ceps inquit, quod in feptimo & vigeftmo die, fada reuerftonc , fe- bricitauic,ftnefttiautemreftitir, & bona expucrecarpir, in vrinis fubftdentiam habebat multam, atquc albam . Hoc igitur eft qubd priiis diorbatur,qudd videlicet in morbis febribbus tale quid acci- dit, quale in fuppurantur, inflammarionibus. Sicuti enim ibi(id eft Jib.2,aphor.47.) doceturab Hippocratc:Cum generator pus,&doiores,& febres, pra?cipueconcingunf:ira & hk, dura..** concoquunturhumorcs, qui febrem inducunr • Sic igitur, & in Anaxione,quantum exprima ilia Crift defeda(fada die vigeftmo) i relidum crat, hoc rursusdferucTcens incodionis tempore, illam1 febrem generauit (vigeftmofeptrmo die), qua? anreccftit.fecundam Criftm fadam die tngeftmoquaitp. Hoc verb d natural! calore, non autem febrili, prouemfte, dierum natura non minime indica- bat: PrimCmi enim vndecimus bonam , fed obfeuram inca?pit co- ‘ dioncmideinde decimuftcptimus Signum codionis manifeftiusj oftendit; deinde vigeftmus Criftm, imperfedam ; Poft hunc verb feptimus & vigeftmus. Integra codionis indicia dedit. Propterea D'E CRISIBVS. 61% I I y igefimo Cnfis im- perfet1 fed diuerfa Joca in corpore occupances> quocidieprocreant, quorum omnium concodioneceffaria eft , vt atgto fanitas reftituarur, Igitur cum £eger Picuritide laborans, gc- niino infeftecur morbo , &inflammatione pleura; fine membrana: inceriusfuccingentiscoftas 5 Sc febre fimul acuta, fiiam caufam & mineram in venis, Sc artcrijshabentc, non folumcodiohumoris humorisin vafisocclufi , requiritur, vt a?gcr faluerur. Res vifa fuic in Anaxione,cui odauo die venam in cubitofccuit Hippocrates,quod die feptimo male fehabuerir. Vn- decimo quxdam codionis 1 udiincntaapparuerei quia co die inc#- pit iiquida qua?dam expuere. Decimoquarto non conualuit, fed ded mo feptimo fputa cxcreuir pauca 5 fed coda, qua? indicabane Pleuritidcm fuifie in augmcnco, Sc extra principium. Die vigefi- ma fada fuit Crifis, fine fubica mutatio, non ad integram falutem* fed ad meliorcm ftacum, vtoftenditrecidma fada die vigcfimofe- ptimo 5 in quo Sigoa apparuere, tatn in fputis, quamin vrinis. Sputa ergocodioncm indcabantmateriecfouen* tis inflammacionem fiue phlegmonem j fubfidentia , fine fedimen- lum album & copiofum in vrina apparens, codionem materia? fo- uencis febrem: Cum vtraque materia vtrumque morbum, phlcg- monem feilicet pleura, Sc febremcommittens, paulatimeuacua- ictur 3& intcgreconcoqueretur vfqj.ad diem feptimum fequentis Ter fudo- res etiartLj tenmores humores febre rau~ fantes eua. euantur. mamfefla, O’ perfects t> E CRISIBVS. 6ij hebdomad#* qul erat morbi tr/geftmufquartus, in hocnaturatriu* phans vltimam manum operi adhibens iudicio morbum vtrumq; fuperauit, fudorem excitanscopiofum, calidumque 3 per vniuer- fum corpus. Skenim morbi vtriufque feminaria protinusaba*, da funt. Non fine rat lone Galcnus fuperius admiratur* crudas paroti- das nullum codionisrudimemum in fe pr#monftrantcs3curari per cxcreciones fadas dcorsiim per vias vrin#: nam cum parotides cf* fent abfceftus3morbiq;diftindia febre3concoqui raaturariqucdc- beret materia in cisinciufa * #queac ilia 3 qu#febrem in venisfo- uebar* vt Critice fanarentur. Nam * vt in fuperioribus f#pe pr#- monuimus, ftue Critice, & falubritcr 3ftucper fimplicem folutio- ncm morbus terminetur 3codio humoris incluft femper ncce/Taria eft. Maioremadhuc admirandi anfam tribuit aliud Hippocratis eftatum, parotidesad fuppurationem peruenifTein Cratiftonade, & Pidoi is(autFulIonis3vr loquitur quidam)arcij]ajhostamen po- ftea pcrijfte. Solutioncm rei dedit Galen us 3 argros hos obijflc ra- < done febris, cuius caufa in vafts occlufa codionem non recepit; proindeqi febris nacurarn longe fuperaqs, cegros enccauit pr#fa- tos. Anaxion verd 3 etfi duplicimorbo Jaborarer 3 quia tamen de- nud y tarn in fputis 3 quam in vrinis ftmul, S/gna apparucre ccdio*. nis3 &confequenter falutis3perfedeconualuit. Duo in pr#fata Anaxionis hiftoria notanda, Primum , Gale- num nullum aliud pofuifte Signum impeded# Crifis fad# vigefi- j mo die 3 praeterfttim ad vigeftmumfeprimum { diem, Et quidemiuxta Hippocratisdodrinam 3qui lib. 6, Epid.y Sed. 2. Sementia 3 ftuetextu g.inquit: Qponiameprum3qu#pro- j ftuunt 5quid intus relinquitur 3 idcircofttis intus remanet, &oris f ficcitas 3ac infuauitas, & cibi faftidium, Hadem ergo accidentia ; fineCrifiapparentia, femper humorum fuperfluitatem indicant: f vtexhac, &alia Hippocratis ly.colligi- % tur; Non febricicanti 3 inquit, cibi faftidium, oris vencriculi mor- fus, vertigo tenebricofa3& oris amaricudo, purgatione per fuperna opus eftfe ftgnincanr. Secundum, quod obferuari debet 3 eft, quod Galenus pronun' ciauerit, humores fuperfluos intus in corpore relidos3tcmpore_j5j quo concoqountur efferuefcere vi natiui caloris, non verd febrilis. Duhio ce* cunt tar. Sit is » cihi faftidium, & oris in- (h amt as indicant hwnorema morbiftcu non fmjfe purgatum integrh 62 s liber shcvndvs Id ipfe no aliunde colligit, qudm ex co5quod diebus indicibusco* ftionis Signa apparuere , & diebus vere Criticis fada fuerit Crifis. Ha?c do&rina fuauiter, & benigne interprttari debet ,* nimirum-*, tunccalorem natiuum pra?domin:m materi# morbific#, &ca!ori fcbrili putredinofo. Nam a folo calore natiuoferuorem iftumex- citari, codionemq; humoris celebrari, eft contra ipftimnnet Gale- num Jib. 2. Aphorirm.47. vbi pus male olensd putredinofo calore fteridocet: veram alimenti codioncma calore natiuo* pus veto Jaude dignum, ab vtroque calore, naturali fcilicer, & febrili ftmul. Galeni verba funt h#c:Pus ex fanguine or turn habcc, qui femima- Jam (vt quifpiam dixerit)habet tranfmutationem, Nam mala fim- p Jiciccr j cum putrefadJionejftt olida;ficuti,qu# ftmpJiciter optima, eft ipfa nutritio partium animalis: at, qua? pus generat, medium inter has obtinet locum: ncq; a foio calore extra naturam , neque 3 folocalore fecundum naturamprccedens. Mixtus enim quodam- modd'ex vtrifqjeft calor inflammationis. Fitautem dolor,exten* ta fimul 5 ac calefadta piarccr naturam inflammara particula. Fe- bres mo fcquuntur principio (id eft Cordc) concalcfa&o : & h#c ambo continguntcx quadam vcluti ebullitione, arq$ fanguinisjqui,vbi cx totoexuftus fuerit,refiduueius fit pus,quem- admodum exiignorum exuftione cinis: atque ided tempore ilia dolores iedancur, acfebrcs,pr#fertim cmn pus fuerit excrctum,vt- poteiam confumptaquidem materia, extin&aque ilia igneacali- d i t at c *3. Galcnus vbique vrinarum fedimentum cum pure comparat. Si- cuti ergo pus conficitur ex fanguims craftiori parte putrefada, re- foluta per poros parte tenuiori, & maxime bihofa , calons natiui, fimulq; caloris prater naturam opera , fimiliter fedimentum vrina- rum , non a calore naturali foio , fed ab hoc prarcipue , 8c a calore prater naturam fimul generatur ex humore putrefado , 8c febrem generante. Et ftcuti in Phlegmone dolor a diftenfione partis, fi- mul Sc caiore,oritur,& diftenfio ab humore inclufo ebuliicnre ftue efferuefeente, maioremque locum ided qu«crenre, irainfebnbus continuis & ardenribus fit,Sanguisautcm vniuerfus immodice in vafis feruens, eadem vafa diftendit, cum rarefaCf us maiorem ex- poftulet locum, fcxhacaurem vaforum diftenfione dilatationeque, fimulque ardore vaporum fuiigiaoforum adurentium, & exitum Tus non a folo calore natiuo ge- neratur* Dolor y & jsbris dam pus fit vri- de. Dolor is/S’ Jebris cef~ fat io. V rinarum fecit me<:um k vatiuo > 0T prater no,' Hiram. Dohr qui- dam inter- 9tus in wa- fts cotinue jtbrtcitan- numwudt* DE CRISIBVS. 6 quarentium, nafeitur interna ilia anxietas, & inquietude tanta, vc afgri in vnolocodiu ftatenequeant: fefeenim voluunt,reuoJuunt- que s quad Temper, in lefto. Ad banc veto anxietaccm & mole- ftiam , accedit&alia qua? in cordis vcncriculis nafeitur propter confimilem, aut multo maiorem qui- dem perpetud fouetur a vaporibus calidisex vafis ad cor continud tranfmiffis. Phlegmone vend, Tola dum vexat, febrem efficit fym- J ptomaticam , partes paulatim calefacicndo, donee tandem calor ille prater naturam ad cor perueniat; per vafaetiam ex parte in- flaramata quidamcalidi & adurenres vaporesad cor transferua* tur , qui calorem adaugent pra:cer naturam , in cordc 5 iam accen- fum. Vt vt fit, quidquid ex mafia fanguinaria inflammata corru- ptum eft, & putrefa&um , caloris poriffimum natiui opera mitiga- lur, fubigitur, & in quandam lubftantiam, vaforum albedinem rc- ferentem ,redigitur, vnaqjcum vrinis rursusexcermtur, &cum puri probe confedo, materia ilia a vafis integre fuba&a, &cum vrinis excreta, aflimiletur, & pus nequaquam a folo calore natura- li, fed ab hoc, fimul & calore prater naturam , conficiatur, bine eft, vt humor ille,qui ledimentum in vrinis dicitur, a natural] ,fi- mul & prater naturam calore in talem ftarum & naturam redaftus fuerit • Vei urn,quia fedimentum album, la?ue, & a?quale, natu- ram longe fupciiorem efle morbo demonftrat, ided Galenus fer- uorem ilium humor urn d calore nariuo, vtpote pracipua caufa_*, non a calore fcbnli fieri dovuir. Dum enim viget vaforum natura, fit fuperfluorum humorum quaedam concoclio, in quantum ijdcm humores concoqui poflunc, vt a bonis fuccis feparemur integre, rursiisque cxcludantur, Hxc omnia, vna cum Anaxionis hiftoria,non mediocrem adfe- runtdaritatem ijs >qui tempora moiboruoi, &perfe&as imperfe* dtafque Cnfes difcernere cupiunr. Vnum ex ardent tty aut vehs* menus fe- brts S ignis eft,mvm lefts loco quiefcere non potfe* Cal erne ex\>oniturt Dc Die Vigefimo, & Aiijs. De Die- bus Deere. torijs vfqi ad decs- muwquar- turn> nulla controuer- f.a» ET G, qua? df<5la funr, fufficerent, alia tamen ceftimonia cx Hip- pocrare,cum Gaieno lib.a.de Dieb. Decree, cap. 4. in fauo- rem diei vigefimi, adderc placet. Etenim, inquic Galenus s vfque ad decimumquanum nulla eft de Diebus inter Medicos diftenfio. 6} 0 LIBER SECVNDVS Vcrum fequentium hos ordo totus ab illis confundicur j quia noft* nullinonadcdexperientitfmentem, fed ration! foJiadhibcnt;quo fa&um eft,vt intcgrashebdoniadas putenteftecomplicandas. &c. Ordinem verddierum experientia comprobatum ipfe ex Hippo- cratis varijstextibusEpidemicisin medium proferc. Lib. 1. Epi- dem, Seft. 2.tex. 76.bxchabentur:Phrcniticis autem , qusfupra funtfcripta, omnia non acdderunt. ludicabancur fere die vnde- cimo* nonnulli vigeftmo. Ecdem Jib, Sc nono fudauit, iudicatus eft, & acuta febris,qua laborabat, rerni&: quinto rursus die, ideft decimoquarto, redijt febns,ftmul* que fplen intumuit: diedecimofeptimo per fudorem iudicatus eft. extu ecluent‘2*• Philini Vxor,qu* filiam pepererat, quasque ex natur* pradcripto purgata erat,decimoquarto die a partu,igne ftue febre ardenre correpta eft; decimofeptimo die intumuit, vigeftmo obijt.Textu 22efequenti,Epicrarisvxora?grotabat inftantepartu; team die ftliam peperir, Poftridie partus earn febris acuta inua- fit;& rursus vndecimo fudauit ,minxitrncliuscoIorata ,qu«emul* cum habcbant fedimenti ,commodius habuit. He rursus; Circa iem v,toe^mum^ePtirnum febre erat libera : Vrina fedimentum habuit. Et rursus; Quadrageftmo die pauca vomuit biliofa ,iudi- cata eft: & ab igne liberata prorsus eft die o&ogefimo. Textu 2 3. Qconadtides o&ogefimo per fudores & vrinas iudicatus eftsquan- quam antearexagefimoper vrinasiudicarusfuerit/ed imperfe&e. Textu 24. Meton die quinto per hamaorrhagiam iudicatus eft. Textu 27. Quadrageftmo die Clazomenius iudicatus eftperalui profluuium tenue, & per vrinas; ficuti antea Grift imperfefta , die vigeftmo, Libro 3. Epidem.Comaicnr.i. tex. 23, quidarn in De- ajcjs horto decumbens vndecimo die fudauit a febre liberatus; de- cimoquarto redijc febris: quadrageftmo per alui fluxum , & fudo- res iudicatus eft. Comment.3. rex, 77. Quarto die per fudores Pe- nc*cs iuc^icacus • Textu 78. Abdera; Virgo in Tempi! veftibulo dccumbcns, vigefimofeptimo die, per fudoresiudicaca eft. Tex- cu 80. Abdcra? Heropyto, centcftmo Sc vigeftmo, aluifluxu, Sc rursus mediante dyfentcria iudicatus eft. In textu Hippocracis bifeenteftmus, non centeftmufvigeftmus,legitur; Ga- lenus catnen, Sc re&e, centeftmumvigeftmum enumerat. Nam VruUct- 7efimo lJie Crifts, N«no Cn. Decimofe• ptimoCr.* Vhilml xor ob'ijt. Vndecimo C - fepimo Crifis. Quadrate- Ottov}!'- mo Crifis. Die qJnto Crifis. (hiadraje. Vtgefimo. * Vndect- m°Outdrquiad vigdimum diem raro perueniebanr: ad vigefimumquarrum feme! aliqui proccfsere. Vnde vigeftmus3 & vigdimufquartus in illo libroreperti font dccretori;. Libro 6.Ep - dcm. nonfiemenno dccimiodaui ,auc vigefimiprimi. Si iarn 5 in- quit Galenus, & quinti libri meminifle conuenitjcuiufcunque foe- ‘ rit,hketiam 50, font vniuerft a:gri>nuilusautem ipforum vel dc- cimoodauo, vel vigefimopriino3 vel, vt fummatim dicacn,in alio quodam huiusgenensdieiudicaius eft. Vndeipfeiib.i.Hpidcm, Commenr.3.rex.2 2.vxoris Epicratis3qu£odogdimo die judicata eftjhiftonam exponens5ait; Quarcfac meminens, id quodexperi- mentaatceftantur, diem quadragdimum, &o(ftogeftmum dccre- torios dfc: & mendacium eft 3 nec experientiaapprobari 3 integris hebdomadibus Decretorioru Dierum rationem iniri,aJioqui enim alter &quadrageftmus, id eft quadrageftmuftecundus, fexagefi- mufterrius, & odogdimulquartus indicia, non quadragdimus;fe* xagdimusj oclogdimus afferrenr. Certum enim eft Hippocratem alterius ordinis non meminiffe in Epidem.in quibus vfu 3 & experientia dierum omnium virtu* tern exadtifime acquifiuit, &expofoit. Alter enim ordo, de quo Vigefimo- quarto. Vigefimo- primo vm- ca mal(tj Crifisfu- peraemt, vti [ecudo die, O' vi- gefimofe- CHtido» c£* omni- bus fieri potef}- FaUa e~ numera- tions cm- niu libro- rum E\> d. O’ uiuthv- rum eora- de narrat decimo- oliauo, nec vigefimo-, Crifim vl- lam vifiam #• Mentiun* in- tegral heb- domadal cnwmrat. 6$i LIBER SECVNDVS quandoque Gaknus loquitur, eft ilk qui comprehends dccimum- o&auum diem, & vigefimumprimum, necnon alios his re/ponden- tes. Si autem vigefitnufprimus eftet decrerorlus,fim'Jifer quadra- gefimuftecundus, &non quadragefimus (idemde reliquisdiccn- dum ad ccntcfimumvigefimum & kxtum diem) quod eft Hippocratisexperientiam. Ergo folusretinendus eft ordo ab Hip- pocrate vfu & experientia inuentus, qui eft ordo decimi/eptimi. Sc vigeftmi: Nam decimufteptimus vigefimum indicat,& deerctorius eft inuentus: imo duplicatus aliom veluci procreat Ojem Decrcto- r;um,trigefimumquartumjficuti dies vigefimus multiphcacusqua- dragefimum , fexagefimum ,o&ogefimum , centefimum ,centefi- mumvigeftmum. Vode Gaknus lib.s.deDieb. Decree, cap gefimum ftatuitperfe&um circujtum , feptimum non aded , quia muIciplicatus circuitum quidemnon ignobikm, dccimumquar- tum,conftimitj terramen auftus intcgre,vigcftmumprimumiqua- ter, vigcfimumo(ftauum5& fiede reiiquis. V gtfimus ergo eft per- fedlus circuicus , crigefimufquartus decimoquartocorrelpondens, quod codcm modo , quo hie in ordine ad vigefimum coinponen- dumfehabet, ita crigefimufquartus ad quadragefimum ,minhs perfe&us. Quod autem trigefimufquartus circuicus ftr, patet ex Hippocratejqui inPrognoftico,Se«ft. hoseadem ratio- ne,eademq; addicione ,primus ad quatuor& ttiginta dies per- uenit, Primum coim ( inquit Gaknus) dixie tngefimumquar- turn poft vigefimum, vt circuit urn, non vt Diem Decrecoriu n_*: quoniamSc vigeftmufquartus, Sc vigeftmufteptimus, & trigefimuf- primus, poft vigefimum eft decretorius. Cur autem ,inquit Gaknus Jibr05.de Dieb, Decretor.cap, 9, & vigeftmus ,& vigeftmurprimus, mulco magis vigefimus ,dccer- nat, explicabo. Primum ,quoniam huiufmodi morbusdiuturnus iam eft , ipfas acceftiones dies pares excipiunt, Delude, quod fe- ptimana, non integnsfeptem diebus coafter. Sane cap.p.citato, li- bri 2, de Dieb. Decretor, docuit GaJcnus, Criftum vehemenciam paulacim precedence tempore exolui. Sc imbeciJks decrecorios obfcurari:& vigefimum, vtperfe(ftumcircuitum,vim Ciicicam rc- tinere. Primes autem Dies Decrctorios, & indices, imbecilliores reddi,morbo Inlongius docuitadhucGaienuslib, i.de Crifib, cap. 18. Exponitur ft Menus. Vigefimus pcrfeClum effett cir- cuiinm. T rtgef~ mufquar- tuseft cir- cuits. Vigefi- tnufquar- tus.ij. 31. [tint De- cretory. Cnr vige- fimus Cri- tics. Crifts ve- hementia paulatirru deft nit. DE CRISIBVS. 6ji Opponunt aliqui Hippocratem, quidiem vigefimumprimum Criticum nominauit lib. 4. aphorifm. 3 6. qua de re Galenus, fa-* nihil in Commentario fequcntia: Non parua au- tem eft dcdiebusfcripris inaphorifmo difcordia, cum alij alios proarbitrio fcribant. Hinccolligitur y veld Diode3velab Archi- gene, Galeno antiquioribus, vel ab aliquo eorum dodrinam co- lente, vigefimumprimum, loco vigefimi, in aphorifmo repofttum effc. Sed hadenus de Diebus Decretorijs. Ohieftld. Solutit, S E C T I O III. De Caufa Dierum Decretoriomm. Hippocrates vfu &experiendacocnprobauit,quofdam dies effe Decretorios,aIios nequaquam. Sed cur his diebus, & non alijs, Crifes fieri contingat , caufam non inuefti- gauic; exiftimans fortaflis rem ita arduam , ncc a fe, nec ab alio, pofife affequij vel quod ipfi Nature, corporis moderated ,omnem decernendi poteftacem tribuerir. Nature, inquir, morboium Me- dici. Obferuauic ramen feptenarios effe pocentes Criticos, &ab indicibusdiebus indicari: ccrtio die in acotis biliofis accdfiones fieri ,&inacceffionibus Crifes: inuenirqiideo imparcs ,quam pa- res 5 fortiores in decerncndo, Qui poll Hippocratem floruere Me- dici, maximeverd Galenus,non mcdiocriStudio Dierum Critico- rumcaufasindagareconatifunc. Varias variorum hac derefen- tentias breuiter expendere par eft. Prima Opinio. NOn modo-decrctoriam Dicrum virtutem 3 ft talemhabenr, fed plerarumqircrum 5 a numeris emanare, affirmarenon 1 urn veriti,qui ScCtamconftiruerePythagoricam, Plutarchusenitn nohnulla hacdere Pythagoras placita rcfert libro 4.de Philofo- phorum placitis. Aurelius Macrobius libro i. in S'omnium Scipio- mscap.6. Marcus autem Varroapud Aulum Gdlium Lbro 3.N0- dium Atcicar. cap. 1 o. late feptenarij nurneri virtutesprofequitur. Aulus ipfeGeliius Climaderid anni, occaftone Epiftolas Gratula- torias Carfaris Auguftiadfuum dikclum Caium, quod idem Cas- «34 far telieiflume annum fexagdimumtertium Ciimadcricum euafe- rit 5 meminit. Ludouicus Cadius Rhodiginus libro 12. Antiqua- rum ledionurn cap. 6.& fequentib* ad caput vfqi 16. incluftue , vt loquumur 3multa fdtudignade numens fcripfic. Pythagoras fi- quidem 5 quern ex Arkhmeticis nonnulli imjtantur , innumeris maximam efte vim credidir, in cofq; ided referenda omnia, vt Sy. derum ambitus, & animalium produdiones, & reliqua • Duo ille ftatuir principia , quorum priroum eft , definita vnitas, ab ipfo fie appcllata : Secundum principium, eft indefinita Dualitas. Dcfi- nitam vnitatem , bonorum , indefinicam Dualirarem, malorum exordium, 3c caufam, efte docebat. Vnitatis (iquidem natura in- ftta, circumferential, id eft, acri, remperiem , Animisvirtutem, fa- nitarem corporibus, domibus>& Ciuitatibuspacem,&animorum gignir confpirarum. Ac Dualitas aduerfa omnia.-Aeri hyemem contribuif, Animis maliriam , a’gritudiacscorponbus; Ciuitaribus feditiones >&domibusdiflidia inducit. Omne fiquidemmalum inter homines ex difparili moritur voluntare. Hmcexconfequen- cibus numcris, Parcmquidem demonftrauit indigum, acdciicicn- tem ,acq; imperfedum . Imparem verb plenum, aeperfedum-*, quod vmtjtis definite ,fiue Monadosnaturam fequatur, ftcuti par duahratem , Eccnim pari permixrusimpar, vim fuam feruat per- pctub;conduplicatus verb idem Impar,Parem gignir; lea vtlmpar Eecundus ht,habeatqueprincipij vnm,diuilionisa?qualis& ipie ne- fcius,vnitute videlicet Temper in eoredundante,qu£ diuidi ncquir. Par verb imparem producic nunqu'am .neqjeft indiuiftbilis , cum in duas mediecatcs fccari poftit. Imparem deniq; marern, Parem verdfteminam , vocari volmt: licuti Imparem forma', Parcm verb materia? ratioacm habere, Karnq, Pythagorici Imparem Patris,& Parem Matris appellatione venerancur: veluti M*crobius lib. x.in Somnium Scipioniscap.6, referr.Atquc ideb dix flc Virgilium; Numero Deus Imparegaudet. Namerosergo non foium principia rerum, fed efficientes caufas, & eftentiamdfe ftatuunc Pythagorici. Criticorum ided dieruau** caufam, numerum efte volunrimparem ; maxime verb feptena- , rium, 3c nouenarium. Si vniuftuiufq; numeri a Pythagoricis a?fti- mati vires indagarc cupercm, in immenfum opus hoccrefceret. Quare Pythagoricis refpondendum , numerum non polfevi- LIBER SECVNDVS Duo prin- cipia d Py- thagoras ccnftituta.. Ma-vrru in Repu- blic a vn- de. Impar im- parl per- mi st as ham fem- per ui*3tj jeruat. Impar mas, dr forma nu- cupatur. Refpodetur Tythagori- cis. DE CRISIBVS. 631 cem caufae dierum Criticorum fubirej quia numerus quantitas eft, eaq; indifcreta,adeoq; continua ignobilror. Sed conftans eft Peri- patheticorum fententia, quantitatem non habere agendi ,autefti- ciendi virtutem. Hincconficicur , numerum imperfedhmquaoti- tatem, nuJJam habere efticiendi vim. Quare numcrus Crifim nc- quaquam efficiet. Aliquibus fortaflis placeret cum diftinftione refpondere: Nu- merum non in abftra&o,fed in concrete habere aftiuitatem,& vim cffedlricem. Sed fie nihil determinant. Nam fiabipfis petiero, quid fit numerus ille concretus, qui adhuitate poller, tanquam mu- ti, nihil refpondcbunr. Numerus vero duplex eft ex Philofopho libro4.Phyficor.cap. 12. Vnus numeratus, & alter numerans. Numerus numeratus,funt ipfie res numerate Numerus numerans, qui formalis appellatur, bifariam dicitur: vel enim eft ipf.a Anima racionalis, quit Tola, & non Brutorum, numerat, refqj fingulas ab inuieem difeernit; vel eft medius quidam numerus,quo, tanquam inftrumento , Anima noftra numerat icuiufmodicft ,vnum,duo, tria ,quatuor,quinquc,&c. Eftquehic numerus Mathematicus ex mu.Jtis vnitatibuscum ordine quodam ab ipfo inccllcdu colie* & menfnrrLj, omnia fe- cit. Quarto, & feptimo diet virru Critic am-y t nb tilt Luna ex Gal eno- 6$6 LIBER S E C V N D V S in motu murans conhftat,tempus mutationibus neceftarid cornua* qui totius naturam induunt; cuiuf- DE C R I S I B V S. modi font feptenanus, &noaenanus. Numeri omnes denano clauduntur, Ec impares in eodem denario content!,vel ternariu m, vel qumarium, vel feptenarium , vel nouenarium componunt. Ac ternariusnurnerus,& quinarius, nouenarij partes fnnr: Superfunc ergo duo impares numeri,Septenarius,&Nouenarius nullum intra denarjj Jimices imparem componunc. Acutiergo morbi feptenanjs, & nouenarijs iudicabuncur. Partes vero nume- rorumdeproxunis fuis tocis indicant; Sic Architects ex funda- mentisparietes ,ex parietibuste&acoIJigit. Fit itaq$ m noftro ca- fu} vt tertiusde quinto indices &quintus de nono* Quaternaries veto numerus,quia-feptenariopropinquior eft, quam fit ternarius, altera feprenanjpars, de eodem fepcenano indicat, Finira prima decade ad alios diwtisaddendos numeros,qui impares, aur pares fortes, vt deamumquartum, & decimumo&auum, procreabunc, accedendum. Morbi long! m paribusiudicaatur: pares numeri, qui cotius naturam indmmt,in primo denario , funt quartus, fex* tus, o(5tauus,&decimus. Secundusde quarto indicat, tertius de fexto, quartus de odhuo; de decimo quintus. Hoc fubcilc Ferreri; commentum hue transferee voJui, nc id do$us ignoretMcdicus: quia tamen Pythagorifmum plcnefapitjeandenbquam fcncentia, cenfuram patitur. 6ig Partes nu- de proxi- mis fuis to- tis indie at* Quarta Opinio. IAnuilus,quern fequitur Cartagena 2.de Febre Peftilentiali,cap. 18. Et Amarus Euficanus Centur. 1. caufam Cnticorum Die- rum ftatuitdifproportionem, Sc difeonuenientiam Dierum Criti- corumcum primo die. Proinde nafeitur inter naturam , & mor- bum difcordiaDiebus Cricicis,-& ex tali pugna refultat Cnfis. Si ab huius Sentential aftertor ibus aliquis, vnde ilia difeordia & difeonuenientia Dierum Criticorum cum primo die morbi, ma- nat; refpondebunt,nullam rei huius rationed! dari pofte, Refpon- fum ergo aliud a nobis non merentur, quim quod nugantur, opi- nionem nulla ratiqnis vmbra fuffulcam gratis ftatuentes, Sc ad quandamMuficam reducentes* dbfitrd* £49 LIBER SECVNDVS Quinta Opinio. FRancifcus Valleriola libro 3, Locorum communlum cap. 7. Galeni3& Aftrologorum fententiam refpuens, Crifis coeflFe- caufas ftatuit varias5 Expultricem facultatem , tnorbi impc- tum atque motum,humorum noxiorum fubftantiam,modum,qua- litacem,copiam , demum vim ,& poteftarem Nature medicatricis morborum, Denique Sympathiam quandam ahditiorem , flrarca- nam, Quibufdam interpofiris ait; Quod icaq, in Septimo Crifts peracutorum morborum accidat5 id cum motui feu impetui morbi, quiacutie fuacelerrimenaturam ad cxcrenonem exagitat,tum ve- ld prascipuedierum naturae ac poteftati, iureeft 3dfaibendum«*, Septcnarij namqjin omni rerum narura, ncdumin mdicijs morbo- rum conficiendis, magna eft vis, arque abdita quandam dignario & poreftas. Id aftruxitiibrodeSeptimcftriPartu Hippocrates spri- mum 5 &fecundum dies, nedum in moibis, fed & in fetibus po- tentiflimos efte aftirmans. Sane Vir hicdo&iftimus in ftatuendo Crifts caufas, fa&useft obliuiofus, NamdumePromptuario Medico, Sc Natureftnu, Crifis caufas erueretentat,concaufas mu Jtasconglobatim pronut, vtiamantea vidimus, fedpaulopoft,iamcitata verba fcnpfit, qui- bus ftatuit dies ipfos impares pra?cipuam Crifts caufam. Hoc enim eft a Promptuario Medico longe decedere , Sc in fententiam incidere. Qtiare argumenta contra Pythagoram fupe- riftsconftru&a huius Viri do<5hinam facileeuertunt. Pra:terea ipfe non leuiterpeccauir,Hippocrarem in fui auxiliucn trahens: ciimne per fomnium quidem fcptenarionumcro, citato libro de Septimcftri Partu, aut alibi, vim magnam , atque abdicam dignationem,& qui fe- quitur; cu /uev otuitiuifctf &ioiViviois , o/tg 'Z&ftotoify t/SSt/LuoucUy tsc?[!\a'i f/.\v , 7t epi vxacct, ipGpvcnt Id eft, ha? quidem igitur dies figniricantes aut (igniftcati- u.cfunr,h£qjpnma?,& feptima?, muJtum quidem in morbis, mul- turn incmbnopibusffiuefatibus). idem eft, ac fignatus, feu cui ftgnum, feu nota imprdfa eft, Dicatur adhuc in- fignis, aobilis , iiluftris: Sed quid ad rcm ? Nam ex iam ictiptis V alleriola revjdtur. ritjjpccra- tes expo fil- ler. verblsncmore&e inferet, Hippocratem numero feptenario ma- gnamtribuiftevirtutem. Sedfeptenariumnumerumeftenotam, & indicium , ac chara&erem maxim# virtutis pullulantis & emer- gcntisjtam in morbis, quam in pra?gnantibus .Quod autemhic fit verborum Hippocratis fenfus, ex antecedentibus verbis eiufdem textusconftat. At vero, inquit, mulieribus f#tuum conceptiones, &abortioncs, & partus, eodem tempore iudicantur,quo & morbi, $c fanitas,& morscundismortalibuscontingunt. Sed iftorum_* omnium alia quidem diebus, alia menfibus, alia dierum quadra- genarijs, alia annuo {patio, de fe ftgnificationem pr#bent. Hie non obfeure indicat Hippocrates, pra?di#a omnia dare quandam {ui ftgnfficationcmj id eft, in effe(ftum,& operis cxitum mere, mo- do feliciter, modo infarlicirer, circa enumeratatempora dierum, autmenfium, autquadragenariorum,aut anni,annorumue. Ni- hil ex di&is fauet Valleriolae, Nam tamccft Hippocrates prater ca qu#hrcprotulit,doceat,hominis vitamfeptem diebus difpenfari, Jibro de Principijs, non ideo numeris, vt numeris, vim vllam con- cept • Fateor verumtamen ipfum non repudiate nurneros j quia inftrumenti inftar vtiles flint, vtacceffionum fcbriiium , ipfarumqj febriumcircuitus varios non negligenterobferuemus. Commen- datenim Hippocrates Hlio fuo Theftalo Geometric, & numero- rum ftudium in fuaquadam Epiftola,qu#exorditur haeferie: Ad cognofcendamGeometriam, & numerorum feientiam, miFili, multum ftudij adhibeto • Non enim folum vitam tuam illuftrem, & ad muka commodam , in humanarum rerum ftatu efficient, fed ctiam Ani quia figurarum cogmtto vlcerum* vulKerum* que cur a* tioni con- fert, ficuti uirithme* ticdt, flu- di um ad computa~ done die- rw morbi. Sexta Opinio. Hieronymus Fracaftorius Veronenfts,Vir fane acerrimi inge- mj, Caufam Dierum Criticorum ad humorem melancho- iicum refert, Vt banc fuam fententiam ftabiliat,varia varijs Capi- tjbus praefupponic Libello, quem de Caufts Dierum Criticorum tompofuit. Capiteergo 6. fequentiaprofert: Principio illud non ignorandum eft, duo ete/ju# potiffiroum ad cam cxpulfioncm fa- Duo ad c Crifim-* , prarequi- runturiCo- < coUio hu- \ marts pec- ( cantis y & (imulatto • tnpartibus orta ab humores sorrupto„ 541 cicmt3qug CrifisdiGitur$aIterum3eft difplicentia ftimulufque3quem corrupcus, iamqjinimicus humor in membra ingcnr > alrerum eft digeftio j hoc eft preparation ilia, que requritur 3fiexpelli debetr vtrumqueenim cum (imul conuenit3tum miximepropulfatio hu- moris corrupt! fit: quaproptcr redfiflimeGalenusdicebat, in paro- xyfmis,& circa morborum ftatus 3maxime videri Crifesiin paro- xyfmo enitn ftimulus, atq> irritamentum fit maximum; circa ftatus verdconcodh digeftaque materia eft : accidie tamenquandoque* tantum efie irritamentum 3 vt quanquam nec plane digeftus fit hu- mor jforas tamen pellatur, conatu quodam maximo a natura fa* (ftoi quod enim ea vis infit membn’s vt noccntia repellat, manife- ftum eftj quanquam quo principle, & quopadio id fiat,non ita eft tnanifcftum. Noshanc dodfrinam cum Galeno propofoimuSjdum exponeremus pracoces Crfies dicbus intercidentibus pfouenien** tcSjiam propter externos, a lias propter internes errores,fed & fie* quentiflime quidem propter exuberantem humoiem furentem , ac immodicenaturamad expulfionem vrgcmerru Miior Fracafto- riurn hk refer re, quod non fitmamfeftum ,quo pnneipio 3 & quo padfofurens iile humor expellarur; Cum cogmtum fit, facultatem expultriccm ad humor is-furentis, & vesantis exdufioncm fu (atari. Sequent! Capite 7. prafupponir, rarifiime fieri,vt tranfeunre in humores vicio aiiquoj vnus tantum humor corripiaturr nam vtpltt- rimiim vel duo, vel plures, vitium idem concipiunt, aut fimul, aut poft * Quippeea in mafia fanguinis 3 qua1 intra venas concinetur* confiificommiftique funr, & reiiqui vocati humores , Choleras, Phlegm a, & Melancholia r Igicur propter vicinitatem confufto- nemqueeorum rariflimefit , vt infedfeonis caufa communis pluri- bus non fiat ► Si enim contagio 3Sc pucretadfio in caula eft 9 aut li* quefadlio, aut obftrudfio,autaFud id genus, agre fit, vt vitium ad vnumtantum fefeappJicec, Incipient! bus autem ijshumoribus vi* trarijtum quod corruptum eft3feccrnif ur, quantum fieri poteft ,a reiiquoquod fincerum eftpca operante Natura ,cui ea v is ineft* Cap, 8,ait 1 Aceidicaacem dam corruptos humores natura fe- parar, 6cadiu fkcir>ira interdum commifceri eos muicem, vt vnam confidant formamjVnumque motuov denf,,ae morbimi vnum,qui raiionan dominants inlequjcur; vade Chukr# noth# LIBER SECVNDVS fsr firings tur Fra- e aft onus. Karo vnus humor in~, rnAj[a fan- gumar>a corrumpv- tur, quite* ahquts al- ter coin- quinetur. Bene com- mix ti hit- mores fu- ferpti mor burner vnum ejfi - ciunt tnon bene com- mixtiy aut non facie- Uf for- ma vnantr morbosco- fflUOS* noths,& melancholia norhs contingunt,a quibus & morbi domi- nantur noths tertians, norhs quotidians , noths quartans. Ss- piflime veto non vnam omnes formam conflant,ncc vnum motum dant, nec morbu ynum/cd plures,vnde & morbi compofid hunt. :Si igitur,qui peccat humor}fimpJcx, & vnustantiimlit,aut plu- res quidem, fed in formam vnam rcdadi, tunc nulla Dictum Cri- ticorum ratio eft expe$ada,fed paroxyfmi foliconftderandifunr, ■ & eorum dies, in phlegmatc quidem quotidians, in cholera ter- tians, in melancholiaquartanSjinqurbascadentquidenifusCri- fes, fed vt accidie materiam digeftam efte, quodcercam diem nul- J jam per fe habet , propter quod in tercianis ,qus purs funt, vide- 3 mus, & quinram indifferenter, & feptimam, & nonam, Sc infu.cn- ( mam ornnes impares dare Crifes,ncc Hippocrates aliud in his prf- ‘ cipit attendendum die, quam dies impares. At verd vbi & plures peccant,& non Tub formam vnamcommifti,(ed confufi fo'iim pro- priam naturam feruantes,tunc fperarepoffumuscertas dies videre, in quibus Crifes permuks Hant, certas, in quibus rariflims, alias dies mediamodo fe habentes, quorum omnium caufam,& cerram rationem habere pofrumustac tab's maioreft morborum niam vti rard eft humorem fimplice peccare, ita & plures ad vnam formamconuenire perrarum eft; quare in multis morbis am Crifes vidcripoftuntcertisdiebus, aut motusfaltem humorum. Jllud verdinrereft inter humores, quod ad earn miftionem confide n- dam , qus vnius forms eft, aptiftimumeft phlegma ,quoniam.hu- midum Iiquidumgueeft,acbenemifcibile, ineptifiima melancho- lia, quoniam ficcior terreftriorq; eft,& ad mifeendum duriorjnihii tamen prohibet Sc phlegmafeorsuin morbum facere,& meI.an.cho- liam ad vnam formam venire. Cap. 9. ait: Plures igicur ciim humores in morbis peccant, non autem fub forma vna, accidie quidem inrerdum, vt vnufquifque ib Jorum manifeftum prodac paroxyftmim , Cholera quidem tcrcia- narium, phlegma quotidianum, melancholia quartanarium, vnde & morbi manrfeftecompoftri hunt. Inrerdum verd accidit,vt non omnes manifeftum dent paroxyfraum, fed aliqui ilJorum Jatencio- rem sdanr. .Dice autem latentiorem paroxyfmum, non qudd.hu- mor non moucatur, fed quod motusiUcfu.bocaiIcus.fit,quod non- Jiullis de caufis accidie; fepecnim qui mo.uccur humor,non tnuJtus DE CRISIBVS. 641 S implicit hum ores fuperflui fimpltcenu morbunt* efficiunt. Accejfia caufcut irritant Cnfis inu intermit- tettbus po- tijjimum. Commiffi humores forma ve- in ti vnam fortiuntur; cofufi pro- ps tarn .jer- uant na- tnram. Pituita fa- cile alijs - commifce- ( tnr hnrao- ribus. f lures pa- mxyfmt in toiem a- gro a di- uerfis bu- rn onbu's: f.vndemor- bi compofi- ti. , Paroxyf• mus fuboc- ’ .cultu> vn~ > as. $44 LIBER SECVNDVS ett,& vix perceptibile eft, quod exacerbat; Sa?pe fenfim & per mo. rasputrefcit, vndenechorrorem incutir,necca!oremacrem appor- tat:Sa?pe & fuperuenit maiori febri. At vero & cum non paucum eft quod mouecur, & repenre inuadit, non fenfim, & per particulas, nec maiori alteri morbo fuperuenit, turn manifeftum affert paro- xyfmum, & manifeft# Hunt compofita: plurefq; febres, & hemitri- rha?i, aliae quidem ex cholera & ph legmate, alex cholera, & me- lancholia. Sed certe non frequenter admodum fit, vt pcccanti- bus pluribushamorum, manifeftosquifqj motus prodat, verutn faepius id videri accidie, vt vnus manifeftum edar paroxyfmum, alius latentiorem; manifeftum quidem ille, qui pnncipaliter pec- cat, latentiorem ,qui non principaliter, fed quaft per fequclam-* quandam. Ex his ratio omnis Criticorum Dierum pendet: pec. cantibus enim humoribus magna ex parte morborum pluribus, 3c i;squidem non faciencibus formam vnam,vnoquoque autem mo- turn fuum pro natura faciente, cholera quidem per tertias, melan- cholia per quartas;inde fit,vtquibufdam diebus humores,quipec. canr, ftmulomnescommoucantur ,quibufdam aiiqui fdlum ,qui. bufdam nullijquarc & dierum accidie qualdam placidiflimasin morbis efte, alias acerbiorcs, ahas acerbiftimas. Placidiflima? ilia? iunt dies, in quibus nulli humorcs mouentur ,quod quidem fieri poteft ,quanquam phlegma quotidk mot urn faciac, obid , quod phlegma ipfum, vtplurimum formam vnam cum alijsconflac, 3c iliorum motum confequitur, Acei biores funt dies, in quibus vnus humor mouetur; Acerbiftima:, in quibus omnes • Apnflimae igitur dies ilia: funt ad Crifes faciendas, in quibus concurfus fit humo* mm omnium ;acerbiftimus enim rum paroxyfmus fit ,ac ftimulus, &irritamentum nature maximum, quod pi£ecipue fequi ad agen- das Crifes dichim eft fupra. Porrd quoniam nec Cnfis fir, nifi di- gefto pricparacoq* humore,perfe(fta autem abfolutaqidjgcftio non eftjdonec quod craftiuseft, aefegnius digeftu ipfum no fit; eraflior veto Sc fegnior omnibus eft melancholia : mde fit, vt potiflimutn circa melancholia &motus,&digeftiones attendantur Crifes, &c« Superfunt prater iam relata, reliqua pars noni Capitis ,& Se- ptemintegra Capita, in quibus prolixifiime fuam opinionem pro- fequiturFracaftorius. Et quoniam paucis complefti ncquic,quod abiIlodchacrepropomtur,coao- xyfmum-j edit, qui principalis ter peccat humor: la- tenttnu) qm minus peccat, Vnde ac~ ccjjio . & remijjie. Dies pla- cid ’film a .Acerbijjl- 1 ma dies. 1 Milan- $holi a Cri. C fis Can/*, t DE CRISIBVS. «4T verba in medium transferre. Vult enim ,vt vidimus ,caufam Cri- feos efte humorem mdancholicum ,quando nimirum cummotu aliorum humorum peccantium concurrit , id eft, quando vnd aim alijs paroxyfrnum crficitioon verb quando iple folus mouetur,feu paroxyfrnum caufat. Credit enim Fracaftorius , humorem melan- cholicum Temper ferme in morbis vna cum alijs humoribus princi- paiirer peccare,autfubpeccare: & quoniam vna cum alijs humori- bus lormam facere ineptus eft, per fe quidem mouecur, & fuas pe- riodos feruat, interdum quidem manifefte, quod turn accidie, ciim & multuseft, & principalitcr peccar; vtplurimum autem Jatennus, ciim fcilicct fubpeccat ille, &purredinem ex alio pnncipio recipir. Exeplo rem cotam illuftrare conatur: Peccet principaliterCho- lera, non pura3 fed cum phlegrnate Tub forma vna commixca 3 cum melancholia verb vicinitate fola 3 3c confufione 3 fubpeccet autem melancholia3ac non multa, nec valdecrafla 3fed fubtilior3 &io_j fumma, qua? cito terminum dare poffir: Igicur putrefeente cholera, (imul quidem &eadem diecomputrefcet & melancholia,morofuf- que fatis erit paroxyfirms ilk primus(vtpoteduoru humorum); fe- cunda autem diesquietiftima rcdibit3inqua nulJushumorum mo- tus bet, at tertia dies paroxyfrnum quidem cholera? fentiet 3 Criftm tamen non facie13 turn quia ftimulus nondum maximus, turn quia totum nondum digeftum eft; quarta autem dies motum habebit melancholia? 3 fed latentiorera ; quia non mulcum eft, quod tunc mouetur de melancholia, partimquidem, quiafubpeccabat fo* Jumjpartim quia putrefadio eius quodammodo pendet a Cholera, qua cdTante in die quarta aliquem quidem mcrum dat melancho- lia ob concepta putrefaction is femina 3 fed paruum & latenteni-j*; quoniam 01 igo ,& fomes putrefadioms quidcit; quinta verb dies cholera? motum videbit, fexta nullius; at vero feptima acerbifsi* mum omnium paroxyfrnum apportabit, concurrentibus ftmul hu- moribus, qui peccabant, omnibus, ac largius melancholia, quo- niam exalteriuscontagione &impulfu3 nonparum motionis red- pit: qua die, quoniam 8c digefta eft melancholia, fuerat enim fub- tilis & pauca, nata citb terminum reapers, continget ctiam Crifts; Stimulus enim acerbiflimus in ea fit, & totum digeftum eftj in alijs autem diebus, aut ftimulus abfuit, aut digeftio. Capite i 9. fibi obijeit Fracaftorius hos moms latentes melan- Humor melancho- Itcus fern- per in-, morbts peccat, aut jubpeccat. Fun da• , mema (ux optmonis jiabilir, ' Fallitur: nam hilts tenia die fxpe Crim fim exci~ tat. * ObieUto. 646 cholic, quarto potifsimum dieapparentes, h&itios fortafsisa quk bufdam iudicari ,c£im talcs motus Hippocrates & Galenus non_* perfpexerint, Refpondet ille, fefepiflime tales motus in rnorbis confpexihe; imo&alios Medicos ita animaduertifTehuiulmodi motus Jatentes ,vr mirarenturdiem qu/ctis( quartam fcilicct) effc inquictim,morofamque,a?grurnqjiae- cretono- rumduxUL Fracafta* rium» Tertius Decreto- noru ordi* LIBER SECVNDVS S4-S muka, ad vigdimumfeptimum; Si vero co in gcnere mcdfocns, ad vigefimumprimum,quod idcircofa?piuscuenic,quoniam in-* medio eft. Scquentibus Capitibusadhucfuam opinionem latiiis exponit; & in cake ait; Si a Parente Median# Galeno,quern in re- liquis, vt Deum veneramur, & coJimus, hac vna in re difcedere aufus fum, fupple, me excufare porerunr. Plus laboris in referendo,quam reijciendo banc intricatiflimam Fracaftorij opinionem,impenditur, Sane nollemex ipfo tot verba exccrpere , nifi me ad hoc cxciraret ftudiofa curiofitas. Ad h#c, non ineptc ille quandam humorum confufionem , & in vnuoi-*# quandoqjcoalitumexpofuit. Qu# dodrina aliqoid luasadferet ijs,qui hemitrit#um,aliafqj compJicaras febres pcrcipcrecupienr. Ca?terum ipfaopinio , quia experienti#, & ratiom aduerfatur, prorsus reijcienda, Dicrum enim Decretoriorum ordmes expe- iientia ab Hippocrate inucntos,& Galeni, ac mukorum experien- tia comprobatos tales, qnales Hippocrates indicauit, euertit , 3c fuo modoex ijs ,quos vuk, digit, alios ad placitum reijcit. Diem ille decimumtcrtium, tanquam C riricum recenfet jdecimumfex* tum,dcciraumnonum,decimumquintum, duodecimum, & vige* fimumquintum, Criticos facit,quostamcn omncs redte fentientes repudiant. Secundo, rationi aduerfatur ftatuens caufam dierum Critico* rum,feu Crifeos,humorem me!ancholicum,lenti & fegniftimi mo* tus ob innatam crafsitiem, & frigiditarem: quas ob caufas melan- cholia , omnium Medcorumcalculo, non acutos, fed thronicos morbosefticit, & queries bili commiketur3bibofos morbos,ex fua ‘ natura breues, protrahit, & chronicos reddit j adeoq* Criftbus mi« nime obnoxios. Quod deniquetertioad omnis morbi generationem humor me* lancholicusconcurrar ,aratione, &experientiaalienumeft. Fe- bris etenim tertiana a fola bile efficitur, ftcuti quotidiana a pituita. Vnde exhibendo medicamentum bilem cuacuans,bilis euacuatur, 3c a tertiana liberacur #ger: a quotidiana pariter, euacuata pituita, , argri liberanrur. Vnde Hippocrates hbro de Natura Hominis, vtiin noftra expofuimusPhyftologja , redundante vnohumore, docct purgans Medicamentum talemhumoremad fc allicere, & cuacuare; Supponitque vnum humorem fuperabundare , reliquis Galemm faudat. Experien- tu aduer- fatitr Fra- cafior. JMorbi melancho- lia per fa- int ionemy rard per Crifim ter• minantnr, In quibuf- da morbis mllatenns tnelancho- lia ptccat. DE CRISIBVS. 649 in fuaproportioneftantibus. Cur ergo ncceftaridin morbis hu< morcm melancholicum principaliter peccare,aut fubpeccare docci Fracaftorius ? Quis, obfccro, tam obtufieft Jngeni/ , qui credat in kucophlegroacia hydtopis fpecic, totum corpus occupante,humo. rem melancholicum habere pra?dominium,aut fubdominiurmquis in fcbredfaria, autalijs innumeris, tale admittet prasdominium? Quartum argumentum contra Fracaftorium, hoc efto: Humor, qui difficillime omnium putrefcit, & mouctur, nequit die prceci- pua Crifis caufa. Sed humor melancholicus difficiliime putrefcit, &mouetur. Ergo humor melancholicus nequit elfe caufa Crifis, Maior patet. Nam humor iftiufmodi vix acceffio- nes , in quibus Crifes Hunt, parit. Minor ratione, & experientia probatur: Quartana caufam agnofcit humorem melanchoIicum;& experientia conftac, ciufdem quartans accefiiones ad quartunu* quemqjdiemprorrahi, nonaliam obcaufam , nifiqudd putredf* ncm non facilecontrahat. Ratione etiam Jiquidum fir ,humorctn melancholicum difficulter putrefcere & moueri. Nam quod frigi- dum eft, & ficcum, difficihus, quam reliqua, putrefcit $ vt in laps dibus, arena, & confimihbus viderelicet. Sed humor melancho- Jicus frigiduscft & (iccus. Ergo difficilius,quam humores, putrefcit. Difficihus dcnique mouecur, quia terrea? eft nature. Ob hunc difficilem melancholia humoris motum Hippocrates hb. 4. aphor.p.eundem humorem per aluum , & non per vomitum, me- dicamentis derurbandum prascipit. Melancholicos vero , inquir, plenius per inferiors; eadem rationecontraria apponentes. Gale- nus in Comment, ait; Quia aurem ad inferiora declinat hie humor (melancholicus) propter grauitatem, non fine ratione ipfum iubet per ventrem inferiorem euacuari;ficuti flauam bile per fuperiorem, cum fit leuis humor, & fponte continue ftuitet. Commune quidem eft ambobus, vt ducantur quo vergent per loca conuenientia , &c. Quintum argumentum ex raodo didis dcducitur. Si humor melanchohcus eftec pra?cipuus ftimulus & caufa Cnfis, omnis eua- cuatio Critica dcorsum fieret: vel certe qua?per vomitum, ha?mor« rhagiam,& fudoresterminarctur, nunquam bona foret; quia non per confercntia Joca euacuatio contingerer. Moddautcm apud Hippocratem,& Galenum vidimus confercncem locum,fiuc viam, cuacuationis melancholias effeinteftina, quibus adde meatus vri? luuabft FrACtfi*- rifts per- (iringitHr, Ad el ah* cholicus humor deorfunL* naturali- ter tendit, bills fur* ' [urn > Fracafto* ruts per-> Ihingitttr■« fyo Fracaftoriusfingit, humorcm melancholicumattenuariadeo, Vtcommode per omnes viaseuacuari queat. Sed ille longedecu pitur 5 cum Hippocrates humorcm melancholicum , noncrudum, fed prsparatum ,&attenuatum , per inferiores tantii n vias eua- cuandumeffc prscipiat. Vixfane, aut nullatenus humor roelan- cholicus ad tenuisbilis,& ferofitacs aques naturam reduci poteft. Fortailis fuliginofas vapores vocamt humoretn melancholicum tenuem; in quo fane faliitur: nam fumofi vapores melancholic! humoris naturam nondam induunt,ciim fintleues,& biliofsfor- taftis naturs jd quibus ided, &non ab humore melanchol'co, vt perperam fuppofuit Fracaftorius, acceftionum accrbitas (arpius hr. Vnde Galenus lib.p, Mech.cap. 2. ait: Verum ,ciima fcruentibus humoribus vapor attoilatur pJurimus,effluat autem torasexiguus, r hunc ,qui relidus eft , febrcm feruare eft neceftc; neqj id modo propterea ,quod ipfe vapor mancr, fed eriam propterca,qu6d qus proxima func adurit * Ira cniin de acuta febri, in qua potiffimum Crifis fit,dodifiime Joquutus eft Galenus,cuius dodnna quia ve- ritati confona , Fracaftonj imaginative , & vere melancholics opi- nion!, anteponenda eft . Sunt enim vapores ilii acres in vafis, & corporedenfiori, autobftrudo retenti ,qui morofum anxiumque reddunt sgrum : qusquidem morofitas etiam in ipfa quotidiana, ob accenfam & putrefadam portionem, reluccr. Demum,parum confonanrer docuit craf- fos,tenaces ,& multos , efte in caufacur ad vigefimumfeptimum Ctifis protrahacur. Pariim, inquam, confonantet hsc pronuncia- uitjquoniamfebres acurs, in quibusCrifcscontingunt, nunquam a copiofis &crafsis humoribus generantur, fed a caiido potius, & tenui, Morbiacutiexcalidiore materiaortumhabent, inquitGa- Icnus Comment.a.in Jib.i.Prorrheticorum ,textu i6.humorau- tern calidus in nobis, eft fanguis , & bibs; & hsc ab omnibus con- ftituitur ardenrium febriumcaufa: etfi non ignorem, notham ar- dentem a faJfa pituita quandoq; promanare. Csterum Galeni, omniumqi Medicorum fententia eft , humorem craftiim non acu- cas febres, in quibus maxime Crifis fit,fed longas,&chronicas ef- ficere; humorcm quecraftfum, non Crifi, fed paulatina codione fu- perari, & cxcerni, Vnde humor mclanchohcus Crifeos remoras, quam ftimulus &caufa,congrueadus nuncupari debet. Mulca alia LIBER SECVNDVS Explodi- tur Fraca- Jlerius, Vapores feruentes febrem fo~ uent t cr JoumoreS} ac panes adurunt. F r Ac abo- rtus reijct- tur. •A ten hi humored frafeuntur febresacu- t a. Hunter fttclaneho• itcusCrifis remora. D E C R I S I B V 5. 6 ft contra Fracaftorij opinionem dicerepoftem, fed prolfxitatem vi* tans, nihil vlcra dicam. Scptima Opinio. PHilofophiquidam Criticamvirtutem proportion!*,quainter agens, & paftum reperitur, adferibunr. Vndc feptima die > Crifim contingere non alia eft caufa, quam proportio nature cum bumore, quern poftquam examinauit, fuperauit, & concoxit, rur- stis cundem ,vcquid inutile ,expellit feptimo die, vel duplicate tempore, decimoquartoj & ita de reliquis. Ha?c Sententia , etfi aliquid veriratis continent, rem tamen, de quaagitur, non intcgrepenctrar. Verumquidemeft, inter naiu- ram, & humorem interccdere proportionem agendi, Sc patiendi, vnaadhuc cumdebita temporis requirin' ad agendum &patien- dum proportione. Sed ha?c omnia fingulis diebus concurrerc pof- funt i adeoqi fingulis diebus Crifim dficere pofienc. Ergo Oifis caufa perquirenda eft. HAC od- nio reijd- tur. Oftaua Opinio. ESt magnifica Aftrologorum ludiciariorum opinio, cundafn fublunari mundo Aftrorum beneficio regi. Septem PJanetis pociflinium omne regiraen concnbuunc :Hos autcm in duas difpe- icuncclaftcs. Prim# dafsisfunt luppiter, Sol,Venus, & Mercurius, temperati, faJutares,benefid, &fortunati Planetsab illis didi, Secunda* Clafsis funt, Mars, & Saturnus,iara didis in fuis effedi- bus aduerfi: Naminfaufti, infadiccs, infortunati 5hornbiJes, ma- lefici,& internperaridicuntur. Si Luna cum vltimisconiungatur, dies coniundioniseruntinfadices, &Iethalcs: Sicumprimis, id eft, beneficis , dies erunt faufti, & falutares. Ita & Chal- da:i prius Pianetas diuiferunt, Syderumque varies afpedus, influ- xus, & conumdiones, euenruum omnium , & humanarum adio« num caufas conftituerunt. Quadam de his refert Macrobius libro 2.inSomnium Sdpioniscap, ip. in fine. Fufias camen remhanc ex Phauorino Philofopho aduersiis eos, qui fe Chaldffos, feu Ge- nethJiacosappellant,examinat AulusGeilius lib. i^Nodium^a Benefid Planet a- Ad ale fid Planet*. 6$ 2 LIBER SECVNDVS Atticarum. Cadius Rhodiginus lib.y.iedionum antiquarum cap, io. DeSolis verofiue Apollinis Encomijsmuka ex antiquis re- fert Macrob us lib, i.Saturnaliorumcap, 17. Abrahamus Aucne- fre, G quisalius, hanc dcdhinam extoll.tadcd, vt feptem errantia Sydcra,Planctas dida,feptem mundiGubernatoiesappellet,qui, tanquam inftiumentaqi aberrantes,ahorum om- nium fyderum , Stellar unucfixarum irfluentiascoaceruanr,&in fe recipiunt,moxquein fublunaria difpenfant,etfunduntque. Ec propter hanc pra’potentem Planetarum virtutcm, eofdcm , Medi- cos nuncupant; quoniam ab ijfdcm fanitaSjSUt errors pendet. Mer- curius TriJmegifius l;bro dc /Egrorum decubitu,bcneficam , ma- leficamq* aftrorum virtutcm in obreruandam prarcipir 3 in quiens: Mcdicus argri decubitum expiorarc debet: Quod G horam, qua argrotarecccpir^exquidtedeprehenderenequeat, fpedtare de- bet, quomodd Cadum atfedum (k,& ad quam Steiiarum L una ra- rionemhabeat,oppofitam fcilicet, vel quadratarn: Cum maieheis enim fi conformetur, noxium morbum facie, cum beneficis falu- tarem-j. PtoJom .rus maximus Renouatoropinionis rhalda’orunijiEgy- ptiorumque, in primo fui Quadripartiti, inquit; Erraticarum Srel- Jarum,acq, fixarum circumuolurio, calorcs, ventos , niues in am- bienteacre dficit. In fuo rursus Centiloquio cap.6.ak:Super agro tis Criticos dies infpicc, ac Lunar peragrationem in anguiis figure fexdecim Jaterum; vbi enim cos angulos bene affedlos inuencris, bene erk ianguenti, contra, G male atfedcs inueneris. Claud in us rede huiusiigurae fedecim angulorum expofitionem cum Bono- nienfibus Mathemacicis fane dodiflimis, profequitur. Conftan- ter enim hi cum Antiquis iftis Afti ologisjmaxime verb Ptolomao, Luna peragrationem in Zodiaco per angulos figure fedecim late- rum, computatam ab eo loco, in quo erat primo morbi die, Criti- corum dierumcaufam conftkuunt.Et cum nunc bona, nunc mala Crjfis in morbis deprehendatur,mala,& bon£ Cri/is caufan>,eiuf- dem Lunar in ijfdcm anguiis conftitutioncm (vt afpedum,vcl con- iundionem) beneficam vel maleficam efle aflfcucrant • Vtigitur Lunam per Zodiacum difeurrentem dierum Crkicorum caufam j]» Ji ftatuant, in eodem Zodiaco quandam imaginantur figuram fe- dccim laterum* &lcdccim hmul angulorum,iunimuum diuiden- Tlanetd- rum admi- ral da vis ex Aue- nefre. T nfmegi- (}us. Ptolo~ mxn5. Figura fe~ decim ia* tern* quam in caIo #- maginitur ahqui. ces vniuerfum Zodiacum in fcdccim partes a?quales; quarum par- tium quo?libct gradus cotinet vigintiduos, ac infuper gradus vnius medietatem, Relate figure anguli in tres Clafles diuiduntur;Natn quidaro anguli dicumur pkni,quia,duminhis Luna exrat, plenas integrafque vires occupat poflidetuc • Huiufmodi anguli quatuor funt numero, (untque, quarrus iftius figure angulus,oehuus,duo- decimus, &decimu(Tcxtus. Primushoiumangulorum,qui quar. tus eft, prima? parti, feu primoa?gritudinisloco quadranguluseft, fed linifter; Secundus angulus eidecn diameter,feu oppoficus; Ter- tius,quadrangulus cidcm, fed dexter: Qpartus & vltimus, coniun- dfionanus, Djftant pradati quatuor anguli ab inuicem nonaginca gradibus. Hi anguli pleni diebus Criticis radicalibus refpondentj quia ad bos angulos Luna in fuaperagratione feptimo quoqjdie, quatuor quadras efficient accedit. SecundacJaftisconfticuif angulos quatuor, femiplenos di&osi qui ideo femipleni nuncupantur ,quoniam ,quamdiuLuna in his difeurrir, femiplcnas cadempoffidet anguli, fecundusjfextusjdccimusjdecimufquartusjqui ab inuicem diftanc gradibusquadragintaquinque. Hianguli Diebuslndicibus refpo- dere creduntur, & his, quam po/fidenc, vim tnbuere. Tertian daflis anguli, femipleni dimidiaii appcllanturjquoniam in his Luna dilcurrens, vires exercet femipknas dimidiatas,fiue fe- vnidimidiatas. Et hac ratione dies intercidentes a Luna conftitui credunt. Quanquam contrarium cenfcat Gaknus, qui apertiflime docet, feprenanos, & quaternaries folos a Luna fuara dccernendi virtutem accipere, Coincidentes vero ab externis, internifue erro- nbus copiofifsiroe a nobis fuperius, diebus tertio, & quarto, expo- fitis • Anguli femipleni dimidiatifunt numero o&o: primus, ter- tius,quintus, feptimus, nonus, vndecimus, decimuftertlus, deci- mulquintus: quorum quifquc hincindc a Jatcribus fui lemipkni poliruscft. Quoddeniqj Lunre benehca, velmakfica in angulis prafatis conft itutio, (it caufa bona?, & faJutaris, vel mala? Cnfis, ludiciarij ctiara lequenci modo fanciunr, Luna?bemhea, vel makficacon- ftitutio, reierentc Conciliatore,difFcrent.i o3,& 104.6ft Signi ali- cuius ex duodecim, qua? in Zodiaco func, aduerfa, vel conueniens cnqrbo idiouopia, feu qualuas. Verb] gratia, Luna bene, imo fa- DE CRISIBVS. *53 ' Anguli pleat. An\uli fc- mipleni, Anguli fe- mipleni dimtdtxti, Dierum Cr it tea- rum Coin* cidtr.tium cxttfa junt errores* Idlotropuu id eft pro- print mi* dm. 6*4 LIBER SECVNDVS uenter & benefice coftitutadicitur,quamdiu in Signomorbo con- trario, fecundum vnam, aut duas qualitates , difturrere deprehen- ditur; ytfi morbus fuer t calidus &ficcus, & Luna hoc tempore, quo *ger tali Jaborat morbo, in Cancro, Signo frigido & humido, difcurrit, res *gri in tuto fore credendum: Sicuti quamdiu Luna-# . Libram, calidum & humidum Signum,peragrat, *gro laborantc morbo frigido & ficco. Male autem Luna conftituta d:citur,quam- diu in Signo difcurrit morbo conuenienti: Id eft , fi *ger morbo corripiturcalido&ficco, & Lunacodem tempore perSignum_* item calidum & ficcum , vt Arietem, pergit, res argri in tuto efie non cenfentur. Alij aliter virtutem illam Aftrorum,qu* in h*c inferiora diftrir buicur,enucleant. Bencfica , inquiunt, dicitur Lun*conftitutio,* fi benefici Planeta? in angulo, anorrha?am, f imaginariam Venerem, infaniamexamore,Luem Vencream_*. Mercuric non habentialiudtemperamentum , quam PJaneta?,cui coniungitur, Vertigmem,tuftes ftccas , lingua vicia . Luna? frigi- j da?&humida?, Epdepftam , Arthnndem, Hydropem ,Paralyfim, Lethargum, Coma, Caron, C itarrhum. Similiter peculiares cri- i buunra?gritudines duodecim Zodiaci Signis. bed hancopimonem paruo negotio multi fcriptores reijciunt. Primo,quia noftram tolht hbertatem, cum doceat,aftra in nos ne-; cedario agere , nofq; in hoc , & illud necelficate quadam ab Aftris in nos deriuata, veluti compeliere; cum contra hoc veriftime dica-- tur: Sapiens dominabitur Aftris. Quod ft aliquisaftercre velkr, libertacea ludicrarijs non tolli, audiacPhauonnum Phiiofophum apud Aulum Gellium jib. 14. No&.Atticarumcap.i. lam verb id mimme ferendume/fecenfebar (Phauonnus),quod non modoca- fus, &euenta ,qua?euenirentextrinfecus, led conftlia quoqjho- minum ipfa, & arbitria, & varias voJuntates, appeticionefque, & declmationes, &fbrtuitos repentmofqi in leuilftmis rebus animo- rum impetus, reccftlilque, moueri, agicariq; defuper e Ca:Io puta- reoti tanquamfi forte ire in balnea voJucns , ac deinde nolueris, atqiid rursum voluens,noriexaliquadifpari vanaq, animiagita* tione 5 fed ex necelTaria quadam errantium fyderum reciprocatio- necontigerit: vt plane homines, non quod dicitur Aoyua (id eft rationalia animalia), fed ludicra, & ridenda quadam nupcG& ist funambulus, id eft, qui neruis, feu funibus ncrueis inambulat, dicitur)efte videantur, ft nihil fu.a fpontc, nihil arbi- tral fuo faciunt, fed ducentibus Stellis > &aurigancibus* Ha?c Gellius. Secundo non refte Philofophantur Genethliaci , quibufdam Stellis maieftcam vim tnbuentes, & cantain quidetn , vt Peftcm, aliofqi morbos, & mortem humano generi inferre poftir, Sicuti enim furorelfec(vtaliqui Joquuntur)naturam corpus noftrum di- fpenfantcm, morborumqj medicatricem > morborum caufam fta- D E C R I S I B V S. *55 Solares yenerei m»rbi, Mcrcu~ riales mor. hi. Lunar es morbi. Judiciary reyciutur. Phauori- nus apud GeUiuM' * Fun ahull. Cali noru funt male- fet. 6$6 tuere, ?ta Caeli benignam virtutem maleficij accufarc:ctim Cadum benefice in inferiors agat. Vndeeius Phyfici, &realis, non Ma- thematici conta&us cum inferioribus neceffitas ,referente Philofo. phoin Mcteoris, veluti in Operc de Cali's , de Generar. & Corru* ptione. Cadi enim fuo motu & lurninc calorem in his inferioribus producunt ,vi cuius omnia fouentur. Idcd in Pienilunio note calidiores efteexperienciacftcompertum. Cunn ergo in Saturno luxeademratlone, acin reliquis Aftris, infit, ca!efaciet,&non re- frigerabit. EftenimSaturnus,vtreliqua Aftra ,corpushomoge- neum ,&eiufdemrationis ,cui inefte nequeunt contrary qualica- tes,cum Caeli omni qualitatum contrarietate vaccnr. Refpondent ■ Aftrologi ,Saturnum , vtreliqua Aftra ,dupliciter agere, &com- muni rationelucis , & ratione peculiarium influentiarum occulra- rum. Per lucem ipfum polJerccalcfaciendi vjrrutcj per influentias refrigerandi. diftin&io in corporibus homogeneis, vt iamdixi, nonhabet locum;cum in fimilibusine/fenequeantdu® facultates contrary. Si influentias aftris in Phyfiologia nos con- ccflimus,id ex Aftrologorum fententia fecimus, Concludendum ergo, Cados efte beneficos, & vniuerfalcsre- rum fubluoarium caufas , in quas, iuxta Philofophum , medlante motu, & lumine agunt. Quod fi in fublunanbus error aiiquis,aut defe&us deprehenditur, is non Cadis, aut Aflris, fed materise qua- Jitate, aut quantitate, aut vtroqj modo peccanti tnbuendus eft: Si- cutl non formatrici feminis facultaci, fed materia qualitate, aut quantitate peccanti tribuit Phdofophus monftra. Tertid, impoftibile eft, vt Aftrologi ludiciarij omnia, qua? com- minifeuntur, pneftentjciim infinitus fit Stellarum n umerus,& con- fequcnterimpoflibile omnium vires expifeari. Cognitarum ided StelJarum vires, & influxus,ac cflFetftusjincognitarum infinitarum- queSteJJarura influxu impedin' immutarique pofiimt ; cum omnia Sydera,fecundum ludiciariosdiuerfas habeant influentias;quas, quidquid ia&itent illi, nulla vnquam obicruatione funt confequu- ci? Infinitarum enim, diuerfarumque rerum , & qua? comprehenduntur, non daturScientia; Ciim ergo Stella? infinirae fint,&diuerfa? virtutis,quis eas enumerate, &dignofcere poteft ? Hominum enim omnium, & muJtd magis Aftrologorum ludicia- riorum, finicus eft numcru?. LIBER SECVNDVS Explodu- tnr /ifiro- l*gi- Brrores in rebus fub- lunaribus d materia ewergunt. Stelle in- finite iru Celts. Prarterea perperam iiii nacalitia;fiue horam,& di£m natiuitatis, tarn diiigenter inquirunt, vtexinde vniufcuiufque varies morbo- rum euentus , & futures omnes contingentes cafus, mediantibus Aftrologicis Inftrumentis, explorent: cum roukd plus referat bo- ram conceptus, & confonnationiscorporis,quam partus feire, re- ferente Ptolomaro. Sed horam conceptus feire perdifficile eft, ho** ram autem conformationis, impoflibile. Nam non firnul, fed fuc- cefliue aniraalis partes in vtero efformantur. Qua? verb fit pars, qua? prime efformatur, ipfenouiteuidenter, quiplafmauiteam, Creator,vt loquitur Galenus iibro, An omnes particular animalis, quod fbetatur, bant fimuL Solus ergo rerum omnium Creator fu- turos euentus nouit. Denique pofitoquddGenethliaci aliquidcx Afhis prarcincre debeant, triaexipforum principijsimpeniidime obfcruarc opor- tet,vt loquitur CarJius Rhod/ginus libro y.kdtionum Antiquarum cap. i o. Primum , eft bora ilia initialis, qua fe in lucem vitalem e vulua matris prompfit infans; vel quiduis aliud, fuper quo Vatici- niumconcinnandum, fieri fitcarptum* Secundum ,eft Ca?li Sta- tus, Syderumqj pof}tus,ad ipfam iliara horam fubtiliter applicitus, Tertium , quid eiufmodi ratio Carledis, Sydercaque, meditetur, agatue, argumentis merrannbus, aur experiment!' certitudine, per- inde ac vngues nbnnt fuos, neceffanb feire debent. Ha?c autem omnia feire impoflibile videtur, Quomodo enim primum iJlud momentum,quo iniucem edituseft infans,feire poteft ARrologus? vt enim aliquam eiuscognitionem confequeietur, neceffarium fo- ret, ipfum prodeuntiinfanti prarfto ede Aftrologum , Aftrolabio re&e inftructum, quo Carleftis c veltigio concipiatur menfus: hoc verb ne fiat plurima obcurbant. Sa?pe tenebrarum notumentum, & interpellate. Quandoqi Ca?lum nubilum: Intcrdum Sc homi- nis inopia, abfentiaue. Sed demus,horum nihil odicere; ni Aftro- labium ipfum tanta fuerit artc,peritiaue cofabricatum,vt nufqudm fubfukct,ac ne in mimmoquidem fallax compcriatur, voti edc ne* quit compos Aftrologus. Orgaoum vero id genus omnibus abfo- iutum numeris, aut rarb, aut nunquam inuenrum. Hmccondck tur, horam natiuitatis incertam eflc, 8c ex afpedibus Planerarum, ac influentijs,ac coniundionibus,nihll coJJigi certi de morbi eucn- Clique humanis cafibus, Quod de natiuitatis hora diftum eft,idem D E C R I S I B V S. 6 5? Hera con• ceptus, c?