10 ANNIS DANIELIS MYf.Il. 
VetteraniHajJi M. Cv 
Ο P Y S ME01CO- 
CHYMICVMvW.fV 
Continens tres Traft attiitye Eaßlicas: 
Quorum prior inicribitur B asiuc a Medica.' 
Secundus Basilica Chymica.’ 
Tertius B asili c a Philosophica. 
Trancofurtt.apud LVCAM 1ENNIS. i6tS- DEO OPTIMO MAXIMO 
CREATORI MEO 1NCOMPREHEN- 
SIBILI, SIT GLORIA , LAYS, HONOR, BENE- 
dictio & ViftoriaTriumphalis,in 
icculaieculorum, 
1G Ε τ & pudet me, ClementiJJtme Dem, Principium 
w Jpif & Tinis a. & silTurpiffima &Horrenda ingratitudinis 
Μ mea, de infinit a Omnipotenti<fa tua bonita- 
jp= te mtßricord;A cogito. O Immen]a illa Maießatis 
\|3 fumma Prouidentia, qua me nondum mtum, ab Aeter- 
no in numerum Fidelium tuorum gratuito cooptafii. 
7~uo Magpna Altitudmis Deus Mfiricors,glortoJa Infinita mfiricor- 
dia animam meam ignorantia tabefeentem, virtute fplendorisregenerafii, 
Tub immenfi Dem nunquam dejiciens , RexSanUorum & Re- 
gtm, Deus mifericorsfiedfli (fi feafti mihi filium tuum Dominum no- 
flrum lefium Chnfiumfapientiam, lußificationemfinnchficattonem (fipro 
peccatis meis fiteram immolationem, 
Eu oPröteciorFidelium^reftauratorfeculi, Viftoriapotens, Beat it udo 
fanet orum , AEquitaslufiitia, Depulfor Nequitia, Charitas vera,Dem 
mifericors ,Tu dedifii mihi omni a ad hanc & futuram vitam neceffaria, 
Tuhonis innumeris me immeritum cumulfir, & ad ver am honeßamfii- 
anchoram religionis infiitutionem deduxifli. 
lubchriße,Mejfia Omnipotens coeli (fi terra,Fmanuelnoßer, Legisla- 
tor AEterna,Fulcimentum fecult, Puritas ExcelfiDei, Ligatio omnis crea- 
turafapientia Dei Patris, Conditor vniuerforum, Iniheföor IußitU,Homi- Dedicat o ria^ 
visDemM'ijlr'cors/Tu immenfa tua cußodia, Piosfanclofy Angelos apud 
me excubias agere per mififli ac tufiffli,quo vita mea tuto te accedtre (fi inte 
credereanima meapojfit'.In hac manjuctudine (fi beneficentia conflanter ac 
fideliter adßncm vita mea, atermtatemperftuera. 
Tub D omine Dominantium,Dominefeien t i arum, Diues potentia, Glo- 
ria in Excdfis ,Fonsin; xhatifla bonitatis, Ordmatoromnium.Conditoro~ 
mnium, Dator aquarum, Domine exercituum, infinita largitas, imßi- 
mabihs f cientia, Firmitas innumerabilis, munditia incorruptibilis, Deus 
manensJuper omnia. Dem mifericors, Tu vulnera mea intuere, vt eafanes, 
Tudeformia (fife iaßnie,ac contrita mea ojja reflitue ac refice. 
Tuo Chnfle, Gratia Creatoris, D oclrinafiritua lis, MifirtcordiaA Itififi- 
mi, Fortitudo Dei, magna dulcedo Dei, (fi fanor optimus Detjneffabtltsjn - 
comprahcnfihills Deus rhißricors, Dux mihi efio Domine, (fime tecum de- 
ducito fi enimfo (us illudit er,Diuina ad at er vitatisfontem tendens jngr ef- 
fis fuero fie via aberrabo: Tuo vero , comitatu ita confirmabor, vtpra- 
fintiam mei pfiusfiuftintre queam: Tu me fulci, ne animum defiondeam: 
Firmiter me tene, ne mc mihi ipftßsrripiam (fi aufugiam. Pracipe Diabolo 
vt tace at,quia tu mihi a du oca tus es. 
Tu b mens incorporalis, Princeps (fi Origo rerum, virtus inexpl hilisy 
Pictas incompnhenfibilisfiapor ac decor Angelorum,protefior (fi adiutor 
iufiorum,pauor (fi horror reprobor um. Nullius indigensftht ipfi fufficiens. 
Reflor (fi Anclor Mundi,Malefias innficihilis, Trinitas Spiritualis, effin- 
tiainc ompr ahenfibtlis, vifu indet er mina bilis ,fenfu maß ima hilis,fionfits 
T halami aut ter ni, Paterfamilias Ecclcfia,animorum nofirorum confirma- 
tor, humili tatis denator,fiiper hia contemptor, Iudexfumme, Deus mßri- 
cors, Tu,inqua mihi dexteramporrexifit mfiudiu meis paupertate mea (fi 
carciribus wferorum, deduxifit (fi hberafii: Locupletem mefecifiitum cor- 
poris tum amma dotibus·, ab Anima mea me rcuocafii, eamfe aqua pretiofi 
Janguinls tuipurgafli. Jpuis Diabolum perfiecutus (fi contemnatus, qui mi- 
hißrhxit infidiusijfiuis < tus calumnias facit irritasi Jinis mihi cladem (fi 
mala hofitum meorum afifttcla (fi illata curauit (fi repreßiD Jfitusjuppli- 
cra Tyrannorum meorum, deleniti Jfuis mihi iurat us dixit,fe no Ue mortem 
peccat crisi neque voluptatem capere ex hominum meritu? dixit, ft D E DI C A TOR I A? 
non venijfe vt qumretinftos,fedvtpeccatores vocaretadreßpifient lam? 
<puis curare venit Agrotcs?qu 'is virgis cafu* accrbßime tractatus pro pec- 
catis alienis? Vnde tanta vires vnms fanguinis adomma humamgeneris 
peccata dt lendi?per quem hominem, vmgenitumfiliiim fit aditus adpa- 
trem? fihus nomina noßra ex tenebris rapta incedo adferipta traddit? 
£hiis maudauit & docuit funderepreces injummis necejptatihus? Cui data 
eß vis atfo poteßas in coelo ac terra> guemnam adorant Angeli, Sanctas 
San6tus,San6hisDom dr verbum Caro fa- 
ctum,natus homo eß? Jpuodnam vnicornujand um, coram quo omnia ge- 
nua coguntur ßecti?Jpuisfacrißcauit Hieroformet in templo > Jpmsnam 
ALgyptios manupotentt eduxit? fiputs a loanne in Iordane Baptigatus ? In 
Oifertoper 40. dies & noctesfuitjeiunatus? In tentattone triumphatus? 
Aftio Euangelii, Eie cito Gentium,vox Apoßolorumfüentiu?rcphetarumy 
Lux Mundi)officiumprAConis,noßri moerorisjucunditasßoloris fiiauitas, 
amaritudinis dulcedo, mole fit a noßrA delectatio, vntuerße Creatura gau- 
dium, animarumfujpiratio & inhiatio ynoftri defidertum, noßerfermoy 
noßra ex au ditio, immolatio3 vitA magiß trium,formafanclitatis, Norma, 
iußitiaßeculum virginitatis,Templum Caßitatis3 Titulus Pudicitia, ob e- 
dient i afmulachrum 3 via p cenitenti a 3 peccatorum venia, fidei difciplina, 
Ig/sfimmapraco Iu dicit, totius Trinitatis medius? Jguis Latiari refufeita- 
tio, & mercatorum templi Hierofolom. confußo?cmnamfactafuit fangui- 
nispro fudore e membris eruptio?qua calicis Adamicanofira exhaußiolqua 
h omini s Mari a Virginis incarceratio,caftigatto,flageUatio,miferrima coro- 
natio, fanguinis e pedibus, manibus ,& lateris cordialts ejfußo? Jpuis nudo 
corpori eruet affixus,aceto infiti& agone mortispotatus,cotumelia verberi- 
buscpaffedtus eß? fifuis mifirabihter ingemifiensDeumfeptemßnchfimis 
verbis Interpellant? ßpws concludens Veßament um electorum dixit vn- 
quam,confumatum eß? Vndeprodigia ac miraculaροβ hominis vnius mor- 
t em? Ah jucundiffmum yOptatifiimum, mellttßimum,florilegium Jepul- 
chrum,Ah lachrima Maria & beatorum, Ah Paradfus Latronis, Ah co- 
mitatus diuinus Angelicus funeris omnipotentißtmi, Ah balfimus vulne- 
ratus filius hominis. Ah coelifera linteamina Domini, Ah Adarnica inferna- 
tos redemptio fidamdib Beatorum Beatitudo, Angeli enarrant gloriamOei* DeS fc A TO RT Ä7 
ϋgaudium Fielt orum, Maria filius eßredtuiuus, tertia dieamortule refur- 
mrtf e fipulchro, abiit ex Inferno, o confolatium omniumpiorum fl Αρο- 
ftolorum,DominusgloriaAuiterna Triumph«*,Maria apparuit, Dfitpu- 
los ec mitamt, Apoßolos redamauit, SpiritmosJanlfa grati aobumbrauit, 
in ho rum facte ad coelos afiendit,nunc fidet ad Dextram Patris inde ventu 
rus efiiudicare vinos & mortuos. 
Confitebimur itacp ei, qui fecit nobifium mifiriccrdiamfiam: Benedic a- 
mtu Beneditfione Alterna Patrem fl Filium cum Spiriiufincto. 
Kvfte, Fons bonitatis,cjfenttapotentia omnipotenvßima acjapicnt'tßima 
fater ingenite» a quo cunctaprocedunt : I λ wjm. κ tV1« je ter na mifiricors qut 
pati Natum, mundipro cnmtne, tpjum vffeluaretmiftfti:er^avp.Klpt,qui 
fiptiformis das dona &v<£fxxr& a quo coelum fl terra replentur: ΐκ^πν. 
χρίς-ε xyu,AEtcrna, cafla,verax,purajnttlhgens ejfintia,coeli compos, 
Regt a rnelos gloria, cuifeemper oft ans pro numme Angelorum, decantat a - 
peyjlsi vniceDeiPatris genit e-/que de virgine nafiituru mudo mi- 
rificefancii pradixerunt Propheta: ελενσνν.χριςε, caelitus no [ins adfispreci- 
tthwpronis mentibus, quem in terris devote colimus adorammn^adtepie 
JE S V clamamus, ίλΐηανν. 
Kvfit, Spiritus alme ,coharens,Patri nato vnius conflflendo,flans 
ab vtrofaiKinw Kvp»g; qutbaptiz.ato in Iordanis vnda Chrtflo, refulgens 
flecte columbina apparuiflt, iAen π> v. Kv pi e, Ignis diumc,pellor a noflrafuccen, 
de,vt dignipariter te laudare poffimus femper krwmv. 
Tmm nunc efl Diurne par ens, fl b natura natur ans infinita fl gloriofa 
animam meam ignorantia tahefallam fllendore virtutis, tua alma, re- 
ßaurare.Tuum efl Spiritus dfiiplinaflanUi claritate admirabili, rationis 
acfapientiafldntillulits ,pofl Adami lapfum fuperftites, fl in tenebrarum 
corporalium abyflo mifirrime diu immer fas, refufcitare,viuificare, fl ad 
verum cognitionis culmen fontem efl apicem fubltmare. 
Fiat voluntas tua in parte mei, hominis, coelejh fl immortali,ficut in ter- 
reflri efl mortali,vt quicquid ah iis efl iniis producatur, illud omne, debita 
conflderatione, fit bonitatis tuainexhauflaparticeps. Sic erit oblatio, confl- 
er atio , (fl quafiimmolatio hac mea cor dialis, tuo jSluminifacrofanftopia- 
cidaflc bonitatis tuajn mefi ullus, incrementi fui radios afronte tuo lucido Dedicatori a. 
totius & vnica bonitatis influxos > recipiens3 Spiritu tuo Biuino praeunte, 
euolabit vera rejurrefiione cumfluo toto transflgurato in altum, 
fuatH Patriam fupercceleflem vifltare>in qua tuflumme Princeps & Impera- 
tormaxime viuis & regnas perpetuo\ Malevolorum Leftorum corda in 
melior aconuerte>ohflecroflijlmguant oculis apertis Lumen tuum verum λ 
'Tenebris Diabolicis o bone Dcus>mihiflaußus at%propitius}qui viukin x- 
termm♦ 
Tua Creatura 
Omnium indigniffima 
Ego,Homo, h^Mrnvs,Cii(^ven^miceHt\nrmij^ibi. | Jo ANNIS DANI E LIS MTLII 
Vielter am Haßt Ai. C. 
i radiatus Primus. 
Seu 
BASILICA MEDICA 
CONTINENS TRES LIBROS 
De ialutifera Medicina Antiqua Hippocratica: 
SEV PARTES. 
1. PhyßolozUm. 
z> Pathologiam. 
3. Therapetmcam♦ 
Succinfti demonflrat. 
FrancofiirtiapudLvcam I e n n i s. 
M*DC.XVUL A Μ P L1SSIMI, NOBI- 
L ISSI MI, CL ARIS SIMI, CONSVL. 
TISSIMI ET PRVDENTISSIMI , INCLYTA HVIVS 
Bxipublica: Ccniules,Dodores,acSenarorcs>Pamae Turores & Coi*, 
ieruatores, Domini Maecenates, Fautores & Affines orani 
.animiobferuantia Humiliter in «eremum 
mihi colendi. 
aF e l ! c i a antiquorum tempora ? In quibus ipfiIm- 
perat ores Mundum regentes feipfos Philofophia dede- 
runt,vtpatuit de Alexandro Magno , de luito Cafare> 
de RegePtolomao: Inquit Dodhßtmut Hugo. Cuiuslibet 
emm regni gloria creutt in tmrnenfum , quam diu ar- 
| ttum Liberal umfludia in ipfifloruerunt. Vtfforta enim 
militia>glorta& Philofophiafimul creuerunt.Et mento, quia Phtlofophia 
vera docet iufle & recte regnare. Per me emm Reges regnant, aitfpicK- 
ή a. Ctc Lh. uofflc. dicit: Jfhud eflper Deas optabiliusfpientia? uid pra- 
flabiltus? fhiid homini dign us? Hanc qui expetunt Philofopht nominan- 
tur,nec quicq uam aliudefl Philoflphta, quamfludmm fopientia: Sapien- 
tia autem efl rerum diuinarumhumanxrum caufarumep quibus ea res con- 
tinentur [cientia. Hnc inde ait Philo jbphus: mens humana fua origimt 
fit memor flummafapientia Omina cotemplatorDiuimtatisflwcia con- 
Jors„ Hinc Lucerna Det, homogprouerh. zo.') luce diuiraparticeps faclus·. 
Hincßptentia antiqua,admiratio,homines Deos vocauit. Phdolophus qui- 
dam interrogatus, quandophilofophari coepijfetf Rejpondtt, quando coepi 
meipfum nfle. o Diuinum illud de coelo delapfum yv£fr στάνην, identitas 
dr fmilttudo Micocrofmi cum Macocrofmo. Hinc inde cognitio & Agni- tto opificis Dei vnanifeffa apparet, ofiendcnsnobisdiuiniffimi creatoris fx - 
pt entia,ipotentia·* honitatefimulac inuitans nos adfui admiratione acpradi - 
catione, Naz>ianz,enus. Jfuare dicimus, ui, natura, nuda a tgf detecta arca- 
na (fi myfieria facra,robis dDeo Opt. Maximo oh Ut a,in teli gere negatur,ei 
feipfum & ad veram Spiritus intdligentiafacrofancü finitionem ajpirare 
erit impojfibile.Sedulo igitur diuina praetime cotemp latione/natura prom- 
ptuarium detegendum,vt ad Dei, eiusifc fapi entia /aerarium tandem p cr- 
uentamus > (fi bcatiiudinem D wnam in cognitione eius fit am hauriamus. 
Sis itaqfo Ampliffimcferiatus, Inclytacp Respublica Helwnopohtanafis, 
inquam,Diuint Luminis radio illuminatus,d nebulis &fiunitie humana 
clarificatus, mente donis ccelcjhbus ornatus, terrefinum contemptor, cce- 
tefiium (fi Diuinarum co/tempUtor, arrogantia Diabolica immunis, hu- 
militate Chnfiianapraditus> fi iuftttiafacrofinclaplenus. Sittibi o Am- 
pliffimc Par ms, vera cogmtto natura, fifetentta rerum, chantate tempe- 
rat a, fit vobis o Dii,vt cum ficripturafacra loquar, fiala vntea Patriarcha 
lacobi ad coeium iter dirigens iTfamfine medio hoc ad coelum a terra non 
fit tranfitus. Rem ditius fit Deus,fi tibi tuofa Imperio benedicat> quo 
nos titis creatura, V. vero Afhdntciues acfiubtetiijub illorum ιηβιύα,ηοη 
Heia fedfiyncera fideliter ac fedcittrvtuamus. 
Cum autem muhis abhinc faculis, Amp’iilime Senatus,Inclyta 
Res pubi i ca, conjuetudtne diurnafit receptum vt libri No ut, Viris DignL 
tate,Amp ’ttudine ac Nobilitate p ra c clientibus (quos omnium maxime my- 
fieria maxima r, offe, fi his donari pra abis decet) conferentur, quo illo- 
rumpatrocimo fi fanorc ceuMineruaagide munit hab iniuria imidorum 
calurnnrant:um (/prout e fi immundi huius mundi, vbifemper alter m alte- 
rius linet &£ affatur ingenium , corrupta confuetudo ) fo magis vin di- 
centur.no» siu h taut hosmeos labores > & hoc mearum vigiliarum munus 
ajjcriptum, offerre > eum huic in far Maecenatis (fi Patroni 
fumme. de me meriti deligerentfi improbi quidamfiophifia erafifk Uneris (fi 
calumniandi infiania illud arrodere velint> tpjum tam vcfirufcium dtfi 
ereticmsperfncacia, ac indicii candorefe iciter protegatis atrp defendatis· 
offero autem v. Amplitudini notium de Medictna opus (fi addico, non ve· 
Epistola ropartem eius an is vehis cdnfecro, fid fotam Medicinam tam Hrpicra- 
ttcam qu im Her metuam, ab artifcihus fi pient ibus lon- 
go rerum vfu innent am, nondum tamenhaflenus in methodicamformam 
redactam, id quod me conatum e (Je > quantum DeusJuppeditauit aux.lt i 
corßdo, ß non praßttt. Sed non eß ut V, Ampltt .pluribus detineam. Res 
tpfi (e commendabit tpfam. Piena funt y. A.puipitapr&ßantifimorum vo- 
bis addictorum operum :fi tuxtx dii huic aliquem concefient is angulum fi- 
tis eß. si qutd virtutis ineft . id fplendebit etiam in tenebris. 
D notus vero ad V. Ampl. confugio ommfubmfione cJ diligentia,petens 
ac contendens me &ßudia meafibi quam commendatijjima habeant, & 
qwbas pojfunt modis Jpoffmt autem quxmplurimis ) ea adiuuent & pro- 
moneant, adeetfo aurafauons fui ad optatum pontum prouehant, mefin 
fuamTutelam (f feruitiumfiufeipiam. Ego mn folum indeßnenter arden- 
tibus precibus mtfiericor dem Patrem noftrum Deum pro V.AmpL famtate> 
0“ profieritate totius tpfiatusflorentißimi filutefdiicitabo, verum nothi 
diecp tn td fedulo incumbam, vt veßns benenciis me dignum reddam & 
pr&flem>mot& fpti rejpondeam, omnifin vita me talem exhibeam, vt ve* 
(tnyosp am cimi & beneficii nunquamp cenitere debeat. 
Dedicatoria* 
Qui V. A.le iliaq; cönfecrat 
& offert 
Io AN N ES D ANIEL MyLIVS 
Vetccranus HaiTus 
Medicinas Hipp.ae Herrn*. 
Candidatus. Leäori Saluterru 
me impulerunt ad conicnbendum 
hoc opus Medicochymicum teu Bafilicas Medicas , Amice 
Ledlor , inprimis vero folaChymia magna parte inexculta; 
Ariiloteles refert fuo tempore Dialeddicam in exemplis po- 
tius quam pratceptis hatfiUe: De Chymia idem fi pronuncias, 
millo modo aberras. Exemplis operationum nullus non featet angulus,fingu- 
lariavbiuis proibnt, & in abditis partim latitant: Catholica filent, ncceft a- 
muilisadquamreuocari imgularitates & indicari queant. Sed qiildHuic 
Bafilifco (eumalo, auxilium & medicina inuenta per artis legitimum iyftema, 
fiue Bafilicam,arbitror.Eif &: hoc Compendium,quod naamfefta iint fadla ea, 
quas in paucorum ante notitia , &poteftate latitabant. Non cogeris amplius 
inquirere & redimere arcanaab impoftoribus,non magna vi Aurum inutilem 
aut vmbratilem copioiämq; fchedulam ab Imperitis impetrare, non iolicite 
rogare,non omnes Deos Deasq; de non manifeftando adiurare , omnia pate- 
bunt tibi ipihnonignoramus, etraprteftantiiEprobatosq; authores occultan- 
di fuainuenta &arcendiimprobitatem cauia, variis monilrofisq; nominibus 
fuaiecreta appellaile: Verum hoc velim tibi periuadeas, concordem conftan- 
cemq;iprorumTemperfuiirementem,quam nondidio fallax,ied rerum con- 
curius & experientia aperuit: Non eftvt hos Impoftorum fimilcs facias; Mul- 
ti enim iapicntum&plcrique omnes vnanimiter, verbis occultis, filiis iapien- 
tite iblum apertis,res fuas manifeilarunt;vti pater exBafilica no (Ira Pkiloiophi- 
ca.Sed non hic opus eile verboio patrocinio,indico : Quaedam (altera mihi in 
hoc nouo,&fere vitra Fidem Audace conatu es admonendus. 
Negabunt multi, atque inficiabunrur , me artem integram dare potuiile, 
qnod fieri non queat,vt occulta illa de Philoiophorum lapide, & reliquis ar- 
canis decreta mihi innotuerint, cum condet nemiftem, nifi Deo per oracula 
docente,Magidrisve coram monftrantibus , ad Myfteriailla peruenire poile. 
Non quidem eft vt Dei potentiam noftro xuo contra&iorem putemus 3c ini- 
quiorem quamvetufto, cü beneficiis maioribus fecem mundi beauerit, quam 
floremrfed vtutnon ailecutus indicor,quod fenieruntipii, non tamen locum 
caputque artis, quod ei tractioni debetur,ignorare Methodus fiuit. Mihi 
quidem (liceat enim parumper apud te ftalto elle)(atis euidens apparet Philo- 
(bphorum diddo, & proceflius: fitu eum non intelligis, id tibi, non mihi, aut 
.Philoibpho imputa & tus iafeida:, ied ob id etiam dearte non deipera, nec Cr A L E C T O- R FMi. 
ari imperfedionis argae.Sant equidem non pauca,qu;r requirunt pcrfisdumi 
atque experientiffimum Magiftrum , quominus aTyrone conficiantur, ob' 
id non fperandum aut exarte profligandum; fm hac parte non fit feliciter fuc- 
ceflus,nonvt multum impendas fudoi is,funt etenim alia plura , in quibus 
facies periculu m & operae pretium;Neque etiam illotis manibus in noftrara 
artem irruas,rogo,nec,fi non ex templo Vulcanus ad nutum tuum arridet aut 
refpondet , me fraudis accufes ; nam nulli Tyroni ram felix eft ingenium, 
vt primo intuitu feu prima aggreiTione omnia teneat firma aut muematrata;. 
Nam lapientes in labore errarunt, vnde coadi opiisdenouo redintegrare, 
vti pater in Bafilica noftra philoiophica,. Diicendum experiendumq; laepius 
cft,ne autem fiat cü naufragio & detrimento faculratu,tuli)eum inprimiscon- 
lüle, deinde in paucis fpeda naturam,fic artem experjeris.Sculti enim funt qui 
magnos fumptus profundunt & ;mpendunt,in re fifti nondü peripeda &: peni- 
tus incognita, hinc enim fit vt magifteriaab Imperitis damnemur & diderium 
commune, verurmars nullam haberoibrem nifi ignorantem. Non deerunt ia- 
nc,qui me nec veterum arcana cognouiflediuu!gabunr,iedfuaclamabunr,ac 
fibimirifice de his gratulabuntur; Verum tu, Amantiffime Leder, pro certo' 
fcito,metam lynceum nunquam efle voluifle,nec tam fiirtiuum, vt aliorum 
icrinia perfpiccrem ,&ipfis inuitiseuolarc, aut rapere praeparationes tacitas- 
concupifcerem. Quando ita volunt, fua arcana retineant,modo fciant, folem 
non obfcuratum in,nec peius vidurum Mundum,etiamfi nec ipfi, nec arcana 
tpforum unquam in lucem proreperent.Sivtamurfruamur praebentibus, quas 
manifefta funt per viros bonosDeo initigante fada.iat commodeasuum quod 
lupereft, tranfigemus. Ad quid proderit,11 tuncilla myileria·atque arca- 
na primum inveniantur,cum mundus conflagrabit f cum authores vel potius * 
occultatores interferpentes putrefient? Adcone iniqui funt focietati hu- 
manae? Tam ne monftrofi partus & prodigia abortusque naturae, 
vt qua prognati funr,eam celebrare,iuuareque nolint? TamneinuidentDiuinac 
gloriae,vt quod ipfis datum eil,nolint conceflum pluribus?*'male vtentur, in- 
quientjingrati. At tu bene vtere,ncc lepelr. Non occulcandum ideo vinum &. 
aurum erat, quiapleriqjabufuriiftis. Nec etiam dubito quin aliqui in aduer— 
iam partemerunt inclinantes ,· qui turpe indicabunt arcana quaedam publi- 
cari tammanifeftis verbis, &Philolophos imitandum efle, quirem manife- 
ftam nominibus,modoq; docendi occulcarunt: filiisq,dodrinae reliquerunt;: 
aduerfiis hos mihi non opus relponlione indico. Mihi erum nihil eftärcani, fi* 
quid eft , Deus perarcifices lapientes ac praeftantesdifciplinam & experien- 
tiam patefeci«Monftrola nomina,pluriumerrorerapariuntlernam praefer— Praefatio Ad Lectorem. 
fclm in Indagatione (eu inueftigatione dubiorum quare ea, vbiconmltum fuir, 
Cipien tia tanta, quanta potuerimus, omifimus5fedhis,quidiiciplinasChyraicas 
raorem non callent,omnia dicuntur occulta , etiamii manifeftis noti-s atque 
(ignis exponantur, verum intelligentix filiis fatis.Nec vereor, futuros quof- 
dam, qui mcaa me Experimenta requirent,&: non aliorum artificii, quoniam 
horum libri pleni &plurimi:Confiteorianc me meam artem nor» decere, fed 
artem chymicam viuartificum antiquorum (apientum comprobatam excul- 
tamque, difpono,&: Dei auxilio , quantum ille vult expono: Meam expoli- 
tionem methodicam traditionem, modumquedocendieiTc , (at eftac luffi- 
cienter.Scito tamen,Lc&orBeneuolcntiffietiam me aliquid (ludii in chymicis 
poiuiiTej&ilopusacneceflitas requiliuerit,oflendam tibi me quoque poiTc 
deffillareElementum mineralium, & ne quid dica de aqua in ignem mutando: 
Addidi etiam multa exigua mea experientia comprobata, quas quamuis non 
habeant appofimm nomen,atramen ea tibi dono publico donata inuro. 
Neque etiam refugio iudiciaingenua de laboribus in eis,ii aliqui Ume libera- 
li ingenio nati ac boni,qui me in aliquibus deficere videbunt,ipn edant melio- 
ra; nec etiam pertinax ero in defendendis erratis; Difcama quouis legitimo 
monitore.Videbantur etiam aliquibus notas mete exemplis authorum appo- 
ffias Inconcinnas,videantur (ane 6c (taleae: Mirum ©ft in tantis tenebris impin- 
gerePQuorumfententia melior erit, iis cedet mea. 
Methodi rado, Tituli Diuiiio item Defiuiciones,lngeniis fpmofis obledla- 
mentaparientmirificajFacileeft reprehendere, meliora dare difficile:Illud vel 
ilulris licet,hoc (apientibus.Erit mihi lapiens, qni meliora exhibebit : Forfan 
Fraternitas Rofecrucis?fiDiis placctinrra centum annos; Ramifticas argu- 
tias ineptiasque nugas quas ineptiunt hodie multi,ad Cynoiärges abire iubeo: 
(ed non omnia poffiunt anteuerti impedimenta : fi quid dubitabitur vel obli- 
tlione tradeturddinj.Tra&.Bafil.PhilofophicasiatabundejCoadiiuiante 
Deo Opt. Maximo declarabitur. Hiice tu Le&oi 
benigne Viue^yale. TRAEFAT10 IN TRACTA- 
tum primum HaßhcxAdedicA. 
Lapiant. 
Tirm. hb. 2, 
c.if. Diuin. 
Infiit.att: 
Cum ergo 
marem ad 
fimilitudi- 
ncmfuam 
primum 
finxijfet, 
tum ettrfm 
- fceminam 
, configura- 
1 uttadipfiut 
1 hominis ef- 
figiem, vt 
duo inter Je 
permixti 
fextu,pro- 
pagareJo- 
bbern pof- 
fent,& 0- 
mnem ter- 
. ram mul- 
titudine opplere. ln ipfius autem hominis fiäione, illarum duarum materiarum, quae 
mterfe diximus ejfe contrarias,ignis & aqua conclußt, prafecitque rationem. Tifto enim 
corpore,fi>irauit ei animam de vitalifonteJpirttusfia, qui e fi perennis, vt ipfius mundi e» 
contrarijs conflantis Elementisfimilttudmemgereret. Confiat enim exanima&corpore,id 
efi,quafie calo & terra,quandoquidem anima,qua v 'mmus,velut e calo oritur a Deo: Cor- 
pus e terra,quod e limo diximus effe formatum. 
Ulla pars Philofophiar cognitu pulchrior, & homine 
|S magisdignaexiftit, quam luiipfiuscognitio, & prob< 
« ψ cogniti delpe&io. Ex ca enim mens humana,qua? De 
a imagocft,caeleftemfabncamnaturae, & Originisiua 
admirandum in fe conipicit mundum. In iaerbexta 
Genui.Faciamus homine ad Imaginem &fimilitudfte noftram, Gen. 
5>.Ad Imaginem quippe fa&useft homo. Pfal.8. Minuifti eum paulo 
minus ab Angelis. Sap.i. Quoniam Deus creauit hominem inex- 
terminabilem,&ad Imaginem fimilitudinis iua? fecit illum. Inuidia 
autem diaboli mors introiuit in orbem terrarum. Nazianzenus de 
hominis opificio ait; Homo ä Deo poft reliquafa<ftus,vt Deus in ipio 
exprimeret,fub breui quodam compendio quicquid diftufe antea fe 
cerat, omnia videlicet membra totius mundi iapientiilimus opifex, 
inquit, Philoibph9 hanc vniueriam pulcherrimamq} rerum omnium 
compagem propter hominem condidit, homo autem propter Deum 
fadus eft: Homo itaque eftiftius totius vniuerfiincola,vt& illud 
cogno icat, Deum que perpetuis laudibus deprtedicet. Ad quam iane 
Diuinitatis legem omnes, quotquot ab Adamo inhanc icenam di- 
uerfisa&ibus ieculorum produdlifumusmon do6H fed fa<5ti, non in-j 
ftituti ied imbuti merito videmur. Quid eil in Republica qua? io cor- 
poris humani quod non Iparfim in maiore illa totius vniuerfi diipofi- 
tione repofitum elucefcat,quid eft in mirabili ftru&ura mundi, quod 
homo in Ergaftulo ftjy non circumferat ? ex nihilo enim omnia, & ex i PR£FAT10, 
omnibus horno,vlcimum videlicet diuinae creationis Tecanurgema. 
Homo cömpiexu Tuo omnia comprehendit,&: ipfe gerit omnia in fe: 
Ex quo enim fadus efthomo, illud in fe quoque gerit & continet. 
Emundo fa&us eft;, &c mundum in fe comprehendit, & a Mundo 
comprehenditur.Magnus itaque mundus cum mundo paruo ardtif· 
'fimo vnitatis & neceflfitatis vinculo confpirat, vnde fapientiflima an- 
Iiquitas perfpicaci confilio hominem äppellauit microcofinum (par- 
ium mundum) longe fime alia & diuiniori interpretatione,quam a 
nuitis hodie, crafla admodum&ignaua negligentia penfitatis vete- 
rum & antiquorum iapientum myfterijs,fieri videmus. Inter lapien- 
tes Philofophosiuniorquidamficait: ficuti fumma Philofophia eft 
animum illuftrans ieipfum rede noiTe, ita extrema turpitudo atque 
morbus animi peftilentiilimus fe ipfum ignorare.Huic cor refpondet 
Hermes Trifmegiftus Philofophorum antiquiffimus: Ignorantia ait 
adfilium Tatium,eftmaximushoftis &; primarius vitor intra vnum- 
quemque. Dodiilimus ille Fernelius ait: Rerum omnium que na- 
ture lege imperioque continentur princeps horao,etfidiuinorum 
caducorumque particeps,amborumfodetategaudet,excelfiorum ta- 
men ardenti defiderio inflammatus,parce ea fequi debet,que iordida, 
vilia atque abieda perfequitur impetus beluarum. Id execrandum 
profedo & deteftabile videtur,fi quam lui partem fuftepit homo cce- 
leftem atque diuinam,fic eam aut turpitudine vitiorum, contaminari 
aut blanditijs voluptatum irretiri, aut mortalium cura atque iblicitu- 
dine obrui finat:aut oppreila nequeat aliquando recreare lefe & altius 
extollere. Qui enim eum vitae curium tenent,vt SolisTeniuum blan- 
Idimentis illaqueati ferantur nihilo mutis animantibus, videntur prae- 
ftantiores : quoniam & beftiae neceflaria vitae praefidia inquirunt ÖC 
parant, furnmaque tum fui tum prolis cupra ipfis ineft,vti&:volupta- 
tum. Sed quid facrainquiunt ? Vae tibi homo qui negligis immenium 
patrimonium & Talentum ac depolitum tibi commiflum Theiau- 
rum,feu in vafe fidili reconditum,& eftodiendum non animaduertis: 
Non vides Deum in temeripfo,quem mundus non videt nec recipere 
poteft,licet nobis intimior fit,quam nos nobifmetipfis fumus, fiqui- 
dem in medio cordium noftrorura Dei fpiritus habitat. D. Augufti- 
nusait: Deus nufpiam vult habitare, quam in homine vbi eft con- 
ipicuus. Gregor, lib.8. Homo ad contemplandum creatorem fuum 
V Tmius Uh, 
t.cap. 27. 
cemi paßa 
Dtctamm 
excutiunt 
corpore fa- 
gittas-y a 
Phalangto 
percußi can 
(rorum efu PRyEFATIO. 
conditas eft. Chryfoftomus in Matth. Omnem creaturam feniibi-j 
lern Deus armatam & munitam creauit, alios veloci pedumcurfu, \ 
alios vngnibus,alios pennis,alios cornibus, hominem fblum fic dif·/ 
pofuit, vc virtus ühus fit ipfe Deus, & in eo quo inferiorem fecit, in 
ipfo fortiorem elfe voluit,vtneceilitateinfirmitatiscoadus/emper j 
neceife habear Dominum fuum requirere. La&anc.Firm. I.de Opi- 
ficio Dei yel formatione hominis c. 2. Dedit enim homini artifex ille 
nofter ac parens Deus , ienfum ac rationem , vc ex eo appareret,; 
nos ah eo elfe generatos, qui ipfe intelligentia3ipfe ienfus, ac ra- 
tio eft. 
Addamus de hominis ftatu iäcra: Homo ad imaginem Dei for- 
matur Gen. i. v, 27. & y.y.i. Sc$. \.6. A Deo reftus crearus EccleC7.v. 
3 o.c Limo terrae fadus Gen.z.v.7. collocatur in pa· 1 
radyfo voluptatis Gen.z. v.8.15. illic corrumpitur j 
v.12. Eius natura corrupta Gen.6.V.5. Sc S.v.ii.Iob.iy.v.Kj. leremay.v. 
9 MattK.17.va1. Ioan.3. 3. v. 4. Sc 8-V.7. Tit.2. 
v.3, corruptionis cius poenae; 
noxius Ira: Dei Sc peccato Plal. 51 v. 6. Ephef 2. v. 3. natus ad laborem 
Ioh.5. v.7.peccatores Gen.6,v.5. &S.v,2i. 1. Reg.8. 4. 
Pial.i4.y.3.&i43.v.2.Prou.25).v.24.Ecclef7.v.2i.Eia.53.v.4.Macr.i5).v. 
v.3.T.ioha. v.8.10. fortis miferas Sc infelicis. 2.Sama4. v.14. i.Paral.29. 
v.ij.Iob. 7. v.i.& i4.va.Pial.55).v.(3. Vani Iob,i.v.zi.& 8.v.<? Sci$. v.6. 
ΡΓ.8.ν.5.&$9.v.6.c).Sc45>.v.i8.6c 61.V.10 Sc Si.v.j. Sc 94. v.20. Sc 103. 
v. 14. Sc 144. v. 4. Sc 146. v. 3. EccIeC 4. v. 3. v. 14. E'a. 31. v.3. Sc 40. 
ßl’i meden- 
tur·. Lacer- 
te a fer pen- 
tibus iftu 
herba qua- 
dam fi re- 
fouent: Hi- 
rundines 
vexatis pul 
lorum ocu- 
lis chelido- 
nia fuccur- 
runt: Te- 
fludo emi- 
culapafiu 
vires ad- 
uerfius fer- 
pentes refi- 
cit : Mufie- 
lain muriu 
venatu Ru- 
ta fi confir- 
mat: Cico- 
nia Origa- 
no: Hedera 
apri fibime 
dentur in morbis, item cancrorum efu: Anguis fceniculifucco abijctt exuuium: Draco ver- 
nam naufiamSyluefirisLactucafucco refimguit: Panthera aduerfiis aconitum·, homtnk 
excrementis fibi medentur: Elephas Chamaleonte fionde (namfiimihs cß animanti color) 
deuorata:Vrficum Mandragora mala degußauere formicas lambunt: Ceruus venenatis 
pabulis herba cinara refflit: Palumbes,graculi, meru (a,per dices, lauri folio annuum faßi- 
dium purgant: idem faciunt columba, Turtures, gallinacei, herba qua vocatur Helxine: 
Anates > Anfires, eat eraque aquatica, herba fiderit e: grues &fimiles,iunäo paluflri: 
coruus occifi chamaleonte qui etiam viftori nocet. Lauro infectum virus extinguit: Bre- 
viter nullum eil animal, quod non int eligatfua remedia fi Ius homo nefeit, vnde vel corpo- 
ris vel animi remedia petere debeat. P R JE F A T I o l 
v.7»&yi.v.8.11.Ierera.17. v.5. i.Tim.i.r.7. 
j.Pet.i.v.24. Morti obnoxij Pial.8p.v.4p. i.Sam. 6.v.p.Ecclef3.v.2. 10. 
&p.v.3.io.n.Rom.5;.v.i2.Heb.p.v.i7.i.Cor.iy.v.i5.i.Theif4.v.i5. ho- 
minis partes anima &corpus.Mat. 10. v 18. i.Theif 5.V.25. non fruftra 
creatus Hominum corda in manu Dei. Gen.31. v.24. & 
43.V.14. Exod.4.v.2i.(Sc 7. v.3.Leuit.25. v.; 6. Dcut.i. v.30. & 28. v.6j. 
Ioh.ii.v.2o.Iud.p.v.23.i.Sam.io.v.2<i.& ii.v.K>.2.Sam.i7.v.i4.i.Reg-8. 
v.jS.&iS. v.37.2.Paral.36.V.32. i.Eidr.i. v. 1.5.& 6.v.iz.8c ηΜ.ιβ. Ne- 
hem.7,v.5.Iob.i2. v.20.24. Pial.33. v.15. &105.V.25. & 106. v.44.4 6.&c 
107.V.40. &iip. v.36. Prou.15. v.ii.&r 16. v. 7, Sc n.v.i.Ela.i. v.26. & 7. 
ν.ιδ.& io.v.15. & 43. v.i7.Iercm.24.v.7. Ezech.7. v.26. & n.v.ip. & 12. 
v.13. Dan.i.v.p,Agg.i.v.i4.Mar.ii.v.3 (J.A6I.2.V.17.47.&7.V xo.i.Cor. 
8.V.16. Apoc.i7.v.i7.Hominum corda a Deo proban- 
tur. Prou.i7.v.3.&2i.v.i. Fide ille purificat Aft.ij.v.p. Hominis prx 
reliquis Dei creaturis excellentia Plal. 8.v. 6. Mat.i. v.26. &12.V.12. 
Heb. 2. v. 7. Scc, De hac excellentia Sc fimilitudine nofter hic erit 
iermo. 
Lucius Aupelius de Deo Socratis. Nihil eil Deo fimilius& 
gratius,quam vir animo perfedo bonus, qui hominibus canteris an- 
tecellit,qnod ipie a Dij s im mortalibus diftat &c. 
Crollius ille Philofophus ait: ficuti Deus eil centrum, &: circu- 
lus omnium afe produ&orum (vniuerfe iiquidem Diurnae bonitatis 
opera circularia funt & perfe6la,ad ipfum a quo prodierunt. Sphaerice 
rotata) centrum quod omnia ab ipio manant,&quia omnium rerum 
eiTentiaomniaetiam penetrat: Circulus autem quod veluti omnica- 
pax tabernaculum omnia concludat ac compledlatur : Intra Deum 
enim omnia, extra quem nihil tam ante produ6lionem,quam poil 
produdlionem rerum,fubIato videlicet hoc mundo viiibili. Ita etiam 
homo ad creatoris fui imitationem,eil centrum creaturarum, &cir- 
culus omnium earundem. Nam non ioluin ad ipfum omnia,in mun- 
di machina reipiciunt, tanquam ad Ducem & Redlorem, propter 
quem omnia etiam iiint creata: Verum etiam fupra ipfum vt pundu 
medium & retinaculum , omnes Sphterx fuos radios,operationes 
flexus & reflexus & influxus, omnes item creatura: Tuas vires effun- 
dunt. Circulus vero homo dicitur,quod in fe omnes creaturas conti- 
near, & omnia ex iummo bono manantia fecum reducat ad fontem 
ajternitatis,ex quo originaliter fingula fluxerunt,& emanarunt. Hugo P R JE F A TI o. 
in Didafcal.l. i.aic; Vide, homo, dicit mundus,quomodo amauit te, 
qui propter te fecit me , ieruio tibi, quia fad\us fum propter te vc 
ferinas illi, qui fecit & me & ce; me propter te,& te propter fe. Si Ten- 
tis beneficium redde debitum: fi accipis benignitatem, redde chan- 
tatem. 
Ladantius Firmianiisl.de opificio Dei vel Formatione homi- 
nis c. 8. Cum igitur ftatuiftet Deus, ex omnibus animalibus folum 
hominem facere cadcftem,caetera vniuerfa terrena,hunc ad caeli con- 
templationem rigidum erexit, bipedemque conftituir/cilicetvtea- 
dem ipedaret, vnde illi & origo eft. Illa vero depreilit ad terram,vt 
quia nulla his immortalitatis expedatio eft, toto corpore in humum 
proiedo,ventripabuloquc ieruirent. Hominis iraque folius reda 
ratio,&fublimisftatus,& vultus Deo patri proximus 
originem Tuam fidoremque teftatur. 
Stob. lib. 6. de legibus Plato hominem manfuetum animal 
efte dicebat. Quod fi redadifciplina, inftitueretur in maniuetiiil- 
rnum&diuinumprorius animal euadere;fin verb non fatis aut non 
bene eilet educatus, ferociflimum omnium quae in terris naicuntur 
animal reddi. Idem fern. u6. Muibnius quid eilet homo deicri- 
bens, homo Folus (inquit) omnium in terra degentium Dei Imago 
eft, & fimiles ei virtutes habet. Nam ne inter Deos quidernpra- 
ftantius aliquid cogitari poteft, quam iuftitia, fortitudo,temperan- 
tia öcc. Idem Stob. ferm, de virtute, Peridio: Pythagor. dicebat, 
conditum & compofitum efte hominem in hoc,vt contempletur na- 
tura rerum ipfiuique iäpientiae rationem: eidemque laborem efte in- 
iundum comparandi contemplandique rerum qira extant fapien- 
tiam. Anaxagoras Philoiophus interrogatus, curnam Ce natum ar- 
bitraretur ? Reipondit, Caeli ac Solis videndi cauia. Quam quidem 
vocem a lapientibus iumma exceptum admiratione, rifu profequitur 
Ladantius (lib. 3. inftit. cap.9.) exiftimans,neicientem quid relpon- 
deret,in haec prorupifte. Ego vero contra contenderim, non temere 
effufara. Si quis enim exade penlarit rem totam,comperiet liquido, 
Deitatis maieftatem in perenni ac vitali luce elucelcere,ad quam cele- 
brandam fadi natique uimus,vt videatur hominem Deus quafi por- 
reda manu alienatum cx humo,ad contemplationem fui operis, quo 
nihil pulcrius,excitafte. 
Tbriue. in' 
Apoptheg. 
jo.y'tcha- 
maleo cute 
habet adeo 
tenuem uc 
pellucida, 
vt omnem 
eorum qui- 
bus vel ipß 
infidet, vel 
Ai ipfwn 
accedunt, 
imitetur 
calarem; 
ficquoque 
genius ce- 
natura ho- 
minis quo 
φ fubtt- 
hor,gene- 
omne affe- 
äionem op- 
portunior. PRAEFATIO, 
laertJib.6. 
Diogenes 
quoties ccn 
fiderabatin 
hominum 
vitactuita- 
tumguber- 
natores, 
Medicos 
autPhi'o- 
fophos mil- 
ium animal 
dicebat ejfe 
homine fa- 
pientius. 
Idemcon-, 
templans 
(omniorum 
interpre- 
tes,conie- 
äor es, di- 
uinos, & 
huiusgene- 
ris uteros, 
autquiglo 
rk dtmtijf- 
que ferui- 
rent; aiebat, fibi nihil homine viderißultius. Indicans hominis ingenium ad res optimas 
accommodum fi exerceatur, (m ad vitia degeneret, longe ejfe infia mutas pecu- 
des. 
Sed quid i* In rei veritate, toto vitas curriculo nil aliud difeere 
po Humus,quam diuinum illud lapientumac Philoibphorum, c coelo 
delapfum Γ>ω3ι cxcivtzv : Philofophus ergo fapiens pie & do61 e ddle- 
rit veram viam(lecundu Apollinis Delphici oraeuhra pras forib9 eius 
templi feriptum) ad veram lapientiam,perpetuamque Beatitudinem 
conlequendam, li teipfum cognoueris, quia eft in homine omnium 
rerum, naturarumque vera & rcalis poikflio; Infuper vel ipfms om- 
nium creatoris peculiaris perfedbaque Imago.ddeo oportere omnium 
rerum ac naturarum ipiiulque creatoris cognitionem (in qua iolum 
vera lapientia Bearitudo confiftit) a fe ipfo primum exordiri; fic quod 
homo inteliigens leipfum, in leipfo, tanquam in quodam Dcihco 
Ipeculo intueatur,inteiligitque omnia,quo nomine Dauid Piälm.139. 
dicit, Domine meabilis eft facla tua icientiaexrae; ccontraquile- 
ipium ignoraucrit, nullam rerum veram, intrinfecamqueaceilentia- 
lem cognitionem habere pellit,fed firailis brutis animantibus, quic- 
quid extra fccognolcit,extra Te permanebit: Nuliaenim cognitio liue 
c coelo influxa,liue ingenij labore terrenaque diligentia acquiiita,pea> 
peruo manebit inanima,fed obliuioni lubiedla tranfibit, nifi iolailla, 
quas in abdito intelle&u ellentiali cognitione intrinlecus recepta eft: 
Ipla autem ellcntialis intrinleca cognitio non eft ex carne~& ianguine, 
neque in multitudine librorum & le6tionis, nec in pluralitate expe- 
rientiae & antiquitate dierum,nec in perluafionibus humani verbi, &: 
contentione rationis, lediniplapallione Diuinorum, non in dilcen- 
dojledin patiendo Diuina,hominis mens perficitur.Totum litum eft 
in cognitione,quia fumus ex omnibus & omniain nobis portamus, 
non aliter vt iple Deus Pater nofter.Ioh.4. 
1. Cor. ij. Primus homo de terra terrenus,fecundus homo Dominus de coelo coeleflis. 
Qualis terrenus, tales & terreni,& qualis codefiis, tales & calefies. Igiturficutportam- 
mus imaginem temni,portemus & Imaginem codefiis. PR/EF ATI CX 
Philoiophus quidam interrogatus, quando Philoicpharicae- 
piflet ? Relpondit,quando ccepi meipfum nolTe. Hinc homo leipfum 
non cognofcens, rapiturcgeco amore fui,qusdicitur de 
qua Auguftinus lic infert; Amare le, eft amare latronem morte con 
demnatum; Etli perditur homo,amando fe, profe&o invenitur ne- 
gando fe.Idem alibi: Horno fi te videres,tibi dilpliceres: nunc autem 
quia te non vides,tibi places,& mihi diiplices. 