* conforms tionis dif- ficult erdi- gnojeitur* TriaJt principle a Genet hlia- cis propofi- ta. y r Trinctyid ilia nun-* quam ob- jeruari pojfunt. Rare fide- le yijiro- Ubmws *5& dc bora decubitus, autfendbilis tafionis a?gri dicendura. Sunt cnim, qui ignota natiuitatishora, ad horain decubitus recurrerc folent Aftrologi, vt hac cognita ex Aftris,mcdiance paritcr Aftro- labio, falutem predicant, aut mortem# Rursus ex Phauorinoapud GeIJium, colligitur hoc argumcn- turn: Si ex diuerfitate afpeduum,aut coniundionum ,autinfluen- t datum Syderum ,diuerfitasexitus ,&cafuum humanorum inferri potfet, cur illi, qui in varijs, diflitifque Mundi Regionibus , & Tub diuerds confequcnter afpedibus nati funt, hiantibus tern's, aut la- bencibus tedis , aut oppidorum expugnationibus, aut eadem in-*» naui fludu obruti, codcm geocre mortis, eodemque idu tempo- ris interirent ? Argumento a contrario defumpto, quauri dmiliter poteft, cur diuerfas inclinationesjdiuerfumqj euentum obtinent if- Si,quieodemtemporismomento nati funt, & qui fubeodem afpe- du, aut coniundione, aut ijfdem influcntijs in eodem terra tradu in lucem edici funt. Alia habetvari a arguments Phauorini, Gel lias rimer qua? hoc eft , quod e medio tolleretur id , in quo maxime a Dijs di/crepant homines, d hi quoq* res omnes pod futuras pra?nofcerent. AJiud argumentum eft Chalda?orumprincipium,cbferuatiGncscircaSy» dera, non valere Tub alijs Cxli regionibus. Deirum fequentibus argumentis orationem claudt Phauorinus. Aut aduerfa , inquit , euentura dicunt, aut profpera, Si dicunt Attrologiprofpera , & fallunr , raifer des, fruftra cxpedando: d aduerfa dicunt, & mentiuntur, mifer des fruftra timcndo • Si vera refpondent,eaque funt non profpera,i3m indeexanimo mifer des, antequam e fato das, Si felicia promittunt, eaqj euentura funt, turn plane duo aunt incommoda: & expedatio te fpei fufpenfum fatigabit, & futurum gaudij frudum fpes tibi iam deflorauerit. Nulloigicur pado vtcndumeftiftiufmodihominibus res futuras prafagientibus. Rede ergo iudiciariam Aftrologiam S, Badlius Vanitatemap- pellat occupatidlmam. S. Ambrodus inutilem & impoflTibiIan«-». S, Cyprianus vanam,tal/am , ridicukm, Quam ided fuistempo- nbus neglexerunt, & prorsus repudiarunt magna ilia Ingcnia, Py- thagoras, Democritus, Plato, Pancscius Stoicus, ArchcJaus, Ari- ftoteles, Sc tandem Marcus Tullius hb*2. de Diuinatione, vbi ait; LIBER SECVNDVS Validunu Thauorim argument turn cbtra Judicia’- nos. Tr¬io futurorum foil Deo eomenit. Elegant Thauorini apud Cel- littm yero- ratio con~ tra Judi■ darios. SsEli Pa- ms yi.jlro logiam in diciariam repndianf T ullius if ChaltUos. DE CRISIBVS. Quam multa ego Pompeio, quam multa Craflo , quam multa ipfi Ca?farid Chalda?is di&a memini, nemincm eorum,nifi Sene&utej nifi domi mifi cum claritate effe moricurum; vt mihi permirum vi- deaturquemquamextare,qui etiam nunc credat ijs, quorum pra?- di&a quotidie videat, re, & euentis refelli. Sedquid dicemusad il!os,qui nobis obijeiunt, Aftrologianuii tantopere ab Hippocratecommcndari, vtfequentia confirmant, qua? lib.de Aere, Aquis, & Locis feripta reliquit: Medicum Aftro- rum exortus confederate oportet, pra?cipuc verb Ar&uri, & Pkia* dum; Morbi enim in his maxime diebus perimunc homines. Sed & periculofiflimafuntamboSolftitia i periculofum &/Equinodium vtrumque. Itaqueneque iJJis cemporibus Cathar&ica exhiberc, neqi vrere, neque fecare oportet, priufqudm pratereant dies de- cern, aut plures. Libro 2.de etiam ait; Aftrorum omis, eo~ rundem occafus agnofeere Medicum oportet, vt indemutationes totius rnundi, ex quibus morbi hotninibus oriuntur, obferuct. Et Jibro i.dePrincipijs, fiue de Carnibus/cquencia feripfit: Dc rebus fublimibus inca?Jononeft inftitutum dicere, nifi quatenusex ijs fanitas, & morbus, & ex ijs bonum, & malum, ex ijs vita , Pi mors, Libro i. de Dia?ta: Omnia eueniunt per ca?Idkm ac Djuinam ne- ceflitatem, & qua? volunt, & qua? nolunt, Ljbro de Natura Homi- nis, ab eadem ncceflitatc omnia contingcre docet. Vnde libro de Aere, Aquis, & Locis&iTof} id eft, Diuinum,in morbis ponir, Pla- to in Tima?o potiflimum fuadet, vt diligcnter infpiciamus, quid cx vario Aftrorum occurfu,circuitu, afpeviu , cuiq, noflrum euentu- rumfit. Aftra namq* alia frigus, alia caloreminducunt,& cuilibec animanti peculiare fubefi in Calo aftrum. Ad has omnes authoritatescommuniter refpondent multi,nihil aliud voluiffe Hippocratem, Platonem, & Ariftotelem,quam Cx. Jum efTe tnutationum omnium in rebus lublunaiibus contingent tium Vniuerfalemcaufamjqudd fcriora, mediante mocu, & lumjneagic. Vnde lib.i.Meteoror.cap. a.mundurnhunc inferiorem Ca?lo*attiguum effedocuit. Ego exiftimo Hippocratem commendare Studium ortus&oc- casus Syderum Media's, propter alterationem in aerecirca ecfdem orcus & occafus fa in- tercedit :QuinetiamdPlenilunioad vlq;occultationem (ftuecum Sole coniun&ionem) tempus ,lpatio 5quodab hyemem vfqs porrigitur, proporcione refpondet. Sed horum vtrumqj bifa- riam ledum , inacutismorbisSeptimanaeft: in diuturnisclarillr- morumSyderum exortus:quorum ratione Hyems,& Autumnus deferibuntur* Non etenim pari dierum numero (id eft3 Annicempora)lecundum vllius Aftronomi lententiam dimTa funt, verum manifeftiscircumflui aeris mucationibusdiftinguun- tur. Rurstis&aliomodo. Quemadmodum Septimana acucorum morborumdecretoriaeft,fictemponsannul mucatio diuturnorum inoiborumeritfolutpria; Vt in hyemequidem conftitutum mor- bum Verfoluat; in Yere conflUcum, /Ellas: fimiii ratione per /Eftfr* cm Aucumujis Jn hoc paracuai* hyems, &c. SoUmis L;ina modo. s(iuii morbihye- ™e canvi- * Lunarh »CH Ann* rnammn* diftingu»- anmi ratio* LIBER SECVNDVS $6i Periodus, id eft , Circuitus ,feu, vt Cicero etiam vertit (prout bene notat Lalamant.) ambitus, anfra&us, & rcditus, certa eft er- rore,fiue difcutfu Solis , autLuna;defcripta Cadi diroenfio. An- fra&us Solis dicitur Annus, propter Zodiaci ambitum; dicitur an- nus reditus Solis , quia eadetn Signa per annos fingulos certa lege metitur, inquit Macrobius lib. i.in Somnium Scipion.cap.&Gale- nus hoc capite docet,Circuitus quofuis conftare certo quodam nu- mero dierum,autmenfium. Circuitus ex dierum numeroconfla- ti, fiue ij feptimanam vnam, aut menfem vnum expleant,fiue non, ad Lunam pertinere dicuntur Galeno. Circuitus veto, qui men- fium numero conftant, fiue ijdem menfes annum vnum,autplurcs cxp!eanr,fiuenon,adSolempertinent, VideturMacrobiusexa- maxima: Sccunda, media; minima, eft tert/a. Et maxima eftanni fecundumSolera; media, menfis fecundum Lu- nam;minima diei fecundum ortum,& occafum, Eft verd vnaqua;- ue ( circuitus) quadripartita: & ita conftat fepte- narius numerus, id eft ex tribus genenbus conucrfionum, &ex quatuormodis, quibus vnaqua,q;conuertitur,Hj funtautem qua- tuor mo^1*: emm Pr*ma ( Pars) humida; deinde(id eft fecunda) calida: inde (id eft tertia conuerfionis pars) ficca: & ad vltimam..* (quartam partem circuitus inteliigit) frigida. Et maxima Conuer- eft»annb humida eft Verno tempore; calida a;ftmo; ficca au- tumno; frigida per hyemem. Media autem Conuerfio Menfis per Lunam ita fit, vt prima fit hebdomas hu mida; quia nafeens Luna humorem aflblct concitare; Secunda calida ,adolefcente inea iatn luce(ca!orem lux producit)de Solis afpedtujTertia ficca,quafi plus ab ortu (id eft a fua prima feparatione, & difeeftu a Sole, cm con- iun&a erat per triduun ) remota: Quarta frigida,deficiente iam lu- mine. Tertia verd conuerfio, qua; eft diei fecundum ortum, & oc- cafum , ita difponitur, quod humida fit vfque ad primam de qua- Circuitus Circuitus menfium. jib hye- /hhofda- (Hudead Septimum SJcTedif °l Triplex ff/? ctrcuf menfal? dtei. * frimru, ui7cducr- poms e(I fcca:quar. fa frigida, DE CRISIBVS. 66z tuorpartibus partem diehcalida vfquead fecundam : ficca vfqj ad tertiam; quartaiam frigida • Oceanus quoqj in increment© fuo ‘ hunc numerum tenet. Nam primo nafcentis Lume die fit copiofior folitOjminuiturpauJifper fecundo, &c, In vno hie defeciffe vide- tur Macrobius, quod artific/alem diem,non naturalem,in quatuor diuiferit partes: cum multo congruentius dies naturalis in quatuor partes, quatuor anni, & quatuor menfispartibuscorrefpondentes diuidi queat, quam artificialis. Nam vkima artificialisdiei pars iicca dfc debet, fed permodicefrigidadmo matutinum tempos ve- fpertino,feruato natureordine,frigidiuseft, cumno&i frigid# immediate fuccedat. Commodiusergointegra Solis conuerfio, due circuitus, primi mobilis raptu fpatio vigintiquatuor horamm faEftatem. Nepa? occafus,& Viodemiaco- ContrarU contraries cur*ntur% Confide- rand& junt Signor urnt cr Syde- rum mu* tatioues. 666 LIBER SECVNDVS risortus,mcdium Veroftendunt, Occiditenim Nepa Columellas lib. 11. cap. 2. Idibus Marti; , Vindemiator fexto Nonas apparct. Ec Anguifer, Gratis i i.Calend.Iunij, Lon- gum eftetreliqua Sydera cum Aftronomisreferre. Rem ergo fe- riam vlterius perfequamur. Dieb.Decret.cap,2.SoJis&Luna? virtutesco- piosecxtollit, vtfequitur.*Omniumcertefuperiorum potentia fruimur: Verum qui maxime hue Orbem exornat, & con- cinnatj&difponir,eft Sol: Quippe Veris, /Eftatis ,& Hyemis au- thor alius nemo excatmec alius tarn manifeftd,velex terreftri limo animalia generare poceft, neqj fruges maturarc, neqj ad coitum,& generis propagationem animantia prouocare. Magna fane Sc Lu- nae opera in hanc rerum fubftantiam apparent,verum SolisctfcCV- bus pofteriora. Etenim menfes ha?c perpetud difponit, idque eui- denter aded in marinisanimalibus: quanquam Sc ipfinn Solis be- neftciohabet, Nouum enim ipfa lumen fortitur, cum Sole pri- mum fruitur. Tanta verd eius portio Temper illuminata eft, quan- tam Sol afpicit. Prorsusautern deficit, lucifqiexpersreddirur,vbi terra fuo interuentu ipfam obtenebrat. Quaproprer vt ilia diftat a Sole ,omnes mutationes fafeipit: etenim plena eft, cum diame- tra eft: #qua portione diuila, feu femilunaris, Grace dichotomos, ciimquadrangulaeft: vtribqjgibba, ciim trianguia : Sc falcatam fpeciem refert,vbi fexangula eft. Arq; tunc primum noua eft,ciim poft Soliscongreffum apparet; obfeurata omnind,ciim Solis lumi- ne circumuallatur. Igitur fruftus auget,incraftacque, animantia.# implet. Ad hzc menftruorum ftatum tempus muhenbus confer- mt. Item Comitialium(Epilepfta:fcihcet)c!rcuirus cuftodit, in- dc,quod Solis plus, vel minus participat; omnia ft quidem faccre nataeft,vbi faicis figuramreprcfentatjlanguida ftunt: vali- da omnia , cum plena fueric. Quaproprer -Sc fruges intcrea adau- get, mamratqjcclerrime: morcua corpora pucrefacit; Somnoque Sopicis Tub eius lumine, vel aliter diunus immoratis, pallorem, Sc capitisgrauitatem coadiiat. Vt igitur Luna Solis auxdio in om- nibus indiget, ita Sol ad nullam rern maxima n, vel alceriusxuiuf- drm Aftri, Rursus docet ,So- lem dfe inftar maximi Regis, Lunatn verd vt Hyparchum, id eft Subprincipem, auc Vice regem. Lunacaun terreftrem gubernac Solis ejfe- Uus varij. Luna gna vis. Luuaris menfis di~ uifio iru quadras, & femi- quadras. DH CRISIBVS. 66j regioncm, non quod easterns planetas potentia exupcret, fed vici- nitate tantum. Tandem in calce capitis docet Lunam particuJai cs cuiufq; menfis dies difponere, Jicet non ex fe, fed ex SoJis afpedu eandem facultatemconfequatur. Mutuarur ergo Luna fuum lumen, & vires potifiimfim a Sole, & Menfi ,menfifq; partibus pra-eft, Menfis enim triplex eft; Vnus . Synodicos ,id eft, Coniundionis fiueconfequucionisdidus,quiJ eft numerusdierum, ant cotum tempus,quod eft inter vnam Luna? t cum Soleconiundionem vfq; ad alteram : continetq; menfis hie ; dies vigintinouem,duodecim boras,&quadraginta minuta. Re- cenciores autem quadraginta ilia addidere minuta. Secundus Menfis Pcriodicos Grid's dicitur, Latinis Menfis peragrationis, fiue peregrinationis, qu»eft totum HJud tempus, quod Luna con- \ filmic, vtredeatadidem Zodiacipundum, dquodifedfit: Eftque feptem & voginti dierum,atqi odo horarum. Terrius menfis Gri- d's Phafcos,id eft Apparitionis, 3c iliuminationis dicitur. Eftque . tempus intcriedu n inter primam Lunrapparitionem ,& eius oc- i cuItationem, id eft, totum interuaJium,quo Luna d nobis videtur. Eftq j hie menfis fat is inaquahs, quia,quo minus occulratur Luna, eo Jongior eritjqud veto d-'utiusoccultatur, feu cum Sole manet Luna, edeft breuior, Verum vtplurimiim conftac hie menfis vigintifex diebus, & duodecim horis, vt Medicormn-* nonnulli referunt j fed Alftediusinfuo Elemental! Aftronomico refert, efte fere vigintiodo dierum. Periodicum Men fern abfolutc vigintiodo dierum efte docuit. His pnehabitis fiunt vari# forma? fine configurationes, Schematifini Lung in fuo d Sole difeeftu, & ad Solern acceifu. Si- j quidem Menfis peragrationis in quatuor diuiditur quadras, qua- rum quaftibec feptem ferme diebusconftat. Prima quadra d Luna? difeeftu d Sole, vfque ad feptimum diem protrahitur j & Luna in huius quadra termino femipkna eft; Sc dichotomos, quafi in duas partes a?qua]esdJuifa,Gr#cis dicitur. Altera quadra ad decimum- quartum terminatur j quo tempore Luna plena eft, atque Soli op- pofita. Tertia quadra ad vigefimumprimumextenditur. Quarta ad vigefimumodauum ferme, fiue vfq, ad abfolutam Luna? occul- tarionenu* . Lunaadhue fepcem permutationibus,fiueconfigurationibus. Luna-* men ft > & diebus praeft. Men [is eft triplex. Menfis comutiio- nis. Menfis peragra* tionis. Mcfls ap-' paricionis. Faria po- fitionesyfi- us fitus Luna i'/u or dine ad So Ism, Galen. lib, 3. de Cri• fibus q. f» 66S quas w tag vacant Gra?ci(vt loquitur Microb.lib.i.inSom.Scip.c. 6.) toto menfe diftinguicur: quum nafcitur,cum fit dichotomos,& cu n fit amphicyrtos, cun plena , & rursus amphicyrtos, ac denud dichotomos, &cum ad nos Juminis vniuerfitate priuatur. Primus • aute Schematifmus Luna?, eft eius ortus fiue apparentia, poftqudm a Solis congreftu abfcefliti& tuncfakis forma obtinet,vnde falcata dicitur; & quia cornua oftendit5corniculata;& Sextilcm tunc habet afpeftu ad Sole. Grads forma ilia noua? Luna? phuceiSiH,aur fxlwon- S'ns nuncupacur. Et ha?c eft prima Luna?pitic: notaturq; afterifmo, fiue Stella? figura,aut,fimauis,figura roracalcaris; diftatquc a So- le tribus Signis: na, vt refcrt Alftedius, Sextilis afpedus eft, quan- do planera diftant interuallo trium Signorum. Sed aliter, & ve- riuSjSextilemdefcribitPaulus DariotusMedicus Sc Mathemati- cus; Sextilis afpcdus eft , ciim centra duorum corporum Planeta- rum, duobus Signis, fiue fexta Zodiaci parte , hoceftgradibus fe- xaginta,diftcnt: Vnde Sextilis dicitur, qui mcdiocris & imperfeda? amicitia? dicitur: quoniam Signa eo afpcdu communicanria vna tantiim qualitate concordant. Galenus lib.3. de Dieb.Decrer. c. 5, de aduentu, & vltimo difceffu Luna? hac ferie loquitur. Ote- rumaeranosambientem magnas fufcipere mutationes,dum Luna primum occultatur, Sc rurfus primum apparet, nemo mortalium ignorat: maxime ij, quibus hoc ftudij eft, agricoke, & naura, qui eat™, id eft, ftatum aeris tunc vocant, cum Luna primum appa- rens, fecundiim aliquem ventum fter. Rursiis augetur aded Luna, vt dimidiata fuerit, & dichotomos tunc appellatur, quafi difieda fit in partes, quarum vna manifefte Jucida apparet: fijuhouoc etiam dicitur,quia medium iam iter d nouilunio ad plcni- Iuniumexegit,nonagiatagradibus diftat a Sole . Die vndecima Luna adhuc eft lumine Solis vfq; aded illuftrata,vt vtrinquc gibba perfpiciatur ,&proximead luminis plenitudinem acccdat; Vnde tunc aMP'xopxo*, id eft, vtrinque gibba, &curua nuncupatur, Di- ftat hoc tempore centum triginuquiaq; gradibus a Sole. Denud decimoquarto die, dum Soli e diametro Luna eft oppolira, ab eo* dem Sole integreilluftratur ,illuminaturque • Ideoq;Luna plena cfte dicitur, Sc Grads Tse'a-s Confimiles Luna d Plenilunij tempore decrefccns,declinanfq; ad alterum cum Sole congreffum, Schcmacifmos demonftrac. Quarta fiquidem a Plenilunio dicj, LIBER SECVNDVS OrtuiL«- «& ptenilunio mngtut, rmiiatio- tics in ac- re. In dicho * temo me- dtocres wutatio- nes. F ale at permodi- cat miita- ticnes cffi- fit. Luna gib- ha paruas minimajqi i n acre pa- rit muta- t tones. DE CRISIBVS. 671 Plenilunium, dua?dichotomi, medium vtraq* kczns , augment! tempos prior, diminutionisaltera. At omnium extrema? imbecil- limajqiaerisnosambientisconucrfiorcsfeu immurationes in fal- catis,& in vtrinque (id eft ingibbofitate pracedente,acingibbo- ftcate fubfequente Plenilunium) gibbis apparitionibus ftuntimagis autemin vtrinqucgibbis, nulla ftquidcm in eis magna mutatio, ftcut in falcatisapparet. Quare nec Arams male ipfas negkxit, tanquam imbecillas exiftenres: conuenitqj eos laudare, qui de eis fcripferuntj ranqudm nc, velminimum quidem omittentes. Ergo peculiarem eximiamque immnrandiha?c infcriora vimhabct pie- nilunium, & hoc maiorem adhuc Luna? cum Sole coitus. Nam in ftuntmutariones. In ConiundLone autem varia?(ftue ina?qualcs) & diucurna?. Priufqudm autem Lu- na e radijs Solaribuscm£rgic,nihil queas deaeris immutationcal* firmare. At verd totum hoc occulcationis tempos longum eft, 6c diururnum3 & intcgri fere vnius Sign!, Luna? autem immutatio ab increment!* tempore ad dccrementum , momentanea eft, Sc veluti pun&otemporisdifterminata,djftincftaque, Certum eft enim, Lu- nam hanc immutationem quad momcntocemporis Non igitur abs re mutarioncs, qua? pJeniirmio ftunt, breueslunr, & momentanea. Qua? verd comumftionis tempore, diuturn#. Nam totum illud tempus,quo Luna occukatur,& difparet,ftbiipft •fimiie eft, St pra?terea prim# illuminationistempus occultationi ft- nitimum eft, turn quia apparencis Luna? portio, modica Sc exigua eft,turn quia Juminis eius vis obfeura eft, Sc vix fenftbilis, necnon etiam quia breue eft admodum tempus, quo ilia fupra tendfertur. Potenter aerem,aliaqi corpora fublunaria, alterari, queries Lu- na cum Sole coniumfta eft, Sc queries iridem plena, docuit in con- textuQalenus. In plenilunioinferiora corporaalterari,ornnesdo- (fti confttentur, experiunrur & ignari. Sed Lunam maxime,& pra> potenter in coitu heccinferiora immutare ,ft nulli difficultatctnha- (ftenus pepcrit,mihi fane modd. Dorftilftmus Lalamantius his am- bobos temponbus, InterJunij fcilicet, Sc Plenilunij,mutationes,al- terationefue in inferioribus fteri dicit, quia tunc temporis plurimumluminisde Solehaurit. Vcroque enim habftu (id eft, dum eft cum Sole in congrdfu , Sc dum Soli oppoftca eft, adeoque plena) plena eft, docentePliniolib, 18.cap. 28. Sed interlanio Gibb a Lu- na imbeU Us. Dalian, Lalamnn tijfolutio• LIBER SECVNDVS omne lumen, quod a Sole accipit, regcr it (id eft * in cadunu* rcijcic, refcrtque) jtoqi frigefacit > quia folicet luminedcftituta a notfturno frigore minus nos defcndir. Et id eft, quod Joannes Fi- cus Mirandula cap. y.libri j.dicit; Agic, inquit, in nos Luna Soli congrcdienscomode, quoquisagit nihil agendo. Nam defti- tuens corpora fuo luminc, nocet illis: Scd eadem adolefcens pie- niiis alir, & fucculentius implcc. Quod & idem codem iibro repe- tit cap. 6, Quod veroad Plcnilunium attinet,mutaciciumipra lu- men ipfo plenilunio Jaterefundir, Ego verumtamen refpondendum alirercenfeo, magnasinfub- lunaribus fieri mutationes in intcrlunio, fiue coitu, fiue congrcftu, fiue intermenftruo, vt loquitur Varro ,fiueLuna filente, vt loqui- tur Cato,fiue Combufta,vt afij loquunrurjnon quod tunc Luna in hare inferioramultumagatjcum ciusvittus, fiquamhabeat,a vici- no abforbcarur Sole, aut penirus obfcurctur, fed quia inferioribus nullam ferine virxucem contnbuit. Vndc priuatiue magnasake- rationcs in inferioribusa Luna, dum in coitu eft, fieri dicendum. Cbm cnim Am cum radijs inferiora non colluftret, refrigerantur impenfius, quam quando eius lumine fruuntur. Eft autem Menfis (vt ex Macrobio fuperius tranftulimus, & poft Macrobium Lala- mantius, & alij re&e affirmant) Lunz annus, intra quern ipfa Cadi ambitutn luftrat: quo fcilicet teco tempore ea ipfa id facit, quod Sol toto fuo anno, Vr autem Sol in fuo ad nos acccftu ,/Eftarero, & difeeftu Hyemcm , ita Luna in fuo menftruo curfu , crefcendo efficir. Imd in fuo eodem men- ftruo curfu quatuor partes, anni quatuorcorrefpondentes ,effor- mar, Nam prima eius quadra Verjj fecunda , qu* ceteris calidior eft, /Eftati ;tertia Autumno j& quarta Hyemi refponder. Dunuii cnim Luna cum Sole coiens lumine ferine priuatur, hyemem ip- famafferre, & frigefacere dicitur, quoniam a noCfurna frigiditate nos tunc tnultd minus tuetur, qudm cum luminc plena fuos in ter- ras ciaculatur radios, & vcluti aeftiuam parit tempeftatem. Non immerito igitur Menfibus pra?effe,aut Mcnfes regere dici- tur Luna jvel quia,vt eft apud Virgiliumiib.i.Georgic. Jple Pacer ftatuir, quid Menftrua Luna moucrct, Vel quia cadtin Luna menfem inchoac, & terminat • Vnde Oui- dius m cake libri 3. Faftorum? de Martio Joquens cecinit: jilt era fe- UlliO. Quatuor Luna qua- dra qua- tuor anni temper thus cone (pen- dent. Luna regit Menfes, huius quoq; tempera Mcnfis Fin it &c, Vnde Ariftoteles libro 4. dePartib. Animal, cap. 5. ex Lunaribus incrementis Echinos,ca?teraq; id genus anitnalia ,vtpore Cancios, Oftreas y Conchas y Conchilia 5pleniora fieri, & vberiore luminc ia?ta fucculentioraeuadere 5humidicatis viuifica? ,& Lunariscalo- risbeneficio.. AulusGelliusab AnnianoPoeca , vindemiamio-# fuo /undo faciente, vocatus vndcum alijs/equentia memoria? tra- didit. Ibi cum cicnantibus nobis magnusOftrearum numerus Ro- ma mi/Tus eft:qua? cumappofit£EfuiiTent,&muIra?quidemfcdinu- beres, macraeq* client, Luna (inquit Annranus) nunc videlicetfe- nefeit: ea re Oftrea quoque, ficuti aJia qua?dam exu&aq; eft (fed fortafiis melius3tenuia exutftaqj funt).Cum qua?rerernuSjqu£ alia item fenefeenteLuna tabefeerent; Nonne LuciJium, inquitj noftrum meroiniftis dicere ? Lunaalit Oftrea,& impJet muribus fibras, Et pecu (melius* peeui) addit. Eadem autem ipfa, qu# crefcente Luna glifcunt, dcficiente .«tT contra , Luna deficiunt. Aelurorum quoqj oculi ad eafdem vices Lun#, aut ampliores firingautminores. Id etiam 3 inquitjmulto mirandumeft magis, quod apud PJutarchum in 3.in Hefiodum_* Commentario legi. Ca?pe rum reuirefeit 5 & congerminatdece- dente Luna: contra autem inarefeit adoiefeente. Earn caufam effe - dicunt Sacerdotes Pdufiota? Ca?penon edantj quia«* folum olerum omniu 3 contra Luna?au$a atquedamna, vices mi- nuend! &augendi habeatcontrarias. Addir his Piinius Jibro 2, cap.42. minimum animalformicam, fyderis vim fenfire, & intcr- Jumocdfare. IdemPJiniuseodem Jibro cap. 102. docet Lunam 1 accedentcm corpora implere5 abfeedeneem inanire - Hominu etiam ianguioem cum lumine eius augeri, ac minui. Idem etiam fieri folere tradunt in medullis, & CerebeJJis animalium. Crefcen- do enim lumen 3 & cum Jumme calor etiam 3 & humiditas in Luna augefeunt; decrefeendo imminuuntur & decrefcunc. Ex multitu- dmequippe Juminis multitude profluit, & & humiditatis, non eius dico, qua? ab dementis inferionbus proueniens, in fublu- nanbuscorponbus reperiatur, qua? item aquofa fit 5 fluxa 3 excre- {aencicia, & Irigiditace fua torporem alferens > led eius, qua? cafie- DE CRISIBVS. 6ll Annum* couiuiuml Sola inter olera, €&- pa decre- Jett ere fee- te Lunacy & hac de- er e fee nee » crefat. Pelttfiotjt idea Ca- pam noru edunt. Form tea. Hum ores y crefcente Luna* ere- (cunt, & e contra. 674 ills ftt, vitalis, fa?cunda, & caloris Lunaris beneficio viuifica. Tam igitur crefcente Lunahumiditates in corpore fluunt, fed crefcente bona?, & falunres, decrcfcentc fuperflu#, & noxia?: qu# ratio rao- uiftc videtur Ariftotclcm , vt iibro 2. de Generat. Animal.cap. 4. diceret/Tempera decrefcentis menftshumidiora & frigidiora. Lu- na quippedecrefcenre, viget humiditas, non a Lunaproucniens, fed ab dementis mferioribus, quibus tunc Luna minusreftftit,tucn quia eius calor debilitatur, & mfringitur, rum quia fub Horizonte magnam noiflis partem delitcfcit, Ideb Ariftotcles etiam libro 7, Hjftori# Animal, cap. 2. profluuium menfium Luna decrcfcentc contingcre memoria? prohibit* vti fecit lib.2. de Generat. Animal, . cap«4.&rationabiliter, quod fcilicetcorpora animalium frigidiora turneffecontingat,cum continens nosaer talis,id eft fngidus, ef- fkiatur. Medici tamcn communirer in prima Luna?quadra iunio- rcs euacuari ftatuuntj in poftrema feniores; fa?mmasa?tatemedias, ■ in medijs Luna? difpofttionibus, Et e quopiam Poeta , inquit La- Iamantius,hunccitant VerficuJum: Luna vetus Vetercs, luuenes noua Luna repurgat. Galcnus cap. 2 Dreb. Decret. eafdem virrutes, ft plurcs, Luna?conccdir, Rei RufticaTcripcoresomncs vnooreado- r lefeemis Luna? plantation! commodum tempus exiftimauerunr, quod largiore humore femina veluti cibata & facundata citius . quoq, adoJefcant. Decrefcentis verb tempus dfe idoneum ca?den« da? materia? ,quooiamcum omnis ca?dua fylua,& materia ficcicr eft, humidofcjlicetexcremcntitiodecrefcente. Sfcenim materia in vfurn fabrics? cadenda dilficiJius marcet,&cariem fentic agnus. VndeHeftodusnouam Luna? diem arboribusconferendis,ficut & decimamtertiarojdicitefteaccommodam. Cuius did! Plutarchus hauccaufam reddit,quod infrra vispleniori JumineLuna? etiam m ! radicespieniordiffundatur. Totadeniq* PJinijTb ig,cap.$a.& Varronis, Lunaris obferuatio, his paucis conftat; vt fcilicet decre- feente Luna ftumenta raetantur,cadantur Jigna,tondeantur cues, capiiii, emafculentur Verres, Capri, Arietes, Noua autem Luna, eaqj fub terra exiftente, fupponantur oua, calcencur mufta, krai* raria verb, ciim fupra terram eft, fiant. In fumma, Diophanes ni« b»i efle ferendum, nift Luna crefcentc, putat. pofterioracx Awhoubus cum Lalamantio erucrcplacuir: LIBER SECVNDVS Decrefce- te LunrLj temper frigidiora* & bumi- diara. Menftrua tie ere fee rt- ie Luna~> fuperue- ntunt ex Arift. Ai eftruo- ru tempus. T er&pus plamatio- ms, T empus g a; torus trborwn. T empus wtflhiton • jurx.confi- ciendi vt- SJHWt 'CptiS Jsmtnndu DE CRISIBVS. *75 quoniam Medico varijs in occafionibus prodefic polfunt. Sedvc Galeni mentem confequamor, fan's liquet, ipfum cum Aftrologis tribuere vim oronem Criticam Luos, qua? potenter inferiora cor- pora in fuisquadris,mcdiocriterin quartarum medijs immutat,al- teratquc. Ita vt vim magnam decernendi dies vltimusquadra?,qui feptimus eft, habeac, mediocrem verb virtutem medius quadra? dies,qui quartus eft, Quoniam camen Lunaris menfis, in quo ma- gis regulariter mutationesinhis inferioribus Hunt, arque depre- henduntur, eft Peragrationis, vigintifeptem diebus, & odo horis conftans, adebqj vigefimopriroodie potiiis , quam vigefimo, Cri- (is He ret, conatus eft Galenus Jib. 3. de Dieb.Decret. cap. 9. Men- fern quendam; quern medium nuncupauit, dformare, vt fequitur. Menfis Peragrationis vigintifeptem diebus & odo horis con- ftat: Menfis Apparitionis vigintifex diebus , & media infuper die? parte. Circuitus vero Lun« (qui menfem Peragrationisconftituit) in Signifero ,fiueZodiacoaccommodatiftimuseft vmu/cuiufqj rei proprijs principles: menftruale vero tempos,quo Luna confpicitur, ambientem nos aerem immutans, omnibus ex a?quo hominibus communem effedum oftendir. His pofitis, duos didos menfes Ga- lenuscommifcer,&amboscommixcosin duasdifpefeit medictates aquales: &vnam mcdiecatem conftiruit menfem medium inter menfem Peragrationis, & Menfem Apparitionis, it a vt illo fit pau Jbbrcuior,hoc verdpaulo longior. Copulati enim didi duo men- fes, dies conflabunt quinquagintatres, & boras viginti • Qui hunc numerum in duas a?quales partes diuidcre volet, inuenietquamli- bet partem fiue medietatem, continere dies vigintifex, & boras vi- gintiduas. Eft ergo communi Menfe Apparitionis, decern horis, maiori Menfe verb Peragrationis minor odo horis. Huius menfis fcptimanaconftat fex diebus, decern & feptem hor is,ac media bo- ra parte. Vnde pauib breuior eft feptimana Menfis Peragrationis,* qua? conftat fex diebus. Sc viginti horis. Eft autem pauib roaior fe- ptimana menfis communis ,qu x conftat fex diebus ,& quindecim horis: dummodb Menfis Apparitionis fuerit cumdimidio; Nam fi contingat ipfum conftare vigintifex tantum diebus, tunc eius feptimana erit fex dierum, Sc duodecim hora- rum. Si verb fuerit longior, vt vigintifeptem, aut vigintiodo, ab- ler feptimana? eiusconftituentur, Menfis verb Mcdij tres fcptiraa- Septimus* Quaytus dies* Men ft urn Peragra- tionii » & jipparitio* nit com* mixtio, Menfis medius Galenic 4>j6 LIBER SECVNDVS use conflltuunr viginti dies, quatuor horas ,& mediam hors par- tem . Hie autem hors vigcfimum diem cxcedentes, eidem vigdi- mo,qudm vigeftmoprimo dieijpropinquioresfunr. Ergo Crifis in vige(icmim,&non vigcftmumprimum incidct. Sedhsc Gakni fententia de Menfe medio, paucis probatur; quia, vt aiunt ,apprimefaluarur vis Criticadiei vigeftmr ,Emul& vigefimiprimi per Menfem PeragrationiSjCuius tres con* ftant viginti diebus,& duodecrm horis. Ita poft multos Mathe- maticos Galenum repudiat loannes Antonius Koffeni, Medicos, & in (ignis Mathematics in hac VniuerEtate Bononienfi Profdfor, in fuo de Dicbus Criticis,& Annis Climadericis libro , quern mr- hi ante dccennium, annonimirum j 643.donodedir. Meoverumtamen iudicio,pcrperam in hoc Galenum rcijciunrr Nam primoquod illialferunt, idipfum inqusftione eft,&abeo- dctn Galeno proponitur citato cap.p. libri 3*de Djeb. Decret, vbi docet,Menfts Pcragrationis tres hebdomadas ex viginti d>ebus,& media dierparte conftari > adeoqjtalem numerum noneflemagis vicinum dei vige/imo, qudm diei vigeftmoprimo: Atque ita vige- fimo,tanquam die pari, in morbis longis Crifem fuperuemre , die veto vigeEmoprimo, queries diebus imparibus accciEoncs Eunr, Per hsc eadem,qus in qusftione funr, refpondent Aduerfanj, le- ges bons & legitims refponfioois violenter omittentes • Secundd male Galenum reprehendunt, fiditium appellantes Menfem, ab eodem excogitation; cum nihil aliud fecerat Galenas,qudm obfet- canter imitaridodiorurn Mathematicorum (prsferbm Magni Hy- parcE)conftitution£$qus tails fuic,vt exduobus Me/ibus insqua- I bus commixtis copulatifue , verus ftatueretur Lunaris mcnEs, Vnusveiddidorum menEum rriginta conftabat diebus, alter vi- ginrinouemiExhiscopulatisexurg'tdierom quinquagintanouem numerus, cuius medietas conftituit vigmtinouem dies cum dimi* dio • Hanc dodrinam imitatus eft Galenus. Cum ergo hanc in- tadam omiferint aduerfanj,tcmere Galeno EgmentUm adfenbunr. Quia tamen Lunara ,caufam prscipuam ,&fohtariarn Crifeos admicccre vix poEiun,CriEm vigeEmi v non Luns , fed naturs, & ordmi rerum tnbuerc malo. Vidimus enim in Hjppoeratis doctri- na, nec dies ,nec hebdomadas, nec menfes, nee aonbs integre re- cenferi: Vode tres feptenanj non mtcgn,vigiuci dies conftituunr. Moffenhts. Gaieni Men [is defeditur• V igefi- MWr & no fnwU f ejt CntfCHS* DE CRISIBVS. 6j? Quod autem a quibufdam, & Laoreirio pra?fercim ,dicftur , vige- fimurn prarripere vigcfimiprimi Crifi n;quia motus nacuralis, con- tra quam in animalifitmotu, in fine,quam in principio , velocior eft,teftePhiIofopha libro5 &8.Phyficor.& lib.i. ac a.deCado, contra do&rinarn, &experientiam Hippocratis mikat jqui vigefi- mum ,& non vigefimumprifnuinXriticum coraprobauit > vc in fu- perioribus abunde docuimus. Cu n ergo vjgefimufprimus non fit Criticus, noncongrucdidrur vigefimum eius Crifi n pra?ripcre> quia natura celerius inline fua? aciionisjquam in principio mo-* uetur. Quodattinet ad fententiam Mathematicorum iEgyptioruma Galeno propolicam > earn, vrpote ligmcntum, adrmtrere non de* bemus. N im tamecfi vitroconficeamur , Lunam in ha?c inferiora magnas ditfandere virtutes, vix tamen condpere poflumus , quo- modo Crifis die leptimo contingere poceric Luna exiftence in_* Sextili,.aut Trigono,autoppoli[oafpedu ,autetiam in congrdfu cum Sole , quo tempore in h#c inferiora vix agic. Vr enim Cnlis a Luna in quaternionibus, & Sepccnari jsjin quibus folemnes qua> dam, vtafterunt, liunt mucariones,eificeretur 3 necdTario quilibet ffger primo ipfo Luna? die in morbumincideret, vc vna procedcn- tes morbus Sc dies Luna?, quarta , aut feptima, auc vndecima , aut decimaquarcajauc decimafeptima , auc vigelima die Crilim expe- riretur. Patet fequela: Nam alioqui nulla fierce Crifis : quomodd, qua?fo,fieret in corporibus mutacio repencma Sc vchemens a caufa, qua? non eft. Quadrangulus verdafpecl:us,quo fruitur Luna lepci- mo Menfis die nondum acceftit, Sc tamen leptimo rnorbi die, qui fuit Lun* primus, aut fecundus,auc rertius,auc quartus, aut quin- tus,aucfextus, Crifisortaeft falutaris, auc infalubris. Similiter duodecimus raorbi dies poteft efteLuna? feprimus. Sed duodeci- mo, ex Galeno, non fit Crifis. Poteft etiam morbi dies eftefepti- mus,& Luna? primus, auc fecundus, in quibas, ex Galeno, nulla fit Crifis. Planum ergo eft, Cnfes, iuxta diftam opimonem , non fieri mfi in quadra, auc fern quadra Luna?: cuius tamen contrariuin qu cidiana docec expenencia. Denique, fi Luna fuo lumine Sc motupotenter inferiora muta- retjCrifimqiinhumoraJibusmoibiscxcitaret,odauo die, veluti non u,Sc decimo,Q;jfi$commodius,vchememiufq; prodirec,quam Lauren• tins per- [inngitar. AftrologO* mm opinio facile re- fellitur• Validu'n arg amen- tum. 6l% die feptimo, in quo Luna non aded lucet, (icuti di&is iam diebus: Duodecimo pariter,qudm vndecimo , &dedmoquinto, decimo- fexto, & fcquentibus, quam vigefimo, potentibs & frequentius contingent. Praterea, ft ex fe, Sc fua natura3Luna Crifim efficcrct, fingulis diebuscontingerer. Non eft enim pocior ratio, cur magis vno die, quamaltero, hunc effe$um produceret. Addamus&his, vJtra vigefimum morbi diem, quaternaries vim decretoriamamittere, ft 24. cxcipias, Sc 27. 54. Vltra verd quadrageftmum morbi vicenarius dies deccrnit: quod indicio eft, Crifim non a fola Luna fieri; Sed Lunam eftecaufaro vniuerfalems quaequidem in bonis afpc&ibuscxiftens, fi dies Criticos comite- tur, Crifis produftionem non mediocriter iuuabir. Quod autem di&a opinio non fueric Galeni, ex duobus patet capitibus. Primd, quod diem feptimum potentiftimum dierum_* Criticorum ftatuerit: quod tamen non cflet verum,fi ipfe Crifis au- thorem Lunam conftitucrcc. Nam Luna potentiftime in Plenilu- nioalterar, rainiis verd potenter die feptimo3(iuein cetragono,fiue quadrangulo, qui feptimo morbi dici correfpondet: Sicuti plcni- lunium decimoquarto. Secundd GalcnusJib. de Dieb. Decret. cap. 1 o. exprefse narrat, feobamicorum perfuafioneshancopi- nionecn cxhibuiftc. LIBER SECVNDVS Luna eft remota* O' vniuerfa- [is cau[a~> Crifis. Galeni mens ab jifirologis remottLj erar* Vndccima Opinio, VAIcdi&isNumeris, Aftris, & multorum varijs cogitationi- bus, hadenus in antccedentibusdifcuffis,tempuseft,vtno- dram de Dierum Criticorum caufis fententiam interponamus, proximamqj exhibeamus. In vijs ergo Hippocratis,& Galeni per- fiftens, Crifis efficientem, & pcculiarcm caufam, nonaliamdfe. quam ipfam Naturam corpus noftrum rcgentem,& in eo(ni mate** rias inundatio, aut praua difpofitio, impedimento fuerit)omnia.# debite difpenfantem , cxiftimo. Hippocrates hoc dare infinuat ro Epidciulor, Soft,5. vbi inquit; Nature Morborum Medi- cx' Calenusin Commentario inquir; Verborum igitur Sententia, fiqu is fimpliciter, quod dicitur,accipiat, perfpicua eft, fuam ipfius tnencem Hippocrate dedarante* fe videlicet non efife ex illorunu# Naturae eft caufa ejficiens Crifis. JVatar/Lj morboniin Medic a. coetu,qui Naturam arte carerc arbitrantur,fed earn die artli?ccm3 animalibufcpcoolulere. Verum hoc loco per id nomen Nature, vim quandam intelligcreconuenit in his ipftscorporibus , qua? ab eareguntur, inhabirantem. Paulo poft ait, fat dfc fare, rede Hip- pocratem opinatum fui/Tc , Naturam eflfe morborum abfqjeo , quod quifpiam curioseeiufdem Nature ,aut Anima?ef- fcnciam indagec, Authorem ergo proximum & peculiarcm Cri- feos vocet ,qui volet, Caloreoi natiuum, Anima? in- ftrumentum, aut facultates omnes Anima? , vna cum eodem calo- re, aut folam expukricem, quam Grids authorem concepcis verbis ftatuitGalenus hbro j.de vt in ventricu Jo, lie in hngulistociuscorporispartibus,alienorum Expultrix facultasefleoftendebatunqua? meo faneiudicio,& Cri- fim i'n morbisefficit,atquc propterea optima Hunt Crifes ,cura_* iam omnia in animaotis corporcconcoda fuerint. Sane ha?c Gale- ni verba, aliaquein fuperionbus d nobis citata, qua? Nature cir- cuitusj regulates eftc afterebanc, dare demonftranc, facultatem«* concodricem,&expuJcficcm,ornnem efficere bonam Cnftnmnam vt bona ba?c euadat, fuperflua omnia, fiue fuperuacanei humores, primo a Natura, a taculrate videlicet concodrice, concoqui pr«- parariue debet; rursiifqi ab eadem fecerni; vt poftmodiun d Natu- ra , id eft Expulcricefacultate, longe morbum fuperante,detur- bentur. qualitate,aut vtroq; modo peccans, eft qua? morbum fouet,& Natura,medianteaccef- ftone„turgentia,aliouc modo, ad fui exclufionem ftimulat. Vndc non immeritd macerialis Criftscaufaquibufdamdicitur jficutief- ficiens Cniis caufa, ipia Natura , qu* fuperfluam materiam extra corpus,autadaliquam ignobilempartem expellit. Alio Galeni fuffragio rem eandem roborare placet, qui lib. 5. Epidem. com- ment. 1. tex. 2p. fequentia fcripdc; Tertium quidem eft hociudi- cium, vbi molica nunc ctiameft Natura per fudorum excrecioncm in die Decretorio foluere morbum, vt & in prioribus, qui «quc decretorijeranr. Hie nihil de Luna Galenus. Non propterea Aftrorum operam reijcimus: Sol cnim, & Ho- mo, ex Philofopho, generant hominem ; led cxiftimamus, Solcm, Lunam, & rchqua, ft vis, Aftra, vd vt verbo dicam, Catium, can- quam vmuerfalem communemue caulam,in#gros,fiaitinalia_j cunda^influcrct D E C R I S I B V S. 679 , Nat ur£ van a ac- * ceptiones* » Facultas I expultrix, Cnfit can* ’ /quia eft vnusfolus Deus ,d quo omnia pendent: Videmusenimomnes numerosabvnitatemuItiplicata,tanquam a re eos coroponcnrc, dependere; Ternarius verb, quia eft Sandbflima Tnnitasconftans tribus Perfonis,Patre, Filio, & Spiritu Sandto. Septimus verb dies nulJateniis accedit ad dignitatem vnius Dei, & Sandtiftiro# Trini- tatis. Ergo nec Septenarius numerus ad Vnicatis 5&Ternarij nu- meripraerogatiuam. Vel ergo lege Dei fancitumeft die feptimo Crifes frequentiiis,qudm alijs diebus, fieri} vel certc Natura regu- Jariter agens, vi virtutisei d Deo indite, numcrum quaternarium9 Sc Septcnarium fibi elegit 3 vt in his luculentiiis operetur, quoties inutili farcina confl • Hadkniis de Dierum Criticp- rum, feu potiiis ipfius Crifeos Caufis, Numero- rum praci- puns ter• ?iarins > & vnitasyttu- meri pun* cipium» c a p v t De Quibufdam Dubtjs. DWWM PRIMVM. ANfam dubicandi multis prabuere qua?dam H'ppocratfe Joca, fibi3apparenter fakem, aduerla. Lbro Prognofti- c0r.Sedh3.tex. jo* fequentia fcripfit: Parimodo, &Mu« lieribusiudicationesfiuntdpartu, Galenusin Commencariofia* titn inquic ;Prijncipium numcrationistibi fiat, non quo die ca?pe* rintfebricitarc,fedquopepererint. Li quibufdam igitur circa fe- cundum 9 auttertium incipiuntdicm a partu, cxquo multi nume* rant futuram iudicationem. Sed res non ica fe habet; fed ex quo pepercrlnt, numerationem fieri oportec dicrum. ka paucis, dc^ \A dio partus co- putano dieru Cri- tuoru fieri debet. DECRISIBVS. 621 hacre, difficultarc non vacantc 5 delibcrauitGalenus; etfi prolixe in Commentario alia muka cxaminauerit. Alia ex parte , extant qurdam Hiftori# Epidemics , in quibus Hippocrates dare docet, non d partu 3 fed a prima fenfibiii febris inuafionc3dierum computumefte exordiendum 3 vtfutura Dies Critica obfcructur.Libro cnim i. Epidem. Sedf. 3. 4. ait, Philini Vxorem in Thafo, qua; filiam pepererat, purgatam ex prgfcripto Nature, & camera reciehabentem: decimo & quarto a partu die ignis inuaftt cum rigore. In fequentibus illc dies mor- bi a dccimoquartOj&non apartu3enumerat:& didlarr. Fa?minam vigeftmo morbi die obijfte narrat. Item fequenti Hiftoria 3. tex. 2i* refert ,quemadmodum poftridie Partus Febrisacuta inuaftt Vxorem Epicratis3 & ab hoc die inuaftonis febris numerst omnes dies, vfquc ad odfogefimum, quo ilia a febre omnino iiberata eft. Textu 28. in Hiftoria Vxoris Dromead#,qu# ftliam cnixa cft,ca’- teris rite confequutis,ait; poftridie partus rigor capitA febrisacu- ta . Sexto febris die mortua eft. Chriftophorus a Vega, Francifcus Vallefius, Sc Ludouicus Lc- moftus, Hifpani 3ijq;dodlift?iiii3 variederehaccertanr. Sententiaro Prognofticam, reiedb's hiftorijs Epidemicisallatis,am- pledlitur: idedq; a partu, non a febre, dierum computationem-* exordiendatrisdocet, quia iudicationes morborum maxime folcnc cuenirein die motushumorum:in mulieribus autem enixis humo- rum morus pocius fequitur partom, quam febrem,propterea quod in partu motus humorum maximus eft, ac validiffimus. Iraq, iu- dicationes omnes qua; ftunt,vel permanifeftas excretiones,vel per abfceftus effatu dignos, in diebus partui refpondentibus, euenire rationabile eft. Sic numerauit Hippocratescomment. 2. lib. 1. de Morbis Vulgarib.inquienstex. 68. PJurima; autem (muliercs) grauem fiue difficilem partum habuerunt, Sc a partu in agritudi- nera inciderunt jquaquidern potiftimum rnoriebancur: vt Thele- buliftlia, qu# fextoa partu diedefundla eft. Libro 3. Epidem. Sedf.3.tex.73.ait:MuIierqu«edam,qu£e apud frigidam Thafo ffgrotabat, poftquam filiam peperiftet, nec eftet purgata_*3 tertio a partu die febre correpta eft, acuta: hornda. Odlogeftmo obijr, Eodem libro tcx.7. ait: Quxdam mullet Pantimedemdegebar,exaborrione infanris prime* die A die fe~ bris corn- putatiorte ahbt fads H ippocr tes. Fegs cpi nio. 6S 2 LIBER SECVNDVS ignicorrepta eft, Etpoftea air; Scptimointerijt. EadcmSe&.z. tex.8. ait: Alteram ex abortione ad quintum menfem Oecct£e vxo- rem ignis corripuit. Et in fine Hiftoria?air: Scptimo mortnaeft. Sequenti Mulicrem, qna?decumbebat in Mendacium foro, primum enixam cum dolore mafculum, corripuic ignis.. He in fine ait; Quartcdccimo die fanguis de naribus: defun&a eft. Ex iam di&is libri i,& hb.j.Epidem. locis,Lemofius,&Phry- gius, poft Vegam, colJigunr, Hippocratem apartu, & non a febre exorfum luifTc dicrumenumerationem. In quofanepofteris irri- dent. Nan) legenti conftabit,Hippocratem nihil tale dccreuifte in hiftoriaiftius mulici is, quit ad frigidam aquam •. Pr«e- tcrca cnulicr apud Pantimedem, & Oecera: vxor, non partum, fed abortum,qui extra queeftionem eft,experta: funr. Et eodem abor- tus die febre funr correpta:,vt ip fe Hippocrates Juculenter oftendit: & a febre «que faltem, ac ab abortu, computationem dierum oft exorfus, Mulier, qua: in Mendaciorum foro cum dolore peperit, eodem tempore febre correpra eft; & ab eodem die, nulla menrione partus, dies enumerac. Ex his ergo iocis nulla rationc didfi Au&ores potuerecolligerc , Hippocratem a partu , & non a febre, dies enumerate. Ad libitum ergo hoc finxere. Lcmo/io placet vtraqiHippocracis di&ioiilla Prognofticorum, quia partus fuamexpoftulac Crifim pcreuacuacionem.Eebris fimi- iitcrfuam, vtinnoit Hippocrates in hiftorijs VxorisPhilini , Vxo- risEpicratis, & Vxoris Dromeada?. Vnde a partu fiec computation nismitium , fimiliter & a febrefuum , cum fint diftin&j affedtus. Galenus ergo rcdle docuit,d partu computationem dierum fieri: fi fupei ueniat tebris, non fol iim ab hac, verumenara a partu. Valkfius libro ic.Controuerf.cap, 4.Vega:, fuiMag!ftri,opi- nionem facile reijeit, non a motu materia:, qui in partu fit, & qui neutram difpofitioncm confthuit > fed a febrepiincipmm compu- tationis defumendum effc: alioquin in omni febre ab humorum_j> commotionc principium defumendum efletrquod falfum eft.Nam ame febrem agitanturhumores, ex qua agitatione Capitis dolor, laflitudo, & faftidiutn nafeuntur. PotuifTet Vallefius Galenum ci- care , qui apertiflimedocet. (Lib. i. deDieb. Decret.cap. 6. ait: Non enim idem fum capitis dolor & febris: ficuc nec vigilia, & cibi faftidiutn, 6c totius corporis grauitas, vel laOEcudinis fenfus: Lentofiusy O’ Phry- gius per- flnt/gutur. Loch Pra- gue fit cum fimul , O’ hiflorias £ pi demi- cas probat Lemofius* V allefius V egants t eiicit. DET.KISIBVS. veriim fingulaha?c ,diuerfaqua?dam a febre exiftentia ,febrem de- nunciant. Anteha?c, ait: nam morbi initium tempus illud jpfis piu tandum eft,cum manifefto febricitare incipiences decubuerint) hominem non cenfcri a:grum,quotics iam dial’s accidentibus infc- ftatur, fed tumtantum , quando funcliones jfoJito more cxercerc non poteft, propter harum fenfibilem Ja?ftonem. Magna? ergo mu ratipnes non propter materia? lacionem ftunt, inquit Valleftus, fed propter conco&ionem, aut putrefadioncm, quarum neucra in par* tu contingic. Auicennalibro 5. Parte 21. Seft. 2. cap. 6, a if: Et ft pcpercrit, mulier, dcinde accidat ei kbris: tunc ft non computetur ex febre,& non nift ex partu eft illud error. Ex hisconftat, Auicenna? pJacuif- fe,modod partu, modo a febre,quoties aliquo fcquentium dictum accidit, principiumcomputationisftcridebere; prout Interpretcs Auicenmeconftrmant.Nara inquiut, ft Parens natural/s eft,acqi fe- bris illi fuccedat,ex febre debet fiericomputatio. Si partus eft non- naturalis, ex eodem computatio fieri debet, & non ex febre ,quo- cunq; die febris fiat ante expurgationem lochiorum. Naturalem partum illi appellant ilium, in quo nec grauia fymptomara, ncque excrementorum accidie retentioj fed fymptoroata ieuia ftunt,& re- 6tc fuccedit expurgatio, Scd Vallefius autumat ,hancdiftin ad decimumquartum , & con- fequentcr primis diebus,debitepurgata fuent,vc retulic idem Hip-* pocrates. Hac autem fuppreflio, & febris , & modo rdatorum, ac aliorum pratcrea fymptomatum in contcxtu enarratorum, caufa fuk pracipua; vtin Comment.confirmat Galenus jinquiens; Mu- licrienim huic ex retenta a partu purgacione3& morbus conftitir, & mors, Ht paulo poft ait: lilud cerre in omnibus mulieribus, qua- rum impedita eft a partu purgatio,feiendum eft,& memoria tenen- dum j efte, qua; in extremum mortis diferimen veniant. Perpau* LIBER SECVNDVS Vallefius perftringi- tUY. V allefius refutatur. D E C R I S I B V S, 6Si casadraodum ,qu£ modice infeftat# funt; propterea quod plan- mis vtcrus inflammerur; quibufdam in ipfo partu fanguis effufus, diuerfafitqualitate,hisbiliofos,illismcl3nch(flicus,alijs virulen- tus, aut pituitofus, aut mcdiocriter bonus: fed ex quifite inculpacus hand vnquamjnam eius optima portio in fgciis incrementum eft in- fumpra. Demonftrantnaturameius rymptomara,qua?conrequun- turcohibiracn d partu purgationem ; id quod huic accidie, dc qua hoc loco verba Hunt. Rigor,acutafebris ,fitis,biIiofusaffluxus, delirium, vigilice,biliofi funt hmnoris indicia abundantis, At ve- 16 conuuJfiones, & paIpicationcs,& fimilis vrina iumentorum,cru- di ea funt,&crafli fpecies. Icaqi morbi funt pcfllmi,inquibus vtri- que memorati fucci abundant j quibus fuccederedemonftrauimus febrem femitertianam . GaJenusetiam in hiftoria mulicris, qua* apud fngidam aquam o?grotabat,confimilia didis feripfit, hacfe- rie: Icaque videbitur , fupprefsa d partu purgatione , incidifte mu- licr in morbumiquippe menftruorum fuppreflio,non tamen per in- dc, vt ft a partu fupprimantur, olficit: quod non abundamiam mo- do, fed infignem etiam humorum pariat prauitatern: Nam melio- remfanguinemad fe fetus nutrimenticausnalliciens,relinquenfqi deceriorem, caufa eft,vtprargnantes prauis humoribusimpleantur, quosa partu euocat Natura. Quod cum Maioresanimaduertifset, hKivcaatvy id eft, puerperarum a partu vacuationem ,excretio- nem fanguinis vocitauerunt. Eft vero etiam menftrua vacuatio, non folum vacuatio 9 fed purgatio, Verum non eft a?quabilis ta- men multitudo vitioforum humorum, neque pari fpacio roenftruis circuitibuscongeritur, quanta dum pattum gerit. In vniucrfunu* veto melancholic us apparet fanguis, quem a puerperio euacuant. Proinde etiam confpiuuntur vrin£ omnibus infeefe effe, vt ft fuli- go qua?pia; in eas incidiftet. Vnde Hippocrates in hiftoria hac in- quit. Die vndecimo vrina: multa?, tenues nigra?, Equidcm, inquic adhuc Galenus, quandam noui, qua? calibus vrinis magnacopia J . * * or euacuatis,auxilium percepit. Vkcnus Vallefius (poft Auicennam) contra Galcnum aftcrit, non a die quo peperit muiier, computationem dierum fieri debc- re/ed d pnmo tempore,quo dolores partus inuaferunr,quod tern- pus protrahicur quandoque ad plures dies. Verum non Galeno folum 9 fed Hippocrati etiam aduerfatur Vallefius. Nam Hippo- enacna:ur, Prana St- gna. Semi ter* tiana ex temiibus fimul y & crajfis hu- monbus fit. A bundan* tiam, & prauna- tem humd- rum ah*- bit a men* firua pa- riunt. Lochia. Meldcho* liens fan- gtiis irL> puerperia apparet, Vrina ni- gra iru- puerperio: quandoqtie. profit tt. Dies dole* ns ad qut- turn diem protrahun. tur ex VallefiOs 6S6 LIBER SECVNDVS Vallepus £ perftringh , tur, ‘ crates d die febris inchoans enumerationem, diei partus , & notu* antecedentium dojorum mentionem fade; Mulier, inquit lib. 3. Epideai?qua“darn, qua; apud frigidam aquam in Thafo a?grotabat, poftquam filiam peperiflec, ncc eflet purgata, tertio a parcu diefe- bre correpta eft acuta ,horrida. Multo camen antepartum febri- Culcfadecubuerat ,cibumq; faftidierat. Hicenim partum aedpic Etclariflimefb. 1. Epidem. Epicratis vxcr, qua;a?grotabatapud Archegetcm,inflanteiampartu rigorecorre- pta eft, non incaluic, vt ferebant j poftridie eadem eranr $ teitio die filiam riteconfequuta funt; poftridie partus earn febris acuta inuaflt * cordis dolor, & muliebrium . Male ergo ex hoc loco Lcmofius,&poft Lemofium Phrygius ,colliguntdpriroa hora doloris& mo lefti®, computandos eife dies partus ,ciimdic- bus anteccdentibus, quibushsefemina malefe habuir, dicat Hip- pocrates, inflame iam partuj &poftea referat, poftridie partus. Demum Valldius Hippocratis doeftrinam Epidemicam, qua; do&rin«e allacae Prognofticaraduerfari videtur, reijcit,dicens,quod Hippocrates in Epidemijs feripfit, non vt Prasceptor, fed vt Obfer- uator; in Aphorifmis verb, & Prognofticis, vt Preceptor • Hunc VaJlefij errorem carcutienter nonulli funt amplexi. Et quidem-* perperam; nam ex di<5iis, alijfque confimilibus hiftorijs ? collcgit Hippocrates vim Criticam Dierurn Decrecoriorum,quos poflea in Aphorifmis, & Prognofticis, tanquamremcertiffimam, feripfit* Nonne die vigefimo febris, & non partus, obijt Philini vxor; non- ne o&ogefimo die Epicratis vxor fanata eft: oftogeftmo obijt mu- lier apud aquam frigidamj fexto die Dromeada; vxor; mulier in_* paendacium foro dedmoquarto etiam mortua eft ? Ex his conflat, computational! a principio febris faftam, ab Hippocrate tenacifli* meobferuandam effe: quod fecitipfe Valleflus in vxorePhiiini, qui fibi contradiccns, rdiquas hiftoriasfua ilia frigida interpreta- tione repudiauir. Exiftimo igitur, Hippocratcm in Sententia Prognoftica, fimul & in Epidemijs , optime loquutum: In Prognofticis, quoniam ille ’ nihil aliud inibi dicir, praterquam quod mulieribusd partufiunc ’ iudicationcs flue Crifes 5 quod veriflimum eft • Nam poft partum fuperuacanei humores copiose, & affatim excerni folent, quoties Natura fui iuris eft; fecus autero,cum febre, alijfqj affeCtibus puei> Letnopust & Phry- gius per~ (IringHtur. Valle pus reijcitt*r. Cone than. tur Iocclj Vs, DE CRISIBVS. 6Z7 pcra corripltur. Galenas Hmiliter intelligendus eft, dum d partu, & non a febre dierum computatlonem fadendam iubst, vt CriHs, qu* d parcu fit, obferuetur, feu potius, vt Grids, quae ex partu eft, nocetur. Graecus enim textus habet, Uiav tqwv , id eft ex partu. In partu enim maxima mutacio He, maximaq; euacuatio Critics hmc mutationem fequitur, Conceptusenim ,abortus, & partus, in mulieribuseodem tempore iudicantur,quo & morbi,& fanitas, & mors mortaJibuscontinguntjinquit Hippocrates libro de Septi- meftri partu. Partus ergo morbo, qui iudicatur, re&eaffimilari poteft. Haec quidem interpretario integram relinquit Hippocratis dovftrinam Epidcmicam,qua a febre fuperueniencc,& non a partu, computadonem faciendam docuit; & merito, quoniam febris ilia eft nouus morbus,ex fuppreftione Critic* euacuationis Jochioruna fuperueniens. Galeni etiam do&rina,vt dixi, hoc modo faluatur: quoniam rcuera a partu Temper computandi dies euacuationis iftius Critic* lochiorum. Partus enim ipfe, vnacumeuacuatione iGchiorumjjCrifiseft. Vnde prasgnadoncm ,morbisquoad Criti- cam racionem,coparat Hippocrates libro cit.de Septimeftri Partu. V art us eo» dem modo quo mor- bus iudim catur. DV^IVM AN fam dubitand i prabuerc ea, quae Hippocrates varijs in lo* cis de reuerfione , fiue recidiuatione dixit. Nam recidiua videcur efte alter morbus a primo morbo diftin&us, ciim remiftio- nis inceruallum, modo muItorum,raod6 paucorum dierum inter- ccdat inter primum morbum, & recidiuam. At veto communitcr after itur, recidiuam, & primum morbum, efficere vnum numero morbum, dummodo recidiua ab eadciru* materia morbifica, a qua morbus antecedens dependebac, rena- fcatur. Vidimus enim in varijs hiftorijs Epidemicis, morbum per aliquot dies remififte, & itcrum recruduifte, deinde re mi fide, & rursus exacerbafte • In memoriam reuocetur Anaxionishiftoria, Dicunt ergo, dies omnesexacerbationis morbi conftituere mor- bum acutum: omnes vero dies fimul fumptos, id eft, dies febris, fimul & remiflionis,conftituere vnicummorbum, fed longum—i, fiuediuturnum. GaIenuslib.i.Epidem,Comment«i«tex. 36. do- cet, in his morbis recidiuas ijfdcm circuicibus > quibus antea, ite- Difficult tas* Saint if r m rum iudicatasfuifle. Res ha?c ex hiftoria duorum Epigenis fra- trutn fan's eluccr. Quddabeadem interna caufa morbi primo excitati recidiuam nafcatur,patetex lib.2. Aphorifin. 24, Qua? relinquunturin mor- bis poft iudicationes, rccidiuas faccrc confucucrunt. Recidiua* quidem author $ eft omnis materia morbi nondum cuacuata • Si- gn umautemcerrum, quod materia morbi nondum euacuata fir, eft, quando Sigtia coftiom's non apparent. Licet enim Sympto* matanon ampliusfa?uiant, fi co&ionis Signs non adfucrint recfdi- ua expe&anda; vt in fuperioribus cum Galcno in lib. i.Prorrhetrc. monuimus, dum de morfu Cam's rabidi loquerctur. In Progno- ftic.Se ab co tamen prarcipue obferuanda eft illa_i> diuifto, qu£ a cruditate & coftione humoris morbifici defumitur, vt futuram prenofeae Crifim. Nam dum huraorcs concoquuntur, &fuperantura Natura in ftatu , tunc bona Crifis fiericonfueuit; mala vero inaugmento, & ftatu morbi,quandoqjautcm in princi- pio,co(ftionis Signis non apparentibusjnon raro accidie. Galenus lib. 3. de Crifib.cap. 10.ait: DiximusoptimasCrifesin ftatibus fieri i in augmentis veto 3 ft falus iic fubrequutura, vel imperfc&as, vcl non fecuras: in morituris autem, vel fubito interirnere, vel ma- gnam ad peius facere mutationem. Piaster ha?c obferuandum eft,quoties duobus ,auttribus diebus Crifis celcbrari deprehenditur,Cii/im tunc tribuendam diei Grid- co, & quidem fortiori 3 fi plurcs concurrunc dies Critici 3 vt ex G*;- Jenocoliigitur libro i.dc Dieb. Decree, cap.8. Cnft( bona femper x/u (latu fit: raro bene in aug- ment 0, Cut ex flltribus at t bus Cri- fis tnbuen• da. DV'BIVM IV. QVamtura multis > quomodb prenofei poflitdies, & Mortis a Medico? Galenus lib.3 ,de Crifib.cap. 1 o.exprcf. se rem hanc examinat, eamq* cognitu difficilcm effe narrar. Ideoqj antequam fe Medicus accingat ad prenofeendum , vtrum mala? Crifes future bnt, & fecundb* an hoc die,& non alioj & ter- tib,an ftatim homineinterficient,an tantum noccbunt,prius exer- c^cari °Portet (inquit Galenus) inoptimarumCrifium precogni- tione: deindein non funtoptima*,led bcna?tamen;ac dcin- ceps ad malas defcenderc. Sicuti enim in his eft plurima incertitu- de, & conieftura, ita in bonis feientia, & firmitas preualcc. Dc- terminati fiquidem lunt, atq* ordinati nature motus , cum valida fuerir, & materia dominatur, & luis propnjs rationibus operatur: indeterminati vero,atque mordinati, atq; idco incogniti ,quando fuccumbit (narura ). Cur autem quandoque intempeftiui aftultus ant * cau^jm e^e dicit morki violentiam, qua? irricatrix, & acuta eft* Naturaeaimcakm initacncetn vioknciana tokrarc neqmtj jiiaU Crifes vix turnon' autem fa- tile. Inrewpe- *uTea£k,m D E C R I S I B V S. 693 vnde itatim ad expellendum id,quoJ infeftat, propcrat: Sicuc& inijs,qi)#ventrem, aut ftomachum mordent ,torquent ,frigefa- ciunt, & grauant, fiue quoin's alio modo ftimulant, licetapercein- fpicerc:Qua?enim fupcrnatant, per vomitus expclieietentat: qua? verd infcriora occupant loca, (ideftfundum,&parietes) perfc- dem excernir. Et hoc eft quidcm maximum Signum Crifis intem- peftiu#, Qua? enim tempore opportune Hunt Crifes ( quod fane idem eft, ac in ftatu morbi,& coftionibus) etiamfi nullum adficir- ritamcntum,incalidis,& magnis raorbis videmus accidere. Quk- cunqj vcro eft pnmimpunt(vocat aurem fic Hip- pocrates lib. de Humoribus omnia, qua? ante ftatum ad Crifinu* ruunt) ob aliquod irritamentum id patiuntur j & tanto detcrior fit* quam ilia , qua? in ftatu fit , quanto magis anticipauit. In exiciali- busautem morbiseodern modoferes habct:Meq> enim Crifis,fta- tus tempusexpe cedcntiumdierum rccordatio , tibi plurima commonftrabic. Si enim ex ipfa morbi ida?a quifpiam nequeat pramofcere,in qua par- te maxime acceflionis morietur,ca quse in fuperioribus diebus con- tigere 9 ad memoriam reuocans, qua maxime eorum parte grauif- fima,atq;exitialia accidentia fuftinuerunt,hic etiam poteritdefu- turisconiedurari. Sit rursus verecognitum, quod morbus fit exi- tialis, & non multa virium proftratio:primum ex hoc conftat,mor- tem non efle propinquam: deinde inquirendum eft , fi poflic fieri Crifis: Huiusvero inuentio habetur ex contemplatione Virtutis quomodd fe habeat, atqj ipfius morbi rnotus, ac pmerea Signo- rum codiionis. Si enim Virtos robufta fuerit, Sc morbus velociter moueatur ,&aIjquodSignumco(ftionisafFuerit, non eft extra ra- tionem,quod Naturatentabit Crifim. Quod fi Virtus quodam- modo labet?ac morbus tardum motum habuerit,nullumqj afluerit Coftionis Signum, in hoc fubfequi Criftm non contingir. Quod autem, fi morbus fit fortior Virrute, non neceftario Virtus ipfa fit alio oftcndimus Iibro,&c, In tranfctipti iam textus principio, bonas »(nalafq;CrjTes inter fc Galenus confert:& futuras Crifes malas fumma cum difficultate pnenofei docet. Vndeprudente&exerciratoMcdicoopus eft,qui primo feire valear, nunquid future funt; & pofito, quod fuperuen- turafinr, fecundo pramofeere debet quo diei&tertidan confeftim a?grum interficient, an Tolummodo Indent. Bonarum vero Cri* (ium pramotiones certa? funt,& ftabiks; quoniam Natura,qu£ bo- nam molitur Crifim, valida eft,& fui iuris; ideoqi materia? morbi- hccEpra?dominatur, fuofqi motus, & circuitus ,are nulla impedi- ta, regulariter poflidet. Ex aduerfo in mail's iudicijsNatura eft imbeciiJj, Sc a materia moibihca veluti obruitur, ideoqj inccitos, OMomodo venand.