Homo qui Deum ignorat, ä Deo ignoratur,&:qui relinquit 
Dei notitiam, a Deo relinquitur. Ignorantia autem Dei, omnium 
malorum fons, omnium fcclerum radix eft, per quam omnia vitia 
conuale icunt 8c augentur: ficuti e contra c probitate & innocentia, 
omnium rerum cognoicere & ämare principium ipfum, omnium 
creatorem Deum, iumma pietas, fummaiuftitia>fumma lapientia, 
fummaque hominis felicitas eft : Sed placet hiT tantum de micro- 
cofmo loqui in fecunda Praefatione tradh noftriz, Diuinaannuente 
gratia de Creatore & SaluatorenoftroIeiuChrifti. Item tertia per-; 
fbna Deitatis iermonem noftrum continuabimus: redibimus hicita- 
que ad priora: Homo ieipfum intelligens in ieipio , tanquam in ■, 
quodam Deifico fpeculo intuetur atque intelligit omnia : per hoc 
Diuinam bearirudinem ac lapiendam haurire ac confequi datum j 
eft, nobis enim probe cognitis in vtroque lumine, fecundum ipiri- 
tum & naturam ope Diuina ianuam apertam in nobis intramus ,: 
& ante oftium cordis pullanti Deo aperimus , viuentelque le-1 
eundum Dei voluntatem, omnia habemus necellaria, ad prs-. 
fentem & sternam tam lapiendam quam vitam. Non enim \ 
/. Cor.*- 
Licet is, 
qui fons 
eil, nofler 
homo cor- 
rumpatur: 
Tamen is·, 
qui Intus 
efi, reno- 
uaturde 
die in diem. 
Colojf. 3. 
Nunc au- 
tem depone 
tes vos om- 
macram, 
Indignatia- 
nem, Mali- 
tiam, blaf- 
phemiam 
Turpem fir 
monem de 
Ore veflro. 
Nolite men 
uri inui- 
cem: Expo- 
liantes vos 
veterem hominem cum aftihusfiiis, & inducentes nouum eum, qui renouatur in agnitio- 
nem Deifecundum Imaginem e tus, qui creauit illum. 
Ephef 4, Vos autem non ita didiciflis Chrifium : Si tamen illum audißis, & in 
jpfo doäi eßis, fient eß veritas in lefu. Deponite fecundum priflmam conuerfationem, 
veterem hominem, qut corrumpitur fecundum defiderta erroris. Renouammi autem 
fiiritu mentis veflra, & induit e nonum hominem, qut fecundum Deum creatus eß in lu- 
fikia &fanftitatevi ritatU.. PRAEFATIO. 
fruilraChriihis quaerere iubet,nifi a Deo dati ac depoliri effcnt The- 
fauri caeleftis ac terrenae fapientise in nobis abfconditi. Ex fui contem- 
platione & fedula cognitione, oritur immediate vera Dei cognitio 
(neutra enim fine aheraexatla&abibluta elfe poteft.) & poteft ho- 
mo bonam , magnamq, partem cognitionis eius, qui eft,ex iui ipfius 
confideratione venari,Equidem omnes ad Dei cognitionem,pro data 
capacitatis gratia obligamur. Dionyiius ait: Nos Deum non ex ipfius 
naturacognufcere polle, fed ex creaturarum omnium ordinatillima 
difpofitioneabipfoprodutla, vtimagines qualdamac fimilitudines 
diuinorum ipfius exemplarium prae fe ferentes.Si quqratur,quodnam 
omniu difficilimum ? Refpondet vnus ex Philofophis, feipfum nolle. 
Homo enim abyöusfibieft qui perfcrutari nequit vnquam. No enim 
folus oculus aliaintuensjieipie non cernit: led etiam mens noftra acu- 
te aliena errata vi cfens,ad fe& fuorum cognitionem tarda eil. Is autem 
maxime ie nouit,qui fe nihil eife reputat. Auguft. lib.io. Confeif ait: 
Eunt homines mirari alta montiii, ingentes Bublus maris, altiillmos 
lapfus fluminum, Oceani ambitum, &c gyros iyderum,& relinquunt 
fcipfos nec mirantur. Et alibi: Quoniam ditium eftvtcognofcam 
meip{ura,fuftmere non polfum,vt rae habeam incognitum. Barbarus 
quidam interrogatus, quid in hac quafi mundana feena maxime pura- 
ret admirabile? Hominem, rcfpondit, omnem plane admirationis 
captum excedere. Fauorinus dicebat, nihil in terra magnum praeter 
hominem,nihil in homine praeter mentem. Si eo vfque fcandis cae- 
lum tranicendis. Corpus fi dcipicis,moxque caelum fuicipis, muicam 
te vides,& mufca quid minus. Annon magna & admirabilis maxime, 
Bernhardts 
fuper Can 
tic.fem.35 
Homo tun 
m honore 
ejfetnon'm 
tellexit. U 
quo hono- 
re} Habita- 
bat in Faradifo, & in loco voluptatis cduerfatio eins: nihil moleftia nec indigentia fentiebat, 
odoriferisßipatus malis,fuldtus floribus,gloria & honore coronatus, & tonflirutus fuper o- 
pera manuumplafinatoris.Magis autem ob inflgne diuina fmilitudinispracellebat, & erat 
illifors,&fodet as cum plebe Angelorum,&cum omni militia caleflis exercitus.Sed muta- 
uit iflam gloriam infimi Ut udinem vituli comedentisfoenum.Heu triftis & lachrymofa mu- 
tatio ; Vt homoparadifi Accola, Terra Dominus, coeli duis,domefiicus Domini Sabaoth,fra- 
ter beatorumflnrituum & caleftium virtutum cobares, repentina fe comerftone inuenit, 
& propter infirmitatem tacentem in flabuh, & propterpecorinamfimilirudinem indi- 
gentem f oeno, & propter indomitam feritatem alligatumprafepto, fuutfcrtptum efl: in 
chamo & frano maxillas eorum confringe, &c. vide hominemprius quatuor virtutibus a- 
miäum: quid huic deerat,quem mtfericordia cußodiehat,ventas docebat, tujhtia regebat, 
paxfouebat. ineo Dei potentia furnmumque artificium elucet,qiiod in tot homi- 
num millibus vix vnquam vnus alium exprimit. Quemadmodum 
autem mirabili naturae confilio (canit poeta: Perl. Sat.5. Mille homi- 
num ipedes,& rerum difcolor vius; fic etiam velle Tuum cuique cft, 
nec voto viuitur vno. 
Ovid. 1. Metamorph. 
Sancitu his ammalytmntißfa capacius alta 
Deerat adhuc, &quod dominari tn eat er a pojfet, 
Natus homo efl[me hunc diutno femine fecit 
Ide opifex rerum mundi melioris origo. 
Etpoft: 
Tinxit in effigiem tnoderantum cunfia Deorum: 
Pronaq, cum Jpe fient animalia utera terram, 
Os homini fublime dedit, coelum qs tueri 
I ußtt, & er e fi os adfydera tollere vultus. 
Porro fi quaeftionem inftituamus cur itaque operum Dei vltimum fit 
homo,vti extat Genefii. Huius multae funt caulae &: praecipue tales· 
Primo enim Deus fic monftrat nobis ordinem quem obieruarit, atq; 
etiamnum in natura obferuet, vt ab imperfedo ad perfedum pro- 
grelfus fiat. Condiderat prius inanima, materiam primam, lucem, 
caelos,diem ac nodem,maria, frud9,arbores,Solem, Lunam,Stellas, 
Signa,Aquatilia,volatilia,terreftria&:c.Denique hominem. Mirum 
igitur eile non debet, quod homo perfediilirnus omnium conditus 
eft ad extremum,cum & corporis 6c animi dignitate omnia antecellat 
animalia. Secundo, voluit, vt homo μικΐ3*$α·μ<& eilet, in quo fum- 
matim & caeleftia&: terreftria oronia, tanquam in parua mappa de- 
pida,continerentur: Idcirco prius oportuit totum mundum fobrica- 
ri,ante quam eius fumma in homine deicriberetur. Tertio conditu- 
rus Deus hominem animo & corpore conftantem, quae ad vrriuique 
felicitatem pertinebant, voluit praeparare, prius quam conderet iplc. 
Ad anima: felicitatem pertinebant coeli eorumque ornatus, quem 
contemplaretur: rerum enim coeleftium contemplatione mirifice af- 
ficitur humana mens,& in cognitionem etiam opificis,inq, eius amo- 
rem adducitur facilius: reliqua omnia ad corporis beatitatem perti- 
nebant, quae nimium infra caelos fiint,&: quae illi ad fruendum tradita 
die videmus·; Quarto, quid f quod prius etiam oportuit domum 
PRAEFATIO. PROFATI Ο. 
totam exaedificari,rebufq; neceftärijs inftrui,ac cum demum inhabita-' 
rorem induci &c. 
Veterum ac iapienrum regula homini quotidie perpendendae 
baefunt. i.Memento homovndefis ortus. a.Quidiis. Homocan- 
quam gramen exarefcir* 3, Aquo& per quem fic creatus. 4. Quo 
prolapfus. 5. A quo, quomodo, cur redemtus. 6. Quid tibi minetur, 
qui poteft perdere. 7. Quid promittat,qui poteft ialuare. 8. Quid a re 
Deus exigat,& quomodo id fit praeftandum. <?. Quam fragilis fic ca- 
ro,quam fragilis mundus. 10. Quam πτλΰπ·χν(&, praeiens, potens* 
inuidus, & ad perdendum indefeftus hoftis latan. 11. Quam breue 
tempus huius vita:. 12. Quam cito & terribiliter mundus fit peritu- 
rus. 15. Quam longa aeternitas. 14. Quam ftupenda & iubita rerum 
omnium in extte,mo dte permutatio. 15. Quam intollerabiiis futura 
Ira Dei. 16. Quam intolerabilia gehenna? tormina. 17. Quam glo- 
riofura Chriib & Chriftianorum regnum. 18. Quam ferio verbum 
Dei peccatis fuis indormicntes,ad ha:c femper medicanda veluti cla£ 
fico excitet. 
Annon iapiens antiquitas his regulis perplexe videtur inclufiile 
fuo originem, vnde homo; Quis fic,a quo & per quem fitfa&us &c. 
Hugo de arc.lrb. 2. cap. 3. ficait de triplici voce omnis creaturae 
irrationalis: Omnis creatura tribus vocibus nobis loquitur: Prima 
vox eft, Accipe Beneficium. Secunda : Redde debitum. Tertia.· 
Fuge fuppliciuro. Nam prima vox eft Famulantis,qua coelum dicit: 
Miniftro tibi lucem in die,vc vigiles; tenebras in no<fte,vt pauies. Aer 
St quera- 
tur quona 
Memento 
fuam max 
nwn tum lram3tum dementia mundo Deus patefacere voluerit. Eß hoc (aquam dico) vere 
inter opera Dei admirandum, &Diuinum opus. Iram fuam oft endit Deus, cumdtluuium 
immißt,eoquefielera mundigrauißme vßu eil. Clementiam vero,cum Baptifmum in aqua 
inßituit, quo fe nobis placatum ejfeper Chnßumpalam data quafi arrha, teftificattir & 
ebfignat. Qua de caufafuum quoque(piritam,per quem regeneramur,aquarum nemine in 
S. literis fignifu are voluit. Quid ? Qucd ex aquis coeli omnes educti fmt, & aer ipfe atque 
ignis: Aquafunt cauflx omnium met e erorum: tranfeendunt enim terram aeremque, & ad 
ignem vfque pertingunt exha 'ationes ex ipßs educlx: Inde deßendunt,terram irrigant, ae- 
rem refiigerant, reficiunt Animalia,vegetant plantas: Ex ijfdem pißes &Aues & Reptil tu 
multa genera eductafunt. Non fineftuporejinptura affirmat,Deum circumuallafe mare, 
ne erumperet'e clauflro fuo,&dixiffe,hucufqueventehic quiefeent fuperbi tui fluctus 
P/al.i04,lob.$8.&ßo. •*fick: Vitalem tibi praebeo flatum,& omne genus auium ad tuum ob- 
iequium- Aqua dicit: Potum tibi do, fordespurgo,arentiarigo,& 
pifcium genera praebeo ad tuum vfum. Terra dicit: Ego te porco,pa- 
ne nutrio,&: vino,omnibus generibus fruduum & animalium men- 
ias tuas repleo. Secunda vox eft admonentis,qua mundus dicit: Vide 
homo,quomodo amauit te, qui propter te fecit me; ieruio tibi, vt tu 
feruias ilii,qui fecit me Sc te.Tertia vox eft comminantis,qua ignis di- 
cit ; a rne combureris : Aqua dicit,in nie fubmergeris: Terra & infer- 
nus dicunt; ä nobis diglutieris propter peccata,ft non ieruieris. Me- 
dicatio iäne haec pio homine non indigna eft,cuius generis vetufti pa- 
tres in fuis confeftionum,meditationum&: foliloqiiiorum libris ha- 
bent plurimas commendationes haud diilimiles. In eandem ien- 
tenciam iandusille D.Bernhardushaudabsre ä nonnullis mellifiui 
cognomen adeptus hcaic: Verus Dei amator, ie verrit, fa- 
miliarem admonitione fui creatoris habet. Rebus pro ipeculo vtitur, 
& a creaturis ad creatorem iic cogitans eleuatur; h ifta bona,pulcria 
dc dulcia videntur,quae creata cum tempore mutantur.? quid bonita- 
tis,quid pulchritudinis & dulcedinis habebit author eorum Deus ? 
Quaeritur porro num ex omnibus creaturis noftra opinione vel 
foediilimis vel minimis,poiIimus querere aliquam vtiliratem ? Mul- 
tam certe. Quidam dicebat,fe in omnibus creaturis agnofeere & ha- 
bere, vnde Deum laudaret. Ait ad haec alter quidam : Quomodo in 
Bufone potes laudareDeumfReipondit ille: Laudo in hoc,quod non 
fecit me Deus talem, fdlicet Turpem & Venenatum ficuc Bufones. 
Quoniam autem omne praeclarum fadi decus, crebra memoriain 
ieiploreuirefcit,vtaitVal.Max.lib.4.cap.8. Exftatdequodä Bubulco 
exemplum,qui cum humi confpexiftet Bufonem, (in hiftor. Ecclef.) 
fubito exclamare & eiulare coepit: cumque duo Epifcopi, qui tum 
forte hac iter faciebant, eum interrogarent,cur ita Lachrymisindul- 
geret ? Refpondit; ie illius Bufonis conipedlu. Tuae erga Deum ingra- 
titudinis commonefadum,q>nunquain vitapro beneficio creationis 
Deo egiftet gratias: Illudadijciens: Cum enim in poteftate Dei fuerit 
me aut homine,aut tam terrum aut venenatum animal creare, maluit 
tamen immenia bonitate, me ad Imaginem Tuam condere. Haec iam 
primu cogitans,coepi exfecrari meam ingratitudinem,veris lachrymis 
&gemitu cordis,&inpofteru promitto maiore ftudio meDeo gratias 
P R JE F A TI O. adurum pro fummts ipfius beneficijs.Hoc tam pio Bubulci refponfb 
obftupefa&i Epifcopi, feie mutuo contuentes, mirari iatis hanc ho- 
minis indodi vocem non poterant.Tanta lapientia fub quam fordido 
latuit pallio rficfrpe etiam holitor valde opportuna locutus &c. 
Quo diuinum illud yvwSi & hominis cum mundo fimi- 
litudine ac pene identitatem pulchrius inducamus , & accurata confi- 
deremus delineatione,calamum tabula? huic aliquantulum adhuc ad- 
mouebimuSjinque hunc,cum Deo,modum. 
Quando fpirims totius mundi molem agitat infufus per omnes 
artus, Auaeid. 6f, Sic hominis ipiritus hominem agitat omnibus fui s 
partibus,vt pleriq; totum in toto, & totum in qualibet parte locarint. 
Sol & Ltfna clahiiima totius fimt mundi lumina,de quibus Virg. Vos 
o clariilimamun$j luminalabentem coelo qute ducitis annum. Vide 
2.T radl.Bafiiic.noftrae.Sic oculi bini,clariilima lumina,qua: 
abentem indies aetatem illuftrent, profutura nocituraquciudicent. 
Senefcente aetate non minus,quam Sole Lunaque collabentibus, i jf- 
dem occiduis, paulatim vi deficiunt fiia&e. Tellus quodammodo 
viuit, habetque fuaipiraraenta,inaequales ventorum flatus, tum frigi- 
dos tum calidos, tum putri infeftäue palude, tum vbere gratoque folo 
exhalatos. Sic fiant homini fpiramenta,funtanhelitus inaequales item, 
vt hominis conftitutionem certo praemonftrent 6cc. Terra vapores 
emittit furfiim, in pluuiam vertit, leniter que remittit aer. Sicfto- 
machi cum cerebro idem eil foedus: eo vtrimque rupto, incompofiti 
elati vapores peius ruunt, vt alij terram grandine intempeftiuifque 
imbribusralij corpus calculo, molefta pituita, diriiq; tumoribus ver- 
berent &c. Habet terra latentia occultaqi vitia, qua: inter terrae mo- 
tusjhiatus,ignes definunt.Tali modo fiant homini iua morborum ge- 
nera, quae inhiatus tabo profluente,quae in tremorem acignesdefi- 
nere videntur &c. Habet fua olla terra. Ovid. Magna parens terra 
eft, lapides in corpore terrae Offa reor dici» Annen quoqj & homo ea 
habet f quidni vide hoc fequenti libro cap.6.de oilibus. 
Sunt terrae montes valleique filuis veftitae. Sic in homine Barba 
comaeque in filuas abeunt,iuga fiant humeriq; manulq;. Quod caput 
eft hominisjterrae eft in monte cacumen dcc. 
PH SPATIO. 
'Bernhard, 
de confide- 
rat. vilita- 
tis huma- 
na. 
7. Sunt de 
effentia ho- 
minis,qua 
fl eonflde- 
raret ma- 
ternum no 
peccaret, 
fciluet ma- 
teria vilis, 
operatio 
turpis, exi- 
tus flebilis, 
fiam in- 
flabilis,di f- 
folutio mi- 
ferabilis, 
damnatio· 
dtteflabilis 
& eonfide- 
r at io gloria 
»effabilis. 
Mtcrocofmi 
humilitas 
txtat Gen. 
2. lob. 10 
Pf.143.Sap. 
7. Bccii7. 
Bfii.lac.i. 
Vitahreu.itas extat lob.8. & /0. & 16. Pfalm.38. &8p & 101. Eccig. & 12. Sap.2. Efi.40. 
1. Pet. 1. Micro c ofmi mißt ia extat Gen.j. lob.;. &7.&14.BCCL3. & 5, Sap.g. Eecl.40. P R JE F A T I O. 
Sunt terrae fiiae partes ilcciffimae;lrain homine aliae alijs exilc 
catiores,humentiores aha' &c .Vide Bafilicae Medicas cap. quintum: 
Terra habet Maria, funt fluminum fluxus &c reflux9 perpetuo ordine; 
Eft hommi marefanguis circa cor m medio hominis&c. Spiritus do- 
rami ferebatur fuper aquas: An non fpiricus hominis in ianguine ha- 
bitat. Aqua irrigantur femina in terram ia&a: fic irrigantur, fouentur, 
& nutriuntur ianguine concaepti fcecus. Habet terra poncuiquefua 
ocia.Ouid. Ocia terra ferax,otia pontus habet: Habet & homo. Non 
emm quiiquam poteft fine intermiffionc agere. Etenim quod caret 
alterna requie, durabile non eft &c. Annon ex hrs iapientiilimam 
creatoris videmus Symmetria: In humano corpore mirabili quadam 
ratione,quaruor Elementa mifcentur; Yens tanquäm fluuij,in extre- 
mas vfque partes diffunduntur: tot iunt fenilium Organa,quot fenil- 
biles in mundo naturae; Nerui, arteriae, ligamenta innumera, caput 
lingulari quodam priuilegio in coelum eredtum, manus ad omnes 
operas aptae promptaeque. Qui inftrumentum tantum hoc intuea- 
tur,vitae,!enfus,motus expers,profedo ad res magnas ftatuet. At fi 
paulopoft hoc idem corpus, videntetanquamextrafehomine,ani- 
&: vitam recipiat ? Exierant tunc fefe celeres illi toto corpore 
motus,faciantofKciumambaemanus decenter & varie, fenilis vero 
vires procul explicent iuas, nec tamen locomoueanturquicquam: 
Annon qui haec conipiciat, extra fe futurum putas,& quando Analo- 
giam corporis rudi & indigeftae moli anteferebat, tanto etiam vitam, 
motum, fenfum, corpori illi indita, ipil praelaturum ? Quod fi vero 
tandem animatum corpus introfpicere poilit, vt vno momento ad 
extrema terrae perferatur, nec tamen locum mutet, vt ad centrum 
mundi nihilominus fuperambulet,vt iexcentis 
In homine, 
inquit Pht- 
lofophus, no 
folum crea- 
tore tpfuni, 
verum ena 
vmuerfam 
creaturam 
deprehendi 
mus. Pro-] 
pt er ea ad 
dextr e ohe- 
undu rnu- 
nusyinquo 
nature con 
fultum me- 
dicum emi- 
nere opor- 
naturam 
bene mo- 
nendam 
quicquam 
flabile per- 
pe tuumque 
adbibitu- 
rum nega- 
tur , ntfl 
probe omnia maioris mundi opera cum minore conferre didicerit: 2>h(i concatenatam 
pulcherrimam rerum in fupenon mferiorique orbe , inter fe conjpirantium fenem 
hauferit, & diurna quadam Analogia perpetuo ordi ni fubieäa ad fcopum, quem vnice 
fibipropofltum tuetur, collineare nouent. Pofieaquam maioris mundi oeconomiam de- 
duftis omnibus rationibus probe per fer ut at u& fuerit, coelum & terram ,& qua in ijs con- 
tinentur , familiaria fibi reddiderit, tandem ad minorm mun ium conuerfm tn eodem 
omnia illa expior at ,qua antea'e totius vmutrfl Oceano Jparflm collegerat, fimili plane & 
adamußtmmmdanamrecognxtaPhilofophia gubernansflngulajumai conferuattonem, 
tum adreftitutionem ipftus facientia. &c. PRyEF ATIO. 
fimullocisadfit,vniuerium abiq; conta&u cornpleil:atur,orbem per- 
repat,nec minus compreheruiat,co2'lurac terra iufpiciat,coEios ramen 
coelorum altiilime praEteruehatur; annon cogatur faceri, in corpore 
maius quid corpore,quin 8c orbe & vniuerio ιρίο habitare ? huc facit 
illud Ouid.Met.15. 
Mente Deos adijt> & quod natura negauit 
Vtftbus humanis, oculis ea pectet is haufit. 
Veruntamen ea ipia mens,cum in aliqua eil cogitatione, commeare 
videtur ad pedus,& quafi ad fecretum aliquod penetrale fecedere, vc 
coniilium velut.c theläuro recondito eliciat & proferat.Ideoque cum 
intenti ad cogitandum fumus,&tum mens occupata in altum fe abdi- 
derit,neq; audire qu£circumfonant,neq, videre quq obftant folemus; 
Res contemplatione annon per quam digna hreceft ex his lane quam 
perfpicueconftat miraculorum omnium maximum eile homine, qui 
& vere Lucerna Dei vocatur prov.20.v-27. Annon propter Lucem ei 
infulam,quia id habet in fe Diuini,vt latentes fenfus fuos per- 
icmtetur,quod Dei proprium eft.Sirach.ait37.v.i8. Animus hominis 
renuntiare interdum plura folet,quam leptem fpecuiatores, (edentes 
in fublimi Ipccula. Hinc hominis eft iapienxifllmiac generofiiiimi, 
mentem corporis inquinamentis oblitam ad rerum iumma diuina la- 
pientia prieftabilium,contemplationem totalem engere:vt quantum 
vnus inter haec omniaexcel!it,perfpiciar,&: corporis hifce compagib* 
licet implicatus, mentis tamen agitatione fiat originis fua: memor &: 
conlbrs diuinitatis Ex his iumma vitae humanq perfedho,haec Γιιιηιης 
lapiendae Ianua,haec optima maximeq; Diuina ratio viuendi, qua qui 
infignes excelfiq; olim fuerunt,ab antiqua &(an<d;aa’tatCjDij rite (iint 
habiti,& vt hodie ampliflimis honoribus ac gradib9 aiFcdftum quod 
alta admirandaq; lapinntia cllent admirabiles, tum quod maxima,im- 
mortalia fru&uoiaque beneficia, non in ie ibium fed & in proximum 
contuliflent. 