-Lj bora mor- tis• Ouando tentat na* turn Cri- fim , & qttado non* inordinatofqihabet motus, & confequenter incognitos,aut faltem cognitu difficiles. Ciimergononnificxbonarum Crijium tionemala? CnTespncnofcantur, in bonarum Criftum pra?notio- ne , de qua Galenas lib, 5. de Crifib, cap. 4. fe Medicus exerccat oporter. Return enim eft index fui ipfius, Sc obliqui. Ca?teriun , queries natura in malignis morbis omnind vincitur fuperaturue, iudicium efficcre nequit j imd nec refifterc: Sc fi pa- rumperad pugnam exurgit,confeftimtamen vincitur a morbi vio- naturam,ctiam inuitam,ad pugnam vocat, & irrftat: Irritaca enim fefe accingit ad expulfionem eorum , qua? irri- tant, quod ea tolerate nequeat, Sc perinde quidem atq; folet in ijs, qux orificium ventriculi, Sc ventriculum ipfum infeftant. Nara_* ficuti ventriculus ad noxiorum expulfionem irritatur, fimiliter Sc partes cetera? corporis:Vnde queries ha?antecodlionem humorutn fuperfluorum , & ante vigorem morbi, in quo eadem coftio ccle- brari confueuit,irritantur,intempeftiuum fitiudicium,veluticcm- peftiuum, queries excretio fitapparentecodlionc ,& in morbi fta- tu, quo tempore Crifim fieri in ardentibus febnbus, dum Natura fui juris eft 5 & a rebus valde moleftis non irritatur, fed humori worbifico, quern vincir, pra?dominatur, fieri con/picimus. ludi- cium verd, quod ante vigorem fir, ed detenus eft iudicio, quod in eodem vigore contingit, quo magis anticipat. Intempeftiuorum ergo iudiciorum caufa interna, eft cau fa? morbifica? malignitas,aut morbi violentia, aut acceftio, vti in fuperioribus late docuimus, Poftca ergo pernicioforum etiam morborum iudicia intempefti- ua efte docuit, quod videlicet vigoris rempus non nifi rardadmo- dum expedient, fed maxima ex parte in morbi augmentis,aut prin- ciples interficiunr. Quibus verd Signis perniciofa hxc iudicia pra?- nofcantur,deinceps oftendere pergic Galenus in concextu,loquen- do decontentonigroin vrinaapparentedie mdice. Reliqua per fe data funt: Sicuti tria ilia,quibus pra?nofcitur mors fine Cnfi iru* perniciofis morbis futura. Pergit rursus Galenus diei, & bora?, in quibus a?ger moriturus eft , pra?notionem expifeari: Et duobusexcapinbus hanc pra?no- tionem erui docet: quorum pnmum eft, quod debet Medicus di- gnofeere iam quantum morbus naturam fuperat; Secundum eft, quod tenetur icire Medicus grauiores flue maiores accdfioncs, DE CRISIBVS. *9i! V idcdum hoc caput. Dam horn, Crifis fit irritath\ etiaw ne- cejjana ejh fed non a~ ded viole- ta e(l tic il- iajqua in- tempefitue naturarru exercer. 'Qua fcire debet Aie- dtcus t ve mortem-» pr&dicat* , 6p6 LIBER SECVNDVS quibus argcr infcftari folet. Si igitur morbus plurimum fuperat vi- ha: parum rdiftunr, mors in foribus eft. Si contingat , mor- bum fuperarcnaturam , flue vires , non tamen plurimum, & has eafdem viresraultum reliftcre, tardiererit mors. Supponamus pratereacxceflum ilium , quo morbus naturam fuperat, eflefatis notabilem & magnum f quomodo tunc Medicus pramofeere pote- nt, anprorogabitur morsad vnum, vel ad duos dies? Refpon- detGaIenus,remex acceflionum reditu dignofei: Nama?gcrrao- ricturcodie,quo acccflioliueparoxyfmus aduenire folet. Quo .n.die acceflio futuraeft, eo raorietur a?ger,vt loquitur in concextu GaJenus. Nec diem mortis tantum pramofcerefufficit, fed praterea pra> nofei debet hora diei, qua ager morietur: Qua? quidem facile di- gnofeetur, dummodo in animum reuocentur ea,qua? GaJenus do- cuit cap.9 Jib.j.dc Crifib. Docet autem inibi, fine vlla Crifi quof- dam mori in acceftionum principio, quofdamin augmento, alios in vigore acceflionis, & alios in ciufdem acceftionis declinatione. In ipfa autem acceftionum inuaftone multi moriuntur propter ma- gnam aliquam phlegmonem, partem principem obfidentem, aut propter mukicudinem, aut craflitudinem, aut tenadtatem humo- rum intro confertim confluentium, vt meatus fpiritus omnino ob- turent. Suffocatur enim tunc natiuus calor ab humorum aceruo, impedientcaerispermeatusinternos tranfmeatum, &ab eorun- dem humorum fumo, etiam calorem naturalem Quandoqjin augmento, & vigore acceflionis agri moriuntur, a ni- mia acceflionis vehementia opprefli, atqj fuperati. At vero in dc- clinationcpra? virium imbecillitate quadoqiagri moriuntur. Nam inline acceflionis calor natiuus ad exteriora corporis immodic£ expanfus, atqucdiffufus omninorefoluitur. Vnde nonnulliven- trem tunc exonerantes, mortui func. Itaque ager moritur, aut quando febris & calor ipfe natiuus ad intima corporis rcuocatur, vt in acceflionis principio contingit,vd quando ad exteriora vergic, vti in augmento, vigore, & declina- tione acceflionis euenir. Oterum, piaster iam dida, vIteriuspra?fentireoportet acceflionis parte grauius infeftabacur #ger pr«cedentibus morbi diebus: nam fi in principio acceflionis mukd magis, quatn fubfe- Dies mor* tis. In quatuor temporibus acceflionis mors [sperm uenire po- teft. Cur iru principio accefjionis %nida?fL> moriutHr. In augme- to, CV vi- gore mo~ riuntnr a- Itqtii. In decli- nationcLJ cur mo- riuntur. > D E C R I S I B V S. *57 quentibus temporibusj Natura opprimebatur ,eodem tempore fu- ture accdlionis mortifera morietur ager. Simile prongneiandum priusexaminatis reliquisaccefsionu n praccdentitim partibos. Si vero febris accefsionibus careat, faltem aliqua diei horamultd niagis, quim alijs infeflar; Dum autem vires fenlim Janguefcunt, confimili bora,qua eadem febris magis infeftare fokbat,a?gcr mo- rictur, Piinius Mortis horam conllituit man’s refluxum fiuerecef-1 fum, qu» Sententia a paucis ampleditur, Hac Galenus de modo pranofeendi diem, & horam mortis; Moduni pranofeendi falurarem Crilim, euentumq, bonum, expo- nit lib.j.de Crilib.cap.4.in quo multa elfatu digna ipfe refert, qua omnia ex hadenusdidisfacilecolligumur. Hov(u> mortis quomodo venanda. T emport re flu xus mors acce- dir tuxta Plinium. wvivm. v. ANfam litigandimagis, qudmdubitandi,mihi prate Pro- fper Martianus, Medicus Romanus,qui in fuis Notationi- bus m lib. de rations Vidus in morbis acutis , Galenum in recen- Hone dierum Criticorum, no folum fpernit, fed arguit»qudd diem Medicum vigintiquatuor horisconftareconcra Hjppocracem affir- raaueric, ciim Hippocrates dies acceperic pro vulgaribus. Nec fo- lura diem pro artificial! , qui eft tempusab ortu Solis ad occafum extenfura, accipit Martianus, fed pro tempore primum morbi in- Jfultum, & Solis occafum incercedente. SigillacimadMartianiargumentarefpondendum, eius verba minutim examinando. Cum igitur,inquit,canti exiftimauerit Hip- pocratesea,qu£ad numerum parem,&imparem fpedant, plurima Artis parte priuantur iili, qui dies (ingulos ab ea bora inchoantes, in qua ager primum laborarecapit , nullam fere diem habent,qua fimpiiciter par fit, aut impar. Quia fi quis v. g. in meridie a morbo corripiatur, diei pars ante meridiem impar eric, par vero poll me- ridiem , & e contra, (i pars, ante meridiem par fuerit, reliqua pars impar eric; quare nec quo die, iuxta Hippocratis pracepta, purga- reexpediat,determinate poterunt,nec fy mpeomatum fuperuenien- tium virtutem iudicare. &c. Summa cum iadantia Martianus infeitia Medicos arguit, dum fpiendidis verbis cos Prognoftica fundamento carcre promulgac. Diem pri» mum mor- bi pro re- port »quod d principle morbi ad Solis occa- fum ex~ turrit* ac- cipit Mar. nanus. Marti ani ranitau 69S LIBER SECVNDVS Sed vtinam fui ingenij imbecillitatem prius animaduertiflet, ante- quamcun&os Medicosignoranti£titulo,inretamgraui, fa?dare conarctur, eius in Galenum, aliofqucomnes Medicos, iurgia ,quamargumcnta magis feriunt, etfi vtraquefolius vanita- tis indicia extent, & omni carentia robore. Dum enim ille refert, Medicos, qui dies fingulos in morbis inchoant ab hora,in qua pri- laborareca?pic, nullam habere diemfimpliciterparem, autimparem,longeerrat. Narn nullus Medicorum,quod fciam, fingulos morbi dies d prima morbihora inchoate dixit, fed pri- mum folummodo morbi diem a tali prima morbi hora, feu a certo quodam diei tempore exordium defumpfifleaiunt; fecundum ve- ro diem non a prima hora morbi, fed a primo morbi die: ficuti ter'* tium a fecundo,quarttfm a tertio, & ita de reliquis. Perperdm er- goMarrianusimponit Medicjs , quinunquam tarn ridiculamdo- (ftrinam excogitarunr, Quando ait, Medicos, qui a prima morbi hora exordium com- putationis dierum Criticorum eruunc, non habere fimplicitcr pa- rem , aut imparem diem, non minori infeitia loquutus eft • Nam ille tresconftituit diei artificialispartesj Meridiem ;tempus Meri- diem antecedens, & tempus confequens j & nugatur paritatem in his,raod6imparitateinconftjtuens,cum Medici paritatem, & im- paritatem inter dies, non diei partes, acutiflime animaduertanr. Longe poft, ait; Quapropter cum Hippocrates in enumeratione dierum in morbis vuigarem vfum fitfequutus, primam diemap- ’ pellanstotum iJIud tempus, ex quo a?ger laborare incaqfit, v/que ad occafumSolis: reliquos vero fubfequences accipiens a Solis exortu terminantes in occafum,ab eius computandi modo non eft recedendum. Quandoquidem fi Galcnus quamlibet diem ex vi- gintiquatuor circiter horis conftituic, necaPrxceptore edo&us, neq; ab experiencia permotus id fecit, fed quia alia racionecaufam dierum Criticorum aflignare non potuit. V t noua; huic doftrina? robur aliquod adijccre videatur Marcia* nus. omni carcns fundamento, gquiuoca, & falfa accumulate non veretur. Dicit enim ,Hippocratcm in enumeratione dierum in-j morbis, vuigarem vfum fequutura efie; qua? verba diftinflione, ? egent ;Nam in enumeratione Symptomatummorbi, maioris cla- ritatis gratia, diei artificialis meminit, prout a nofte diftinguitur. Mania- ms per- (iringitur. Martians nuga, fritna dies morbi po- teif effe ho- ra qua- drant ex Mania- no. Dies arti- ficialis e(i dies Me- dicus iux- ta Aiar- tianum. Nec folius diei artificialis, vt male fupponit Martianus, rneminic Hippocrates a fed praeterea nodiumartifkialiumi vtpatet ex libro j.Epidem. n. vbi loquendo deOeceata? vxore, inquit: Tertio die plura, ac peiora: node nihildormiuit .-quarto delirauit. Et fequeti /Egroto 12.in hiftoria mulieris, qu«e dccubebat in men- dacium foro, ait; Iterumque no de fuperriguit: & pau 16 poft node grauiter fe habuit. Item in quarca hiftoria ,qua?eft de Philifta, ait; Dolor node grauior; &pauI6 poft* nodem habuit moleftam. Eo- dera libro 3. Epideroior. Sed. z. loquendo deco, qui in Dealcis hotco decumbebat, ait; node non dormiuit j & in die fequcnti quinto; node nhil dormiuit, delirauit. Libro 1. Epidem. in hifto- ria penultima Sed.3.loquendo de muliere , qua? in littore decum- bebat, ait: node cum molcftia non dormiuit, aluus cm bata eft bi- liofis, metis, paucis. Ha?ccnim die tertio contigifte docuit. Po« ftea ait; Qiiinto acuta febris, hypochondrij dolor, praue delirauit, cxcrcmenta alui biliofa, node fudauit, febre liberata eft. i2.air;QuidamcaIefcensca?nauit,&potauitlargiiis,vomuit cun- da, node febris acuta, hypochondrij dextri dolor, fubmollis in-* par tibus externis inftaramatio, nodem molefte tranfegit. Et pau- 16 poft: Sexto vefperi multum delirauit, nec node dormiuit: & die feptimo.nodem ftmiliterlaboriofam habuit. ;Egroto 11. Poftri- die eius diei, quo riguerat,aluus commode reddidit: vrina? craife, alb£e,turbida?,cuiufmodi funt, qua? in matellis fubfederunt, cum agitata? fuerint; repofita? multo tempore non fubfidebant; node non dormiuit. Tertio die circa meridiem fuperriguit, febris acuta, vrina eadem, hypochondrij dolor, faftidiofa, node magna cum moleftia non quieuit, Tudor vndiq; frigidus,e veftigiocalor illi re- dijt. Ha?c contigere Dromeada? Vxori. -Egroto 10. qui eft Cla- somenius, die quarto de node defipuit. nono ait; Critori in Thafo, redo ambulanti, pes dolerc ex pollice vehementer ca?pit; decubuit eodem die, horrefeens, faftidiofus, parum calens; node deftpuit. .Egroto odauo ait; Erafinus qui prope Boot* torrentem habitabat,igni eft a Cana correptus; nodem habuit moleftam-j. Diem priraum quiete, nodem laboriose tranfegit;altero die omnia exacerbata funt; node delirauit. Tertius dies Jaboriofus fuit, mul- cum delirauit. Quartusfuicmoleftrftimus, node nihil dormiuit, infomnia, imaginationes. DE CRISIBVS. 699 • Dies arts* ficialis,pa- 1 riser & nociis ad (fympt oma- sum recen- fionenL* ■ meminit . Hippocrct- tes. quinti diet fudor Cri- ticus &gra. liberanit. , Vrin& iu- mentorum ■ • r vrtms [i* ; miles* Critorui dura am- bularet coeptt <*- grotare. yoo Ex his eonftar3 Hippocratem non foluin die vulgari, fed node vfum, vt pkneexponcicr, pleraq, fymptomara3quibus a’grijquos vifitabat3afficiebantur. Idque fecit, non quod huncartificialem diem Criticumconftitueret3 fed diem potius naturalem: vtmox probabojpoftqUam monuero Lcftorcm dc grauiflimo Martiani er- rorc 5 dumprimummorbi diem appellat tempos iJIudj quod inter tnorbi inuafionem 3 & Solis occafum intercedit 3 8c diem accipien- duro effeab ortu Solis ad occafum, 8c huncdiem cffeCriticum in Hippocratisdodrina. Saneridiculumefl3&abHippocratismen- te valde alien um3fibra? quadrantcm3aut breuiufculum tempus,quo poflet aliquis ante Solis occafum a?grotare , pro die in re Medita accipere, cum ipfe Hippocrateslibro deScptimeftri Partu , quern in fui fauorem citat Martianus, cxprefse mediam diei partem a die didinguat3 8c diei part culam, d media dici parte. Cum igitur a mente 3 8c confuetudine Hippocratis longc receflcrit Mattianu's, protenus dcferenduscfts 8c in fua infcitiarelinquendus. Praterba non folum in die3 fed in ipfa node3 & cdnfequcmcr poft Solis oc- cafum 3 quis agrotare potcft} vt quotidians expericntia nos docer3 8c rcfhtur Hippocrates citato duodecimo 3 Scd. lib. 1. Epidem, Ergo a nofte tunc 3 8c non a die 3 Dierum Dccreton'orum computatio fieridcbet3 contraMartianum3 qui note ddiebus moibi cXcludere vidctur3 & dies tantiim artificiales Criticos ap- pellate* qua nqliam nedumo tempore Crifis fieri poflit 3 vt tefhtur Hippocrates in hifloriacitata mulierisjqua in littorcdecumbcbar* quaqucnodu fudauit3&d febre JiberataefK Quod atitem dies Critici note comprehendaf,patet ex mukis r hiftcrijs fcpidemicis 3 in quibus folius diei 3 & non note, fit men- tio3& quando occurrit aliquid dc fomnojdicitur dormiuit3aut non dormiuit3 aut male dormiuit3aut quid fimiic. In dodrina pariter Aphoriftica3 &Prognoftica 3 dies Criticos 3 notes non nominan- do3 recenfer. Menfes quoque diebus, non note’bus roctiri confue- uit Hippocrates libro de Septimeftn 3 8c Otemcftri Partu. Aftrb- nomi annum tot diebus conftare dicunt. Hinc conftar3 Hippocra- tem in enumeratione dierum Criticorum diem naturalem imelle- xifle3ufi3 vt exateus pofteritati3qua in agrisobferuabat,exhibe- ret, dicjaitificialisfrequenriflimememinerit. Quod autem dies narurulls inchoandus fit a primo morbi fenfibili infuku, manifefte LIBER SECVKDVS Mania- nus per’* ftvngmrs jSIo'ciu a* nonnulli inciptHKt, Diet Cri~ it a noth: corxple- (iuutur* D E C R I S I B V S. 7©i varijsinlocisoftendit Hippocrates. Crico Tuperias’nominatus, ambuhns fidus eft a?ger, & poftridie mortuus eft, Similiter lib. 5,Epidem.tex,45.quendam inrroducit adokrcentem,qui dcurfu per viam afpcram gangrama incalcaneo fuit correptus; incuius hiftoria dies numeratdecretoriosab illocurfui vt paret exhiseius verbis: Dies autemomncs a curfu vixit viginti. Nonnehoceft, ab bora, aut temporefenfibilis kfionis exordiri dierum computa- tionem-*, Quodautem diem artiftciaIem,polfitefleprinci- pium primi diei Medici, patec exilio, quicalercenscamauit,& no- de febrcacuta laborauic. Patetetiam ex Erafini hiftoria: is enim a cama igni fiue fcbre eft correptus, & nodem habuit moleftam-*. Vix autem dubicari poteft , hos poft Solis occafutn camafle , cum nodu comare folcatlt omnes Nationcs. Infuper 5 non in 3fed tardiiisCcTperunt ifti a-gri febridtare. Et ft aliquis conrentiofus pro Marciano primam nodem (qu ad naturalis diet cotijli- concurrere poteft. Martia- nus per- ftrirtgitur. 7® 2 rails, & Medici conftirutioneracoirc, quoties morbi concingentia, autincidentia id fubindicat, patet ex hiftoria mulieris fuperius re- late ,qua? no&e fudauit, &afcbre Jiberataeft . Si placeretalicui banc nocftem in qua Crifis contigir, efie principium fequentis diei, perinde nobis(cft. Quod attinetergo ad id, quod fuic Martian! pra?cipuus fcopus, partem quamuis primi did, in qua ante Solis occafum morbo a?ger correptus eft, habere rationcm diei, merum eft figmentum. Nam praeterquam quod ridiculum eftet quadrancem vltimum hora? vlti- ma? dici artificialis, in quo aliquis morbo corripi poflet,prodieac- dpi, do&rina eftcontraria principles Hippocratis, qui nullibiid docuit; imo contrariura. Nam primes fepcem morbi dies, primam hebdomadam, integrcfdeficientibus fortaffis quibufdam parciculis vnicuique, vt inPrognofticis monuit)numerat,alias ve- to hebdomadas non ita. Similiter Jibro de Septimeftri Partu, men- fes feprem partus enumerando docct plus qudna viginti dies fuper- efte, vt feptimuscompleatur menfis. Vult ergo Hippocrates, pri- mes menfes integros cfle, & ft notabilis fuerit defedus, hunc in-* vltimum incidere menfem. Et quod ita rem fieri ratio perfuadeat, dodi omnes norunt, imo & muJiercuIa?grauida?,qu# primos men- fes integros recenfent, vltimum non ita • Nam fufficere aiunt ad nonum peruenire menfem, non eum complete percurrere. Quod dixit Martianus, Galenum fuam fententiam dediebus nacuralibus, & decretorijs experientia non didicifte,Ionge fallitur, cum nihil magis cordi Galeno fuerit,quam dies Criticos experien- tia explorareetiamabadolefcentulo. Vndeteftatur fevidiffe vna in asftatequadringentosagros, feptimo, & nono die indica- tes : dicitqj ingenue fe Hippocratem in do&rina Critica, veluti in reliquis fequutum. Pariim ergo oculate Galenum Martianus per- ftringit, qui fine eodem Galeno,nec Hippocratem intellexiflet,nec ex re Medica, nift perraodicum fru&um coJIegiflet. Hie ergo hu- ius Libri finis efto Pridic V igilia? S.Matchasi ApoftoJi An. 1^52. LIBER SECVNDVS A Alar- tiani im- poflura-j •svindica- tHr Gale- nas,' 7° 3 N E L L A N I (alias N IG E L L l) 6 GLACAN, VLTONIENS1S H I B E R N I, S EM £ 10 TIC A. LIBER TERTIVS, De Pulfibus. C A P V T I. De Nccejfitate huius Do firing On mediocris eft de Pulfibus m Pu^usVitaJisFaeultatis^&roboriSjtamCordis, 1 mSm i clu^m vniuerft corporis3certilfimus nuncius excet. |l 1 Prarlentem ergo eiufdem faculcatis Vitaiis difpo- fitionem quamcumque3 fine nacuralem 3fiue pra- ter naturam y nobis demonftrat, & futurum in«* morbis euentum non rarb. Vt autecn fanitatis integritatem ex pul- fu dignofcimus > ita exeodem ftatumfanumab Vnde Medico fanitatem conferuanti, 8c jam lapfam reficienti3 pul- suscognitio protenus neceftariacenfetur. Pulfunamque corpo- ris potiftimum intemperiem 3 maxime verbcalidam 3quotidieve- namur Medici: vc contra quofdam Mechodicos3 eofqucproteruos, docetGalenuslib. ro. Method! cap. 4. in fumtno fine 3 affirmans non folum intemperiem calidam & ficcam ex pulfu, vrina,& ipfius caloris qualitate dignolci, led infuper dilcerni pofte, an in humo- ribus adhuc in fine acceflionis fuperfit aliqua putredo 3 nec nc. Ex vigore denique, aut imbccilJitatc pulsus3 futuram pra?fentimus la- nitatem3aut mortemjveluti exalijs pulsus difpofitionibusjfuturas quandoqjeuacuationes Criticas. Pullus autem3vndofus3 & mollis fa & fiatu accef fionis fe- brills ali- mentunu quandoque Agris pro- pinabat Calen. Maxima fehriettan- tium Si- gna pulfuSi & vrina. Acampus doUrmam de pulfibus fpernit. Cur Hip- pocrates de pulfibus no ferip/it. ronibus incuteret, prudcnterdfcriptionedodrina?de Pul/ibusab- ftinuit. Non tamcn proindc rede infertur,dodrinam de Pulfibus ipfi fuiffe 'gnotam, qui pulsus tr.eminit lib.de Aiimcnto, hac ferie: Venarum pulfationes, & refpiratio fpiritus,iuxta atatcm & confo- nantia, & diffonantia funt, & morbij& fanitatis Sign a; & fanitatis magis, quam morbi, & morbi, qudm fanitatis. teftantur H ip- pocrati dodrinam dc Pulfibus cognitam fuiffe. Dixit autem, & peroptime refpirationem, & pulfum inter feconfonantes,id eft na- turalem datum obfcruanres, fanitarem, quammorbum, magis oftendere; diftfonantes veto, magismoibum ,quam fanitatem,in- dicare. Hippocrateslibro de Humoribus pulsds meminitificutili- bro 7. Epidem. fnPythodoro: pulfus, inquit, non defect. L bro de flatib. Pulfus, inquit, Hunt circa tempora. Libro deludicatio- nib. Si ven# pulsarint, inquit, Sc fades fana fuerit. Libro de locis inhomine: Vena?temporum Temper pulfant. Lib.Prognoftic. Si veto pulfus eric in bypochondrio. Libro 7, aphorifm. 21. Ex forti pulfu in vlccribus. Lib.2.Epidem. Sed. 5. Cui vena in cubi- topulsarit, infanus, & iracunduseft: cui verb quieuerit, ftupidus eft. GaknusipfeJib.i.dedjffercnt.PuJf.cap. t. teftatur, H'ppo- cratem habuifle pulfuum notitiam. Omnium itaque, inquit, quo- rum ad nos memoria peruenir,primus nomen pulsus Hippocrates Jiteris prodidit, atque Artis, quam comp!editur,non videtur igna- rus elfe j non tamen hanc Artis partem multum elaborauit; neque cuibbet arteriarum motui hoc tribuit nominis; quern videtur imi- tari Erafiftratus, Galenuscum run extra Romanam Vrbemcum filio Imperato- ris (Imperator ipfe in Germaniam fe contulit) longo tempore egif- fet, Sc otio frueretur fufHcicnti, ingensopus de Pulfibus feripfit. Nimirum quatuor Ebros dediiferentijs Pulfuum; quatuor libros de dignofeendis Pulfibus; quatuor libros de caufis Pulfuum: qua- tuor Jibros dePradagitioneex Pulfibus; & tandem Synopfim fede- cim libroru dc Pulfibus.Sed antea feripfit alium bbrum de Pulfibus ad Tyrones. Prater ododecim libros, fcripfic aliu de vfu pulfuum. Ei adhuc,etfi perpcram,adfcribitur Libellus,cui Titulus,Compen- dium Pulfuum, fefquiduabusfermepaginisconftans, Opufculum ieiunum, Sc Galenoindignu :& indigned Conciliatore Different. 8o.citatum,vt probet arterias non Emul cum corde dilatari, nec fi- mulconftringi>fed viciflim. DE PVLSIBVS. 7D5 Fulfils H ippoc'ta- ts 'cogmtusi Vartjs itu loots» />«/- menu- rut Hippo, crates. Hippo- crat.puifua gnarus ex Caleno. Inexpedi- none Jm~ ’ peratoris ; ad German mam, Ga- lenus longo ' frmtusotio I mugnurru* dt puljibus * $/;«/ Jen* ’ P//f* 70 6 LIBER TERTIVS C A P v T IT. De Natura Pulsus, T rifarUm pulfus ac- tipi tur. ID quod Grarcis 2,qui- bus Cor mouendi virtutem communicat. j Rursiis ait, qua? diJatatione , &comprdHonc(dilatatio Grid’s diaftole, contraftio fyftoJeappellatur) raouentur, vt Pulsus for-, mam conftitutiuam ftatueret,vtque patefaciat pulfum non efle lira-1 plicem motutn, fed compofitum ex motu dilatationis, &contra- ftionis, inter quas inrercedit duplexquies« Contraftione quidem fuliginoft vapores extra corpus percutem propelluntur,&diIata- tione externus aer incus in arteriarum corpora attrahitur, vt calor natiuus ccmpererur, Sc quidquid eius a fumofis vaporibus extin- guitur, commode ventilerur. Huius axiom's, fiue coropoftti motus, caufam, poftmodum af- i (ignat Gaienus, dum inquic (a facultate vitali:) Eft enim vitalis fa- < cultas in Corde refidens, pulsus efticiens caufa, vt communis Me- j dicorum fere opinio. Etraerito quidem vitalis facultas pulsus cau- fa dicitur, vt hicab alio Cordis pulfu, qui palpitatio appellatur, diftirtguatur: nam palpitatio non d facultate vitali, vt pulfus > fir, fed a fpiritu quodam flatuofo,in Corde inclufo,& exitum qua?ren- te:qui fpiritus non eft naturalis caufa,fed prater naturaoi accidens. Demum ait Gaienus; quo caloris natiui mediocritas retincatur, generentur autem in Cerebrofpiritus animates. Hs Gaienus fina- c lera pulsus caufam, propter quam efficicns caufa operatur, expref- (it • Calor natiuus varijs modis extingui poteft, vel a fuo contra- rio,frigore, velahjs decaufis... A frigpre raro extinguitur * dura aer impensefrigidusinfpirationis opera attrahitur, in Pulrao*. nibusaliquantifper cepcfcit, antequumad Cor, caloris natiui fon< tcm,perucaiati nififortalfis aer vlcra raodumfrigidus fuerit, Sc 707 facultas «(l vitalif* Arteriji vim pul- fandi tri- bait cor. Pulfus for- ma* Vitalis fa- cultas eft caufa pal- fus. Finalit can fa pul* fas* 70S diuturno tempore infpireturj vti faftum non raro eft, dum in locis niuofts nonnulli aberrantes, aut quiefcentes,verfabantur:quo tem- pore Pulmonum, & Cordis calor ab acre frigidiflimo diu infpira- to fuperatur,& omnino cxtinguitur. Idem partium corporis calo- ricontingitjmaximcvero, finuda?aeri intense frigido export# fuerint • Pulfus ergo, & refpiratio, huiufmodi iniuria adeo vehe- mentiaccedence,calorem natiuum ab extin&ione vindicate ne- queunttbenetamenabalijs iniurijs,quibus non raro obrui confue- uit • Perit ilJe nofter igniculus, calor naciuus, vel quia immodice accendituf, vel quia fuffbeatur: vtriq; incommodo praftant auxi- lium, pulfus, & refpiratio, huius vslis gratia a Natura conftituci* Accenfus calor in corde aeris frigidiufeuli infpiratione concernpc- ratur, & impeditur, ne vlterius flagretfubftantia ignea ,& aerea, ,&proportio primarum qualicatum. Spiri- rusfimiliter vicalis, cui inHuensha?retnatiuuscalor, calorqi ftabi- lis, fixufque partiumaliarum corporis,inflammati, pulsus auxilio tepefeunt, Sc conrempcrantur: quod arteriarum , ad cutem termi- natarum, dilatationeaer fufficienter incrorsum attralutur, quo Sc pratfatus fpintus ,vicin£eque partes contemperantur: adeoq* calo- risnatiuiconflagratio, &rursusin ambientemaerarefolutiodifli- patioue prohjbetur. Prater contemperationem caloris natiui, ope refrigerantisaerisintrodu&i ,faftam ,iuuatur idem calor kui im- pecu introdu&i aeris: Nam ab hoc impecu Aabellatur,vencilarurue, Ex hac ventilatione duo calori accedunt commoda: Primum eft, quod calor natiuusad interna, &dcorsum ad faum pabulum de- jferri cogiturySt nc in fublime feratur,& di(Iipetur,impedicur:adeo- que augetur, & fouecurivt habet Gaknus libro de Vtilitate Refpi- rationiscap* 3. Secundum commodumeft, quod feparctur tunc a calore fumofus ilk vapor, qui eum excinguebatjpraparaturq * vlte- lius hac ventilatione idem vapor, vt mox per contra&ionem ince- greexcludatur, Idem videmusfieri in igne,cuiadmoti folks, auc lenia flabella, dum effumat, profunt • Tunc enim flamma deor» sum ad pabulum recurrere cogicur, Sc ne in fublime femper fera- tur, prohibetur,eodemque tempore a puriori igne fumus5cinerefq; fegregantur, At vcro,quoniam folius frigidi aeris per arterias in- trodufti commercio calornatiuus non feruaretur, fed a fuliginofts vaporibus, alijfqicxcrcmentis intusdetentis fuffocaretur, fagas LIBER THRTIVS A nimio frigore ca- lor natims cxtingui- tur. Tulfus , & refpiratio. V entila- iionis du- plex com- modnm* ■Rtfpiratio. ms nccejji- tas. Natura ad talium inutilium excrementorum exclufionero, Cordis gratia, refpirationcmpradcripfit j reliquarum veidpaitium corpo- ris Cordis,arteria? contra&ioncm , fiueconftrnftionem, Expirationefiquidcm fumofus vapor ex finiftro Cordis vcntriculo per arteriam venofam ad pulmones, & inde per arteriatn ad os, & hinc extra corpus protruditur. Extra vero arterias, inclu- fus vapor fuliginofus ad catena per ora arteriarum vi contradionis propellitur. Siverointusdetinercnturvaporesifti fuliginofi fa- mofique, fua calidicate adurenti calorem fimul, & humores accen- derent, fi non adurercnt, vri faciunt in ijs,qui febre conrinua cor. repci iacent . Galori prajterea natiuo, fua quantitate, fumofiifti vapores nocentj quoniam hunc ,non expurgati, offufcant, & ob- ruunt, ftiffocantquesvt videre Jicec in ijs qui Jaqueo ftrangulaotur. In ijs enim d fumofis tetrifq; vaporibusomnis fpiritusconculcacur, obruiturque: Vnde & illi fuffocanrur. Redfeergo Galcnus Pulsus finakm caufam , & vtilitatem, fta- tuit caloris natiui contemperationem,mediante dilatatione,& con- tradbonc cordis, & arteriarum j cum per dilatationem refrigeretur fimul ventileturqi ab incrodudfo aere,& mediantecontradfione > vapores fuliginofi extramittancur. Catcrum,quia folus Pulfus h*c oflicia perficere non pofiet, prouidaNatura refpirationem_j, fimul homini tribuit,’ qua?, & pulfus in eoconueniunt ,quod a?qua intentions ad caloris natiui conferuationem concurranc • In mo- do quidem operandi, in vfu , pulfus ac refpiratioconueniunt: faculcatelicet, & inftrumentisdiferepent. o < i S ; Quoniam caufa conferuationis fpiritus vitalis,ex quo, fimul & acre ,fpiritus animalisgeneratur,dici queat fpiritus animalisge- neranscaufa,ideo perappofiteaGalenoin definitioniscalce addi- tumfuit: generetur autem in Cerebro fpiritus animalis. Sedhic finis Pulsus remotus eft, proximus vero, natiui Caloris contempe- ratio. Galenus lib.g.de Piacitis Hippocratis cap, 8. quatuor rela- tes Pulsus vfus (veluti & refpirationis) in medium profert: videli- cet, quod calorem natiuum refrigeret,quodq$ ipfum euentet, ven- tiletue, quod fpiritus animales reficiat, &quod demum fuliginofa excreraenta extrorsiim expellat: qua? omnia, mediantcarteriarum dilatatione,&contradIione,facuItas vitalis perficir. Pulsus ergodefinitio iam data optima eft a ciim genere conftet DE PVLSIBVS. 70* Rejpira* tio-yCF pul- [ns conue- Yliunt » C7* dtfcreput. QuatuSr vfru pul-' fus. 7io 6c differentia, caufarumq; quatuor genera compledhtur; materia- lem , qua? eft cor, & arteria?; formalem, qua? eft dilatatio, & con- ftri&io: efficientem, qua? eft facukas vicalis: & finalem, qua? eft ca- loris natiui contemperatio, 6c fpiritusanimalis generatio. Quddfi velletaliquis obijccre, cerebrum fuo dilatationis, & contra&ionis mocu, ad fpiritusanimalis generationem fufficere, refpondco ,ipfum ad immediatam fpiritusanimalis generationem fufficere, ad mediatam nego. Quod fi vlterius vrgerec aliquis, cerebrum attrahere du/tu* conftringicur3<&expeIleredumdilatatur,in quod cordis motu di- ftinguitur, docente Galeno libro delnftrumento Odoratuscap. 4. Refpondeo perinde nobis eflequomodofuo iilo natural! motu trahat, aut expellat, dummodo has ambas a&iones edat. Locus fane Gaieni mendo fcatet, vel intelligendus eft de attraeftione , 6c expulfionc, qua? fit per cranij futuras. Nam tunc eius compreflio- ne fic per futuras actra&io, 6c expulfio per nares dilatatione: licet raanifeftius dilatatio per nares aerem atcrahac,& fuligines per eaf- dem fua corapreffione expellat. LIBER TERTIVS Duohui occur r it wr dubijs. Obieftiones. OBijcietaliquis primo, Pulfum noneflea&ionera pcculiaretn Cordisj & arteriarum, cum fit aftio nacuralis,eaqj compos fit* ex attra&ione & expulfionc: qua? dua? atfiones, attra&io, & cxpulfio, communes funt omnibus corporis partibus. Refpondeo, Pulfum efle a&ionem naturaiem altioris ordinis,id eft, facultacis viralis; qua? nacuralis faculcas did poteft,cum Na- ture inchnatione , 6c non voluntatis arbitno, moucancur Cor, & arteria? a vital! facukate • Cum igitur calis motus adioue a Cordis facukate pendeat, merito Cordis, 6c arteriarutn peculia- ris dicitur. Obijcies fecundo,GaIenum efle fibi contrariumiNam in define tione ait, pulfum eflepeculiarem aftionemprimo cordis, deinde arteriarum; Et fic vuk, cor primo mouerri&fccundo arterias. At- queaded, dum cor dilatatur, arteria?conftringentur. Ciuntamcn Gaieni doftrina conftans 8c firma fit, eodem tempore Cor,& artc- rias mouerii ita vt diiatato corde firaul dilatentur 6c arteria?,& con* ObieSHo 1 S olutio Obiefth 1 DE PVLSIBVS. 711 tra&ofiue conftricfto corde conftringuntur Sc arten’a?: vt liabctur differ.pulf,cap.6.& ljb,i.dePra?fagir.expulf.cap.5.& lib, 6. Vfu part.cap.i.&lib. dePuIfib.ad Tyrones. Quibusin Ibcis GalenusHerophiJifentcntiamampkxuseft j &locoprimo citato Erafiftratum reprehendit. Suam doclrinam experientia confir- mat:Si quis in hominefano & bene fe habente alteram manum pe- <5lori admoueat > aliam verb carpo 5percipict baud dubie, fimul & codem tempore dilarari Corarteriafque5fimuIq;comprimi. Libro 7. de Anatoroicisadminiftrationib.c.6. narrat fe vidiffe in anima- li viuodiffedocor fimul & arterias v no eodemqi tempore dilatarij & viciflim vnoeodemq; tempore comprimi fiueconftringi. Ratione fuamhancdodrinamconfirmatGaknus. Namfacul- tas PujfatiJis3cum fir naruraj/s5 & Cordiinfita ,cum ratione agere ncquit. Sed liprius Cor, quam ipfas arterias Cordj tarer, non effet naturalis , & cum raticneageret • Ergovno&eo- dem tempore, adebq; fimul Cor , & arterias diiatabit , fimulqj vw ciflim comprimet conftringetque, HuicGaJeni dodrinreaddere poffumus, quod fiarterk' con- ftringerentur eo tempore, quo Cor dilatatur , arrerio: ad Cor reij- cerent quidquid ex Corde antea haufere, quod eft prater Nature ordincm, Durn enirn cor dilatatur 3 ncccffarib etiam dilatatur ar- teria venofa; Et quando conftringitur 5 fimul etiam Sc cadem arte- ria. Ergofimilitcr dicendum inalijs. Vnapracerea ,eademq; fi> cultas fimul Sc codem tempore duos contraries motus eliicere nc- quit. Sed dilatatio. Sc conftridio funt duo contrarij motus. Ergo fimul, Sc eodem tempore fieri nequeunt. Rede ergo Gaknuslib. de Puifib.ad Tyron cap. 1. inquit: Igitur omnes inter fe arterial Sc Cor, habent candem pulfandi rationem. Refpcndeo , Gaknumin definitione Pulsus nolle Cor primb prioritate temporis, moueri,fed prioritate Nature: quoniam facuk tas pulfifica, Cordi3 Sc non arterijs, infita eft. Cordis porrb tern- peries eft , qua takm fouct facultatem: arteriarum verb temperics dtemperic Cordisdiffitaeft, vt innoftra docuimus Phyfiologia, Nihilominus ramen cum femper arterijs cor fuam communicet pulfandi facultatem, arteria? fimul cum corde mouentur 5 Sc idem fempererit vtriufqjmotus. Reliqua , qua de conuenicntia motus cordis Sc arteriarum ex Galeno in obieflioneallatafunt, a nobis Cor,& ar~ tens, fimuL dtUtatur> & firnul comrahu* tar. S vim 10. 712 libenter ad mittuntur ,quidquid poft Erafiftratum dixerit in con- trarium Auicenna. Vc autem nullus dobicandi locus oraittatur inta&us, animad- ’ uertcndum eft, dum cor comprimitur, arterias non omnind , fed knitcreodemteporecomprimi, vt ex cordc Aorta fanguincraar- terialem, & fpiritum vitalem , recipiatj pulmones verd fanguinem & fpiritum per venam arreriakm ex eodem corde. Dum verd di- Jatatur cor, dilatantur& vafa j & ficuti cor tunc per venam cauara fanguinem recipit. Sc per arteriam venofam aerem, arteria? tunc in fua dilatatione ex habicu corporis aerem alJiciunt, Sc ex vicinis ve- nis vaporem fanguineum, Sc ex alijs partibus aliud quid. Sed de his in noftra Phyfiologia abunde di&um. , Obijcies teitid, male di(ftum,Pu]fum a faculcate vitali fieri,cum ex Ariftotek lib.de Refpirar.cap.ao.a nariuocaloreCordis inhu- midum agence, vel a calido fpiritu incus inclufo, Sc exitum qua?- rente ipfe pulfus fiat: At pulfacio, inquit,quam Cor perpetud face- re videtur, Sc motioni perfimiliseft, quam tubercula cum dolore (inflammationes fiuc phlegmones intelligit) effidunt, quod fan- guini mutacio ipfa prater naturam fit. Ea verd fit, vfque dunu* fanguis conco&us fit, & in pus conuerfus. Hxc etiam affe&io (pul- fatio fcilicet) feruori (fiue ebullitioni) (imilis eft. Fit enim feruor, cum humor caloris opera inflatur (id eft attenuatur, rarefcitque). Nam humor propterea fefe attollic, quod in molem afiurgat am- pliorem. Carteriim quies in tubcrculisfphlegmonibus )agitur ,fi putrefa&ionon perfpiret,humorecrafliufcuJo reddico, feruor ve- ' rd refidet, fi per labra vafeuli humor excidac. In ipfo autem Cor- de tumefadio humoris, qui Temper eciboaccedit, vltimam Cor- dis tunicam cleuantis, pulfum facinatqj hoc Temper fine vlla incer- miflione fit: nam Temper humor, ex quonatura fanguinisoritur, continue influit: primum enim in corde gignitur: id quod in prima • generationeliquiddeonftat. Nam venis nondum diftin&is fan- guinero haberecernitur; & ob id iunioribus magis, qudm feniori- ’ bus, pulfat: vtpotequibus diuaporatio maior fiat. Quin ecianx-j vena? omnes 8c fimul inter k pulfare afibknt, quia omnes ex cor- de fua initia trahunt, cor autem Temper mouer. Quarc Sc ilia? Tem- per mouent,& fimul inter fecutnillud mouet. Palpitatioigitureft compeJJentis frigoris repu Jfio. Puifatio verd eft humoris concale- feentis inflatio. LIBER TERTIVS Comprefjo corde > ar- tend leni~ ter corhpri• muHtur, Obieilio Puljus caufa ex siriftotele. JMaior pulfus in-, iumonbust qudm fc- nioribus, Palpi tat to quid, Pulfatio quid. DE PVLSIBVS. 7*3 Hisfuam de pulfu mentern aperuit Ariftoteles ,qui manifcfte pulfum acontinua fanguinisefferuefeentia, 6c attenuatione in«* corde fa(5h pulfum fieri docuit, non fccusac in inflimmationibus fine phlegmonibus fit, dum pus generator Sanguis cnim extraua- fatuscalorcm concipicns pucredmofum , actcnuatur in primis, 8c attcnuatusmaioremacquiritlocunii rVndc ibi fcruens ,PuIfunL-# efficit. Licet, iuxca Medicos, pulfus inflammationum fiat ab arte- rijsopprdfis in parte inflammata. Non eft hie prajcereundum quod docuit, arterias omnes fimul moucri, 5c vnacum corde, contra qua® voluitErafiftratus,qui j putabat, arterias cordi vicinas pnus moucri, dcindc remotiorcs arterias, quas venas etiam cum Hippocrarc appellat Ariftoteles, Quidam cnim Antiquorum non pro omnium arteriarum motu pulfum accipiebanc, fed pro manifefto tantum. Pricer relata, adliuc Ariftoteles lib. de Spiritu cap.4. fcquentia de PulfufcripfitjPulfusautem peculiaris quifpracn, pra?terhos,(id eft, prater motum refpirationis, actra(ftionis,& coftionis alimenti) motuseft, 5c quadamteniis accidentarius e(Te,ncc fincm habere * videtur, obquemfueritinftitutus. Etvtcalorc vehemence in hu- midum agenrc,necefleeft qu« in flacumrefoluunturpartesob ver- fationem bullascxcitare, ita pulfum quoqj fieri in animalis corpo- rc par eft: ftatimqj per initia primum confiftit pulfus: nam ijs, qu$ prima funt, coasuus calor eft , Et forta/se a$ionem caloris in ma- ceriem, qua; generation! animal is fubfternitur, idipfum confequi eft needle, Et paulo poft, ait: Cxterum, quod didum eft , noru* finis cuiufpiam gratis fieri, fed a&ionis neceftitatcm fequi,caIoris ipfius fcilicct in humidum, id omnind ita habere videtur, Galenus varus de hac re fentencias proponitlib. 1. de caufis Pulf.cap, a. hac feric: Videtur porrd perpetudeum omnibus artc- rijs cor motum ilium pulfatilem , vt vocant, dum fuperftes animal fit, habere; vbi intcrijt, ncc vllam arteriarum, nec verd ipfura cor ampiius pulfare videasjquod fuififc turn quandam conftat caufam, ft qua moucrctur; At qujehaec fit, nonprocliuc inuentueft: Vnus patiuum calorem $ Aiiusconrcntioncm: Aliustcmpcramcnti pro- prietatem;Hievniucrfam ftrutfuram corporis;Ille fpiritum tan- turn. Eft qui quardam borum: Alius etiam omnia fimul affirmar. Ec verd qqidam etiam facultatcm quandam nullo pr«ditamcor- Art end fimul cum corde mo- uentur , ex Anfletele. Pulfus per accides fit ex (fe- ttle. opi- nio nes de caufa pul- fus. 714 LIBER TERTIVS pore introduxerunt, qu£ peculiaribus inftrumentis motus, qua* rc- tulimus, vtatur, vd omnibus, velpluribus, vel vno. Hanccaufam, qua?pulfusmoIitur,qua?cunq; ilia ftt; licet eius nos fugiateflentia, quod facultatem habeat pulfuscfftciendi, facultatem ilhm voca- uimus; vt quamlibet ,puto ,aliam facultatem folernus nominate. EcccadhucGalenusipfe quafi dubius de eiftciente Pulfuscaufa. Quoniamtamen Gdcnus in Pulsus definitione facultatem vi- talem caufam efficicntem pulfus dare conftituit, non eft dubium, quin eius fementia talis fuerir; vr ipfc plane docuit Jib.2.dePra*fa* git.ex PuJfib.cap. 7. vbi ait: Corpus Cordis facultatem quandam obtiner, qua? diftendit, & contrahir,non temerc i 11am quidem, ncc fbituilbanatura donaram, neq; ctiofam ,fed tuendi gratia innaci caloris. Hisconftat, pulfutn non a feruente fpiritu, fed d facilitate vitaiifieri, Ordo quideminpulfu feroarus , nonab humoris fer- uentisattenuarione ,fcdd facultatercgulariter procedente confer- uatur. Nam a tali feruore dilatatio arteria? qua ft Temper foucrctur, conftridio autem ftue comprcflio artcria?-, nunquam , aut rarb fie- ret: ftcuti in phlegmoned fanguine extrauafato orra, quam tuber- culuminfuocontextunominauit Ariftotdcs,notarc licet, qua*, quamdiiiimpense feruet ille fanguis extrauafatus in parte inclu- fus, & non infenftbiliter,aut fenftbiliter euacuatur, tenfa maner, ftuediftenta adeb, vt nufquam deprimatur comprimaturuc. Et ita ex parte Anftoteli refponfum eft. Aduerfus quem potentcr mili- tat Galeni experimentum libro, An fanguis natura in artcrijs con- tineatur,cap.vltimo, vbi hac feric loquitur; Arteriam vnam e ma« gms& confpicuis quampiam, ft voles, nudabis: primbqspelle re- mora , ipfam ab adjacent) fuppofttoqj corporc tamdiu non graucris, quoad ftlum circum immittere vaJcas; deinde fee un* dumlongitudincm arteriam incidc, calamumque & concauum & peruium in foramen intrude, velameamaliquam ftftulam ,quo& vulnus obturetur, & fanguis exilire non poffit. Quoadufqi ftc fe arteriam habereconfpicies, ipfam totam pulfarc videbis. Cum primum verb obduCtum ftlum in laqueum contrahcns, arteria tu- nicas calamoobftrinxerts, non amplius arteriam vltra Jaqueunu# pulfare videbisj etiarofi fpiritus, & fanguis ad arteriam,quae eft vl- tra ftlum, ftcuti priiis faciebac, per concauitatem calami feratur: quod, ft proptcrea pulfabant ancria?, pulfarent eciam nunc partes Solatia, Forte ar~ gumeatum ( contra A- y til ot clem. 1 4 Probat Galenus facultatem manendi per tuni~ tas arte- rutru ,non per cam~ tatem d cordcs iranfmitti. quasfunt vkra laqueum; Scd non pulfanc. Igitur perfpicuum eft, quoniatn moueri poflc definunt, non per fpiritum in concautati- bus difcurrcntem, fed ob virtutem in tunicas cranfmitfam, arterias a cordc moueri. Kara qua? Erafiftratus de mocu arteriarum pro- didit, falfa prorsus funt. Antcenim quam nudata artcria, in pat- tibus,qu« vitra laqueum funt, moueri defiftac, videre licet (quod nec fieri antca oportebat, qudm ca laqueo obligaretm) totam vno tempore moueri, non autem hanc quidem partem pnhs ( vt vuk Erafiftratus) iliam veto pofteriiis, Atquc ha?cipfi vehementer ab- furda contingunt. Nam, fi priiis, quam fanguis in atterias veni* ret, aiiquis forfiran conceffiftet cclcricer adco fpiritum in arterias ferri, vt qua?nam pars arteriarum pnus ,& qua? pofterius attollere- tur, fenfum lateret: ciim plena? fanguine fuerint, fieri non poteft, vt fpiricus tarn cito, ficut ante ,d cordc in extreraas arterias perue- niat, &c. Ex his non obfcurecolligitur refutatio fententla? Ariftotelis, vcluti fui nepotisErafiftrati ,qui non fimul, fed fuccefliue arterias moueri propter fpiritus priiis ad arterias cordi vicinas, pauiatim ad alias remotiores,dcordctranfmiftbs, ftatuit. Denud, ciim Ariftoteies Jib.cit. de Spintu, refpirarionem ab in- terno aJiquo principio fieri concedat, neceflario pulfui caufam-* 1 aliquam, a qua fiat,concedere debet, ciim per pulfumtranfpiratio ‘ fiat, fitue ipfamet tranfpiratio totius corporis correfpondens refpi- rationi in opere, & vfu. Affines efle refpirationcm, & tranfpiratio- nem, ipfe in capitiscitati principio docuir,aiens: Cum autem mo* tiones in arteria content! fpiritus, tres fint, refpiratio, pulfus, & tertia ,alimenti(ideft fanguinis) adueftio elaboratioqi ( fpiritus cnim fanguincm vehit, eumque confici iuuit) , de quaque harura dicendum eft, &c» Et in decurfu Capitis, inquit: Quod igitur re- ipiratio incus habcat initium, manifeftum fane eft, fiue ca facultas c anima? fit, fiue an ima ip fa fit dicenda.fiuealiaqua?piamcorporum ; mifeeila, qua? per ea (corpora fcilicet) taiem attra&ionem eihciar. - Eccc Ariftoteies affirm as,refpiration£,ficuti Se pulfum,cfte motutn fpiritus in artetia content! i & tamen eiufdcm refpirationis caufam ftatuit animam, anima?ue ficukatem, aut temperamentum pecu* hare • Similiter ajimenn elaborationem a facukatc fieri non diffi- tetur, ctfi rootro fpiritus fit# Idem ex neceifitace de Pulfu ftatucre DE PVLSIBVS. 7*5 E raft (tra- ins per- (Irimitur. j4ri(lote~ Us conuin- cithr• Refpiratio CAufant* hahet per fe. LIBER TERTIVS £x libro tllUgttuT Ariftotele volutjfu* tlTfo *nt*~ ri9 716 debet, quern per inicia gencrationis ftatim in conftirutionecordis cmergere ilJe docuit, refpirationem veto, poftqudm animal in Ju- cem editum eft • Dido autem capitc naturalem facultatcro prime in f«tu efformandoeluceredocet, fccundo pulfum vt dixi, pod editum partum, refpirationem. Ex hoc loco colligitur, Ari- ftctelemnon abfolutedocuifte, cor ante heparefformatum die, irro e contra ,fi qua? fitprioritas efformationis,hepatipotius,quam Cordij concedi debet. Obijcies quarto ,Pofito , quod facultas vitalis fit caufa Pulsus, male tamen vna lola conftituitur eiuscaufa, cum duplex facultas pulfumefficiat: vt colligitur ex Galeno lib. i.de Pra?fagitioncex Pulfib.cap.8.vbi ait ,pulfum dicrotum fieri concertannbus mutuo duabusfacultatibus,&qua?djftendir)&qua? contrahit Cor. * Huicauthoritati accedit argumentum Gcntilis ,quod ab ipfo demonftratiodicitur. Faculcaccs diftinguuntur peradiones, Sc adioncsper obieda. Atqui diiacatio ,&comprefliocordis ,&ar* teriarum, funt diucrfa?adiones. Ergo ncceftario fieri debenra di- uerfis facultatibus • Minor propofitio probatur • Dilatatio eft adio 3 qua? verfatur circa adisatcradionem, quod eft quid iuuans jpfum cor $ compreflio verb fiuecontradiocordis, &arteriarum3 verfatur circa cxcrementorum expulfionem, quod eft quid nocens* Scd ifta obieda funr contraria, & fpecie diuerfa: Ergo & adioncs3 & confequenter facultates, qu* funt adionum caul*. Aliud argumentum corum eft. Inftrumenra, raediantibus qui- bus fit dilatatio, Sc conftndio, funt diftinda • Ergo Sc facultates; Scd fibra?tcdx funt dilatationismftrumenta: tranfuerfa? verore- dis aduerfa?,compreflionis & expulfionis. Ergo dilatatio Sc com- preftiofunt diftinda? adiones j cum apertum fit ipfa inftrumeota die diftinda. ? * Ad Galeni auihoritatem refpondent aliqui, nomine duarum fa- cultatum ab ipfo intclligi duos diuerlos fines,propter quos dilata- tio & compreflio fiunt. Scd ego diccre mallem, Galenum nomine facultatis tunc intdiexiffe duas caufas alterantes, fiuemutantes pulfum. Quod autem caufa, pra?fertim dficiens, facultas,vis, vir- rufq, did poffit, ambigi non debet j & colligitur ex cap. 2. bb.x. de Caufis Pulf.fupenus citato, in quo facultatem pullum dheientem, cauiam cum aheiquis vocal; Ec io fine Capitis, cffcdnccm faculta- ObUtho4. 6emills Fuhgma- Mjto”*0' Mind ar- gftmetum. i0iHti9, tcm. In contextu verb citati cap. lib. 2. de Pradagit. ex PuJf. dare Tatis meam hancexpofitionem innuic Galenushac ferie: Vt etiam Dicrotus, qui ex genere eft intro retratforum: comitacur tameo-* nonnunquam & iJJe Cordis ina?qualem intemperiem ;-atq;adcbj cum colleens fit in multis eius partibus ingens exaementarum fu- liginoforum aceruus. Nam fi.vni concingat , vc quasdam otnninb fint praxalida?, alice fumosa fuligine praftbeentur, ad contraries profilient motus, vt altera? diftemionem moliantur, alteraeconfi- danr,&c. Galenus dicroti caufam, camquc geminam, hkcxponit. Licet enim ab inajquaJi intemperie , cum fieri aflerat, duas camen ponit caufas, qua; dilatationcm moliuntur,& cornpreftioncmj par- tes enim calidae dilatationem , partes quo? veluci iuifocanrur dma- gna fuliginum copaa, comprdfionem. Calor enim , qui refrigcia- tionem indicac, dilatationera molitur maximam & cclcrcm, irLj quantum fieri poteft-. Calor ergoperpetuam diiacationem vrger,' atqj molitur: cxtirxftio verb calons ,qii£ proccdit a fuliginum acer-' uo,earundcm fuliginum cuacuationem poftulat; adedque com-j preftioncm dficit frequentem. Du«e ergo hx caufa: quafi contra-1 tix 5 incendium , & fulfoeatio 5 fiucextin & contrahit non temere iljam quidem , nee fprtuito a natura do- natam, ncq* otiofam,fed, ficut alijslocis demonftrauimus, tueodi gratia innati caloris. Ha?c in comradionibusfuliginofum excre- mentum effundit, in diftentionibus allicit refrigerium. Hk vnam folam diktat ionis fiuc diaftoles, & contraclionis fiue fyftolcsjfta- cult Galenus efticicntem facultarem • Pulfum enim tile naturaletn dcfiniuitj ciufque vnicam conftituit caufam faculcarcm vitakow. Dicroti verb & aliorum pulfuum prater naturam, quatenus w- lium, caufa? funt prater naturam. Ad primum argumemum refpondcturjtnaiorcfn diftinguendo. Quoties a&iones erunt ada?quata?, certum eft, per casdiftingui fa- cultates: Si verb a$iones fucrint inada?quaca? , falfum eft per eas diftingui facilitates. Scd diaftole fine dilatation fyftolc fine con- D E ,:P V L S I B V S. 7'7 \ Dicroti caufa. Dicrotus quatenus puljUi y aft vntcafa- suit ate vi~ tali effici- tur i fed quatenus dicrocu$ eft > dupli~ Cem habet caujaws fu& gene- rat i on is, eamq; prx, ter natu- ram. sekth pimiar* * - traftio fiuc corapreflio, funt inada?quata?a($iones , ciira vidiflim Sc partial iter ad vnicum finem proximum,caIof is fci licet natioi con- tcmperationem in partibusconcurrant, ad fpirkus veroanimalis gencrationem, tanquam ad finem rcmotum. s Adfecundumargumentumfefpondetur, concedendo antecc- dens, & negando confequentiam, Nam diuerfitas qua?damin- ftrumcmorum non arguit facukatum diuerfitatem; v. g. faculcas motrix , Si numero vnica diuerfis vtitur fibris inter cenfionera , & concraftionem. Oteriim mufculofum genus integre acceptum, proculdubiodiuerfitateraarguit facukatis animalis a facukate vi- rali,aut natural;, Obijciesquintd, male a Gileno omiflfam fuifle in definition* pulsus geminam quictem, vnam,qua? fequitur diaftolen, Sc antece- dir cQntra&ioncm,& alteram qu« fequitur contraftioncm,& ante- ccditdilarationem, Nam ab hac duplici quicte defumutur pulsus qui’dam differentia?,vt pulfus frequens fiuc creber,& polfusrarus. Galenas hac dcrcdeliberat libro i. de dignofeedis PuJfib. cap, lOrhacfcric: Qua? dc Pulsus partibusprincipibus dicendaerant, fere iam percurrimusi nam duae , qua; reliqu# funt, per accidcns potiiis, non proprie, nec per fe partes pulsus funt, arterix interna & externa quies. Ex hoc Galeni contextu multi inferunc, quietes non eflfe effenciales partes pulsus, fed potiiis acddentales. Quam fententiam ipfi confirmant fcquentibus argumentis * Si quietes eflentdTentialcs partespulsiis, nullus pulfus fine his reperirctur. Scd reperitur puIAis dicrotus quietibus carens , Ergo quietes non funt pulsus partes. Secundo > fi quietes efifent cf- fcntiales pulslis partes, ponerentur in Pulsusdefinitione, Scd non ponuntur* Ergo non funt efientialeS pulsus partes. Altera ex parte quietes videntur cfle eficntiales pulsus partes. Primo, quia fiunt d facukate vitali propter cundem finem,propter quem fiunt motus* Nam ficuti dilafatio fit, vt refrigeretur,& ven- tileturcalor natfuusvka pariter fpatium tern* poris, in quo quiefeit arteria poft dilatationem, antequam cadem artctfacontraftioncm incipiar. Et quemadmodiim contraeflio, fiue conftri&io, fiuecompreflioarteria? fit ad cxpellenda excrementa,fimilitcr Sc interna quies, qu£Contra(&ionem fequitur, Sc dilatatiotycmaricccedit. Gfim cnim hacquiere comprcflfioperfi'* L I B E K T ERT T V S Solutio fe- cundi ar- gument i. Obieclio J. Bina ar- gument'a% Contraria opinio, te- nens quie- tes effes par tes ef- fentiales pulfusL Prim* ar- gumettim. Quies in- ter na con- traftionem fequitur, externa di la tat 10- • mm. DE PVLSIBVS. 71* ciatur, ftcUti externa quiete dilatatio, Signum eft , externam quie-* tern reftigerationis,& ventilationis gratia fieri, non Teens ac ipfam dilatationem; & internam quietem non a liter,ac ipfam contraftio- nem gratia expulftonis fuliginoforum vaporum, Sccundo, ft quietes per accidens tantum intcruenircot ad diri- mendos contraries morns, codem Temper modo fe haberent, ean- demue inter fe feruarent proportionem. Sed non feruant j cum_* quandoque longiores ftue maiores fine, alias mulcdbreuioresj va- rianturenim pro exigentiafinis, &vsus. Nam quo maioreft nc- ceftltas refrigerandi, qoam expellendi, quiesexterna longior eft interna ,fieuti ipfa dilatatio contraeftione longior eft; & interne quies externa longior eft , queries maior expellendi fuligioes, qudm refrigerandi, neceftiras vrget ; Sicuti & ipfa compreflio dila- taxione longior euadit. i Vt fel gcrevaleat vnufquifqjad placitum ,quam voluerit,opi- nioncm , pra’fupponendum ante omnia, quietes duplicitcr accipi. Prirn6,pro mera priuationemotuum,in quo fenfu defioitionis par- tes effe nequeunt: imd in hoc fenfu per accidens ad pulfum fe ha- benr„ Etin hoc fortaftis fenfu nonnulli credunt, GaJenum fuiftc loquutum, quod quietes ita accepts videantur folummodd motus contraries puli us d fe inuicem dirimere. Secundd, quietes accipi polfunr pro detentione arteriarum in loco. His pofitis dico, quietes per accidens , Sc non per fe effe partes pulsus , ft cummotibusconferantur mamindubiumeft binosmo cus efte formalem rationem, eamqj conftjtutiuam pulsus: quietes verd, ft in ordine ad ftnem confiderentur, effe pulfus quafdam ap* pendices, & partes minus pnecipuas. Vt cnim fuperius ta&um eft, quietes a natura conftituuntur ad perftciendum id , quod amoti- bus inchoarum eft, opus: nam quies externa, qua’ dilatationem-* confequitur,caufa eft curcommodiusattrahatur ambiensaer,& rc- frigeretur, ac ventiletur calor nofter natiuus • Quies verd interna concraftionem confequens,eiufdem contra&ionis opus5fuIiginum excretionem iuuat, & inftar complement! perficit. Amba: ergo quietes ,ctfi non ftmplicicer attrahant aerem , aut fubgioofa excre- menta deturbent, funt ad melius & commodius effe; vnde per con- fequentiamquandam ,& non primd,a natura intendunxur. Vci- les taraen funt, vc dixi i nam natura in qurctibus aliquo modo reft-. Secundum argumen- tum. Quiet is duplex ft- yiificatio. Senior e« pinto » C’ Solutio. Quies ex- terna , ae- ris attra- ct one VC- Inti pro- trsblt: ve- Inti inter- na ffrligi- no[i vabo- rts expul- (ionem. 720 LIBER T E R T I V S citur, & fuu.u commodius fcquitur internum. Si cnim ftatlm a di* latatione, nulla intercedentequiete , contracliofuccedcret, aeris cxtcrni attradiio intcrpellarerur, ant ccrtc imperfc&a eftec. Quiet cnim externa aeris artradtionem Jongiorem copofiorcmqj dficif nam attradhis, faltem ope quictis, diucius inrus retinetur. Ex hac rcfponfione Tatis conftat, in quo TenTu Galcnus dixit quietes pcraccidcns cfle pulsus partes, Nimis cnim violentcr air qui Galenum intcrprctantur, dum inquiunt, per accidcns, non ac- cipi a Galeno quatcniis opponitur ei,quod eft per fe, fed quaccnus opponitur ei quod cftprimo. Quae fane intcrprctatio eft frigida valdc j ciim Galenus in allato contextu cxprefse dixerit , quietes non elfe partes per Te pulsus. Cur ergo aufi funt dicerc, Galenum vdle, quicteseftc partes per Te pulsus $ Si fane dfcnt partes eften- ciales pulsus , cas in definitione non omiftftet Galenus, Sunt ergo pra’cipua? appendices, quas fubipfismocibus, quos vltimo com* plcnt ,comprehenditGalcnusiquaf vcluri effentialespulsus partes i funt,quanquam non praecipu*. Quod in prfmo argumento oppofirum eft, pulfum dicrotum_* quiete carere, falfumeft, Nam duo motus contrarij neceftarid quictibus dirimuntur: alioqui non eftent contrarij. Ad fecundum argumentum iam rerponfum eft, Galenum implicitecomprehcn- difle quietes Tub Tuis motibusj cum fint horum appendices, Quanquam verilfimum fit ab ipfa facultatc pulfifica quietes,tan- quam motuum appendices fieri, Hercules Saxonia nullo nixus ar- gumento d duabus diftindlis facultacibus eas manarc docuir. Nos camenGalenumfequuti,ab vnicafacultateambos motus pulsus fieri monuiraus,putamuTq; ab eadem vnica faculcace illas motuum appendices procedcrc, Fruftraenim,& fine needfitate mulciplicat Saxoniafaculcatcs, confticucndo duas pro duabus relatis quieti- bus, & duaspro biuo mom. Sanefacultas ilia, qua; pulfum ip- Turn, id eft dilacacionem, & contradtionem efficit, fulficit ad pro- dudtionemquierum.-quoniam id quod ex needfitate nature ,& ad ciufdem naturae bonum fequicur aliquid aliud, non egetcausa di- ftindfca ab ilia, quo? primum & prxcipuum effedtum producit. Scd quietes, de quibus egimus, ex needfitate natur*, & ad bonum ip* fius naturae, fcquuntur aliquid aliud , id eft dilatationem ,«& con- tra&ionctn, Ergo non egent diftindfacausa a caufa comndcnu* Ouorudam interpret*, T*°irre{,elll~ Solatia frimi lamenti- Sttlutio i, argumeti. Quietes a facultxte fulfific/Lj fiunt. S4xenia~> ptrftnngi- tur. DE PVLSIBVS. 721 motuum, quosfequuntur: maxime verd, quia ad eundem finem producendunuendunt. Excmplo resdarior euadet. Vc leuitas introducatur,non eget alia caufa diftindh ab ea qua? calefacit j quo- niam cxcalefadli one , quaseftpracipua adlio caufecalcfacientis, ipfa leuitas nccelTarid rcfulcat. Ergo a pari, cum quietes necefla- rid refultent inter duos mocus contraries, qui viciflim a Facultate vitali per fe Hunt, non ab alia producentur caufa, quam ab hac ea- dem Facultate. Sed infau;>rem Saxonte aliquis dicet; Sicuti Faculcas rctentrix conceflfaeft corporis partibusad rctinendum alimcntum ijfdenx.* partibus applicatum, fi nilitcr Cordi, & arterias facultates quietes efficiences concedcnda? funt. Refpondeo, maximam effe difparitatcm inter retentrieem fa- cultacem alimenti, Sc quietes pulfuum; quoniam nutritio poftulac alimencumdiu&tenaciter partibus adherens,tie fame periret ani- mal. Ethicretcntricis facultatis finis eft. Finis verd nature in-# pulfu non eft nutrire, fed caloretn natiuum temperate, aerem at- trahendo , Sc fuligines deturbando: cui officio duplex motus , do plexqj quies Finisergofacultatis retentricis, &quiecumin pulfu,eftlongedifiimiIis;Sicnimdareturfacultas aliqua,qu£ cor- dis,&arteriarum quietem alicuius momenti pareret,animal ad to cendium, 8c mox ad intericum dcduceret. Concludendum ergo, ab vnica facultate pulfifica motus primarid fieri, 8c neceffitate fe- quelae quietes, quas propter eofdem fines, ob quos motus, Hunt; vt conftat ex Galeno, qui aperte docet, quietem vfui fatisfacere,ficu- ti motum celerem Sc magnum. Idea , vbi magnitude , Sc celericas vfui fatisfacerenequeunc, quietes multdminoresnatura efficit; vt nimirum magno pulfu ,cekri, Sc denud crebro fimul coeuntibus, caloris natiui contempcracio folicitetur. Sed denud inftabit aliquis, quietes prxfatas non etfe quid pofi- tiuum. Nam fitale efifent, diccrentureffe motus, autacbones. Sed neutrum dici poteft • Ergo non funt quid pofitiuum. Pater, quod non lint motus, ciim quietes motus intercipiant,& his oppo- nantur. Patetetiam, quod non funt adhones; quoniam Philofo- phus lib. 3. Phyfic. cap. patenter docet, adtionem Sc motum re nondiftingui. Qpidam ad banc difficulcatcoa refpondent, quietes in pulfu effe Obiefcie, Seluti* Quietes ad ettndem finem ad quern ?no- tns tedunt. ObieUio\ Solutif iuxto-j quojdant. Quiet amh arum- mums, veras & po&iuasa&ioncs: Nam func conferuatio qua?dam efte- duum fupra propofitorum: id eft, quies externa eft conferuatio qna?dara contemperationis calorisnatiui, orta?ab inrroducfto acre vi dibtationis arreriarum: & quies interna eft conferuatio conti- nuatioqiexpulftonis f'uhginucn, qua?vtraq; conferuatio pendeta vitali cordis facukate pulfifica. Qui hanctuentur opinionem , dr- cunt falfum efte, omnem adronemeffe morum; quia, inquiunr, conferuatio eft adlio, qua multoties fit fine fubiedli mutatione , vt vidcre licet in acre illuminator quippe lumen per continuam adlio- ncm Juminofi conferuatur, ab/q> eo , quod mutatio aliqua in sere tuncoriatun curaaernon alirer fe habeatquampriusinalio tem- poi e illuminationis, neq; aliter, quam in primo inftanti. Ergo non onvnis a dfcio eft mocus. Ergo quicres, qua?conferuationes Amt, fiue detentiones Cordis &arteriarum in loco5pendent in efte & confer- uari d facukate vitali • Quod quictes fine reales adliones, pater ex Ariftotele, qui Naturam poftrt principium moths &quietis . Ga- Icnus parirer Jib.i.de motu rau.fc.cap, 8. & Iib.derrem. rigorc,& pftpitacione, docct, quod quicfcerceft agcrc . Exemplo autem arris in aere ftantis, auc fein vno loco detrnentis, oftendit, aiiud efte agerej aiiud verb raouerc. Nam aurs ilia , cum non murct lo- cum, non mouetur,agit tamcn . Similiter braidiium diftentum & rigidum, cum mufculos extenfos ha beat, ncceflario agit, fed non moucturjquia locum non noutac. Sicuti ergoiacultas aaimalismo- trix agit confcruatado rcra in loco , & non proinde mouet, par iter & faculras vitalis. , ' Sane, etfi Jibenrer admitram quietesin in definitione nature, & in mufculis diftenris , & in aue quafi fu- fpenfa in acre, non efte priuarrancs , fed reales &pofitiuas adio- ncs,nimis violentum mihi vidctUT,&ftiones d motu realiter diftin- guijita vt a&idline motu eftequeat; licet non fine adtionc motes, vtaiunt. Malleaucrgo poficiuara quietem nominate adbonera, & motum quenidirti obfcumm, quam moturn , Sc adEooera realiter ab inukecndrftingucre, quarouis ratiooc patenter diftmguantur. Ridiculum fane eft, veiled facukate motrice aliquam edi a&io* rrem a motu diftifkhmj cum idedmotrix t|icatur, qudd$:ius arftio fit merus mocus. Plus profeiftd vigoris a facukate adhibetur eon- tmuitatj extenfioais buebij, & doentionis attis in aeic > qudm io- 722 LIBER TERTIVS Quiet ex AnJloteUy O’ Gale no eft atiio. .Alia Join• tio. call imitation! vtriufquc; Vndenon immerito tcnfus motus tails extenfio nuncupatur. Sed de hoc dubioha?c fine facts. Obijcicsfextd, nosfruftra Doftorum liteshucufque inueftigaf- fe j falso fupponenres, dilarationcm &comprdfionem Cordis & arteriarum, eifepeculiares a&iones Cordis, & arteriarum, quia a plurimis Antiquis ftatutum cft,dilatationem folam a pulfatih fieri facukate,contra(ftioncm vero, fiue comprefsionem, non afacuka- teproccdere , fed dfe mcram motus ceftationem, a fola grauitate partium arteria? & cordis in fc concidentium pendentem: non aJi- teracin refpiratione fieri cernitur; cuius vna pars infpiratio a fa- cultatequidem mufculos mouentefir,mediantc thoracis ddatatio« ne: Thoracis tamen comprdfioyqua expiratio compictur, non a fa« cultate, fed ab eiufdem thoracis grauitate procedit; fit cnim comprefiio,rcIaxatis, & quiefeendbus mufeuiis, qmbus aotea di- iatatio fiebar, Confirmant aliqui authoritatc Galeni, compreflio- nem thoracis non a facultate, fed a grauitate procedere; Nam Ga- Jcnus libro a. de motu mufculor. cap. 7. docec, nullum mufculum fepco tranfuerfo appofitum efie , fed foliim nobis expirantibus thoraccm in fuum locum deciderc. Decidentia vero non fit a fa- cilitate, vt ipfeetiam teftatur Jib. j.dc motu mufculor. cap. 7. Ergo fimiliter arteriarum erit decidentia fiue concidentia, a foia grauita- tc corporis artcria! nata. Afclepiades apud Galenum Jib. 4»de dif- fer.pulf.cap. 1 o. ita de contra&ione fentit i quamuis nullam facul- tatem dilatandi cor & arterias admiferit, vt teftatur Galenus lib. iam cit.cap. 12. Sed cor & arterias diftendi a fpiritu influence, dum eo implentur, AJijvero contrariam fententiam mordicustuentur: Comprcf- fionem nimirum a facultate fieri, dilatationem vero afirmitudine partium arteria?, qua*fpontead naturalem datum ita redit. Rem exemplo confirmare nituntur. Virga v.g. vcfledacur/acukas vali- da ad talem flexum & compreflionem ncceftaria eft i rursus veto fe fold, fuaqifirmitudine dilatatur, nuJlaqj accedence • Ergo cor & arceria?,qu« font dura corpora, fponte fimiliter,& iuo- pte mgenio, abfque facuJtatis vlliusinteruentu, diJatantur, Hxc feotentia fuit Heraphili, vt teftatur Galenus iib.4. de differ, pulfl cap. lo.quiHcrophikis idideodixit, quodanimaduerteret poft mortem in cadaueribus arccriaseffe diftentas fiue dilatatas. DE PVLSIBVS. 7*3 OhicVm £ sifdefm* Aliornm opinio. Arttru pofi morte dtlat*t4< LIBER TERTIVS Soiuth, 724 Verumnos Galenifequimur fententiam,qui lib. 4. de different, pulf.cap. 12,in fequentia prorumpit. At vero familia Athen*i, vt dixi, omniSjVtrumqi motum in funft ionibus habct,& diftcntioni s, &contra&ionis. In quaetiarnnosfententiafumus; de arterijs, & cordc, fed etiam de thorace; quippe quern etiam de- monftrauimusagcrcdiftendendofe,& contrahendo, Diftinguo autem turn in thorace ,tum in arterijs, iationes in medium ftatum ab extremis ,qu* nunc cirra aftionem, nunc cum ilia hunt, Ean- dem fententiam habct Galenus lib.de vfu pulf.cap. 5.&y. His foluitur,quidquid in binis relatis fententijs ex Galeno allatum eft. Nam nunquam ipfc voluir a foJa thoracis grauitate, abfq* facu'ka- tis auxilio, compreffionem thoracis fieri. Ht multd minus, arterial decidentiam agrauitatearteria? progredi voluic. Cum enim pul~ fus propter magnum vfurndnatura fitconftiturus, neceffarioafa- cultatealiqua fieri debet. Etenim aquakm Temper tenoremdilata- tio&conrracftioferuarent, fifierenteomodo,quo voluereHcro* philus, & Afclepiades: cuius tamen contrarium etfpcr imur; Nam dilatatioaugctur vfu compreflro,vt in progrdfo dicemus. Exemplum illud de virga vi plicata ridiculum eft adeo, vc re- fponfum non mereatur: ciim res inanimat* permodicam habeanc firnilitudinemcum animatis. Fun&ionesquidem omnes in cor- poribus viuentibus a facuitatibus fiunt. Si omnia ,qu* pulsus definitioncm contingent, vellcm , integrum componeie Jibrum nccefiumeflct. Nam deva- rijs tantum variorum Author urn definitionibus Pulsiisegit Gale- nus lib.4.de diffcrent.pulf.deccm & feptcm conftante Capitibus. rid io' Galeni, Pulfi* * Uculmt Solutio, c a p v t in. De Differentifs}fiue Speciebus Pulsus, E'* Xpofita Pulsus cffentia, modo par eft,ciufdem pulsus ipeciesj I faltem pr*cipuas,enumerate ,cum Galeno libro de Pirlfib. J ad Tyrones, & Lb. i. de different, Pulf. Galenus in tradcn* do pulfuum genera aliquantifper varius eft; Nam lib.de Pulfib.ad Tyrones, a pullu in quantitate motus; Jib, i.de differ, pulf. cap. a pulfu dcfumpto u tempore motus,exorditur • Vtcunqifit, Pul- v„ -ma pul- mum gene. ™r,c/ht,n fuum prima faltem genera a quatuor veluti fbmibus defumumur: a morn dilatationis,&contra quando imbecilhccr manui tangenti occur* LIBER TERTIVS Secundum genus pul- ftiumr T ertium-> genus pul~ fuum. ric. Nam dum arteria comprimitur d Medici manu , non amplius cius motus pcrcipitur. Quartum genus pulfuum a qualicatccorporisartcria? defumi- tur. Galenuslibrode Pulfib. ad Tyrones cap. 3. ait: Mollitudo autem, & durities, Aim tunica arteria? qualitatcs; mollitudo, cum arteria quad carnofior in occurAi ( digitis tangentis mantis) appa- rel: durities, vbi veiuti Accior rigidiorqj in modum corij. Cu/ru# dura fit arteriachord# inftar, vt ex Galeni vltimis verbis conftat, debet pulpas digitorum in fu a dilatationcexcauare,fed non tanto cum impccu roboreque,ac in vehemcnti pulfu. Mollis vcro pulAis palpando, & fufpcnfa manu dignofcitur. Galenus lib. 1. de diffe- rent. puff. cap. 5. air. Quartum genus, quod in arteria?confiftit corpore,diuidicurctiamin crcsdifferentias, vocaturq;a Media’s plerifque, maximcab lunioribus, plenum, & vacuum, Sc quod in- ter vcrumqi medium eft, ne hie quidem fortitum eft nomen. A nobis non ica, fed alter durus, alter mollis appdlaturjannunciatq, vterqj artcrice ftatum. Et paulo poft, air: Aliud genus erat pulfuum, arteria; infufionem, vt aiunt, dccla- rans. Tres&huiusgcnerisdiffercntia? pulfuum finguntur, quo- rum vnusplcnus»altcr vacuus appellatur .-nam mediusvcriufque nomine peculiar! gauder. Plenus ergo pulfus eft,vt definit Archi- genes, qui arteriam oftcndic pleniorera, Sc occurfum (manui) hu- roidetumidum. Vacuus,qui arteriaeleuationem fade bullofam, vt digitorum impreffoni egrdfus per vacua occurrar. H*c quinqj pulfuum genera in vno motu confiftunt arteria?, Sc fingula? eorum sequaJitates, atq; ina?qualfrates: quarum exponctnus differenrias, ciim dc gltera agemus ina?qualitare , qua? in pluribus pulfibus pofita eft. Sextum genus pulfuum, a tempore duplicis quietis fiueinter- ualliintercedcntis duosmotus, qui in pulfu funt, fuam fufeipit conftitutionem. Sicuti enim celer pulfus a breui tempore, quo motus fit, ita paricer a tempore breui, Sc parum durante quietis de- fumitur differentia pulsus, qua?creber fiue ftequens dicitur j quia fcilicetpulfatiofrequenter fiuecrebro fit, & quieseft permodica; Jiuicopponitur pulfus rarus, qui a longoquietis tempore nafeitur: dum enim quies longa eft, rarus neceffario eric pulfus, ficuti fre- quens, quando quics parua eft. Patur inter frequentem fine ere- D H PVLSIBVS. 729 Quartuml* m Plenust & vacuus pulfus funt durus » & mollis, Quintuw~ genus puh fwm* Sextum* genus pul* frum. 73o LIBER T E R T I V S brum pulfum 3 & rarum 3 mediocritas remporis quietis3 qua’ natu- rali pulfui congruif. Piastres differentias,temporisquantitate dr- gnofcimus, vt loquitur GaJenus Jib. de Pulfib. ad Tyrones cap, 4. Nam creber eft, inquit 3cum quietis fit brcuetempus: rarus, cum longum, Quietem dicas ,an nftuum interuallum , an contracbo- nem, nihil intererir. Creber enim , & rarus pulfus tales dicuntur rcfpe<5lu mediocris & naturalis pulsus,qui in fuis quictibus nec ra- rus eft, nee creber. Oportetenim fedulo crebrum pulfum acelcrf3 &rarumacardodiftinguere;cum eeler & rai d us a tempore mot irs dilarationis defumantur,& Temper cclcritas facultatis vitalis robur arguatj frequens veto, & rarus pulfus a quiete eruantur, & nature imbccillitatemquam robur, frequens magis aiguar. Poteft prate- rea motus cftc cckr, & quies longaj & viciftim quies breeds, & mo* tus tardus. Sicuti pulfus fuperius relatl, a quantitate diftenfionrs,a qualita- tedifienfionis ,&mcdofciicnditacftum per diftenfionem defutrr- pti funtjficparitertres relate differentia’ ex quitte emergences,ex- terna’ quieti fuam debenr conftkutioncm: nam hac fola eft, qua?a taeftu percipitur; interna veto non tadu , fed rarione, ficuti & ipfa aitena? concra&io fecundum vlrimam fui partem, Nam folutn_* ciufdem eontradfionis principium a tadhi comprcheditur atqj per* eipitur, veluti dilarationis vkima pars, non prima ,affirmanteG;i- leno lib. 1. de dignofc.pulf.eap.8. & 1 o. C£eterum3ficuti pro con- traiftionetot pulsusgenera, atqj differentia? conftitui poffunt,quoc haftenus Galenusex dilatatione, &artcria?qualitatibus collegir, fic fimilitcr pro quiete interna, etfi occulta, ftarurpoffuntcot diffe- rentia 3 quot pro externa: frequens videlicet, rarus 3 & mediocris. Nccfpernenda? funt ha? differentia? ab interna quiete defumpta?. Nam licet earn tadu nonpercipiamus (Galenus lib. i.dedigno- feend, Pulf.eap. 10. & vltimo 3 docer 3externam quietem leui ap- plicarione manus pcrcipi a ta -vcmilaturqjcalor natiuus 3 quafi comraftione negkfta* ffftinat. Cel er it an & frequen, tia diffe- runty jicuti tarditasy & ran it as. Tot dtfjs- rent 1 a pul- (uum ex contratho- Tie nafeur- tur •» quot ex dilute- tione cum Oalsmha. fiahis col— legimus. d\!un quam a mins e- xatie per- cipitur quies in- terna»etia in veheme- If pulfu, D E P V L S I BV 7jr Vnde Galenas lib. i.de differ, febr.ait, arterias parum in cencro qulefccre in febribus quibus nimirum refrigerandi necef* ficas roagis vrget , qudm cxpellcndi fuligincs: ficuti ex aduerfo in putridis febribus , in quibus fuliginum rcrentio maximum nature afferc damnum,externa quics breuis eft, vnde pulfus frequens: in* terna vero quics longiori tempore durat; vnde pulfus rar us. Galenus citato Iib.de Pulf.ad Tyron.dixic, nihil intcrcf- fe, an quies dicatur interuallum iduum, an verdcontradio: quia ibi difcutcrc noluic quorundam antiquorum opinionem , qui in-* hac fuere fententia, vt crederent, contradionem effe quietem, & folam dilaracioncm cflh morum$ vt ipfe Galenus teftatur Jib, i, de differ. pulf.cap.6. qui huicopinioni aduerfatur, «que,ac dilacationem in puliu admittens. Hadenus dequinq; primis & fimpiicibus pulfuum gcncribus, fine fpeciebus, fiue differentijs. Pulfum enim vacuum, & plenum e numero carundem fpecierum excludunt fere omnes, quod eum fubduro &molli comprehendac Galenus, vtfuperiiis vidimus,& repetic idem dignofc.puJf.cap.3.Ergo,inquit,quern ple- num tu,ego durum voco; diff.pulf,c,6.plenum,magnum' vocat. Et fane in rigore, ipfe durus, & mollis, & inter hos ge- minos, mediocris, pulfus vix diet meretur: quoniam corpus arte- rial, aut altering re-', vt fit molle, aut durum , motu non eget: fecus res fe habet in diftenfionis quantitate, qua: motu non caret. Vnde kgkima erk differentia pulsus magni, & parui ,ac mediocris ,d quantitate diftenfionis petiti: ficuti differentia vehementis, &rc- roilfi, a qualitate idus; & differentia ccleris, & tardi, a qualitate raotus: vt loquitur Galenus lib. de Pulf. ad Tyron. cap. 3. vbi de duro, & molli, ac mediocri, fequeotia pronunciat: Atq; dem etiam differentia pulfuum vna ftatim cum artcrig motu perci- pitur: non tameneiuseft, vttresantedida?,propria. Illarumenira differentia celeritacis, & tarditatispofita in qualitate erat motus: vehement!#, & remiffonis (differentia) in idusqualitate; magni* tudinis, paruiratifque, in quantitate diftenfionis, Atqui non caret motu diftenfio: molle veto corpus, atqj durum, vt fit talc, non re-, quirk motum. Quatuor ergo has Pulfuum differentias inuencris in idu. Haec Galenus, qui tametfi durum, & molle ad pulfum fiuc motum non pertinere autumat, differenciam tamen pulsus cura^» Vulfut ple- na* Galem darns did- tur i nec inept e fuh rnagno co- twetar. Differen- tia pulfus a quantitate dtflefionist d faculta- te%& d mo» ta defum- pfa j funt legitim &• LIBER TERTIVS pulfus ca- ltdus' 71* abjs,dduro,& mollidefumi ,&ftatui vulc:imolib.dearte curat# adGIaucon.cap, pulfus calidi meminit > ficutiJib, i. de differ, pulf. cap. 23. etfi libro 4. de dignof. pulf. cap. 2. a puJfuum cenfu longc reiecerit pulfuscalidos, frigidos,humidos& ficcosj quosta- men Auicennacum quibufdam antiquis admiftr. At vero, vt pair- 16 ante retuli, libro de PuJf.ad Tyrones, quatuor iamrelacas diffe- rentias, &quintam d quietibus (in ordine ca men ad motum pulfuro) defumptamabfoluteprimaconftituit pulfumn general qua?ftmpliciaeffcdixirnus, non quod pulfus res (implex lie, cum copofita videatur ex cotrarijs motibus,fcd quia pi ordi(% d ifftren- tia? fuis coircfpondent fimplicibus caufis, & compcfttorumpul- fuum, dequibus mox, elementa dici meremur. Idus mentionem cum Gaieno in fuperionbus feci j qua? di&o in dupliciaccipitur fenfu. Prime, pro ipfa arteria? motse occurren- ce diftenftonequataftusferitunquo in fenfu loquutuseft Galcnus cir, cap. 5. JibridePulftbus ad Tyrones. Secundo accipirur iftus pro primearteri# occurfu; quo in fenfu loquutus eft Galenuslib. i.de dignofc.pulf. cap. 2. vbi Empirici introducumur, qui affere- bant iv5ium fe taotum fentire,diftcnftonem autem ignorare arcericr. Sed de his fan’s. Cuy prima pulfuunu gcner/Lj Znrir? Jam bifa- num acct- Cotnpofiu Different J)v»hAe pulfuurftj genera di~ ettmurpul• fm £ quails & iruqua. ltm°r&n*n~ ordmam, GAlcnus duo alia pulfuum genera proponit Jib. x. de differ, , inquired genera iam reliqua duotran- kainus: alterum, in quoaqualitatem fpe&amus,& ina?quaJitatcm; alterum, in quo ordinem, & ordinis perturbarionem. Atq$a?qua- litas, 8c ina?qualitas, rum in vno pulfu fiunt,cum in pluribus: Or- do, &perturbatio ordinis in pluribus duntaxat. Sed enina quod difficiliseft in vno pulfu , neq* facile animaducrticurinxquaiitas, prime loco de ea dicamus, qu£ ex mulcis pulfibus conftat; fimulqj de ordine,& ordinis perturbatione explicemus,quando finitimum eft hoc genus,& affine: mox ad ina?qualitatem nos in vno pulfu re- feramus, dcmufqj operative omneseius differentias recenfeamus. Ergo qua? pluribus in pulftbus xqualitas, atqj inxqualitas animad* ueituncur, quas colle&iuas vocitant , in comparatione (in content cione 9 habet alia vcrCio ) omnium differentiarum fcftmwncur pri* D E P V L S I B V S. 733 m3 pulfuscum reiiquorum ditterentijs, Nam, pares d omnlnoraa* neanc, squall’s abfolute is pulfus vocatur; dn omnino impares, ina?qualis abfolute. Qua: d in vna dnt, vel pluribus pares, & in.-* vna,vel pluribus impares i quatenus pares funt hadcnus pulfus a?qualis appcllabitur; quatenus impares, bateaus inaqualis, &c. Galenus his aperte promulgat duas pulfuum df&rentias ex comparacione, aut relatione pnedidarum denplicium differentia- rum ortas. cnim,qua?eft plurium confenfus,&con- uenientia ,re!atio quondam eft, dcuti & ordo ,quia refpcdu alicu- ius ordo dicitur. Duo ha?c genera dicuncur Galcno aqualitas, & inaquahtas, ordo,& ordinis perturbation quibus,tanquam certiam differentiam,adderepoflumus Rhythmum cumGaleno Jib. i.de diffcr.puir.cap.3.8. & 30. /Equalitatcm vero,& inaqualitatem in vnica pulfatione, & plunbus pulfacionibus reperiri docetiordmcm verd,ordinifquepcrturbationem in pluribus folummodo pulfa- tionibus. iEqualitaSjatqjinarqualitas ,qua: in pluiibuspulfatkmibusani- maduertuntur ,qua’qi Grads Syftematica,Latinis Collcdiuadi- cuntur, ex comparatione prima? pulfationis cum reliquis fubfe- quentibuspulfatiombusnafeuntur j & quidemin quauis differen- tia 9 duegenere pulfuum, aut in omnibus fimul. Vnde duplex emergitaqualitas , & inaequalicas Syftematica , due Nam qua?dam eft arqualitas dmplieiter 6c abfolute d da; altera vc- rofecundumquid. Pulfusaquaiisaqualitatc collediuafimplici- ter, eft aequalitas paritafue obferuata inter omnes pulfationcs, & omnes diiferentias pulfuum ftmuL Vtdpiima,fecunda, tertians, quarta, & omnes fubfequentes pulfationcs Cntconformcs, pares, & aquales inter fe, non foliim in magnirudine, fed praterea ede- ntate, vehementia, duririe, frequencia>plcnitudine, & 6aIore,tunc aderit pulfus fimpliciter & abfolute aqualis • Gaknus citato cap* 5?. Jib. u de differ, Pulf. de hac re fic pronunciat sSintomnes vnius pulfus differentia,infequentium diifcrentijs omni in genere pares, abfolutea?qualis hie appellabitur. Pulfusa?qualis fccundiun quid, eft pantas puJfationum in vno genere pulsus, aul in pluribus: vt fi in fola magnitudine omnes pulfationcs fintaquaks,etiamftin-« aiijsdifferemijsfintina?quales ,dicetur pulfus atqualis in magnitu* dine cancutn 9 adcoqi fccundiun quid • Si non in magnitudine fo« mAequals tas>& ins,- quality repcriun- tur in vni~ cct pulfa- tione > aat in pluri- kus* . equal i- tahO' in£~ qualitaj colleftiua duplex. Pulfus Vulfus tr qualiS fc~ cunditrru quid. 734 ium 5 fed pfxcerea in ceJeritatc, & vehemencia omnes pulfatione fucrintarqualcs, in f'rcquentia vcrd , autraritatc, autduritie,aut mpHitie inorquales, talispulfusarqualisadhucdidtur fecundum-* quid; quia fecundum omnes pulfuum differentias non eft arqualis. Inarqualis pulfus fimplicitcr, aquali ftmplicircr eft oppofitus, & dicicurimparitas pulfationum in magnitudinc,cclentarc,caterifq; omnibus pulfuum differences. Inxqualis pulfus fecundum quid, eft imparitas aut inaqualitas pulfationum in vno, aut pluribus ge- ncribuspulfuum ; vt ft prima pulfatio fuerit magna, fecunda par- ua, terria mediocris , quarca magna, aut parua, & ita de reliquis, ciufp/iodi pulfus inaqualisfecundiimquid dicetur, Poteft in plu- ribus diftcrcntijs fimul concurrerc eadem inaqualitas fecundum quid , arqualicati fecundum quid, oppoftra. Poteft ergo pulfus in pluribuspulfationibus vnius, autplurium differentiarum effe aqualis, & in alijs differentijs fimul inarqualis, vt in contextu do-* cuitGalcnus. Inaqualis pulfus inaqualitate colle&iua,duplex adhuceftjvnus dicirur pulfus aqual.ter inaqualis: alter inaqualitcr inaqualis. Ne- que admirationis habet quicquam,qudd aqualcm quandam voca- mus GalenusJiba.dediffer, pulf, cap. io. cum id vfn veniat non pulfibus modd, fed & alijs prope omnibus, qua priftinam naturam immutantia , flue magnitudioe , fiue qua- licate aqualia capiunt incremcnta, vel inaqualia, Nam quateniis aqualitatcmcommutant,vocencur inaqualia:fed quateniis aquam fempermurationemaflequuntur, aqualicer dicancur mutari s fed vcrd, quo? nec priftino conftant ftatu,nec accipiunt parem mutatlo- nem,hacfemel inaqualia vocantur. Ergo idipfum pulfibus acci- dit;fcu paulatim perdatur, &aqualitcr ipforum aqualitas, feu af- fatim & accruatim. Ac in vno id genere(pulfus) exempli gratia planum fiat. Sit primo pulfu(magno}fecundus pauld minor,& ter- tiustantd fccundb: & vcrdetiamquartustertio pari raodo, idque ad plures vfq* dcinceps perueniat: hos pulfus Graci ,uvwpi£o9rct$ vocant, & fxvoCpu.-s, hoc eft mutilos, & quafi decurtatos, a figuris nomen, qua in aatum terminanr,mutuantes. Vult hkGaIenns,puIfumfieriinaquaIcm,quia ftatammutat naturaJem,& in varijs puifatiombus fqualitatem non feruat. Quo- ties tamen hac ineeqn dreas in pluribw pulfationibus depreheofa, LIBER T E R T IV S hu quails pul [us [hn~ yliciter. PulfttS lf7£- qualis fe- cundurru qijid. Pulfiif in qunlisinx- qualitate collettiua duplex. Pulfus myums. Pu*i!t S’* fn&cqmiis, DE PVLSIBVS, 73 5 icgulariseft, &proportionemquandam leruat5 tfiOMr a?gerpu/. fum habere aequaliter inafqualem. Si verd nulla 5 f Uf fakem per- modica proportio inter pulfariones variasobferuatur 5 iftiufmodi pulfusinaiqualiter nuncupatur, Pulsus a'qualiter ina> qualis naturam cxcmplo demonftrat: Dum Medicos a’gri carpo manum adhibec , primam quandoque pulfationem magnam_* inuenit: fecundam minorem primaitertiam fecunda & infuper obferuantem parem ab eadem fecunda defc&um hoc diminutionem ,cum ea quam fecunda aprima pulfatione obci- nuitrquarta eandem diminutionis paritarem cum certia fcruar, quam tertia cum fecunda; &ita deinceps fubfequences pulfatio- nes ,hacobferuata proportione minuuntur. Vnde Latinis muti- lij & decurtatidicuntur 5 Grid's myurl , qua/iforiciscaudam iru* acutum fine acumen3 doc minorem exilicatem procedentcm>& ter- minantem imirantes. Sorex enim caudamhabet3qu£tenuior exi- liorq; magismagifqi ad dncm vfqjeuadit, craflitiem amitcit 5 & tcnuiratcmexilitatemq; paulatim acqnirit. Pulfus hie irqualiter ina?quaIiSjdum ica femper minuitur ; vcl adeo minuitur, vcomninddcfinat effe3&non amplius fcntiatur; vel minuiturqui- dem3 fed rursus augetur $ vcl in eadem perftat parukatc. II Je qui minuitur adeo, vc nonampJiuspercipiatur3puIfus deficiens decur- tatus appellatur, Pulius vero 3qui minuitur valde 3 rursus tamen augetur5reciprocus decurtacus nominator. Dum verdpuifatio- nespauJarim minuuntur 3 &in acquifica paruitate demtim mino- res 5 feda?qualiterperfiflunc, pulfus adeffe diciturdecurtatusqui- dem3 fed peculiar! nomine carens. Quidam pulfusrcciproci decur- catiadparempriding rcuertunt magnirudinem , aliqui ad mino- rem :ac nonnuili 5quibusanreexcefl]bus imminuti 5 hisaugcntur rursus ,alijminoribus, velmaioribusaccefiionibus vtuntiir. Tot inrcqualicatum font aquales differentia 5 in quit Calcnus citato cap.io.Iib.1. de different. Pulfuum. Sequent! cap. 11. eiufdemlibri, Pulsus incequaliter fpecies proponit hac ferie: ina?qualitatum quaedam-* nullam prorsus a?qualitatem rerincnc; aliquee retinft ad tres vfque3 vel quatuor5vcl quinqj pulfus3 fed poftea amittunt. In quorum-* vtrifqj ineft ordo 3 vel perturbatjo prdinis: ordo, (i cnaiirus fer- uentaiiquospares; percurbatio ordinis > fi 6c hds quoqj violent. A4 tit ilt, decurtatt* [ins my it rim Dcfciem decani *HU Red worm ectfrtam curtam Pecr^l(lris' Ordo, or 7 i6 LIBER TERTIVS Ctfterum Galcnus poft hgc docer,puIfum Inajqualem cafdcmhab’rc differentias,quas inaequalis ,dequibus iamiamegimus. Et pulsus insqualiter intequalis quafdam effe fpecics innominatas refert, quafdam veto nomine giudentes; Qui nomincgauderproprio pulfus,funt duo, intercurrens,& intermit, tens. Mcrr.inic tamen in codem capite pulsus dcficientis ina?qua* lis, qui fi mil isin vniuerfum eft pulfui decurtato deficient!, flue fi- nientijfiue termlnanti in abolitionem motus, aut in fummarn par- uitatem, de quo pulfu pauldante cgimus. Meminic infuper Ga- knus altcrius pulsus ,qui reciprocus deficiens dicitur. Pulfus in- tercurrens nafeitur ex fua ina?qualitate crcbritatis, vt loquitur Ga- lenus. Quoties veto inter duos naturales pulfus vnus pra?ter natu- ram intercede, pulfusadeft ina?qualis inrercurrcns in crebritate fiue frequentia: nam permodicetuncarteriaquicfcit. Intermittens pulfus ex ina?qua!itateconftat raritacis, & paruitatis, vt loquitur Galcnus:in raritacis in*qualitate,qu6d quiesfic Jongiffimeprodu- (5ta: in quod diftenfio minimum fitdilacata. Vcl potibs cx pulfuum paruitatibus dcficientesconftantfintermittentescx ra- ritatibus. lampulfibusintermittentibusaffinesfunt,quireciproci deficientes vocantur, vbi duorum fpatium, vel trium, vcl plurium etiam pulfuum motu omnino arteria non cieri vifa, itcrum agitari incipiat, Atque ha? funt colk&iuae inaqualitatis fpecies, inquit Galenus in cake Capitis. Syftematica imequalitas aGakno calls dicitur 3 quia plurium pulfuum differentias habet, non feciis ac Muficorum Syftema, quod vocum varieratera continet, acutarum, grauium,mediarum,&c. Modo repetendum paulifper , quod fuperius cum Galeno cap, 11. libri r. de different, pulf.de pulfu ordinato, & inordinate a nobis di&urn eft: docuit enim file ibidem ,pulfumordinatum, & inordinatum, effepulsus imcqualis morqualitate collc&iua affe- ftiones, feu conftituere quafdam differentias in pulfu Syftematico inarqualiter inxquali. bed animaduertendum eft, pulfum ino> qualiterimtquakmrefultare cxpluribus pulfationibus inacquali- ter inaequalibusj ordinem vero, &ordinis perturbationem, non ex ina?qualitatepulfationum,fedexina?qualitate,aut a?qualitatecir- cuituum. Exempli gratia, fint primus pulfus, & fecundus ,&tcr- tius, magnitudine pares, quartus vero pulfus fit impar. Eiufmo* Intercur- rem*& in~ termittes. Deficient fue fniti- uus. JRectprocus deficient. Syflemst-j rnde di* tint/?. Vulfus It1&* qualts & puifu inor- (lir a o dif~ iirt. di pulfum magnitudine ina?qualcm efTc liquet; nam quarta puifa* tio difpar eft tribus primis pulfationibus paribus, & inter fe £equa- libus. An tamcn calispulfus inordinatus fit, aut ordinatus , non- dum datum eft; fed all; quatuor pulfus funt expedandi; vbi,ft tres illiprimi horum quatuorftnt inter fe, & illis prion's circuitus tri- bus primis puMibus pares , ac mox quarto prion's circuitus quartus fccundi etiam par,eiufmodi pulfus dicitur magnitudine ordinatusj fed cum ccrtitudine tab’s efTc dignofeetur , ft omnes fubfequences circuitus duobus primis in paritate correfpondent. Quod fi non omnes pulfus fecundi circuitus,primi circuitus pulftbus ftnt pares, ifte pulfus iam dicitur inordinatus in magnitudine.Eadem eft ratio ordinis, &perturbationis ordinis,in edentate,crebritate, carter ifq; differencespulsus,vtdocct Galenus lib.i.de differ.pulf.c p, Quod autemdetribusparibuspulfationibus, & quarta imparidixitGa- Jenus, vtcx his quatuor vnusconftituarur circuitus, exempli gratia loquutus eft. Nam circuitus ordinati, aut inordinati, in quouis nu- mero contingcrc poflunt,vt docet Galenus lib.de Pulfib.ad Tyron. cap.6. Etcnim quatuor pulfus poftunt eflfe pares ,& quintus pulfus impar, ex quibus vnus circuitus nafeitur, & fubfequetes correfpom derehuicprimopofTunt,velnon, Similiter, quinq; pulfationcs pares effe poftunc, &fexrus impar; imo fex pares, & feptimus im- par; odo etiam pares, & nonus impar, & ica de reliquis. Citato cap.p.de differ. pulf, tertiam quandam differentiam, in- ter ordinatum , & inordinatum pulfum conftituit Galenus j etfi re- uerd lib. i, de Pulftb. ad Tyrones cap. p. exprefse docuerit, inter srquale, & in£qualero,ficuti nec inter ordinatum, & inordinatum, dari medium, in primis veto generibus dari. Sed ipfius dodrinam de ilio pulfu medio hie fubijeere placet; Eft, inquit ,ciim tres, vel quatuor inter fe circuitus ftnt imparcs,& inferiores(id eft fubfeque- tes) obtineat proportione pares. Quare,fi ftar,vt quarrus (circuitus) prime, Sc quintus fecundo, & fextus ter tio, vndequaq; actequetur, folemus hunc pulfum ordinatum per circuitusappeIJare;qui quidc inter cosmedius,qui abfoluteordinati vocatur,& inordinati inter- ceditma vterq; hie cotrarij expers eft,ordinatus pertuibationisor- dinis, inordinatus ordinis. At per circuitus,qui ordinatus cft,ali- quam ordinis parte, aJiqua etiam perturbationisordinis habet: or- dinis, qiiateniis in omnibus eft cirtuitibus ordojperturbationis or- D E P VL S I B V S. 757 Juter or~ dinatufru* & inordi- vatu pul* ftttn, datur ntedius pulfus. 73$ LIBER TER T I VS PulfisIn a. \mldinati longade- tent'ioncj rpraarte~~ rid digno- fiuntur. dmis,quatenusha:c in fingulisillisineft. Ha&enus Gal. de ordina- to pulfu per circuicus, ad cuius cognitione neceffario Mcdicus logo tepore artcr iam conrrc«5tarc debet: Pulfus cnim a:quales,&ina:qua- pluribuspulfationibusj&pulfus ordinance inordinati}non, niii poll plures pulfationcs, & pulfationum circuitus, dignofeutur. Derrqualitate 9 & ina’quaJrtate colk$iua abunde di&umcftj quaread a?qualiratcm33nr£qualiratem in vno pulfu acccdendum. in vno reperitur pulfu}iimiJiter& inaqualitas. Eta:qua- litaris 3 acinaqualitatis differentia? in vno pulfu > reperiuntunn—» vnogenercpuH'uum3 auc in pluribus gcncribus 3 aut in omnibus fi- mul. Galenuslrbrodepulf.ad Tyron.cap.7.omifsa£qualitarc,de inarqualitatc Tola loquitur3 qua? quod vni accidat puIfationi3 fingu- !aris,& (implex appcllatur. Namque in vnica pulfationc varia? re- periuntur differentia:, qua: xamcn a duplici eapice defurauntur i vel ab vnica arteria? parte3 vel a diuerfis partibus, In^quaJitas3 quae diuerfis metix partibuscontingit, duplex eft 3 vna qturadiuerfo arteria?(itu , feudmutuadiffenfionepartium artcria: , vt loquitur G Jenus citato iam loco3cracrgic: altera a varictacc pulfuum in di- ueifis partibus nata . In«qualitas orta excontentroue, fit fexmodis jcumfexmotiislocalisfint fpccics, Arrerio: coim pars vnd fursum moueripoteft, altera dcorsum : item vna antrorsum, altera retrorsum; fimiliter vna dcxtrorsiim, altera (iniftrorsum. (ex, vcl,fi mauiSjtres differentia in ijs3 qui Conuul- fionc Jaboranr, notantur, & pulfus tunc conuulfiuusadeffe dicitui; nec mirum3cum neruiartedjs vkini tunceonuellantmvretrahan- turque ad fuam originem, veluti & ipfi mufeuli. Vibratus pulfus conuuKiuofimiliseft. Superfunt(inquitGalenuslib. i.dediffer, pulf.cap. 26.) autem vibrati, & conuulfiui, qui ha&enus funt inter lefimiles, quod vnum locum arteria non teneat3fed fur- fum agitetur, atqj fede deferta. Diftanc tamcn, vel hoc ipfo3 quod nonadcoisaffeftus inconuulfiuoscadat ,in.u> vibratos raagnopere 3 Sc admodiim perfpicue : iam etiam quatenus ex tenninis vtiifqj rctrahi, contendique ,& conuelli videntur con- uulfiui, vibrati omni ifto vacant. Ad ha?c 3 magna eft frequenter vibratis diftenfio, parua femper conuulfiuis. Et partes arterke quadam fuperiora petere5quadam dcraitti vno eodemque tempo- re aperte in vibratis con/piciuntur; conuulfiuis veto id perpauds, iJafftn* laris t &• fimfflex v- ion/com- petit. /nxquail- \>ie\/c[}“ duylex, Pulfus com ujtljtms. Pulfus vi- l/MMS, & obfcure accidit • Breuirer, fentias vcluti fidem ( chordam fcdi- cet)quandam intenfam inpuIfuconuulfiuo,qua?illires cum nub. io alio conuenitrin vibratls nihil tale animaduettas, Maxime enim iaculis motum eorum,qu£tnagna vi emifla, celeri impetu vibran- tur , affimiles joamita crebramillam, & ino:qua!em concuffionem appellant; qua quidcm conuulfiui carent, Alitcr in diuerfisartcria? partibus pulfus fit ingqualis, quoniam attain pars vnacelcritcr, altera tardius moucri poflunt; fimiliter vna maxime, & euidcntcr, altera pars obfcurius,& miniis:vna pars vehemcntcr mouetur, altera languide; vna pars d ta&u dura perqi- pitur, altera mollis: vna plena, altera vacua; magna quies in parte, frcquentia in altera. Hx differentia: pro varietate pulfuum, ad tarn multiplicem numerum extendi poffunt,vt humanum inge- nium omnes comprehcndere nequcat. Differentias rursus defumptas ab vnica arteria: parte motaex- ponic Galenus citato cap.y.libri dc Pulfib.ad Tyron.&lib.i.dc_j differ.pulf.cap.i fcqucntibus. In vna igitur artcri# parte, qua; fcilicecab vno Medici digito tangitur, poteft contingcre,vt motus fit in principio celer, deinde in reliquo progreffu tardior ; & vice- uerfa, poteft diftenfioprimo efie tarda, & deinceps ccleris. Pote- nt ergo motus vnius partis arteri# dfe in^qualis. Huius eiufdera imequalis motustresproponuntur differentia?. Prima differentia eft, quando motus non eftcontinuus, fed ab intercedcntequicte interfecatur: Vnde pulfus intermittens, intercifus, & interruptus dici confueuitj quia,cum medio itinere interpelleturffuum motum vnica vice abfoluere nequit. Huius natura? eft pulfus caprizans, rcferenteGaleno citatocap.7Jib.dePulfibus ad Tyrones. Pulfus hie a Capra fc erigente,& rursus quiefccnte,ac deinceps fe mouen- te, dum deorfum anteriores pedes, & partes in terramfletfit, pro- ijcitque, denominationem accipit. Secunda differentia, eft pulfus continuus difpar, feu pinlfus impar cicatus; qui ided dicitur, quia.* non paritcrcitaturaut mouetur. Eft enim hie pulfus continuus, & nulla quietcinterceptus, fed inxqualistamen > quia prima pars ce- lerius mouetur, aut vcheroentiiis, altera pars tardiiis, aut langui- diiis, & viceuerfa, prima pars quandoque tardihs aut Janguidius, fecunda pars celeriiis dimouetur. Quod dc ceicritatc,& vehemen- tia diftum eft, idem de reiiquis djfferentijs pulfuum dicendum—?. D E P V L S IB V a 739 Aftud iff- aqualita* ttsgems. Differeda defumpta ab vna ar- teriet par- te. Pulfus in- termit thy fiue inter- ruptus. Pulfus ca~ yrfytni. Pulfus con. tinuus di~ fi*r- Tulfui re- current, 740 Vnde vari# buius pulsus differentia- a Galenoconftituuntur. Ter- tia differential Pulfus recurrent, fine rcpecens diftus: in quo fci- licet , veluti plates percipiumur motus abfqucfeofibili quietecof- dcm dirimente. Dum cnim arteria difienditur, quafi illico reccdit, & itcrum fine fenfibili mora tatfiui occurric • Vnde arteria currere, &recurrere, itcrumquc agicari videtur:ideoque pulfus bis pulfans dicitur. Huiusnatur«eft Pulfus DictotuSjfiue bisferiens,de quo Galenus Jib, i. dediffer, pulf, cap. 16. inquit. Dicrororumgenus non item : Sed fimul atque omnem diftcnfioncm effecit , fe paulif- per fubducit ac mox pulfat iterum;vt intermittentiumquics media iftus inrercipiat;dicroti,contra(5fio, vel congreffus,velrcditus,vel vt Jibet appellate. Vuk autem Galenus non folum life, fed libro 2. de Prarfagir.ex pulfib.cap.8. Pulfum bis ferientem adeffc ,quo* ties arteria in fua diftcnfione,antequam hanccandem perficiat,in. tiis retrocedit,& iterum ad inchoatum motum perficiendum refur- git, Vnde dicrotum pulfum duobusconftare pulfibusputabantcx Antiquisnonnulli, quos tamen facile Galenus rcpudiatcap, iam citato, Prater Dicrotum , alias pulsus rccurrentis fiue repetentis fpccics dari affirmat Galenuscontra Archigcncm cit. iam capitc; & fortafiis pulfus vibratus non male fubhac ina?qualicatecontinebi- tur. Aliqui exiftimant Pulfum dicrotum fieri inftar mallei refilicn- tis fupra incudem, poftquam quis incudem malleo percuffit. Ga- knus tamen lib.a.de dignofccnd.Pulfib. cap.8, femetipfum repre- bendit ,quod dicrotum ita fieri alias crediderir, Parsenim cutis, quiearteriam aconrratfionc redeuntem rccipit, eandem artcriam minime repelht eo mode, quo incus malleum. Exemplo tamen-* mallei incudem percutientis quodammodo pulfus dicrotus bene exponitur, ficuti exemplo rami arboris,quern aliquis ad fe violen- ter attrahit: eo rurfus dinuffo, in fuum recurrit locum,fed in eo mi- nime quiefeensiterum extra locum, etfi non adeo, fertur, viciflim locum rcpetit,& e loco recurrit ,breuioribus Temper raotibus, do- nee tandem quicfcar. Trcs mode relate differentia in plurcs dirimi poffunt, vti facie Galen, lib. i .de differenr.pulf. quas > ficuti multas alias inutiks, & captu difiici]es,Jibenteromitto. Galenus IibrodePulfibus ad Tyrones cap, 8.& libro i,de dif- ferent, pulf. varijscapicibus, compoficas quafdampulfuum diffe* LIBER T B R T I V S Vicrotus Dicrotus exempli* cx''°'ntw' DE PVLSIBVS. rcntJas ex in£quahtatecolk cx ina?qualitate videlicet magnitudinis dilatationisarteria?in diuerfts parfbus: eft cnim roagna diftcnfto in vna partc 3 & in altera fermc nul.a, fed potiusdepreffo : & bare eft vna Eft & alte- ra in frequentia 3 quia>cum non ftmul3& arque dilatcnturomnes ar- teria? partes 3 fed vna dilatatur, & altera deprimitur, artcria? quies neceftario ina?qua'iscrit; Sicuti & ipfaceleritasmotus. Subfequi- rur pulfus veimicu)ans3qui a greffu vermis nomcnacccpit:& quia motus vermis3 Jmnbrici videlicet 3ftmiliseft vndarum rnotui, hie pulfus vndofus did potefhfed paruus vndofus ;Nam inparuitatc, non inqualitateab vndofo diftinguitur 3 ficutietiam languorc ,& frequentia 5 quos comites habec vermiculahs • Veriitn, ft languor ingens fuerit 3 & maxima frequentia 3 tunc aderit pulfus omnium minimus , formicans didus * qui ideo dicitur 3 quia cxiguum iftius animakuli3 eumquc tardum motum3veleiufdem animalis cxigui- tatem a?mulatur. Si hie pulfus augeatur 3 in vermiculantem tran- iit: vermiculans non raro in formicantem migrat, Ina?qualis hie pulfus eftj fed piopter eius exiguitatem,ina?qualitas vix percrpicur, Vndofus ergo, vermiculans, & formicans ,ratione magnitudinis, 74l Vndofus fulfils- fulfus vet' miculam, Formicas pulfus fre- quent i/p- mui efifed ver'e tar- dus.. V ndofuit •vermicu- las* & for- micary* fe~ cunctuntj magis ■> minus di- lunguu{w. LIBER T E R T I V S 74* &paruitatis, feu fecundum magis ,& minus ,maxime diftinguun- tur. Galen us lib. i.dediflfer,PuIf.cap.2 5.varias vndod pulsus(qui priiis in partibus cordi propinquioribus incipit,&ad arteri* dnem terminatur) difFcrentiasproponit, quas ,dcuti &alias multas ab ina?qualitatedmplici defumptas,tanquam inutiles,omittimus. Ca- pirc ad.citatilibri docet, vti diximus , vndofopulfui vermiculan- tem fuccedere, & formicantem, omnium minimum fepildme ver- miculanti. De Conuulduo, due Rctorto, due Spafmofo pulfu,qui inajqua- lis eftj & de Vibrato, (me Turbulento,due Ramofo, (me Arcuato, etiam insequali, nec non de Caprizante , fuperius egimus. Expo- nenda? idco veniunt quondam alitf differentia inxqualiratis. Ser- ransj (iue ferratilis, due (errinuspulfuseft ille,qui inftar ferra? d ta- (ftu perfentitur i ferra enim dentes habet fursum ,aliofqi deorsiim refpicicntes ,dmiliter pulfus quandoque , & prafertim inPicuriti- dej reperitur , qui imequalitcr taftum ferit, propter artenof, in fuo dtu, (iue fede. Partes enim eius quondam elcuantur, &codem tempore alia? dcorsum feruntur, aut inferius faltcm manent. Vnde ina?qualitas,quam & alia comitaturquafi in duritie d tenftone proueniente, & molJitic, Pulfus he eurhythmus vocatur: qui labeFacflar, Arhythmus. At- que labcfaftans, qui Pararhythmus: interim cuiufuis alterius, ac hererorhythmus hie appellatur:at 5qui rhythmumprorsus nullius atari's retinct, hie eerhythmus. Idem dc naturis, ac anni temporibus, & Lcis,omni- bufqjalijs ftatuendum(pro naturis hie ternperamenta incelligit, quorum quodque fuum habet peculiarem rhythmum; ficuti an- ni tempora > Regioncs, ficus loci). Suus eft enim cuiquc horum cer- tusquidamrhythmus: quiciim corrumpicur,aihythmum tumin- telliges, & quaseius diximus differencias efte. Iam vero inter om- nesrhythmos3 hi pari proportione, illi impari conftant: pari, vbi diftenfionis tempus a?quct tempus contraftionis: impari, fi alteru- ter eorum excedaf. Ha?c per fe nota funt; qua? quidem curiofa magis, quam profi- cua videntur: Ciim vix vnquam proportio inter contrachonis , & diftenfionis tempora feruetur, nifi for taflis in temperaris pueris. In adolefcentia autem,& iuuentute calidis, refrigerandi ne- ccflitas maior eft, quam excludendi fuligines: adeoque dilatatio- nistempus longius eft tempore contraftionis. In fcqiiemibus vero aetatibusj multo frigidioribus antedidhs, & in quibus maior excre* tnentorum copia , quam in illis 3 aceruatur 5 contra&io dilatations maioreft. Vocetur tamen Rhythmuscompofita differentia pul* fuum ad pheitum id volcntis. Parltas»& imparitas 7mot } DE PVLSIBVS. 745 C A P v T IV. DeCau/ts Pulfuum, EXpofitis Pulfuum generibus, atque fpeciebus, iam tcmpefti- uum eric3pulfuum variasdifcuterecaufas:quas ex. libro Ga- lent de Pulfib.ad Tyrones hue transferre placer. Clare fiqui dem tribus Capitibusomnes caufas alteranres fiue mutantes pul- fum , ipferecenfec. Capite p. naturales caufas pulfum variances exponir. Capite i o. caufas non naturales. Cap. 11, caufas prater naturam. Nos h#c eadem capitatranfcribemus, poftquam caufas expofuerimus cominentes pulsus, fine quarum notitia frufira iam nommatas caufas exponeremus: quoniam naturales, nonnatura- Jes5& prater naturam cauf#,pulfum alterare,autmutaredicuntur, quatenus primas,fiue immediatas & cominentes pulsuscaufasim- mutanr, tcfteGaleno lib. i.decauf. pulf.cap. i. & Jib. 3,dc cauf. pulf. cap. j, in quorum prime continences appellat caufas genera- tionis pulsus. Deinceps fummatim colligemus pradidarum dif- krentiarum pulfuumcaufasexGaleniiibris i.& 2. de Cauf. Puli Ten can* fit puifurn generates» vfiusfacuL- tas, in fir u- mentum. Caufa ex* tern a , & interna pul jam im• mutant. S E C T I O I. DsCaufis Conciaentibus Pulsus. , inquit Galenus Jib. i.de Cauf.Pulf.cap. i.qua* puifus variant, eorum funt,alia? cantimu* atoationis. Generation is* turn vfus,cuius gratia fuint:tumfacul« tas, absqua: cum inftrumenta (id eft arteria l. Alterationisextern omnes, & qu#pr«ecedentes appcllantur;& qua? hisfuccedunr,ex« terna. Nanuriplex eft caufarum genus, non in pulftbusmodo, fed & in alijs cundis. Vnum , quod primuin eft ( primam caufam vo- cat fade Arift.)&pracipuum,quod quidem etiam continens appellant, cuius indeappellatiodeduda eif ,quod illo- fum eftentianveontineat, qua?( vt modo diximus)generationis eft: Ueliqua duo genera (prsccedenres caufas,& externas, ftueproca- thardicas, vt alter imerpres habet, inteliigir) vt Hant puifus, . eaufa non funt* fed caufafunt illorum, qui iamgeniti funt, muta- jtionis. Nam hum or urn craftitudo, abundantia, kntor, acredo, ef- Quadanu caufa in- terna put- fnm immu. tdtes, qUc6- dam ex- tern* 74 6 LIBER TERTIVS ficcrc non valent pulfus,altcrare valent: Ita frigidum balneum,vel calidum, &hycms,a:ftafque ,brcuitcrfngus,&calor,alterando- rum puifuum funt, non gencrandorum caula?. Ac quas nunccorn- mcmorauinuis, externa? appcliantiir: qua? has etiam praccdut>qute quidcm in humoribus funt, precedences, Brcuiterftc habeto:qua?- cunque extra corpus pohta?,quicquam in corporc alterant, externa vocantur: qua? has etiam anteccdunt, pra?cedcntes caufa? corporis affetfuum. Hi afie&us vbi continentes moueant, euadunt pra?ce- dentes illarum caufe . Hie Galcnns exordium numerandi caufas abipfa continence, & immediatacaufapulsus fumir. Caufa altera interna ,pra?ccdensfiueamcccdensdiatur, quia coniundecaufe prepinquioreft , quam externa . Dicitur hka Galeno pra?ccdcre caufamexternam, enumeratione fatfta ab internis caufts ad exter- nam, ante quam alia nulla prarccdir. RursusaitGalenus: Dcnfeturenim ab occurfu externi frigoris cutis,cuius denficas naturaJem haJitus (id eft fuliginoft vaporis) dh geftionero (ideftrcfoJutionem liuediflipationem ,(iueeuaporatio- nem extra corpus) reprimat (id eft coercet continet intus)irepref- fus ille( id eft vapor fuliginofus in corporeretencus )coaccruetur: tandem accendat febrem ,obquam vfus puifuum mutetur, itaque etiam ipft pulfus: hie externa caufa eft occurfus externi frigorisjee- terse vfquead vfum puJfuumomnesprecedentes. Caufa igiturex- terna, intercedcntibuscaulis pra?cedcntibus,quia variat vfum pul- fuum , qua? vna cx contincntibuscaufts eft, etiam immutat ipfos pulfus. Neq$ enim pollic vlia continens caufa mutari ,vtimmuta- bilis mancac eftedus cius: fed priiis, quam continentes attingat al- tcratio, non poffunt immutari pulfus, Ideoqjprincipes ha?(id eft continences) &precipua? funt prime caufe puifuum, ceccse funt harum gratia: Nam quod externa ilia akeratio ad continentes pe- netrauit, propterca puifuum caufa? dicuncuriciun fua fpome,& per fe ,alterareillos ncquaquam peflint. Quare, quiperituseuadcrc artis de Pulfibus volet, hie veifatus in caufarum omnibusgeoerr* bus mirihee debet effe, vt quicquid propofitum ipft fit, explicate puifuum alcerationem poflit. Principium exercitationis optimum eft, vt continentes caufas, quamobrem generate queqipulfu mu.* poflit, perpendas. Qua enim ratione generandorum eorum func originc5,eademetiam aJcerandorum: S.quidemcaufarum inquanh 3*imtrna cauja, U Coftipatio prrorum-j 'a'eris aut aqu*, Aut altc- febrem ge- mrat. Non im~ mutantur pi (us, nifi mutator pius caufa ahqua cc~ twcm e. DEPVLSIBVS. titate,& qualicate differemia, pulfuum diftcrentias in qualitate,& quantitate efffciunt, Haj&cnus Galcnus per fcdarus. 747 S E C T I O II. De Summa Sequentiam Capitum. i.deCauf. PuJf, docetGa!enus,quandam dari pulsus caufamefHcicntem ,quamfacukatem vocant , cuius difpofkio ad fundfionemedendam,virtus eft, & robur: deterior, infirmiras, atque viriofttas. Et ira dc caufa pulfuum con- rincnte,ex facilitate petita, Joquutus eft. Sequent! cap.j.de caufa pulfuum ex vfu petita loquitur, aiens, pulfus efte procreates causa tuendi caiorem natiuum vniuerft corporis, eum refrigerando, & e veftigio excernendo, fi quid ftt fuliginis ex fuccorum contradium, Sequent! cap, 4, a it; Reiiqua , & tenia gignendorum pulfuum contincns caufa, ipfum eft arteriarum corpus: nam omnis iacukas, qua? aiicuius causa agit, inftrumenta opus ap- pofita: Erat autem hie accommodatum inftrumentum, quod fpiffis runicis, & cauum eftet intus. Et quibufdam interpofitis ait: Itaqj vbi refrigerantemfubftantiam trahit, arteriarum diflenditurcor- pusitumfuliginofam expurgat,contrahitur. lam pra?pollet mode diftenfio.nis vfus, moddcontradb'onis: ac confequiuiromnino al- teram morns partem reiiqua. Itaq;dim exhiscaufis (tribus feilicet continentibus facuitarc, vfu. Sc inftrumentis) pulfus proficifcantur, omnes iiiorum variationcscaufarum, neceffeeft, comites ftneake- rationum. Vnde tot prime? funt, & generates pulfuum differentia?, quotfuntcaufarum. Etfacultatis quidem differentia’, robur,Sc imbecillitas; natiuicaloris,adudio,refrigcratioquc: arteria tunica, duritia ,acmoJJitudo; atq;pra? his omnibus in fingulis generibus commemoratorum medioenrares. Veriim mcdiocritatcs, natura- Jes cfficiunt pulfus, qui medium locum obtinent inter excedentes: exceftus veto,pulfus prater naturam: atquealij pcrlpicui funt. Por- rd robur facukatisneceftarid vehementem pulfumfacit, infirmitas languidumr&inftrumentorum duritia durum, moliitudomollcm, Nontamen incrementocalorisnatiui vel imminunoni vnum tem- per, & idem pulfuum genus ex neceflitatcconfequitur. Ncccnim ceter, quod nonnulli funt opinati; neemagnus, vel crcbcr femper Facultas. Ffus, Inftru- menta- Refrigera- tern {ith* ft am id pro acre acce- pt t. Robur fa* cultatis vehement? pulfum, in- firmans contra, la- guidu > du- ra arteria duru i mol- lis mollem efficit. JSjus ncn~' hahet pul- jus pro- prios. 748 incidit, vbi aduritur natura (calorem naciuum appellat naturam Jr nec ,cum extinguitur , tardus, vel paruus, vel rarus. Sed dc his, qui ambigunt,perinde ac Archigcnes,errant ,qui in Magnum di- fputat depulsus celcrirarc,quod non a robore potiiis,qudm ab im- becillitare proficifcarurfacukatis: nam neutrum fcquitur ncceffa- rid* Attamcn peculiar is magis eft celcritas quidem roborifacuita- tis , &caJoris abundant!# , prarterea mollitudini inftiumentorum; tardicas verd contrarijs.Eodcm modo valid# facultaci magnitude, & copi# caloris,tum etiam mollibusinftrumcntiscft fam;baris:par- uitas vcrdconcrarijs. Grebritasitem null! neceffarid de comme- moratisadh#ret, magis tamen propria fkcukatiscft imbeeilJitatf* copi#ca!oris, duritiei inftrumentoium r & raritasitem magis ad contraria fpedht,non annexa illiseft perpetudtamen. Sequent! Cap. 5. pulfus acalore procedentesreccnfct, aiens; Si ampliorincorporeficcollc&uscalor, animannopus eric ciim ma» iorc refpiratione,tum maioribus pulfibus, &quia maioribus ,con- tinudeciamcelerioribus, &crebrioribus: Vcquifitiunc, non mid- turn niodd, fed & celeritcr porant,ac crebrd: fic qui indigent relri- gerio, copiofum fimul id, & celeritcr, crebroque attrahunr. Quam- obrem peculiares dixiefic pulfuscopiofocaIori,magnum,celerem, crebrumque: non tamen necefiaridconcomitari. Poftulant enim, quo tales euadant,facultatem vaiidam,arq; Sin infirma facultas, aur durum fit inftrumentum, neq* magni dfe, nequecelcrespoftunc, quod infhumentum fit per duritiam aduer- sirs mouentem faculratem contumax: ilia verd attollere, quatenus opoiter, arteriasper imbecillitatem impos. Quare, vt celcr pulfus, vel magnus fiat,tria oportet caufarum genera inter fe confpirennvc vfus eorumgenerationis vrgeat, faeulcas valida fir, mollefquearte- riarum tunica?; autcerte non dura? (fed moderat#.) Vc enim impel- lere velociter,aut multum progredi,vt maximeconcitato motu in- dignant, nec fenes valent, nec parui pueri, ita nec imbecilla fatul- tas ,etiamfi vfus poftuJer, vel celeritcr, velmulcuro attollere arte- riaspeteft. lam etiam, ficut mollis vefica prompcemuJtum diften- fi admodum quidem etiam,arque etiam contendasr fic arteriarum tunica,mollis quidem pcrfaciJcattolhtur plurmium, vel facultatcinfirmarat dura,licet faeulcas fummopereiiiam iropd- lar,refiftit facukati motnci,rcnititurque. LIBER TERTIVS Celerpul- copUcZl- mol. 11tmarte- Uaris.*~ Aiagnus pulfus fi- militer di- ciis caufis fami Haris* Rarus pul- fus tmbe- cillitatir copix calo- ris& dum ritiei arte- rU- Pulfus ma. gnus,celer, \Zi £copiofo familtans. in firman aut durtLj nec %m\§cit. Magnus, & celer pulfus a "va- lid a facul- tati, molli arteria, & copiofo ca- lere iuSlist fit. Monet poft harcGalenus codcm cap. feduld obferuandum efte, an tres pulsus caufe contmenrcs imrmitata?3 aut alterat# limul fue- rintjdum percipitur pulfusakcratus3an veto vmicatantum illarum immutata fuerit ? Nam ( vc loquitur Galen.) fi calor increueric ta- lus (tunc enim vlus 3 qui coctinens caufaeft > neceftarioimmutabi- tur)3 & mancant lacukas, arteriarum immora?, pulfus ne- ceftario maiores3 &celeriores fienc, vndq> cum calore, dum ad ma- ximarn perueniant diftenfionem, augebuncur :celerrimi veto ne fie quidem pniisquam maximam calor diftenfionem fuperaucric ,ap- parebunt. Tuncautem vltra maximam diftenfionem extendetur (calor intenfus, quern tala diftenfio refrigerate lufficientef nequit) cumab ea (diftcnfione) refrigerator parcius. Quaic edentate mo- tus rcfarcitur delectus3 itaqj puHus Hunt cekrrimi • lam verb neqi Ltc facisfaciunt calori vehementer incenfo3 fed, quod ante tempo* ris inter duos motusquiefccbar3nunc id pr^fecacetiam. Subinde etiam tam reddit breue, vc perpetuos puces motuscffe3nu I la quic- te interpellates. Sed hoc adcidic, vbi ad vlcimum incenfus calor fit. Et cum tres fiat in omnibus cxcdlibusrationesopis 3 omnibus fimul Vttur: nam confequirur fe refrigerant is fubftantkECiimplu- rimum 3tumcekrrime3& maximcconcinenter: quorum primum maximos pulfuscreat, alterumcelcrrimos 3 creberrimostertium. Neque, vbi liberaliter ilium magnitudo re frig et at diftenfionis, ir** ritatcekritacem : , vbi ab ambabusauxilium con- fequitur : akeriusenim illarum Temper dcfeftus corrigitur altera: magnitudiniSiGeleritateiceleriratisjCrebncate.Quid mulcts? Crc- bntatispulfuumcaufa vna eft 3prioris axiom's defedus. Accidie idcumalijs deCaufis ,quasdeincepsreccnfebimus 3 turn de copra caloris, vti modo eft oftenfum . Propemodum iam3quoderatm- fticutumjconfcdtumeft. Dcclarauimus enim abundantiam calo- ris nullum cofequi neccftano puilum magnum, celcrem, crebrum: fed petuliaresefieilli in primis, magnum, & eelerem > Sc nonnun- quarn crebium etiam , fed cafu. Oediderim in hoc Gaknicexcu, ficuti alibi3mendumefie5dum diciturcopiofo calori pcculiaremefr k puilum magnum , & eelerem 3 rursus crebrum : loco ergo3 peco. liares3debct poni, lamiliarcs; vt patec ex didis, 8c Lb. 3. de Cauf. Pull. cap. 2. vbi Galcnus ait: Ecenim copiolo calori m luperionbas libns oftendi; magnum puilum lamdjarem elk. DE PVLSIBVS; 740 m*~ Ctt,accedit cfler" . fit, accidie crebntas. Crebrita- tispu Ij’.tH/a can fa. Emedatlo. 750 LIBER T E R T I V S Paruus, rartu puC fust imhdit cnlori fa- • Cap.fi.Iib.i.de Cauf.PuIf. docet, nullum puifum neccftaridfe- qui defettum caloris nariui. Ei tamen familiares funt , paruus 3 & tardus pra?cipue, mox ctiam rarus. Nam, vt natura ,qu£ iam pri- dem refrigcrara eft,ncc multum rcquirit3 nec cclererefrigcrium,fic nec breuibus intcruallis. Ercuibus intcruailis 3 idem eft, accre- brum:& longis inreruallis,idemquodrarum. Cap. 7. proponitGalenuscontioucrfiam inter quofdam Anti- ques ortam: Omncs enim admittebantinter magnum 3 &paruum puifum, medium, fine mcdiocrem, fiue modcratum , naturalem_* dittum. Itidcm inter celerem, &tardum, mediusmoderatufque naturalis eft pulfus; ficuti inter crebrum & rarum: inter durum Sc mollem. At3 inquiuncaJiqui3naturaJisnon videtur pulfus,qui in- ter vehementem & Janguidum mcdiuseft:quoniam valid# faculta- tis opus eft vehemens pulfus, vt languidus pulfus infirm# faculta- tis, Conftat aucem,qudd firmicas non eft contra naturamdmo h#c virtus eft. Sc fecundum naturam : infirmiras verd facultatis, vitiofi- tas, pr#terq; naturam eft. Vnde illi concludunt, puifum vehemen- tem eftc naturalem, Sc nullum dari vehementem,qui fit pr#ter,(iue contra naturam. Nam quo vehementior eft pulfus 3 ed facukas va- lidior cenfenda. AJij confitentur quidem validam facultatem naturaliter vehe- mentem ederc puifum 3 fed dari puifum preeter naturam heevehe- rnentiorem , adcdqj puifum vehemetem efte medium inter puifum languidum, Sc pu/fum vehementiftimum , coatte ab ahqua ancecedentc,aut externa, fattum, Vinoenim potato, modice pul- fus fiunt maiores, & celeriores, & vehement lores; quit fane vehe- mentia naturalis non eft. Hanc ego opinioncm libenciflime ample- ttor, etfirem in ditto cap. Galenusquafi indecifam pr#tereat. Docetibidcm Galenus ,cclerempuifum cffefamiliarem>& non pcculiarem, robori facultatis, vfui ram in refrigerando calorcnu*, quam in generando fpiritum animaiem , & mollitiei arterjarum; has cnim cauf# fimul,autfeorfim,ceIerem puifum effkiunt, Poccr denique, quemadmodiim augetur pulfus auttocaloiej& diftenfionem fieri maximam,queries calor fattus eft intenfus Sc co- piofus. Cum verdhigidior iufto fattus eft homo , primiim pulfus ficc rarus, dcincle tardus, pofticmd paruus. Quamdiu cnim facul- tasvalidaeft, paruusnon eft pulius, rarus tamen cffcpoccft ,& tardus. Jln inter vthemtn- te, c7 Un- %mHJetur raedius. TUc opt- mjih.w Celer j>ul~ fns vnde. Vndc ra- ms , O' tardus > & vajs-uus. D E P V L S I B V S. 751 Cap.8.docct,quatuor cflcconiugafionesirmnutati vsus, & im- mutata?ftmulfaculcatis. V.g, efto facultas imbcllis , & calor in- gens, id hacconiugatione pulfus Hunt parui, tardi, &creberrimi. Secunda coniugatio conftat cx imbecillitace facukacis, & refrigera- cione $ in qua pulfuscft imbccillus, paruus ,tardus. Terciaaltera- tionisconiugatiocft,quandocalor incrcfcit,ftmul&facukas:quam coniugationemcomitantur pulfus vchcmcntilftmijmaximiofed non perinde celerrimi, aut creberrimi. Quarra alccrationis coniugatio eft, vbi coierinc robur faculratis, &caloris defcftus: Pulfus tunc funt moderate magni, fed tardiores, & bene ran*, muxime vbi pra?- pollcc refngeratio. Cap. 9. caufas pulfuum ex differentijs inftrumentorum defum- ptis proponir. Docct cnim tnolJi inftrumenro fainiliarem eftc pul- fum magnum* quia prompreextenditur in omnem partem,fadleq* diftenditur arceria mollis. Duio verb inftrurnento familiaris eft pullus paruus j quia dura arteria non facile in omnem partem ex- tendicur, aut diftenditur. Quarc arteria exiftente dura, magnus pulfus fieri nequit, Frolixe in reliquo Capite rem banc cxponic Galcnus. Cap. lo.quafdam profequiturconiugationesinftrumentorum, & facultatis, altcratorum: v, g. inftrumentorum duritiesconiun&a imbecillitati ficulcatis, panics pulfus ,& tardos, & crebros conci- tat: coniumfta verb dunties arteria?, robori, paruos, atque crebros, non etiam tardos, imb Jonge interim iuftoccJeriorcs efticit; quod, quantum diftenfionis mediocritati propter duritiem organorum deficiat, tantum a edentate refatcitur, & a crebritate. Si verb in- ftrumentum mollc lit, facultas autem valida ,maiores quidem ma- nifeftb pulfusfiunr,ataliquantotardiores, rariorefque. Quod ,fi ad mollicudinem inftrumentorum , infirmitas faculratis adiun&a fit, ft quidem ccquus vtriufque (id eft moilitudinis, & faculratis)fi- mulque modicus fuerit a natuta flexus, & moderates videntur, Ss naturales planehi pulfusreferre, pra?ter quantum varient mollitu- dine:ftn valde immodicusfit flexus ftuerecdfus,parui ,& tardi,& crebnHunt. Haud alicer ft multb imbeciiiicaspra’polleat: etenim turn quoq; generamur parui, tardi, crebri. Cap.i i.o&o ponitcomplexiones,fiueconiugationesomnium trium caularum cominencium aiteratarum; Du# coniugationes, Quatuor oru ex al- ter at tone Puifus ma~ gw* tnolU miliariu pnlfnpar~ uus orient Puifus ah facultatis alteration OSlo com* ylicntioncs trium can- farum con~ tmentinn alt er.it ,i~ i rum. 752 LIBER TE RTIVS ciim remlfta facukate, pariter & vfu , modo rnollius folito fit fn- ftrumenrum, mododurius, Dua?alters, vbi Jangu'cfcatfacukas,& vfusauiftus/it ,inftrumenraqi veJmoliia , vel dura : alke duar,quandovalida fit facukas, fed remiftus yfus,vnacum variaru te inftrumentorum differentia ; Rcliqu# duar,ciim valens facukas ftt jaudus vfus, accedatq; inftrumentorum ,quam dixiimjs, diffe- rentia. Expoftcionem harurn coniugationum Jegat,qui volet, apud Galcnum citato iam capite. Capitedemum 12. docet Galenus vfum exerctationis in caufis pulfuum: v. g.celer pulfus familiaris eft robori fdcukatis, vrgenti vfui, &cno!litudini ioftrumentorum : Neceffurp eft ergo inrerno- fccre,an ab vna, an dduabus,an d tnbusfimul rclatiscaufis proue- niat, quoties cum in #gro perfentimus . Ex duftis ha<5tenus res to- ta facile pcrcipietur, animum aduertensad vfum audum, robur5& moll it u d incm a r tcr ia?# i.Celer!([ fd triplex, S E C T I O Ilf. De Caufis Inaequalium Palfuum. FVse rem banc exantiinat Galenus toto Jib. 2. de cauf. pulfl Et cap,-1. decreuic, fe priusacdurum decauiis imtqualitatis in_* pJuribus pulfationibus , qudm in vnica pulfatione. Poftquam di- o cap. innuit, fe libro 1, precedent! de caufis pulfuum , egiife de caufis pulsus vchementis, duri, magni, cder is, crebri, & contrario- rum his, caufas proponit incrquaiitacis collediua,,fequenti Sane, comites funt eiufcemodi pulfus,vt vno veibo dicam,ina?qua- lis intempcriei cordis , atq; vitiorum inftrumentorum, vel faculta- tis, Nam aut opilationes , aut comprdliones, aut duritics, aut ni- mioshurnoresfubfequuntui: vt nimios nunc humores accipias, qui ad facultatemtcftimantur. Poftrdhac dodnnd, docec, vfum non efficereina?qualem pulfum inaqualitate collediua \ & febriumin- nuensacccffioncs, in quibus manifcfte fccun- dum pulfum dare, fiue fecundiim fcnfum tactus, a primo non effe diftimilem, aut varium. Otemm muko tempore interpofito inter febris inuafionem, & vigorem acceftionis , certum eft, in vigofg * pulfum effemaiorem , ceJeiiorem , & crtbriorem , qudm in princi- ple. Ac verb dehac inarqualitatepulsu-s, inter diuerfa morbi 3aut Can fit pul- fmtm in A' qualium-t inaqaali- rate colle- Eliua. Vfui mu~ tatns in#~ quales puU fns in pin- ribas yul~ fat ion i bus non effi cit. acccflionis tempora orta, non eft quo?ftio, fed de ea,qu# e veftigio inter paucas pulfacioncsoritur, Nam licet fecunda pulfatio phyfi. ce primd fit maior, & tertia fecunda , in augmento caJoris febrilis, id nobis manifcftum non eft, qui non appellamus cos pulfus,quos ratio imparcsefte collcgir, fed illos folos,quos diluci- de, & c veftigio fenfu ta&us comperimus tales effe. Horum ergo causa non eft vfus immutatus,fed,vc diftum eft,vel nimij humores, iili inquam, qui in ordinead facultatein,quam opprimunt, intelli- guntur: vel obftruCfio, vclcompreftioj vel duritiesinftrumecorum; vel ipftuscordis aliqua ina?qualis intemperies: qusecertecxcedunt iam leneramorbum. Ergo variation!' vfus non fuccedit colle&iua in^qualitas. Licet ab vfu immutato no fiat per fe ina?qualitas colleftiua, flue accruata3aliacamen accedenre, nafcitur quandoqjpulfus lis. Iraenim, quit eft innaticaloris veluti quidam feruor , les efficit pulfus,vbi ei timor adiungitur. lure ergo tunc (inquit Ga- len.) & ina?quales apparent pulfus3cum non tantum a diuerfis cau- fisaltcremur, fedetiam nataracontrarijs. Nam propter vindiCLe cupiditatem , aid, magni, celeres, vehementes fiunt; quia veto ti- mor eft maior accipkndi niali,quam fpesdandi malum,parui, bu- ndles, Ianguidi,&rardi Hunt. Quareinuicem veriqs procaufe pra?- pollentisnatura, videntureuariari: ac excellit modo ira,modo me- tus, Quinimo ipfetimorquidemingens fitj quod lacdacurfacui- tas3 & alterctur vfus, pulfus reddit in^quales. Facultas pulfificagrauiter a ffefta,pulfus efficic ina?quales; quan- do nimirum omnibus inftrumentis non imperat. Imperare non—» poteftquandoquepra? nimia fui imbecillitate: alias, quia, ctfi vali- da,oppnmitur tamen. Dum imbeliiseft faculcas, inrequaies efficit pulfus, fed rarius;dumopprdfaeft, frequentius. Appofitoexem- plo rem totam exponit Galenas. Ob oculos, inquit, ponamus duos homines, qui inccdunr pedetenrim: fit alter horum robuftiflimus, ftmul&florentiftirnaa:tatc; verum pondus porter grauiftimumiaU ter prorsus nihil baiukt,at value fit imbccillis ex morbo,aut ex ic- neftute: iam nec multum progredianrur hi, nec celeriter: itaqi nihil different in a&ione: Sed in eo different, quod #quis plcrumq, patfi- busprocedet imbeedhs: diuerfis validus, ac inirqualibus, & alias ali;s» Nam ille( id cftimbeJlis A]mdcm,ncficontendarquidem, DE PVLSIBVS. 