Hinc diuina annuente gratia quibuidam animus ardens reddi- 
tus,adque gloriam accenfus inflammatufq; fuit,vnde varia ftudiorum 
acdifciplinarum genera,qua partim necellitatc,partim ftudio cogno- 
icendi,ab antiquis inchoata,& ad pofteros tranilata fuere.Ex fui ipfius 
cognitione,quorundam animus ad lublimiora impulfus,inq,; res diui- 
nas acerrime intentus illas quidem lempitenias, immutabiles lepara- 
K Thom. /. 
par.q.i.art. 
io, Theo- P R /E F A TI O . 
tasinulloq; fenfu compraehenias,feccrnens,quoad Humana fert fragi- 
litas, hinc Theologia ( qua: de Deo&diuiniseftfermo) feu Deorum 
(verba lapien tum) prodidit. Quando nonnulli concentum Harmo- 
niacu formamq; eximiam ac pulchritudinem operum naturae admi- 
rati, carumque fuauitate correpti ac pelledi, quas corporibus innixas, 
mutabiIes,raorralesq;fubienlum cadunt: ortus earum cauiasq;ma- 
gnis fudoribus fedulaq; vigilantia perfcrutati, naturalem Philofophia 
condiderunt. Alij medio contemplationis genere dudli, mathemati- 
cas difciplinas erexerunt, illuftres & demonftrandi fubtilitate (de 
Aftrorum & Stellarum Regionibus) certiiiimas. 
Quidam in hominum moribus conformandis, & rede viuendi 
inftituto omne collocarunt ftudium,ij aditum fecere ad moralem Fa- 
cultatem, &: ad Ciuilemfeu Oeconomicam,qutEmoderatrice lapien- 
tia adminiftrantur. His rerum geftarum memoria Sc antiquitatis 
commemoratio accedit Hiftoria: Et Geographia, locorum gentium- 
que deicriptio. Ut animi lenia exprimeretur locutio, Grammatica 
inuenta, quas emendate loquendi ars eft : Poefis Numeris adftrida 
eft: Arithmetica in (abducendis calculis fubfiftit: Rhetorica ornate 
copiofeque dicendi dodrina eft: Muficam artem bene canendi voca- 
runt, & Dialedicam, quae bene differendi Ratio. Hincluftitiaeac 
Veritatis Fundamentum ip ia lunsprudentia tener. Sic naturae 
cognitionem, rationem atque explicationem docebit Phyllea: Ac 
Aidificiorum Extrudionem Architedura inuenta & exculta eft. Alij 
innumeriartes luas hominu commodis aptant,quales llint Aurifices, 
Fabri, Textores,Sutores,LanipPidores,Coci,Librarij &c. Hinc qui- 
dam artes luas ad hominum delitias atque voluptatem accommoda- 
runt, verum prorlusfordidae, ac minus ingenuae: Tales lunt Pifcato- 
res. Venatores,Hiftriones,Saltatores, Aucupes,Lenones, Tibicines, 
Gladiatores, Aleatores,Scurrae,& id genus alij. 
logia e fi 
doctrina 
necejfaria 
bonum pra 
ter fc ten- 
uas natu- 
raliter in- 
ventu ab 
eo. Hugo. 
O felicia 
antiquo- 
rum tem- 
pora ! in 
quibus ipfi 
Imperato- 
res mun- 
dum regen- 
tes feipfos 
Philofophk 
dederunt, 
vt patuit 
de Alexan- 
dro Magn· 
de luito 
Cafareje 
Ptolom. 
Rege. Cu- 
iuslibet e- 
nim regni 
gloria cre- 
uit in immenfum, quamdü artium liberaliumfludia inipfo floruerunt. Victoria enim mi- 
litia , & gloria, & Philofophiafimul er euer um. Et merito,quia Phtloßpbia vera docet iuß 
&reäe regnare. Per me enim reges regnant, att fapientia. Ctc. hb. i. offic. Qjrdel 
per Deos optabilius fapientia? qmdpraßabilm ? Quid homine dignius ? hanc qui expetunt 
Philoßopht nominantur, net quie quam aliud esi Philofophia, quam fiudium ßupient ta : Sa 
pientia autem cß rerum diurnarum humanarum caufarumque, quibus ea res continentur 
/cientia; PROFATI Ο. 
Haec fimt Philofophiae (matris bonarum artium ) ftudia,haec 
cognitae prudentia,arriumque difcrimina, fummaque diiciplinarurn 
genera, quae tum diueriä mentis agitatio, tum rerum varietas dis- 
iunxit. Hoc vero inde fcrutari licet,quam iit ars vnaquaeque vel difci- 
plina praeftantior atque illuftrior, quanroque dignitatis iplendore 
aliae alijs excellentia praeluceant, fapientiaqueluperentur. Deorum 
caeleftiumque animorum adtio praefiantiiilma fentenrijs omnium 
iudicatur (inquitantiquus Philoiophus) & quod in rerum optima- 
rum contemplationem penitus incumbat, Beluarum vero (vitaene- 
ceflitati fuftocata) vilis ac obfcaena. Haec 
ad humanas fi transferimus adionesnobiliilimafummcque liberalis 
& ingenua videbitur hominis microcoimi contemplatio, oraneque 
genus Philofpphiae praeclarum : c contra illiberalis &: fordida omnis 
opificum induftkia, quorum labor & opus, ardua vis animi non cen- 
featur. Ars autem inter haec coniedr,quae luo genere,tanto digniore 
quaeque loco ponetur, quanto animum lublimiore contemplatione 
praeter caeteras excolit,per quam intelhgentiores lapientiorefque iu- 
mus ac meremur appellari; idque maxime fi illa non odium, homi- 
numque offenfionem (inprimis Deum ) affedet, ied haud medio- 
criter frugifera fit &c fruduoia, cum alijs omnibus tum ipfi quoque 
artifici. Artes fingulae nomen Tuum iortiuntur a virtute, 
inde & veteres artem pro virtute appellarunt, hinc excludimus ob- 
icoenas&viles,&meritb,quia,quod non fit fecundum 
fe non habet,fecundum mentem Philofophorum. 
Quaenam igitur inter artes videbitur principatum ac praedomi- 
niura obtinere,cuius adminiculo vitam poilimus agere beatam, diui- 
nam,piamac tranquillam: Nazianzenus dicit: Abique vlla dubita- 
tione, egnitio naturae ac partium eius, eft Dux ad agnic onem opificis 
Deijoftendens eius (apientiam,potentiam ac bonitatem, fimulque ad 
admirationem ac praedicationem illius, tanquam tacitas praeco nos 
inuitans. Qujd ait diuus Apoilolus Paulus / tam prope adefie Deui«, 
lac.ApuL 
de dogmate 
Platonis: 
Confide- 
ranti mihi 
fixpe alias 
virtutes: 
indaga- 
trix,ex~ 
pultrixqtie 
vitiorum, 
diurnarum 
particeps 
rerum Phi- 
lefophiavi- 
debatur,6 
nummaxi 
me cum 
natura in- 
crepatione 
cum remo- 
tarum ab 
oculis r er u 
imeftiga- 
tionem phi 
vendicet, 
Rameum 
c&teri ma- 
gnitudine 
rei territi, 
eimmoii 
labore ar- 
duum & profundum exifiimarent, fola Philofophia fuum non defiexit ingenium, nec in- 
dignamfe exiflimauitycui diurnarum bumanarumque rerum difieptatio deferatur. Ouid 
enim mundo praß antius ? Lauda quam putas Jpeuem,portio d te laudabitur mundi. 
Ariftot.lib. 6. metaplyf. Philofophusfiuefapiens natura iter eftvirtuefiu, fecundum 
omnes fiecies virtutum moralium, qua funt: iujiitia9cafiitas,lwerahtas &fimilia. PROFATI Ο. 
jpene vt manibus prehendi & contredari poiEr. Demonftrant fime 
haecexpreftavcftigiaatqueindicia Diuinicatis in natura extare, quae 
tantam demonftcanc & docent viam,vt rerum nataram inquiramus 
eamqne fequamur ducem ad agnitionem Dei, confirmandamque in 
animis religionem. Plato in Phocdr.dicit; Naturae Icientiam perne- 
ceiPariam eft illi,qui cupit euadere dillertus. Crollius dicit: Solam ve- 
ram iaoientiara acßcatitudinem confidere in cognitione creatoris ac 
L , O * _ 
naturae.Cicer.dicit eos PhiloPophos eiPe iuftos,qui in inquirenda rem 
natura ftudium ponant omiilisalijs viteae ciuicatum negotijs.Arift.7. 
Ethic.cap.14.ait; UccvTDi φΰ<τ& 'iyja Marco Tullio iolanatura: 
cognitio contemplatioquearridet. Menander canit: 
‘H zrxv-TK, nf φναί. 
Qua dat omnia & colligit natura ·*· ’ 
Η φυζηςαπαντων τώ\· hSoLyy.i-xuvH.foexii. * 
Natura omnibus Doftrinis imperat 
Η φνοι:§ΐ(#)ς·χ $$υχςέςί?&»τ£/ς. 
Natura vnicumque enim generis eil patria. 
Bernh. inCantic. Serm, 8?.ait; Natura: induftrianunquam in nobis 
dormitetjgrande profedo in nobis donum natura ipla eft.Boeth. de 
confiiib.3. Dat cuique natura quod conuenit: & ne (dum manere 
polIiint)intereanr,laborat. Hugo ait; Natura creatrix eft quaedam vis 
& potentia diuinitus rebus infita,alia exalijs in iuo genere producens. 
Cailiod. Epift. 38. lib. 4. Repugnante natura quaelibet cedit induftria. 
B. Thom. 1. part. q. 29. arr. 1. Natura facir omnia naici. Zeno lib. 2. de 
nat.Deorum naturam definit,ignem amficioium,ad gignendum pro- 
gredientem via. Horat.in arce Poet. 
Tu mini invita dices, facie [que miner ua. 
Torni at enim natura nos intus ad omnem 
Fortunarum habitum, iuuat, aut impellit ad iram &c. 
D.Baiilins: Natura nihil patitur iraperfedum. Philo: Iud.inlib.de 
Cherubim: Quemadmodum omnis aqua fiiapte natura quieta eft, 
quoties iccnndus ventus a puppi adfpirat,orani radente modo,plenis 
Omnes na- 
tura duce 
vehimur r. 
denat.deor. 
homo natu- 
ra obediens, 
homini no- 
cere non po 
tcß. 3. o fjic. 
Hat warn 
Dncem ß 
fequamur > 
nunquam 
aberrabi- 
mus. ojjßc. 
Omnia qua 
fecundum 
naturam 
funt, haben 
dafuntin 
bonis Cato 
maior. 
Idem ille: 
Nihil eß a- 
liudgigan- 
tium mort 
pugnare cü 
Dijs, quam 
natura re- 
pugnari\ 
St tales nos 
natura ge- 
nuijfet, pf eam ipfam intueri & perjpicere, eaque optima duce curfum vita confii erepojfe- 
mus; haud erat fine quod quifquam rationem ac doärinam requirent,cum natura ßiffice- 
ret. Nunc veronobü deditparuulosigniculos, quos celeriter malis moribus optnionibusque 
deprauatüfic reftinguimus,vt nufqua natura lume appareat Sunt n. ingenijs noftrisfemina 
innata virtutum,qua ß adele feen lictntßpfa ms ad beata vitam natura perduceret.3.1 ufe P R JE F A TI O* 
velis naues in portum inferuntur: quoties autem repenteaduerfus 
a prora incumbit, multam iadatio-nem ac ftrepitum excitat, inter- 
dum etiam fubuertit nauigiura: & tamen innoxio mari crimen hoc 
ingeritur, cum latis appareat, remiiiione vehementiaque ventorum 
aut fludus aut tranquillitatem fieri:Ita natura quee rationem auxilia- 
tricemhabet,quietaquidemperie,eumque fodicem merito reddit, 
qui contra omnes Impp. poteft bene vri. 
Senec. de benefic. Tenenda eft via, quam natura pradcripfit, 
nec ab illa declinandum: illam lequentibus,omnia facilia & expedita 
funt: Contra illam viuennbus non alia vita eft, quam contra aquam 
nauigantibus. Idem dicit infita funt omnium artium nobis femina, 
magifterque ex occulto Deus producit. Ingenia, natura,inquit hoc 
mihi prsftat,non mtellig’s te,cum dicis,mutare nomen Deo. Quid 
enim eft aliud natura quam Deus,& Diuina ratio, toti mundo , parti- 
busque eius inferta/Ergo nihil agis, ingratiilime mortalium, qui te 
negas Deo debere, fed naturae : quia nihil natura fine Deo eft, nec 
Deus fine natura: fed idem eft vterque nec diftant officio. Plutarchus 
in moralibus; Qui de natura queritur, quod quaedam genuerit Ho- 
mini noxia,diffimulat s tot bonis, perinde facit ac fi quis Nilum ca- 
lumnietui; alioqui frugiferum -dEgypto, quod Crocodilum habear, 
aut afpidem : nec poftea velit frui prognatis frugibus , ied tantum 
quaeratur de venenis,quae nutrit. Aut fi quis in copioia oratoris ora- 
tione, quae multis exuberet virtutibus, de pauculis voculis temere 
elapfis cauilletur. 
Verum enimvero, fi omnes omnium artiam commoditates. 
Facultates,atque copias difpiciamus, nihil Medicina (quae Dei ac na- 
tura miniftra) optabilius, ptaeftanrius, nihil hominum generi datum 
praeftabilius atque iucundius. Si enim vira eundis mortalibus cha- 
riffima,fi Lux cacum primis expetenda>in quaviuiinus, fpiramus, & 
iacunda confuecudine inter nos coninngimur,fi ea primum eft prae- 
- ftantiffimum munus animantibus attributum ; Ars qiue illam feruar, 
continet ac tuetur,quo pado non fit omnium praeftantiffima ? Quid 
ea poreft homini magis in votis eile, quaeinfeftiiilmos humanige- 
• nerishoftes,morbos(inquam) &adueriamvaletudinem propuliar; 
IaertJib,;. 
c.i.Arißo- 
teles tria 
adfilidam 
parandam 
fapientiam 
practpue 
necejfaria 
ejfe dice- 
bat,natu- 
ram,doäri’ 
nama & 
exercita- 
tionem. In- 
vita enim 
miner ua, 
& ingenio 
reßagante, 
frufira etiA 
in minimii 
laborabis. 
Naturani- 
bilfacit te- 
mere Seal. 
JExerc.77. 
fec. 5. Na- 
turafacit 
quod opti- 
mum Seal 
Exercit. 
' 249· fett 2 
Naturafci 
entia omni 
Medico necejfaria Hippo, de veteri Medicina. Ea eft corporum fapiehtißma. Hippo, de 
arte. 
vt cor- PR/EFATIO. 
vt corporis firma conftitutione, nuihc opes, nnllae fortuna: amplio- 
res , fic imbecilla & labante illa nihil laboriofius , nihil calamito- 
fius. 
Hoc Antiquiilimonim Philofbphorum ftudium, a Lumine 
natura lingulari Dei inlptratione datum, admirandam & infinitam 
Creatoris noftn potentiam,incomprehenfibilemque demonftrat la- 
piendam,omnibus creaturis communicatam »omnium etiam myfte- 
riorum ineffabilium omnipotentem infinitatem praedicat. 
Annon Medicina caeli demonftrat matrimonium cum his in- 
ferioribus, ordinemque ac leriem D'uinae prouidentiae rcrumque 
omnium quae in tota vnmerfitate confiftunt,gradaria, cOncatenatam- 
quelympathiam decantat: Haec focietatem & viciilitudinem iupe- 
riorum & inferiorum mutuo inter le foiwaciusadbcet. Hinc inde 
Annuli Platonici, & Catena Homerica, natura abftrula in intimis, 
Philoiophia clara luce aperta. 
In hac elucet maxima Concordantia & cognatio cum coelefti 
Aftronomia, quod illa Parens Magiftraac Domina luperiorum, hxc 
vero inferiorum ratio, veraque Imago exiftar. Sic natura hominis 
nihil aliud eft,quam fui ipfius Medicus & Medicina, morbum mor- 
bique originem oftendens: HincCrollius dicit, Medicus neccfle eft 
vt ex natura creicat, quia in ipfo, abipio, ex ipfo nileft,nifi ex natura, 
Medicum inftmit natura non homo. Redite ab Herophilo didta funt: 
Medicus folum minifter naturae eft,non Dominus cui paret, non im- 
perat,feruitio non mandato, Medicamentorum, quafi inftrumento- 
rum; quae aliquando Deorum manus,fi bene, aliquando nihil fi lecus 
vlurpentur. 
Hippocrates Medicinam pro Numine colere iubet,vt quae pra- 
claraacnobili contemplatione rerum plurimarum naturas perlequa- 
tur atque perucftiget,quaeque admirabilem hominis fabricam natu- 
ramque explicet; & euoluat, rerumque cundlarum ortus & occaius 
ipfamque omnium ex Elementis compofitionem,animalium, ftir- 
piumque proprias vires inquirat ac paret,imo & quarcunque ex terra 
faucibus emuntur icrutetur,inde etiam coelorum ac lydcrum conuer- 
Medicina 
Donum Dei 
Altßimi, 
non ab Eth- 
nici* ,fed a 
fuprema v- 
niuerßtatts 
vnico Recto 
refolo vide- 
licet Deo, 
dierum an- 
tiquißimo 
& errare 
nefiet oju- 
mine patre, 
datafapt- 
entia. 
Quid ii? 
mundius, 
honeftius, 
pulchrius, 
pn hoc im 
mundo mu- 
do conten- 
tio],a qua- 
dam immo- 
taque ani- 
miperfene- 
rantia ea 
confiäari, 
qua ad tu- 
tius confiruandam citius£ reddendam a morbis, & calamitatibus immunemvitamm- 
Jlram,non mfi Deum ipfitm natura authores habent. P R JE F A T I O. 
ik>nes,&quae inde fluant, dimanancq; virtutes orbis inferioris, mo- 
deratrices obieruet. 
Medicus nafci debet,inquit CrGllius,nafci debet c Lumine gra- 
tis ac naturas ab interno & inuifibili homine,interno Angelo Luce 
naturas,quas inftar veriDodoris homines inftmic,prout Lpiritus ian- 
dus Apoftolos linguis inftmxit igneis: producitur autem in Lucem 
& confirmatur exercendo,non humana fed Dei & nature Inftitutione 
(labiiitur,& fundata eft non fupra figmenta humanam,fed lupra natu- 
ram,quam Deus fando fio digito fiiblunaribus, vt animalibus, vege- 
tabilibus mineralibus & metallis,impreilione lua omnipotenti indi- 
dit, &fic verum fundamentum Medicina: Deus eft, non Academici 
libri, ied mera gratia, nihilqae aliud quam creata Sc incarnata miieri- 
cordiaa Patre ceelefti,egentibus &smmnofis mortalibus erogata, vt 
patiens ieniabiliter videat & experiatur benignum erga ie in Aftlidio- 
nibus fuis, creatoris fui amorem, mifericordiam & auxilium,ficque 
Deus in mirabilibus fuis glonficetur.Hmc Sc concludimus Medicum 
a Theologiaalienum elfe non polle,quia Deus ipium eiuique Medi- 
cinam creauitEcclef 38. v. 1. &c. Medico honos tribuendus eodem 
cap. Locus dandus v. 12. Et Lncas Medicus cum eilet, nihilominus 
Theologis ftudium peididicit. «stev« τις (inquit D. Iacchus) in υμΐν: 
srpoiTTίοιλίσά&ω τχς •föpiffQv'nf'*: γ> α/ΛΚλζ<ήχ£, yjft Tzpocnvζάο&ωστίν ΐτι' 
αυτόν ΰλ&Ί'χντΈςά,ντνν, έλοαγ ον τΰί ccvjuxrt £κνρίχ, » &υχη τηςτπ&οίς 
<τω<τ<ί ττν κάμνοντοί iytpitnvTOV I Jcug/©-·, oi/utxpTJXt υ, αφε~ 
Svctstou camS. Ex quibus verbis morborum cauiam & curationem ac- 
cipimus. Cau(a morborum peccatum eft, quam &: propheta:refe- 
runt : propter peccata aiunt, noftrapatimur,Sc Deus eft qui nos vul- 
nerat,ac medetur,percutit,& manus eius iterum lanat.Sic Giezi lepra 
in iempiternum percuiius eft ob peccatum. Et cum Chriftus homi- 
nem illum qui triginta & odo annos decubuiftet, ianicati reftituerct. 
lac oh. s. ln 
firmatur 
quis in vo- 
bis, inducat 
presbyteros 
Ecclefia, & 
orent fuper 
eum, vngen 
tes eum ο- 
ίνο in nomi 
ne Domini: 
& oratio 
fidet /alita- 
bit infir- 
mum, & a, 
leuiabit eu 
dominus ,& 
fi in peccatis fit, remittentur ei.Matt.25, infirmus eram & vifitaflis me.Ecclef.38. In requio 
mortui reqmefiere fac memoriam aus, & confo.'abere illum in exitu (piritus/ui.Eccl.gi. In- 
firmitas gratas fiobnamfacit animam. 2. Cor.12. Virtus in infirmitate perficitur. Libenter 
igitur gloriabor in infirmitatibus meis,vt inhabitet in me virtus Chnfti. Ecci 38. Fili, m tua. 
mfirnntate ne dejpicias teipfumfiedora dominum,φ ipfe curabit te. Prouerb.20. Eum vul- 
neris ahflerget mala.Ecclef.t8 ante languerem adbibe Medicinam: & ante tu dic tum inter- 
roga teipfum, &m con/pectuDeimuemespropitiationem. Ecci$0. Meliorefimors amara, 
& requies at er na, quam languor per [euerans. P R JE F A T I O. 
morbi eandem caufam adijcit,dicens; i'&6 vytrs yiyov ας > μί,κςτι αμάρτα- 
a, ΐν<χ, μϊ χάρον τί <m gtyfiiTwp Curatio hinc morborum triplex cernitur, 
poenitentia,medium leu res externa&inuocatio.Nam Medicus agro- 
rum, rede curaturus ad peccati commiili poenitentiam reducat.-Dein- 
de Medicamenta a Deo de terra procreata accommodet,poftremo in 
nomine leiii preces ad Deum fundat pro aegrotantium falutc&reme- 
diorum illarum q; curationum benedi&ione Diuina. 
Medicus ipiritualis: Eia. 61. Spiritus Domini fuper me, eo quod 
vnxerit me Dominus. Ad annuntiandum maniuetis mißt me,vt me- 
derer contritis corde. Matt. 9. Non eft opus valentibus medico, fed 
male habentibus Luc.4. lltiq, dicetis mihi hanc fimilimdinem: Me- 
dice cura teipfum.Luc.)'.Non egent,quifani iunt,Medico:ied qui ma- 
le habent.hledicus corporalis .-Ecclel. 10. Languor prolixior grauat 
Medicum.Breucm languorem praecidit Medicus. 
Medicum propter neceilicatem: Dominus enim eius author eft.Nam 
omnis Medicina manat ab alailirao. Idem; Diiciplina Medici exalta- 
bit caput illi9,& in conlpeclu magnatorum collaudabitur. Altiilimus 
de terra procreauit Medicamenta,nec abhorrebit illa vir iapiens. Ad 
agnitionem hominum virtus illorum. In his curans mitigabit dolo- 
rem. Ecclef.37.In multis efcis erit infirmitas,& auiditas appropinqua- 
bit viq; ad choleram.Qui autemabftinense,ft,adijcietfibi vitam. Gre- 
gor.iliper illud Lucs 12. Beatus ieruus, querneum venerit Dominus. 
Venit Dominus,quum ad indicandum properat. *Puliat vero, quum 
per aegritudinis moleftias mortem vicinam denuntiat, cui confeftim 
aperimus,fi hunc cum amore iufeipimus. Hugo lib.i.de clauftro ani- 
mae ; Qui dolore capitis non patimur benigne,quomodo pro Chrifto 
capitis abiciilionem pateremur ? Qui flagellu timent, quomodo tor- 
menta iuftinerent.Idem lib.deanima: Quoida prariciens Deus multa 
peccare polle,flagellat cor infirmitate corporis, ne peccent,vt eis vti- 
lius fit frangi languorib.adiaiutem, q remanere incolumes ad damna- 
tionem. Heronym. in quadaEpiftola: Corporis deb l tas nimia etiam 
vires anims frangit,mentis quoque ingenium marcefcere facit; quic- 
quid cum modo & temperamento fit falutare eft. Plurarch.in Apoph. 
regum,& Eraf Antigonus a graui morbo poftquamcomialuerat: Ni- 
hilo prius eft,inquit,fiquide hic raorb.iubmonuit nos,ne animo effe- 
rarum, quu fimusmorcales.Quis docueratEthnicu FjegePhiloiophiä 
Chnftiano dignam animo /Deplorabant amici ceu magnum malum. PRAEFATIO. 
txempta 
jEgritudi- 
tiif: SEgJ- 
ptij,Exod. 
p.v.io.pe- 
fiilentia ob 
peccatum 
Davidts im 
mijfa i. Sa. 