75 j t CA iifA in A. qitalmr/Lj puifuum in piuribus pulfationi~' bus. Ira quid. T t mor irA fsxuum. Facultas wutata-,f<&~ ye iruqua~ ■les efficic pulfus. 754 LIBER TERTIVS Et fenexi & Ager-trio raro cefpi- tat j quia~> crura tru~ cum corpo- ris onus graue5 dif- ficult er fu- flinent,fe- runtque. potent vnquam 5 vd magnam 3vel cekremadionem obirc :robu* ftusvero etiam fere perinde, interim taroen maiorealacritarecele* rius aliquantifper3 & roagis agct ,• deinde ab onere preftus 5 ad pri- imam tarditatcm* & adionis paruicatem redibir. Idem vfu venit ar- teriarum adioni. Nam3ctim eft delapfa in imbecillitarem facultas inftgnem 3 pulfusedumur Janguidi 5 parui 3tardi: fin iJJa (id eft fa- cultas ) quantum in ed eft, valeat 3 fed alia copia degrauctur, vanos turn, inarqualefqucefficinpjurimosjciim graui onere pre/Ia fn,lan- guidos, & tardos 3 & panics; cum Jeui onere3 plcrofque vehemen- tcs3celcres3 magnos.-cum veronee admodumgrauis 3 necnimium leuis offenfio fir 3 fere 3 vt in copia 3 contraries; vt nec plures poftis dicere3 neepaudores, vel vebemcmcsefteimbeciliibus, velma- gnosparuis, velceieres rardis. Atque huncin modum puifus ina:- qualesfacultatis noxarcfficiunr. Siqua fit in toto dc pulfibus tradatu dedrina 3 ad quam ani- nuim aduertere debet Mcdicus 3 eft ba:e ; quoniam pra? mera igno- rantiainnumeri Medici quotidieerranr3 nefcientespulfum a facul- tatcomnino 3&perfe ianguida , fadum 3 ap'ulfu vi facultatis per oppreftionem tantiim 3 & non in fua effcncia 3 languid#, edito diri- inere. Magnum fane peccatum: quoniam 3 facilitate apparenter tantiim dcbiJi 3 vtpote ob graue inutiJeque humorum onus oppref* sa jeuacuare licitumeft jimoneceffariaeft , aut phlebotomia ,aut purgatio 3 ad excludendos e corpore fuperuacancos humores: ciim tamen grauiter erraretur 3 fi 3 facultate exiftence imbelli ob caloris natiuicxtindionemrefolutionemue 3 vllam moliremureuacuatio- nem. Omncincommodum vitabitur3dummodopulfumperfe 9 debilem 3 & pulfum ex oppreffione debilem percipere vakamus. Sufpenfisdigitis puifus attingi debet 3 fed paulatimpulpisdigito- rum arteria comprimenda eft; qu# > fi fuccumbit 3 5c nullateniis fe crigic 3 aut ferit digitos, tuncindubiecenfendum >facukatem efte infc valde debilem &proftratam j ob refolutioncm videlicet fpiri- aium viraliuni) aut caloris natiui. Si vero arteria mediocriter com- prefta , veluti vi quadam fuvgit 3 & digitura 3 digitofue Medici quo- dam cum vigore quandoque ferit 3 fignum eft 3 facultatem effe cx oppreftione imbdiem, non vero per fe3 aut in fua effentia. Capitc'i.fequentiproponitGalenusvitiainftrumentorum 3 ex quSbus pulsus inaqualitascoJkdiuaquandoquenafcitur. Vbi;in- Modusdi, feemendi a pulfu im- heiU ex quit, circumietftasregiones arteria?, quo? ad hoccreata? funt, vt earn diftentamexcipiant, aliud corpus infederic, non poftuntper illud coarftara arteria? fatisdiftendi. Corpus, quod regionem ambien- tem arteriam impJere poteft , eft inflammatio Hue phlegmone , ab* fceflus, fcirrhus, &alij tumores,docenteGa!eno, eodemcapitc. Queries verofpatiumillud a natura arteria? concelfum , vt per id liberedimoueatur,a!iquo tumore repletur,arteria debito nTu dila- tari nequiti atqi vfui non fir fan’s. Ibi iacn, inquit Galenus, violen- teragere,& vehcmenter facultascogitur,reijcere & propellere ilia ftudens,qua? fuainftrumenta obfederunc, & motuprohibuerunc: vbi maiorem prioribus, & vehementiorem, & etiam celeriorcm ne- ceifeeft pulfumeuaderercrebriornon nunc primiim, fedftatima principiofuerat. Oftendmiusenim in fuperiori Jibro, imparium vfuiaftionum, nece/faridcomitemefrecrebritatem pulfuum, Rc- €le fane monet Galenus, naturam vrgcnce vfu omnes adhibere co* natus, vt magnos,celeres, 8c vehemences edat pulfusj incaffum ta- men, dum arteria a tumore aliquo prater naturam comprimitur,at- quecoanfhtur. In quocafu ina?qualitates. lend incorporibuscarnofts, in quibus fpatiumartcriap, motuianacura deftinatum,carne, aut adipe repletur ,accenfovel modicecalore natiuo,ina?qualitasfacilenafcitur. VndeH/ppocrJib. 2. Aphor. 44.ait;Quinaturafunt valdecrafli,citiusmoriuntur, quam qui graciles. Non cnim in valde craftis fatisftr vfui, cum arteria? Jibere cieri nequeant :tumergocorpustranfpirabile non eft. Scio Gale- num in Aphor if mi Commenrario tribuere potiflimum exilitati af- ter iarum , 8c venarum ,moriendi celeritacem; Sed in Opere de di- gnofcendisPulftb.craflbrum meminit,quatenus in ijs non libere arteria dimouctur. Aliam ina?qualicatis caufam pofuit Galenus, humorem fuper- fluumoccupantemipfumarteri£Corpus,fiuetunicas, Pcrfeuerat insequalitas inde proueniens, quoufq; humor ille in tunicis imbibi- tus ad vicinas aliquas partes relegacur,aut difcutitur,diflipaturque. Accidie etiam pulfuum nraqualitas, inquic Galenus, interim ex fanguinis copia, qui aut inv€nas,aucarteriasipfajftcinfufus. At ha?c quidem fanguinis miflione fedatur facillime: Eternal copia ilia in venis, artenas non feciis, ac tumor prater naturam,vtpote ijs vi- cinas , premie, 8c coartfat: vacuata per fanguinis miflionem, illico DE PVLSIBVS. 755 Q»& com- prohibent. & sitting* /„ pingui- huh&cor. Sn0JJ libere ms- Humor [u-< per flu ns arteria tu- nicas occu. pansjna- qualitatem pant. Repletie vaforunu tn&quali- tatem pa- rit > qua Phleboto• mia tolli* tur% 75 6 venarum tumorem contrahit (id eft deprimit , minuitue) ftatimqi ctiam locum arterijsamplumad rnotum dar: vbi,quia folitamfun- ftionem 3nemineintcrpellanre 3icncnr ,fimulcum eaapqualitatem naturalcm pulfiium recuperant. At vetoInc fanguis , qui in arterijs eft;qucmadmodum cccupetfpiritus riuos3quid refer* narrare? po- tiffimum, fieraffus3 vel Jcntus 3 vd fi extremis earum finibus fit im- patftus; tunc cnim3 quia ncc allicere ipiritum (id eft aercm)ncc red- dere valent (fumofurnfpiritum, vaporemue)diuerfasfimul,& dif- ficillimas faciunc ina?qualitates, precipuc 3 fi vd propc ipfum cor, vel procul quidem3 fed in nobiles partes impingant3obftruantqi il- li Tucci, Quarc vt vno veibo dicam3 cum aut validccomprimuntur arterial autcumobftruuntur 3 vt integraomnindfacultas fit 3 ina?- qualitas quondam corripit pulfus. At (ifacuJtas vnafit afieda cum co inftrumentorum aftedu 3 clariffimum eft magis variam oportere inaqualitatem cxifterefitemqifi ipfum cor infeftetjnaqualisimem- p.cries 3 de qua accuratiffime in Jibris de Prefagitionc leribam. Ac verdj fi inftrumentorum ilkfus fit ftatus 3 fed magnopere facukas infirma3 ilia, de qua iam diximus, non exifter, fed mu- t ila3 & decurtata, quam yocant3 inscqualitas, Ab-admotis cnim di- git's vi d/j ere [/ant a fe tnmee. Intercut- rentis in- termitt eti contrarius• Ca tja rem currentii pul/us, uiltt pul- [us quart- deque cri- tic am eua- cuatwncm pranmidt, puljits in- termittent ' tis can ft. Tulfum inaqualem efficit fa- ct* It as grauata. 758 LIBER TERTIVS Sola fa- MnUli- tas rar6 in nafeuntur pulfus; ficuti quoridie in multis hy- pochondriacis, & mulieribusvtcri luffocatiooe laborantibus, con- fpicimus, Tertid,facultasdiftratfta pulfuscfficit in£quales: Diftrahidici- tur facultas, quando , prater folitum , ad varia ofticia complcnda citatur. Nulli, vrexiftimo} Medico igaoturn eft, pulfum ex ad- uerfis motibus coalitum a fola facultate vitali pulftrica perlici, at ft vlterius ad aliaofficia, prater nature inftitutum, celebranda, facultas exciterur, pulfus naturalem nonferuabita?quaIitarem j fed insequalitatem neceftaridconfequetur. Cor ergo dmerfts, ijfque contranjs ,affeftum intemperiebus, pulfus condcabit valde in«B- quales. Nam eiosqua?dam partes calore prater naturam aftdfte, dilatacionem ftue diaftolen magnam, fimul atqj celerem , & forte crebram, refngerandi gratia,expoftulat; frigidiores eiufdem Cor- dis partes oppoiicos pulfus,paruuni,tardum ,& rarunucquirunc. Facultas irritatau hmVfficit pulfum»Ctt Facultas diflrattos Jus. DE PVLSIBVS* 759 Similiter fi Cordisquardam parteshumoribusfupcrfluis fucrint re- ferrce^alia? cxaduerfo ccmtradionem appetunr* partes vacua? 3 rardam , Non mirum ergo, fi in his aoguftijs facul- tas pulhfica ad oppodra munia eftic it puifationes. Sed didrsdiofacultatis pul/ifica? 3 vcluti eiufdem irritatio ad gra* uamen primo loco pofitum rcnocari poflunr. Pulfum in«equakni?feu potius ctubatum3ab Amore5animi paf- fione, fieri, colligunr quidam ,etd nulius detur pulfus amoris 3 le- ReGaleno comment, i. Prognoft. textu 8. Narrattamen ipfe Jibro de Prarcognit, ad Pofihum.cap. 5. & d.quemadmodum expulfu agncuit lufti vxorem adamaffe Pyladem Saltatorcm, quod pul- fum rela fubfulcaflc deprehendiffet, dum vnusexeiuA dem Galeni fequacibus retuliffet Pyladem hiftrionem eodiefal- tafle: cum tamen pulfum obferuauerat quictum 3dumdiftinCcis dicbus coram ilia relatum dfet Morphum ex hiftrionibus vnunu.a faltade. & certium hiftrionem hmilirer, Sed conijcio Galenum ex fuo cum anciiia didte mulieris aJJoquio3aiiquidde amoreexpifca- tum fuiffc. Deniqi fequutus eftErafiftrati ex pulfudiuinationem, H ic enim,dum pujfurnSeleucijfilij Antiochi Regis eum fubfulrare, & tui bari deprehendebat3 queries accedebat Scra- tonice 3 Seleuci nouerca: dum autem ha?crecederet, pulfum humi- liorem inueniebat, Hinc Selcucumdeperijfle Scratonicenagno- uitErafiftratus j &e vdtigio Regi arcanum detexit. Rex3vtrem audiuit 3 filiopermihrfuamcumStratonice explerelibidinem 3 vt inde falutem repeteret integram. Inftrumenrum non debite difpofitum jinxqualitatem > vedixi- mus jfrcquent.RImeexcitat, Caufasina?qualjtatisabartcri£ vitio natas dare in fuperionbus expofuit Galenus, A«/ywt, ueritCale. ms tn x°'c U[ S elcuci yulfus amo. nh qua ra* tione ab Erafiftrato cognitus• Caufae vnius Pulsus inaequalis. DECaufts inajqualitatis colk&iiia? primo loco niam ab vniuerfalioribus 5 ranquam magis notis, inchoan- durnj modo verd de Caufts insqualitatis in vnica pul/atione5nobis agendum eft* Pulfus,fiue arterife motus > vt in fuperionbus expo- Aiimus, & docetadhue Galenus hb.a.de Cauf. Pulbcap. 4. tripli- citerinaqualis rcdditur > & inde tresemcrgunt differentia:: Inter- des yuiflu- inaqualis ar^J:fr ;^w 76o LIBER TERTIVS Intermit- ■ tens : Im- par cifdtus: Recipro- crthfiue bis feriens. pellaturq’nndoque, &indeintermitrens pulfus: Vcl perpetuus fiueconciauuseft pulfus,fed ina?qualis& difpar eft matus; & inde pulfusimparcitacas; Vel fitmotus repctiti:o;& inJc rcciprocus,vcI, vcalij loquuncur, dicrorus,(iue bis feriens. Infinuat citato adhuc capite Gilenus douem difterentiaspulsus intermiccentis, qui ideo dicitur,qudd motum diftenfionis inrerfecec accedcns quies. Sequenci ordincdi&as noaemdhfcrenths recenfet: Celer celer pulfus j ideft ,quandoque prima pars diftenfionis celen’s eft; ciii fucceditaliquantuJa quics:certio loco mot us anrea interpellatus rcpetitur,&cumceIeritateabfoluitur: Et ita quaelibec differentia in tres partes diuiditur: Alice ergo ado funr, celer tardusiccler mode- ratus; tardus tardus*, tardus celer ; tardus moderatus. Moderarus moderatus: moderatusceler: modcratustardus. Galenus prim# vc fequitur;Cum cclcrirer primum con- citata arteria, deinde parua interpofita quiete, rdiduum denique addat diftenfioni tarde cnota. Hocenim accidir,ciim vfus vrgeat, & facultas , quantum in eaeft, obfequatur, fed aut ab vicio inter- rumpatur inftrumentorum, autab humorum infigniabundantia, &c. Docct luc Galenus, vfum vrgere, dum celer eft vfus in princi- ple, & fine: quiaceleritas vfui familiaris eft:& vfui rune vrgenti ob- fequium pra:ftar facultas, in quantum poceft. Ac verd, quia facul- tatiobftatcopiahumorum,autarteriarum oppreftio, aut obftru- dio 5 tr.otum vnico impetu abfoluere nequit eadem facultas: proin- de in medio motu fubfiftere ,& veluri refpirare cogitur; & fie qua> dam veluti fugax quiespercipicur a tadu: mox tamcn, vrgente vfu, morus refiduum cum velocitate correfpondente prima? partis pul- sus velocitati ,perficitur, Cdcriras prim# partis diftenfionis, & ccleritas vltima? ,ctfiincercedatquies, &magnatn copiam humo- rum denotent, prana? non funr,quod facukatis robur indicent;quo- ties camen prima pars diftenfionis celeris eft, & vltima , quie- tem lubfeqiutur, tarda, resign non arque in tuco funr. Peftimum veroexitum pramunciac pulfus, qui ante, & poft quietem tardus eft: Periculi ambiguitatem , fine medium ft arum inter ceierem , Sc tardumpulfum, indicat pulfus mediocris, iiue medius inter tar- dum&cclerem: vt teftatur Galenus citato cap, 4, lib, a.dcCauf. Pulfuum: Omnium, mquic ,harum noucmdificrentiarum ,aqua- cunqj caufa proficiicamtir, qua?eft vtroqj motu cardo, dcccrrima^ N ouem differentia it. term it- tcntis pul* (us. in' terrmtten- tis pul fas. Trognofis ex inter- mittente pn iff. DE PVLSIBVS, 76i eft: Commodiflima, cuius celer eft vterqi motus. Media, in vterq; moderatus. lam ali£, quo? intcrcedunc inter mediam ,& ex- tremam vtramque , proportione • Quin ctiam tempus hoc quietis (dirimentis diftcnftoncm in duas partes) quo fit in quaqj noueitu* harumduTcrenciarum longius, hoc eft deterius; ediuerfodiutur- nius motuum tempus meliorem dcclarat ftatum. Pra:terea vtriufq; diftenfionis magnitude, optima; contra ,peffimaeftparuitas. Si- militer vehementia optima, remiflio peflima, Quod ft omnia, qua: commemorauioms,mala,in vno pulfu conueniant,hic(.i«taIis pul- fus) illorum fcilicet peftimus eric: contra, ft omnia commoda, opti- mus. IIIeenim,ftcopiahumorumfic ,qu£facuItatemoneret, val- dededaratfuperatam nacuramelTe: ftoppiJatioarteriarum, cum prsecipuarum efteharum, nec remotarum logea principio (Cordc), cumhancoppilationcm indicatinftgnccnefte; Si comprelfio ftc , & conftri&io, innuic artcriarum locum occupatum pene omnem. Ac verocommodiflimus inter illos, cuius, inquam, vterque eft motus celer,raagnus,vchemens,ac quietis breue tempus,cum faculcatem denunciabit fupetiorem abundantia humorum efte, turn oppilatio- nes, & comprefliones artcriarum, vcl paruas, vel non in nobiliori- bus partibus, vel procul d principio. Galenus caufas pulsus intermittentis in vnica pulfatio- ne,& vnica fimul arteri# parte propofuit;& prater caufas,Progno. fim ex tali pulfu emergentem , Incequalicatis quidem fingularis cauftefunt easdemeum caufisincBqualitatis colle&iua? (vt ex cap. 4. Iib.2.de Cauf.Pulf.colJigitarJjaggrauatio nimirum artcriarum ,& facultatisjarteriaru n obftru&io,oppreflioj inxqualis Cordis,velu- ti artcriarum,intemperies. Casicium obferuandura fedulo, ina?qua- litatem in vnica pulfatione plus periculi minari, quam inccquallta- tem inoluribuspulfationibus ,tefteGal. Jib.a.de Pra?fag.expulf. cap. 4.vbi iaquit; Igitur deinarqualibus puiftbus hoc in communi omnibus feiendum eft, quod in fecundo Jibro de PuJf. cauf.olten- dim u s, ex oppilarionibuseos,autc6preftionibus inftrumentorum, authumomm abundantia, ad facultatem quidem coilata, aucex Cordis ina?quali intemperieconftare; incommodiortmporrdcffe vnius pulsus in£quaJjratem,ea qua?in aceruoftuecolledionecon- ftftir. Hanc dodrinam docuit Gal.Iib.2. de Cauf. Pulf. & ratione fulcus y quia in#quaJirasfa&a in vnica pulfatione, cum tarn breui Celer celer differetias bonus. f*ur* qualitatis In a quali' , tas mini pulfattorns pertculo- for ejl in A* qualitnte flurium. 7 6l LIBER TERTIVS tepore eft tad mukopotentioricaufa fieri, quam inaqualiratem coJk3pergendumeft. Hos dixi- tnus non pofte effe, nift vibratifint: Quamobrem eorum caufas nul- la ratione exadteinuenias prius, quam vibrati caufas accurate per- fpexeris. Fitautemhic , vbi valida lit frcultas 5inftrufr.entum du- rum , vrgeatq; vfus; quorum certe vnum ft abftt, non ftet vibratus pulfustquacnim confticuir eiusgcnerationem ,eft violenta diften- fto dura? arteria: nam, nift ambo bac fint coniundh , non vibretur, & vndequaqiconcutiatur. Quod ft arteria indurata fit fola,necco- gatur diftendere earn plurimum faculcas, nulla erit plane vibracio, fed hoctantum, durus, quem vocant, pulfus. Sin plurimum diiaca* rearteriasfacultasftudeat, ilia? autem moderata moJJitudinecon- fcquantur, magnustunc enr, non vibratus , minimeqj durus .Qua- rc, ft ftet, vt vibratus fit, plane diftendere amplius eas, quam pof- ftnt, faculias molietur, Atqui, nift ab vfu vrgeatur, & compellatur, vioientam faculcas adtionem nunquam obeat* Redie ergo robufta facultate diximus opus efte3 induratis arterijs, atqs vrgentevfu. He panic peft , ait; ReJinquitur igitur 3 vt vel vfu inerdeente, velin- ftrumentisrenitcntibus, vel vtrifqjcopulatis ,diftenfioin vibratis pulftbus non aftequatur vfum. Atque vfus, abundantiacaioris au- getur, vel txhaufto animali ipiritu. Contumacia inftrumenta Hunt per oppilationes, comprdfiones, & duntiem: atqj ha?c duritics exi- flic, ft inflammata ftnt, induruerint, deftccata refrigerata, con- tenta inftrumenta. Galenus, vt patet, tres propooit vibrati pulsus caufas 5 vfum-j adaudlum, facultatem validam ,&dura5 acconcranitentia inftru- mematquibus addipoteft ina?qualis Cordis inremperies, qua? qui- dem in vniuerfum triplex eft. Namqua?dam Cordis partes calida intemperie laborare poffunt,& a Use intemperie frigida, quarum ha: paruaraexpofeunt dilatationem*calidae mo magnam. Secundd, D E P V L S I B V S. 7*5 Bis ferics, fine recur- rens , fiuc dicrotus. Vibrati pulfus c AH- fa triplex. V[us vr~ gentis du- plex canfa» Caufa cur arteriA difficulter moueatur, V tbrati pulfus can* !*• T nplex tn&qualis inteperies Cordis, 766 LIBER THRTIVS iotempenes fola infeftate poteft Cor,aur vndcum materia . Itaq; poteft vna pars Cordis copiofis fnfcflari fuliginibus, altera nudd intemperiecalida * &fic parscalida dilatationcm , pars fuliginibus oncratacomprelTionem fiuc fyftolen maiorem, Tertia inaqualiras nafeitur excalida Cordis intemperie, & humoribus frigidis, inelus ventriculis contends, aut vice verfa, Vnde Cor incakfcit, fimulqi refrigeratur, velecontra refrigeratum Cor , calidis humoribusai- teratur. Hac fane inaqua liras ,pulfuscfficit inaqualesSyftemati- cos,& fingulares* Queries autemin Cordis ventriculis humores ftabulantur crafli, frigidique, neccfiario ora arteriarum cordi vici- ’ naobftruumur, & fortafiis ora arteriarum in cutem definentium, . Inaqualiras in artcrijs aque, ac in Corde,clucere poteft, vrex va- rijs Galeni lociscolhgere licet, &prafcrtim citato cap. 6. lib. 2,de Cauf. Pulf. vbi ait; Caterum inaqualiraspulfuum in diuerfisarte- riapartibuscomitatur proximo talem intempencm, quod, vbi hu- midior,fimul & calidior fit pars arteria, maior illic , citatiorqj fiat pulfus: vbi vcifrigidior, vcl durior, ibidem minor, & tardior. lam ctiam ad motum prius concitatur pars ilia prior , poftca orditur al- tera.- Quareex eo cum augebir fimul vibratos 5 turn erit finitima_-» caufa inaqualis in diuerfis partibus arteriarum mot us. Igitur pul- fus,, qui vocaturdicrotus(vt tandem aliquando ad bunc veniamus) ad hiinc modum fit: Vbi partes arteria, quam attingimus , durio- resfinr,frigidiorefquc, ita difficilius etjam(moueanturpartes virin-j que,quas nonattingimusiac deinde partem mediam praipfis ibl* diftenfioneconcitaram retrahunt intro, irerumqi fecum attollani? his, nccefie eft, feriatur ta&us. Eiu/cemodi pulfus dicrotus eft dun- taxat, non autem vibratus pcrfpicue • Alter, qui iuxta, & fans vi- bratos eft , & dicrotus, fit ad hunc modum. Vbi cum vibrations fublata arteria pars ca, qua ft la cute te&a eft,facile atcollatui: a ha autem vtrinque partes craflitudine, numeroqj onerentur corporum incumbentium, adeo vtne tnotus quidem carum tangentibusoc- currat: nccefie turn ex parte hac, qua aperta eft, cmni jam fublata, partes illas non manifeftas, qua vtrinq; adhuc /unc, attolli. Itaque mediam, qua delata iam dudum eft, de integro vna cum illis, qua vtrinquefunt,attolli,ita vtredeat, & cccurratitcrumforisiplam tangentibus. Proinde eum conftat dicrotum futurum , qunneo rantiim vincit vibratum, quod motusinaqualitatem in magnisob- Insqualis inteperies art ertar id squ'e ins- quale s> pro- creat pul- fus»ac ins- quails in- temperiei cordis. Vlcroti can fa. Vibratus I'ltmtl 3& dicrotus, Dicrotus in quo e\- adit vi- yr.ii wn. D E P VLSIBYS. 767 tincat partibus artery. Cum enim parsomnis,qua? digitisoccur- rit, mfi quarenus vibrarur, arqualitcr moueatur, ac partes cx vtroqj latere ab ilia differant,efficient dicrorus; vibratus,cuj nihilluppetit amplius, quam qudd vibranter, concuriui turqjpaulatim omnes partes , motus in tamtnagnis partibusdiuerfitatc, quam habeedi- crotus, vacat, Planum elt igiturex pia?dic>is, dicrotum interim ex magna interoperieoriundum effie ,paruaq; duritie artetia? in cum modummorar: interim cx ingenti duritie coniunfta cum quadam (itrbecilli) intemperie, vel crafficudine, velabundantiahumorum, &carnis, Qu i, prater ha?c, plura dedicroto pulfu cupit, legat Galenum lib. 2. de Pra'fagir.cx pulh cap. 8. Cerrum enim eft, vibratum pul- fumjdequo late Galenus in fuperioribus, ficuti & dicrotum3 in di- uetfis arteria? parubus fieri 5 etfi dicrorus in vna arteritf parte pra?ci- pue pcrcipiatur. Pra:ter caufas dicroei fupenus enumeratas, Gale- nus loco citato de Praffiag.cx Pulf. immediatam proponit, diften- fionem, fine dilatationem arteria? impeditam apropofitis caufis* qua? impedita dilatario redit ope facultatis ad inchoatum 5 fed tur- batum morum perfiaendiim. Et quamuisin vibrato pulfu facul- tarem validameffedixerit Galenus* certumtamen eft, & rationi confonum, dicrotum pulfum non ferrper a valida facultate fieri: nam queries a Cordis inarquali intemperie einfmedi pulfus nalci- tur, neceftario vitalis facukas fummepatitur, & labcfa&atur, Galenus Jib.a.deCaufis Puli.cap.7 caufasexhibet pulsus capri- lantis, aiers; Caprizanci vei6; quern vccant, hoc cum dicroto con- uenit,qudd bis pulfat; non conutnit caufa. Neqjenim cum inftru* men orum duntia, nccefte illi eft, ncccum imerriperie,vtconiun- gatur. Poftca docet ,caprizamem pulfum fieri, dum motusarce- tur, feu dum quies diftenfioncm interpeJJat 5 vcl ob humorum im- modicam copiam, velob oppi’anontnv, velcompreffionem inftru- menrorum. Prognofim ex hoc pulfu Galenus ibidem indicat,aiens, indicium facultatis validaeclfe, dum ab oppreffionefecolligit, Iibe- ratque 5 & alteram motus partem 5 qua? lecundurn quietem (id eft, qua?quietem interuenientem fequitur)eft, rcbufliorcmeffiejt3 tentans, quod noxam infert, deturbare. Si vei6 contrarium cue- niat, fecundam nimirum vltimamque diftenfionis partem pnma minoremeffe, male cum a?gro agicur. Dicroti caHf*• . iwmeduu.x caufa. Dicrotus nonfemper fvaitci‘Lj A e Caprifans yul(:isn n™ YICC C\\flTlO arteria .tntem~ tjCYtC VYO** [edit. Caprilan- tts puljus cauls,. Prognofis ex pulju eaprifante. 7 69 Capite g.fequenti vndoforum , & vermiculantiumpulfuum dif- ferentias, iimul&ciufasGalennsexponit. Hi etenim ina?quales pulfus plunbus arteria? parribus conueniunt, Sc in vnica diftenfio- ne depreheaduatur. Solacnim quantitate hosambosdiftare do- cet. Nam vndofus veromculante maioreft, ambo tamen fub vno generecollocantur, Caufa? generations horum pulfuum, font fa- culty's imbecillicas, vel copia humorum, vel fumma inftrumento- rum mollitudo • Arteria?quidem nimia humiditate imbuta? , fimul afacultace d»ftendi nequeunt,(icutinec,quociesmmis funt molles, Ca?tcrum vermiculans pulfus a facultace languida fit: vndofusab humorumcopia , &arreriarum mollicudine frequentius efficiturj etli quandoqueab imbelli facultace, vnd cum*alrerutra di&arum, aur ambabus fimul, procedar, Formicans pulfus a faculrateoritur 5eftqueommumpulfuum minimus, qui exfeper- niciem pramunciar. Poteft tamen hie fuperuenire abfque co, quod neceflarioearn pracedat vermiculans pulfus , auchunc vndofusj etfi comrarium aflerueric Auerroes lib.4. Colliget cap. 18. Hocta- mea commune habent, quod vna pars attend port aliam mouea- turj ita vt multa? intercedant quietes. Capite9. fequenti Pulfuum decurtatorum, fiue myurorum.*, caufamdocec effe imbecillicatem faculcatis: minuuntur enim ma- gis magifque motusarteriarum,qud harum partes a Cordc funt rc- naotiorcs, Subfequcnti cap, 1 o. innuentium, fiue dreumnuentium 3 fiu r.. * prominentium puiiuum caufasexponit Galenus. Proucnit eniou* quandoqj pulfus innuens ab inaquali arteriarum intemperie:Nam partes temperate arteri* facukati mouenti obediunc, intemperatae verd ncquaquam, Galenus verumtamen dido cap. aliam exponic caufam,quamanteaprodecurracisftatuitpulfibus,facu tatis vi- delicet imbecillitarem i maximeverd , quotiesvna cumtacuitate imbelli, extenuate lint partes carnofa, & alia, arreria corpus anv bientes; tunc enim pars artcria? nullo grauata onere manifette tno- uetur, eiufq,* motus ided elucefcit & emicat. Comparata enim hu* ius partis dilknfione (inquit Gaienus)alijs vtnnqj minoribus, de- curtacumin vrn‘lq;partibusmotumoftend t; Ided, partes arcerise prominences, Sc in fua dilknfione eleuata tadui occurrunt: partes verd arteria: vmnquedemcrfa, vix le tadui offerunt > quia veluti occultancur. LIBER TERTIVS Vndofit TlmhTsr jormican- tis PtilfM cci:i,x' V n doj us non jernpcr ab imbelh facidtate fit , ficuti formicariSi GT vcrmt- culans. Tulftmm rum caujUi e(i imbeilis facultas. minims' rauft. Capite ii,fequenti,caufas exponitGalenus inacqualitatis ex arteria? firu nata?. Ex Hippocrate lib. de articul. Comment, 5. tex. 100, docetjVterum, dorfifpinam,mufcuIos ipfos, &inteftina,di- ftorqueri*quotiespars aliquo tumore pmer naturam infcftatur. Parsenim quamisnimiuro repJeta,craffior He , breuiorquci iongicudmediminuta trahfc, veluti vi quadam ,vicinas ad fe par- tes : indeiftarum partium diftorfioqutfdamoritur. Hancobcau- fam Vtcrus furfum, aurad Jams, ligamentiseius, auc alijs vicinis partibus immodicercpletis, & ob repletionem humorum veluti contratfis, retrahitur,; aliquafimiliter parte inteftini tumefa&a, vi- cing partes eiufdem ad banc retrahuntur. Idem de SpinaJi medul- la ,&mufculis dicendum, InflammatioenimO'nquitGalenuscif, cap, 1 i.Iib.a.de PuIfib0fcirrhi,abfce/Tus3ac crudorum quorundam gentratiotubercuJorum , breuirer omnes pmer naturam tumores, vicinas partes ad fe attrahere valent. Pra?terea fqualida Ikcitas, frigufq} immodicum, quiddam fapiat in modum gelu , & conuulfi- ua intenfio; quorum alias aliudarteriasdiftorquet, Prater ca?&era diftorquere ina?qualis incemperiescenfendacft. Has omocs caufas in medium produxit Galenus, vt hiocconficerct, atfeftismufcuiis, alijfue vicinis pareibus, aliquo tumore prater naturam , fieri torfio- nem vicinarum partium, adedqj arteriarum ipiis coiligatarum. Sequent! cap. 12. Conuulfiui pulsus caufas explicat Galenas} qu# quidemroanifefte funr. Nam pulsus conuulfiui caufa? funt tenfiones attend ad vtrumque extremum, fiue ad vtramque arteria? partem, Sed quidam dubitabant, quomodo fieri pofict, vt in artc- ria conuulfio genercturjciim a Corde 3 & non a Cerebro, pcndeat, e.ulque fun&io fitpulfatio, Sc non voluntaries motus,mediantibus mufculiseditus, Huncfcrupulum auchorirateHipppcraris, lib.de Alimento, adimitGalenuslequenti ferie ; Confluxio vna (inquit Hippocr.} eft,confpiratio vna,omnia omnibus confentiunt, oatura communis: nam nifi hoc efiet,duoammaJiae/fet ,nec vnum, quif- quenoftrum. Nuncarterias magnis CorCercbro vinculumfo* cietatistranfmittit, Cerebrum nemos Cordis qu quanquam non-* magnifint3mandatumtamen ntionis(id eft motum voluncarium) pollunt perficere, Ad ha?c fingulis arrecijs fibra a nerujs dedu<5he ad lociecatem veniunt, per quas fefinunt mutuo in confenlum ve- nire 3 non moddattionum, fed aftc&uum eciam, Nec iam quic- D E P V L S I B V S. 7^9 yteri»in* teflint » & aliarum-* partii* eU- ftor/to a tumor e vi* cinarurru parttti, aut torundem mehrorum [ partiunu torfionem-i caufant. Pul fas fo- wl fiat canja. Partianu forports confi-ixto vna, ton~ Jpiratio v- nay O' c. ex Hippo era- teLib.dos Altmento. Dubio oc- camtar. 77° quam habet admirationis, fi, cum vniuerfum neruofum genus con- iunftum cum arterijsfit,fingul}qi eorum ramuli fibi mutuo immix- ti, principiaq; (vt didtum eft) inter fe coniundla fine, communis ap. pareat aftedhis. Pulfus tremuli caufam proponit Gaknus lib. 2. de Pra?fagir. ex pulficap, 12.aiensrQuando vero (vt in fecundolibro decauf. fym- ptomat.declarauimus) imbecilJitatem facultatis confequitur tre- mor,neceffarium eft ideo tremulum pulfum etiam languidu fimul, & paruum efic.Docct poftea Galenus,propter imbecilluacem facul- tatis cremulos motus tadum aufugere, idedque, vt cognofcantur, jnfignem diftenfionem efie neceftariam. Docet pmerea, a quibuf- dam imperitis pulfum tremulum cenferi vibratum i verum .quid in- terfit inter vibrationem, & tremorem, ipfe expofuit lib. 2. de caufi fymptom.ex quo loco facile eric diferepantiam pulsus tremuli a vi- brato haurirc. Paulo tamen poft ipfe docet, pulfus tremuli caufas efie, facultatis imbecillitatcm,artcriarum mollitiem,& habitus cor- poris gracilitatem ; cum tamen pulfus vibratus non ab imbelli om. nino facilitate, ncc ab arterict mollitie procedat. Ex fociecate ner* uorum,&arteriarum,quam egi egie Galenus ,depulfuconuu!fiuo agens,expofuit,facile vnufquifquepercipier,pul/us tremulos,£cque acconuulfiuos, admittendoseffe. Pulfuspalpitansnafcituranimiacopia flatuum, pulsus inftru- menta rcplentium; qui pulfus mali ominis eft,cum fit Cordis, & ar- teriarum ,affe(ftio prater naturam. Vndc Galenus lib.6. de PlacitisHippocratis, & Platonis, ait 5Motus Cordis, qui inpulfu fir, eft operatic, qui in palpitatiouibus,eft affedio. Pulfus ferrans, fiue ferratilis, nafeitur a facultare mulrum one- rata, a duro inftrumento, fiue dura arteria, & ab audo fimul vfmde quo Galenus Jib«4.de Cauf.pulf.cap.7.& 8. Pulfus ftrepens ab inanitione, fiue vacuitatc, Sc duritic aiteria- rum prouenir, VaJida tamen tunc eft facukas. Pulfushetum ve- rd,quod imminuta ipfaakicudo fiuquarmn certe vel altera redde- repulfum latum valear, aut imminuta aldtudo, aut latitudo audh? quia veto amba? coniundtefunt, hinc clara in ciufmodrafkdbbus, & ampla confpicitur latitude, Recte monuic Galenus, cutis rugas grauare ipfam arteriam: nam cutis cralfioi fir accedentibusrugis,quarum interftitia exiguis fo- ueis, aut fulcis fimilia, ipfis cucancis eifque cralfis excrememis, qua? vix refolui polfunt ,repientur: Vnde maius incrcfcit pondus cutis, arteria? incumbemis. 7 7* LIBER TERTIVS Pulfus in., ira non eft altuSi qua- do facultat eft debtlis. P * VmfusUti cAnftt. tfjdrop- fuT”e\juf(~ ejje altus. Xu** cutis arteriam-, gfauMit, DE P V L S I B V S. 77J Quicritice euacuati funt , graciliracis aliquid acquifiuifte viden- tur,quod pleraque vafod fuperfluiratibus fint libcrara; vndepartes omnes quodammodo in fc concidcntes 5curem non amplius cen- dunt j fed cam plurimurn rel.ixant i qua? ideo quodammodo rugo- fiorcfficitur. Ad ha?c, in ipfaeuacuationearreria magiscomprimi- tur,quam dilatarur, fuftolliturue: quare akitudinemmeritoamit- f it, & laritudinem in fuo motu acquirir, Quoties arteria immodicehumoribus imbuitur , vt inhydropi- cis fit, etiam grauior cfficitur j &ad fublationemineptior. Vnde in fe veilin’concidens, & in Jarcra adlabens, laciorem potius, quam akiorem dficic pujfum. Pulfusanguftus lato oppofitus, abimbecilli faculrarc,impoten- ce aiteriamciilarare,non raid fit.-loci ctiam anguftia anguftuin red* dit pulfum: velutiea,qua?arteriam vrrinquecomprimunt. Pulfus longusj qui per excel ientiam taJis dicitur, proprio nomi* nc tenuis & gracilis dicitur, quod in fiat tenuis fubriiifue fidis, aur fiii 5 arteria quatuor digitorum pulpas feriat. Huius pulsus caulas Galenus hac ferie proponir: Habitus corporis tenuis ( fiue gracilis) circumtenra, aliquantoquc ficcior cutis: proinde fi Jaxa , & crafia_j magnam partemmotus legit, tenuis contentaque prorsusomnem confcruat. Vnde liquet, con/pirare gracilitatein totius habitus oporterc, & duritiem cutis,ad h#c duritiem inftrumentorum, turn, imbccilliratem facukatis, non vltimam tamen, Nam facukas pror- sus Janguida arreriam fenfibiliter aitollere nequir. Breuis pulfus, longo oppofitus, fit, vbi in partequapiam parud, arteria foja cure muniatur, & partes ex vtroqi illius latere omnes in protundurn aflfatim demergantur: namqjpars ciusilla fublimis, qua? fubter cutern eft , apcrt£ omnern morum prodat, oportet$ pro. funda? contra, quod muka obieda fine corpora , occukentur. Hoc multis fpomcfuppediratjin morbofisafiedibus, fanepaucis, cum in fitu diftorqueatur ahquo modoarteria ,ac parua fit cius pars confpicua , reliqua? intro omnes in profundumdeprefia?fint. Eft vero& hie pulfus de iiiis qui breues per cxcelkntram dicuntur: nam proprium huius nomen eft crafius, & turgidus: quandoqui- dem , quifimpliciter breuis eft, vei ex corpulentia nakitur, vcl ex paruuate. Percurri iam omnes pene, qua? ina?qualitatern inducunt, caufas; quod, fi qua res parua pi*terita fit} facile inuenias ex corn- Pulfus hy- d'ropicorlt latus, Angufti pul jus cau- Jk. Puljus Ion* gus graci- lis proprie dicttur, Pulfm to- caujec. Longi pul- Jus caufa Breuis pul- jus idea cauja. Breuis pul. Jus per ex- cellent taw crajjus, O’ turgidus dicnur. 774 memoratis, Hiftenus Galenus, per fe clarus, Capite 14, fequenti 5 caufam proponkordinati 3 Sc fnordinati pulsus. Stacuk ergo caufam quamcunque , qua? ina?qualitatem in pul{ibuspant,c(Tcfirimrn,& fixim in ordirucis pulftbu.s: in pulfi- businordiaacis>non fixaru. Deniquc monetjordinem, &a?quali- catpin, cffe nature faaijliares. Vacfe infcrr, mmorcm die ofienfam, iquoties vnum corum 5 ordo fcilicet folus, aut fola a?qualitas ,tur- batur 3aut violatur: maiorem verb efti? often fam , quoties vcrumq; conrurbatur. Cum ergo ordo, Sc xqualkas, ambo in inordinacis conturbemar ,inordinati pulfusmali ominis aftlimandi. In ordi- natis verb,qui injequales funr, vnum diclorum concurrk , ina?qua- Iitas fcilicet, Squabs autem pulfus dfacultatisroboav'nftrumen- tisobedientibus, Sc moderate vfupendec, d concrarijs caufis: lacultatis nimirum jmbecillicate 5 artenjscootumaubus ad moturoj Sc vrgente vfu. Cap, j 5»& vltimo prakati f#pe libri a.deCauf. Pulfuum jtne- minit Galenus caufarum cnucati, aut alccrati rhythmi, Supponic cnim, quod lx pc monitum ell, allici per arteriarum diftenfionem aercam quadam fubftantiam in earundein arteriarum cauicaces, vc . diffktur Sc temperctur naciuus caior $ mediance verb earundem ar- terial um contradaonc 5 excrcmcnra excerni, & praefercim fuiigmes aduftorum humorum. Vnde infert, maiorem ceknoremque fieri ' diftenfionem > fiue diaftolen, fiue motum arteria? versus partes ex- ccrnas, quociefcunque diftenfionis dus mftats maiorem verb, cele** ■ riorcmque contradioncm ,fiue arteiia; motum ad incenora fieri, quando expulfionis vlus magis vrget. His pra?habkis,feicndum eft,in a’Catibus,)n quibus multi humo- res iniumuntur, diftenfionem parumpercederccontradioni; iru-* quibus veto pauciores humores inlumuntur 5quod in lenibusfir3 longein his maius die tempore difteniioms tempos: ideft, ab infantia ad muentucem vlque 5 quo toto tempore incre- mentum quifq; terme fulcipit, contradtiofiuc cpoiprcllio, fiue con,, ftndio arteriarum longiorcft, aut longion tempore eget, quam dk ftcnfiofiuc : exaducilo , in lembus concraCiionis tempus paulb breuiuseft tempore diftenfionis. Ratio eftjquia vfus contradionis in artatibus , qu£ iuuentutem antccedunt, paulbma- gis vrgec, quam vfus dikcationis :cuius«iam rci ratio eft > quia^ LIBER TERTIVS & in&qm. Us ca-ift. Cur nunc djftepfiQ arterU nunc con- train0 di~ {icnfioac. DE PVLSIBVS. plurcs infutriunturini]Iisa?tatibashumores,quarn in fcnedute;& vbi plurcs infumuntur humores, ibi pluresconficiuntur humores: vbi plures conficiuntur gencranturuehumores, ibi magna excre* mentorum copia accunuilatur; vbi copiofa accumulate excremen- ta , ibi neceftitas vrget euacuandi eadem excrementa . Cum ergo in tenerioribusatatibus mulcus humor necdfario confumatur, vc nutriatur, fimulqjcrefcatpucr, multi humores generari dcbentj adebqjcopiofaexcrementa , qua ad fui excretionem per varias vias naturam ftimulanr; vt fenfibiliter fieri percipimus in excretionibus, quafiunt per aluum,& vrina viasj&confimilem euacuationem ra* tio fieri fuadet per cutem,mediantibus arteriarum compreftionibus. Senes verb, cum non amplius crefcant , tanto fanguine non egent, quanto illi, qui crcfeunt: Quare ciim tot humores non confidant, confequenccr nec tot excrementa accumulate. Nee cnim appetitu tam acri,quopueri, fruuntur5poljentue fenes.Inhis ergo dilatatio arteriarum paulobreuioreritcontradione squanquam dilacario fi- mul &contradio arteriarum in adolefcentia,& pubertate,maiores, quam in fenibus, extent. In iuuenili arate, qua? calida eft, dilatatio contradione manifefte longior efte debet, quia refrigerandi, qudm euacuandi5necdficas vrgentioreft. Scd hac deRhythmis. 77? Varlus eft rhythmtts, i'ixta va~ rietatenhj ataturn. S E C T I O IV. De Caufis naturalibus Pulfum mutantibus. SVperius poliidtus fum, poftquam caufas differentiarum pul- sus exponercm, medaturum qutedam Capital Galeno lib.dc Pulfib.ad Tyrones fcripta,in quibus optimo ordinc peculiars can- fas mutaricnispuJfoum expofuitjineademq; Capita ipfe perampla edidit Commentaria Jibris 3,& Cauf pulfuum.Primo cninx-* Joco naturales caulas mutarionis puJfuum enarrat; fecundo caulas non naturales: tenio caufas prater naturam* Hac Sedio caufas na- turales compledetur , qua quidem eft Caput libri de Pulfib. ad Tyron.quod fequentiferiefcribitur; Quando mulris mcdispulfus variare poftunt(nequeenimcaufam prope vllam reperias, quiru*» hos immutet) vifum eft mihi trifatiam mutationis fummam dilfe- rentiam difttibuerc.,deinde feparatim de frngulis verba facere. Pri- tm igitur mutatio houmr naiuralis cftialtera non ilia quidem natu- Leuijjhna ornms can, fa \>ul[nrsLj mutat. 77 6 rails, ncc ramea iam prater naturamjtertiaeft prater naturam.Co- mitantur hx omnes, naturales differentia*: alij eniai a liter arteria natura mouctur,quas quidem tenere ante omnes debcc,qui cogno- fcerecupit, quade caufa , acquatenusmurari pulfus contigit; at proprium cuiufq; ad vnguem experiundo affequaris. Sane frequen- ter tangenda arteria eft, praefertim Integra fanitate atq* va- cui omnis vehementis motus, nec non ceteris in ftatibus. Vcrurn, quia omnes experientiaaffequi non eft (etenim multi iam Medicos ftepedefiderauerunt 3cum quibus fani nullum lubuerunt v 1 u $) optimum herdeeft etiam hie imperito amficcm. Pra?ftitc- ritautem,li (cientiam comparaueriteorum,quyin infant. Eft autem quajdam , vt fumrnatim dicam , communis V - rorum natura, alia mulierum. Etiam , qui calidiorc funt tempera- mento ,quique frigidiore, habenjc hi fuam vtriq; commuuem natu- ram • Ad li£C omnium communis natura eft gracilium, corpulen- torum item communis eft ,. Acrarum in (inguiiseft , quasmetno- raui ,communiracibus,quod nonafticnile multis lit. Proindeet- iam,qui probe commune tenet raro a vero aberret. Viri mulienbus pulfum fere habent longetummaiorem, turn vehementiorem, pauldtardiorem, fatifqucrariorem. Calidinaturaenultdhabentrnaiorem,celenorem, & crebrio- rem; vehementiorem non item multd. Graciliorcsmaiorem, rarioremq; muko; vehementiorem pau- 16. Atqj natura ftedifterunr. Porto pro yatibus hoc pafto immutantur. Infancis pulfus ere- berrimuseft, rariflimus fenis; omnes ,qui inter hos intercedunt, proporcionem feruant, prout, vel ad puerum, vel ad fenem pro- piiisaccedunt. Celerrimus item pueri, iuuenifque pulfus j fenis tardiflimus; rehquarura ataturn pulfus inter hos ambigunr . Ac fenex d puero longe magis tartrate, quam celeritate, diftar. In ve- hemently & magnitudinisdiffercnna maximus eft, vein pulfus iuuenum , minimus fenum , mcdius ,&paul6maior pulfus puerorum. Iam vehementiftimus iuuenum, Janguidiftimus fenum, medius eft inter hos puerorum pulfus • Accji pulfus in cecacibus fic habent.. Pro anni temporibns: medio Vere pulfus maximi funt, & vehe- mentiffmii; vt in temporibustcdei jtare,& atbnute moderaru Pari LIBER TERTIVS rij e qui- bus Me- ejicus pul- ttatu [am ignotorum, notitiaw-j ex'pifca- tur. Vtrorurru pulfus™*1' Cahdorum pulfus. Pulfus gractltum. Pulfus tatum. tvmporJn amn. DE PVLSIBVS. 777 modo, medio Autumno. Progrediens autem Ver nonnihil de ma- gnitudine, & vehemenria detrahit, fed auget cclerirarcm, atqi cre- bricatcmrtandemqj ineunte iama5ftate,languidi,parui,celercs,crc- brique Hunt, Autumni progreduscunfta imminuit, magnitude nem, vehementiam , celeritatecn , crebritatcm. Ita ineuntehyeme in paruitatem conuertuntur, & remidionem, & carditatem, Sc rari- tatem . Kefpondec autem initium Veris Hni Autumni; illius Hnis, initio huius. dBftatis item principium fuo, Sc principium hyemis fuofini, Proinde, qua pari fpaciod media dilate, Sc media hyeme in vtramque partem defle xerunt, fimiliter variant. Porro mediae cum media hyeme, partim dididet. Nam parui vtrobique, & languidi font, fed celeres , atqj crcbri tardi,rariquehycme;non perindetamen parui hyeme,fed -dSftate minus: ncc ita hyeme languid i , vtiEftate ,ca?terum minus hyeme. Ad hunc modum 3pro temporibus, pulfus variant. Pro Regionibus periods, vt pro temporibus. In vehementer ca- lidis, ficut media JEftate, In magnopere frigidis, vt media hyeme. In temperatis, ita , vt medio Vere; ad horum proportionem in ijs, qua? medium locum funt fortita?, Porro aeris nos circumdantisalij flatus, qui calidi funt 3caIidistemporibus; frigidi frigidis; medij medio Veri refpondent. Pragnantium maiores, crebriorcs,ceIeriorcs pulfus funt: prate- rea nihil mutantur. lam fomni etiam fint, fi quid aliud, naturales, qui & ipfi variant pulfus. Initio minores,Ianguidiores,tardiores,rariorefq,* reddunt, Poftea tarditatem pedetenrim augent, & raritatem , prafertim a ci- bo rat maiores funt &vehementiores. Tandem ad remidionem & paruitatem redcunt: tarditatem, Sc raritatem rctinenr, Qui expergifeuntur, e vedigio pulfus magnos, vehementes, ce- leres, crebros, Sc cum quadam vibratione habenr, qui mox medio- critatem aflequumur, Adfcititia habitudinescorporis perinde,vt naturales,irrmutant. Nam gracilis natura, Hquadratuseuaferit, huic, quitalis natura eft, adimilem pulfum habet. Sin autem quadratus , fatfus gracilis (it, adimilem gracilibus natura, Conftat verb, gracilitaris, Sc qua- draticorporis, citra faculratis immurationem ,a:ftimandam diffe- rentiam efle; icemqj in omnibus alijs; vt vnum id cantum , vbique. Iniitunu Veris fini Autumm refpondet, & Feris finis imtia A utumni, A e pul]us non funt itfLj parw,ficu- lt hyeme; nec hyeme acted Un- gm di > as A eff ate. pnlfus Re- gionum, Vrtgnan- m pulfus. P(tlfus varm r;j m fe- » tium. fulfus lH1'c*rl ports. 778 LIBER TERTIVS dequoin pra?fentidifputemus,nuuctur. Qua'diximusdeqnadra- tis,eadem etiam de corpulentis didta fuiffe eft putandumjnifi quod magis funtintenfa. Iam etiam temperamenra corporis adfeititia pulfus ea proper- tione mutant, qua nacuraliatemperamcnta. S E C T 1 O V. De Pulfuum mutations ex Caufa non natural!. Exerdtij futfm, HJEc Sedlio eft Caput lo.Jibride Pulfib. ad Tyron.quod fc- quenti feriehabctunNuncalias mutationes,qua caufasha- bent non nacuraks,rccenfcamus, Exercirationesprirno, qua; mo- derate funr, vehemences, magnos, cekres,crebros pulfus cfficiunr. Si mult# fjnt,& vires cxcedac laborantis,paruos,Ianguidos,cekres & crebros in fummo.Kimiucn immodic£,ade6,vt fgre iam fe poiJic mouere,& mukis interpofitis quictibus, aur nihil prorsus pofiit, fedexoluta? vires impensefint, pulfus mire paruos , &languidos, tardofque, & raros. Quod fi ad viriiim diiloiutionem per uenianr, pulfus creant illisproprios • Quales autem exciterpulfus facultas, qu« diffoluitur, dicemus pauld inkriiis. Balnea? calida?, dam fine moderate , pulfuscrcant msgnos , cc~ kres, crebros, & vehemences. Immodica? paruos, & languidos,ra- men adhuccekres, ac crebros. Quod fi hie relinquamur, paruos, knguidosj tardos, atq>raros. Balnea frigida? illied paruos,ac langoidiorcs, & tardos, rarof. que pulfus eftidunt:poftea,prouc id fit,quodinduxerunt, omni- no , vel torporem inducent, vel robur, Qua’ torporem intukrunt, & refrigerarunt,paruos,& languidiorcs, & rardos, rarofq* eriiciunr. Qu# cxcalfeccrunt, Sc robur conciliar unt, magnos,vehemences,ce- leritate, Sc crebritate moderatos. Gibus largus, vc etiam grauet facultatem,pulfus ina?quaks,atqi in ordinates concitar. Archigencs vulc ccJeriorcs magis, quam cre- briores, Modicus, magnos, vehemences, cekres, crebros. Parcior quam qui fan’s nutriac, non a?queac moderatus, cateium minus mutat,neque id diu. Vinum pulfus cetera, vt cibus, variat: hoc veto intereft , quod illico immutet, Sc citius muutro a vino profe&a recedat, quam il- Pulfus ex- cedentis e- xerctiij,fi- ne laboris, Pulfus tm- moeiici U- horis. Pulfus balnei ca- ll di. balneifri- gidt, Pulfus cc- piofi cibi. Pul jus pares ahti & medio- cris. ni ,(iue"k vine. DE PVLSIBVS. la j qua? a cibo: quod item celericatem ampliiis, & magnitudinem, quam vehcmentiam , & crebritatem augeat. Quanto enim vche- mentiusmoderatuscibus,conftantiufq3roburcondliat,tantum«* fere vinum extollit magnitudinem. Aqua minimam omnium ciborum , & potuum,mutationem in. duck, quamquam perinde, vt cibi, & hxc muter. Reliqua omnia, quatenus nutrire valent, vcl caleficere, vel re- frigerate , hatfenus arreriarum motum variant • Ad hunc modura pulfus ex cauds, qua? non naturales appellantur, mutantur. 779 Pulfut S E C T I O VI. De mutationc Pulfuum ex Caufa pester natu cam. HMc Sediio eft Caput 11. lib. de Puldb. ad Tyrones, in quo Galenus Pulfus quorundam morborum fatis aperte propo- nir. vSed quoniam inPraxi Medica morborum Signa dm propodtu- rus, pulfus eorundem, Deodantc ,nonomittam. Intcrcapulfum paffionum Anima?ex Galeno fequenti ferieaccipite: Irce aicus eft pulfus,magnus, vehemens, celer, &crebcr, Latitia? magnus, rarus, & tardus eft pulfus , at vehementia nihil difierr. Triftitia?, parous, languidus, tardus, & rarus eft. Timoris recentis Sc vehemcntis celer, & vibratos , Sc inordina- tus eft, ina?qualifque. Inueteiatus iam dmilern habet triftitia?, Ha?c omnia , d valde diuturna dnc, mulcumque vehementia, pulfus , vt diftbluta facultate ,confequuntur. Ecenim diifoluunt etiam facul- tatemha?c omnia, ftatim, dvalidadnt: diuturnitate , d nondnt validity. Mirandumeft, quodhic Galenas Animipafliones inter caufas prater naturam enumerauerit j cum dot de numero icrum non na- turalium. Sed id ideo for raids fecit Galenus, quod res non natu- rales indebir£,autincongruedifpodta? , in caufas migrent prater naturam j dcuti in naturaks ,& falubres , quoties dcbite difpod- tae funt. Pulfut irt- Pulfus ti- worn. Duhio 0£*> Currie, 7§o LIBER TERTIVS C A P V T . De modo tangendi Pulfum. HA&cnus Pulsus naturam, differentias, & diftercntiarum-*, fpecicrumuccaufas, patenter, &copiuseinucftigauimus; Ec qua? ad pulfum dignofcendum funt requifita, promifcue,& con- fcqucntcr inter iam relata, cxpofuimus j veluti prognofim ex pulfu eruendam, Adeo, vratrente Jcgenti qua? depulfibus huculqjcxa- rauimus ,meo faltem iudicio, luliiciant, Nunc ergo qua? ab a-gro* fanoue, & Medico obferuari debent, dumhic atteriam tra quando digitisarteria bcnecomprimitur; hoc modo dignofcimus> an pulfus fit durus, aut vehemens, aut magnus:hi etenim pulfus ta- arteria comprelfafe fufiollit,tadumqikrit, quodinalijs pulfibus vix fieri contingit* Tcrtius modus tangendi pulfum, eft medius inter geroinos iam ex- pofitos: quando fcilicet manus Medici nonforciterarteriam cora- primitjnecmolliterj&omninolaxe, autfufpense,fcd mediocri- tec,fiucmedioquodam modo, Hacmodicacompreflione potifii- mum dignofeuntur fanorum pulfus j quorum fane cognitionem_* nancifci debet Mcdicus, vel cos quotidie tangendo , yd faltem co- Conditio- nesex paf te Agn ob- (eruandA, T* rtpiex modus tarn Heds pulsu. gitando naturale(ncuiufquepulfum,ad quern a?grorum pulfum rc- £ta cogitationeconferer, & exaflam quemuis exalte obferuabir. Medicus adhuc3dum ad pulfum rangendum fe accingif,manum habeat temperaram, rnundam 3 mollemque 3trefqueapplicet digi- tosjiudieem, medium, & annularem; & quidem pulpaseorundem digitorum ad pulfum dignofeendum applicct>cotam veto manum, vt totiuscarpi calorem, aut frigus, ariditatem, aut madorem3 mol- litiem3autduriticm percipiat. Denuoaducrtat Medicus, ne ftatim in fuo ad a?grum accefTu pulfum taugat, quoniam a?gri animus in aduentu Medici quodam- modo commouerur, adeoq; pulfus. Licitum camen eft tunc Medi- co pulfum tangere3 dummodo, poft interpoftta colloquia,eundem iterum tangat: Et quidem tarn diu, quamdiu neceffum eft ad explo- rarionem arqualitatum 3 aut ina?qualitarum, tam in pluribus pulfa- lionibus3 qudm in ynica puJfarionc. Quocies veto diuciiis3 qudai pai eft5pulfum Medicus traftar 3a?ger ipfe, vel aftantium ali- quiSj in maJi euemus fufpicionem rapitur;imo3fi femi- na eft 3 quit a?g rotat 3 eaq$ Virgo, credunt aliqui, Medicum, mediante pulfu 3 Virginitatis ia« tfuram 3 autgrauiditatem, autamo- rem explorare. Sed hie huius Tertij Semeiotica? Libri de Pulfibus finis efto. DE PV L S I B V S. " Medici manui te~ per At a efto. Quando pulfns tan, gendus. 7 8i N H L L A N I (alias N IG E L L l) 6 GLACAN, TIRCONA LLENSIS H I B E R N I, S EM E 10 T I C A. LIBER QV ART VS, De Vrinis. C A P V T I. *De Necejfitate haim Dotfrin*. Ibroproxime fcriptode Ptfifibus, ftatim in Exoiv dio} necc^tatem cxpofuimus Do&rina? de PuKi- bus, & Vrinis. Ex excrcmentorum porroinfpe- lone interiorurn torpor is rcgiorum ftatum ,tam naruralem ,quamprater naturam,dignofcimus, &futurummorborumeuentum prefendmus, Vn* de ex fputo, pardumin thorace occlufarum—», bonam, mahmue diipofitionem expifcamurrexfircibus ,ventrL culi, & inteftinorum: ex Vrinis ,hepads, & venarum, vreterum, Sc vefica?. Sangaincadonem enim, qua? in hepate fit, fanguinifquein vafiscontenti perf'e&ionem , impcrfedionemque, nobis vrina demonftrat. Proinde Medids antiquitus confuetum erac, faeces infpicere, & vrinas , vr naturalis, Sc ihferioris venrris ftatum indc venarentur; quod teftatur andquifiirmis ille Comicus Arifiophancs, qui Medicos deridebat prifcos, quod faces,fine fier- cora 3 Sc vrinas attente infpicere folerenc, Hunc morem fequucus eft Hippocrates , &cum eo, quocquoc fuccefierunt,probaci Medici. Hinc inferre licet, do&rinamdc vrinis doftrina dePulfibusdignio* remefie, qudd doftrina de vrinis prius excogicara fuerit,quam do- ftrina de Pulfibus; quodque maiorem Medico certicudinem Sc no- ddam yrina, quam Pul/us ,adfcrat, Piinms lib.11. Natural. Hi* E xere~ menta va~ via varia- ru partisan datum pro, dunt. adrift op ha. nes vrina- rum me- rninit. DoElrintUf de vrinis prior eft dcUrina de fl ip. bus\ a* deoque di~ frier. D E V R I N I S. 7 83 Herophi- ius d di- jiipnlis de- ftrtus pro- pter cbjCti- ritatem dotinna de pul jib Hi. flor.cap.37. ait: Herophiius qui primus pulfuum notitiam fcriptis trad'dif, propter difficuJtatem reii difcipulis fuit defertus, Nifi fa- ne dodrinade pul/ibus fuiflet ardua , & nimiscbfcura ,eam non ita prstcerjjflc c Hippocrates, quin frequentiusexpulfu, tanquam ex 5 gno , prafen'tem rimaretur rrgrorum ftatum , veluti futurumeu- infqj morbi cuemumj vti teclffe vifus eft, excrementa naturalia,quam prater naiuram, variafqne adioncs, tanquam cer- taSigna, paflim infinaando, Humanum quidem cap cum effugere videtur, quod anteccdenri libro cum Galeno in medium produxi- mus, inxqualetn Cordis,autarteriarum intemperiem , imequakm efficercpolfumjcum vix, aut nunquam, Signis vJh's Medicus ,exa- die fa Item, venari vale at iftam Cordis , aurai teriarum inreperietu. Ad ha?c,pulfus adebinconftanseft , vt aJcuiflimi'scaufis alteretur, 6 modo optrumsapparcar, mox verbpeflimus & Jetbiferus; heuti in mox moricurisnon rardcomperi. At veto vrina certiusnobis rem indicat: quare fa?piflirne Galen us vrinam codanv, fcmper,vt bonum Signum, laudar; crudarn verb vrinam, tanquam malum Si- gnum, damnat. Ergo non dignirare modo, fedcerritudinc,cioClri- nude vrinisfpeculationem de puliibus excedir. No]Jem camen plurimorum errori adlrarere, qui in fola vrinam, tanquam in fpecuio, omnium djfpohtionum contineri exiftimant: ita vt ex vrina? infpeClione tutum fit pronun- ciarc ,an Muliergrauidafi:, neene; an Captis grauitate Jabofct acquis j an apoplexia ,aut caro,aut alio con/imiJi affedu: omnem namque affedum ex vrinarum infpedlione d gnofei llatuunt. Con- fuetudo tamen base ridicuia eft, cum omni careac fundaraento. Nam in morbis thoracis , exempli gratia ,fnuta potiJEmum infpi- cicnda docec Galenus* vrinas vetofecundarib,& ratione febriscan- rum . In alui fimiJiter afle&ibns faces infpkie&das moner, vrinas tamen non effe negiigendas, Scioquidem, Galenutn Jib.6.de Jocis affedis ,pus epulmonibus denuatum ,per vias vri- na? espurgatum fusffe, veluti alias thoracis, feu puJmonum porius, vomicamper fecedfum : ordinarie tamen recrementagibba?pams hepatis per vias vrina? expurgari docuic, aiens; Igicur cum vrina ex- purgantur gibba? hepatis partes, arque omnes, quotquoc hint his fuperiores: per aluum verb pars iecinoris refima, intdtina , ventri- cuJus; ben # Prater has alra qua?dam hunt purgationes, fed rarb, Vrina eft Sigmi mu!- to certius pulfu 3 tkrn ad di°no- [cendu/Ttsy an am pns- nojcednm, Soluf tushtpa- tis >&w- tem&ve- ftc*>exv- 784 vt cum thorax ,&puhno ,per aluum purgatur; qua? inffa tranfuerfum polity funt partes, per vrinas. Quorumcaufam ,cum nonnulli ignorent, neque id vnquamin argrot is acc id iffe viderint, quod a mukisvifumeft ,negant fieri pofle( quodabfcefta interim in pulmone orto pusexpurgari perrenes poflic; Ha?c verba in anti- quis CodicibusGra?cisnonhabentur; ficuti nec in cranslatione la- tina vereri, fed gloffema func, quod ab imperico feriptore porter incontextum Grleni poftcum eft). Nos verb pulmonis vomicam per vrinana,thoracis autem per inteftina, & aluum expurgari vidi- mus : quanquam in primis ex pulmone per renes tranfttus, nullam rcuera dubitationem excicarc debet; etenim vt d caua vena , ita ex magna quoq; arteria rami defeendunt ad renes ( intel- Jigit). Quoniam aurem Hrafiftratus putar,foJum fp/ricum in arterijs contineri, hsc qua;ftio eius fedatores non paruni vrgec: nobis verb nihil difficultatis afFert, vtpote intcJligentibus , quod la?uis arteria (arteriam venofam intelligit) pulmonis, quatum puris ex erupta vo- mica fufeipir, id in finiftrum Cordis finum deferre poccft , quod ja- de in magaam ipflus arteriam incidens,per renes cranftt in veficam. Hoptamcn non itacrebrb eucnire videtur; vtpote pureprius iiu** afperas arterias magna ex parte tranfumpro. Iraq; quam ob caufam pus in pulmone genitum ,cum vrinis (licet rarb) excernatur,iam di- dum eft. Id verb, quod per ventrem expellicur, aliam,& quidem_* raram (quadneorporumdifteftione apparet) habet caufam; quippe caua vena, mediante vafe quodam, ftelechia?* vocatap (id eft vena; quiearboriscaudici proportionerefpondet) videtur inteidumada- ptari, Proiodc nihil mirum, nequeimpoftibile eft,&ex partibus fe- pto cranfucrfo fuperioribus pus in ventrem defluere , & ex ijs, qus eidem fupponuntur,ipfum per renes in veficam peruenire: nam cor- porum raras conftitutiones, par eft, vt rara eciam accidentia fe- quantur» Docct hk Galenas, vomicam,hue abfcefltim pulmonum,& tho* racis, per vias vnn#quandoquecuacuari, alias per fece/Tum; quod fane rariftime contingit. Nam ordinarie, tuflj preeuate, per tra* cha?am arteriam, & rursus peros, non foliim fupeifluifates in pul. monibus, fed etiam in pleura, coIIeda?,rcijcmntur. Pus enim,& fu- perfiuitates in thorace coliedas per kcuem arteriam, hue arteriam venofam,ad Cordisliniftium vcmriculum,& illincad Aortam,fiuc LIBER QVARTVS Pus in tho- racis cans* tate geni- tum, per vias vei- ns., & per feceffunu expurgari abjeraatiit Gaienus. D E V R I N I S. magnain artenam, deinccps per arterias emu Jgcmes, ad renes, & d renibus in veficam traijei pcriculofilfimum cftjquod pun's &putrefa&ionem Cor vix fuftinerepofTec: Spiricus quippe vitalis iq Cordis finiftro ventriculo, tanqudm in propria fug generatio- nis otficina, conclufus, & in magnam arteriam rursus effufus/pro- culdubio coinquinaretur, & vix ideo diu fubfifterct homo. Vnde pus per hanc viam e pulmonibus, alijfue partibus traijei, miracu- km quoddam nature , a Galeno, vr referc, vifum , cenferi debet; veluti ctiam pus per feccfium euacuari, aliud velud gftimandum eft: cum nulla pateat via, per quame pulmonibus in inteftina pus transferri poftec, prater venam arteriofam in pulmo- num corpus diffufam, Scdper hanc impoftibile videtur quidpiam ad inferiors tranarc: quia, vt in noftrg PhyfioJogig hbro 5. contra Cremoninum docuimus, nihiJ c ventriculo dextro Cordis in ve- nam cauam remeare pofic 5 propter valuulas e latere vena; caua; in- tends in dextrum cordisfinum tendentes, Fuchfiusenim in Com- mentary fupracitatum Caput, docet,e pulmonibus per venatiu* arteriofam in dextrum Cordis ventriculum pus iiliusferri,&il]inc rursus in venam cauam , &perquandam venamd vena caua pro- ten/am ,& aptatamStelcchia’te, id eft caudidfiuc trunco vena; porta; (alij per inteJJigunt mefenrerium 3 & non vense porta; caudiccm)j& ex vena porta fine vlio labore in inteftina traij- ei • Orterum ipfe Galenus raro huiufeemodi euacuationem fieri docets nee mirum, ciimranlfimc inueniatur vena protenfadvena caua ad caudiccm vena? porta; 9 autmefenterium, Qiiotiestamen inaliquohomine a primaconiormat/one call's venaextaret, cre- diint nonnulli tunc non modo thoracis 5 fed ipfius ventriculi, lie- nis 5&cauitatis hepatis rccrcmcnra per vrinas , ctfi contra confue- tudinem, euacuari, Idcd cnim dixit Galenus, raro partes Septum rranfuerfum collocatas per vrinas expurgari, Dcmodo autem didis partibus loquutus eft, non degibba hepatis am derenibus,& veficajqua; paites, fine vlia controuerfia,per vri- nas expurgintur. Ha;c difcuterc volui, vc, quod prius infinuauciam , verum die oftenderem; Vrinas nimirum nobis cantum oftcndcrc hepatis, ve- narum,arteriarum,renum,vreteriimj& vefica?ftatum; hepatis qui- deai, quoniam in eo vrina generator; Vcnarum, quia ha; ex hepate 78 5 Hern ant ex hac ( a. 1 leni doEiri. na non re- tie infert in fAngui- ne circu- lation enL» fieri, quia euacuatio ptiris per feceffun-L* fieri ne~ quitiCX co- de m Gale* no, nifi in quibufdam corporibus in quibus noua vena i aoana ad porta pro- tendttur. pentricn- c****** hepatts ra- roper vri~ nasfe exo~ mra>ltm prr- ’ yaniumefi s^mm' LIBER QVARTVS 7*6 emergunt, & in cafdem, tanquam in promptuarium,mafia fangui- naria, cum reJiquis fuis annexis , ftue fequelis , vduti effunditut: Renum,quia ab hisailiciturvrin«c materia,in ijfdemqjtamdiu fta- bulatur, quamdiu cius feparatio d fanguinc, fuo comite, perficitur. Rursus,poftqudtnaportionefanguinis,vnacum eain renes dela« ti, fcparata eft, per vreteres ad veftcam, eius rcceptacultun,in quo aliquandiu referuatur, tranfttum facie. Libro 4. de Sanitate ruen. da cap. 4. cxprcfsemonct Gaknus, vrinam efieSignum eorunL_* tantiim ,qu# funt in vafis: Nomine vaforum non foliim venas in anguftiori ftgnificato intcJligit, fed in Iatiori,quatcnus vena,pra- ter venascommunitcr didlas, artcrfas comp ehendit: quo in fenfu Hippocrates, AriftotcJcs, alijq; Antiqui,quandoqi loquebantut. Gaknus vero cxprefsc hb. i. dc Sanit.tuen. cap. 12. Vrinam ve- narum, & aitcriarum cxcrementunufie refer t, aiens: Quod autem in venis , & arterijs, cxcrcmenrum acauatur, ciufmodi plane eft, quale in ladle concrcto fcium. N ftenim pars materia: vrin£cx ar- terjs, imb ipfo Corde , per cmulgcntcs aitcrias ad renes denuare- tur, vrina no cfict vnum ex prarcipuis Signis humor ahum febriumi cuius tamcn contrarium Medici pieriq; docent ,qui mngnacum.,* obkiuantia vnnasfebrium humoralium infpiccre , & expendere accuratiftime confucuerunc 5 vtindc vencr cur non fangumis tan- turn vcnalis, fed ctiam aicerialis perfedlioncm, auc impcrfedlio- nem. Hanc dodlrinacn conftrmat G ilenus lib-1. dc Criftb. cap.7, aiens :Nunc veto hoc tantiim oftendift’c fufficiat, quod codlionis, qua in fpirandi inftrumentis fit; fpuca: cius vero, quo:in venis, vri- nas; illius autem , quaj in ventre, alui excrementa , Sigrta ftatuere oportet. He quod in febnbus omn bus (quoniam venofigeneris funt paftioncs, nam Sc arrerias in hoegenere comprchendimus) ad vrinas prtccipue attendereoportet: in ijs autem,qui laterali morbo 2lliciiintur,primiimquidemfputamina,fccundo loco vrinas,quo- niam is morbus omnino cum febribus iungicur. In paflionibus autem ventris,ft fine iebre fuerint, fola alui excrementa infpiccre oportet: Si autem cumfebre,etiam vrinas. Quod ft placeret alicui ex modo citato Galeni contcxtu, cap.i 2* lib. (• dc Sanir.tucn.inferri pofie, vrinam efie vaforum, & non he- patis, cxcrementum , Refponfum in promptu eft, excodem Gale- no, cit, cap. x a* lib. x, dc Sanit.tuen. vbiexprefse vrinaro* hepatis, Vrinave- nAmw, & artertaru excremen- tum. Jr febri- bus humo' ral btscur vri'- <& uili~ •tenter in- jpiciendA. Jnmorbo laterali, wfpic/td*. Ohidliom 1 misfit, vcnarum,& arteriarum cxcrcmentum appellat, hac ferie: Quare ad ilium hominempotus, qui optimo eft habitu, reuerfi repetamus ea, qua? inter initia demonftrauimus, nempequddcomcfte , b-be- reque nobis necefteeft,propterea, quod e corpore noftro aliqm'd femper defluit; Cum vero edendum nobis, bibendumq; fir, necefte rursuscft,excrcmcntorum excernendorumcuram ,rationemq;ha- beri. Horum vero cum varia? fint fpecies, alia* corum, qua? in ven- triculo perficiuntur* alia? corum, quit in iccinore, arterijs,& venis: alia?cius > quod per fingula membra diftribuitur, alimenti, fane cuiufqj fuam efle vacuationem oportet Eccc quemadmodum con* fitetur, vrinam efife hepatis excrementum, vaforum tamen, quate- nus in ijfdem eadem vrina coaceruatur, eodem ferrac modo, quo prima? codionis , in ventriculo celebrate , excrementa, dicun- tur feces, tameefi inteftinorum cxcremcnta dicantur, quatenus in ijs randem ab vtili fnbftantia fegregantur, & exa&ioremfe- cum formam fufeipiunt. Libro enim 4,citato de Sanit. tuen. cap. 4 Galenus fatis ccflacur , vrinam nobis indicate ftatum fangui-- nis in venis contenti, dum in principio capitis inquit: De ij vc ro, qua? intra venas hint, cxcrcmentls, nullum plane, nec manife- ftum,nec euidens fignum h ahem us, proper folam vrinam. Ibi enim de curationclaftitudinis vlcerofeagens, doccc, ante omnia confi- dcrandum efle, num in folidis tantum partibus, an intra venarum finus, malus fuccus contineatur. Ec poft hare, illam iam tranferi- pram de vrinis fentenriam feripfit. Circa vero medium capitis fe- quentiadevirtute indicandi Vrin«e protulic: Confiderandum ad hffc eft 5 non foliirn de vrince multitudinc, & qualitate, fed etiam de fudoris qualitate. Et paucis incerpofitis, ait; Ac fudor quidem, fuccorum, qui in vniuerfocorporc abundant, nota eft : vrina eo rum tantum, qui vafis contincntur. Ec paucis incerpofitis, inquit; yEftimare vrina? tu confiftentiamjtum colorem oportebir. Sed nec qua? in ea pendent, autfidunt, prscermictcreconuenicr, led omnia perpeadcfc.Cuiufmodi enim fanguis fir,qui vafis con- tinetur,ea planeoftendunr quando ,fi is bilioiusfir, forum quoq* eiusbiliofum efie ncceflc eft,idqj pro vtriufuis bilis rationc. Simi- limodopituitofum, fiis fir picuicofus. Ergo,vbicrudusis plane eft,vtiq; tenuis, aquofaqj vrina cernirur,nihil,nec quod fideat,ncc quod pendeac, in k haben*. At, vbi is concodus cft;ha?c in vrina D E VRINIS. 787 Excre* yarUfa- cits. v vents in- dicat, Sudor nota, /« vrina> Sanguinis gnum. 7S8 apparent, atquc etiam nubeculaqua:damdefupcrtenuesfuper- ftantjVelutl quod in fummo ladecolligitur dicitur) &quod in fummo refrigerati iufculi concrcuit. Quodfiturbida ’ fit,quaJis vetcrinorum (iumcntorum) vificur ,crudis vocatis hu- moribus rcfertas venas indicat, nontamen ceftdre naturam, fed cos valenterconcoqucrc . Si veroedetis feparatio craft] a liquido in ea quod fubfiditjalbum, la:ue, & a:qu2le,iamiani fuperaturam cos omnes naturam indicat. Sin cum cmingitur5pu- ra fir, protinus ver6furbetur,ram crudi fucci concoftionem aggre- ‘ di naturam doccr. At, fi inccrpofitp tempore turbetur> non proti- . nusj fed port aggrefTuram infiouat. Vcibm omnium,qua? turban- • tur, vrinarumgeneralis noca eflo ipfiuscrafti a liquidiorcfcpara- tio, autproperc, aut cacdcfalb, automnino nulla. Ergo, fi pro- tends fiat,& quod fubfidir^fir album, Ja?ue,&a’quaJc5 fuperiorem . longe naturam fuccis , quos ccncoquic, oftendit. Sin bonum fit quod fubfidir, fed qued pc ft longius interpofitum tempus colli- gatur,ctiam naturam temporis fpatio fuperaturam fuccos nunciat. Si veio, vd omnino nulla fepantio ,vcl jd,quod fubfidic, malum fit, imbccillitas natura? fignificarur, egctqjopeaJiqua adfuccos percoquendos. Sicvti veto vrina iuccorum,qui in vafis funt,qua- Jitarem prodir; ica fudor, aliaquc, qua? per vniuerfum rnimalis ha- bitum apparent,cos, qui illic funt, affedlusdemonftrant. Quippc jfuperantibus in co calidisfuccis, infolitocalorisfenfu vrgetur:fri- goris vero,cum frigidi dominaptur, &c. Ex dieftisj alijTq; Galeni contcxtibus , quos in huiusl bri decur- fu in medium referam , liquidoconftat ,vrinas nobisdemonftrare iecoris,& vaforum affedtus,ncc non Prognofim d Medico pronun* ciandam. Hincnon modo ncceflitas,fed infuper vtilicasdodiina? de Vriniscolligitur• Quodaurcm Vrina.* Renum, & Clus,horumeuentus nobis indicenc, apertiftimum eft; vtvidere licet apud Hippocratem in Aphorifmis,&Galenum varijs in Jocis. Quoad ordinemin hoclibroobfcruandum,iserit.Prjm6 vrina: naturam,cfkntiamue inueftigabo: Rursus eius diflferentias: Tertio differentiarum caufas: Quarto Prognofim cx vrinisinferendam. Etomnia iuxta Hippocratis, & Gakni placita , qui quanquam ex- prcfsehanc dedrinam vnica ferie n6examinauerint,multistamen in locis pra?clara de vrina, tanquam Signo;quo mediantc, Hepatis, liber qvartvs VrituLj t mdi- ut. VrwA pu- n, r& po~ ficaturba- ta quid m- EX DYinii var a Si- £>Ui‘ Or do oh• j cruandus tn hoc -j. hbro. & Vaforum , Renum , & Vertex ftatum dignofeimus 3 ftmnumque plurimorum affeftuum exitum prarfentimus, pronunciant. Scio quidem, libellum extarede Vrinis, quiGaleno tribuicur, quod ipfefaftusfucrit Commentary i.inlib.Hippocratisde Humorib. fc librum de Vrinis feripfiffe. Verofimikcamen eft, librum ilium aGaleno infinuatum , remporum iniuriadeperijfle, &extantem de Vrinis TraClarumnon efteGalen;, fcdAenj, auc altcrius Ab breuiatoris do&riox Galeni: quiadodrrina iftiuslibclli, Gakni Maieftate indignaeftj cumexadbus alibi fparfim in fuisoperibus de vrinis egerit idcmGaknus, quam inextame libello de vrinis agtur. Ipfe enim Comment. 2. Pi ognoft.tex. 30, docet,fc libro dc Cribb.(bb. neenpe i.cap.i2.) integrede vrina natura,& dif- ferentijs egifte. Libro 1. dc different, febr.cap.6. idem ipfereferr. Vndc mferendum , librum prafatum de vrinis non efteGakno tcnaciter adkribendum,etii doftr.nu in co fcripta.profcriptioncm, neccontemprum omnino mereatur. Sane Aquarius vnicoTra- de vrinis, quam quifpiam, pknius egit. D E VRINIS. 780 Lihellus vents de vrinis Ca- lent 3 tem- yoru iniu- ria yerdi- tus. Lihellus de vrinis ext am»no eft Galenic fed alien- ius alte- rins. c A

& ex vefica, liquid in ea eft alien;, extra corpus. Quidquid enim fupcruacanei in his omnibus partibus eft, fecumdeducit vrina extra corpus per vcftca?coJJum jcodemfernkmodo^uo/uppofttus, hue iniedtus Clyfter,feces3mucum,reliquafq;fbrdcs in /no rursiisper podicem exitu,inteftinaabluendo jconducir. Vndeabltalis vulgari idio- mate Clyfter , non modb Seruitiak , fed vocabulofan'scongruo, Jauatiuo,nuncupatur, alauando nimirum inteftina. Serofaergo, & fluida ilia fubftantia in iecore genita,ipfam hepatis gibbofam-* partem >& alias omnes, ad collum vfq,- veficasconfticutas, in fuo Vrinavn- deditta. Clyftercur 7 9Q LIBER QVARTVS itinere partes a fordibus liberate confucuic. Vnde Galenus prater id, quod ex lib.6. de locis a fifed:, fuperius citauimus, l.b. z 3. Meth. cap. 15.aitj Namficutiecinoris cauumper aluum purgatur, ceu paulo fupra dixiraus , lie gibba eius per ea qua? modice vrinas mo- uent,cuius generis eft Apium. Procedence autem tempore (Phleg- mones fcilicct,dequo didoiam cap.ioquitur) vbi Phlegmone iam concoquirur,ctiam valentioribus vti licet Alfaro, & Ccltica Nar- do, & Phu quod vocant, & Pecrofelino, & Smyrnio , & Mco; licut etiam per ventrem vacuate, li cauum afficitur, Cnico (id eft Semi* nc Carthami) cibis admixto , & Vrtica , & Mcrcuriali, & Epitby- mo, &Fil:cula (id eft Polypodio}: omnibus praterca, qua? modice aluum deijeiunt. H«c medicamenca ex aqua , vel cx ptiftana exhi- benda efte docet Galenus. Ego namque,inquit, etiam Filicula? all. quid in ptiftana tliquando incoxi,& nigri Vcratri corticem, Etiam clyftere vacuare cosconueniet, inter initia, vel Tale >velnitro, vel aphronitro aqua? mulfa? admixto, contcntis: &c. Hie diligenter obferuandaeft Galeni dodrina ,apcrientibusni- mirum, & dctergentibusvtendura,dum phlegmone , aut feirrho anguftantur hepatis vafij; imo in hepatisfeirrho fortiora propinan- da docet aperientia, & veruit precedent!* cap, 14. didi Jibri 13. Meth.vfum Mali Punici, autalterius rei aftnngenns, queries bi Jis, &ferofttasexhcpateeduci debet j quia ex aftumptionetalium re- rum hepatis vena?propter phlegmoncm, fcirrhum:aut magnas ob- ftrudiones,fad£ angufta?,anguftioresadhuceuadunt:& pratcrea occjuditur meatus ille, fiue dudusd lolliculo fcllis inieiunumin* teftinum protenfus,perquem naturalker bilisad inteftina reijeitur, vt naturaliscJyfterisinftar fopitam facultatem expultricem inrefti- ncruro, ad expclJendum, & deponendum omne luperfluum excrc- mentum ftimuler. Nee folum didus meatus in inteftinum ddinens duodenum, per quern bill's expurgariconfueuit,cxvfu mali puni- ci, aliarumqjrerum aftringentium, ftcuti rei lenta?, vtalica;,aut confimiJis,coardatura&occIuditur,fed ven* meferaica?, per quas ad hepar alimentum digeritur. Vnde concludit Galenusomnes meatusobftrudos, elferccludendosremedijs idoneis, cuiufmodi funt ea, qua; tenuisfunt confiftcntia?, Squalitarismordcntis. Car- tel iim, quoniam d mordentibus phlegmons irritantur, ijs, qua? ci- tramorfum detergent, vtendum, cuiufmodi fcilicet muiia eft. Ac Aw vis lurctsca, potently diureticn, in hepatis phlegmatic aut fdr- awdum* /« phi eg- m quod fit liquor hepar afcluens, vafa fimiliter, renes, vreteres, & veficam; vt idem Gale- nas monuitlib.7. Meth.cap. 23. aiens: A figura veroindicatio ipfius modi vacuandi cxcrementi fuggeritur,ad Vcntriculus yomitu, deieftioneqj inanitur. Inteftina deiedione iecur, & wefcum. I>J jleSr !u'ie_ coris ctr ****** v*™nl U- horent. Pin* duke, fe- bricitantf bMh0Cet* yY\ri^Ciir lotium di- CAtur' Vart arum ex fitupar ttumrvarij modi* qui- bus fe ex- purgat, in- dicantur. 79 * cantimvj ficud cciam iecinoris caua. Rcnes veto, & Veftca , ac ieci- noris gibba, fi multo vitiofo fticco funt referca, per deiefti ones, & pharmaca deieftoria ( Grace hypeiata,&Catoterica di&a)expur- gantur: fin mediocri,per vrinaies meatus. Cerebrum verb per pa- latum , &nares, &aures. Peftus&Pulmonesper afperamartc- riam, & fauces. Medendipraccpcum huic fcripficGaIenus]ib,2.deArte Curar.ad Glaucon. cap,2. Ecqui- dem iaborantibusgibbis hepatis partibus, quod per vrinam tra- hcreoporreat iconcauis autem per excretionem inferiorem , ficus ipfe vifcerisindicat; atqueetiamthoracem ,&pulmoncm pertuf- les cxpurgare j ventriculum autem, & ftomachum per vomitus; inteftina autem per inferiores excretiones:quemadmodum & Sple- nem,& rcnes, per vrinasilacosautem mulicbrcs per menftrua: Ce- rebrum autem,atqjcius membranas.per palatum,& gargareoncm, & nares, & aurcs. Librode Confticutione Arcis, cap.18.fuse rein banc profequitur Galenus. Rem eandetn cetigit libro de Arte Medic, cap.89. Licetautem hie Galenusretulerit ,gibbas hepatis partes, renes,& veficam,ficopiofus fucrit humor pcccans,peral« uum euacuaridebere, id benigneintelligendum & rarionecaufas antecedentis, non verb iamconiundte. Nam licet fuperfluus hu- mor, tarn in gibba, qudm in caua hepatis parte confident, per fe- ceftum expurgari commode queat, ille ramen,qui vefica?, aut reni- bus annexus eft , non per feceftum , fed vnd cum lotio deturbatur, Imb ipfa natura quandoqjhumorcs hepatis,& vaforum redundan- ces non euacuat natura per feceftum, etiam port aftumptum medi- camcntum purgans, fed per vias vrina? j quia per has folas decreuit tunc natura fefe exonerate. Vnde Galenus libro, quos,quibus,& quandopurgare oportet,ait; Poteft infuper, natura ad vrinam ver- genre, potio quae fubducere aluum debucrat, nihil officere. Nec iecoris folum, vaforum, renum , vreterum, Sc vefica?, fed vniuerfi corporis recremenia per vias vrinam expurgari docuit Hippocrates libro i.Epidem.Sedt. 2, vbiJn Tempeftatequadam hoslolos,qui longa,& laboriofa ftranguriacorripiebantur,fanasidccuit. Eranc his, inquit, vrin# copiofae, craftae variae, rubentes, purulenra cum dolore. Omnia hare, inquic Galenus in Commentario3accidebanr, quod fuperfluitacem humorum vitioforum totum corpus depone- ret. Quo fa&um eft, vt faluarcncur omnes ♦ Cum enim varia ea LIBER Q.VARTVS M cdica- iv era a hy- popelata-j, o'” Catote- Ex plica-" tar Gale- ms, Cur Jfran- guna Ion- ga lab ora- tes* omnes & foil quadantj temperate caaferim. DE VRIN1& 795 cfTent (.i. cxcremcnta qua:excernebantur) nonmirum ,u varietas qu«dam fuit vrinarum 5 vt ha: otnass fimiles non client , fed alijs alia:. Vt enim (inquit Galenuscomment. pra?cedentis textus 41,) repurgatur non raro per ventrem.vniuerfum corpus, & item quoq; per renes, & veficam, Sed erat his ftranguria diuturna3& cum do- lorc pci ftranguriam repurgabatur totum corpus. Has autem par- tester quas acres cxcernebantur vtina:3affici erat ncceffariumjquia velJicabantur fcilicet, continuaq; excretionc folhcitabancur. Vn* dceciam in ipfo vrinarum tranficuolfendebantur • Huiufmodi au- tem fympeomata ( dolor fcilicet, vellicatio, Sc continua cxcrctio ) obcxcrcmencorum, qua: eKpurgabantur,copiam}longiori tempo- re illis perdurabanr. Ht textu 43. concludit H ppocratcs hac feric: Atqui fupenliccs omnes fucrunt, ncc vllum pcrijfTccognoui. Pro. prereatex, 41, Stranguriam, fine dolorificum vrina? ftillicidum, illfttempeftacefupcruenirc folitum,ipfclaudauit,inquiens: Vnum veto bonum, raaximumq; inter figna, qua: fiebant, quodq; enukos a maximis periculis vindicauit, hoc fuit, quibusad ftranguriatn-j# diuerterent 3 See. Er pauld port: Accidie autem plerifqj ftranguria inhisa:ratibuspotiflinii(ni item alijs multis, quinon decumbe- banc, &inmorbis&c. Scdhunctextual iibroa. pleneexpofui- mus, figna future Grids per vias vrina: exponentes. Comment.2. Prognoft.tex. 37.doccc, totum corpus per vrinasexpurgari. Ec idem fupponit lib. 4. Aphorifm, 74. Quibus fpeseftad arciculos abfceffumfuturunij abfccffu liberat vrina mulca 3craffa, Sc reddica : qualis in febribus cum lafiitudinis fenfu quarto die qui- bu/dam exirc incipit. Quod fi ex nanbus eciam fanguis prefluxe- rit, breui admodum folutio fit. Galenus in Comment, inquir: Si itaq; Natura valuerit per vrinam expurgate corpus, argerabab- fcelTu Iiberatur, humored* ad arciculos decubiturum, per veficam cuacuans. Quod vrina cxcrementa in vafis conrcnta vna fecum ad veficam dcferac, probatione non eget. Galenus vero Comment. Pro- gnoft. tripliccmcxponcnscaufaraprodudionisfebrium,crrorem nimirum d Medico5aut/Egro3aut Aftantibus commiflum3veI ali quam partem cfgram corporis curatu difficile, vel denuohumores crudosj&cratfos, concludit ciufmodi humores quandoq; abfeef- fum efficere, aut certe per fympepfin, id eft conco&ionero,eofdero In tiantur, tnultos a max intis periculis lib grant t. Frink nmlta, al* brh&craf fit curab abfcejfn U- beret. Triplex febrium. symptpfo qmd. c 794 bumores a natura vinci, & rursus magna ex parte cum vrina, rarci per aJuum cuacuari. Vnde Comment. 2. lib. 1. Prorrhetic. rex.4. aiuNempequomodofuccitum arceriarumjtum venarum habcanr, vnna? mdicant, Multa alia Galeniloca banc deftrinam confir- mant ,& prsefertim locus citatus de Conftitur. Artis Medico:, in quo non modo vaforum , led renum & vefica? excrementa expur- gari cum vrina docet. Conftatcrgo , vrinam congrue lotium dicij vcluti ferum, proptei bmilitudinem , quam cum la&is fero hafcer. Vnde Gaknuslib.i. dcSanit.tuen. cap, 12.ait:Quodautem venis, & arterijs excrementum aceruatur, eiufmodi plane eft, qua- lein ladrcconcrete lerum. Vrinam enim breuiter defenbit Gaier. lib.3. Epidcm. comment, i.tcx, 5. aiens: Pnrteiea vnnam ferum dfehumorum in vcnisconcentorum, nos iiledocuit. Ibicnini_j, poftquam de vrina rubra aliquid pi tem habui/Tequatuor humorum nctitiam, vcluti feri humorum in vafisconrentorum, quod excrctum nobis vrina dicitur. Hippo- crates lib. de Alim, air, vrinam efk vch culum alimenti. Aqua- rius Lb.i. de different. Vrinar.cap.4.vrinam fanguiniscolaturam appelJar. Author libri Debnitionun)Alcdicaium;cam,vt fequitur, ddcribit. Vrina eft fuperfluitas cxcolata languinis in magna vena, qua? per renes, & vrercras in vcficam delabitur. Alia Dcbnitio ab eodemAuthore immediate feripta, cftlcqucns: Vrinaeft cxcrc- mcntum,quod in iecore gignitur,difcernitut inrcnibus,pcr vretc- rasin vrinariam vebcamdcriuaur, cxccrnituiq; indepereiuscol- lum, 6t,fnQpu<; nomine Grads appellatum, ex eo, quod per earn-* vrina deferatur. Efliciens caufa vrina?,eft fanguinis generatio in_* iecore. Miror quod Nauarrus tribucrit huicAuthori fequentetn debnitionem: Vrinaeft ferobtasafanguincpcrcolata, &ad vcfi- cam tranfmiffaj cbmaliteripfe Author vrinam debniuerit, vtiex allatis cius verbis conftat* Multi fane vrinam deferibere conati funt, fed hoc AutboreDefinitionum Medicarum, nemo melius eandem definiuir, dummodo verbula quxdam definition! addan- tor, qua? maiorem adijeient claritatem. Vrina ergo eft excremen- tum aquofum, ferofumqj in iecore genitura, humorumqj veftioni inferuiens, &drcnibusalle & 'vrtntuj mmeratur fib A rift. T. Liquoris aql:e- ex quo vrina fa'vius cx 7 9* vena maxima 3 cx gibbis hepatis enata, qua: ad vtramq; animalis partem fercur, fuperiorem fimulj&inferiorem; diceresfane 3ceu aquscduftum quendam plenum (anguine ipfam efte3riuofq; quam- plunmos a fefe manantes habere paruos3& magnos3in omnes par- ticulas animalis diftributos , At enim in hac quoq; vena imilca ad- hue humiditate tenui & aquofa plcnus eft fanguis: Vocar autem ip * fam humiditatem Hippocrates (libro dc Aliraento, in fine) o^tifxa tpofri; j hoc eft, vchiculum nutnmcnci 3 fimul cym >» vfum quoqi eiusoftendens: ncqi cnim cx vcntriculo in venas com- mode tranfumi poteratchymus iam cxcibis fiftus3neq3 facile per- tranfirc venas, qua: funt in hepatc, & mult#, Sc anguftar, nifi tenuis quffdam, & aquofa humidicas 3 tanquam vchiculum , fuiffetciad- mixta. Huncitaq, vfum pra:ftacanimalibus aqua, fiquidemcxea nutriri nulla particula poteft: diftnbui verb cx ventre 3 quod nutri- turum cratj non potcrar, nifi dcdu&um fuifiet a quop-a ita Jiquido. Ex dicftisconfhr. vrinamcftcaqueam quandam fubftantiam, & hunccundem liquoremin alimenti cx vcntriculo ad hepar, 8ccx hepatc in venam cauam tranfitu , alimenti dclatorcmfuifie j ficut cius qua:dam portio cxvena caua in.omnes corporis partes per ciufdem vena*cau# ramos fanguinem vd;it3eafdcm partes nutritu- rum. Echiccfi Jiquoris aquofiprimus 3 & praxipnus vfus. Dixi 3 vrinafm non foliim effeexcrcmcncum aquofum , led infu- pcrfcrofum;quajdodrinafanomodo intclligcda eft. Serum cnim dupliciccr accipicur : Prime, pro ipfa aquofa fubftanriaiam expofi* ta: Sccundb 5 pro peculiaribus qnibufdam liquoribus peculiarium humorum j ita vt vnufquifq* fuum dicatur habere fe- , rum: Vndefanguisfuofruicur:Pituita fuo: Bills flauafuo :MeIan- . cholia fuo. Serum hoc3maxime verb fi a nacurali ftatu recedit3ichor frequentiusnominari confucuit .Serum autem hoc pcculiarc, inti- mitis humoris, cuius eft ferum3 naturam refert, quam vulgare illud ferum mafia: fanguinaria:, Quod peculiare ferum a communi di- ftinguatur 3 patet ex Galen. Comment. 2.Prognoftic.tex. 27. vbi ait; Quoties fanguinis ferum pariter cum vrina excernitur 3 colorc fubrubra apparet; indicat autem exuperantiam fanguinis 3 non ex- quifica ratione confcfti. Omnes adhuc humores peculiar] fero frui docuit idem Gahcomment. 2. in lib.6. Epidem.tex. 3 8. vbi Plato- nic h*c verba feripfit;Ichor autem fanguinisquidwn lerum, rnitis; LIBER QVARTVS vmalibuu Strumdu- ?'cx* n -.r humor pe~ culture ha- r>t: °rWU Ssrum pe, culture a communi DE VRINIS. 7P7 nigra? vero bills, ledacida*, terus: iciioroides autemfanguisva- catur, infeprauam, actcnucm humidicarem contincns, non-j aqueam, & morfu carcntem,fed mordaccm, & credent em, Diccn- ceautem Platonc, Ichor vero fanguinis quidem ferum, mitismigra veto bilis, fed acidx, ferus, nobis declaratum eft,quemadmodum in lafic ferofa qua?dam humidicas eft, vduticoJamcntum , &cir- cumfluitanscrafliorem eius partem, eodem fane modo in omnibus fuccis, Sc humoribus ferofum quendam, ac tenucm liquorem rcpc- riri, Different autem inter fc, fecundum eorumiciiicet humorum naturas ,quorumferum effediceretur ;&eritinfeftiftimumatra:bi- ll’s ferum; minus infcftum ftiuar:minus aurem ,quam hoc,picuita?: fed omnium mitiflirnumeft fanguinisferum, & ichor, nihil enim in pra?fcntia rcfert,hoc, aut iiio modo dicere. Veriim, quoniam bi- faridm fanguincm appcllamus, inrerdumeum d nuper diftis hu- moribus (picuita fai.cer, bile flaua , & nigra) diftinguentes, intcr- dumd fuperar.ee omnes in vafcuiis fuccos, fanguincm vocantes, ichoroidesAoguisnuncin fccunda fignificationc accipiendus eft: qucmadmodiitn Sc omnes Medici in vena? fediione dice re aflolent, interdum ferofum, inter dum melancholicum ,ant pitU!tofum,auc biliofum, nonnunquam Sc naturalem fanguincm effluxiffe dicen- tes. Mine liquet, ichorcm did ferum ,etfi ichor vfitatiori fignifka- to, non protenui, Sc aquco Jiquoreftmpliciter accipiatur, fed pro liquoic, qui venenofa aliqua, Sc maligna faculutepra?dituscft : vc teftarur Galenus in principio iam citati commentarij tix. 38-vbi inreiconfirmationem csSe&, 1. libri 2. Epidcm. fequentia tran- fumpfic verba: Ecfub cure ichorescrcabantur,dncluft autem cale- Icebanr, Sc prurirum excicabant: dciade puftulo:, vc ambuftis,exur- gcbant5&fubcutc vri feputabanr. Conftat igicur,vt ex ichoribus baud cxiguafymptomataoriii dicat Hippocrates, Tcxtus Hippocratis, quem modo iam di&oexpofuit Galenus, hac ferieferibitur; Defanguine Ichoroide , quod in pauidistalis, aut in vigdantibus, Sc fiue malus, fiue bonus. Qua?fttu dignum-# eft , inquit Galenus in Comment, id quod dixit, fiue bonus, fiue malus. Et idem Galenus refpondcc, vtfequitur ; Optimo quidem fanguini comparatus fanguis ichoioides, malus eft: nlijs vero om- nibus, quibus alteriuscuiufdamvitiofi fucci ichor admixtiisfuerir, longe melior, & optabiJior,atqi idcireo bonus eft. PJerumquc au- SerXi quod mitifflmut quodq•, in- Sanguinis duplex ac- cept u>. ichor pro- pn 'e quid. Sanguis Ichoroides, quomodo bonus, ma- lujuedtca- tur ab Hippoc. 19% tcm & noftra tcmpeftatis homines, & Antiqui, minusmalum, bo- num, aut probum, aut laudabilejaut aliqua id genus voce appella- te confueucrunt 5 & prafertim ,cum magnus quidamexceflus fue- rit, valde praui abeo, quod modice a nacurali ftatu difeefiferir. Hac Galeni do&rina coherer ijs, qua fupra ex ciufdem Commea- ratio i.Prognoftic.dcfcrofanguinisdcduximus; Sanguis quidem ferofus ibi dieflus, idem eft, ac fanguis ichoroides hie nominatus, fifanguis ichoroides accipiatur pro mafia fanguinis, in quafan- guis quartos humor omnind fuperat, non folum quaotitarem, fed quaiicarem aliorum humorum, Vnde ferum eius vrina comm'x- tum.ccfi ruborem ipfi liquori 3& conrcntotribuat, falutem tamen poi tendir5quod color file rubeus a (anguine benigno humore pro- cedat. Queries veto ichor alius in fanguinis mafia redundat, Si* gnutn eft, hurnorem, cuius eft ichor jCateris prapollerc. Vcrbigra* tia, flauo , coqicopiofoapparentcichore,concludes licet 5 bdem reliquis humonbus pradominari , Dum jgitur in vrinis ichor ili- uus abundar, Sc inextrado ac concrete fanguine confimilisanl- intrepidc biliofum humor cm reliquos cxcc* dere pronunciare potcrir. Multum ergo refert hac iciicjciim omnibus,faltemhumoralibus febribm, ichor aliquis,£ non plures, abundet j quod fine dubio Gaienum aded mouit, vr Comment, i. lib.6, Epidcm.tex. i o. in fequentia proruperit verba; Tantanempe Signorumab vrina inacutis febribus vised , vc & foli ipficrcdcn- dum fitjalijs veroaccidcmibusetiam dioinatio tibi cut firmiftima, perpetuoqi veridica, Conftac vrinam in morbis humoralibus ex aqueo Iiquore,& fero, ichoreuecomponi. Maior fortafiisdiillculras eft, vrinam fanorum ex aqueo liquo* re, & peculiar/ fcrocornpooi (tatucre. Scd, mco iudiCfo5rcsomni difficultatccarct: Nam humor quuiis natura]is,alios cxcedens,fuo debet frui Zero jvt patetcxpauldanieduftis, In ftatu prater natu- ram humor quims ferum habet tanquam fui cxeefius. Ergo in fia- tu natural/ idem pronunciandum. Patct confequcntia: Nam in_j ftatu natural] Temper aliquis quacuor humorum reliquos focios excedir: Vnde quidam dicuntur Ghoicrici, alij Melancholici, alij Pituiicfijalij Sanguinei, Ergo queavadmodum in exccfiu humoris prater naturam ineft eiufdcm humor is (erum, ficfimil itcr inexcef- iu fecund um naturam. Imo bills ipfa naturahs 3 quia pratenuis Sc LIBER Q.VARTVS Sail tits fe. rcfus modi icho~ roida vo- ces nr. pnwnis* majfare- dundans* minantis Pgnum eft. vifalvri- na m fe- bnbus a- Vnna fa- mru ue hem fit ex quo re ct fero pecu~ hart,acv~ 'rum**''0 D E V R I N I S. 799 ferofa, alfquld fui feri, am fuimet, foroaquofo, flue aqueo liquor! impertic: Hinc vrina? timftura modo pallida, nuncfubpaJlicK...i, alias fubruffa , quandoque fubflaua. Adhac, vrina nitrofitas, comroixtionem feroftrat/saliorum humorum cumaqueo Jiquore arguit: quam nkrofitatem potiflimum in hepate, propter commix- tionem prafatam acquifiuic; Cateroquin ipfafubftanriaaquesu.’, qu£ conftituic , inftpidacfter,autfaltemdulcis,cuius tamcn contrarium dcmonftrat vrinarum effochis, Ahftergendi quidcmjrefoluendiqi virture pollenc vrinae,vt quotidiana nos do- cet expcricncia 5 emm quoties tenellorum putrorum vrinam per podiccm, in forma CJyfteris inijci , auc dum caliginofos oculos ed lauari, aut aniculos dolore laborantes eadem rcpida foueri, Me- dici fuadenr, Propter forum fane aquofte fubftantiar commixtum, & propter huius akerationem in hepate fachm, dixit Philofophus, vrintecaiorem cxtrinfocusaccedere. In definltione diximus, vrin# maceriam, aquofam fo fanguinis vchiculum, ob rationcs fuperius cxhibiras. Didfum pra:terea eft , vrinam in hepate genitam efte, quia_j aquea & forofa fubftantia inibiab ahjs duobus cxcrementis, bile, & melancholia, fogregatur, & fanguinem rursus comitatur per ve- nas. Galenus lib.3. defacultatibus natural.cap. 9. manifofte do- cet, vrina? maceriamefle hepatis excrctncntum , inquiens: Tan- qudm enim ftercushominum eft canibusfuauiflunum, ita iecinoris cxcrementorum aliud Jicni, aliud bills veiled,aliud renibus eft iu- cundum. Libro 3.deSymptomar.cauf.cap.2.candcm doftrinam , hac forie repetit: Cum autem triplex fit in venarum conco&ionc cxcreroentum, vnum amara bilis,alccrum nigra,tertium forofum, &c., Non enim venis virtutem tribuit Galenus, fed pociushepati ,tanquam caufir efficicnti, venis vero in hepate contentis, tanquam inftiumentis 8c tubulis, in qui- bus virtute hepatis fanguisgeneratur. Libro 5. devfu part. cap. 10. Vrinam hepatisexcremcntumdfe ftatuit, aiens: Inhepar ta- men, ita magnum, acprinceps vifeus, noruus informs eft minimus, vt quod mufculorum ritu hand quaqudm moueatur, neque, vt in- teftina,fcnfu exquifttioreegeac. His porro reliquiarum cibi tran- fitus negotium exhibetrhepar verod quatuor inflrumentis purga- tur, duobus quidem renibus, ccrtfoautem, fplenejtum quarto,ve^ Vrir. cm^rru nitrofa-, fiaf» Vrinaah* fler&trc- ioluttque. yr'WA fantum r- l“sin^e~ *1 ‘‘ Vrina cur in til Cii(urt Vein*. ma~ teri*‘ TripUx excnmenm „arltm c{m coUione. H epar quatuor tnftr ume si- ns p’i r-u ■ t nr. 8oo LIBER QVARTVS I'tpAr cur renolnM- nt. fica ipii hcpati inherence • Quare , cum nullus in eo fuccus mafi- gnus & acris manfurus cflcc , fcnfu maiorehaudquaquam indige- b*r, Porro h® qaatuorpartes ( duo fciiicet renes, fplen, & vefica fdlea ) qu® iccur ipfum perpurganc, quod dproprijs excremencis nihil incommodi client acceptur®,fcnlum maiorem non poftula- runt: nequeenimtrahcrehuiufmodicxcrementapotuiflenc, nifi qualitatiscommunitas qu®damcum excremencis ipfis intcrcefli- flet. Siquidem,cumcoc annos quodq; animal fupcrftes lit , inca tamencyfti,qu®ledemad iecurhabcc, vider e eft bills flau®con- tineri alias plus, alias minus: quin & raortuis ipfts ablacas ab he- pate veftcas fimul cum bile diutilftme afteruamus,nihil cradu tem- poriscorporcipfarum patience: Ita 5vnicuiqiquod ccgnatum , ac familiare dt, line dolore omnind, atqj innoxium eft. Ergo his in- ftrumentis natura fenfum acutioremnon adhibuit, vcqu® nihil vnqudm negotij comprehends in fefe excrcmentiseranc habitura, Acmaiori veftc®,qu® lotij reccptaculu cft,nift Jotium id,quodbj. liolius,acriufq; cft,rcpente excernacur3magnas f®pe noxas afferar Non enim, quemadmodum vcfica, qua; bilem recipit, ita & huius fubftancia corporis, bills qualitati eft affinis, fed vrinarum dunta- xar, quarum gratia a natura conftituta fuerar. &c, Excrcmcntutr, hepatis,quod a Rcnibus a Hid d ocuit GaIcnus,non eft aliud,quair ferum , vt omnes confttcntur Intcrpretes. Quare condudendum vrin® materiam,eftehepatis, & conlcquenter fecund® codionis. cxcrementum. In ddinitione didum eft,rencs vrinam cx vafis attrahere, ca tu- que a fanguinc omninbfeparare, qu® doddna cftGalcnicap. 10. iam citato libri j.de vlu part. Hanc eandem dodiinam folemni- ter exhibet codem lib. cap, 5, hac ferie; Porro cum cxcrementum tenue , atq; aquofum , quod dupo*, hoc eft vrinam , nuncupamus, adhuc fupereftet 5 conftrudosfanc, quo quidem id fecerneretur, renes prope hepar eonftituit: vc vero commode exccrncretur, pri- mum quidem rcccptaculum, velut cifternam quandam, fplam ve* licam , dernde ad ipfius finem , mufculum fabricata eft,qui adui- gilaret, nc fupeiflua intempeftiueefflucrcnt. C®teriim,cum ved- cam in imo quidem pr®ftarcc collocare, vndc ctiam alimenti fu* perflua euacuantur, renes autem (vc & paulo ante diximus) i«xt< hepar, necefle fuit exipds ad vedcam vias quafdaru ftruerc: atqut Kenesfple, & Cyftis fellca> cur d proprijs excrerntn- t 'nnon U- dantnr. V t inma. terra eft cxcrernen- tu n fecun- dt cottio- fits* Renes cur Z%r VeficA fi- D E V R I N I S, tot meatus quidam pradongi, fortefqj cxtiterunt, quos popthSpa; , .i, vrinarios, nominamus, qui rcnes vcfic* ccmmittunt. Sic igitur Sc vrinx vi renum fegrcgantur a fanguinc, & iHinc per vreterasad veficam emittuncur, indeq;exccrnuntur,quo fcilicet tempore ratio ipfa iufterit. In fine capitis docct Galenus, non folum ex venali fanguine,fed ctiam arteriali, ferum a renbusattrahi; imo Lycum Maccdonicum ipfe damnat3quod affeucrauerit jVrinameflc ex- crementum nutritionis renum, Magna quidem vafa eroulgentia_3 vena?, & arterial, non in rcnes, cxigua corpora, nutritionis gratia* dcduccrccrerum Condicor.-ciim iiiis nutricndismultoexiliora va- fa fufficientcmadducercntaJimoniam. Supercftcrgo, vttam ma- gna vafa edu&ioni feri ex fanguinc venali, & arteriali informant, cui muneri obeundo ex Authoris nature preferipto deftinata funt* Galeni verbahacferieferibuntur: Ca?terum quod&rcnes ipfife- rum fanguinis omne purgarc vereafterti fint , dcclarat vcriufqi va- fis magnitude. lam veto , fi excrementum nutritionis renum eft vrina(eoenim amentia: Lycus Macedo progreftus eft , vt id ctiam aftrucret ) cur demum in exigua renum corpora, is , qui nihil agit temere, Conditor,arcerias adedmagnas, ac venasinferuerit ,cau- fam nuJlam die ere potcrimus:fedomnin6(quodipfeminime vult) damnanda impend# eric Katura j aut is Lycus nihil veri de adio- nibusfcirepalam eft conuinccndus. Vimatrradricemrenibusin- ditameftedocuere Hippocrates, &alij, etfi contrarium tenueric Afclepiades, vt teftarur Galenus lib, i. de facult, natural, cap. 13. vbi ait; Qui enim attraftrieem conuenientis qualitatis vim nulii indfe parcicula? volunt 5 ij fa’pe ijs , qua? cuidcncerapparenc , con- trar/a dicere coguntur; quemadmodum Afolepiadi Medico de re- nibuscontigir; quos non folum Hippocrates > Diodes, Erafiftra- tuSjPraxagoras, aliorumue opcimus quifque, fecernere a fanguinc vrinas crediderunr • In reliquo Capitc Afdepiadem denegantem renibus vircutem attratf ricemarguinimd ipfum reprehendit Afde- piadem,qudd peculiarem vim atcrahendi .vnum humorem , Sc non alium , denegaucrit medicamentis purgancibus. Contra Hippocratisexperimentum Scammoniamcarere vi purgandi pecu- liar! docet, fed pari tnodo earn euacuareomnes huraores , liqua- reqj corpus, ac quod fliquarum eft,id fieri opera Medicaraenci pur- santis, ciim antea talc non diet, quale modo apparcc, dum eua- ■ , CurvafaJ magna e~ mulgentia in renibus pafita. Lycus ***""0 yts attm- clrix um~ bHS -dfitepi*- tiippocra- te repre- henfus. culiari purgandi 8o2 cuatur:Id eft, Medicamen purgans quoduis exhibitum,colllquan- do fauguinfem, & corpus, procreat humorem quern cuacuat s nam humor, qui euacuatur, talis non erat antca, quaJis modo eft faftus vi ipfius medicament! . Hanc opmionem noftris tempos fibus ampkxi funt abfurdi quidani homines, qui medicaments purgantia euacuare,non attrahendo hunc,aut ilium humorem ,fed nacuram irritando,dicunt. Afckpiadisnugas rajciensGalenuSjCap, 15.lib. i.defaculr, natural, inquit sVerhm , cum abundegarrulati fimus ,neq;id no- ftra fponte , fed iuxta prouerbium, cum infanis infanire coa velhosearn trahere oporteat, vel venas earn mittere, fi fcili- cec per fe non feratur, cuiqj patet. Vcrum , fi vena? contralto cir- Gumpkxsq;cam protrudunt, vtiq; non illam modo,fed etiam om- nem , qui in ipfis concmetur, fanguinem ,fimulcum ea in renes con)pcIlenr. Quod fi id fieri non poteft, ficut monftrabimus, rdi- quumeft, vt renes trahant. At cur non poteft id fieri £nempe quia renmnfitusci rci repugnat: non enim ficcauaHubiedifunt vena:, quemadmodum Cerebri excrcmcntis meatus in nafo,& palato ip. fiscolatorijs fimiles funt fubdith fed vtrinq; illi funt adnexi. lam, fi ad cum, quern colatoria modum,quicquid tenuius plancqi fero- fumcft,id promptetranfroittunt:quodcrafliuseft,id retinent.vtiq; omnem fangumem , qui in caua eft vena , conueniet in eos mcare, ita vtiqj ficut in vimineum,quodtorcuIari fubijcjtur ,totum conij* citur vinum, Docle Galenus docet, aliquo trium modorum vrfnam ad renes ferri: vel quiaipfa vrina fponte ad renes fiuit & fertur, eo modo, quo quifq; noftrum fefe, quo vult,migrat; vel fecundo vrina ad re- nes transferor, quia vena; earn ad renes propellunt; vel ccrte rertio LIBER Q^VARTVS Remsvri- nam ad fe trahunt, ex Golem, quibus vri. r/* r*' 7/be!!' " idco ad renes vrina tranfic, quia ab ipfis renibus attrahicur. Sed duobus primis modis vrina ad renes non fercur • Ergo necc/Tano tcrcio modojid eft vi renum attra&rice ad renes transferor. Quod primo raodo vrina ad renes non dcferatur, patet j quoniam vrina non eft res deJiberans & concludes talem motum, cum volunrate careac. Nececiamdici poteft, quod vrina a vena caua ad renes propcllatur; quia inde fequeretur, quod vniuerfus fanguis vna cum vrina propellerctur ad renes 5 cum vniuerfus fanguis fhxilis fit, & tenuis, ibidemq; expurgari deberet; rum ctiam , quia fi i va- fispropelleretur vrina ad renes, hi fubijccrentut vena?caua?:quod tamen a natura fa&um non videmus; nam renes ad vena? caua? la- tera appofitos efle ex Anatomia obferuamus • Cerebrum vero tc- nuiores humorcs re humor aucem ferofus in cas 9 qua; ad renes icndunt,conuerticur* - - - -- - -- -- - tpinilT* prior/ ab- furdior. Rencitur k Uakno* D E VRINIS. toy Tertiam opinionem fequenti ferie narrat GaIenu$:Rursus igicur (tertium feruacori) omnium peflimam iam dicamus,& qua; a Ly- coMaccdone inuenca eftj viguit autem propter nouitatisgratiam. Ergo Lycus hie, velutioraculum quoddamex adytoloquens ,re- num nutritionis excrementum cftc vrinam inquit. At (eft Galeni rc/ponfum) quod totum id , quod bibimus, vrina fit, nift ftquid cum aluo exijc, aut in /udorem, aucper inuifibilem cranfpiratum abijc,oftendit plane eius, quod quocidie meijmus, copin. Hycmc autem id maxime intelligcrc licet in ijs,qui in otio degunt, & vino ampliter indulgent, potiffimum, ft vinumcenue , aepenetrabile fit: meiuntenim hi cckriter tantumpaulo minus,quantum bibunt. Cumha?c Lyci opinio,nec Erafiftrato,nec Afclepiadi,&mult6 mi- nus Hippocrati fttcoformis, deLyco fequcciarcfcrt GalemiscAlbo igitur -iuxfa prouerbium, Coruocft fimilis, qui ncccum Coruis verfari paced propter colorem , ncccum columbispropter magni- tudinem: verum nec idcircu eft pmereundus. Ergo quod cranes, qua? nutriuntur particular, excrementum aliquod creent, vtique non negaraus, quod autem foli renes, tantilla corpora , quatuor interim cores,vcl etiara plures,habeant excrementi congios:(Con- gius, ftuc Congiarium eft tr.en/ura dccem Jibrarum) id ncc con- fcft'ura eft, ncc ration! confcntiens, Quippe cuiufqj maiorutru*, qudm renes funt,viiccrum, plus efte excrementi eft necefte. Verbi gratia, Pulmonum, ft modo vifeeris magnitudini ad portioncni-ji refpondebit) fane multiplex crit rcfpedhi eius, quod in renibus fit: Quare totum quidem pedus implebitur,animal autem illico extin- guetur. Quod ft etiam arqualequis dicat in ftngulisaliarumpar- tiumgigniexcrementum , per quasquaefo veftcasexccrnitur ? Si namq; renes in ijs ,qui vino prolixe indulgent ,tres interim , qua- tuorue excrementi congios taciunt,ccrteaIiorum vifcerumraulto plures erunt; dolioqi maximo opus erit, quod omnium excremen- ts capiat. Quanquam fa?penumero,quantum potauit quis, totum id paulo minus minxit, tanquam quod bibitur, id totum ad renes feratur. Quoniam ab alijs feriptoribus h*c, etfi huic dodlrin* non mo- dicum lucisafferanr,omitti plerumqj hue vfq> produccre placuic. Quoniam his omnibus probe intelletfis, vnicuiqj patens crit, renes vim habere actrahendi vrinam ex mafia fanguinaria in Tirti4 «- pinto Lyci AfAsedt- mt. Dawnatur a GaUm Lycus. Congim quidt 8o 6 LIBER Q^VARTVS maioribus va (is recondita ,candcmq; vrinam non effe renum, fed hepatisexcrementum. Rencs veruntamen omneferum, quod eft in fanguine,non alliciunt, fed maiorem partem: Ec duas quidera ob caufas; quarum prima, eft natura? prouidentia: non enim fine vchiculo fanguis ad vniuerfas corporis partes per anguftiflimas venastranfmearepoftet. Quarcprouida Nacuraaquofi iiquoris portionem,qua? fanguinis delationiad variascorporis partes fuffi- cit, in venisretinet; &fuo munere funfta eadem liquorisporcio perbabitum corporis infenfibditer tranfpirat,aut fenfibiliter in_» forma fudoris euacuatur. Sudor enim,& vrina eiufdem funt natu- re , fi vcriufque maceriam perpendamus , tefte Galcno lib. i o. de Simpl.mcdicament, facult. TicuJo de Sudoredoco ergo,per quera euacuantur, difterunr. Quod aquofus humor vt plurimum a reni- busattraharur, & aliqua cius portio fanguinis deiationi inferuiat, pater exGalcno vfu part, cap d vti in noftra?Phyfiologia? Jibro de Renibus,plene expofuimus. Secunda caufa,cur rencs totum non atcrahant aquofum humorem,eft, quiaeoruni—* virtus arcra&rix non peruenitad omnes fanguinis in vafiscon- clufi partes. In definicionedidhmi eft, ferum omnino in renibus a fanguine fecerni; quia modicus fanguis vna cum fero a renibus alletfus, in renum nutrimentum faceffit: & ferum rursus tranfcolatum per vre- teres ad veficam amandatur,& inde noftro arbitrio per vefica?col- Jum extra corpus; prour Galcnus docuit, & rei veritas experimen- toquotidianocomprobatur. Ha?c exprefsepronuncio, vt grauem vitetis errorem, in gemina vrina? definitione ab Hieronymo Ca- piuaccio data, contentum. In vtraq;enira aftirmat, vrinam per co- Jem cxcerni, quodquamabfurdumfit, conftat ex co;quod mulie- res, qua? cole, feu virili mernbro carent, vrinam a?que bene, ac vi- ri,excernunt. Demumindefinitionis cake, fecundam vrina? vtilitatem pro- pofui. Primusquideraeiusvfuseftjfanguinem exiecore in venas vehcre. Secundus vfus, qui eius euacuationem fequicur, eft fan- guinis punficatio. Si etenim Sanguini commixtum permancrct ferum, non probe corpus nutriret; Vndc hydropic!, qui fanguine aquofo aluntur,aliquandiu mifere viuunt, & tandem mor iuntur. Ex fuppreffione prxeerea vrina? fanguis aded coinquinacur, & fie Duplex rues Ct*to- turn aquo~ [um humo- "nrlhant. Sudor & vrwa>qu°. rUtnlfim eiufdem riorA Or nitrofd cauja• Quid cum vrina ex- cernatur. WZIVM DVbitandi non lenem anfam multis pra?buerc diuerfa GaJeni Joca 5 cjuibus vrinam modo ex aquofa fubftantia , modo cx aquofa &alijs rebus fieri decernere vidctur, HieronymuiMcrcu- rialis , qui hanc primariam Cathcdram Leduramue, quam in hac celeberrima Vniueifiratepoflideo, pridem occupauit, fuo de Vri- pio virili affirmat, vrinam, fecundum Hippocracis & Gaieni rrcntem,non ahud die prater materiam potulentam, Pri- ma ratio Mercurialiseft,qubdea a:vimalia,qutf,velnunquam po- tant, vel cxigoum, neq; veficam a natura habuerunt,ncq; etiani-rf vrinamgenerant. Dicebat &lib. 4. depart, animal.cap. 1.eaanimalia , fan guineum habent, fortitaefleetiam veficam ; propterea quod cum fiticulofa futura client, debebant potare, & propterea needle erat, vtexpotu vrina generaretur, & confequcnter veficam haberent. Qua? verb ta’em pulmonem non habent,ncqj bibunt: auc fi habent, parum bibunt, quod fungofusfitraut porantquidem, fed eis potus loco cibi eft, queroadmodum funt pifees, atqj infers; vel pennata funt,& fquamroigera,aut cortice inteda,qua? omnia vcficacarcnt, turn propter humorisexlguitatem,quam capiunt; turn quia,quod capiunt, in pcnnas,fquamas,& cortices abfumitur. Quod fi repe- riuntur aliqua animalia, qua? veficam non habent, dr tamen po- tant, potus in illis conuertitur, vel in pennas , vt in ambus; vel in fquamas, vt in pifeibusj vel in cruftas, vt in oftreaceis. Iraqi vide- mus a natura hoc fadum efife, vt non habuerint veficam, neq; vri- nam feccrint: vd quia non potant: vel, fipotant, quia materia aJid Ai ercuT rial is opi- nio de v ri- nd gen era- tione. Prima ra» tio A4tr- curiahs. ylnimal ia nunquam* ant parum potantta~<, cur veftca Careant. yinimalia mu It a > vt pifces, in[e- [} a,penna- ta, fquam- migtra>aiit cortice te- fta>cur we- ft ca none- geant. 8o8 LIBER Q.VARTVS SecutidtLs ratio ab 4- nimalibut multutv-ii panmuc^J bibentibus. T ertia ra- tio a (up- prefioncs conuemtur,vtdarum videatur,vrinam efte materiampotulentam. Secunda ratioeft,quod animalia,qua potant,fi multura bibant, multam vrinam faciunc5 ft parum, paucam: quod argument© eft, ft vrina quantitas flat in propria materia* nihil aliud efte, quam ma- teriam*quapotatur. Tercia ratio eft exExperiecia; Medicorura cnim in fuppreflioni- bus vrinarum maximumpraceptum eft,vt omnino potus arceatur, ne vrina gignatur. Si hoc eft maximum pracepcum * ne bibamus, quis non vidcat, vrinam nihil aliud efte, quam materiam potulen- tani—i ? Quarra Ratio defumatur ex ijs , qui aquas thermalespotu fu- munt(dc his loquor, quaper vrinam ducuntur)$ viderccnim eft in huiufmodi corporibus aquas illas per veficam taicsemingi, quales aftumuntur,*quod Signum eft,potumhunc in iecorc,& venis nul- lam mutationero fufcipcrc;quod ctiam Signum eft,eandcm efte a matcriam vrinam,& qua bibitur, nifi quod fpoliatur accidentibus. Sic AriftoteJes appellat vinum aquam!ibro4.Meteoror.& Empe- docles aquam concodhm feu putrefadlam in vice. Hoc argumen- tumGaleni autftoricatc roborarenititur Mercurialis : Nam Galc- nus, vr ait. Jib. j, de natural, facult. cap. vie. loquendo deBiboni- bus,qui Grads xwcau£om; dicuntur, refert hostantundem per vrinam cxccrneiejquantum ingeftere potus,qui nihil fere mutatur. Prater rclaca argumenta , Mercurialis Hippocratem, vcluti ad- hucGaIenum,pro fecitar, Nam Hippocrates Jib. de Alimenr.do- cuit, humiditatem efte alimenti vehiculum, quam fententiam Ga- lenus Comment.4, in lib. de Vidhrat, in morb. acur. tex, 17. & Jib. 4. dc Vfu parr. cap. 5. exponens, dixit, ab Hippocrate cam humi- ditatem inceliigi * qua cibum d ventriculoadiecur perducit: quo etiam in loco ciim fci ibat, aquam in animantibus nil aliud eflficere* nifi quod cibum perducit, manifefte monftrat, eandem humidira- cibum pcrdudt,candcm etiam per vrinam excerni. Libro deniqi Prorrhetic, hanc veluti quandam legem ftatuit, vt Temper potus debeat quantitate vrinam aquare ,ita vt&craftitic, &men- furd vrina nunquam debcat potum fuperare. Quod ft hoc verc fta- tutum eft ab Hippocrate, facile eft coiligerc, quod ft quantitas po- tus Sc vrina5 eft eadem, pariter quoq; efte materiam eandem. Eo- dem iibro paulo poft fcnbic Hippocrates* vrinam dcberc apparere Quartdu ratioah a- AlUml- t‘« rath- IrobaturT -ivrinanu ml aliud potuletam fubflantid. proftudiorum rationc, & pro vinorum mutatione: quod ft veium eft, vcrum eftetiam, vrinam nullam aliam habere materiam , nift potum. Pmerealib.4. de Vid, rar.inmorb. acur.tex.88- (dibit, aquofa pocula in hypochondrijs pcrmanere, neq; in vrinam per- currerc, quod fig mini eft , ca potulenta , qu« ad vrinam currunr, nihii aliud efle, nift ipfummec potum, Poftrem6,Iibro 4. de mor- bis, difputans contra eos.qui potum ad pulmonem ferre putabant, tribus rationibus vtitur; Pr ima eft,quod ft eo percingeret potus,ex- plerecur pulmo, & per confequens fpirandi difticultas neceftario induccretur, neq$ tunc vox edi poflet, ciim non eftet,quod refona- ret j Secunda eft,qudd ft potus in ventriculum non proficifcerctur, eibi ftcci atq; foJidi, incodi permanerent, neqi diftribuerentur per corpus. Tercia& vltima ratio eft, quod ft rerum potulentanmi—* dudus non eftet in ftomachum, fequeretur medicamenta purgan- tia non poftc purgarc. Quibus habitis, condudens antiquiflimus Audor ,mquic, potum in ventriculum defcendcreiindc rursusin vniuerfum corpus difhibui. Quod ft potus invniuerftim corpus diftribu-cur, cum hie idem per vrinam, & fudorem excernatur,da* riflimum eft exHippocrate,vrinsemateriamefteipfummct potum. Ex Ariftotele quondam citat MercurJalis, qua? fanevixadrem pertinent. Galcni auxilium iraplorans,obJiquefatisquafdam cius fencentiasckat: Sc primo locum libri 1, defacult, natural, cap. vlr. contra Lycum, vbi Galcnus a it, vrinam die id totum quod bibit ur, except© paucoquodam, quod vel per aluum, vel per fudorem,veI per infenftbilemtranfpiraticnemeijcitur. Conftmflemdodrinam habet libro dc Atra Bile cap.a.Libro 5. de vfu part, cap,6* eandem eonfirmat dodrinam, inquiens; Quomodo ftat excrementorum ci- bi excretio, iam didum eft, ponis vero excrctio, quam vrinam ap« pellant,deinceps dicendum quomodo ftar. Lib.d. Epidem.Com- ment 5, tex, 1 5. feribit, quod ciim corpus noftrum naturaliterdi- fpofttum eft in generandis fueds, tunc potuscommutarur, colore infickur, atquefic vrinarum diffcrentias fade: cum verb pra?rcr naturam fehjbet, vrina tunc fimillima eft potui. Tandem lib. 10. de fimpl.medicament, facult, Tituiode Sudore, Vrinam, & Sudo- remex potu fteri docuit. Rationibus, Sc authotkatibus hadenfcs dedudis Mcrcurialis vfus eft, vt omnibus perfuadeat, vrinam efte fbJampotuJenram«*» DE VRINIS. Scg Mere*- rUUs obli- CnUt, & G°Jeni ad proban- am- arK °^tmoncm’ l*Hrr£j£ ~ 8 jo fubftantiim, Qua: fane fentcntia nunquam a Medicine Principi- bus excogitata fuit: & loca cx illis a Mercurialc in medium allaca follummodbindicant, Hippocratem & Galenum docui/fe, lentam fubftantiamefle id, cxquo potiflimum vrina fir, non quod denegent vrinam nullaaliaconftare fubftantia , qudrn potulenta. Nam omnis vrina naturalis, &aquosa fubftantia, &biliofofero aut excremcnto conftat, cum naturaJis vrina debeat cftfc aut fub- paliida, vel fubruffi, vel fubfl.iua, qua: tinftura non a potu, fed a bikproccdit. Proindc Galenusloco citato lib. io* de Simp], me* dicam, facult. Titulo, Sudor, ait: Vnus & hie eft humorum in ani- mantis corpore prouenientium , & eandem habensmareriam-*, quam vrina,&eundem generationismodum. Siquidem vtriqjbi* bite humore conftat generatio, cxcalfa&o fimul in corpore, & bi- liofp nonnihil fubfiantia? adepto;Vci urn fudor eft plus claboratus, vtpotequi ad cutem vfq;permcatis omnibus,qua interfunt, parti* bus, peruenit. Atcamen fudores inter fefe ,& vrinas, differre ne- cc/Ie eft, turn proanimalium temperaturis, qua* & natura ,& per abates non parum a fefe inuicera funtdiuerfe, &propracedente vidius ratione. Subfequemibus verbisdocet illc, vrina: ,& fudo- rum differentias adhuc manare d Regionc,in qua verfamur, ab an- nitempore, &d Cadiftatu, feuabaerisnos cingentistemperici ciim ab bis, &alijscanfis,vrina: mutentur. Et deinceps inquit Ga- knusjCum ergo fermo fuerit de vrinis,aut fudonbus,aut bilibus, aut /anguine, aut pinguedine, aut adipe, aut quopiam in corporc nato , diuidentibus videlicet nobiseas , qu«t inanimahbus vifun- tur,differentias, dc fanis corporibus fermo intelligendus eft , me- dian) propria: ip/orum temperature conftitutionem habentibus. Sic ergo quod & fudor falfe, &faJ/uginofa® vocata: qualitatiscft parciceps,guftiisteftimonio probatur: Nam /stpenumero noknti. bus in osdtflucns, didlam qualitatem indicat, Sa:pe verb ctiam non obfeoram prasfertamaritudinem. Attamen & color, eius na- turam dcfignat;Nam ficut vrina naturalis modice eft pallida, fic & Ardor. Verum id facilecognofces in ijs,qui Iauantur,cirm abfque oko ftrigiliraduntur ;nam fudor in cauoftrigiliscolligitur ,colo« rem, quern dixi, fimul & guftum praferens> aceuidemer faliedi* nem habens, fed obfcure amaritudinem. u Sequenti Titulo, de Vrina ,Gaknus fequentia habet: Didlum LIBER QVARTVS S adore Sy O' vrina d varift cau~ [is mat an* tur. Sud r jal~ fits, Zr fub- obfcure a- marus eft. Sudor is color, quidcm eft de tota eius (id eft vrina?) natura in Sermone de Sudorc (immediate iam tranferipto). Diceturq; & nunc,quod quanta eft in anfmalibus bilis diuerfiras >tanta item fit invrinis. Atqucomnes quidcm(vrina?)facuJtate funt caiida?,fed plus tamen animalium ca* lidiorum: minus aurem frigidiorem. Sequenti Titulo de Vrina Humana, adhuc ait; At vrina hominis omnium propc aliarum vrinarum eft imbecilliraa , exceptis Porcis domcfticis, quibus exedi funt teftes. Nam illorura ftmilis eft to* tius corporis temperacura temperieihominum,& vrina fimiliterde- bilis • Veriun montanorum aprorum valida eft, vtetiam ex odore apparer, qui vtiqjaccrrimuseft. Sed &inalijsaoimalibusexodo- ribus vim eius conijcerc liccac; nam vrinas illas deguftare plane eft abominandum,cum ne pueri quidem vrinam,vir quidam honeftus vita pariter ac moribus ebibere fuftinuerir, cum peftifere a?grotarec in Syria: vbi, cum multi vrinam puerorum, fimul & virorum, hau* fefe hmcferuacoscrcdebanr, Oterumvrinahominum,vt fiquid aliud ,extergendi vim obtinet: quod cum alij multi fatis in- dicant , rum maxime fullones, qui fordida veftium ea expurgant, acquc cxcergunr. Hanc eius vim cum & Medici confpexiftenCjpfo- ras, 6c lepras el detergunt; perfunduntq; vlcera , turn multa humi- ditate,tumfordibus, &impuritate fcatentia , ac multo magis vbi putridum quiddam obtinent. Sed & pudendis, vbi lie afficiuntur, vrinam infundunr, & auribus pure fluentibus* Quin & furfures, 6c achores ca curant, capiti identidem perfundentes • At nos ha?c fa- cereodimusporiiiSjCiimad manum lint, alia medicamina. At vlcera digitorum, pedis maxime,qur ex illilione atqj oiFenlioneeftent infliwh, vbi nimirum phlegmo- ne carerent, & ipfe curaui, eaq, in feruis, & hominibus rufticis, quos itcringredi abfq; Mediciserat needle . Siquidem Jinamento (utoTQvGrxci vocanr} vlceri impolito ,ac infuperlintcocircumuo- iuto, ac ligaro, queries meiendi incefteretcupiditas, in digituni_* ferri vrinam pr^cepi, nccante foiuere , quam bene diet curatus. Nam & fi quern alium run line Medico agentem, vrinam vkeribus perfundeneem audilTem,non vetui, vbi fcilicet in partibusthorace inferionbus vfqj ad imos pedes vlcus conftitilTcr. Siquidem vlcera aut capitis, aut faciei, vrina perfundi ftnere auerfabar. Attamen medicamcntum, quod ex vrina pderi conficitur,quod quidam vo- DE VRINIS. 811 Vnn& fi- ll & Cali- diprestalix frigidio' res. Porci do- meftici ca~ (irati tem- per ament a humane fimiles. VrinA pa- ins mult os olirnd Pe - fie libera- nit. Vrint v- fus apud fullones. Print fa- cult as in.^ Medici-' na. Chr yfoe cl- difficilia. 3X2 cancchryfocoJlaro, quia eo ad auriglutinationem vtuntur,ad vkc- radifficilia fanatu optimum effe aftero. Fit autem id Agura phiali confe&o mortarioexa’re rubro , habcntepiftilium eiufdem mate- ria 3 in quod meiente puero , piftilium circumages idcncidcm , vt nontantiim a mortario quid deradar, fed etiam dfcfc nonnihildc- terat; id quod pluribus dcinceps diebus pcragitur, donee vrioa_j craftkudinem acquirat mellis. Faciendum verd id in Sole: nam facilius in acre caiido eiuAriodi ab arc quid deteritur:aur A Sol ab- lit, cal Idas die adcs falccm conuenic • Floe medicamcnto mi.sto ijs,quacurandis vlceribusrebellibusfunt idonea , vtimur,vtdi- xi,ceu optimo: N'hil enim habet abomrnandum, perinde vt vrina capiti j alteriue parti infufa . Nam quid commemorem vrina po- turn ? Scripfere tamcn Mcdicorum quidam dc fubAdente in vrina craflbillo videlicet, & albo, diccntcs id mederi cryApelatis, Sane caeryfipclata3quaigncactiamnucu Amt, &reuera cryApelara ,ca- lidorum , &acrium medicamcntorum omnindnullum iuuarcpo- teft; Qua veto per refrigerantia rc media rcfrixerc eryApclata.tum hoc, turn alia mulra medicamina digerentia adiuiurc valent, Atq; hoc quidem vti licebir, vbi non in facie, aut prope,cryApclas con- ftiterir, verum inartnumquopiam ,autdorfo,aut ventre. Atvri- nam pueriorthopna?