24.V.IS· 
Giezi.2.Re- 
gum 5· v· 
27. Lepra 
Ozja calt- 
tus infliäa. 
2. Reg.2 i.r. 
18.19. Vlu- 
ra quibus 
percujfus 
fuit David, 
pfal.sS.v.6. 
Paralyti- 
cus 
9.V.2.H0- 
mo triginta 
annos 
infirmus, 
loan.j.v.s· 
Corinthij 
1 .Cor.n.v. 
29.30. Ex- 
traordina- 
rius morbus Jona ob idololatriam 2.Paralzuv.\ 9. Infirmitatis exempla funt etiam; Mojes, 
l>*um.n.v.2i.Gedeonilud.0.v.i3. &c. PetrusMatt.i+.v $0.31. DifiipuliMatt.S.v.26.0’26. 
v.j6.Marc.i4,v.is. Joan.u.v. S.Ntcodemm. I0IJ.3.V.2. Pater DamonutciiMatt.p.v.Zj.Mul- 
i principes.loan.12. v.at.Iofeph Arimatb.m laan. 19· v.jS. 
quod tam grauiter asgrotaiTet: ille interpretatus e&, ex morbo pius 
acceflifie boni,quam mali. Corpus extenuarat, led animum reddidit 
rnodeftiorem : Corporis robori nonnihil detraxerat, fed animo de- 
traxit mfolentiam, morbum longe periculofiiliraum. Proinde non 
peilime res habet quum leuior morbus arcet pellitve maiorem. 
Itamus, quum apud An- 
tigonum militaret, corporis adueria valetudine laborans, rogatus a 
Rege palloris caulam,acritudinem incognitam caufatus eft.Rex vero 
animi magnificentia dudhis, iubet remedia adhiberi ad eum fanan- 
dum.Reftitutus igitur fanitati miles, poftea omnia mortis pericula vi- 
tabat. Rogatus vero a Rege mutationis cauiam, ait; O Rex, tu me 
minus audacem fec;fti,quod ijs malis me vindicafti; quibus vira ame 
raea contemptui habebatur. Senfit miles, argritudinem hominibus 
- ineo prodei!e,vt omnia fortunte bona,&ipiametiam vitam miieram 
. &2Etumnofam contemnant,qua cum iani fumus, in noilrara perni- 
,tiem abutimur. 
de lib. 9. var. hiil. Anaxarchus ridebat Alexandrum, 
quod fe ipfum Deum faceret: cum autem aliquando in morbum inci- 
difiet Alexander, & ei Medicus fprbitionem imperaretfieri,ridens 
Anaxarchus,inquit: At noftro Deo ipes omnis in iorbillatione patel- 
la: pofita eft. Irridet Philofophus Alexandrum Regem, qui ob for- 
tunam propitiam &c res tam feliciter geftas,Deum le efie putabat. At 
oftendunt humana: vita: miferia:&: incommoda, qua: indies noscir- 
cumueniunt, nos homines eile fragiles ; quo fit, vtadmoneamur 
fubinde ne ex hominibus nos Deos eile fingamus,nullis malis ob- 
noxios. ALneas Syluius lib.i. commentar.de rebus geftis Alphonfi. 
Theodoricus Colonienfis Ecclefia: Pontifex, religioia vita tum etiam 
prudentia &authoritarc inter Ele&ores Imperij facile princeps,quie- 
renti Sigismundo Ca:iari,quonam pa&o felicitatem coniequi pollet ? 
inter mortales, ait, fruftra requiris. Petenti rurfum, ad cocleftena 
illam quo itinere pergeret ?Reda,inquit. Inftanti tertio quid agens recta vaderet ? fi vitam tuam ita inftitueris, duxerisque, inquit, vt 
fadum teproniiiiftijdum Calculas,aut Podagra,fiuc alia valetudo ad- 
verlaacrius te oppreflir. Docuit autem morbum monere nos ad ca- 
pdlendam meliorem vitam. Pollent quidem non iblum ex (acris, 
verum etiam ex patribus,Philoiophis, Medios &alijs, infirmitatum 
& aegritudinum cauli addiiciimumerabiles, ledhoc loco propofiti 
noftri non eft,paucis his,tantum probare voluimus Medicum abique 
Theologiae orthodoxae cognitione, die Medicum imperfedumac 
pium&c. de his alibi pluribus. 
Verum quando vulgo fed impiedicitur,Medicus impune necat, 
inde &lurisprudenria Medicis haud omnino ignara die debet, quae 
monet alicis non Ixderc3& ttibuere quod ilium propriumque eft vni- 
cuique, tam pauperibus quam diuitibus habentibus. 
Caneant itaque veri Medici,ne ipfis obijeiatur, quod moriturus Im- 
perator Adnanus didabat, Turba Medicorum me perdidit. Dixerat 
vero hoc icomain Imperitos Medicos,quales funt hodie Nugiuendi, 
Veteratores, ludaei, Superftitiufi, 
[λί^)άφνπόποί,χσΰφι,οί!}ΐοι,δ€Ά\η qui falfo titulo Medicinae homini- 
bus imponant, quos ex lute omni merito damnamus (vide Praefar. 
latrochymiae noftrae) & fugimus. Contra hos avv&Qourmg, Tergi- 
veriatores,emnemquein medendis morbis difficultatem &c nocu- 
mentum , nos tam aegrorum infirmitati, quam Medicorum curae, 
fummo fludio &c aifiduitate ingenti confulere ftatuimus. Inde & 
Medicum decet eile Ethicum,vt Hippocratis exemplo & iuramento 
bonis moribus, vitae honeftate virtutibus excultus cum aegris con- 
uerictur: ne vitiofus vitioium curet, & vitia vitijs addantur. Licet 
enim ex naturae lumine 8c lege omnia fua quodammodo poifideat 
Medicus,tamenvtpie,Artificioie,vere,nonimpie,non confufe non 
ofcitanceraut falle,(edprudenter,pure,dilucide, non barbare, obfu- 
re &c. quae iunt luminis narurae,tradet,operetur & proferat, iumme 
neceiTariumeft:Inquehis fumma fundamenta Medicinae veluti an- 
chora tenens naulum, pofita & locatafunt. Quemadmodum olim, 
qui ad praeclariifima Romanorum familias Scipiones,Lalios, Lucui- 
los,Catones ob nominis celebritatem &immenias opes. Regum & 
PR^BFATICX 
Isfolus Fhi- 
Iqfopfm feu 
verus natu- 
rt conful- 
ttts Medi- 
cus dicetur, 
qui poflea- 
qnamab o- 
mmhus ad- 
miniculis 
tngenij, do- 
ttrina & 
artis affa- 
tim wflru- 
äus fuerit, 
naturam 
bene mone- 
re ,ho ce ft, 
bene mede- 
ri didicerit. 
Cur enim 
ftpe multos Medicos Medicina fallit ? quia pauci norunt bene mederi, cum medendi ars non 
opinione,fed bene mouendo naturam perficiatur obfoluaturcjy Naturam autem niouerefo- 
hia Philofophi feu natura confultt medici eft. Pnncipum noftromm di uitias&magnificentiam adkuhi 
fibi exoptabant, fernes Amenies prius adire, öc ab ijs non tantum 
ftemmata, virorum fortium imagines,refquegeftas, Ted totius fami- 
lia: vniueriam rationem videndiligiilatimedilcere coniueucrant: Ita 
qui natura: maieftatem affedant, primo iemos Atrienies 
organadodrinae,prudentia:manus,ciiV oris vita:claues,hoceftartes 
ingenuas, adire, inque earum familiaritatem infinuare fe debent, vc m 
facrofandtura naturae Apollinis templum celerius faciliusque intro- 
mittantur: Ratione fiquidem & oratione, lapientia, diuino mftrudi 
cultu,quod furaraum maximumque,& eloquentia,numero, & raeu- 
fura rede vti,non exiguum momentum confert ad abftruiiillma na- 
tura arcana eruenda. 
Ut Medicus, iiimmum requifitum,cosli faciem,A(lro- 
rum ortus atque occalus,oorumquevires,naturas,proprietates,in- 
fluxus & refluxus intel{igat,Aftronomum eum eileconuenit. Aftro- 
logum etiam defiderat Medicina, quoniam ea ex Stellarum & Plane- 
tarum naturis nouic morbos,morborum cauias,r<3ti xf/cn«£,indicatio- 
nes,euentus,curationes,Medicamenton m adminiftrationes, vena- 
rum fediones,icarificandi rationes &' modum, atque alia qua: ex coeli 
ftellarumq; natura & clementia dependent. At grammaticum etiam, 
vtique & omnium artium Magiftrum, defiderat Medicina,qui redle 
loqui cura aegrotis,medicamentaque redle praeicnbere poilit. Quan- 
tum enim orationis genus obfcurura barbariei & periculi adferar, 
non in cieteris tantum arcibusjfed in Medicina: etiam fidentia clarum 
eft: in qua hominis vita agitur. 
Dialedicum etiam expoftuIat,qui rite Medicinae vocabulaeiufi 
que res exponat, partes enumeret, acargumcntis omnia aegrotanti- 
bus probet,aut improbet. Rhetorem requirit, qui exornato dc iuaui 
orationis genere aegros ad hoc ad illud commoueat ac perfuadear. In- 
iuper & Arithmeticum vult,qui certam numerandi diiciplinam, tam 
ad notitiam pulfuum, quam ad Medicamentorum proportionem & 
quantitatem numeris ccmpreheniam accommoder. Et Mufica Me- 
dicinae fociaeft, nam eius dulcedine, corpora Melancholica & alia 
morbis aifeda, vegeta redduntur & ieparantur. Macrcb. hb.i.de 
fomno Scipionis his verbis laudat Muficam. Omnis habitus animi 
cantibus gubernatur; nam dat cantusiomnos adimitque, nec non 
PRAEFATIO, P R JE F A TIO. 
curas, & immittit & retrahit, iram fuggerit, dementiam iuadet,cor- 
porum quoque morbis medetur. Hinc eft, quod aegris remedia 
praftantes praecinere dicuntur. Ecquid mirum , fi inrcr horni- 
nes tanta Muficae Dominatio eft , cum aues quoque vehit Lufcini« 
&Cygni, aliarve id genus, cantumvelutiquadam dilciplina focariis 
exerceant. Nonnulla vero aues,vel terrena?, vel aquatiles beluae inui- 
tante cantu,in retia Iponte decurrunt. Iure igitur Mufiea capitur om- 
ne quod viuit: quia coeleftis eft anima,qua animatur vniuerfitas, ori- 
ginem iumpfit ex Mufiea. Mortuos quoque ad iepulturamproiequ 
cum cantu oportere , plurimarum gentium Sc regionum inftituta 
ianxerunt,perfuafionehacpoftcorpusanimx ad Originem dulcedi- 
nis Muficac,id eft,ad coelum redire creduntur-. . 
Hier.Phaletus Sauonenfis de Laude Muficae. 
Mu fu λ Turbatas animas agrum dolorem 
Sola leuat merito diuumq, voluptas: 
Quafine niliucundum animis, nec amabile quiquam. 
Ad cuius numeros fupen vertuntur, & orbis, 
Er coele radiant ignes,quibus emicat ingens 
Signifer, & leges, tempora feritant: 
Hac pbccbus, Fhabiqjororfiuce, & aurea coeli 
Aftrafuos agitans confiantifoedere motus, 
loieph. 1.6. c.p.antiq. ludaic.DauidadSaulum recenti'daemonum in- 
curfu exagitatum accerfituseft,vt cantu demulceret aeftuantem men- 
tis furorem,id quod praeftitit: Nam quoties in morbum incidit Saul, 
ftans Dauid ad caput,cum iacros hymnos voce & fidibus ceciniftet,ad 
imam mentem redudus eft. 
Medicina? etiam coniundaeft Geographia,qua: oftendit vario- 
rum gentium& locorum naturas,fitus,aerem,ventos,homines,mor- 
bos,fimplicia,ftrrpes,arbores,herbas,folia,flores,frudus,ramos, fur- 
culos,radices,fuccos,liquores,gummi,refinas,cortices,ftipites,ligna, 
femina,animaliaeommque partes: metalla,mineralia,Lapides, gem- 
RiaSjterraSjmariajaquaSjiales/uccinajipongiaSibitumina pro 
(ua t emperie,quam ex regione conceperunt,caute ac bene a Medicis 
complicentur & coaptentur noftratium hominum corporibus. 
Adhaecpoftremo Phyficus fit Medicus oportet, qui diligenter 
confideret res non naturalcs,& quae funt praeter naturam. 
Roteroda- 
nuis in ßmt 
Ibtts: Vt 
quidam 
magnetes 
ferrum at- 
trahunt, ac 
theamedes 
quainJE-- 
thiopia na- 
fc it ur, fer- 
rum abigit, 
reluit que: 
Ira ejl Mu- 
ßtet genus, 
quodfedet 
ajfeßus,eß 
quod inci- 
tet. 
Mußcaa- 
limDiuhtk 
■ Laudibus 
adhibita. 
2, Sam. 6.v. 
j.i.ParaLj, 
y.S.&ij.y. 
iS.&2j.r. 
i .t.Varal.$. 
T.12.&$2. 
y.28.&2f. 
V.2J.P/.41. 
V.4.&S7. 
V.9.&71. 
V.ll. & 81. 
V.r,. &p2. 
r-4'&9t. fKJEF λΤΙΟ. 
f.f.&ieS. 
W.J.&144' 
V.9.&147- 
V-7‘&;49' 
V-3-&iS0‘ 
ν.>4· E ius 
abufts toi- 
htu.ru C§r. 
4-v tt. 
jnfumma 
natura coi 
fultus hoc 
operabitur 
& praßa- 
bit: Vni- 
uerfam to 
tius natura 
tamfuperto 
rum quam 
inferiorum 
Harmonia 
indefeßb 
ßudio con- 
templabi- 
tur : ln 
ipßus mun- 
di cenfum 
defc endet-, 
Intoto orbe 
viuet j coeli monumenta perrumpet Maria transvoletj Siderum curfus colliget·, 
Elementorumdißoßtiones,tempeßatum vieißtudmes, generationum & transp'antatio- 
nurn leges,natur am mundanam contine,stes,ac conferuantesfedulo inquint: Impnßiones 
prat er ea mfublmifaäas, cometarum origines,ventorum, tonitruum, fdminum, pluuia- 
7um,roris,prHina,niuis origines explorabit: Oceani aßtu & reciprocationes; terrarum di- 
uerfitates,p!antaium dtferimina, metallorum, miner alium, ortus, progreßmes & fepara~ 
tiones} ac vegetabilium naturas ac regna mueßigabit &c- 
Naturales quidem,vtquae corpus humanum conilituant, iimt i. Ele- 
menta ; lgnis,aer,aqua, terra. i.Temperamenta: Calidum,humidum. 
frigidum &flccum : Quibus annumerantur Qualitates ac temperies 
veris, aeftatis,autumni, hyemis ;.ditatum,locorum,regionum,terr;c 
fltuum; Ventorum,aquarum,aftrorum,viflbilium, olfa6Ulium,gufta- 
tilium & tadilium. 3. Humores; ianguis, pituita,bilisflaua&atra. 
4. Partes humani corporis,caro,os,membrana,neruus, vena, arteria, 
manus,pes,caput, cerebrum, cor,iecur,teftes,ali£equeminutiffiraa; 
partes. 5. Spiritus,qui aut animales, vitales aut naturales. 6. Sum (3.· 
cultates,attra&rix,ictentrix,conco&rix & expultrix, & denique fun- 
&iones,vt vifus,auditus,odoratus,guftus,gencratio,nutritio, conco- 
&io reipiratio&c. 
Res non Hatiuäies iunt,quas hominis naturam & ianitatem dc- 
ftruunt, alterant ac corrumpunt : Tales iunt aeris eflentia, qualitas, 
mutatio; Cibi ac potus bonitas,quantitas,qualitas,confuetudo,dele- 
ctatio, ordo,tempus,hora acceptorum & modus: Somnus ac Vigilia % 
Quies ac motus .-Perturbationes animi atque affedus; Retentiones 
&:excretiones ieu euacuationes, phlebotomia,pharmaca,vomitus, 
fcarificatio,bahieum,exercitium,fri0Uo,ined)a,vrina, ludor, (putura, 
fluxus fanguinis,menles,h2morrhoides,Goitus &c. 
Res praeter naturam in Medici cognitionem recidentes, mor- 
borum funt pmnia genera,& interna,& externa: Capitis, ct rebri, o- 
culorura, aurium, narium, faciei, dentium, oris, pe&oris, pulmonis, 
cordis, ventriculi,epatis,lienis,inteftinorum, rcnum,veficae, genita- 
lium,vteri5articuIomm,pedum,cutis & Febres trecentae. Morborum 
item nomina,figna,iymptomata,curationes tyy, <p<xffxatkiv rt- 
certae, Scratione&: experimento comprobata &c. 
de his in fcquentibus. PRAEFATIO. 
Sed quomodo Medicus principia Se demonftrationum funda- 
fhcnta,a naturae confideratione Siaulpicetur, intelligendum eft: Af- 
fümit Medicus a Phyfico corpus humanum,principia, caulas Sc acci- 
dentia eiufdem ; fed differunt ab inuicem,quod Phyficus ea abfolute 
vtentia naturaliaiunt,tantum contempletur; Medicus vero eatenus 
tantum cognolcar,quatenus infermunt ad morbos pellendos, lanita- 
temque conleruandam,vtteftatur Galen: deian.adThralyb.cap.zS. 
i 
Ex his iam enumeratis videre eft,Medicinam veram totius na- 
tura: efle mumiam,Nucleum atque Thelaurum,lubqua non 
virtutes,vegetabilium,mineralium atque animalium Baliamicae lati- 
tant , quorum poteftatc (Deo Mediante) omnium morborum cura- 
tiones ablolui poftunt,ii debita ac legitima mendoso ordinata ac prae- 
parata, puraq; ab impuris ieparata,legeque methodica conuenienter 
imbecilli,languenti ac proftratae naturae humanae a pie dodo admini- 
ftrentur Medico. Fernelius dicit tanta rerum cognitione praecellit 
Medicina, vt omnium quae mundus complexu fuo coercet naturam 
atque vires folerter c©nfequatur,quas demum ad vnius hominis (cu- 
ius praecipua illacuraeft) commoda ialutemque referat, vtillorum 
v&&appuliu integram corporis valetudinem conleruet, aduerfam 
depellat &c. 
Hic lubfiftemus de Laude Microcofmi, Naturae ac Medicina: 
neceflitate,faciemusque explicationis initium de Medicina antiquo- 
rum,HypocraticalmeGalenica,pnemiiIishis,quaein Medicinae Stu- 
dioib abantiquis requirantur ac neceilaria fint. 
Hippocrates in lege, requirit in eo, qui le Ailculapio deuouit. 
i. Naturam, i. Locum ftudijs aptum. 3. Induilriam. 4» Tempus, 
y. Dodrinam. 6* Inilitutionem a Puero. 
D'tiafc. 
Hugolib.t, 
Triafunt, 
quapraci- 
pueftudtjs 
legentium 
obejjefo- 
lent: Negli- 
gentia eH,quando ea quadifcendafmt,velprorfm pratermittmus, velminusftudiofe dtfci- 
mui'.lmprudentta eß quando Congruum ordinem in his,qua difctnim,non 
eft,in euentu cafuum,ftue naturaliter contingente: quando vel paupertate vel inßrmitatet 
vel naturali tarditate fiue etiam Doliorum raritate, d propojito nofiro retrahimur. In his 
autem tribus deprimojd eß negl/gentia,Lecior eft admonendus, de fecundo vero, id eft pru-\ 
dentia inftruendm>dtttrtio,id eft,fortuna aditiuandus.  ATIO. 
Tria funt (ludentibus Neceilaria: Na- 
tura, exercitium, diiciplina. Innatura confideratnr, vt facile audita 
percipiat,& percepta firmiter retineat. In excrcitio,vt labore fedu- 
litate naturalem fenfura excolat. In Diiciplina,vt laudabiliter viuens, 
mores cum (cientiacomponat. Ab alijsnouem itineris duces recen- 
ientur,quibus indigere videantur, ij, quiAiperum Mufarum iter in- 
gredi cupidi (unt: Horum tres ede in cado,tres in animo,tres in terra, 
InCcclo i. Mercurius, qui impellit vt inueftigando Mufarum iter 
aggrediamur, z. Phoebus, qui &c quaerentes animos, & res quaefitas 
fplendore vberrimo (Icilluftrat,vt peripicue, quod quserebatur a no- 
bis inueniatur. 3.Venus,quaeaImisl£tisqueradijsiuis rem omnem, 
adeo condit & ornat,vtquicquidin(ligante Mercurio quaefitum fuit, 
&mon(lrant e ventum; mirifica quadam & (alutari venu- 
ilate Veneris circumfufum deledlet (empcr & proiit. In Animo 
i. Voluntas ardens & (labilis, z. Acumen ingenij. 3.Memoria tenax: 
Hi fex Duces a Deo fubminiilrantur. In Terra 1. Prudentiffimus 
Paterfamilias. 2. Probatiffimus Praeceptor: Hi c polyticorura (criptis 
comparantur. 5. Prudentiffimus Medicus, hic, Deo dante, (cientia 
iequentiuminftrudus,generari poteil. Faxit itaque Sanda Triuni- 
tas, cuius ineffabile nomen in aeternum eft Bencdidum , faxit in- 
quam , vt hoc noilrum intentum in (blius Diuini (ui Nominis 
Laudem,Honorcm, Virtutem ac Gloriam i£uiter- 
nam vergat, Amen. Traftatus I. 
BASILICAE MEDIC/E 
L I3 E r 
Oe VhyßölogiT. 
C A P V T i* 
De Medicina etusfa Vartibus. 
aB l fiapientiam ad Medicinam ,& Medicinam ad la- 
piendam traduxerimus. Arcium ommumNobiliili 
ma, tum ratione iubiedi, tum ratione Finis exiitit: 
lllaquelpfiiiimaavarijs varie definitur. Ab Hippo- 
crate lib. deitatibus lech i. ίητξοίν γάξ εςι πξο&ετις 
koU αφοΰρεσις ? νπίρζαϊλτ.τκν, <sr·?})<&Γαης &ε Ψ 
itisetniv των: Qu ιίι diceret Additio, inteliige necet 
inutilium.Hxc Definitio Medica duo prae- 
cipua Medici officia -y Fiunt enim omnes morbi aut ab Inani- 
tione , qui curantur Additione , aut ab Repletione , qui reftituuntur 
Detradione. 
A Galeno definitur in arte parua quod fit fidentia iaiiibriumjn-j 
falubrium & Neutrorum : Salubrium Sc Inialubrium qua; tribus 
modis dicuntur: i. vel vc Corpus, 2. vtCaula. 3. vt Signum. Cor- 
pus dicitur vel Salubre, quod fiuauitäte fruitur, vclinfalubre, quodj 
morbo tenetur. Caula dicitur Salubris qute Sanitatem efficit, vel in- 
ialubris, quae morbum efficit. Signum dicitur Salubre, quod 
ratem praetentem demonftratjnialubre quod indicat morbi magni- 
tudinem & ipeciem,teleueivtam. 
Suhieäum 
Mediana 
e ft corpus 
humanum 
Dan. Sen- 
nertus in 
Inftlt. lib.t, 
cap.t. 
Eius Tinis 
eil opus 
Scal.exer.i, 
feä.jje 
odßit. artis. 
Eius Finis 
fanitas 
Senn.iu in· 
fiit. lib.i, 
cap.i. 2 
Basilica Medicj 
Neutrum 
tü Corpus, 
ep exqwßte 
mediu eil, 
& falubv- 
rimi & in- 
faluberrimi 
corporis 
eap. 6. 
Medicina 
vocabulum 
proprie re- 
fertur ad 
partem cu~ 
ratiuam 
Gal lib. 
Num ratio 
tuen. fanit. 
ad artem 
Med. fpe- 
äet. 
Definitio 
Theorica. 
Traäica in 
quibus con- 
fiflat. 
1. 
2. 
5· 
Neutrorum icientia,hic duplex occurrit: Neutrum, Decidcn- 
diae videlicet vnum, aliud conualeicenuae ; Decidendae dicitur cum 
quis declinat ab adionum integritate & iam incipit aliqua adio 
laedi. 
Couualeicentia: neutrum dicitur quando quis primum a mor- 
bo reiurgin 
Ah aliis definituj: Medicina,quod fit identia rerum Natura- 
lium,non Natura)iura,&: Contra naturam. 
Inque his tanquam tribus fummis capitibus totam Medicinam 
cofiftere autumant. Sunt au te Res Naturales, quae Naturam noftram 
conftituuntpearumque identia vocatur Phyfiologia, &: ibnt nume- 
ro feptem: Elementa-, Temperamenta,Humores-jPartes,Spiritus, 
Animae, Faculrao^äPfundtiones ieu adion.es. 
Res non Naturales fimt,quae naturam noftram non conftituunt 
vt naturales,neq; eam deftmunt,yt quae iunt contra naturam,ied iunt 
medice & indifferentes, ideftprofimt & nocent, proiunt vfurpatae 
bene,nocent viurpatae male: harum lex iunt: i. Aer. 2.Cibus acpo- 
jtus. 3. Sonus ac vigilia. 4, Matus dc quies. 5. Excreta 8c retenta. 
6. Perturbationes., 
Res contra Naturam iunt,quae naturam noftram deltruunt, ea- 
rumque duplex eft coniideratio, Theorica nimirum & Pradica; 
Theorica dicitur pathologia,pradica dicitur Therapeutica. 
Theorica ita aliae fune Pathologicae vt morbus & fymptoma : 
alia: /Etiologicar, vt cauix morbi: aliae Semeioticae, qua? iignaexpli- 
cant, quorum alia,Diagnoftica, quae praefentem morbiftatum ex- 
plicant: aliaPrognoftica,qux morbi exitum denuncianr. 
Pradica quae Sc Therapeuticadicitunnlla confiftit in tribus; 
Primo in Remedii genere, vbi confiderandum, an requiratur reme- 
dium, vnura vel plura, fi vnum, an hoc debeat eile fimplex vel com- 
poficum: fi plura 1. anne haecomnia fimul, vel vnumquodq; figiila- 
tim; a.quo ordine inftimenda. 
Secundo confiftit Pradica in quantitate vbi confideratur reme- 
dii i, Valor , 2. Gradus, 3. Pondus, 4. Quoties & quandiu exhi- 
bendum.. 
Tertio confiftit Pradica in Vtendi ratione: vbi confiderandu 
1. Per quae loca morbus abigendus: 2. Cui fedi adhibendum rerne- Liber Primvs* 
dium: 5. Qua forma. Quo morbi tempore,qua hora, remedium ap- 
plicandum. 
leptem Res Natura- 
Ies,Elementa,Temperamenta,Humores,Parces,Spiritus, Facultates 
&Fun6tiones Animae. 
Secundam Partem Nominabimus ) qua! iubdiuidi- 
tur 1. in de Natura morborum, &: iymptoma- 
tum. i.in morborum. 3. ueultKqv, de fignis 
morborum. 
Tereum Partem vocabimus cuius inftruraenca 
funt. 
1. ΑίΜΊνί'πκγι,'ψχ comple&itur fex res non Naturales, vt funr: 
Aer, Cibus ac Potus, Motus ac quies, Somnus ac vigilia. Excreta & 
retenta, perturbationeiq; animi. ·■****** 
2. de Medicamentorum Materia 8c 
applicatione debita; quo pertinet Methodus. 
3. manus etiam in medendo adhibet. Faciemus 
itaque initium huius libri de prima parte,quatRes contemplatui Na- 
turales,inter quas Elementatenent primas. 
/. Part Me? 
duina, 
2. Pars Me- 
dicina. 
3- Pars Me- 
diana. 
■C A P V T ΓΪ* 
De Elementis» 
T)RincipiorumDoö;nnaetfiin Phyficorumpotius quam Medico- 
■i rum ichoiis recepra fit; ad Elementorum tamen naturam melius 
intelligendam aliquid faltem inquirendum de ea eft, & quidem Pri- 
mo , quid Ent Principia. Secundo,Quomodoexhis Elementa fiant, 
Tertio,Quomodo ab Elementis differant. 
Sunt igitur Principia quatuor illae primae qualitates, nempe 
fumraa Caliditas, Frigiditas, Humi ditas,- Siccitas: & Materia Prima 
qua: omnibus Elementis fubieda eft,omnique qualitate caret: dici- 
tur.autem prima,non quod fit Sterna & ortus expers, ied quod Pri- 
maaDeo Creata fit vilifque mailafuerir,ex qua Elementa fadta fimt:; 
fiuntque iuxta Galeni opinionem Elementa ex principiis hoc modo: 
4iam cum accedit ad materiam iumma caliditas,fi tignis, ad materiam , 
Prmcipmu 
1 doclnna in 
Medicorum 
fcbolis eil 
bet er o ge- 
nea:facit 
tamen ad 
Elemento- 
rum natu- 
ram reätut 
intelligen- 
dam» 4 
Basilica M e d i' c λ 
fumma Frigiditas fit Aqua,ad materiam iumma Humidiras fit Aer,ad 
materiam (Limma Siccitas fit Terra. 
Differunt etiam Principium & Elementum in eo, q,uia Princi- 
pium i. eft incorporeum, 2. primam & immediatum. 5. quia (ob, 
ratione comprehenditur. 
Difterunt edam quia Ei e mentam r. eft corporeum, 1. ex pri- 
mis compofitum: conftat enim materia öc forma, j.fenticur, nam 
qualitate fiia taClurn afficit. 
Medicus autem confiderat Elementa 1. vr cognoicac,conftirui 
ianitatem ex temperatura elementorum legitima 6c conueniente. 
2. vrcognofcat conditui morbos ex temperatura Elementorum ille- 
gitima viriola. 
Medicus exordmir artem fuam ab Elementis non Principiis, 
duabus de caulis. i.Qma Medicus e ft Phy ficus ienfualis: Elemeqta 
autem ienfibiliaPrincipia. 2. Quia Medicinafiibadernatur Phylleie, 
neque aequum ed iupericris & inferioris artis eadem elfe Prin- 
cipia. 
Exorditur edam Medicus artem fuara a Rebus Naturalibus, in 
ijs quae iunt contra vel praeter naturam, quia ridiculum eft, quaerere, 
quae homini iniunt praeter naturam, ignoratis ijs, qua; ilii mfunt fe- 
cundum naturam.. 
Definitur autem Elementum 1. Generaliter, quod fit minima 
pars eius,cuius ed Elementum2.Specialiter magis Medice,vide- 
licet minima pars mixti.. 
Confiderantur autem dupliciter Elementa,aut prout fimt Par- 
ites Mundfaur prout iunt Partes mixti: Prout iunt Partes Mundi, di- 
cuntur grauia &Teuia: harum fiquidem qualitatum reipeftu, Ele- 
menta certum fitum,obtinent in vniuerfo: &,quidem alia Ahiolute, 
al<a ComparateAbfolute; ita terra granis imum occupat. Ita ignis 
leuis, in fiibiimi refidet; Comparate: ita aer & Aqua, quoniam iunt 
comparate grauia & leuia,medium locum occupant: & quidem aqua 
comparata terra ed leuis, Aqua.vcro comparata Acri ed grauis, & ita 
propiu&accedit ad Terram., 
Acr comparatus aquae,eft leuis,igni comparatus eft grauis, <Sc 
ideo propius accedit ad Ignem; Quemadmodum enim graue deor- 
ihm,italeueiemperiurium fertur.. 
Elementa confiderata prout iunt partes mixti dicuntur Calidar 
Principii & 
Elementi j 
differentia., i 
] 
Elementa 
quomodo a 
Medice cd- 
ßderentur. 
Ab Elemen- 
ta ; non a 
Pnncipijs 
Medicus ar- 
tem fuam 
exorditur. 
uExordium 
Medici a 
Rebus Nar 
ruralibus. 
Elementi 
definitio 
generalis 
Crjpecialis. 
Elementa 
cor.fideran- 
tur duplici- 
ter : aut 
prout par- 
te. filmt, 
mundi, aut 
prout par- 
tes funt 
mixti. 
Elementa. Frigida,Humida, Sicca. Sic Calida Elementa ilinc partes mixtorum, 
procedente mixtione; Fr;gida Elementamiiccntur, procedente.al- 
teranone: Hnmida Elementa alterantur procedente actione Sc per- 
peiEone mutua: Sicca Elementa agunt Sc repatiuntur verum non 
grauitate Sc lenitate: iuntenim qualitates materiales & inefficaces; 
led Calo re, frigo re, humore Sc iiccitate.: quia iuut qualitates formales 
«Sc energinco. 
Vltimo tamen duo qualitates videlicet Humor & Accitas com- 
parato primis duabus, videlicet calori & frigori dicuntur pat.biles. 
Verum Hoc locutio eft comparata,non abloluta: reuera enim h umor 
Humecfar, Sc ficcicasdeiiccat, verum admodum remifsc: iravt dolor 
ab humiditate aut iiccitate proueniens, comparatus.doiori a frigore 
vel calore mananti,dolor fere dici non · 
Sunt autem Elementa quamor Ignis, Aqua, Aer, Terra. Hoc 
Hippocrates primarum qualitatum concretis nominibus appellauit, 
vt Calidum,Frigidum,Humidum ac Siccum.. 
Primus enim labor Medici debet die in ipiarum caularum effe- 
dis dignofcendis,vt Calorem Sc Frigus: Calorem dupliciter in gene- 
re i. Cogere homogenea. 2. Separare heterogenea : Calorem in 
ipecic; videlicet moderatum vel immoderatum. Moderatum 1. Ge- 
nerare Sc vmentia conieruare. 2. Rarefacere, coquere & relaxare: 
Immoderatum 1. Corrumpere, vrere; 2. Dcnfire,ailarc,aftringere. 
Frigus dignofeet Medicus, ,vt cogere tam Homogenea quam 
Heterogenea. 
Cogimur autem propter ignorationem verarum Sc eiFentia- 
lium formarum Elementa primis qualitatibus definire, vt nihil refe- 
rat, fi dixeris primum Calidum an Ignem , primum Frigidum an A- 
quam, primum Humiduman Aerem, primum Siccum an Terram. 
Hinc quorenti,qiiidiir Ignis Rei pondecur primum i calidum, quafi 
dicas, corpus fimplex ex calore Sc caloris primo fubiedo conflatum. 
De primo Calido controuertitur, quodnam fit: dicunt enim 
quidam illud eile aelum, quidam Ignem Elementare: Coelum, quia 
iit fons omnis caloris vt Plato Sc Ailrolod. Inde apud Platonem 
ignis tres iuntlpecies. i.Lux quae eftignis lucens non vrens, haecre- 
fertur ad cadum. 2. Species,Flamma,quae eft Ignis Lucens & vrens. 
3. Species,Pruna,quae eft Ignis vrens nonlucens. Ha:que pofteriores 
referuntur ad Ignem Artificialem*. 
Liber Prim vs, 
vt partes 
mixtidi- 
cuntur ca- 
Hdafngt- 
dajmmi- 
da.Sia a. 
■ Qualitates 
■ patibihs. 
' Quatitor 
funt Ele- 
menta. 
■ Primus la- 
■ bor Medici 
in caufaru 
effeäu. 
Calor gene- 
raliter & 
jpecialher 
dignofcetur 
Hac G ale- 
nte orum 
non Hcr- 
meticorum 
eilfenr en- 
ΐια,νίί vi- 
deret Hin ' 
Crolltjprx- 
fatione. 
Primum 
calidum 
quid dica-: - 
tur.  Ba s m ici Medica 
Troh-xtio de 
i. Calido 
fiugnis E- 
lementaris. 
Ccelumnon 
ejfe Cahdu. 
Caelum ejfe 
Calidum. 
Jgnis Ele- 
mentarii 
neefaCakfa- 
cit netfa vt- 
detur duo- 
bus modis. 
Trimum 
Frigidum 
quid dica- 
tur. 
Sententia 
Teripateti- 
corumde 
prime fii- i 
gtdo. 
J 
• Qui dicunt de primo Calido quod fit Ignis Elementaris: horum 
, lententia probabilior eft. Primo: Quia primum calid-u oportet reipia 
elfe calidum,vt fit caloris zrru<ttv -'τιν&ν: at Coelum non eft calidum 
, adu,quia haberet contrarium frigus,a quo pateretur, eandem &cor- 
r rumperetur,cum cado nihil repugnet,mfi priuatiue, vt tenebor luci; 
, Calefacit autem Coelum ονίργηΊΐχως feu cauialiter, quemadmodum 
■ cos non acuta acuit,nam vi fua & motu calorem excitat. 
Ignis Elementaris neq; calefacit,neq; videtur Idq, propter rari- 
tatem materiat: nam calor quo denfiori iubiedo inhr ret, eo magisa 
lenfibus percipitur. 
Secanda probatio eft: quia leuilfiraum &cali di limium re & fub- 
iedo funt vnum. At coeld no eft leae,quia naturaliter monetur in or- 
■ bem,no motu re dio: leueautem definitur,q? (ponte mouerur fnrfum. 
Primum Fngidtim etiam controuedumelb: illud enim Stoici 
ac Galenus putant efFe Aerem eo quodaquaeongeletur non proprio 
fed ambiente frigore. Verum harc lententia falla elt: Nam fi Aqua am- 
biente frigore congelaretur,quiuis liquorobuius cogelanaus eilet,at 
hocno fit,vt apparet in liquorib9 quibufdam deftil!atis,qrameAqux 
naturam aemulantur. Oleum etiam frigore denfatur quide,n6 conge- 
latur : tantum abeft, vtacr congelationis cauta fit,nam homogeneura 
potius oleum aereum, qheterogeneii videlicet Aquam congelaret. 
Peripatetici primum Frigidum putant eile Aquam. Et htec len- 
tentia probabilior eft ·■, Quiajarimb natura contrarium contrario non 
iungit, fed medium aliquid interijeii: atque Acr Igni calidilfimo eft 
contiguus,non eft igitur frigid illimas. 
Secundo Elementa ad faciliorem inter fe mutationem,ad gene- 
rationem mixtorum & confer nationem vniuerfi lymbolo qualitatis 
conuenire debent: id quod ex his patet. 
i. 
Ignis Calidilfimus. 
Acr Calidus. 
Aqua Frigidiilima. 
Terra Frigida. 
o 
1* 
Terra ficciffima. 
Ignis Siccus. 
Aer Humidiffimus. 
Aqua.Huraida. 
Ignis Calidilfimus ficcus. 
Acr Humidiffimus calidus. 
Aqua Frigidiilima humida. 
Terra Sicciilima frigida. 
Ignis Calidiilimus ficcus. Libe* P jr i m v s * 
Tertio, Mixta in quibus aqua dominatur, vt Cicuta, Papauer, 
Mandramara/umme refrigerant. Manenginirimmor m, Primum 
Ö o o 
Humidum d!eAerem,quod apparet ex natum aereorum,quas hume- 
0lanr<Sc calefaciunt,vt olea omnia oleo ia. 
Manet 3c immotum Primum Frigidum eile Aquam,quod appa- 
ret ex natura aqueomm, quas refrigerant dc humedanr, vr Papauer, 
GicutajMandragora. 
Primum vero Siccam Terra eftaffuilim humorem perfe fola 
ficcans. 
Dicuntur autem quadam mixta Reiiccara &non Reiiccata:Re- 
iiccara quidem vei calore, veifngore: Caiorc,quando videlicet hu- 
mor refoluitura calore: Frigore, quando humor comprimendo ex- 
cluditur a Frigore. *' 
Mixtanon Reficcata,iednaturafeti prima conftiturione licca ; 
vt Lapides, Bolus armena , Terra iigillata&c. in quibus manifefte 
Terra dominatur. 
Dicitur etiam Acrhumidior Aqua,item Terra iiecior Igne, que- 
ritur quomodoRelponderur,formaliter; non materialiter. Quan- 
quam enim perfufa Aqua multo plus madenr,quam refperiaAere,ta- 
men hoc non putandum accidere ob pleniorem Aquas humorem, ied 
quod is in pleniore fluxaque iubftanria politus, dum invias recdlusq; 
corporum inieritur, coniiftir,iilaque madidiora efficit. 
Ignis etiam inde,qul5e maxime ddiccat,terra liccior non eft: id 
enim non per ie,ied caloris interiedru eilicir,quatenus corporum hu- 
morem hio calore exhaurit & diilipat. 
Quasrimr etiam an duas fummas Qualitates lingulis Elementis 
inlint? Illudaffirmat Galen9 & nonnulli ledatoresrQuia ii in lingulis 
Elementis qualitas vna eilet fumma,akera remilla: Primo ii Exempli 
gratia Ignis eiler caiidiilim9 rcmiile licc9,daretur calidillimo calidius: 
T erras enim ficcillimae cötadu augeret Ignis ficcitas: na vt Auerroes 
loquiturrSiccitas eft lima caloris.riieret igitur Ignis lemetipfo calidior. 
Secundo: omnia ellent mixta,nihil limplex: remilEo enim ac- 
cidit permiftione contrarii: ii iiccitas in Igne eilet remilla,ab humore 
eam retuiam eile oporteret. 
Peripatetici negant, fed vna m eile iummam, alteram remiflam: 
Quia ii dux dient ilimmas quahtates in quolibet Elemento, iurnmas 
quoque yires vtrasque qualitates exerere cogerentur; at Aer & Aerea 
, Aer prior ii 
i humidum, 
■ Aqua mi- 
mum frigi* 
dum, 
l Tena, pri- 
mum fraiL. 
■ Mixta re- 
fi.cata. 
Mixta non 
: Reficcata. 
Aer cur hu- 
nudior di- 
catur a- 
. qua? & 
Terra cur 
ficctor igne, 
Dui/im * 
maOuahta 
tes.anfmgu 
lis Elemen- 
tis infrnt, 
Siccitas Li- 
ma calor «. 
Auerroes.' 
Negatio 
Peripateti- 
corum, 8 
famme hume<5tant,remiile tantum calefaciunt, Aqua tk Aquca lum- 
me refrigerant,remiiie tantum humedtant. Non igitur iiint dua? ium- 
mx qualitates in quolibet Elemento. 
Acceilit autem lingulis Elementis iecunda qualitas remifla, 
hifce de caulis. i. Vt remiilaiiimmaeadtionem intendat: calor enim 
augetur acceilione ii ccitatis. z. Vt Elementorum tran(mutationem 
facili tet & adiuuet: atque ii Ignis eilet calidiifimus & iicciiEmus, ira- 
poilibilis propemodum eilet transmutatio,qtiianon mutatur vnum 
contrarium in alterum niii per medium, facileque inter Tetrans mu- 
tantur, qua: qualitatis alicuius iymbolo conucniunt. Dicendum 
igitur eile Ignem Calidiifimum remiiie iiccu n; non calidifluimm 8c 
ficciiTimum. Aerem HumidiiTimum , remiiie calidum non hilmi- 
diuimum & .ealidiflimum. Aquam Frigidiilimam , remiiie humi- 
dam non frigidiliiinam & humidiilimam. Terram ficciilimam, re- 
milfe Frigidam, non f cciilimam & Frigidiilimam; Quaeritur autem 
' quare fic ? Reipondetur, quia vnius prima: Qualitatis non poliunt 
eile duo lubiedra teque prima, &rne longius faciam hiique in hx- 
ream, fufficianthaxde Elementis, plura ordine ab auchoribus hinc 
inde pecenda,icquuntur T emperaraenta. 
Basilica Medici 
Singulis E- 
lenientis 
accedit 
2. Qualitas 
rtmtjfit. 
Canon Vhi- 
.lofophicus. 
Definitio- 
nes Tempe- 
ramentoru. 
i. 
JmisMixti. 
1. 
Torma 
Mixti. 
■y 
3* 
Principium 
Tacultatu 
Naturaliu. 
4* 
Concentus 
(lu Harmo- 
nia Mißio- 
nis. 
Oe Temperamentis. 
TEmperamentum definitur ab aliqölbus: Finis miilionis, quia 
iemperElementamiicentur,vtinde crafis exurgat: eilenim mi- 
ilio motus quidam,nempe primorum contrariorum confiidus; cum 
ad mediocritatem reduda mnr,ccflat motus,quia finem fime adepta, 
ad quem contendebant. 
i. Definitur Forma mixti,quia Forma & Finis in operibus na- 
turae re Sc numero vmim iun t, lola differunt ratione; Hxc definitio 
Auerrois cil. 
3.Definitur Principium naturalium facultatum,quia Tempera- 
mentum eil Principium,fine quoillx obiri non poliunt; nam Ixio fi- 
milarium Partium Temperamento,protinus naturales adiones Ix- 
duntur. 
4. Definitur Concentus miilionis <cu Harmonia primarum 
qualitatum : vt,aFerne!io,Fachfio. Intelligituraurem Temperamen- 
tum Salubre,quod ad Phyfiologiam pertinet, Inialubre , xquale vel 
Inx quale, quo d perrin ct.adP.athoiogi ara. 
G a p v t III» Liber P r i μ v 
Eft autem Temperamentum duplex Temperatum vel Intem- 
peratum : Temperatum diuiditur in Temperatum ad Pondus : In 
temperatum ad iuftitiam : Temperatum ad Pondus dicitur , non 
q.uod pari mole & pondere Elementa mifta fint: tale enim ne cogi- 
tatione fingi poteft, quia ignis terram abiumeret, fieretque vnius 
ortus alterius interitus: ied quod aquali 4. Primarum Qualitatum 
Miftione conftare debeat exquifite temperatum, in quo nulla qua- 
litas exuberat, ied omnium ineft Squalitas. 
Hoc quamuis vix detur in rerum natura, de eo tamen a Medicis 
docetur, vt fit quafi norma, ad quam reliqua temperamenta iudica- 
ripoilinr. 
Temperamentum ad Iuftitiam eft,quod natura Cax congruen- 
ter, ieu vfui cui deftinatur, conuenienter T eft: Exempli 
gratia, os eft duriffimum, quia eius vius ita poftulabat. 
Temperamentum Intemperatum duplex eft. Salubre & 
Inialubre: Salubre rurfus duplex Simplex & Compofttum. Sim- 
plex eft,in quo vna tantum Qualitas excedit, reliquis duabus con- 
temperatis: exempli gratia, fi calor dominatur frigori reliquis dua- 
bus contemperatis; Huius 4. iunt ordines,Calidum,Humidum, 
Frigidum, Siccum. 
Compofttum eft in quo dua» Qualitates excellunt: Et Huius 
4. ftmt ordines. Calidum Humidum, Calidum Siccum, Frigidum 
Humidum , Frigidum Siccum : Hsc duo pertinent ad Phyftolo- 
giam. 
Temperamentum Intemperatum Inialubre 1. eft Aqua- 
le, quale eft Tabidorum: 2. Intequale, quale eft Febricitantium & 
Hydropicorum. Hoc pertinet ad Pathologiam. Vtvero intelliga- 
tur, quic. T natura ieu Temperamento Calidum ,quid Frigidumr.ho- 
rum nomiiium ambiguitas explicanda eft. 
Calidum, Frigidum, Humidum & Siccum dicuntur tribus 
modis· 
Primo dicuntur dupliciter, vel perfe, vel per Accidens: Per 
ie ita dicitur Calidum vel Frigidum quod Temperamento tale dici- 
tur: Per Acciden« dicitur Calidum vel Frigidum, quod alias calefa- 
ctum vel refrigeratum magis proprie dicitur. 
Secundo dicuntur itidem dupliciter : Abiblute& Compara- 
te. Abiolute : duobus modis 1. In genere feu indefinite, quando 
Diuißones 
Tempera- 
mentorum» 
Tcperamen 
tu duplex. 
Temperatu 
vellntempe 
ratum. 
Temperatu 
adVondus. 
Intempera- 
tum ad lu- 
ßittanu 
Intempera- 
tum Tempe 
ratu ifalu- 
' bre&lnfa- 
’ lubre. 
Salubre eS 
1 Simplex & 
1 compofitu. 
Injaluhre 
duplex. JE- 
quale &ln- 
aquale. 
l. Ver fe vel 
per Accides, 
• 2.Ahfolittt 
i & compa- 
)ϊαψ 10 
BaSiLICJ MlDlCiE 
homo Abiblutecft Temperatus* hoc eft, Temperatiilimus. z: Ma- 
gis proprie δζ definite, quando inter homines eft Teraperatiifimus* 
qui a&iodies habet perfediffimas.Comparate: itaexempli gratia, ho- 
mo eft Calidus comparatus afino: Frigidus,comparatus Leoni.. 
Tertio dicuntur Adu & Potentia itidem dupliciter: Adu di- 
citur Calidum, quod tale ientitur, fine fuerit per fe, vt Ignis, fiue es 
Accidente, vt Aqua fcruens. Calidum, Humidum , Frigidum ac 
iiccum hoc modo accepta diftinguunrur prout quadam efficiunt,Ta- 
0lu folo vt.; Calidum Frigidumvel Tadu & ratione vt. i. Humi- 
dum: fic. glacies iudicatur Tadu Sicca, Ratione Humida i. vt Sic- 
cum iic Metallum liquefadura indicatur Tadu Humidum, ratio- 
ne Siccum... 