£gratiaebiberc ncccftariura non eft,cum Ant & alia medicamina , qua huic mcdcantur aftcefui. Quin cum hi- biftet quidam, affedu liberatus non eft; vt non eximium quid pra- ter alia poftidear, Deniq; Galenuslib.j.dcVfu parr.cap.6. con Armat, vrina biletingi , inquiens; At bilioA quidem excrcmenti, quicquidnon admodum craftumfueric, cum vtinispermeat; fanguisvetocarni ipA renum afpergitur, inftar foci's cuiufdamAnde iam paulatim va- poris mode in totam ipfam difpergitur, adhanefeit ; atq; dcraum alimentum At renibus. Flic exprefseGalcnus oftendir,ab vrina: fubftantia fanguincm cum ea in renesddatum, eifdem renibus,ro- ds ritu , affbndi, rursus apponi i acqj demum afiimilari, & vrinam aquofa biliofaquefubftantiaconftantemillincad veAcamcftundi. Cap. 7.eiufdem libri 5. de Vfuparr. Galenusfcquentia fcripAf: Ne igitur cum vrinis per aliquot foraminum, qu* in renibus ha- bentur, quemadmodum tenue biliofum, & ita fanguis elaberetur, denfum corpus eorum fuiffeprs ftiterac • Predate his docet Gale- LIBER Q V A R T V S Chryfocol• (la modus * Vm*- diewa a- ban in an- Vrina hile tingitut. Renunu corpus cur detfjum. D E V R I N I S. 8i 3 nus, bilem per renum exiguosmeatus ad vretcres exccrni j & fan- guine vnd cum vrina? materia excmulgente arceria , &cmulgencc‘ vena eofdem renes 5 abfq; akerius fanguinis per alias venas dela- tione nutririj vti in reh’quocapkc docuir. Non foliim Galenus, fed Ariftoteleslib.2. Meteor, cap.2. &$. faifedinis; & amaroris excrcmentorum3&pra:fercim nit: vti fecit RuffusEpheftus3qui vrinam appellatninofum humo- rem in v eftcam delabentem . Galenus lib. 2. de febrib. cap. 6. tres pituita? fpecies 5 dulcem, acidain 3 & falfam exponens, faifedinis caufarn ad calorem extraneum referre videtur, inquiens: Sicuti & altera fpecies eft falfa, aut propter putredincm , aut propter falfce ferofa? humiditatis mixtioncm..Ariftotdes Jib* 2. cic. Meteor, cap. 2.falfum fudprem, & vrinam ex commixtione variarum fubftan- tiarum, eo modo > quo Jixiuium 5 fieri docuit 5 hac ferie; Hie cnim minime conftat} apeuumue eft 3quonam pado e dulci potu falfus fudor proneoiatj vtrum abeunte quopiam3ceu partedulciflima fo* lummodo, an permifto 5 quo modo in aquis per cinerem colatis euenir. Caufa eadem & cxcremcntorum generi, quod in veficam coJJigi foiet, competeic videtur, quippe quod amarum falfumq; euadat, cum tamen, qui bjbitur humor 3 & quern cibus continer, dulcis lit. Iraqi ft vt aqua, qua?per c/ncrem tranftnittitur3amara ftf, ftc & vrina,atq; fudor amarorem contrahunt: Vrinaquidem, quod facukas eiufmodi vnacumea deferatur 3 qualiseft falfilago qua?etiamin vafisfubftderc videtur: Sudor veto, quia facukasiila pariter cumeo ecarnibusfequcftrctur.,humorcfciJicetiqui » foras promit 3 quod rale eft e corpore ablucndo derademe; pcrfpi- cuum eft quod in ipfo quoq; mari 3 quod in terra cum humore mi- feetur, fa Ifitudinis caufa eft. Vcriim in corpore tale eft parseaci-. bi,qua?fubftdet propterconcc&ionis vacuitatem. Quibufdamin- terpofttis, contra quofdam fequencia profert: Qua?igitur falfttudf- nis caufa? narrantur, rationem videntur effugerc. Nosautem eo*. dem> quo & priiis fumpto initio dicamus. Cum enim halitum clfe duplicem3aiterumhumidum3akerum ficcum3pofitum fic,euni_j eiufmodi aftedtuum principium efle arbitrari oportcre conftar. Ec quibufdam interpofttis, air: Qu«e cum ita habeant3dc falfore quoqj caufarn reddereenitendum eft. Itaque eiufmodi faporem obcorn- raixtionem quandatn prouenire multis conftat indieijs • Quod so. w* yr{neLm, quid Rujfo tyhefio, caufa fd~ [edmts. Saljcdimi in vrino--i & [udore cat*fa > ex jiriftotele. SMfedinn 8i4 LIBER aVARTVS in corpora minime conco&um eft,id falfum amarikp haberi potcft: quod idem eciam prius diximus. Namcibihumidiexcrementum minimeconcotfum eft. Eiufmodi funt fedimentaomnia,fed pra;- cipueillud, quod in veficam delabitur. Cuius rer indicium eft, quod tenuiffimum fit: qua? autcm conco&ionem admisere, con- ftanr, craftaq; funt. Deinde fudor, in quibus idem illud corpus, quod hunc faporem parit, vna cum fuperuacaneo humote excerni- tur. Pari modo & in hifce, qua? cxuruntur, res haber: quod enim calor non euicerit,id omneincprporibusexcrementurn fttfinexu- ftiSjCinis.Quamobrem & mare£ terra peruftafa&umefte nonnul- ]i afterunt; Co?terqm ita quidem dicere abfurdum eft: effe tamen ex tali fa&um, a veritate nequaquam abhorret. Nam vt Sc in hike, qua? diximus, ita in ipfo quoqj vniuerfo (quod cx jjs, qua? nafcun- tur, atq; per naturam Hunt, non aliter qusm ex ijs,quo? igncm_j fentiunt relinquifolet) efte terrain talem animaducncndum fem- pereft. Qoinim6&omnem putandum eft; ea enim hanc ingcmem halituum copiam fuppedi- tac. Ciun autem halitus vapidus cum arido permiftus (vt diximus) in nubem, &aquato cogitur,necdiarie accidie, vt femper quaedam non parua huiufee faculcatisportio imercipiatur, Sc rurfum pariter cumpiuuiadeorfum feratur, idque femper fiat ordinequodam, quantum fieri poteft, vt qua?apud nos funt, ordinem participant, Vnde igiturinaquam faJftcudo proueniat,di vri- nam efTc ptima? codionis excreroentum ,vtiperpcram ei talcm opi- nioncm tribuit Daniel Sennertus lib.i. Inftitut. Medic. cap. p. Di- xit fane Mercurialis 3 vrinam die alimenti vehiculum, non aucem alimcmuiiH eo quia ea pars potus 3 fiue materia? potulenta?, qua? in nutrimentum vercitur, non cfficitur vrina, fed foJum pars ilia, quae peruchit cibum 3 qua?uc in iecore multis accidentibus fpoliatur, multa etiam alia, ope iccoi is, fufeipit • Ecce Mercurialis dare de- monftrans,cx potulenta fubftantia, qua nucricioni inepta eft,dfici Vrina de- jeriptio Mercu- riality Sennertus ven bene percept jtnfurru JM er cu- rtails, DE VRINIS. Sr* iniecore vrinam , quod in iecore, & vafisalrerationem , & cbm- mixtioncm,ac integritatcm ex diucrfis rebus fufcipian imo nccpri- ra®co&ionis meminit Mercurialis, vtcxhis eius verbis cap.2.con- (lat: Omnesenim, quiha&enusde vrinispertra&arunt, vififunt cenfuifle, vrinam efle excrementum* alij quidem iccoris concoftio- nisexcrementum, alij venarum, alij renum exiftimarunt. pacet, ipfum non cenuiflegarruli Argcntenj, & Saluft. Saluiani opinionem,qu®calis fuit, vc vrinam prim® co(5tonis excremamn cffe ftatuerent,dufti ex parte authoritate Galeni Vfu part, cap. 5, a nobis fuperiiis citato, vbi Galenus ait: In vena caua multa adhuc humiditate tenui & aquofa plcnus eft fanguis: Vccat autem ipfum Hippocrates , hoc eft, vchiculum nutrimenti, fimul cum appellatione vfum quoq; eius oftendens. Keque cnim cxventriculo in venas commode tranfirepoteft chymus ex cibis fa&us, neqjfacile pertranfirc venas, qu® func in hepate, & mult®, & anguft®, nifi tenuis qu®dam Sc aquofa humiditas, tanqudm ve- hiculum, fuififee ei ad mixta. Sedhictextus parum fauetdiftis Scriptoribus: Nam Galenus foJummodb referc, tenucm, & aquofam humidiracem chylo com- mixtam die, qua, tanquam vehiculo,chylus eget, vt in hepar per anguftas venas tranfraeet, H®ctamen tenuis fubftantia a chylo nullatenus feparatur, fed ei omninb confufa eft,& commixta,ficuti ferum ipii lafti; in hepate verb, in quo pcrfe&ior, quam in ventri* culo, fit alimcnti co&io, excremcnta melancholica, biIiofa>& fero- fa ab aiimentOjfanguine ibidem procreate feparanturauc Ioco,auc aliter: bills quidem, Sc melancholia loco feparantur ,cfim vterque humor in proprium rcccptaculum trahatur; ferum verb fanguini adhucconfufum eft, non tamen intime, fed eo modo, quo fecu- lent® ingefticibi partes ipfi chylo iamconfefto : fanguinienini_* ferum veluti fupernatat. Vnde tametfi in venis vnd cum fanguine contincatur, reuerd tamen ferum, & fanguisj res funt diuerfe, qu® facileab inuicem fegregantur; vt fieri videmus, queries fanguis extradus refrixit, Ec pofito,qubd aquofa fubftantia eflet in priroa co&ionegenica, vrinaproindeprim®co eiufq* venis celebraraexcrementumeffe ftatuit, mordicus ample- (ftendaj vt rationcs fupcriori dubio propoftra ante finem3 & prope Enem,pleneperfuadenr. Galcnus quidemlib.3.dcSymptomar. cauf.cap.a.manifeftedocuit, tria cxcrcmentorum generaredun* dare pcrcodionem in venis hcEim,bilem nimirum vtramq;, & fe* rum , atq, hoc a renibus attrahi, ficuti d vcfica iccinori adiacemc bilem ainarani; &atrarn bilem aliene. His manifcfte docet Gale nus,tria cxcrcrncnta in hepatc in fanguinisgenerationenafei. Ga- lenusetenim triadla cxcrcmenta in venis hepatis, huius virrucc conccdricc,ge.Terari voluit. Nam ab omnibus communiter con- cedicur, bilem flauam & nigram in hcpatcprccreari. Ergo cum di- xeratGalenus ferum pari modo in venis procreari, voluitahfqj dubio jpAiminhepaccfuam fufciperc general ioneor: quoniam he parcft,& non vena , quod vim habcrgencrandifanguinem , licet is in venisgenereturjin quibus ipfaciufdem hepatis virtute fi he* iherogcncr rum fegrcgatioquadam3etft aliquahs caret in ijfdcrru* vaEs omnium hctherogcncorum,propter loci anguftiam,coniuEo> donee tempeftiue excludantur , locoq;fegrcgentur3qua funt. Serum aurem non uad Hnguine fegregatur, ac melancholia, &b.iiSiPrim6, quia ferum vfui eft vlteriori ,cum Hnguis non pol- fetextra ven^poito? anguftas radices in peranguftas venacaua ra- dices effundi,& pcrmeare;nec illinc exrra hepar in venacauacrun- cum transfundi, mE feri ipfum vehentis minifterio: Secundd3quia qua liquidiora funt, liquidis commixta difticilius fecernuncur, Scd ferum, quod fluido fanguini, dum generatur ,commixcum eft, te- nue eft, & melancholia, ac bile raultd liquidrus; quarepau Id diffi- cilihs dfanguine fepararur 5 quam bilis, Si melancholia. Hac ve- ritas patens eft in ipfa bile, qua non integre ad cyftim fcllis able- gaturj ficutimelancholia ad lienem,fed aliqua eius portio in venis, vndcum fanguinetranat ;qua rursiis vndcura vritiaordinariecua- cuarur. D E V R r N I S. 821 Per# fen• tentia. Triplex excremen- tum in he- pate,m fan- guinisge- neration e nafatiir. Bills flaua* O nigra in hepatc pro- creatur. Serum non it a fepara- tur k /an- guine, ac btlis » & melancho- lia, ditAi ab can [as. LIBER QVARTVS S21 Ration ibus, vtinnuijfuperioridubiojprobaui vrinam noneffc fohm potulencam fubftantiara, fed ex varijs rebus in hepategene. rari: adcoq; eandcm vrinam efte fecund® codlionis excrementum. Obijciunttamen frigide aliquiGalcnum, qui lib.4. de Sanir, tuen. cap. 17. vrinam appellac venarum, & arceriarum excremcn- turn. Libro etiam 1. de vfu part.cap. vie. vrinam potionis excre- mentum nominat. Ergo, inquiunt, iuxta Galeni dodrinam, Vri- na eft cxcrementum nullius codionis. Solutio ex dieftis facilecolligicur,Vidimus enim pauIbame,Ga- lenum docentem , cria dari venarum excremcnta, bikm videlicet vcramq;j& ferum:cum tamen fecund® co£ionis,vi hepatis celebra- te, fiat excremcnta. Galenuscrgo hepatisexcrcmcnta ,fcrum, ve- narum j & arceriarum excrementum appellac, non quidem , qubd ven® tale efficiant excrementum,fed quia in venis fanguis ab hepa • tegencratur,ciufdemqihepatis virtuce, in ijfdem venis heteroge- nea efformantur, fcparanturq; a fanguine homogeneo, & ad cor- poris nucritionem necefTirio. Et quanquam de venis & arterijs ex* tra hepar ficis loqucrerurGalenus .intellexittamen, ferum adhuc, inftar vehiculi, vcriq;fanguini,vcnali nimirum,& artcriaIi,prodef- fe, rursufque,tanquam quid inutile, ad renes deriuari. Atq; aded, cum in venis,& arterijs ferum aliquandiu moram contraxit, propter didum vfum, turn quia nullum alibi receptaculum habuic, donecareaibusex vena magna & aorta alledum eft, dici poteft venarum & arteriarum excrementum* veluti & ipforum renum, & vefic®,propter moram vtrobiq; contra&am. Prercrea Galcnus libro 4.cit.dcfanit.tuen.nihil tale habetnmb vndecim capitibus tantiun liber ilk conftar.Noaulla fane notatu dignade vrinis,& fudoribus cit.lib,cap,4.rcfercGaI.rcdquodobie<5lumeft,cxcap.i2. lib i.de fanir.tuen.erutum eft;etfi parum fidcliter: Nam inibi exprefsenon dicic, vrinam efTe venarum , & arteriarum excrementum , fed efte iecoris, venaiu arteriarumq* excrementum: Rcpctamus, inquit, ea quf inter quod com Me, bibereq* no- bis necefte cft,propterea quod e corpore noftro aliquid Temper dc- ftuit. Cum verb edendnm nobis, bibeodumqj fit, necefsc rursus- eft excremencorum excerneudorum curam haberi. Horum verb dim var i® fine fpecies* ali® eorum, qu® in ventriculo perficiuntur* all® eorum, qu® in iccorc, artenjs, & venis, all® eius > quod per Obieclio, s°l;iu°. aalcnm quo [snfu ferum vs- nArum ex~ crcrncntuyn vocauerit. Serivftts. Cibi C7* pa- f«; ncrcjfi- tns. fingula membra diftribuitur, aJimenti 9 fane cuiurq, foam effeva- cuacionem oportet: ficuti idipfum ab initio natura inftituifle vide- tur, qua* inftrumenta animalibus conculic, alia qua? excrcmenta ip- fa expurgent, ac feparent, alia qua? deducanr , alia qua? in vnuou* colhgant, aliaqua? excernant. Et paulopoft ait: Quod autem in venis & arterijs excrementum aceruatur, eiufmodi plane eft, qua- le in ladle concrete ferum, Hoc renes a fanguine fecernentes , ad veficam tranfmittuot. Ea porro(id eft vefica) id colligit feruacq; ad cundem fermc modumjqucm de ftcco excremento (feces in prima codlionead inteftina dcmiflasintclligir) fopra reculiraus. Hie Ga- lenas tripJicis ccdlionis excrcmenta enumerans clarefopponir , ie- coris venarum, arteriarumq;excrcmenta quafi eadem efte, etfi ma- gis peculiar ia iecoris excrcmenta rccenfeat bilem, &melancho- liam; ficuri feces prima* codlionis,nulla fadH mentionctenuis ciuf-. dem cxcrementi, vti alias fecit. Non ergo hinc coliigi poteftj Galenum voluifie vrinam efle venarum5atqj arreria- rum excrementum j fed iecoris primarid, fecundario vei 6 vena- rum i ftcuti & ipfe fanguis primario hepatis eft opus, fecundario autem, & improprie venarum, Vitra ho’cexprcfse Galenus citato iam loco varia dferefertex- cremcntorum inftrumenta jquadam , qua?expurganf ac feparart, alia qua? deducunt, alia qua in vnum colligunt, alia quatexetr- nunt. Sancmtcr h#c ir.ftriimenta mcrito numeranda?flint vena* qu# 3 prarerquam quod fanguinis delation! acq, conferuationi dc- ftinar^lunt, ferum , &rdiquasfanguinisfopciftircsfupeifluitaics coliigunt, dcducuntq; potiffin iim ad renes. Proindeq; non irnme- rito ferum ipfarum excrementum dicipoteft >cum in iplisipfoni-* comincatur aliquo temporis intei ualio 3 ex eifque; tanquam ex he- patis dudlibus, renes idem alliciant. Quod obiedium eft 3 vrinam elfe potus excrementum 5 nihil ad rcm. Nam certum eft3 vrina?pra:cipuam materiam elfepotulentam fubftamiam, vtinfuperioridubioJibcnteradmiftrous. Potuser- go5 fine potulenta fubftantia, eft caufa materialise caq j vrinatj ncquaquam vero efficiens>cum hate fit hepar. Sed vrgebit vlterius aliquis: Si vrina eft fecunda? co&ionis ex- creracntum5ftrnilitcr&fudor;quoniameandero habent maceriam* vucftacur Gaknuslib. jo. cit. de Simp I, mcd. facult. Ergo vel fo- DE V R I N I S. 823 Exereme- torn varis, [pecies, inftrumc- ta variA* eondua a naiHTA pro excremen• tit* Serum qt!4 rations he- pans » CT qua ratio- ns 'usnarn excremen- turn dica- tnr. Potulenta fubftantia eft cattfiis materialis vri?i&, non efficient. Jnftatia dr. Sudors, $34 LIBER QVARTVS dor er it Tecunda?codionis excrementum , vcl vrina erit cxcrcmcn- tumtertia?codionis, quod nemo hadenus dixit, ficuti necfudo- rcm cflfe fecund# codionis excrementum. Nauarrus refpondct, fudorcm aliquid diftlndum habere 3ab vrina , quod intertiacodionegenerationem accipir, & ideocun- dcm Tudorem non pofte did excrementum fecund# codionis, ve- luti vrinam,qu# nihiJconcinccex tertiacodione, Ted Tolum, quod nafcitur in Tecunda, qu#a iecoiefif. Sed hare folutio Tatisfacere non videcunquoniam exGaleno ca- dcm eft materia Tudoris, & vrin#, & quod plus eft, ijfdem qualita- tibus, quibus vrina , dotatus eft & Tudor j vr patet cx codem Gale- no Jib. i.dc Sanit.ruen. cap. 12, vbi excrcmcnca tertia? codionis ex- ponens, ait; Reliquum cxcrementorum genus in fingulis animalis nafcitur particuliscx ipfo, vndealuntur, (uccaaliud quidem 5ceu Temicod#quardam reJiquiar, qua? affimilari nutriendf partincquie- runt: al:ud quod priustranfmittendi alimentifuit vehicuJum,nunc fund urn officio , humidum tenueq, Tupereft: quale nimirum Tcro- Tumillud iamdidum ,quod ex vafis(ideft venis,&aiferijs) in ve- ficam defluit, Huicexcremento,nuIiuscertusanatura praeferiptus meatus eft rcxpellitur tamen partim adu per ipfamoll/ora corpo- ra , quarfluentis eius violent!# cedunt , pociffimumcum a fpiritu maiore impetu irruente impcllitur 3 partim etiam per exiguos om- nes corpore# molis meatus, v dpco< Grarci vocant5quorum non mo- do reliquum corpus vniuerfum , fed etiam teta cuds plena eft. In hoccontextu Tatis aperte Galenus Tudorem vrina?conftmilem efte docet3vtitextu a nobis in antecedent]' dubio cx libro 10.de Simp], medicament, ficult. tranTcripto plene Tatis docuit. Quid ergo rcTpondcndum > Sane meo iudicio aJrcrutrum Tub- Tequcntium: Sudorem nimirum efte fecund# codionis excremcn- tum 3 quod Tui gencrationcm , cum fit Teri humorum portio #que bene ac vrma;efte veto certi# codlonis excrementum, fi confidere- mus locum, per quern euacu3tur,habjtum videlicetcorporis,&cu- tem corporis vniuerfi Tentinam i non fecus ac farces inteftinorum, vrinam vcfic#, excrementa dicimusi quia immediate per has partes ha?c excrementa, quorum e#dem partes vltima Tunc cuacuantur. Vel certedicendum erit, Tudorem efte terti# codionis excrementum abfolutc, quatenhs ex Tcro, & quibufdaraterti# co- dionis cxcrcmentis conftar. Nxulni° v x a:;“ fimrjatif- facere. Cutis ports plena. Sudor vri~ u& confi- milis. Vcr* folu- tio» vDrE VRINU 82 s CAP V T III. De Vrinarum SPcdes, due differentia vrinarum ex varijs defumuntur capiti- bus: quasdam a fubftantia vrinaj qua*dam acoloribus vrina- rum i nonnulkc a contends in vrinis. Et hac funt tria praci- pua capita, ex quibus rimari (blent Medici folemniorcs vrinarum fpecies. Et quidem ioxta Galeni pra?ceptum ration! confonum lib, 4. de fanit,tuen. cap. 4. vbi fcqucntia leguntur, ./Eftimareprate- rea vrina; turn colorem oportebir, Sed nec,qu£ in ea pendent, ncc fidunt, pratermittereconueniet,(ed omnia per- pendcre. Minorismomenti differentia; ab alijsdefumuntur rebus: quantitate nempe, odore, fapore, fono, & modo excrctionis, A faporc non venancur Medici differentias vllasiquoniamturpeeffcc aegrorum vrinas Jibare, cum nefas (it fanorum deguftare, tametfi Mcdicis exprobretur,opponaturq; a raalcdicis vficatum hoc conui- tium—1: Stcrcus &vriua, Medicorum ferculaprima. Suffcit ergo3qubd ex fudoris fapore ggrorura relatione detedlo, venati fuerint Medici vrinx faporem effe mode falfum, modo aroarulentum , modo acrera, modo raixto ex his fapore praditam, Nec parum lucis in hoc Medicis attulit relatio multorum,qui fuas, & pucrorum vrinas, inftar medicamenti hauferunt. InutiJis eft foni in mciendo obferuatio. Vnde ex fono nulla; vi- dcncurcolligenda; differentia. Non taraen inutiles funt ad Prognofim differenti£,qua;a modo cxcerncndi vrinam defumuntur. Nam guttatim, & ftillicidij in- ftar, vrinam reddere, eft ftranguria laborarc, quse ab obftru&ione vrethra, aut falfedine, acrimoniaue, aut ab expultricis facultatis irabecillitate, vt plurimum proficifcitur }vti in Praxi (Deo annuen- te) Capite de difficultate mingendi,exadius demonftrabo. Fad- litas meiendi opponituri&,ni fucrit Diabete,autex rela- xatione fphinderis vefief procedat,vti!is eft,vtpote nature cogrua. Differentia? ab odore vrina; furapta; paritcr profunt, Nam vri- n*quandoqif«tjda?perfentiuntur,aJias fuauiflimi funt odorismon raro odorisgrauis,5cinfuauis,acinexplicabilis. T ria pr£- capi- ta* ex qui~ bus unna- rum diffe- rentia de- ftmurnur. u4U& /f- uioris mo- menti dif- ferentia. n& fapore fH*' rmt* strain* rU cauja, tiA ab adore, gi 6 LIBER QVARTVS piffereH- rtaynm a Differentia? £ quantitate defumi poflunt. Nam non parum rc- fert feire, vnde magna vrina? copiaprccedat: & vnde parcitas. Ca?tcriim pra?cipu«* v*di*i, vr i n ar u tia? c tribus fon- tibus potiflimftm, vrinae fubftantia, eius coldre, eiufdemq; conteo- to defumuntur; de qoibus accurate > diftindb's bedtionibus, nobis agendum eft. S E G T I O I. De Differcntijs Vrinac, a fubftantia dqfumptis. mittehtc inttlhgA- NOn hie fubftantia? nomine intelligcndum venit fubftantia? genus, quodprimumconftituit Pra?dicamentum ,fed mo- dus quidam rci confiftentia quibufdam dicitur, cuius rationercs ergo vrina fit corpus quoddam, qualitate hac, fiuc modo, pra?dita cfle deber. Adeoquc vrina? tres crunt conftituenda? differentia:, a fubftantia fiucconfiftentia defumpta?. Vnatenuis diciturjhuicop- pofita, crafla: media inter craflam & tenucm, cncdiocris. Tenuis vrina dicitur ilia ,qua? rarioris &exi!ioris eft confiftentia?j adeo vtradij viforijeam ficilcpenetrenr. Crafla, qua? denfitatem habet immodicam, ita vt radij viforij vix per cam penetrent. Mediocris vrina dicitur ilia, qua? in bene fanis confpi. citur; quoniam nec tenuis eft , ncc crafla, abfolutc loquendo, fed media: confiftentia? inter tenuem, & craflam. Dixi,abfolutc,quia alicubi Hippocrates mcdiocrcm vrinam tenuem vocat, aiiquando veto craflam, non abfolute, fed fa&a comparatione cum extremis, tenuinimirum, & crafla. Nam mediocris vrina, fi cum comparetur, tenuisdiccnda erit: ficum tenui, crafla5non quod in le tenuis fit, aut crafla. Hanc doftrinam confirmat GaJcnus lib. 4. inquiens iQuxcnim vrina? fecundum narurpm .* funt, ncnfimpliciter tenuesconfiftunt,ficuti neq>crafla?, fed me. diumtenent inter vtrumque exceffum; &cummcdiocritatcmha« beant, crafliores quidem funt, atque dicuntur, aquofis; tenuiores verb grumofis. Pro crafla mediocris etiam a Galcno accipitur lb. 4. aphor.77. vbi ait: Quando vrina tenuis fuerit, baud fecundum naturam vena? fe habent:cum verb non tenuisextiterit,fed medio* crem habuerit fubftantiam (in quo fignificato craflam acciperc^ Tm difi- rentvri va ajub- frmpuf*" J Tenuis zrinayqut. na*qM*nm Me diverts vrina qua, vriKA*™- modo non- mnquanu CtilFtemts appelietur AbHipp. D E V R I N 1 S. oportet hoclpco) eaquxftmul cum tali vrina cxcernuntur, circa rencsam veil cam, paflioncm oftendunt. !■ / Non Icui$eft inter Medicos Controuerfia de vrina crafta. Nam quidam Auicennift* mordicus tuentur, vrinam craftamd tuibida dift ingui; quia vidcntoJcumcflecrafTum, fed perlucidutn, & nul htenhsturbatum ; Vinurnfimilitercraftumeft, & non turbatum cryftallus crafla eft, & non turbida. Vndc coJJigunt, vrinam pari- ter craftam a tuibida diftingui, Concrariam amplexi funt fententiam quamplurimi, afterentes,* vrinam turbidam& cralTam eflerem eandem; &exemplailla de oIco,aIijrqirebusexterni$, nihil valcre in rebus inrerois, feu cor- poriincxiftcntibus. Suamhanc fencenciamcueri fataguncGaleni author irate lib. i.de Crifib.cap, it, vbi videtur, vrinam craftam cum turbida confundcre. Inibi fiquidem in ipfo capitis exordio, poftquam mediocrcra vrinfcrafticiem inftnuauit/cquentia feripfir; Nam ,qua;hac ipfa( id eft mediocritcr crafla) craflioreft, autte- nuior,eocluodmoderatumeft,vnumeft,reference Vnmscap. i. 82* LIBER Q.VARTVS Vrina mc- jubdmd*- tur. SECTIO II. De Different! js Vrinx a colore fumptis. 7i7ex‘JCal. TOt vrinarnm differentia ratione colon's conftitui poffunt, quotdanrur colorutn differentia?. Galenus i bra i. de >» Ciiiib. cap, 12, odo proponit differentias vrina? a colore defum- ptas:qua1 (unt: aiba, pallida,rufa, flaua, rubea, liuida , viridis , & nigra. Author Jlbri de Vrinis fexcantum enumcrauit: albam, pal- ndam3rufurn.fuuam.rubcam,& nigram. AduariusJ-b.dediffe- rent, vrinarum 5 cap. 8* dcccm pofuitdiffcrentias; Prima,eft alba; fecunda, fpiceaj tertia, aufca; quafta, crocea;quintajrubea; fexta, vinca;feptiroa, paffea; odaua, Veneta; nona, viridis;decima , ni- gra. Auicenna Jib. i.fen. 2. dod. 3, cap. 2. vndecini vffuseftad- mififfecolorum differentias in vrinis. Primus color, eft aqueus: fecundus, citrinus, feu pale aris:tertius, verecitrinus: quarcus, fla- uus: quinrus, rufus: fextus, rubcus; fcptimus,citrangulus; odauus, igneus; nonus, croceus; decimus, albusi vndecimus, niger, Plato iib.deNatura ,qui Timausnuncupatur3 vndecim pariteradmific colorum differentias, etfi inibi vrinarum differentias non perpem derat. Primumcoloremrubeum jfanguineumappeilauic: fccun- dum* fuluum: ceitium, purpureum: quartum, moreum fiue lutec- ium : quincum, flauum: fcxcutn, pallidum: feptiraum, caeruleum; odauum, glaucum; nonum> viridem; decimum, nigrum: vndcci- mum, album. |& Relate fpeciesvrinaf inaliasadhucfubdiuiduntur 3 fequenti fc- rie: Alba mmirum vrina , in albam fimpliciter, & in albam remif- sc, qua: fubaiba dicitur*diuidi folet. Etrursus quaffibet harunu* fpecierum in alias: vt alba in cryftallinam, qua? cryftalli eoloeem a?muIatur;Niueam, qua? niuis; & aqueam,qua? aquae. Subalbtui diuiditur in Jadcam, quod ladis colorem repra?fentet,huicq; fimi- iis (it: inglaucara, qua? perluciditacem cornu habet; Sc denud cha* ropam, qua: colorem exhibet colon pilormn fubalbidorura Came* jicluarius €C,e Pomt diHcrenns. > ~ tide cinu differentia colorum in •vrinis ex vfkiccnna. flato decc coloruntj differentias admitiit. Subdiuijlo 'vrina. al~ ha. II, vel lapilll, vnguis difti , fimilem j qui color cfaertitn colorem rc- prekqtat. Licet camen fubalbidum , fine remifs£ album , vocent aliquiladeum colorem , veietamen lac album efte videtur, cum aquampuratn, quam fimplicrcer albam y veluticryftalium, & ni- ucoijvocac Aquarius, albedine fuperet. Pallidam rursiis vrinam in pallida absolute, 8c in fubpallidam, fiuemediocriter &remift£ pallidam diuSdunr. Pallida vrina, qua? & fubrufaeft jteftcGdenolib. i.deGdfib.cap. it. eft ilia , qua* Vinialbirecentis,&aquofi colorem refbti qui quidem color firm- Jis eft colari aqua? pur# icuitantillum bills,autparumochra?,auC terra? kmnia? commifcetur. Vrina quidem aquofa, 8ccoufequen- ichoremcxbili rufafufceperat,vel ex pallida maiorem qnancitatem, meriro pallida nominari pcceft. Subpaliida multodilutiorcft , muicoq; minorem rccipitbiliofum ichoreow, Vnde aflimiiicur aqua?.'capiofx , Ur qua mediocritcrcoftiimfucric permodicum bordeum, vt ft in libra vna aqua?concbquerentur de- cern, autduodccimgrana. . *; ; ' Palearis fine fpicea vrina eft ilia, cuius Color fimilis eft color! paka?, aut mature. Huius vrina?multi non memine- re , quia earn cmn pallida confundere foiebant. Subpakai rs fiue fubfpicea vrina eft ilia , qua: colorem reprefentat palea? atfr/pica? hordei s eft cnimcoior hordei mukorcmillior colore (pica? trie ci: nam hordeum ,’qaaai tiiticum, ad albedinem mag is accedit > 8c U ftauedifte remodus eft. Hi ipstaib tiohv sb'ixijkl Rufd vrina plus dndura?,quam color rufus, qui puri auri colorem pree fe fert. Huiufmodi vrimu# flammea quibuftiam dicitur, quod colorem flamma? habere videa- tur, Subrufa vrina, dicitur ilia, qua: maturiciui ,aut impuri auri colorem refert. FJaua vrina ftmiliter, vd ftmpliciter &abfoiutetalisfeft, vcl re?: mifse. FJauaabfoJute eft ilia, quae colorem habetconfimikm co- lon aqua?, in qua crocus diuinfundebaturraacerabaturuc. Subftfc ua, fine remifse ftaua, fiue fubcrocca, vrina eft ilia, qua? floris Cari. lhami (eftenim tanquara Spurius Crocus) aut aqua? in qua calls flos conco&us fuit, colorem refert. Rubra vrina, vel abfolutctalis eft, vel remi£j£.’ Rubra abfolutfe Pomorumrubcorum, aut Ceraforum rubeorum colorem referee D E V R I N * SI Si9 Suhdiuifi* vriHi, Subfalli- Vale am flue fyicea vrina. 'SiVajjakd' ris. ft in a ruf. fa. Subrujfiu Flaua vri* na. Subfiana, Ruhr a vr I, na. Subntbra. 8jo Subf ubra eft ilia, qua: Boli armenicolorem a:mulatur. ( Crgentavrina vel tabs eft fimpliciter,vclreraifse. CruentO abfolute eft ilia , qua: men fanguinis colorem induit. Subcrucnta vrinaeft ilia, qua:colorem obtinet aqua?inquacarocruda, &rc- ' center madata, Iota eft. H«ec autera lotura fubrubca eft. Vinea vrina talis eft vd(impliciter, vd fecundiim quid: abfolute dicicur ilia , qua: nigro aflimiiatur. Subuinea eft, qua: co- k>rema:mulatur ipfius hepacis. f. ' / Pafteavrina, fimplidter talis eft, velremifse. Paflcaftmpliciter eft, quaedeco&oPalfularumin coloicfimilis eft. Subpaffeacft, qua: colorem imitaturCeraforum nigrorum. Vcneta, feu ferruginea vrina fimpliciter ,dicitur ilia, quae colo- rem habet jeruginis, aurpannorum , quibus Veneti nautae veftiun- tur. Subueneta non omnino a:ruginofa eft. Viridis vrina, recentis herba:, &prxfenim Braflica: marina: co- lorcm induit. Subuiridis, colorem lapidis pretiofi, qui Smarag- dusappdlatur. Okaginofa vrinaeft ilia, qua: oko ftmilis eft. Suboleaginofa, qua: non adeo olei naturam & colorem imitatur , quam male qui- dam oliuis apprime macuris aflimilant; quoniam ha: nigri funtco- lons, & non oleacc h ■ ..ji ■ U Cyaneam, feu ca:rukam vrinam, poft oleaginofam ponunt ali- quij eftqj Qekftis color, qualis in Turchina vifitur. Liuida vrina dicicur ilia,qua: plumbi colorem obtinet. Subliui- daftuepunicca eft, qua: earn is coatufe, feu violarum purpurearum colorem acquiliuir, Fufcam vrinara inter Iiuidam,& nigram aliqui ponunt. Nigra vrinaeft ilia , quascarbonisexcindi, aut atramenti colo- rem habet. Subnigra eft, qua: colorem a*mulacur faciei ei us qui diu ante Solem in loco aprico fterir. Satis exade has omnesdiffercntiascxvarijsauthoribusinxabu, la formam ante centum & quinque annos redegit loannes Vafteus Meldenfis,in fuo de Vrinarmn iudieijs Tradatulo,typiscommiflb Lugduni apud Gulidtnom Rouillium fubScuto Veneto, Anno MD. XblX. Impoflibile tamen eft ,omnes vrinarum differentias a coldre dcfumpta&aftequiiquia colot,.vcfupcri.u$ta&umcft,maius minufqueiufcipir. QuarePhiiofophus ipfc,& Gaknus, fcptcm,aut LIBER Q VAR TVS Cruenta, Subcruen■ ta, Tinea, Sub nine a. PaJfe.tj, Sub puffs a. Fcnetfu. Suhuene- (a. T trial's. Subuiri- dis, Oleagiw f»- Subolsagi- nofa# CyaneaJ, hiuidxj. Sub Hut da. Fufc/Cj, Nigra-), Subftigra, loannis V affei Aieldenfis Tabula dc vrinis,, DE V R I N I S. Hi odbvfitatiorib us, & nobis nods ,co!oribus funtcontenti: cum ad hos, tanquam ad pracipuos ,-ca?tcri omnes facile reuocentur • Dc horum ideo caufis, &Prcgnoft, inprogreffu , vtrespoftulabit, agendums. S E C T I O Ilf, De Different! js Vrinarum, ex contends emtis. COntcntum vrinat in laxiori ftgoificato acccptum, eft id omne, quod in vrina continctur ,tanquam quid diftinftum ab ipfo liquorecolorato. Et ita acceptum, multiplexed, vtviderc licet apud Aquarium lib.de Different, Vf inarum ,varijsCapitibus, & vt Vaffeus foperius citatus diligenter cbferuauit. Sequcntiergo ferie recenfentui.-Hypoftafisftue fedimenturoj Ena?orema Hue fuf- penfum $ nubes fiuenubecula* bullet 5ramenta ; laming circulusj (puma; pingoedo j pus; arena? $ calculi; pituitajthrombus fanguinis; pilij fquam#ftuefurfures j femenj vermes. At vero pro- pric loquendocontemum eft portiocruda alimcnti,qua? in fangui- nem non fuit conuerfa , vt colligitur ex Galen. Comment. 1, Pro- gnoft.tex. vlr. vbi inquifiQuicquid cnim alimenti in fanguinis ge- neratione natura? refugit confedionem, fubftdet in vrina , neque, vtfanguis 9abea (natura) commutatum, neque vtpusprater na- turamcaufa? parnceps.Licecenim folius fubfidenthe hicmeminiffe videatur, quod hate frequennus ,quam nubecula, aut enttorema, apparent, contentum tamen in vniuerfum intellexiti quoniam in.* fanis contentum omneexcrudo nafeitur humore: ficuti in febrici- tantibus ex humore crudo , aut corrupt© , qui febrem materiakm cfficit. Humorillccrudus ad p tuitam reducitur setfilib.3. de ali- ment. faculr. cap. 6, a pituita diftingui inftnuet Galenus. Commode ergo contentum in vniuerfum diuidi poteft in na- turaJe,& prater naturam. Naturale diciturillud, quod in vrina codlumapparct. Eftqjtriplexrationediuerfitatisloci: nam ft ad rnatuhefundum dclabicur, fedimentum, ftuc fubftdentia Latinis, Gracis hypoftafts, dicitur: Si in medio vrina? pendet, en«orema Gracis, Latinis fufpenfum appcllatur: Si in fuprema vrina? fuper- ficie exeat, nubes ftue nubecula vocatur. Non fufficit, ad hoc vt contentum naturaledicatur,aliquem di&orum locorum occupare. Conten• turn vrina* in I ax a fi* gnificatio- ne> quid-iCT quotuplex. Cotentuni proprie quid. Cotentum in Jan is O’ febric it an* tibus vnUe nafcatur. Contetum in uniticr- [um,natu~ rale > O' praterna- tural, Contetum natural c^9 : triplex, 8*1 LIBER QVARTVS fed ptetcrea proba frui confiftentia, & colorc ,& aqiialiter conG- Gere. iEqualitcr confifterc, eft habere a?qualem tenuitatem, aut craflitiem, fecundbm omnes fui partes. Hippocrates in Prognofti- cisbonitatcmcontcntifubnomineredimenti expoluit, inquiens; Vrina autem optima eft, fi fedimentum candidum fuerit, kucquc, asquale per omnecempus, donee morbus iudicatus fuerit. See, Contentum prater nattirart| dicipotcft quoduis aliud a conten- to iam dercriptbdiuerrum,quemcunqi (itum in vrina occupet. Lo- cum quidemnebukfiue nubecula? occupant varia contenta praf- ternaturam, vtcirculus,pinguedo,inftar olei fupernatans: bulk qua?dam ,fiuefpuma 3in mediopariter vrina?, & in imaciuspartc contcnta,vi(untur prater naturam;qua?ftjperius vtplurimumenu- mcrauimus. Sed ha?c de differentijs a cotento defumptis fufficianr. Variasdiffercntias, autcomplicationescontcntorum cum fub* ftamia vrina?, cruditatem (figniftcat). Sub pnncipium eiufdern capitis,poftqudm naturalis vrina? conditiones declarauit, eandem dodtrinam fcripfir, aiens: Qua? quidem optime eft codh, in ij> qui fupremum faniratis obcinenc gradum 3 confide- rare oportet; talis enim eft fubrufa 3 & fubflaua 3 magifqi fubrufa3 quam fubflaua : ftatimvero & ha?c (id eft naturalis) mediocrem crafliciemhaber, Nam, qua?haciplacraflioreft3auttenuior, co- dtionem impcriedhm fignificat:Siquidem altera (id eft, tenuis vri- na ) nondum in humorem conuerfaeft 3 altera vero adhuc concur- bacaeft. Hocautem intelligereljcetexijs,qua?tenues acpura?ex- In natural prius com- V*ratur, *ua color' n& tmuu Vrina op~ time [ana- rum. $34 LIBER QVARTVS ccmuntur, pofthac veto vdremanent fempercenues, autpaulo poftconturbantur j quoniam vtra?q;codionc carent, E6 autem—» differunt, quod altera (,i, vrina qua?tenuis excernitur, &tenms permanet) nondum concoquicoepit; altera veto, quoniam flatuofi Spiritusipfi permixti funt,perturbatio quondam, veluti in nouis vi- nisadhucferuefcentibus,ineft. In contextu cruditatem tenuis vri- nsecaufam Infinuat Galenus, aiens, quod tenuis vrina nondum concoqui coepit; fiquidem3vt paulo ante retulit, nondum in hu- morem conuerfa eft; quafi diceret, ipfam nondum vrinse naturalis debitam confiftentiam compardfte, fed aqueam , & confequenter prsetenuem, retinerc, Docuit etenim in contextu, vrinam natura- lem,quoad confiftentiam, cftemediocrem,id eft,neccraftam,ncc tenuem, fed incraflitiei, & tenuitatis medio ftare, Hxc autem me- diocrisconfiftentiaaperfeda manat co&ionc, cum fitexquifitcfa- ni hominis vrina; vt in contextu loquitur Galenus. Vrina veto ho- minis exqu fitc fani debet efte probe coda. Quo fit, vt vrina me- diocrisconfiftentiaf, & colons fubrufi,aut fubflaui,qu£ fanocon- uenit,coda needfario dfe debeat: veluti tenuis,& crafla,d medio- crivrina,tanquamextrema,diftantes,cruda?. Galenusfiquidem comment, 2tPrognoftic.tex. 33. hanc dodrinam confirmat, in- quiens; At concodioncscraftioresreddunt non foliim vrinas ,fed ctiam deietftiones, quotics bene in ventre concoquantur 5 &itcm fcreationcs in pulmonijs, & coftalibus, atqj etiam pituitas per di- ftillationesj&grauedincs, necnonper lippitudines,&pusin vl- ceribus • Ecce Galenus dare demonftrans, vrinam mediante co* dlione debitam acquirerc craftitiero, Antequam bine difeedamus, exponenduseft Galenus, vrinam mcdiocris confidential ftatuens earn , qua? eft hominis exquifite & optime fani: qua vrina cptimeco&a eft. Cgcerftm tails vrina co- gitatione potius percipitur,quara fenfus iudicio 5 quia ipfa exqui- fita, optima, & inculpata fanitas,cui ciufmodi vrinatribuitur, co* giratione potius noftra, quam aftUjCxiftitjtefteipfo Gaieno Jib. i. de Sanit. tuen, cap. 3. vbi duplieem proponens fanitatem 9 vnam fummam, exquifitam, & fimplicicer optimam, in qua a?quaeft contrariorumportio: aliam deficientem, qua? fciliccta prioris perfedionepaullum abeft , non tamen eateniis, vt animali gray is fit, primam , id eft abfoJucaro, cogicationepotius > qua nx^ Aiedtocris in vrinam conj ftetia vnae yre- cedat. Vrina me- diver is co- (ijlenttic qit£. VrinA ho- minis ex- quijite ft- m cogita, tione po~ tdufy quam fcnjtt per- LtlDuplex Urntas. D E V R I N I S. $35 quod vcre extct, vfurpandam efle docet. Vrina ergo ilia naturalis aGaknodefcripta, nufquam , nifi fortafle temporis momento, ficuti necipfa optima apparct/ed fem- per ab ilia pcrfe jcitur,poft- quam fanguis excibo fddus eft,& in vafamaiora tranlmiftusiprae- ccdentes autem vrinae, quae ante alimemi in humores conuerfio- nem eieda font, veramcodionemnon funt pafla?; velquiafua-* magna copia, aut fluiditatc, aut tenuitate, aut acrimonia, aut alia praua qualitate naturam ad fui exclufionem,ante tempus debitum flimulant, follicitantque. LIBER QVARTVS Vrlma vi- fur7enm, * Aliment* €opiofa>vti &crajjall vnnamte- r.uem effi- Aqua co- piofa , vi- mmq; al- vrZas u- mes red- danf> D E V R I N I S.* **7 His pofitis ad caufas craft* accedendum. Ga leous cap. 12. citatoJibri i.deCrifib.crafLwn vrinam, aque actenuem, a crudi- tateproueniredocet, Sed h*c dodrina fanomodo incelligenda eft. Nam vrinacraft3,quaturbataredditur, non femperd crudi- tace procedit, fed multoties a codione; vt videre licet in profluuio vrina critico. Tunc autem vnd cumipfo vrinae liquore humor morbificus,non crudus, fed a natura concodus5& plane mitigatus, excernitur: atq;adeotalis vrinaturbida craftaq; neceftarib confpi- citur,nontamcncruda,fed coda dicitur, vt colligere licet ex fepa- racione content!, quod mox ad macula; fundum demitticur, & fe- dimenti bonasobtinctconditiones, In febrequartanaexpurgatur quandoq; critice per vias vrin* humor melancholicusj qui, tametfi nigrum magis, quam album reprefcncet colorem , & craflain red- dat vrinam, non delink eftecodiOnjsindicium$maxime verb,quo- tics ab vrina liquore ad macula fundum, citius,aut feriusfeponi- tur. Proptcrea rede monuic Galen us Comment.2, Prognoft, tex. 32. non omnem viinam era (Tam, malam ab Hippocrate dici , fed lilam tantum, quanimiumcrafta eft. SoboJes ergocruditatis, aut codionis defedus, eft ilia qua valde cralfa aut curbida femper manct, cuiufmodi eft ilia qua iumentorum vrinis fimiJiseftyquamqj Leo Roganus,& plures Me- dici Itali, fubiugalem appellant. Hippocrateshuius vrina; meminit lib 4.Aphorifmor.7o. inquiens:Qmbus fcbricicamibus vrinatur- bat£ lunt,quales iumentorum, ijs dolor capitis, vel adeft, vel ade- rir. Vrina verbiftacraftafeu turbida, licet potiftiouimtales red- dantur ex pennixtione crafforum humorum, tamenetiam talcs huntobamplirudincmatqi breuitatem colli vdicae, vtait Mercu- rialispoft Ariftotelcm Problem. 3 6.bed. io.vbidicit3iumenta-j ideo craftas vrinas eijccrc,& non tentari calculis ceque ac homines, quia vdica collum habent ampliflimuro. Et quidem optime hoc didum : Vefica enim collum bene apertum dat exitum omni fad, & mucofitati, non folum content* in vrina, fed etiam eiufdcm pa- riecibus adharenti. Ob eandem rationem, videlicet ob breuitatem &litudinem colli vdica*,mulieres vrinascralfas eijciunr, Sc ra- re vexantur calculo, tefte Hippocrate Jibro de Acre aquis, & locis. Non eft multura difficile mediocris confiftentiacaufam in vri- oisftatuere, prapoficis caufis craflarum, & tenuium , ac clararum Vrin crajfa non Jemper a cruditatC oritur. V riruLj crajfa, qua mala Hip, Qua vrina crajfa a cruditatt fiat. ffrina fib. iugalis. y rivets crajfa ca- pins dole• ns indiciu, Frin& ta- les cyaffix a, qntbus caufis fiat, J amenta cur crajfas minus nddant. Muheres cur crafias minus eij- cidt , curq\ raro cal etc lo laborer. Print: te- nuis cor.fi- (letia can r,. 8j8 vrinarum. Non alia quidem ha?c eft, qudm probaco&io, qua hu« mores, fimul ac humorum ferum elaborantur, vt patec ex Galcno, lib. de Crifib.cap.i fupra citato, vbi non obfcutc optimaou* depingit vrinara , Sc naturalem , cuius fubfidentiam fiuc hypofta- fim deinceps in conrexcu his verbis confticuit; Quantum autem ad vfumrefert, facillimum inuenire eft ,qubd vrinarum ,qu«fecun- dum naturam fc habent, terminus eft in optime fanis corporibus primumexquifitaecodionis fanguinistempus: &qui hancfuerit contemplatus, dcinde veluti regulam aliarum vrinarum fibifta- tuerit, quamam ipfam mutcnc difpofitiones facile inueniet • Nam fi colorcra exquifite feruauerit, fubfidentiam verb albam, & lae- uem, & srquakm, & multam fecerit, ftc quidem coftionis etianu-» Signumexquifttumfuerir; plus autem de humore,qui crudusno- roinatur,euacuari demonftraf. Propterea & in pueris omnibus fe- re, & perfeftam o?tatem babentibus, qui ociofam vicam degunt, autquouisalio modoreplcti funt,fatismultam habent vrina; fub- fidentiaro rquoniam in his omnibus plus eft deinconfe&o, & crq. do humore, his quidem propter defidem vitam , illis verb propter fatietatem , pueris verb &ob fatietatem (voracesenim funt)&ob idetiam, quod vna vcntriculi operatic non poteft duobus fimul fufficere, augendo fcilicet, atqj alendo: antequam ergo in ipfo fuf- ficicnter alimentumcoftum fir, ipfum ad fecorpustrahit,atqi hinc fir, yt plurimum crudi humoris coaceruet. Ha?c quoq; caufa eft,vt ijs,quiex otio, & repletione febricitant, fi fanitati reftitui debent, neceftarib plurimum fubfideat:contra ijs, quiexinedia St labore, ruffae quidem, &biliofie vrinafunt: foluiturenim morbus prius, quam aliquid fubfideat, plerumque;Sufficit enim in his, St nebula alba, & fufpenfio bona, ralis autem eft alba , & 1*uis, & jrqualis? nam& ex ipfis fanis, qui mukumlaborant,& paucioricibo vefcun- tur, ijs funt vrina? biliofiorcs. Haec GaJenus ; Ex quo liquet,quid fit vrinaproba& naturalism fanis, St quod fedimentum vrina?fa- norum fit humor crudus, feu pars cbyli, qua co&ionero in hepate fugir, St in fanguinem mutari nequit. LIBER Q.VARTVS pueriiOtio-r /ii& vora~ cesi cur in vrina mul td habeant fubfiden- tiant. Ctiopi & replctis fe~ bri cit anti- ha h dunu fanari de~ ben{ t plu- rimum in~> •vrinis [ul- (idere m- cejfe eft. D E V R I N I S. *19 S E C T I O II. De Caufis Colorum in Vrinis. V T redius hare respercipiatur ,animaduertendumquod Pla- to in Tirnao , de coloribus dicit: Eft aurem , inquit, color veiuti fhmmula qua-dam fulgorqj a finguliscorporibus eraanans, partes habensvifui ad fentiendum accommoditas, Praciputepo- nit colores, album, & nigrum. Album eft, inquit,quod vjfum di« fgrega': nigrum verd,quod congregat. Ex mixeione autem ignis cum aqua, feu ex extindione ignis ab humoie,colorcs varies gene- rari refert, Sanguineuscolor, rubeus didus,generatur ex fpifio, Sc.non corrufcante (id eft, non ex iumine) extindo ab hu- more. Splendidumalbumque,rubeomixtum ,flauumprocreat: menfura autem mixtionis, vtfupradjximus ,aD jstantum cogni- taeft. Rubeum cum albomgroque, purpureumgencrat. Paulo obfeurior pullus luteolufq, (ab Anftotele fufeus dicitur) fit color, quando his inuicem conflitis aduftifqj magis eftadiunda nigre- do. Fuluumflaui fufciq;temperationeproducitiir, Fufcumvcro albi & nigri confufione. Pallorern albi flauiqj copula generat. Splendidum alboadiundum ,plutirnaqi obfu/um nigredine ,co> ruleum efficit; Oruleum cum albo, glaucum crcat: Fului nigriqi temperiecolor viridis nafeitur. Cateraienre ex his omnia mani- fefta fiunt. Hac Plato. Ex quo, & ex AriftorcJe lib, dc Colonbus, noncrit difficile concipcrc variasalbi & nigri mixtioncs. Hisprapofitis, in vrinis, non feciis ac in rcliquis omnibus,duos ccncipiemus oportetextremes, &omnino aduerfos colorcs, al- bum videlicet, & nigrum a ex quotum varia confufione reliquigc- nerantur. Si hacbenepercepta fine, non critarduum deincepstanquam certum obferuare, colorem album a frigore promanare, Sc nigrum a calorc, maiori ex parte. Quaproptcr,qui colores ad nigredinem accedunt, maiorem denotantardoremin:vrinis-,maxiniefifplen- dorem, auc fulgorem concomitanter habeant: qui quidem albedi- uem magis iemulantur, frigiditatis indicia font. Vnde conceptis omnibus colorum fpeciebus, d me fuperiiis cyrdinatim reiatis, fa- ciieeric vniufcuiufqicaufam prompte depromere. Color quit platonu Quid al- bunhquid- ue ntgrunt. Color uttL* generation nes vant ex Plata* ne. gore , color nigera ca- 84$ LIBER OVARTVS Jeneratil- ns colorh. H#c do&rina eft Platonis, loco cit. quatn & Ariftoteles am- pleditur, qui lib. i, de Colorib. cap. i. inquit; Nam aer & fuopte ingenio alba funt: ignis contra & Sol flauo colore cenfcn- tiu : terra rursiis natura fua alba eft: intinftionis autero caufa mul- ticolorcm fcoftendit. Id confeflum facitcinis. Adufto cnim hu- midotinduraopjfice, albus reddicur cinis: fed non plane albus, quod fumo fcilicet intingatur,qui nigerexiftit. Ob id & lixiuium flauum efficitur,eo fcilicet,quod ftamtneueft,& nigrum,in aquam colorem iouehente. Atqui niger color confcquirur elementa (lo- quutus eft fupra dc fimplicibus coloribus elemenrorum)quoties in- uicem commutantur. Reliqui autem, medij fcilicet colores , ex ijs facile intelligi poftunt, reciproca admiftionefuperueniente. Ha- rftenus Ariftoteles,qui poftquam in contextu,varies modes,quibus aliquid ccrnitur nigrum,tradit, deinccps hunc refert Sermonem. Tunc verb nigrum colorem effici vfuivenit, ciim acr & igne adufta funt: propter quod & omnia aduftanigrefcunt,ficut li- gna & carbones extindo iam igne. Eodcm modo nigrefeit fumus cxhalans a iaterculo fidfili, dim infirum latcrculo humidum fecer- nitur ,& aduritur. Eadem ratio redditfumum, qui apinguibus adipofifq; prouenit, nigerrimum, oleo puca, pice, ta?da: quod hire maxiroeadurantur,concinuafqipartesfdcianf. Nigraquoqjilla-* fiunt, per qua? aqua effluit, ciim prime irrigatis,ac pcrplutis humi- duro exiccatur: quod in tedorijs parietum eft animaduertendum: pari pado & aquatici lapidcs , mufeo contcdi primum , mox are- feentes, atrum colorem contrahunr. Ex coloribus igitur tot funt, ac tales, qui fimplices vocantur. Ex hoc Ariftotelis contextu facile colligitur, nigredinem ali- quando fieri, in 6fepiiis, a calore,aliquando verb frigore,quan- do aquca pars hurooris deficcatur. Eadem eft opinio Galcni cap. 12. cit. his verbis; Nigra? verb fubfidentia?, vel excedentem calidi- tatem, atq; igoeam oftendunt, vel ex frigidiratc vehement! morti* | ficationem ; ficenim & extrinfecusnoftri corporis partes nigro af- ficicolorcvidemus, parcim fcilicet ex nimio calore, vt qui fe Soli tfftiuo expofuerunt: partim ex vehement! frigore, & veluti mor« tuas; quemadmodum in fembus, aut quibufeunq* alijs fupra mo- dum refrigeratis. Ipfarum itaq* totarum vrinarumcolor niger;atqi cnim corum,qua: in ipfis fufpendunrurjaut carum ,qua? fupra ve* Ltxwm m. jtmu, Niger co~ lor quAndo Nigredo Ueet vt* plnrimum fia*t°amen cr afrigo- re fieri p<7- fe‘ * D E V R I N I S. S41 huntur, nebularum: adeafdemcaufasrefertur, calorem fcilicec immoderatum , aur mottificationcmexrefrigerationc vehement]* Peffima igitureft rota vrinadenigrata , adeo vt ncminem vnquam feruatum viderim cx ijs ,quitalem vrinam minxerunt: minus vero perniciofa, ft foliim id, quod fubfider, nigrum fucrit: atq; adhuc minus, ft foliim id , quod in medio iacet: ac multo minus etiam ,ft nebula* Color vero viridis fit in tranfttu ad nigrum, & eft quod- dam veluri proa?ouumnigri;nam ft morbus malignusfuerit, &vo- mitionibus, & aJuideieci]onibus,& vrinis viridibus, poftraodiim nigra? fuperueniunt. Color autem iiuidus eft folius frigidicacis afte&us* Galenus loco citato de Crlfib. multa de alba vrina dicit, & de alijs intermedijs inter albam 3c nigram ,bis verbis, poftquamde vrinis craffts egit: vero ad ftimmum incofta eft,has omnes (id eft vrinas turbatas) vincit.: eft autem aquofa exquifite,neq; iam_* eoquiincipiens,qualisturbulenta: ncqj in fpe, vtcoqui debeat, ftcuti qua?paoldpoft perturbatur: fed veiut defperat* co^ionis accidens: qua; cabs eft, venoft generis paftio exiftit i qualis eft in-* ventriculo extrema ipfa craditas. Cum vero etiamftatimtranf- currir, vocatur a nonnullishydropsin mareliam, alijdiabctetn_j appellant ; quidam vero alius antiquus in vrinas profluuiumno- minauir. Sed de nomintbus alibiconftderetur. Ha?c igitur paifio tails eft ,qualis circa aluum teuicas inteftinorum, morcificatio(vt dicerct quifpiam ) vtriufquc virtutis, 3c retcntricis, 3c alteratricis, At ha?c inter omnes vrinas ertidas peflima exiftit. Sed poft ipfam eft aqaofa, qua;, quantum quidem adcruditatem attinet, priori fimiliseft ;fed quia nullum aliud commonftrat, minus perniciofa: ilia eniro (id eft,qua; diaberem facit) non modo virtutis alteratri- cis,ftcuti alba & tenuis,fed 3c retentrreis imbeciJlitatem fummam fignificat;ha“c autem (aquofam intelligit) akeriusfolius, alter atri- cis . Quanto autem plures inftrumentorum cuiufqjgenerisa&io- nes,& vires impeditxe fuerint, autextoto perierint,tanto deterior eft morbus: atq; idcirco peffimumeft in vrinas profluuium , quo- niam duplex eft vitium. Praua autem fufficienter eft, qua? tenuis 3c alba eft, ficuti aqua: nam fimplex quidem eft difpofitio,fed vlti- m*e eft imbeciJl icatis indicium* Huic proxima eft altera vrina,qua; in mull is apparcc morbis, vt vidcatur mixtarahabete formam vmi Prim*m- &r* caut*' Vrina. grx qua quAqtte mi~ msmAla. Color Vi* ridis. Color Uui~ dm d f cruJ*a Hydrops inmatel- cruda qUA minus la' Vrtna al~ ba & te- nnis quids indicet. $4* L I B E R aVARTVS Vrin& n° alho & tCYliit Hs genera- tio. abunde tenuis, aiqj albi: cius autem generatio eft ex ca, quam nu- per diximus, alba & aquofa, vt qute paucum ichoretn ex bi ii ruffe iufeeperir, nam, etfi exterius in aquam puram ochra? parum, vel jpfius etiam bill’s, inieceris , tails tibi aquareprsefentabitur j ha?c quidem vrind proxime acccdir ad crudam. Poft hanc eft fubpalli- da : pallida verb iam , & fubruffe eft : Si cnim in aquam inieceris, vd rufficolons parum, vel pallidimultum , fimile tibi videbitun ha?c verb, quantum ad colorem attinet, concoda iam eft; oporcet autem tantum earn difeedere /oacraflitudineabaquofa,quantum colorejfiquidem bene concoqui debcat, Optima autem omnium vrina, fubruffe, ac fubflaua eft:quemadmodiim & antea diximus: veluti ft etiam extra (.i. corpus) talc quid facerc velles, fanguinis ferum, acbilem ruftam aqu# permifeens, Sermone autem poftum exprimere mixtionisquantitatem rSed vel ab altero (ideft dMedico) oportet addifccre dc optima vrina, aut per te ipfum ex- perientia percipere,qualis fit vrina? fccundum naturam fe habentjs forma , earn in faniscorporibus perquirendo. Nam, cum adhuc coquitur fanguis, vrina, qua?miogitur, Ia?uem, & iequalem & al- bamfubftdcntiam , acmulram facie: iam verb perfedacodione, color quidem vrina? intenditur, minus autem fubftder: Sc ft lon- giori poft hoc tempore hominem deibo prbhibueris,videbis ipfam fieri continue magisruffe'm, Nam&in Commenrarijs dePoteo- tijs naturalibus oftendebatur, quicquid alimenti fupra caleftc, Sc prsefertim ft pingue fuerit, &dulce , verti in amaram bi- Jem, Quoniam & flauam, & ruftam, Sc pallidam nominanc huiuf- modi bilem: melius eft hoc in loco illud rursiisannorare , vr exa- diusquisdidaaflequacur, quod ruffus color ad ftauum proximo acccdic; in hoc autem differunc, quod alter roagis ad album (ruf- fus videlicet) alter (id eft fiauus) ad fplendidum vergit. Nam Sc amara bilisaliquandoruffe apparet, aliquandoftaua , fa?piiisau- tem Sc pallida tibi videturefteiSi quidem albior & turbuientior fa- da fir, ruffe: Si verb fplendens fit, Sc purior, flaua: nam quod ve- luti igneum in bile fplcndet, ipfam reddit flauiorem. Ex hoc contcxtu, quem, tanquam vtihflirnum ftudio produxi, 8c inferui, liquidbcolliguntur caufa? vrinarum quoad colorem«*. Praterquam autem qubdomnes vrina? tinduram fufeipiant, aut rations caloris, aut ob frigoris dominium, hoc fieri accidie dupJici V'vT Mtxuo- ms quantt- tas quoad colores ‘deZdir feenda, y.rinaine- Mid, Rajjii'co~ lor i fimo quomodo mt- D E VRINIS. *4$ Duplex cau {a 'fib. quam cgla* ranturV” nn£> de cairia. Pnrao, quia vrina? lubftantia eft coloreprsedita ob ali- quam ex didis caufis > videlicet ob remiflioncm caloris , & defe- duofam codionem , aut ob intenfionem caloris ,vcluti adurentis ferum,fiue Jiquorem. Secundo colorantur vrina? propteradmi- ftionem alicuiushumoris alicni, vicuius fubftantia vrinx, fiue ip* fe liquor feu humor tinduram fufdpit, etiamfi in fua nullum habeat alienumcolorem. :-r . Ha?c dodrina, vti diximus, conformis eft Galen.Ioco cit.quan- doaquofam vrinam& albam dicit prouenire a defedu codionis, feu a calore remiflb ? feu ( quod idem eft) a frigiditate pra?domi- nantc. Eadem enim vrina poteft fieri alba ex permixtione humo- ris pituitofi, qoi ex fua natura aibus eft; Sicuti vrina pallida, rufFa, flaua, & reliquae deinceps, hunt tales ob intenfionem caloris, quia fadaintenfioneprimarumqualitatum, fit & fecundarum audio. Compertum pra?tcrea habemus, ex fame, fiti, nimio cxercitio, ai- miaqi venere, ira, a?ftu , vigilijs, & reliquis rebus non naturalibus raaleadminiftratis, vrinas ex pallida fieri ruffas,flauas,&rubras; im©, ficor ardeat, reddi virides&nigras. Cutntamenftacim poft cibum, & quamdiu temperate vrina? pallida, aut f'ubflaua? permaneant; qua? omnia indicant ab intenfione prima- rumqualitatumdimanare aliquando variacionem colorura: aut ob mixtionem bills naturalis, aut prater naturam, & torrefada?; imo & nigrefada? obaduftionem nimiam; vnde vrina? virides,fu- fca?, nigra: &c. ■} * . Vrina igitur alba, vt pauld antediduoi, duplici decaufa tails apparet: aut quia non alteratur dcalore,aucquiaalicuiushumoris mixtionealbida fit. Primomodoalba fit aut ob incodionenapra> cipue,fcu cruditatem,aut ob obftrudione,aut quia bill’s, qua antca tingebatur, alio rapitur, ad caput nimirum, aut veficara inflam- matara 5 in qua pars biiiofa durefeit, ac fplendida & alba eijcitur: aut ob nimiumcalorem vifeerum, hepat is pra?cipue ,& reman,ad fe nimisattrahentium potulentum liquorem: vndeomnimoda in* codio fequitur,& nulla retention fuperibs cum Galeno diximus: & inde originem accipit Diabece. A li$ cau fse ex fupradidis dc dif- ferentijs vrinse tenuis per fe patent. Vrina alba, qua hoc modoge- nerate , tenuis eft, 6c aquca diciturj cui a quibufdam cryftaliina, &niueaannedicur. Vrin* a- & Cauft vri~ n% alb£. 844 LIBER Q.VARTVS Secundacaufa humoris albi eft permixtio alfciwos fubftantlar alba?,vr pit wit*, feminis, puris; talifque viina ladca did pcceft; eftqj differens a precedent!, qucd bare crafia fit, faltem inprinci* pio, antcqoam humor mixtus infundum matuhedefccndit.Tales vrina? in motbis pituitofis, vr febre quotidiana, anafarca, & fimili- bus , fa?piflfime apparent • Fit eniro attradio talium humcrum , & & non folius feri, aliquando a renibus; quia vena? cmulgentes,pcr quasferum edueiture vena caua in ficutj & meatus, per quos ddabitur humor melarcholieus ad lie- Bern,adquemctiam fanguisattrahirur vnacom fuecomdancho- lico, qui fanguis ab omenti venis poftca exugitur. Chyftis autem fellis bilemfincerara ad feattrahiti quia dudus ad hancangufti font. Hatcdodnna eft Galeni Jib.j,deVfu parr.eap.d. quem pro- be citat Maftarias tradacu de Vrinis. Alia? differentia? vrina? alba?,, quia fecundum magis aut minus differunt ab his3ad praffentes cau- fasredueuntur, feu ab his fiunt* Calor naciuusremperatus*& fuo munerc fungens, maxima dumanulloimpeditur obice, cibum & potum beneconcoqucns &permifccns,,vrinam effieit fabpaltidam , fubruffam ,aut fubfta- uam,feupotiuscitrinatD &auream, qualemhabent,qui Honda-* rmtefruuntur, & in quibus non nimium viget bills, aut calor cx- traneus. Si autem calor fit vehemens, tinduramdat maiorem vrh na?, vt dixi, aut fane ob perraixtionem alicuius fpeciei bills, palli- da? videlicet, ruffe, aut flau*,Fiaua quidem vrina generator, dum maxima bills portio, & pr*cipue praeternaturalis, ei admifeetur* Si minor quamitas,ruffa fit vrina; Si adhuc minor , pallida:.Si mi* nima, fubpallida* Molcum laborat Sennertus, vr prober, coforem iftum non pro- ucnire femper a ftaua bile, fed ctiam d fero falfo humor u: nam, in- quit, inldcricorum vrinis,qua?intinguntur linreaminaj flaua fiunt ob bilero immixram ► At verd in alijs multis flauis vrinis rindu- ram nuliam acccipiunt dida linceamina j quia a lero tuncaccipit vrina* Vetum hie Vir inaniter defudat; namGafenus hoc ipfom refert verd, inquic, &rubram bilem vocanr,qu* languinis ferumeft* Idemaffirmat lib, de Ctifib,cap, 12* Ergo Sennertus non deber fibi hanc femcmiam, tanquam no- s*am>arripere. Vritti Id- Btd caufa. Krina Ilea ifi-> quihus tnorhis Ap~ paredt* Print fib- fdtidt, ruffle IUVTIUU&. feu citrint er auret Item Print fla* M&r cr ruf- tf'”"*' Linteaml- nai&eric* iurftauf fcanr. Vfus Rhabarbari3Sena? > Crocixaliorumq>multorum * vrinam redd it flauam.. Rubra vrina, flammea,qu£q; fpJendet,abiIeaecenfa,& adufta caufatur» Rubra qu#nonfplcnder, & qua?eft veluti aqua, in qua rcecntescarnes alicuius animalisnouiter madhti lota?func, a fan- guinecaufatur :ideoq*cruentadicitur rnamfanguis vrin£ permi- fectur, propter alicuius vafis, feu vena* rupcionenijauteroftonem* aut apertionem; (maximecirca vias vrina?)vel propter debilitatem bepatisj & renum , imporenrium fanguinem probe conficere, & a ferofcgregare, & ftbi fimilem redderetnon fecus ac accidie in alui cruento fluore,dum imbeciflum exrac hepar: vt conftat exGaleno i. Prorrhcticon. Et hoc per intcrual la accidie, cricice,ob fanguinis feroft nimiam quantitatem: & Ire proficua vacuatio eft. Atq; hire vrina cruentapropriedieitur, Quaautem bene rubra dicirur vrr- na,ea eft, in qua fanguis craftiis, verus-A rubicundusquaft dilToL uitur .In aquaJiquidem portione permixtuscum ferolo fanguine, intenfiorem rubedrnem clhcitj ficuciaccidie in fiaua, ruffa ,& pal- lida bile: aqua portio harum bilium non aqualitertingit, fed mi- nus pallida, magis ruffa,& magis adhuc flaua. Vnde pauca quan- titas flaua? ruifum generat colorcmrperexigua pallidam;ftc & craft] fanguinis exigua quantitascr uenram procreat vrinam, non tamen fumrre rubram, nift in maioriquantitate* Vrina rubra non tam generatur a fairguine,ae a bile flaua, Si femiadufta, necnon a bile rubra. Biliscnim rubra vrinam facit inmodum vini rubri,& cbfcurr ac nigricantis • Hanc vrinamfe- pcvidiinPcftiJentibusardcntiflimifq; febribus,vbi fanguisaduri- tur,& iecurcum cordeeft inflammatum rtandemq; aliquandoni- gra rcdditur;maxime vbrcarbuneuliinfeftanr* Vrina vinea , quia cum pr£cedentecoincidit(nift quod hoecab intenfiore calore hat) caufam habet bilem, fed magis prater natu- ram faile fit* fecund itm Aduariutiu D E VRINIS. 84 y Alia cau~ fa vri na fan a. yrina ru- bra fplen- dentis can* f*-. yrina ru- bra non-, fplendens cur cruen- ta dicatur eiufai cau* fa* Colorants genera ftp in vrinis pro quant i- tate btlts, Vrina ru- bra gene- ratio* yrina in> peftilenti- btts & ar- dentibm febrtbus, y rina yi- neat vndc procedat* Vr in a paj- fea genera* tie* yrimt Vi~ ridii can* [a* Vrina ni- ToteCX modo fiat, 8*6 Quando vrina nigra ex calorc fit, fuccedit viridt ob nimiamaf- fationem Jiquoris,&obpcrmixtionem biJisatratiarafaftcEexbile, , auc melancholia natural! 3 aut languine; aliquando ob humoris melancholia* vcilemexcretionem , faftam obdebilitatem fplcnis, aut alio critico modo, vt in ifteritia nigra non raro contingir. Quum Jiuidas vrina? Tape fuccedat nigra, tunc ex frigidicate fit: ’ quando videlicet propter extin&ionem caloris natiui,fanguis gru- mofus & niger faftus per vrinam expellitur: hoc dum fit, vrinsu* priiis liuida eft, deinde omnino nigrefeit, fententia, quamuis Galeno conformis cap. 12.lib. Crifib.oppugnatur tamen a varijs authoribus 3 & pra?cipue a Mer- , curiali cap, 6. de Vrinis, qui autumat, quamdiu viuimus 3 noiu* pofte in noftriscorporibus reperiri tarn intenfum frigus, vt ab eo poflit generari vrina nigra. Sed tallitur, vt diximus > praterquamqubd videamus aliquan- do ingencis frigoris effeftum in corpore 3 quando parua 3 auc nulla fit in iccore fanguificatio ob cius incemperiem frigidam , vt in hy- drope, Nonne pra?terea datur squalls intemperies, cxdecreto . omnium Medicorum port Galenum lib, de incequali intemperie ? Vndefebres Lippiria? , in quibus pars alget & aduriturfimub & non fecundum excernamfuperfidem,&habitumcorporistantum, fed fecundum partes eciam iocernas corporis. Ergo non repugnac, nimiurn refrigerari partesquafdam internas alijs illa?fis; & maxi- me quando fanguis putrefeit, 6c defericur prorsiis ab innate , imo ab omni calorc. Ergo potiori iure vrina: quondam nigne poterunt fieri vi frigoris j cum fine omni calore fine, demptoexterno & ex- traneo,ex 1. quern ipfemec Mercurialiscitat. Ex loco cir.Epidem. 6c 1 o. de SimpI, medicam. faculr. bills prater naturarn aut eft xruginofa , auc prafina, auc oerulea, autglaftea. Ex his fecundum—* Mcrcurialis opinionem, fit color viridis* caruleus, fufeus, 6c liuidus. LIBER QVARTVS Vrina ni- gra ex fri- SPre. Duhiutru AJe‘cu- rtails. Solutio dubij. Intempe- ties a qua- ils datur. Febres Lippiris, Vrina ni- gra pvteft fieri vi fri~ goris. Prrititc vi- ridis car ti- les. > fufcsy CP fluids y can [a ex Mercti- riali• FINIS. INDEX Rerum Memorabilium in hoc Operecontentarumj Ordine Alphabetico digeftus. ABfcelTus, quid communiter, 31S. quid Hippocrati, Sc Gal.449.quid proprie 452. eius varis acceptio- ncs 407. 408. 449. 450,4U. cius varis differentiae 324. AbfceiTus boni, qui 450.456. f 24. 5z6. AbfceiTus optimi, qui 456.458. qui damnentur a Gal.449, AbfceiTus quando fiant 44*;. 508. per quas \ ias fimr 45*. in quibus partibus coramodius fiant 523.111 foils membra- nis fieri polfunr 45 3. quando fiant in_, ofiibus 454. AbfceiTus criam fit per cu- tem 45 5. quando ad fupernas,infernaf* ue partes fiant, dignofeedi modus 464. AbfceiTus in quibus fcbs*bus nalcatur 509. cur hyeme frequentiorcs, quairu. alijs temporibus 510. cur facile fiant in a«iculis,partibufq,-dolecibus 512, Ab- fccllus articuJorum , qua rationeboni 5 2 3. Abfceliibus qus aerates magis ob- 00x1x508.509, AbfceiTus crurum in_, Peripneumonia bonus 460. AbfceiTus in digito ex Mercurial! 501. AbfceiTus partis exigus malus 524 . AbfceiTus cxigui, &parci, inariies 501. AbfceiTus remedijs augendi 501. quibus icmedijs prouoean pofiint 530. AbfceiTiuim re- media ex Ariltotele ibid. Eorundenu Curatiua indicatio 529. In abfcdTu que confideranda 423. 524. AbfceiTus eua- nefeentis caufa 528. cur mains 461 .anu aiiquando bonus 527. 52S. AbfceiTus per decubitum quid 466. ad quas par- tes fiat ibid. AbfceiTus per effluxionem, qu!d 466. AbfceiTus an fiat ab harnore tenui 511. AbfceiTus in Pulmonijs boni 324. comndem in pulmonijs futurorum Signa 462.463. Abfcefifuunj Signa 503. f04. 508.513. Abftemij cm viinas reddanc falfas 817. A Acceflio quid ffi.flz.eius caufaibid. AcceflTones cur in morbis acutis tenio quoq; die fiant 5 58. eanifrt vehemenria cur in moibis longis hcbetetur 560. Accefliones ad inuicem collars > quid mdiccnt 287. Acetii concretu fanguinem diflbluic 124. Acidorum vis in putredine, & malignita- te 30. Abtiones narurales , quot > Sc quae 161, Attionis finis 212. Actiones a quibus parcibus edamur i6z. A&iones perfe- cts, &JmperfeCt;c partium fimilarium Sc diflimikrium , quid indiccnc 161. Actio vaiida quid indicet 47. Actio Is- la,eiufqj differentis> quid indicent 270. Adamas cur integer tranfpareac, non verb in pulucrem redact us 21 5. Aigricur fiupiiTs in increment©, Sc fiatu moriantur 282. quando tenuiter, vbo nufuc cibandi 288. corunckm fatuicas 107. /Eger inebsdiens fibi ipfi nocec 5 57. Aigri cur fiant decolorcs 607. /£- gcr moiiturus quomodo dignofeatur 561. /Egros emoes curari clt impolH- bile 8. /Egrourc quamdiu non dicatur homo 24. i£quino 5c leuces diffe- rentia 488, Anatomix neceftitas in Medicina 85.259. Anchinix fignificationcs 210. Zodiaci vis in Crifibus fe- cundiim Aftrologos 5 f 3*eorundem va- rix ciaflcs ibid, Animae fpccies ex Gal. 5c Plat. 38. earun- dem comparatio cum varijs animalibus ibid. Animx fpecies , ,5c fubftantia, ex Hipp. 115. Animalia multa fenfibus exrernis ante- ccllunt homines 17 2. curdemcntiora-. hominibus 198. Animalium alia cur animofa , alia timida 224. Animalia fi- brofo (anguine prxdita cur diu ira- cunda 225. Animalia multa cur non_, egeant vefica 807. Animi mores a quibus dijudicandi 217. Animoficatiscaufa 223. 224. Annus quot diebus conftet 542. Anni tempora qua racione diftinguatur 661. corum temperies 55i. Amiitempeftari cuilibct quidam morbi func fatmliares 157. Anudotus quid, 5c quoiuplex 124. Anti- doticontra venena vana ibid. Antomdes vander Linden peiftiingitur j. Api) visdiuretica 7<;o. Apoplexia quid 136. dus Signa pacho- INDEX. gnomonica ibid. aliquando in Paraly- fin degcncrat 315?. Apotherapix , 5c Apotherapeuticae ethy mon 1 f.Apothcrapia quid.24.dus par- tes, earumq-, munus 15.17. , Appecitus in quibas parcibus nafnrali s, in Cjuibusanimaiis 151. Aqua agitata cur non diaphana 11 f. aqua cur concrefcat 18. cur hyeme in puteis calida (it ibid. Aqua dulcis quomodo cxtrahatur e mati 815. Aquae frigidae vtiliras in febre continent! 3 ry.cius po- lio inquibus morbisvtiiis ibid. Aquae minerales cur clarae ac put* raingantur 817. Aquae minerales cur varijs fapori- bus prxdicx 816. Aqua: variae fpccies 795. eius vtilitas in animalibus 75>6* Aquae fudorificae 23. Aqu lo, vbi ferenus, vbipiuuius 814. Arabu opinio de aclionibus pnncipibus cerebn tetjeitur 218. Atbores quando caedendae 674. Argentenus Temper Galeno contrariatac n5. perftringitur 143 117.819. Arhythmus quid, ciufq-, fpecies744. Ariftotelis opinio de caufa pulfus reijei- tur 71 f. Arithmetic* ftudium Medico vtile £41. Ars quid 112. Ars cur coineduralis dica- IU178. Ars fadhua duplex 85. Ars late accepta feientias comprehendit 85. Ars Medica eft media inter eas quae effi- ciunt, 5cconfcruant 77. Ars Medica-. quibus conftet 89 cur longa 101. 588, Ars a line fuo diftmguitur 63. Artes ah* efficicntes , ail* confer names 77. Arrcs onines no feniper attmgunt fuutn finem 78. Artes variae 76. 83. Artes per quae conftituautur 65. Arris prarparaco- nx munus 14. Artes malrae Medico prxparant materias 96. Artifices igno- biliores Rci Medica; 96.97. Artifices vai ij,quomodo aiiquid conferee dica-n- tiu ad recupecationem faniracis 94. Aitenae diuftio 31. cbjfdem compoftcio 3 3. an fir pars fimilans vel diflimilaris 31.35. Arteriarum duplex munus 115. vnde vim puU’andi arcipiant 707. 