PotentiaCjilMjyn dicitur, quod etiamfi Adu non calefaciat , 
poteft tamen calefacere,vt Piper,Sinapi &c. 
Eft autem potentia duplex, Vna qusadum antecedit, qu£ in- 
eft materias:, dum promoueturad formam, & a fecundis caufisprae- 
paratur: ita medicamentum ä viuentis calore ad Adura promo- 
uetur. 
Altera quae actum coniequitur; ita introdudte formte infunt 
naturales facultates, Nutriendi, Augendi, & procreandi. 
Temperamentorum Crttirium. 
Hemo quoniam inter animalia praecellit,canteris debet eile pro 
regula: huic itaque potius, quam Leoni aut afino temperamenti iu- 
dicium committendum eft; neque tamen cuivis, fed illi tantum ,qui 
fi non ad pondus, ialtem ad iuftitiam temperatus cenfeatur. 
Homo Duo ajiaturainftrumentaaccepit, i.eft Rado cuius mi- 
nifterio verum a falfo difeernet i. eft Tadus cuius minifteriodifcer- 
net vtilia a nocituris. 
Tadus igitur ope proficua a nocituris dignofeimus; percipi·* 
endo nimirum, fit ne aliquid.iufto calidius an mediocriter Calidum-, 
frigidius an mediocriter Frigidum, durius an mediocriter Durum* 
mollius an mediocriter Molle; 
Eodem praeterea inftrumento difeernimus Qualitates tradam 
biles vt Primas & Secundas : Primas, vt Calorem, Frigus, Humo- 
rem, Siccitatem: Secundas ,vt; duritiem, mollitiem,afperitatem,Iae- 
uitatem y tcmperamefttorum differentias : vocamus enim Cali- 
dum cuius coma&u incaleicimus} Frigidum cuius comafturefrigo- 
Altu & 
Potentia. 
Totentia ca. 
Udum. 
Tpt entia da 
plexe 
Natur £ ?«· 
frumenta 
Hominü 2. 
;'Ratio. 
Taftus. 
Qualitates 
frma. 
Qualitates 
fecunda. Liber Primvs» 
ramur, Durum j quod contadui noftco refiftit, Molle quod radui 
noftro cedit. 
Iudex igitur Temperamenti Tadus eil:: &c quidem velfolus, 
vt Calidi & frigidi; vel cum ratione coniundus, vthumidi& Sicci, 
omne liquidem Siccum eft etiam durum, verum non omne durum 
eil etiam continuo liccum, vt in glacie apparet. 
Neque tamen qusuis hominis , quamuis Temperatiflimi, 
particula Tadus inilrumentum eft,ied fola cutis,neque omnis cutis, 
ied ea quas in manu tantum eft: Licetenim Tadus per folam cutem 
aequabiliter fufus fit,tamen cum ea, quae in manu eil,ab omnibus ex* 
tremis ,Calido,Frigido Humido & Sicco,pari abiit interuallo, adeo- 
que omnis exceifus expers, ac media, huic rede internofcendornm 
T emperamentomm iudicium defertur ,fi rqpdo ab extrinfecis nihilo 
fit immutata ,vt ä Calore vel Frigore, neque vtftߣmigibus Sc fidio- 
ribus callo obdudae. 
Omnes partes fiint aut albae aut rubrae: Albs hae funt Exan- 
gues , Spermaticae, Frigidae, fimtque ruriiis durae, quae Siccae fiint, vt 
Os,Nemus,&c. 
Rubrae hae funt fanguineae,molles,Calidae, & hae mrfus molles, 
quae Flumidae fiint. 
Eft tameaPars vna altera Calidior, Frigidior, Siccior , Humi- 
dior. 
Primo Calidior ; itaCalidiffimus eft Spiritus, magis Calida 
eft fubftantia Spiritus,quam Cordis; itaCalidiilimum eft Cor, & 
magis Calida eft iubftantia Cordis quam ianguinis; fic Calidiflimus 
.eft ianguis & magis Calida eft fiibftantia ianguinis quam Carnis fim- 
plicis; fic carnis fimplicis magis quam Hepatis;ficFiepatis magis qua 
Lienis; fic Lienis magis quam Renum Szc. 
Secundo Frigidior: ira frigidiffimaeft Pituita & magis Frigida 
eft fubftantia Pituitae quam Pili; fic PiliFrigidiffimi magis vero frigi- 
da eft fubftantia pilorum quam Offis: fic offis magis quam Cartilagi- 
nis ; fic Cartilaginis magis quam χ.ίν£ρβσνν£ατμ£: ίΐΛ%ονιΤροσνν$ί<Γμίί 
magis quam Ligamenti: ficLigamenri magis quam Tendonis: fic 
Tendonis magis quam Membranae: fic Membranae magis quam 
Arteriae: fic Arteriae magis quam Venae: fic Venae magis quamNer- 
rtiprum: fic Nemorum magis quam Medullae ipinae : fic Spinae Me- 
dullae magis quam Cerebri. 
Tepermen 
fttudexTa* 
cius. 
I 
■ Partiumßto 
gularium 
Temperies. 
1. Pars vm 
Calidior..J 
2. 
Frigidior. 12 
Basilica Medica 
j.Varsvna 
Stator, 
Tertio Siccior: ira Sicciffimuseft Pilus ,&magis ilccaeft iub 
flantia Pili, quam Oilis; fic Offis, magis quam Cartilaginis: fic Car- 
tilaginis magis quam xovbtoavi$e<r/j,S ; iic %ov$i>oavi$t<TfjtS magis 
quam Ligamenti: fic Ligamenti magis quam ternionis: fic Tendonis 
magis quam Membrana::, fic Membrana: magis quam Arteria: fic 
Arteris magis quam Nerui duri., 
Tertio Huraidicr j ira Humidiilima eil Pituita, & magis humi- 
daeiliubilantia, Pituita: quam (anguinis; fic (anguinis magis quam 
Adipis: fic Adipis magis quam Medulla; Odium; fic Medulla; Oi- 
fium magis quam Cerebri; fic Cerebri magis quam Medulia; Spinas: 
iic Medullae Spinae magis quam Pulmonis: fic Pulmonis magis quam 
Carnis fimplicis: fic Carnis fimplicis magis quam Hepatis.-.fic Hepa- 
tis magis quam Rcnum:.fic Renum magis quam Cordis... 
A mdicantur i. Pulmo Calidior & Siccior He- 
pate, ob compofitionem, bilioium nutrimentum & Cordis vicini- 
tatem. 2. Cor Frigidius came fimplici, (ifiibilantia confideretur: 
Imo & Cor calidiffimum, fi ioli tadui creditur, quia in finiilro finu 
maximus ientitur Calor., 
Quadam etiam obtinent mediam naturam inter Calorem & 
Frigus; vt, Adeps,Pinguedo, & Cutis: inter Humiditatem & ficcita- 
tem: vt, Nerui moliesienibrij & Cutis.. 
Totius animantis Temperamentum ex fimilium compofitio*· 
ne,imitatione quadam exprimiturrlnfunt enim animantibus cor- 
poris partes Calidae ;vt Cor,Hepar,ianguis &c. vel Frigidae vt 
Os,Neruus,Pituita&c. Ab his fingulis communiter in omne corpus 
erumpunt i. Humores. 2. Vapores. 3. Spiritus. Qui deinde varijs 
praediti qualitatibus &: temperamentis in vnura confufi , (efe demum 
temperant, & fit vnum quafi totius Temperamentum,non illud qui- 
dem Simplex fed ex multorum concurfione conditum.. 
Eä communione eue&i tum Vapores tum Spiritus in corporis 
extima, in ipiäm Cutem confluunt, eam que fic afficiunt, vthac mo- 
deratione praedita, eo prorius fit Temperamento, quo &vniuer(um 
corpus,fiquidemab extriniecis nulla pafla fit mutationem: quo fit 
vt folius Cutis conta&u,.liceat de vniuerfi corporis Temperamen- 
to pronunciare. 
eil id vitae curriculum* quo peripicue conilitutio. corporis, 
5erie immutatur: eil autem fejduplex,. 
if.Parsvna 
Bumiim. 
FartesCali- 
Sons ex me 
te Fernelift. 
Partes Me- 
diam FI ai a- 
vam conti~ 
nentes. 
%eperamen 
tum totius, 
A Partibus 
Humores, 
Vapores ac 
Spiritus. 
T epernmem 
ή per JEta- 
mmmAtm IlB ER PrIMV S. 
Ptiroa iiitas Puerilis, ί'λ»κ/Λ τιντών, quas a primo ortu al a'rr- 
rram i4.protrahitur:& conila t differentia quadruplici:funt enim ir- 
Recens nati viofäx vnyJix. 2.qui dentes edunt. Medij inter den- 
tientes, & pubertati proximos, 4. qui iam ad pubertatem accedunt. 
Haec iEcas Calida & Humida eil, quia non procul abeft a primis 
generationis principi)s, iangume & femine , rebus Calidis & Hu- 
midis. 
Secunda Jitas pubertas %βη vocatur , quod pueri in ea pube- 
fcere incipiant,incipit anno iq.vique ad iS. 
Tertia dEras ’αμίζβίκίων, incipit anno 18. vf- 
que ad 2;. hi quoque vocantur έφηβοι &i ab Hippocrate quod 
vocem mutent, & incipiant Ha: duae dE rate slunt medij, 
adeoque optimi Temperamenti. m ' 
QuartadErasluuenum, γβ.ικ!χ νεανίσκων 8c άκμαζαντω/, incipit 
anno 25.de definit anno 35. aut etiam 40. Huius propria eil i.Venu- 
ftas. 2.agilitas. 3. Ferocia. Calida liquidem eil, parccque Humida, 
comparatione, tamen praecedentium Statum , Calida oc Sicca di- 
citur. 
Quinta vEtas conftans &Aiedia (videlicet inter crefcenres &c 
decrefcentes, ) quae ηςηκνία dicitur 3 huiuique yEcatis vocantur 
χχηςκκόηςhjh μεστλικες. Incipit anno 3 definit fere 45}.HaecyE- 
tas Frigida & Sicca eil,Erigidatamenminus. 
Sex tactas, quae incipit anno 5 o.& durat ad finem vitae: ea ad- 
huc apud Galenum eil triplex: Prima eorum qui ciuilia poliunt obi- 
re: hi vocantur hoc eft viridi ienedla praditi. Secanda, 
qui non poliunt obire. Tertia πψτηλοι, filicernia: haec Artas prima 
eil Frigida Sicca: poftrema Frigidiffimadc Sicciffima.. 
A Caula eftedlumdenominationem accipere aequum eft; Hinc 
dicitur recle Homo alius Sanguineus , cui eil plurimum Sanguinis, 
vere etiam Homo alius,Pituitofus cui ineil plurimum Pitu$a, & re- 
dteHomo aliusBilioius,cui ineil plurimum Bilis, Fiauaeftc &re£te 
Homo alius MelanchoIicus,cuiineft plurimum Bilis Atrae:func enim 
haec Humorum dominantium nomina. 
Non redle dicitur Temper- mentum ianguineum, Tempera- 
mentum Pituitofum,Temperamentum Bilioiiim,Temperamentum 
Melancholicum 3 quare, quia Temperamentum ex Elementorum 
/Era* i .. 
/Et as 2*- 
/EtAi 
• /Et as 4' 
> 
/Etaij. 
6. Mt as tu— 
pkx. 
Teperamtn 
tum nullum 
efi Jungui- 
neumyPitui 
tofum, Bili- 
ofam,Mela. 
■ cholua: F'en 
i mlins. Basilica Medica 
conueniente miiluraprouenit, non ab humoribus,qui non ilint Par- 
tes corporis,fed corpore cantum concinentur. 
HincobiemarelicetjHumomm redundantias confinibus Tem 
peramentis non temper refpondere: videmus enim Homines candi- 
Ta6Fus mdicio Frigidos, qui quotidie multam Bilis co- 
piam reijciunt; videmus & Homines hircos, lubnigros, graciles, 
Tadus iudicio Calidos qui nihil vel certe minimum Bilis congeF· 
ierunt. 
Temperamentum dicitur etiam dupliciter : Primario, ab his 
quibus mixtio competit, videlicet Elementis, aliud Calidum , Frigi- 
dum, Humidum, Siccum. 
Secundario ab Humoribus congenerantibus aliud Bllioium, 
(anguineum, Pituitoium, melancholicum. Dicitur autem Humor 
congenerans, nonquiell in (anguine. 
Quidam Homines fune Bilioli; Primo, tyCd, hoc eil natura, 
hique fune tales i. ygyvi id eil Temperamento, vt qui Hepate Fünf 
Calidiilimo,Hepar enim praecalidum Bilem gignit copioilffimam. 2« 
'i%i id eil habitu. 
Secundo homines funt BilioiI hoc eil afeititio Temperamen- 
to, vt qui labore,vigilifs,ira,corpus conficiunt.quivefcunturacnbus, 
ialfis, piperatis &c. 
Cerebri Temperamentum duplex eil; vel Temperatum vel In - 
temperatum; Temperatum 4. notis deprehenditur. 1. Excrementa, 
videlicet Oculorum, Narium , Aurium,illaque Funt naturalia. 2. Pili 
vtlubmifi in Infantia ,Flaui in Adolefcentia, Nigrefcentes iniuuen- 
tute,Medij interLeues& Criipos. 3. Caluitium vixiequitur.4.Ca- 
put quod vel mediocre eil magnitudine aut Figura, vel ab externo 
qualitatum incurfu non facile laeditur. 
Intemperatum Cerebri Temperamentum, eil vel (Impliciter 
Calidutft vel .(Impliciter Frigidum: Calidi ha; ilmt nota» 1. Opinio- 
num conilantia. 2. Celeritas, vel Ingenij, vel fenfuum, ac motuum, 
3.Somnus ifque velbreuis,leuis vel parum altus. 4. Oculorum vena; 
manifeibe. 5.Caput totum vel calidius vel rubricundius.6.Excremen- 
ta per Aures, Oculos, Nares, palarum & pauca, eaq; vel cotila vel In- 
coda: coda cum moderate cibis indulgent; Incoda & plura cum 
Uberius fe inuitarunt vfu rerum calidarum & humidarum. 7. Pili 
Teperamen 
tu aliquod 
dtei pcteil 
Bihosu &c. 
Heurnius. I. 
2.cm 
Moniines 
quomodo 
fint Βιίιοβ. 
Andre Miau 
ventiushb.6 
qu<tft.Z4· 
Teperamen 
tuCeubri. 
Tempera 
tum Cere- 
bruquatru- 
pHeiter con 
ßderatur. 
Intempera 
tum Cere- 
bri Tempe- 
ramentum 
duplex. ab infantia ftatim nigri νςΐ flaui, nigri ii cerebrum valde caleat, 
Flau: ii cerebrum nonvfque adeo caleat 8. luuatur Frigidis Inter- 
nis & externis· 9. Laeditur Calidis vt odore aromatum , & acre 
calido. 
Temperamenti Cerebri Intemperati /impliciter Frigidi hae funt 
notae 1. Opinionuminconftända 2. Tarditas fenfiium,motuum atq, 
intelleChis.j.Somni Longi vel profundi. 4. Caput nec feruens tactu, 
nec colore rubeus led paiieus. 
Temperatus Homo primo, cognciciturex fubftantiaidque tri- 
bus modis. 
Primus eft partium: earumque Similarium vel Diilimilarium;· 
iimilarium , quae indicantur TaCtu & Vilu; TaCtu : ita funt Ho- 
minis temperati partes fimilares nec nec Frigidae, nec Hu- 
midae nec Siccae, iedmediocritate quadam tangentismanum demul- 
tent. Viiii,quod aemoenoquodam colore eoque viuido perfufus erit, 
non glaber nec hirtus. 
Partium Diilimilarium quae fe rede habebunt in Numero in 
magnitudine, litu ac Figura. 
Secundus modus eft Pilorum qui lint in infantia fiaui,in iuucn- 
tute nigricantes,Crirpi mediocriter. 
Tertius modus coniiftit inhabitu Corporis, qui fit neque gra- 
cilis neque crailus. 
Secundo cognoicimr Temperatus Homo ex comitantibus, vi- 
delicet Actionibus & Facultatibus rijfque 1. Naturalibus 2. vel Ani- 
malibus j.vel vitalibus: 1. Naturalibus, ita Temperatus Homo mo- 
derate edit ac bibit, ita coquit bene afiumpta, & demum excrementa 
feliciter excludit. 
2. Animalibus; ita antecellit caeteros artuum motu,&fenfi- 
bus ; itanoneftiomnolentus velperuigil; ita eft prudens, humanus 
atque candidus. 
3. Vitalibus, ita non eft temere audax; ita non eft ignaue timi- 
dus; ita non eft cun6tator,ita non eft praeceps. 
Temperamentum Sexus proprium eft,& confiftitin duobus 
inn Caloris copia, in Caloris Inopia tefte Galeno 2. de Semine non 
aiiaratione foeminam generari dicit, nifi ob caloris copiam & Ino- 
piam; Copia enim Caloris eft, qua; membra genitalia in maribus fo- 
jfc I B E R P R I M V S. 
Frigidi ln- 
temperati 
+. sut notae, 
i.Homo Te- 
petam ex 
fubfiantia 
tnb. dignof 
citur modis, 
1. Modus eil 
partium fi- 
milartum 
vel difiimi- 
lamm. 
2. Modus ο 
f.MoiuSr 
2. Homo 
Temperat0 
notus ex 3. 
i.Naturali- 
bu$. 
z.Arimalib, 
3. Vitalibus*. 
Teperamen 
tum fixus.] Basilica Medica 
lis extrudit: Inde naturali conftitutione, mares femper calidiores, 
ficcioreTquefcEminisiunt, quod pilorum multitudo, excremento- 
rum natura, a&ionum robur & celeritas, aliaque plura manifefte ar- 
guunt. Sanguinismenftrui in foeminis redundantia, a Caloris copia 
non fit,yt quidam voluerunt, fed potius a debilitate Caloris,non per- 
fede concoquentis alimentumque fuum digsrentis: Haec de tem- 
peramentis. 
C a p y t IV. 
De Humoribus. 
Humor Uno 
wen duplici 
ter confide- 
ratur:Phj~ 
fice & me- 
dice. 
Medicegene 
taliter & 
jpecialiter. 
Humores 
quadrupli- 
ces. 
HVmoris nomen dupliciter conilderatur,Phyilcc, ac Medice: 
Phyilcc prout Humor eft Qualitas prima,aliena fuperficie non 
fua terminata,cuius dominatu liquida & mollia cedunt tangenti. 
Medice prout Humoris nomen pro ilibllantianon pro qualita- 
te accipitur: & ita iterum dupliciter conilderatur, Generaliter &:fpe- 
cialiter: Generaliter, quando Medici omne liquidum & fluxile cor- 
pus appellant Humidum: & hoc modo recenfentur Humores i. Se- 
men i.Ghylus 3«Tres Humores oculorum videlicet CryftalIinus,Yi- 
treus, Aqueus,4. Adeps,quia fluidam habet coniiftentiam. 
Specialiter, quando Humor eil liquidum corpus ex alimento 
genitum,ita 4. Humores in venis contenti,& ianguinis maflam con- 
ftituentes proprie Humores vocantur, non quod omnes vim habe- 
ant humetftandgfed quod fluxilem habeant fubftantiam; ita namque 
Bilis eft Humor propter coniiftentiam liquidam 8c fluxilem, ita Suc- 
cus Melancholicus eft ficcus propter vim iiccandi. 
HiHumores 4.Elementorum ilint filij primogeniti: vt Bilis 
Temperamento Calida Sicca refpondens Igni: Pituita, Tempera- 
mento FrigidaHumida, refpondens Aquse: Succus Melancholicus, 
Temperamento Frigidus Siccus, refpondens Terrx :Sanguis, Tem- 
peramento Calidus Humidus refpondens Aeri. 
Humores etiam funt Partes corporis, il Partis nomen acci- 
pitur generaliter, pro eo, quodcunque corpus conilituit , aut in 
quod refolui poteft. Non funt Partes corporis , ii Partis no- 
Humores 4· 
refiodent 4 
Elementis. 
Humores 
qiuterffint 
fanes cor- Liber Primvs*' 
men accipitur fpedaliter, pro eo quod certam habet circumfcriptio- 
nem. / 
Eft afctem Humor vel Naturalis, vel contra naturam: Natura- 
lis Humoreft vel Alimentarius, velHxcrementitius; Alimentarius, 
eft Primus & Secandus, Primus vt fanguis, in quo continentur Pi- 
tuita, Bilis,Melancholicus Succus: Secundus, vt Ros & Gluten. 
Excrementicius,& hic eft Excrementum,vel quantitate fola, vt 
Semen & Menftruum,vel Qualitate,& iic rurius vel eft Vcilis, vt Fel, 
Limus & Serum: vel inutilis,vt vrina,fudor,& ftercus. 
Humor contra Naturam fit c Naturali, quando videlicet deficit 
ab ijs,quadn Naturali Humore requiruntur vt funt iufta Subftantia, 
quo refertur Confiftentia; iufta Quantitas, quo refertur Proportio * 
iufta Qualitas,quo refertur Color & Sapor· ; ' 
Eft porro Naturalis Sanguis fecundum Subftantiam Medio- 
cris, fecundum Quantitate m plurimus \ Secundum Qualitates pri- 
maSjCalidus & Humidus; fecundum Qualitates Secundas Ruber & 
dulcis. 
Naturalis Pituita,fecundum Subftantiam mediocris fere vt (an- 
guis \ Quantitatem,poft Sanguinem plurima; Qualitates vt primas 
Frigida & Humi da; Qualitates Secundas alba &c infipida. 
Naturalis Bilis fecundum Subftantiam tenuis , Quantitäten 
minima,Qualitates Primas, Calida & Sicca, Qualitates fecundas Fla 
ua& amara. 
Naturalis Melancholia Secundum Subftantiam crafla, fecun- 
dum Quantitatem minor quam Pituita, maior quam Bilis; Qualita- 
tes primas Frigida & Sicca,Qualitates fecundas nigra & acida. 
Ab hac Subftantia, Quantitate & Qualitate fi Humores rece 
dunt, fiunt non naturales,&nafeitur inde morborum fere omnium 
Parens,Cacochymia. 
Qoeftio eft,quinam Humores venis contineantur,quine nutri- 
ant, an 4.Humores fimul an vero Sanguis folus.? Audiamus Medjjpos 
&Peripateticos. 
Medicis prior lententia placet: dicunt enim 4. Humores fimul 
fa&os per venas ad fingularum partium nutritionem diftribui: ex 
omnibus Temperatis & iufta proportione commiftis,conftare San- 
guinis maftam,eaque non aliter contineri,quam Elementa in Mixta 
Pro his faciunt hacc fequentia. 
17 
poris &qua 
tenus non 
fint. 
Humor na- 
turalis Ad- 
mentarius 
vel Excre- 
mentitius. 
Humor 
contra Na- 
, turam. 
■ Sanguis fe- 
■ cundum 
fuhftantuL 
Pituita fe- 
cundum 
fubftantia 
Quantita- 
■ tem &c. 
Melancho- 
lia fecundti 
fubftantiä, 
Quantita- 
tem Quali- 
tatem &c. 
Quaftio nü 
humores 
quatuor ß- 
mul nutri- 
ant ? an ve- 
ro folus 
fanguis. B a s i e i g m Medi g m 
i. 
Sententia. < 
i, 
i 
3·' 
] 
I 
4< 
Sententia. 
Feripateti- 
corum,. 
luadßipu- 
lantur Pe- 
ripateticis. 
Cerebrum 
nutritur 
[anguine 
pitmtofo 
non pitui- 
ta.: 
L Datis medicamentis,quae trahant vel Pituitam, vel Bilem ali- 
quam, vnusquifque Humorumhorum de Venis feccrnitur. 
2. Ab Humore quolibet proprium 3c naturale excrementum 
videmus excerni. 
3. Permagna eil Humorum in mada (anguinis neceilltas : Bilis 
Exempli gratiaiacit,vt (anguis alioquin inhpidus, Bde veiut faie corr- 
ditus,a langulis Partibus auidius appetatur. 
4. Temperatus Sanguis (i eil,ex variorum Humorum mi (lio ne 
conftare debuit j hactenus Medici. 
Peripatetici he, docent : Sanguinem folum Venis contentum 
nutrire, caeteros Humores, Sanguinis duntaxat efte Excrementa. 