711. eundem cum cordc liabent motum ibi. Articuii cur facile burnous fgfcipianc 461. dislocaii ftatim funt reponedi 569. Arcomeli quid 601. Afpidis Alcxipharmacum 114. Aflinnlatio quid 486. vt fiat, quid requira- tur ibid.eandem quid pnreedat 488. Aflultus inrempeftiui caufa,& Signa 691. Aftnngentia cur non adhibenda in hepa- tis phlcgmone, aur feirrho 75*0. Aftrologiam cur Medicis commcndauc- ric Hipp. 6S9. Aftrologia ludiriaria da- mnatui 6]S. Aftrologorum opinio caufa dicrum Criticorum 6 51.652, veij- citur655.656. Atheroma quid 471. Atrophia quid , & quotuplex zpi, cius caufa tbid.& 48a. Auftioquid 485. Augmencum morbi quid 283. cius Signa 28 j, Auiccnna perftringirur 613. Aunum abfeeflus 470. Aurium tinnitus vnde fiat, quiduemdicet4ZO. Authores van) dc Cnlis ethymologia tra- iftantes 2^4, INDEX. quomodo ab humorc melancholic© differat 388. Bilis flam quando mutc- turtn aeruginofam 366. Bills Porracca; caufa 377. Bills fuperaflata inepea eft per vllam viam euacuari, 392. vr cua- cuetur, quibus remedijs ibid. Bills fynccra, quae, 376. Boucs minus Cerebrum habent, quam-. homines 216. Brachcliu'! quatuor adniifle Signorunu fontes 137. peiftringitur nJf.eius obic- (flioni de Commenfuratione rcfpondc. tur 167 cius dubio dc tenuitate Cere- bri fatisfit 215?. 220, <■ Brcgmata, qua: 2x8. Bubonesfub auribus, &axillis, qui bo« ni 328. Bubulus fanguis eft venenofus 124. c CTEli flatus, quid 351. varios pcculia- rcfqj parit morbos 267. Cadi no func malefic) 6.36. Cspa lunacrefccntc decrefcic, See con- tra 67 $.aquibus non comedatur ibid. Calculi caufa: 36z. eorum excretio non- nunquam efl cruica 448. Calculiscuc iumencaJ&: mulietes non adeo obnoxite 857. Calculi in qaibus locisgenercncur 163. Caliduraeft principiura cffe&mum om- nium operadonum 117. Calor natiuus pro anima accipicur ab Hipp. & Gal. 121. eft pnecipuum Am. mx mftrumentum 119. Calons naiiui varia nomina 114. elt otnniu a&ionum author 115. vix poteft domare plures hofles 403. ciufdcm conatus rigons 441. quot modis excinguacur 708. Calor cordis 11 3. Calor faftidio- fus > qui 132. Calor hepatis eft fangui- nisconfc&or 113. Calons febnlis ve- rum rcmcdium 29, Cahucicicaufa 228.233. qui ftadmcalui fiant 236. Cahmics melanrhohca 32$. Canis rabidi motfus pauladm one cat, Sc qua rationc 391.55?2. Capilloru'm defiuuium cur dicatur ab- feefins ab Hipp. 4 81. Capillorum tiu- B BAlnei aquae dulcis vtilitas in febribus 502. Barban fiue aegri, fiuefanheodem femper vtebanturvidu 110. Barbitonfores fe Medicos fingut p8. Me- dici man,us digne obirc nequeunt va- msobcaufas p9. ioz. Baibironfoium, fine Chyiurguloium experientia vtplu- nmum mala ioz. Barthoioman Perdu lei's opinio deSignis Anammfticis reprobauir 126. Bafiltfci venem vis 124. Bcnignitas moibi in quoconfiftat 134. Befliae muhae funt prudences 213. Biliofi cur ingemofi 216. Bdiofis quales cibi conuemant 172. Biiiofo ventneu- lo praediti cur cibos teneros male con- coquant ibid. Bilis aeruginofae caufa 3p6.Bi!.;s ana: caufa marenalis 3c efficiens,427.ciufdcm gc- ncratio4z8. Bills ana lupra, infra ue-» cxiensjlcthahs zSj.eiufdcm euacuatio quando bona, quando mala 38j. 5457. &um vnde fiat 235. Capillorura cri- fporum, & redotum caufx varix 254. 23 f. Capilli crifpi, & refti, quid indi- cent ibid. Capillorum colores feeun- dum xtates, Sc Rcgiones 233. Capitis vera, Sc proba figura, ac conftim- tio 199. 100.204. eius optima ftrudura vnde proueuiat 219. eiufdem figura-. concinna,& iuconcinnaquid figmficec ibid. Caput cuius gratia fadum 196. eiufdem difpofido quid indicce 189. cur varias habcat futuras 202. eiusti- guraquando vitiofa 20r. Capitis acuminati varix fpecies 201. 203. Capitis anguftia quid indiccc 191. 196, Capitis dolor is caufx varix 3 69. 37°* 416. Caput magnum , quando bonum, quando malum 193.194. Capitis rna- gm boni indicia ibid. Caput paruunu* cur malum 192. quando bonum 195. quid indiccc 192. Caput paruurn , Sc 1 borax rnagnus, quid indicenc 244. Ca- pire paruo prxdiri cur Apoplexix, Sc E- pilepfix obnoxij 19*. Caput fo£ov* quid 2 00, Capitis prominetia quid 200. Ca- put corundum eft vitiofum 201. idem-, duas cantura habet futuras 203. Capitis vnium in quo confiftac 200. Capiuaccij abfurda opinio de excrctione vrinx 806. Cardialgia quid %G6* eius varix caufx ib. &c 434.446.quid indiccc coniun&acura dolorc lumborum 434. Cardiogmos quid 297.367. cum Caidial- gia confunditur ibid. Caro bubula cur a mulcis facilius digera- tur,quara pifees faxadles, &alia 170. , J7i. Cams quid 486. 609. ab apoplexia differt ibid. Cataiepfis quid5 eiufq; caufa 609. Cataphora quid, eiufqi caufa 437.doS, Catarrh! tempora 691. Caufa abiaca colli cffcdlam, quomodo in- tciJigendam 593. Caulatum cognicio quantum valeat pro impediendo mor- bo 10S. Caufa continence euacuaca,fu- bub fit mutatio ad falucem 507. Caufx continub mutantes corpora 10®, Caufa intempenei Cibiata non ftatim coilitur INDEX. mtcmpcries joy.Caufx raorborum alia? interns, alix cxccrnx 160. Caufx naru- ram adeuacuationem prouocates Caufa falubris qu? 67,Caufa Signis di- gnofcitut Caufx Signi vicemali- quando fubeuiu in Medicina 46. f 1. Caufx varix Crrfira rmpedieures 556. sw-stf. Cauioquid,& quomodo ludicetuc 225. Caufticum fupra capitis futuras curpcci- culofum 3 19. Cerebellum quid 199. quorum nernorum dicacurprincipium ibid.&: 206. Cerebri boni quoad fubftanciam condi- tiones 221. Cerebri varic conftitutiSi- gna 1S9. 190. 191.208. Cercbro calido prxditi cur non lincfomnolenti 237. a quibus Jxdancur 236’. 237. cur cico cal- ucfcant 2$6. Cerebri craflirics vndc-> oriatur 212. Ccrebro craffo prxditi cur tardo polleant rntelJe&u ibid.Cerebro frigido prxditi cur fomno lend 157.Ce- tebdincemperatimorbi varij xi8. Ce- rebrum rnagnurn cur homini uatura-. concefiit 2.16, Cerebrum qaomodo ra- rum, tenueq,dicatur 216. Cerebrum-, fanguine nucritur 223. Cerebrum que- modo.fufficiac ad generadoncm fpiri- lusanirnalis 710. Cerebrum per quas viasfc expurgec, 231. 57. Cere- brum temperatum nonlxdi ab aero, cibo, & poiu, quomodo intelligcndum 233. Cerebrum temperatum curpauca aceruecexcrcmcnta 230. Cerebri tem- perati ad iuftitiam, qualia excrements, qualefq-, capilli 230, Cerebri cempcrics naturahs 223. 230. Cerebri teperierum fimpliciinn, Sc compoficarum Signa_. 238.239. Ccrdyr tenuis caufa 21 f.vadxde ciufciem cenuitatc opinio- ncs 219.229.221. Ceiuicis bonx conditioucs 20 f. Ccruix quomodo a capuc dependere dicatiu a Gal. 194. Ccruiccs longx func vitiofx valida qux 193. Chloron quidapzr CholerxmotbiSigmim complexum 141. Chryfocollx faculras in Medicina, eiufqj conficiendx modus 812. Chyrurgo Medic us, qui 98. Cibis liquidis, vbi vtendum m.Cibus nimius morbura procreac 82. Ciborum valdinutricntium noxa m.Cibima- xirainummcnti vis minuendain argris ibid. Cibi cur modo parce,modo abun- dc praebedi 112. Cibi& potus neceflitas 812. Cibi quando propmandi febrici- tatibus 255. fSy.Cibandi modusobfer- uandus in fcbricitantibus 2S8. Cibandi in morbis dux rationcs 2pg.Cibandi 01- do vndc defumatur f 87. Cibus,etfi gra- uisdpario 24.horarumconcoquitut 118. Ciceroni's fenremia de Medicina 1 to. Citcuitus quid,& quibusccnftet fpf.Cir- cuitus Lun« & Solis quid, "u- plcx 662. Claudicationis caufa 4 f 5.460. Claudinus peiftringitur 303. Ciyftcr cur kalis dicaturlauaciuoySp. Co&ionis Sc cruditaris Signa quo- tupiicia 137,Ccd:ioni qure opponantur 283.C0&10 ex quibus cognolcatur 531. Codlionc pracedente iudicatum , nul- lum vidir mortuuraGal. 35i.Co 6c compofitaium 8igna 244. Cordis inteinpenes inaequalis triplex y£f. Cor, 8c attend cur fimul dilatentur, Sc com- pumatur 711. Cordis vulnus kthaicyp. Corporis a£lu atgri certum indicium 18 5, 261, idem facile dignofeitur 187. Cor- poris cabdions-Signa 231. dcnfacur facilms off?ndantur acaufis intends, quam extends iSz.Coipons extenuationis cauf* vari* 53 3. Corpus cur aliquando non extenuetut in febri- bus ibid. Corpora frigida magis red- ftuntcaloti, quam calida 183.Corpus humanum cur porofum u 5. Coipus humanum eft obic&um Median* per accidcns iS.Corpus infalubre dmplici- tcr 51. quomodo diftinguatur a corporc infalubri vc nunc 1177. difficulter di- gnofeitur 187. Corpus infalubre pro tempore 31. Corpus infalubre fempef 52. Corpus infalubre vt multum ibid, corporis magni,& parui generatio 166. Corpus qua ratione magnum dicatur ibid. Corporis optime conllituti Signa 161. 162. 163. Eiufdem optima conlli- tucioin quo codllat 161. 163.169. Cor- pus optime confticutura non egetcor- rcdlionc 173. 174. curdifficihus , quam reliqua, morbis corripiatur 179. minus cxcrcmenti colligit, quam c*rcrai84. Corpus perfe&e fanum cur diftmgua- tut a corpore faiubri vt multum 178, Corpus pulchcrrimum 163.Corpus ve- ic pulcbrum i. 500. Cuns caliditas, ac frigiditas quid indiccc 357* cuns color bonus quid indicec 355. INDEX. Deicdtio ab atra bile lethalis 588. ciuf- dem caufa ordinaria 389.CIUS generatio 40i.Deic(flionis bone conditiones 381. Deie&ionisboneindicia 383 384. Dc- icdtio colliquatiua quibus fefanbus fa- miliaris 394. Deicdtio corpulenta , qua: * 391. Deicdtioms cxigue glutinofe, ac candidecaufa 395. Deicdtioms humi- de duplex caufa 383-Deiedtio humida, quando bona, quando mala ibid, Dcie- dtionum raalatum vaiie fpecies 39Z. 393. 39f. 40Z. caruadem indicia 383. 384. Dciedtiones alias mala , quando bone 397. Deiedticnis naturalis verus color 391, Dcicdtionis nigra: caufa-* 3S7. cur male 385. 387. quando bone ibid. Dc’edtio nigra quo fenfu dicatur bona ab Hipp. 389. 390. Deicdtio nigra in febribus, quibus diebus lechaJis Deicdtio opimaque, eiufq; caufa 396. Deicdtio preter nacuram quarum par- riumaffedtum indicet 382,. Deicdt onis fpumanris caufa 39Z. Deiedlio ftrig-v, memofa quid 400.etus caufa 401. cur cam inter coloratas dciedtiones pofue- lit Hippocrates ibid. Deicdtio fubcro- cea cur mala 394. eius caufa ibid. Ddc- dtiones vetficolorcs quid indicent 400. cur male 403. Deicdtio viceilma cur mala 40 z. Dentes inflammari pofl"unt4f4. non con- fumuntur ab igne ex Plinio ibid. Dcuscrcauit Medicinam 106. Diabete, quid, eiufq; caufa 841.843. Diercfis quid 4. Diagnofticiethymon 117. Diagnofticum cu dilotico incidit iz8. Diaguofis cat- do in quo confiftat z<»o. Diapedclis quid 453. Diaphanumquid ZI4, cius alique caufe 114.115. Diatrhee Signa Critica 379. 380.Diar- rhea imminentc cur fupprimatuc vn- na, lumbiq; doleam 380.381. Diaftolc quid, 5c a quo fiat 7 z5. Dicothomos quid 662. Diei acceptioncs varie 535. 53<£.ciufJcm varie quilitatcs 663. Dies artificialis quid 537. Dies coincidences qui dican- iur a O'ai.tjo.coiudcm caufa 604. quo- D DEcernerc inmorbisquid 541. DeclinatiomorbUquid Z84. eius Si- gna 1S5. in declinacione nemo vi mor- biperit ff£, cur aliquando moriancur 696. Decubitus mollis,Signura dubium 150. Definicio quid, 5c quocuplex 57. 58. Dcfi- tncio bona, qua: 58. quaelibcrdefinitio prodeft 56. Definicio rci quid > 8c quo- cuplex )6, modoiquaternanjs ditferant 5 5 3.Dies Critici qui 567. Dies verc Critici 554. Dies Critici plurirai, &varij 326.630. Dies Crrici vndc fumendi 330. Dies Critic; pares, Sc imparts 5515. inter dies criricos, qui nobliiorcs 601. Die Critico cur non purgandura 541. Dies Critici ctiam nodtes comprchendunt 700.D1CS Cncicoscuraliqui negabant 535?. Dic- tum Criticorum cauf? vaiia: fccundum vanos authorcs 633.634. 635.656. vfqj ad 680- inclufiuc . Dicrurn Criticorum compucatio in puerperis vnde defu- menda 680. 681. vaiix circa hanc rcm,. opiniones 68 r. 682. 685 684. Diesde* creiotius quid 541. quet horis comma- niter conftct 542.Dies decrctorij vndc-* accipiant fuam virtmem 571. Diei dc- cretorij diuifio 570. alijmaiorcs.alij mi~ norcs 571 .Dies decretory prinapes qui 611.612. corundem pra:curfores,qui ib. Dicrumdecretoriorum ordo exFraca- ftorio 647. Dies all j decrctori j, alij non decrecorij 570. Dies fafti, 6c nefafti 541. Dies Index, quid 55)6. Dies indices qui fccurius Crifim prxindicanc 574. quan- do euancfcant ibid. Dies indices cur taminfolito numerandi ftyio rimentur Medici 5pp. Dies indices, & Dccreto- rj;,quandoamittant vim fuam 345.Dics Mcdicorum qui 536. Dies mtcrcidcn- tes qui 551. Dies motbi a quo tempore enumetadi iuxta Hipp. 701. Dies natu- ralis, quid 536. cius diftributio ex Ma- crobio 537.eius panitio fecundiim Me- dicos 538. ciufdem cum 4.anni tempo- libus proportio ibid. Dies prouocatori) qui 553. Dies, in quibus a magms re- medijs abftmcndum 568. Dies radica- Icsqui6i7. Dies primus quorum dierum index 550. an poftit in eo fieri Crifis 548. Die i.eur multi monanrur 516. Dies 3.eft Critica 551, Die 3. cur fiat ac- ceffio, Sc Crifis 548. Diei4.Vis 55i.55?4-ciufdcmofficium 571. quorum dicrum index 570.574.576. eft Criticus, Sc dectetorms 601.612.D1e 4. cur raro fiatu Ctifesm biliofis 602, Dies 5, eft Criticus 602.603. INDEX. Die 6.cur multi moriantur 516. die6. aru pollit fieri Crifis 560 dies 6. car Tyran- nasa Gal. dicacur 605. Dici 6. defedtus, & vtia 605.606. Prognofis ex 6. die ibi. Diei 7. vis 741. eiufde laudes & encomia 605.606. eft pratcipuus decrctotius 6t 1. cius cum die 14, affinicas 616. eft om- nium fertiflimus 570.615. Die 8. quando fianc Crifcs6*2-6i3. Dies an fit Criticus 613. Die 10.an fianc Ciifes 614. Diei 1 i.vis g i4.quor conftituat quaterna- ries 598. quorum dieru index 570. 575. Die 1 £. Sc 16. nullam Crifimfadlara vidic Galcnus 615. Diei 13.Vis 570,an fit Criticus 616. Diei 14. vis 617. cius cum fepcimo affini- tas ibid.eft Criticus ibid. Dies 1 f.an fit Criticus 617. Dies i6.nuIIomodocft Criticus 618. Dies 17. eft Criticus, 3c decrecoiius 617. 618.621.eft index vigefimi 570.575. Dies iS.ncc index cft,ncc decrctcrius 621. Dies 151- nulla vi Crincapollct 622. Dies 20. an fit Criticus 622. cur criticus 632. idem, cur criticus > Sc non vigcfi- mus primus 5518. Dies ar.curnonfit Criticus 598. Dies 27.cuius index 346. Dignono moibi curationcm praeccdic 7. ciufdem vtilitas ibid. Difccndi difficukas vndc oriatur 228.Di- feendi facilitas quid indicct 2i6.vanac haede re variorum authorum opinio- ncs 226. 227. Difccndi facihtatis caufa ibid. Difcere facile quid ibid. Ad di- feendum qui apti,6c inepti 227.228. Difcuifus £grorum de aliena materia quid indicct 268. Diuretica medicamcnta 538. Dolorum van a; can far efticicntcs 263.00* lerum vari£ fpecies, Sc quibus parribus fingulat conuenianr > quidq; in ijfdcm_» indicent 277.278. Doioris capitis per confcnfum caufa. Sc dignono 2511. Do- lor cocinuus capitis in febre, rnalus4i |. Dolor mrernus in vafis continue iebri- c tantium vndc fiat 628. Doioris caufa dum fit pus,ibid. Doioris pulfatilis cau- fa 80. 264. quid indicct 263.10 quibus raorbisfentiatur ibid. Dolor quoc mo- dis fiat ab humoribus 362. Dodtrina dc Capicc 5c Cercbro, Medico eft fummenccciTaria 241. Dodtrinade vrinis an fit nobilior, quam dodtrina dc pulfibus 782. Draconciafis quid, eiufq-, caufa 491. Durecusiniufte carpic Gaicnum 508. Duritiei caufx vera; 161. Dyfentciia Critica 449. INDEX. culicum morfibus firailfa 479.Hxanthe- rnata pituitofaeur hyme pruritum cx- citcnt477. Exanthemacum pulmontitn iodicacio cucaciua 473. Excrementa corporis quoc modis pecccnc I79.funt caufa; interns morborum 181. Excrementa cuiufuis partis quid indi- cant 334- 333.34i*782.Excremetorum nigroi urn duplex caufa 378.Excrcmcm rorum parcium duplex genus 252. Ex- crementa perniciofa qua: 139. eorunL/ praui colorcs a qaibus caufis proue- niancibid. qua: excrementa in morbis paitium perpendenda 140. Excrcmen- cuna quodlibec ftatum codtionis eius loci, in quo fit»indicat 137. Excrcmeu- cum quocuplex in fangmne 82i. Excre- menta tufa cur bona in 402. Excrcmentorum reccndo quas no - xasafferat 231. 232. Excremcntoruiru fpecies varis 787.823. Excrementa tec- cis codtionis vc euacuentur,qus necef- laria 181. Excrementa varia quid inde- cent 26 3,Excrementa yaria pro te parcium infpicienda 3 31.Excremca- tum veparum quotuplex 799. Excreta Signis ad fui cogmcionem egenr 3. Excreta varia varias panes affedtas detegunt 271.276. Excrcdo quid 318. dicitur modus quo fir Crifis32i. Excrecio morbi fpecici cor- refponderedebet 352. Excrerionis du- plex via ibid. Exemplum duorum doliorum > 3c corpo- ris fani,ac aegri 112. Excrcitium ven iimile 304.111 quibus cor- poribus abfeeflus caufet ibid. Expencntiaeft mftrumencura inueniendi acres, Sc remedia 100. 101. Expcrimen- tum cur pcriculofum ibid. Expuitionis pares triplex caufa 461.477,' Expultricis facultads vatij rnotus, eorun- demquc fedcs 494. Extenuationis corporis varia: caufa: 148, >4 9. Exrcnuatio prater naturam quid indicec ibid, afola imbccillicatc prouenac po- teft ibid. Extcriora moiborum# cuac 3 3 3. E ECthimaquid 477. EiFectionis finis quis 212. Effedlus furlt Signacaufarum 46. Efibrmacio vanarfi partiura corporis 116. Eiemecorum tognicio Medico prorsus eft necciTaria 64. corundcm ficuado 117. Elcphanthiafis quid 491. cius generatio 483.489. vnde fic dicacur 489. eius re- medium 490. Elleborusquibus noxius 113. Empirici tefciluncur 101. Ens quomodo dicacur dc fuis inferioribus 6 5. quomodo muldplicitcr dicacur 66. Erafiilracus a Gal.redargaituc 91. Euacuafionis caufa 506. Euacuacio com- mode facta, qua; 397. {emper eft bona_. ibicL Euacuacionis Critics varia: fpe- cies 318. 361. Euacuacio Critica im- modlci>Fnala 384,32i.Euacuacio Cri- tica cohibita, mala 527. Euacuationcs cxiguae cur prauae in morbis acucis 5 11. Euacuacio immodica omnismala 518. fzz, Euacuacio omnis cur in morbi principio mala 548.54p. Euacuacio par- ca nulla bona 415. ad euacuationciTu quae praerequirantur 517.20 ea qua; con- lidcranda 519.510. fii.Euacuado quae- libct varijs modis fieri poteft 519. Eua» cuacionis ccmpdliu* indicia 397. Eucrafiaquid 179. Burhychmus quid 744. Exanguia cur fanguincis timidiora 214. fixamhema quid 472.eorum diuifio ibid, cotundem materia 473. Exanchcmatum arapla fignificatio 478.eorundem angu- fta fignificatio 480. lands patent, qiiam morbiili ?& variola; 479. Exanthemata F INDEX. lanrcscur aliquando non tnultum (i- tiant 152.133. Febns ardcns quoc rao- dismdicetur 323.3 37.10 vauos raorbos degenerate poteft 329. cur periculofior hyemcquarn aftatc, aut alijs tempori- bus 4p f 3 y. In febnbus ardennbus qua Signa maligna 131. Febns ardenns Si- gna Pathognomonica , & alia 131. 132. 13 3.629. Fcbiis cominentis rcrnedia-, 3 17.Febns continua quid f®p.eius mo- res 545. quando in alias febres degenc- rci 509. Febres diaria: quomodo termi- nentur 548. Febns ephemera: curatio quomodo vanerut i2f. Febns he6tica_, quid 593. In febribus ab humoribus crudis ertis quid agat Gal. f02 Febres intermittetes non funt penculofa 123. eatundem incrcmentum cx quo c olli- gatur 284. in ijs qui dies numcrandi inter Cnhcos 299. Crince quandoque foluuntur 508. in ijfdem non dies , fed accefliones confidetanda 602. 616, Fe- .brislippma, qua 846. Febres peipcra- cuta quoi diebus ludiccntui 546. Fe- bnspudiculans due petecchialis 479* Febns putnda, lublata putredine , ad- huc putnda dicuur 307. Fcbiis quarta- na quot tnodis mdicetur 337. Febns quotidiana quot modis iudicetur 3 37, Febns fcmitertiana caufa 68)• Fibres fimpliciffima, qua 546. Febns fynocha quot acceftioncs habeat in eafic Grids J66. Fcbris ternana quor modis mdicetur 3 37. quoc citcuinbus ad fum- mum iudicetur 299. quando tnbus ao celliombus terminctur 550. Fcbticitantes cur Comatoli 153. cur ali- quando non extcnuciuur i48.febrici- tannum maxima figna 703.704.£orum vi6his quails elfe debeat 5°. Fcrnclius pcrftringuur 3. 478. Finis Medici, quis 59. Finis, 6c fcopus di- Itmguumur 63. Fiftula quid 462, cur ita dicta ibidem. Flatusgenerari0 404. vbi nafcamur40f, eorumretentio quoc modis dicatur ma- la ibid, ftatuumtecetoium damna 404. 40y. Flatus vpluntane, & inuoluntarie emittuntur 406. Flatus dlcntesqui 37P* eorum caufa 404. FAcies agri,& colorcs partium ciufdem diligenterinfpiciendi a Medico 356. Faciei color bonus cum maftitia , ma- ins Facies flondanon Temper bo- na eft in agris 147. Faciei Htppocran- ca defenprio 5.6. 146. ciufdem certum indicium 7. Facies Hippociaticaappa- renter, non eft lethalis 146. Facies lu- 6tuofa duplex 6.Facies poft Crifimagri ftatum indicat Facultasquid 485. Facultas, Sc Anima_« confundumur 1 20.121. Facultates cor- pus regentes, quot Sc qua. Sc in quibus partibus refideant 110. Facuitans ex- pultncis vis 4 3 f.cft caufa Grids cx Gal. 679 Faculty moucndi in auerijs quo- modo tranfmntatur 714. Facultates na- turales quot, 6c qua , earumquc munus 46.Faculratis naturalis fedcs 120.Facul- taces naturae multiplices 97. Facultates cuius ope fua obeant munia 12 i.Facul- tatis nutntiuae vis 89. Facultates nutrici famulances, quot, Sc qua 97. Facultates principes Cerebri i90.quid mdteent ib. Facultatis fanguidca fedcs 97. Faculta- n's vit aIi's fedes 120. Facum bouarum conditiones 335. 381. Facum infpcdlto nonnunquam faliit 382. Faces lanes cur mala 394. Faces verficolores, mala 3 j8. eadem quando non mala 388. Faions caufa 378. Fator in excrcmcntis quid indicctibid. Faftidium febnbus ardentibus fape iun- (ftumeft 131. quid indicet 134. Fafti- dium cur febricitannbus famiiiare 279. cuius dr fymptoivupropnum 280. Febns a quo calore bat 30. Febres cur pe- riculoborcs in fen/bus, qium mueni- bus, aut adolcfcentibus 48, Febns pio- tra&ionis caufa 506. 793. Febns protra- 6tio quid indicet ibid. & {09. In febri- bus nonnunquam podagram licet 5 29. Febns, qua febns, qua reme- dia poltulei 30. Febnum tna Signa_» pracipua 46. Febns acuta caufa 347. Fcbris atdenus caufa 336.348. Febns atdens duplex 132. Fcbrc ardente labo- Flauius Boethus Coful a Gal.acccpitopus Anatomicum 33. flocefcere in morbisj quid 444. Fluuius in Palaeftina mirus 815. FIuxus aim nigti hiftoria 390. Fontes varij e quibus hauriuntur 78 79. 80.81. 81. Fontes vari-jacidi 816. variorum in eisfa- porum caufa ibid. Foramina varia Sc numerofa,per quje Ce- rebrum feexpurgat 231. Fracaftorij opinio de caufa dictum Criti- cotum eiufq; rationes proponuntur, Sc reijeiuntur 641.64.1. 640. Frequentia& celeritas differunt inter fo 73°. •Fridlioin exercitatione duplex necclfaria 1 41. vtriufq,-vis 16. Fridlio extremo- rum in quibus febnbus conueniat 402. Fridlio in laffitudine quomodo ede- branda 22, Frigida naturalitcr cito confenefcut 2 39. Folgor oculis apparens, vnde 414. ftiiigorum materia ratione in_, varijs partibus nafeantur ibid. Fungo- rum in iucernis gcncratio ibid.ijdem_> quid indicent ibid. Funambuli 644. Futarorumprarfenfiocft vtiliffima 9. INDEX. Gerocomice quid n.eius munus 24.' Glabritici caufa 161. quid indicet ibid. Glauci colons vana nomina 241, Graciles per quas vias purgandi 373. Grauitatis in corpore caufa 467. Gula? dolentis indicia 277. 278. ea male affefla, vbi remcdia applicanda 279. Guftus prauus multiplex 1 44, Gymnafticaquid 24.71. H HAbitusquid 170. Habitus fimplickct bonus ibid. Habitus totius corporis: in quibus partib. maxime dicatur 240. Htemorrhagia quid 563. 412. Haemorcba- gia bona 8c falutaris 414.430. cm setati familiaris4i3.414.414. ad hamorrha- giam cur promotes iuuencs , quam fe- 1165424. In hacmorrhagijs cur aliquan- do fiat conuulfio 423. future Signa 413. 414.414. 416. 417. 419. 420.421. 431. Haimorrhagiam fu- turam in quoda iuuene quomodo pra:- uidit Gal. 418, Hxtnoirhagia itnmodi- ca, etiam Critica,cur faepe lethaiis 425. Haemorrhagia qux mala 414. 451. monhagia quibus morbis conueniat> quibus non 336.448. Hasmorrhagia,.- quo morbi tempore fiat 415. Hsmor- .rhagia quos morbos foluat 332. Ha> imeurhagiam fiftit phlebotomia 423, Hsmorrhoidalis euacuatio quid 363. in- ter Criticas euacuationcs ponitur43-.. eiufdc future Signa432. 437.438. mul- tosa varijs mail’s hbetauic ibid, vixpe- culiar* Signo pramofdtui ibid.Hseraor- boidalis fiuxus nimius qua: malaadfe- rat 264. Harmorrboidalis fiuxus tempe- ftiui vtilitas 390. qui morbi eo curen- IUF432. qui pracaueamur 438.Hamoi- rhoidibuslaboramiurn Sigmun ex cu- te fiuxus indicium 433, Haraorrhois pro hamonhagii-* accipitur ab Hipp.& Anft.435.437.H5- morrhidesquibus profunr 4 3 3.H5mor« rhoidum reienno vana mala procreat 436. Hcdfcicis qua;aliraenta conferant 172. Hcmmicaus quid, qualifq; morbus 460, G GAlcnus in diuinando perfpicacifrinjus 419. quomodo lufti vxorem, amore torquen cognouerit ibid. Galenas Di- uinator dklus 11. qua ratione vulgi ca- lumnias dcclinaueric ibi. Galenas Hip- pocrati concihatut 484. Galenas quan- do opus de Ga- leno , venas Sc arcerias inter partes dif- (imilaies coliocanti fatisfk 35. Galenas (latum near mm ad mi fit 70. ■Gartulitas in Medicis ab Hippocrate yi- tuperatur 103. Gcnarum rubor q utd mdicet 280. Gene ratio quid, eiufqjcaufa 360. Gcnethliacas > quis 644. eorumtria prin- cipia non poffunt obferuari 647. Geomerra, qui 41. Geometric Scuduuru Medico fit vtile64i. HcpatecaIido& hamido praediti quibus tnorbis obnoxij 2.48. Hepatc inflamnu- to qu? Crifes fiant 3 3 r.Hepatis inflam- matio quot modis iudicetur 338. hifto- lia hcpatis inflimatione laborantis 538. Hepat a quot inftrumetis purgetur 799. Hcpar quot modis cuacuari poteft 3 3 9. cur non indigeat magno fenfu 800.He- patis male aflc&i indicium 4 247.148. Hepat tumidum cur liberum mocum diaphragmatis impediat 421. Herbis cur non ?quc nmriantur homines, ac pccudcs 487. Herpes quid, ciufq-, generatio 493. Hcruaei opinio dc circuiationc ianguinis explodirur 783. H ppoctates primus opera nature cogno- 1 mpi explicacur 517. 518. cidemfatif- fit 117. Hirfutici caufa,quidq',indicct i£i» Hirtoriae vanae ex Hipp. eorum , qui varijs diebus iudicatt func 313.326. 609. 610. Hiftoria duorura fratrum ex Hipp. vna eadeqj bora febri coireptorum 618. Hi- ftoiia Philifci 368. Hofmanni deinia. Sc crrorcs refclluntur 47.68.69.70. 12 3. n6.impudcns viro- tum do&otum cenfor 69. Homines paruo capite praediti quomodo prudentiflimi dicantur ab Ariitot. 194. vera de hac re fententia 195.197 caput paruum habentes , cur infenfati 193. Homines fimplices qui 346. Homo fo- lus inter cetera aniraalia rc&us 197. Horroris caufa 133.445.494.563. horror a rigore ditfert442. Humeri dislocan Signum 130. Humons atri generatio 386. Humor bi- liofusquotodiemoueatur 383.Humo- res crafii cur facile dcotfum pcllantat 43$. Humores a quo incraflentur 377. Humoris crudi caufa 361. eiufdem a pure differentia jtfi.cius duplexgenus INDEX. ibid. Humores frigore vigente intror- fam pelluntur 153. Hamoris morbifid non integre eaacuati Signa (>17. Hu- mor peccans folum eft purgandus 339, Humores praui veneni natura aliquan- doacquirunt 393, Humores quales iru Ccifibus euacuadi 533 .Humorum qua- tuorfontes 364. Humor quilibec pecu- late habet ferum 796. Humores quot modis ferantur extra venas 45i.Humo. rum reciprocatio quid 3 f 4,Humoris re- trocedenns Signa 461.Humorum fepa- ratio a quo fiat 306 Humor, Sc fuccus ditferunt 360. Humores fuperflui per quot viasexpurgatur a natura Hu- mores fynceri qui dicantur 4i7.Humo- res tcnaccs, & impa&i prsparandi 535. Hydrophobia quid 591. Hydropis fpecies 172 Hydropicis quae re- media profint 3 39. Hydropici cur noiu probe per cutem expurgentur 181. cur non probe nutriantuc 807. Hydropico- rum excrementa & vtinae cur ruborc-, tin&a 380. Hydrops in mateliamquid 841. Hyerae cur per inferiora purgandum 373. Hygicincs raunus , & nccdlitas 2. cudem, ac Curattix, rcfpicirfincm 136. Hypochondriacis ob tetentionem fanguu nis cur multa mala accidant 436, Hy- pochondriorum diftcnfio cur fiat fu- perueniente hxmorrhagia 4ii.eorun- dcmpulfatio quid indicer 4Z4.Hypo- cliondrium, & Praecordium ditferunc 4i0. I IChor quid proprie 797. in fanguinis maifa ledundans quid mdiccc 798. I«5lerici cur faeces tcddanc albas 391. I&eri caufatSij.m febnbus apparens quando mains ibid. Iftus in pulfu duplex acccptio 731. Idiocropia quid 3. Ileus dolor, quid 40 6. Imagioationes praux quid indiccnt 168. Imaginations prompts vis 111, Imbrcs Aufttalcs cucfalfiufcuh 814. Impetigo quid 451.49*. ci us caufa 6c ge- nerate 49$.49$,m Pfoura, & L-corara* migeat ibid. Inxqualitas fimplex quotuplex 738. eius caufa?7di. Indicationes curatiux varix 16. aquibus caufisdefumantur 113. Indicium ceitum quid 48 Indicium notiv ita late patet, ac Signum ibid. Incdix damna, & noxx 374. Inertia quid 112. Infantes cur tepant 197. funt pomilioncs ibid. Inflaramationis quot & qux tempera 690. Influcntix maleficx, vnde 6f 4. Ingcnium, quid fecundum variosautho- res 109.210. a nonnullis cum prudentia confunditur ibid. Ingemj tarditas, vnde 222. Ingeniofi qui zn. 213. Ingeniofi qui ex Arift. 222.Ingeniofi quomodo multi dicantur 217. Infomnia, qux ex Gal. 269, alia Diuinru, alia naturalia ibid, quid indiccnt 169. Inftrumenta, qux 31. Inftrumcnta inuc- niendiartes, & rcmedia 100.101. In- ftrumenta varia pro excrementis con- dita 823.Inftrumenta varia pro nutri- tione487. Intclledionis malx caufx 217 Intclledlus operatio fcquitur Cerebri ccmperienu zi8. Intemperies nariux in quo ftacu ponan- tur7i. Intermifllo quid 284. in ea quid confidc- randum 285. Inteftini exulccrati Signa 263. Inteftino- rum crafibrum exulccratorum Signa-. 272. Inceftinorum vulneratorum Signa ibid. Inucntionis inicium, quod 58. Ira quid, ciufq-, frxnum 753. lucundum, quod afifumitur, duplex 484. ludicariin morbis, quid 300. ludicium cur difficile 1 or.quid Empitids ibid. lurifprudentia eft multo inferior facultate Medica 213. lufticiura quid 741. I N D E X. Lacrymx vnde pcoucniant bon$, quae malx ibid, cur prxtcr voluntatciru/ effluant4i7. LapidisBezoarnoxain febribus 29. Laiynx quid, ciufq; deferiptio 272. Lafli qui dicantur 17. Laftitudoquid , ciufq-, Cedes yii-Laftitu- dinis fpecics fimplices , & compofirx 17.18.11. catundem caufx 18.10.zi. earundem Signa,&curariux indicatio- nes 22.23 funtfymptomata jS.Laftitu- dinis apparemis caufa 21. eius curacio 24. Laffitudo fpontanea quid indiccc in febribus 5x1. Laurentius perftringitur 302.677. Leo curcollum habeac rigidum 197. Lepra quid 490. 491.CIUS caufa 494. -498. qualis raorbus 492, a Pfora difterc 496. 497. cum Viriliginc confundiiur in Sa- cra Pagina ibid, Lcthargus quid , eiufq; caufa 609. quot modis iudicetut 317. Lcucc quid 491. eius gencratio 481. a Vi- tiligine differt 490. Leucophlegmatia quid 16 ca laborantes quale corpus habeanc ibid. Libellus verus Galcni de Vrinis, tempo- rum miuna perditus 789. Liber dc Cor- dc a muhis cenfetur Spurius j & n cil, Hippocraris 117. Liber dc Pcftcab Au thore edicus 103. Lichen quid,& qumuplex 490.eius genc- ranoibid. Lienis inflammatio quandoq, hxmorrha- giaiudicatur 3 38.eius male affc&i Si- gnura 276. Lienis obftrudti Signum tx cute 263 .eius fitus 276. Lingua fuliginofa quae 610. Lingua nigri- cans quid indiccc 264. Lintcaraina vrinis i&ericorum imin&a-. cur flauefcant 844. Liquolis aquei, exquo fit vrina , vfus& neccffiras ypcaufa 607, I N D t X ta lSj- Medicinx definitiones variar 64.De- finino Herophyli 39. 54. eadem taa- quam bona explicatin' y8. yp. Medici- ne dmifiones variaz n. 1 z. 13 14. if. Medicina cur dicarur comedlurahs 81. cur dicatur etfrbliua a Gal, 84. 8y. Me- dicine tints &c Scopus y. 70. Medtcina-. non nifi improprie eft ats fa&iua 86.87. Medicine duo fundamenta 8 3. Mcdi- cina cur inucnra 103 101. eiusnecefti- tas 112. Medicmaeft nobilior Medico py.cft omnium artium nobihllima 106. iop. Medicine partes> earumq--diuifio 2.3, 27. 39. 40. 70. Medicine pradtice munus po. eadem plurimis conftacfir- mis principijs 83.Medicina, quoad Pro- gnotim, elt Diumationi cognata 11, Medicinaeft fcienua ex Gal. &c Arift. yo. 6y. Medicine quot fint cofticuendx fpccics 30. Mcdicusbonus, autmalus, qui yp. Me- dici comparatio ad fuos mmiftros pi?. Medtcus non debet efte copiofus in_» prefcribendis remedijs yyy. yy£.Medi- cus erga homines bumanus efto 104. Medicus cur honorandus 106. Medici ignaii quomodo ditcfcanc icy. Medi- cus quando unmunis a culpa mo rtfs no. Medici mall cum mahs nauiuiio , gubernatoiibuscomparantur 104. Me- ■t dicus morbos incurabiles aggrediens ' exculatur 107. Medico egrum hue no- tum fine ignotum accedenti, queob- fe Luanda 74. 147. lyo.iyi. Medici mu- nus iop. ciufdem fcopus 64. Medicus natuie eft imitator, mmiftcr. & fpe&a- tor 86. 87. 88. pz. 318. 373. Medicus operator , non eft Medicus dicendus 96. Medicus qua rationc lenfu radius percipiat peroptimum hominis tempe- ramentum 17$. Medico foil, quae fei- tu necefiana p6. Medicoium varietas SS7- • - • Medium qua ratione detur inter famu- tem & raorbum 6 8. Mclacholia difificulter putrefeit 649. Me- lancholia humons deferiptio 587.eiuf- dem caacuano quando bona 38C. pec quas vias euacuctut ex hepate melan« M MAmmacumdoloris caufa44f. Mam- me cum quibuspartibus fociccacciu habcant44(>. Mania quid 6op. Martiani vanicas & errores 697,698. 699, 700. Mafticatio quid, ciufqv izy. Medicament! forma debcc efic grata aegro ico. Medicamenta calida nofunc dan- da in febribus zp. Medicamentls pur- gantibus rare vtendum in morbis acu- ns zS3.cur non propinanda diebus Cri- ticis zp 3. Medicamenta purgantia qui toleienr, qui non 340. quibus teenpori- bus ab ijs abftinendum 6yp. Mcilica- nicntamorbi quatuor temponbusdebi- cholia 4 5j. Nature facultates communes quot,& quae 9f. Nature imbelles,& in- temperate facile laeduncur 180. Natura iufta, ex Hipp. 201. Natura licet mor- bos fanet>non ideotamen Medicma eft inutilis 95. Nature morborum Medici 87.88.5)2, f 56.67%. Natura omnia mo- litur ad animalis falutem 92. Nature operaadmitanda 92.95. Natura prima- tia animalis opifex 89.Natura primario, Mcdicus fecundano fanar 94. 97. ali- quandoopc Medici cgcr94.10f.Natu- raquando a Medico muanda 352. Na- tura quando tenter Ctifim 694. Natura repugnante Medicina nil proficit 91. Nature follicitudo in cuacuandis ex- crementis *31.232. Naturalis ftatus in- tegritis in quibus confiftat 127. Naues onerariaccur in mari bene namgantcs in amnibus dcmergi vidcantur 81 f. Nerui abfceftibus funt obnoxij 4ff. Ncr- uorum magnitudo vnde fumcnda 193, Ncruorum onus 194.206. Neuter ftatus cur admittcndus 186. Neu- ter ftatus triplex f2- 53. Neutrumfta- tumdari ratio fuader 72. eundcm ad- mifit Galcnus 70. In neutro ftatuqui funt 24. 7 3.74. Neutrius ftatus Signa^ 288. Neutrum quid, Sc quotuplcx 288. 289. eiufdcm diuifio Sc fubdiuifio, Sc quid vrrumq-, 190. Nigredinis caufae 84Q. Niraiumomne nature inimicum 82. va- iix de hac re fcntentiae ex Hipp.ibid. Nota, Sc Signum, fynonima 47. Notatio quid 47- Notio quid ibid. Nubecula rubra in vrina quid indicet T7I. Numerus duplex 63 f. Numeri qui preci- pui 680. Numerus fcptenarius quando confiderandus 664.eius vis vnde pcn- deat 680. Numerorum vis ex Pythago- ra 634. a Galeno rcprobatur 636.637. Nutncis facultatis adlio 486. Nutnmcntum proptie quid, Sc quotuplcx 488. Nurritio quid 483. 484.887. cius caufa-» 483. eiufdcm a gcnerationc differentia ibid. Nutrit’oquot modis • • N NArium abfeeflus 470. earum titillatio quid indicet 410, * Nafijimpoftura47. o INDEX. Ordo in Pulfu a quo conferuetur 7x4; Orificio ventriculi affcfto,cur Cor»& Ce- rebrum compatiantur 2^7. Ofla an poflint pati abfeeflum 454. cut n5 fzteant ibid. Odium laflkudo quando, & vnde proueniat to, OroKHW quid 157. Oitre? fecundum Lunam acfcunc dccrc- feuntq-, 673. Ociofi cur multam in vrinis habcant fab- fidennara 838. Oua plena cur in aqua falfa fupernatent 81 y. OBie&um Mcdicin* vcrum,&per ac- cidens 18. Obie&iones variz contra definitionem-. Mcdicinam traditz ab Herophylo f f. Obliuio quid.ciufq; caufz 218. Obftruofcionura percinacium caufa 43 6. Occafio propinandi remedia diligcntci* obferuanda roo.Occafio quid 102. cur przeeps 100. roi.fcdulo a Medico ani- raaduertenda 103, Occipitis adau&a , aut deficiens erninen- tia vnde proueniat 1515). zof.eiufdem-. prominentia, quae bona, quae mala 206. Oculorum abfcelfus 470. Oculorum cali- giniscaufa 57o.quid indicct 416.Oculi fluentes, eommqj curandorummetho- dus f if. f 18. 519. Ocuh glauci 6anr, cinq; ita dicatur 240,241-Oculo- rum intemperies variz 240. Oculi ma- gni quid indicent 240. Oculi Naturae fponte fzpe fanantur 91. Oculi nign vnde fiant /40. Oculi parui vndefianr, qaidq, indicent 240. Oculi quando per fe> quando per accidens iaedi dicantur zyi.OcuIorum vane temperatorum in- dicia 240. Oddus de Oddis perlhingitur 163. Oedema quid communiter , quidqj Hip- pocrati4f 1.523, Oefophago male affe<5to» vbi remedia ap- plicanda 2751. Oefophagi dolcntis notz 277.278.279. eiufdcm fitus 279. Olei dulcis vis m laditudinc vlcerofa 22. Oleum mnvTfi&is vbi vitandum ibid. Opcratioucs pnneipes Cerebri > quae Sc quot 207. 208. Qpcrationcs omnes edit natura 88. Ophthalmia quid, ciufq,* tempera 691, Opiniones caufa Dterum Criti- corutn proponuntunSc reijciunrur <>38. £351.640, vfqj ad 678. mclufiuc. Opinio veta de Caufa Cnfcos 678. Opiniones variae de Cnfis eifemia 305. Opiniones vanae de caufa pulfuum 713 715 716. 71 S.Opimoms ft abilis, & inftabilis cau- fz 229. Oratio otnnis definitionibus conftat 47. Ordo Authons in traded* Scmeiotica ix. p quid iz. Palpitatio quid 7 12. Paraphora>& Paraphorus quid 437. Paraphrenitidis caufa in febnbus 191. Parenchyma quid 31, Parotides cruds per quas viasterminen- tur624.ParoridcscarCaftori Sc Pollu- ci ab Anciquiscomparatae f jo. Pats male affedla quot nous dignofcatuc 17'. Pars quomodo cum parte confercnda f. 416. Pars, Particula > Portio> funt fyno- nima 14. Partes aiiqu? interna quomo- do dignolcantur 2 59. Partes diflimila- rcs qua 31. carandcm morbo aiTcdla- rum Signa if8. 2551. Partes inflamraatz quomodo dolcant cxpulfu artetiarum 43 f. Partes Inllrumentanae,quz 3 i.ca- rundem defedtus facile dignofeuntut if 8 Pattium vauarum mternarum vul- ncratarum indicium 173. Partes lacfe per confenfura quomodo dignofeantue 291. Partes praeftantes qua 281. pnneipe alcerata, cur cotura aitcrccur corpus 188,Partes fimilarcs> quz 3 i.ea- rundem bene >optimeq,' conilitutarutn Signa 160,161. Partes variz pcculu- nbus morbis obnoxiz 263. Paitiunu corporis diuifio jo. Partium figura, & fitus nobis indicant modum quo cua« cuantur 352.392, Partium genera qua* tuor,caiumqidiuifio 187.188. Partium vanarum peculiaria excremcnta 335. Partus qua rationc mdicetur 637. Parui non funt puichd ex Amt. 166, Pathogaomonicum vnde dcriuetur 128. male cum diagnoftico, Sc dilodco con- . funditur ibid. Pauperes cur cititis fanentur, quam diui- tes 603. Pedum inflario a febre liberauit 3 24. Pentaphyl i vis fupcrftitiofa 638. Periodus morbi, quid 562. Peripneumonia quibus modls iudicetur 3M- 3 37* Pcrinbxa quid. Sc cui xtati, ac anni tem- pori familiaris 409.eius future Signal ibid, qua partes ea expurgentur 410. Periftalticus motus, quid, Sc quotuplex 306* Pcntonaidifeifti Signum 273. Pcrrutbatio in raorbo quid 297, Crilnru pracedit> Sc fcquitur 306. 3 11. in quo confiftat 506. Pefte affedli plures moriuntur, quam fa- nentue 300. Pctccchi^479. Petri Aponcnfis error 469. Phagedena quid 390.493. Pbarmaco Medicus,quis 98. Phauotini rationes contra Aftrologos 655.6 58. Philofophia Medico neceflaria 99. Phlebotomiam , qua: prohibeant 3 i/.qua: circa cam confideranda 358. Phlegmone quid , 6c vnde fiat 20. Phleg- moncs Signa79. eiufdem ad fuppura- tionem tranfeuntis indicium 264. Phrenitis quibus modis iudicetur 337* Phrenitici cur cb vomitum aliquando moriantur 566. Phymaquid 471.475. Picrocholi qui,curqimorbofi 172.175* Pilorum materia 236. eorum copia vnde proueniat 245. cur copiofiores anto, quam recto 444- Pingues cur facilius moriantur,quam gra«* ciles 75 5. eosum pullus,qualis ibid. Picuir.T cur nullum a natura datum rece- praculum 360. Picuitofi cur aliquando biiem euomant 26c. Pianetaru diuifio in duas claiTcs 651. Eo- turn mira vis fecildum Aftrologos 652. Platuarum radicis cum ore Sc capitc com. paratio i98.Planutionistcmpus 674. !I N D E X. Platonis fehtencia de Medidna 100. Plcrnpio farisfit i 55. Plenilunium quando fiar 668. cur in eo magna? fiant mucarioncs 672. Pleuntis quid 129. eius Signa Pathogno- monica 80.119. ijo.emfdem Signuitu confidens 129. Pleuritidis Signa mali- gna 13 5. In Pleuritide quae Signa infpi- cienday8(5. Pleuritidis breuis Signum 283. Plcuricis in empyema conuerti po- teft 520. Pieuritis incodta quae 130. Pleuritidis methodus curatiua 626. Pleuritidis varise fpecies 139. Pleurici- oorutnhiftoriae 344,624.625. Podagra quibus temedijs excitari poflrc 529. Podagrici cur hyeme infanabile* J". Politici nonfuntfapientes 213. Pomilio, quid , Sc qua: eius formam gc- runt i Pori cutis in quibus corporibus facile a- petiuntur 181, Porotum fiue callorum gencratio 274. Potionum fudoriferarum vtilitas, Sc effe- dus 22.23. vbi conferantibid. Prscognitio , Prognofticum, Prardidio, Praefagicio, Praefagium , Pramotio, Pra> fenfio, ac Prouidentia , funr fynonima 8. 10. Pracdicere >&: praefentirc dupliciter pofiu- mus 10 Praedi&ionis Sc Prafenfionis diferimen ibid. Pradidlionis vtilitas 11. PraAemiri qua: dicanrur 9. PrjEtencoium cognitionis vtilitas ac ne- ceflitas 12 2.12 3. Principium moi bi quid,& quotuplex 689, eiufdcm triplex acceptio 546. Princi- piummorbiad quotum diemextenda- tut ibid.in quibufdam morbis acutis eft aliquando momcntancurn 286. Pnncipia Pythagonca, qua: 634. Piinci- pium medendiin quoconfiftat9i. Prognofis quid 13 5. eius latitude ij6.de quibus detur ibid.cius triplex vtilitas 8. quid , ciufque vaua:acccptioncs, 9. ior Prophiladlice quid 12. eft quarta Confer- uaificisparsyx. Prouidcrc quid, quidq*, prouidentia 8. Prudensquis 212. eius mucus 113. Pcu- I N D E X: dentiaquid 212. Pruritus caufa, Sc natura 45)5.494. Pfora quid,eiufq; gencratio490.496.eiuf- dera duplex acceptio 497. Pfydracium quid 490. Ptyalifmus quid, ciufq-, caufie 372. Pueri cut facile difeant 218. in fill’s opi- nionibus curinconftantes 2i9.cur ctu- dis humoribus refecti 362. Puerorumj vrina:, quales 838. Pucrperarum febticitantium varia: hifto- ria:ex Hipp.683. 684.685.686.in pucr- peris dicrum Criticorum computatio vnde fumenda ibid. In Puetpcris qui liumores euacuemur685. Pulchritudinis completa: caufa 170. Pul- chritude fucata qua: 168. Pulchritudo quid Socrati ibid. Pulchritudo vera-. quxibid.in quo confiftat 167.168.169, Pulmonum abfeeffus qua via per fecef- fumauc vrinam euacuetur 784.Pulmo- numexulceratorum caufa:, Sc Signa_. 271. Pulmonum irflammatotum Signa 264. 280. Pulmones cur vapores fuligi- nofos fentiant 569.370. Pulfatioquid 712. Pulfus triplex acceptio 7o£.Pulfus qua: fit a&io 707.Pulfus 707.Pulfus cau- fa ex Anrt.712. Pulfuum caufa fecun- rlum varies authores7i 3.Pulfuu caufa: concinentes interna:. Sc externa: 745, 746.747. carundem cornplicatio 7 51- Pul fuscognitio fumme neceffaria 703. Pulfus definitio,Scexplicatio 706. 710. Pulfus do6hinacognira fuit Hippocra- ti 704.705. de Pulfibus cur non feripfe- rit Hipp.ibid, Pulfuum do&rinam fper. nit Acampus 704. Pulfus differentia: compofita: quot, Sc qua: 732.* vfquc ad 742.inclufiuc.Pulfuum differently fim- fiices quot, Sc qua: 726.727. Pulfuum differentia: in mox morituris apparen- res 741. Pulfus a quot facultatibus fiar 721.724. Pulfuum genera a quotfon- libus defufnantur 725-vfqjad 719.PUJ- fus quando immutenrur 746. Pulfus le- uifiimadccaufamutatur 773. Pulfuum nuuationesex caufis nonnaturalibusxSi caufis prater naturam 778,779. Pulfus cm maior in iunioribus, quam feniori- bus 712. Pulfus cum refpirationecon- uenit, Sc difcrcpatyop. Pulfuum varire fpecies, fingulararaq*, caufa: 747,748. 74J-7f°* 7f i*7 S2. Pulfum cangend i vc- rus modus 780. 7Si. Pulfus quatuoc vfus 709. Pulfus aegrorum in ftatu fano Medico ignotorum,quomodo expifcandus 776, Pulfus squalls quid , Sc quotuplex 73 5. Pulfus /Etatum 776. Pulfus alci caufa-. 771. Pulfus amoris an det ur 7 59. quo- modo a Galeno, Sc Erafiftrato cognitus ibid. Pulfus angufti caufa 773. Pulfus Anni Tcmporum 776.777. Pulfus bre- uis caufa773. Pulfus caprizans , quid. Sc cur ita di<5tus 7jp.cius can fa, Sc Pro- gnofis 767, Pulfus conuulfiuus quid 738, eius caufa 769. Pulfus decurtatus quid , Sc quotuplex 73 5. 7 56. cias caufa 7-68.Pulfus dicrotusquid /qo.eius cau- fa 717.765.766.767- Pulfus durus quid indicet 130.Pulfus formicans quid 741. quomodo a vermiculante Sc vndofo differat ibid.eiufdem caufa 768. Pulfus gracilis quid 716. Pulfus graciliii 776. 777. Pulfus hedicus 742,0105 caufa_> 770. Pulfus humilis caufa 77a. Pulfus hydropicorura qualis 772.773. Pulfus imbellis duplex 754. ciufdcm digno- feendi modus ibid.Pulfus impaiis cita- ti caufa: 764. Pulfus inarqualis, quid. Sc quotuplex744, 759. Pulfuum insqua- lium caufa: 7jz.vfq,ad 757.Pulfus ni£« qualis qui periculofior 761. Pulfus inse- qualcs , Sc inordmati quomodo digno- fcantur 738. Pulfus intermittens 739. eius caufa: 7$7.760. eius differentia:. Sc Piognofis 760. Pulfus intermittens in-, quibus aetatibus periculofior 761,761* Pulfus languidi caufa <,07, Pulfus lati caufa 772.Pulfus magnus,quid,& quo. tuplex 725.727.Fulfils mediocns,quid» Sc quotuplex 725. Pulfus mollis quid indicet 375.412, Pulfus myurus, quid 735. Pulfus palpitans 742. eius caufa 770.Pulbis paruus, quid, Sc quotuplex 725, Pulfus cur fit paruus mconuale- icennbusa febre 73. Pulfuspinguium 776. 777. Pulfus plenus 7251. fub quo pulfu contineatur 731. Pulfus pr^gnan- INDEX. tium 777. Pul fas H cgionum 777. Pul- fus fcrrans74i.eius caufa770. Pulfus ftrepens 742. eius caufa 770. Pulfus fe- xuura 776. PVLSVVM’ TAbHLLA 726.717. Pulfus turgidus* quid 726, Pullus vanj pro vanecate temperierum Coidis 244. 245. 246* Pulfus vcrmicu- lans 741, eius caufa 768. Pullus vibta- lus, cmlqicaaf£76 5. Pulfus vndofus* quid, 8C cur 1U diCtus 741. eius caufa-. 768. quid ndicet 375.412, Punbtuiauubicundae in febribus vndo prouemaiic 19, Pucgatioquid 113. cur in fanis non ccle- brada 112. fanis qaomodo noceat 114. in purganubus > qua: coniideranda 99, iooe Pus quomodo in empyemate ad vias vri- nae deponatui 410. Pusa quo fiat6i8. Puftulae* quid, earuq; caufa, 8c vana: fpc- cics 47f, qiiae temedia ijs conuemant 475. Puftulxlacaecur non valde ptunat 776.aPuftulisfubluuibus diffciut ibid» Puitulx plante, quid 480, Hippocraci fuerecognitariDid- Putrcdmis, tebremcomicantis vera reme- dial oe R RAchidis compofitio,& fitus 44-fi Ramecum,quid, quidqi indiccr 27f. Recidiuaru caufa 320,34 f. 688. Recidiuae varijs diebus tcrminatae 613. 624. Rc- crdiua an diiferac a primomorbo 687, Reciprocatio fcumoium, quid 554. vndc proueniac 558". Rc&itudoquid 526. Re&irudo paitiura-r inter fc qnando obfetuanda in euacua- tionibus 524, 523. Rcftum eft fui, 8c obhqui index 155.2 29. Regiones peculiares generar morbos 167, Remedia in morbis acutis , quibus diebus adminiftranda,aut omittenda 569. Re- medium ad reficiendas vires 39 Reme- dia Diuretic* 790. Rcnes cur prope hepar fit: 800. cur n5 lae- dantur a fuoexcremento ibid, cur vafa magnaemulgentia habcant 801. vi at- t rabid ce pollenc ibid, vnnam ad fe ar- trahunt 802. cur torura humorc aquo- fum non attrahant 8o6r curdenfiSiXr quo fangume nutriantur 813. Renum_. cxulccratorum indicium 272. 273. Re- num imbecillitatis Signum 81, Rcprafentare quid 42. Res peer natura triplex 160. Res quae iris in cm pore quot modis dignofcanrur 262. Rcfoludo extremoium, quid 45 3- Refpirado vana pro vari crate tempenei cordis- 244.245. 246. Rcfpitationis cau- fa 71 f.Refpiiado crebra raagna fngida quid indiccr 33 i.Rcfpirariolibera quid denotes 330 Refpirado libera in febd- bus acutis eft bona 326,327.5 SS.eadem euc fttbona 330. Rcfpitationis necelft* tas 708. eiufdcoi vdlitas 97. Rcuulfioni deriuado fubftuuitur 517- Khctorica quid tf/.Rhctoiis munus R by as quid 51 5- Rbythraus quid, eiufqfvaria: aeccpriones 74 i.Rhjihrm vanatut iuxta states 77f. Rigor quid 18.441. eius caufa 494-Rigor qui mains 342, qui pt Annus 590. Rigor quid ptxindiccc 342, Rigor morburry loiuit 411. Rigorcra quae fequanrur ibi, Rigons vis 421, 414.441. Rigot roulic- xibus vndc ft at 440. a quibus partibus- QL QVadfagcftmi diei cur non raeminit Gal. 343. QuaiicaLU.il p i knar u rn qamuodo iiilic pardbusfimilanb. 157. Qualitai uai turn piunai ni lec un- ciaiaaioppoik 10 a vensMedidso 0 ler- uanda 99, Quartanae quae breues, qua: longae 287. in quacuiiis lit. ludicano fecundum nu- nKtuiO citcuiuuuinj non dictum 299. Quaternanj;dies cur forces 597. cut non-. lint mtegn 600. Quatenuo qiud 600* corum con ft kudo 599- Q_vcs an fit pars effendalis pulfus- 7181 Qncusdupkx figmtkatio 7.152, Ques vtil interna ,.akera externa ibidv eaiurni vi-is ibid a quo riant Jio:. caiurn finis 721. earunoem1 otficmai 722. an fine a cl 1 ones roaks ibid. Quus internal iw pal;a an polive peicipi 7 30* INDEX. inchoct vins, autfxminis443. cur fx- rainis cicius fiac ibid, cur non inchoeca partibus anterioiibus ibid, Rigorcs die fexto, quid indicent tJ©/. Ros, quid 48S. Rudlus quid 379. f 16. quo raodo, Scqui- bus prouocandus 41 £, eius vtilicas ibid, Rudus acidus,aucnidorofus, quid in- dicenti(j2. Ruftici prxdicanc varias tempeftates jo. guiois naturam feqimrur agones 214. Sanguinis nrgri per nares fluentis gmtar quid indicent 4 tS.Sangtiis fcrofus quo- modo ichotoidesdicatur 798. Sanguis ctiam temperacus alios,coxitinec humo» xes 171. Sanies quid % 1f*. Sanitas in quibus conflftat xyf. J77. Sam- :tas duplex eft finis Hygiei~ ncs. Sc Curatricis po. Sanitaris Integra:, optimxqj indicia 7i. *60, Sanitas yalc- tudinana, qua: 17$. Sanum muJcipIiciter dicirur 66, Sapiences, imprudences eftepofTuntzr3. Satietas quid,ciufq-, r.cmedium 85. Scamonix vis peculiars 8or. Scythx cur prolixos Sc fimplices habeant capdlos 23 f. Secundum quid, quid 189, Scdi fiue Seconds vfus cur excogitatus a Media's 3 ip. Scdimcntum in Vrinis quid. Sc quocuplex 851. eius can fa: $iS. Scdimcntum te- ftaceum.quid 609. Segnitici corporis caufa 427. in niorbi principio quale fymptoma ib.d. Semeioticx dcbmtio 3. 4, Scmeiotica cu- ius gratia conccmpletur 6. eius dignicas in Praxi ,fo. eiufdcm diuifio 16.17. Se- ■meioticx ethymologia 3. ex quibus in- tclligatur if 4. Semeioticx neccfticas 2 4. 6.7. cur neceflaria 6. quibus nccefTa- xia 14 f.Semcioticx partes jp.eiuscotn- mune pixceprum Cur Phyfiolo- gix, Sc Pathologixpoftponamr 2.4. Sene6lus eft quid mediu inter fanitatem. Sc morbum 24. a quibufdam morbus naturalis dicitur 72. Scne&utem qui non artingunt 72. Senes cur diificuJrer difeanr, cuxq; obli- uiofi 228. cur febribus minus obnoxij 4p. 184. cur non probe purgentur per cufcm 182. Senum faunas qualis 72. Senu vrinx cur fere Temper tenues 85 f, Sennercofatisfit 154. Sen fat io acuta ,Sc tarda quid indicec 340, Scnfibiiia communia, quoc, Sc qua: if if ifz. 1S9. ipo. Senfus communis oifii- cium i8p* Senfus cur circa Cerebrum-, pofici 196. Senfus extend datum Cere- s SAcfimcntum quid 44, Sal quomodo ronficiatur ab Vmbris #i6.Salis Tberiacalcs vircutes 4pf,SaI- fedinis caufx 813. Salius vtilicas 4(74. Saluber vcTemper, Sc falubervt multum, qui diccndus 178. Salubre triplex 288. Salu’oris Medicinx partis officium 90. eiufdem fcopus primarius 1 20. Solus quibus corporibus infic i f 6. Salutis Signa 137*138. i39.f78. Sanatio cui adferibenda 1 06, Sandorius refcllitur 32.33.34.37. tJf. 174. 183.184. 1,9f*2if. Sanguinci .quibus raorbis obnoxij 81, cur fugaci xcfpirandt difficultace laborenc ibuiSangnineos eflfe ftoiidos , qaomo- do inreiiigendum 173* Sangumolenco- rum Signa 81. Sanguinis duplex acccptio 797. Sanguis quomodo albefcat in valis feminarijs 361. Sanguis alius cur concrefcar, alius non 2 24."Sanguis a quibus concrefcc- xepoftit429. Sanguis cur incorpoxo non cone re feat 224. Sanguinis conco- 6ii Signum 787. Sanguis cur copiofior extrabendus duntibiis , quam pauperi- bus GO'y Sanguinis cxctetiopes os,ma- la 585?. Sanguinis ex arteria, auc fluentis Signum 274. Sanguinis fluxus c CanciOjjSc Car,bunculo,aliquandocft Cricicii8 448. Sanguinis fluxusc partem concraria, inaJus43i.Sanguis ichoroi- des quomodobonus, malufoedicatur ab Hipp.ypy. Sanguinis m<6tio fponta- nea quid indicet 2(^3.Sanguinis miffio- ncm quidptxapuepeniuttat 5 ly.San- bri indicant j89.Senfus circa proprmm cbie&umaberrare nequit 161. Senfi- bus externis perfe&ioribus gaudent qu?dam animaha, homine 172.fub fen- fumquae cadant proprie, quae irapio- prie ifi. Septimana Prima,foIaeft Integra 599.Se- ptimana tertia cur copulctur iecundae 597. Septimana tertia cur non fepare- tur a fecunda, fecunda autem feparetur a prima 596. Serum quid, & quotuplex796. vmusab altero differentia ibid Scium quod ini- tiflimum» quod infefliflimum797. Se- rum quomodo dicatur excremcmuixu vena rum 9 & hepatis 823. a fanguino dlffctt 819. Ciusvfus822. Siccitasin varijs partibus cur nccelfaria-. 171. Signum quid, ciufqj etymon 42 Signi de- fiflitiones variae 44.45. 46. eiufdtm vera definitio4f. Signi diftia&io ex Petro Lombardo 44. Signum efife quid dillin- dliiaSignificato varijs rationibus pro- batur 42.4 5.obieiliones contrariae fol- uuntui43.44. Signi diuifiones 50. 121. 122, eiufdem fubdiuifioncs 140. 141. 142. Signorum vaiijfontcs 157. 158.de Jjfdcm variae variorum authorumopi- nioncs ibid.Signor urn femes varij.qui- bus moiborum natura detegitur 263. vfcji ad 270. Signorum fundamentally geflerale 145. Signorum vnum genus, plunum generum rationem poteft 144. Signorum van) gradus 585. in Signis qua: perpendenda 585,Signo- rum latitude 126. Signum lanus pater, quam indicium 48. Signorum neccffi- ras 143, 144. Signa cur fedulo obfer- uanda 5S9. Signum, quot modis rcm_. fignificct 43. Signum , ik res Significa- la quomodo fimul effe dicantui 144-Si- gnimi vnum forte,muitisdebihbuspi£- ualet 584. Signa quae vtilrota 54. Signa Anamniftica ,quae 122.116.corum neceflitas ibid. Signa aflidentia, quae, quidque indicent 134. Signa codhonis 344. quid indicent 579. Signacodhonis funt femperbona 137. Signacodboms an poffincadeffe prunoraorbi die 547. INDEX, 548. Signa coft'onis differunt a Signis decretonjs 577. Signa codtoms Si- gna lethaha nunquatn fimul e(Te pof- funt 575. 584. Signum co&ioms eft ve- re Prognofticu 145 quomodo diagno- fticum dici poiik ibid. Signum com- mune quid iqi.Signa communia & 111- feparabilia fimul, quae 141.142. Signa_» communia omnibus itnminetibus Cti- fibus 563. Signum complexu quid 141. Signa corporis infalubns 185. Signac corporis lani no optimc conliitun 175. Signa Ctifim bonam cofequcntia 51. 5 31. Signa Crifim bonam, malamuey confequentia 353. 353. Signa Cnfimu. imminentem prudentia 312.Signa C11- fim praecedentia > quae ik quoaiplicia_> 322. Signa Crifeos plures fpccies pra:- cedencia Signa Cricica 137. 140, funt mplicia 321. Signorum vniuerla- lium Cnticorum fundamcnta 325.331. Signa cruditatis f78.funr mala ibi.quid indicent 5 79. Sola nihil ccrti indicant 138.Signa Decretoria funt indiffcrtn- tia 579. eadera , quando mala 575?. $80. vr fine bona,quid requiratur ibid,Signa Decretoria intempeftiua, quid indicent 580. Signa Decretoria non deceinentia 137. Signa Diagnoftica 126. corura la- litudo 127. Signa Epigenomena, 129. Signa Epiphaenomena ibid. Signa fida, &tnfida 591. Signum infalubre, quid, 6 quotuplex 54. Signum infeparabilcy quid 140.142. Signa leihaha ab cxcretis defumpta 1,9. Signum malum quid, 6c qutoplex 5S0. Signum malum in febre ardenti 589. Signa mala ex oculis 356. Signa media exquifite 589 Signi Me- dici vera definuio 143. Signa mortis 137. 138. 139. Signa neutra, quae 288, 586. quando bona, quando mala 588. funtmulta 290. quotuplicia 54. Signa-. optima 150.151. Signum Pathognomo- nicum»quid 128.129.134. eiusderiua- tio 118.Signa Parhognomonica ab afli- dentibus differunt 130.132. eorum vis, &vtiliras 13 s. 136. Signa Praenunciati- ua, quae 54. Signa Prognoftica,quae,eo- rumq, latitude 13 5. funt tnplicia 13(7. J37, 577. Signumqmnium peffimmru INDEX. {78. Signa ptaua non femper funt per- niciofa ypi. Signum propriura quid 140. Signum falubre quid 67. quotu- plex y4. eoram latitude yi.Signum fe- parabile quid 142. Signa fubftantialiter inhaerencia parabus fimiladbus, 6c dif- fimiiaribus 160. Signa neceftano con- fequeada ca, quae iubllantialiter ijlde.n parcibusinlunc ,quoc, 6c quae 162. Si- gnorum fuperuemencium cognicio ad quid vcilis 13). Signum fyllogifticum, quid 45?. Signa fynedreuonda, eorutnq; diuifio 125?. Similuudononnunquafenfum fallit I f 5, Simpliciccr quid,6c quotuplex 288. Sol quot hons vnu Zodiaci Signum per- currat 663. cius varijs affedtus 666. Solatia quid 210. eius nacura 211. circa-, ca qux veifctur 2 11.212.213. Solftmorum cognino Medico eft vtills 660. Solftitia quando fianc 662, Solutio fimplex moibi, quid 196. in qua_. febre fiat ibid.elt bona 311. Somnus a quo fiat 3 25?. Somni» qui boni, qui mail y3 2. Somnolentia quid iudi- ccc iqu£ mi- . v V/Jet.udinarijabortu,qui 52. Vallwpfij -opinio de Cniis eftcmia ex INDEX, obtufae caufa 4M. Vita quam diu duret i iS. Vita quae 97. Vita praua, quae 97, Vitiligo quid, 8c quoiuplcx, eiufq; caufa-* 482.4570,eiusgenerations;.4857.4 Lcu- ce differr 489. inter qaos morbospona- tur 481, Vlcusquid, 471. eius variae fpccies4pj, Vlcerum qnor,& quae tempora 691. Vocis vaiiae differentiae, 8c vndc qualibec proucniat i\y. Vomitio liuida &c graucofens, eft mortis indicium 378. Vomitia liuida, nigra,8C porracca cur mala 377. Vomitio vario- rum humorum fimul y cur praua ibid. Vomitio fanguinis ex quibus partibus fiat, quomodo dignofcatur 446. 447- Vominoms fanguinis prognolis 447* Vomitio fanguinis, fterihbus prodeft 440. Vomitus futuri Signa 36y. 36% vl'qjad 3,76. Vomitus vanae caufae 368. Pet Vomitum cum aeftate purgandum-* 373 Vomitus quomodo bat 372. Vomi- tus cur moleftior deiedbone internal 340, Vomitus falubns& mfalubris Si- gna 37& in- temperierura Signa 254.2$$. 2 6*Ven- tticuh vulnerati nota 273. Vennis vani tumoies vnde prouenianc 275.276, Verfucia quid 211, Vertigo quid, 370, Veficae vane affe&a: Signa vatia 263. Vc- fica: eXulcctatae, aut vulnerat-ae-Signum 272. 273. Vcficae paruitas quomodo di- gnofcatur 2^57, Viaepcr quas fit euacuatio4$.3 57. Vicl usV treble adminifhetur,quid feendum 587. Victus debite admini- ftraii nequit fine cognirione tempo- rum morbi 2S8, Vidius indeb, ce adrai- ftratus multorum maldrum eft caufa_i 37 !• Vnftus humidus quibus con ferae 30. Vicfus libera is diebus Criticis no- cct Vuft us ncceftitas 1 n.ViCtus ra- tio eft magna Medicinae pais602. VigorisSigna in morbis 28$. Vinum Granarorurn febncitantibus nocet 791- Vini vtdiras,& noxa 574-9f. Viiibus reficiendisaprum rcmcdui 391. Vifcofirans duplex caufa vttiufque-» dignofeendae modus ibid, Vifionis i«fs variae caufae 271, Vifionis aaenturti 818. Sip.810. Veina quarunu paid a in excrernenrum 78',. Veins cue infebeibas hamoralibus fedulo infpi- cicnds 786. Veina car in hepite geaica dicatur 799. Veins iunaentoruai vetnis fitnilis, quid indicec ?5r. Veins indeti- me nta 4.08. Vrina cue lotiun dicatur 7pi, Veina.loturscarniam fimilis quid indicetSi Veins avals,qus Veins matceia75>8. 799. 800. 813. Veina me* diocris confident! s qus, eiufq; caufa 854. Veina in quibus morbis pescipue infpicienda 33 1.554, 786. Vpinanigta, peffimurnSignuni ifo.ems caufa 841, 84(3. ex Vcinis nigris qus pe flams 841, Vrina quarum paeiium Signum 33(3. 783. 787. Veina quomodo ad renes deferatuc optime fa- noeum , qus 85 3. an fenfu peecipi pof- (lt S34. Vnnsfenum, quales 83 f. Vrina cue dicatur ferura 7i?4.Vrinarum fmgu- INDEX. Urum quoad cobres caufa: 840. vfq; ad Vdna cum fubfidcncia copiofa-, quibus familiaris 838. Vrina Tola febrcs acuta: cognofd poflunt 79S. Vrina fan- miinolenra quid indicec 81. Vrina eft Signum certius pulfu 783. Vrins ftilii- cidium aliquando eft Criticum Vrinatenuis quotuplex f8t. 817. eius caufa 855.83 f.836. Vrina curbata an di- ftinguatur a craiTa 817. quid indicec 818. quotuplex 580. quae iftarum pdfi- rna ibid. Vrinarum varietas vnde 4051. Vrina: vfus S06. Vrina: vfus in Medici- na 75)9. 811. eius potus in Mcdicincu abdmmandusibicf. z *~7 Odiaci figurafecundum aliquos z. I~4 eiufdem diuifio 6f 3. emsanguliva- ri j ibid. FINIS. Beacidified non-aqueously, pulled, mended, resewn on cords, hand-sewn headbands Mount Pleasant Bookbinders Augusta, W 26704 1968