Hisfauere videtur Eernelius -.contendit enim venis folum iangui- 
nem contineri, Partes habeat diilimiles; cum confter 
portione tenui &c calida,quas dicitur Sanguis Bdioius non Bilis: cum 
condet portione Grafta &. Frigida quae dicitur Sanguis Melancholi- 
cus non Humor Melancholicus, fi Aquea& Cruda,quae dicitur Pi- 
tuitofus non vero Pituita: Si vero maxima Temperata dulci medio- 
cris confidentiae, quae dicitur Sanguis (impliciter & (lue adiundo. 
Pro Peripateticis facit: Quia r. Nutritur Cerebrum Sanguine 
Pituitofo non Pituita, & nutritur Pulmo Sanguine Btiiofo non Bile. 
i; Dacum (anis Catharticum, corpus liquefacit, quia Venis 
eiuimodi Humor non ineft,quem trahat Medicamentum. 
3. Sanguis ii Venis excidit,concrefcit Humor nunquam. 
4. India Vena, Sanguis exceptus non 4. Humores refert, ied 
Sanguinis vnius Partes Diilimiles: nam portio craila& nigra in fnn- 
do,non eil Humor,fedSanguis Melancholicus: iic portio leuis, te- 
auis,Spumansinfaperficie,noneftHumor,ied (anguis Biliofus &c» 
5. Dato Medicamento,hic Humor peccans euacuemr, ille Hu- 
mor rnorbificus eil,quippe per Morbum generatus ; Exempli gratia 
Bilis ii excernatur. Sanguis Bilioiusper morbuinBileconuerfus eft. - 
vero. in Venis hac portione iic continentur ; ineft 
enim f.Pars plurima Sanguinis, quia plu rimae fu nt Partes carnolae, 
quaevt ex illo genitae funrjic eodem nutriantur. 
2; Ineiletiam minor Pars Pituitae, quam Sanguinis , maior 
quam Melancholice aut Bilis, quia Pituita eft ex dimidio codus San- 
guis,&inedianutrit,fecileque propter Qualitatis Symbolum in San- 
guinem mutatur. / 
Humores in 
Venis tr i- 
!plicite?i 3L IBER P R I Μ V S» 
5· Ineft enim edam Pars maior Melancholici Humoris, quam 
Bilisiuxta Auicennasopinionem,quiaprimo infundo vafis Humore 
aliquo repleti plus fascis lubfidet,quam eminet Flöris. 
Secundo, olla funt plura ducentis, quas vt funt crafta tk frigida, 
ftc congenere Humore nutriuntur. 
Tertio, pauciilimas Partes Bile nutriuntur. 
- Quarto,Expurgando iimo,Humoris melancholici Excremen- 
to,maius conceptaculum deftinauit Natura,Lienem videlicet, q Bili. 
Quinto vt Dulcia funt amica Natura,fic amara inimica: Pauco 
autem feile maxima quantitas Sanguinis aut ladfis amareicit &c. 
Temperamentum Humorum dependet e Qualitatibus Primis 
& Secundis: Primis; ira Sanguis Temperamento eft Calidus, Hu- 
nudus , refpondens Veri; Bilis temperft:*?,:ri>- eft calida , Cicca. 
refpondens vEftati: Humor Melancholicus, Temperamento eft 
Frigidus*Siccus refpondens Autumno: Pituita Temperamento eft 
Frigida,Humida,relpoudens Hyemi. 
Qualitatibus Secundis: ita Sanguis eft dulcis: Bilis eft amara: 
Humor Melancholicus eft acerbus; Picuita eft infipida. 
Dicitur tamen interdum a Galeno alijsque,Sanguis vel i. Calidif 
fimus, quia aut eft Humorum Calidiflimus; Bilis enim eft Humor 
Siccus; aut Calidiiiimus non proprio, ied Cordis influente Calore 
talis eft: iique non omnis,ied Arteriofus. 
i. Dicitur Calidus Sanguis,Formaliter & cn^ye-ia* 
3. Dicitur Frigidus,MateriaIiter ime ratione iubrtanriae, quem- 
admodum Vinum etiam dicitur aqueum. 
4. Calidus Humidus ; Sanguis iicaccipitur, aut prout eft con-4 
geries. 4. Humorum,kaeft Temperatus: nam ex Humorum con- 
curfu iit concentu s,non aliter,quam ex Elementorum mixtione. 
5. Temperatus ita Sanguis accipitur, aut prout eft immixtus ita 
eft Calidus,Humidus. 
Hinciuxta tetates primo dominatur Sanguis immiftiis in Pueri- 
tia, mixtus feu Temperatus in Adolefcentia·: Secundo Bilis, in astate 
Florente; Tertio Melancholicus Humor in inclinante : Quar- 
to in Senedure. tamen Senes Sicci & Humidi: Sicci, vide- 
licet lartibus Solidis,feuiuxca .Temperamentum Partium: Humidi 
corpore reliquo.; vel dicuntur Sicci priuatiue, Humidipoiitiue;&: 
quidem 1. Humore aqueo non aereo. 2. Excremendtio non naturali. 
Pars Maior 
Melancho- 
lici Humo- 
ris in Hu- 
mano cor- 
pore quam 
[anguinis. 
) 
Humorum 
Tempera- 
mentum. 
A Ouahta- 
ttb. pwnif, 
Humorum 
Tempera- 
mentum 
a Qu alit a< 
tibus/ecun- 
dif. 
Dißidentid 
variorum 
authorum 
in Voce [an- 
guinis. 
Qua rdtk- 
nefenes di- 
canturSicci 
& humidh 20 
Basilicae M e d i c λ 
Humors 
omnes an 
eodem fiant 
Calores 
Qmm Hu- 
mor vel a 
Calore re. 
tniffo, In - 
tcnfovel 
Moderato. 
Humorum 
differentia 
4: Materia. 
Quarftio eft,Humorum differentia vnde fiat ? anne ab Efficien- 
te an vero ä Materia> Ab efficiente argumentatur Galenus,Quilibet 
enim Humor, iuxtaipium a peculiari calore efficitur: nempe ä Ca- 
lore remi(Io,Intenfo vel moderato; a Calore Remiffo fiunt Humo- 
res Frigidhvt Pituita & Melancholia; a Calore Intenfo fit Bilis: a Ca- 
lore moderato, fit Sanguis: Huc facit, quia fi Exempli gratia mei Bi- 
lem produceret, & non Calor,in naturis omnibus ajque bilefceret: 
atqui in Calidis tantum, non in Frigidis bdefeie, ergo ab Efficiente 
potius,quam α Materia pendet Humorum differentia. 
Humorum.differentia a Materia. Fmnt enim omnes Humores 
naturales vno eodemque Calore Hepatis, eoque Temperaro: pro eo 
facit Primo: Quia Calor natiuus o m n i u m. ad io n um naturalium opi- 
fex,,aut analogus: at videmus eodem Solis 
Cidoxeceramiicpuaridutum indurari j linteum dealbari, cutem deni- 
grari,pro varia patientis aptitudine. Cum ergo Corpus chyli fit hete- 
rogenes: & conflet parte alia Ignea, Aeria, Aquea,Tcrreftri, quid ve- 
tat mutari fimul & eadem opera Partem Igneam in Bilem, Aeriam in 
Sanguinem, Aqueam in Pituitam,Terreftrem in Melancholiam. 
Secundo,eidem Calori alioquin vegeto & robufto fi obijeiatur 
lignum craffum& viride iudicatur impotens propter refiftentiam; fi 
obijeiatur lignuaridu,aut palea, autrale quid iudicabitur intendis & 
vehemens: Atqui efl Chyli portio alia Aquea& Terreffrisinftar ligni 
Viridis refradaria, Alia ignea&fulphureainftar ligni aridi, inflam- 
mabilis.. 
Poffunt tamen conciliari hae opiniones : Quia Calor Hepatis 
Sanguificuseft j Ctfi per fe fit Temperatus, poteft tamen confiderari 
aut rationeagentis aut patientis: Ratione patientis, cui varie fefe ac- 
commodat, poteft dici mtenlus aut remiflus,modoque diffimili affe- 
dus,cauiäe diifimilis habebit rationem. 
Cur autem dicunt quidam, ante Sanguinem generari Pituitam 
in ftomacho i. Pituita in ventriculo fadaeft excrementitia,na- 
turalis vero fit in Hepate ? 2. Qiyod eft vni Excrementum, alteri eft 
Alimentum ? Excrementitia ventriculo Pituita Hepati eft alimenta- 
ria. 3, Pituitae nomine intelligitur Chyli pars magis aquea & cru- 
dior , cuius dulcis portio ab Hepateconue'rtirurih iänguinem,cru- 
dior & craffior in Venasdiftribuitur, ibique pauhtim coda fit fan- 
gUlSi- »: ------ 
Conciliatio 
harum opi- 
nionum. : 
I 
fituitaan- 
te Sangui- 
neminflo 
tnathcquoi 
modogene- 
raredtca- 
tur.. LiEER PftIMVS». 
Quomodo vero folus Sanguis nutrire dicitur,‘cum Primo, par- 
tiam alia: fint Sanguinea:, alia: Spermatica:: omnes vero Partes Hu- 
more homogeneo nutriantur/'anne qua/dam nutriuntur vel Media 
te,vt Solida:& Spermatica:, eft enim Seminalis liquor.nihil aliud 
quam coitione dealbatus Sanguis: Vel immediate, vt Carnofe.. 
Secundo,cum Chylus ä Galeno ventriculi appelletur nutrimen- 
tum,anne illic abudrur nomine nntririonis ? Satiat enim Chylus ani- 
malem appetitum lua Qualitate videlicet dulcedine , non aurem na- 
turalem tua Subilantia: V entriculus enim infantis, dum vtero gefta- 
tur, nutritur &raccrefcic non Chylo, quia tum nulla iit Chylolisied 
Sanguine Materno, quem per vm bilici Venas lecur trahit: nutritur 
igitur ventriculus vere Sanguine,improprie Chyle. 
Tertio, cum adhuc ali j fint 4. Humoi&ftdimentarij,qui Secun- 
di vocantur; Humor enim alms,cum 1. adhuc per Vena: tunicam e£- 
fufus eil, vocatur Inii tus 2. Cum e Vena reludat & inilar roris effluit 
vocatur Ros. 3. Cum excidit c Venis & ad Partem appulit, agglutiaa- 
turque,vocatur Gluten. 4. Cum Naturam iuam cambit, noilntque 
permutat,vocatur Cambium. 
Anne Sanguis , priufquama&u nutriat, &in noilram Subilan- 
tiam permutetur,varie altemur,quandoquidem Natura no fert fubi- 
tasmutationes.Motus omnis ä contrario in contrarium non fit nifi 
per medium: atqui n5 viuens,vc alhnentu a viuentelongiffirne diilat: 
Hinc pro diuerfitace alterationum,quatuor illis nominibus,videlicet 
infiti Roris,Giutinis,Cambij, appellatur. 
Humores Excrementitij.. 
EXcremenridj iequuntur Humores,& quidem ij, qui quantitate 
folum excrementa dicuntur; vtiunt Semen & Menilmum.. 
Semen: huius materiameileputat Hippocraces,vltimi alimen- 
ti, nempe glutinis redundantiam,eam vndiq; e corpore in Teiles de- 
riuari; ideo quia 1. Nati plerunque.fimiles Parentibus naicuntur. 
2. Claudi,Claudos,Nephritici, Nephriticos &c. plerunq; generant.. 
3. Tempore concubitus toto corpore voluptas percipitur. 
Galenus Seminis materiam putat eilepinguiorem &punorem 
Sanguinis]portionem, q tradunt Teiles Primario in fui 
Secundario ad prolem. Huc facit Quia i.Spermatica vaia iunt iinuoia: 
ob que enim finem talia iunt,niii vt longiore mora diligentius femen 
elaboretur. > ‘ 
I. 
Sanguis 
quomodo 
■John nutri- 
re duatan 
i. 
I' 
• 5- 
Motus d 
contrario> 
in contra-· 
rium non 
fit. 
De Semine * 
Humore 
Excremen- 
titio. 
Seminis Mat 
teriafecun- 
duHippocr.. 
Galenus de·. 
Materia 
Seminis.. 2. QupdFilij Parentibus fimiles nafcuncur non videtur adfcri- 
bendum (ed Formae potius: concurrunt enim vectore Spi- 
ritu a praicipuis Partibus in Teftes tres facultates: videlicet Naturalis 
ab Hepate, per Venas Spermaticas, poilea Vitalis a Corde per Arte- 
rias j demum Animalis a Cerebro per Nemum, quem a Cerebro ad 
Teiles deferri Vcialius obieruauk Ex illo triplieiSpiritu fitRe &.Sub- 
ftantiavnus, Facultatibus triplex quia piuiniore officio Procreator 
nominatur: Hic omnibus facultatibus,quae corpus noilrum regunt 
informatus,quid mirum ii fimile procreet. 
3. Aliquando Venere immodica Sanguis ruber effluit in Ve- 
nis Spermaticisprxparatus. 
4. Dextra Spermatica a Vena Caua cxorimr; quare ? vt videli- 
cet de fonte hauriat. 
Teftes igitur banguinem in Vafis Spermaticis prteparatum in 
Semen prolificum conuertunt, vel Facultate Semininca, hocque fit 
τηφυκότως & non minus illis naturale-efi;, quam Igni calefacere; Vel 
conuertunt Miniilerio infici Caloris & Spiritus quemadmodum 
etiam Ventriculus conuemc Alimentum in Chylum, Hepar con- 
uertit Chylum in Sanguinem, Mamma: vero Sangumem in Lac. 
Poteil tamen dici,lernen defluere a Toco3 verum non mole ied 
•viribus non Materialiter ied Formaliter. Teiles Muliebres vceri la- 
teribus vtrinque finguli accumbunt, Sc differunt a Virilibus 1. Figura 
quia non ita rotundi,&anceriuspofferiusq·, ÄcpreHi (unt. 2.Situ,quia 
Lumborum mulculis iniident, nec extra abdominis Cauicatem pro- 
minent penduli. 3. Magnitudine , quiaminores. 4. Subilancia,quia 
• molliores,multis veiiculis libi mutuo adnatisinilar fere varieofi cor- 
poris referti. 5. Temperamento,quia frigidiores. 6. Stmritura (eu. 
Compoficione, quia vincam habent tunicam,non q.vt viriiesihabent 
etiam mollia Epididymida. 
Menllruum eil alimenti vltimi Partium Camoiamm Excre- 
mentum,quod certis temporibus & flatis periodis, moderata Quan- 
titate per Vterum expurgatur ad animalis generatione &: Nutricatu. 
Htec Definitio exprimi t Meniltui lex Capita v idelicet i.Materi- 
am,qute eir reiiduura alimenti vltimi,Sanguis quippe.fuperfluus, qui 
iiiMuliere redundac, vel ob debiliorem eiuscalorcm , qui reliquias 
difeutere nequit, vel ob Carnium mollitiem & laxitatem, vel ob vi6t9 
rationem,quudeledantiu'Humidioribusalimentis öc tepidis aqua- 
Basilica Medi-ci 
Spiritus 
a fartibus 
3. in Teßes 
deriuat fa 
mltates. 
defles quo- 
.modofan- 
guinern in 
fernen con- 
Mrtant. 
teßes Viri- 
les differut 
a Mulierib. 
Andreres 
Laurentius 
dibj.cap.io. 
DeMeßruo. 
Oefinitio. 
Sexgene- 
r.aha indi- , 
cat hac De- 
finitiv. 
X. Materia. Liber P r i m v s*> 
nam Balneis,Ihtegras etiam nodis fomnumin multam lucem protra- 
hunt,tum degunt etiam vitam inertem. 
2. Cauiam efficientem, quae dii Natura iuiconferuatrix, quara 
Venae his alimenti reliquiis oppletae,& Sanguinis fua copia grauantis 
pondere.onuftai,ad excretionem ftimulant. 
3. Tempus: quod eil Vniueriale vel Particulare.Vniueriale ple- 
runq; incipit ieptenario iccundo hoceftanno 14. Quia ante hoc tem- 
pus i.Yaiaiuntanguiliora. i.Caior humoris Cepia pene obrutus reli- 
quias pellere nequit.3.Maxima Sanguinis portio in incrementum ab- 
iumitur.Hoc'Tepore,Natiui Caloris prarexhljtDominadjvndepro- 
uenir,ViammAmphficatio,HumoriatenuitasjExpulrricis Facultatis, 
robur; Mares incipiunt jyy αφροΑ\ίυς\ item puellis turgent 
mammae,;Corpus libidine d cillar genitalk ecyaa lanugine iniper- 
guntur. Definit vero Tempus Vniuerlaie ieptenario ieptimo»hoc eft 
anno 49. vel 50. Quiaprimo Calor debilior,non amplius laudabilis 
Sanguinis reliquias generat,nec eas fiTuperfint, expellere potens eft. 
Secundo CelTante cocipiendi Facultate cellat ena nutricdi neceilitas. 
T empus Particulare hoc fit in menieicmel vel in plenilunio,vel 
dccrefcenteLuna,&durat Viraginibus per triduum. Moderatis per 
quatriduum, Mollibus &otiofis per ieptimanam. 
4. Quantitatem: inecdefinid non poteft,quia pfluit nunc Sanguis 
pardus jp varietate coloris,inde Temperamenti vel Calendula: men- 
ftruo abundant, vel Nigeilq finit ficciores &magis aftridierjpfluitSan- 
guis nunc largius, jp varietate yEtatis,Habitus &c Tempeftatum anni. 
5. Vias: hae funt expurgatio ni dicatas, vt Venae Vteri, quae excur- 
runt ab Hypogaflrico & Spermatico Ramo adVreri fundum & Cer- 
uicem: Vel V teru s ipfe. 
6. Vium: hic duplex eft 1. Generatio Parenchymatum & Carni 
um. 2. Puelli nutricatus ,dique vel intra Vterum, quando conceptus 
puellus nutritur ianguine menftruo,vel extra Vteruna,quando natus 
infans alitur ianguine in mammis in lac conuerio. 
Excrementa Qualitate alia funt Vtilia, alia Inutilia: Vtilia vt iunt 
Excrementa Chymo eos tria: Fel,Liraus,Sernm: his4'ecipiendis Na- 
tura tna’inftrumcnta fabricauit: ad receptionem 1. Fellis, veliculara, 
quas attrahit amariorem Bilis naturalis portionem. 
2. Limi, Lienem, qui cum Sanguine Melancholico quem pro 
alimento trahit, permiftum limum exugit: hic limus aliquibus per 
fuemorrhoidas expurgatur,. 
2. Catifam ’ 
efficiente. 
3. Tempus 
Vniuerßtle 
vel Parti* 
culare. 
4. Quant fe- 
tarem. 
Vias: 
6 Vfum du- 
plicem. 
Excremen- 
ta C hvmo- 
y 
/eos & C9- 
äionü. 
Excrement 
ta vtilias? ■ Sasiuci Medica 
$.Seri,Renes, qui cum Sanguine Serum emulgent per Venas, 
quae inde Emulgentes appellan rur. Trahic autem Veficula, Fel line 
Sanguine, habet enim Venas Cynicas, a quibus Alimentarium San- 
guinem haurit, Lien vna cum Limo, & Renes vna cum Sero trahunt 
Sanguinem,quem iecernunt & iibi ailimilant. 
Dicuntur autem Vtdia,quia Vfus Tuos adhuc habent; i. Fe!,Ve- 
iicula (ua aliquandiu cum Voluptate contentum, vbi quantitate & 
mora longiore incipit eile moleftum, permeatam Calidoc um able- 
gatur in ϊχφικην vel vt fit Ciyfter naturalis adftimulandum excretri- 
cem, vel vt ipticum inrdrims infardum eludt. vel vt ting at alui pro- 
luuiem,qui alioquin albaredderetur. 
2. Limi melior portio in ventriculum ablegatur, partim vt ven- 
triculi augeat appetentiam : eft enim Melancholia acida,acidis autem 
fames excitatur: &c fedt vt Ventriculus in le contradus cibos ardius 
compledatur,& melius coquat; vel vtadiuuet Concodionem. 
3. Serum * priuiquam a Renibus em algeatur, Anadofim facili- 
rat: nam Sanguis alibilis,quiaeft crallus & pinguis, difficilime diftri- 
buitur; propterea (ero diluitur, vt facilius quoquo verium pemadat: 
hincalimenti Vehiculum ab Hippocrate appellatur. 
Inutilia Excrementa fiunt Excrementa Codionis rquae triplex 
eft 1. ΧνλωΛί·,cuius Excrementum eft ftercus, per codionem enim fit 
Chylus ex Alimento in Ventriculo. 2. Α/^*τ»σκ,cuius Excrementum 
eft Vrina per codionem fit Sanguis ex Chylo in Hepate. 3/0μοίωης 
cuius Excrementum eft (udor,per codionem fitGluten,ex Sanguine, 
jn Singulis Partibus. 
Codio autem neceftaria eft,quia alimentum ex naturis diffe- 
rentibus conftat plurimo Sicco & pauco Humido: nutrimur autem 
1. Solo Humido,eoque dulci non amaro,acri aut acido. 2. Non Sicco. 
Quia igitur caloris eft cogere Homogenea, ieparare Heterogenea, 
prouida Natura retinet Humidum dulce, reliquum tam Humidum, 
Siccum ieparat &c foras excludit. 
Generantur autem triahoc modo: i.Stercus; Hepar enim Me- 
(enterio veluti manu Chylum, etiam ex tenuibus inteftims fugit, eo 
enim definunt Venae Melaraicae: quod relinquitur CraiTum, Siccum 
& inutile Excrementum,ftercus nominatur: & inter Humores refer- 
tur, quiafeces Sanorum debent eile Humida: & molles confiftentia 
mellis. 
Rationes 
Vtüiunt 
triplices. 
i. 
i.Ratio. 
3. Ratio. 
Inutilia 
Excremen- 
ta videlicet 
coitionis 
triplicia. 
N eceßitas 
Coitionis. 
Generatio 
Ixcremen- 
to rum. 
/. Stercoris. Liber Prim v s^ 
2. Vrlna, quae eft Tenuis Sc aqueus liquor (anguinis, analo* 
g.: fero lactis concreti: quem Renes attrahunt permiftum (anguini: 
poftmodum Renes retento fanguine, ferum per Vreteras in Veficam 
efFandunt:Inde (i fpedtes Vrinac Materiam, fit limul cum fanguine in 
Hepate, quia cujusq, Humoris iuum cft‘Excrementum:Si fpedles 
eius Formara,accipit illam in RENIBVS,quia illic-fieri incipit 
tio feri a (anguine. 
5. Sudor, fi ieram non refluit in Venam Cavam fuo munere 
perfundbm, necdFeeft reiolvi a Calore & in fudorera converti: eft 
enim vrinae Sdudoris eadem materia:hinc qui parum (udant,multum 
meiunt.&qui parum meiunt,multum ludant. 
Hinc plurimum Hyeme mejimus, parum ludamus, quia am- 
bientis Frigore cutis denlatur, nihilque aut fiiinimum tranfpirat: In 
partibus etiam externis, non eft tam potens Calor, vt (erum in Su- 
dorem conuertat. Hinc plurimum afflare fudamus , parum meii- 
mus: quia externis Calor relaxat cutem, & materiam Sudoris atte- 
nuando diflbluit. 
Pituita vel eft Alimentaria cum (anguine mixta,prout videlicet 
eft quarta pars maftae (anguinis: vel eft Superuacanea quas eft vel na- 
turalis , vel praeter naturam: Naturalis haerens in Capite, ventriculo, 
&Inteftinis, impedit ne inteftina perpetuo Bilis incur fu erodantur: 
Xhraeter naturam quae dicitur ratione confidentiae, mucola, vitrea & 
gypfea, ratione qualitatis, Dulcis, acida öc falia: de his in fequen- 
tibus latius. 
2,Vma 
3. Sudor ii, 
Differentia 
pituita, Ali- 
mentaria 
&fuperua~ 
canea. 
Superuaca- 
nea natura- 
lis vel prtt- 
ter natura. 
C a p y t Vt 
De Vartihm, 
PArs eft corpus toti cohoerens, communique vita coniundum, ad 
illius fundionem viiimque comparatum. 
Pars autem toti cohaeret connexione duplici, vel Mathematica, 
quae quantitatum eft, vel Phyiica , quae eft vnio vitae & ipecifica di- 
citur. 
In qualibet vero Parte tria /pedantur 1. Strudura. 2, Adio. 
3. Vius. 
ί Definitio. 
, Pars alia 
■ Mathemati 
ca alia phy- 
.fica. 
In parte 3, 
Jpekatur,  Basilica Medica; 
Pt Struät:- 
ra ex tripli* 
ci conilat. 
Temperies 
quatruplex. 
Conformar 
tioins.con- 
ßßit: Figu- 
ra. Magni tu 
dine. Situ 
& pulchri- 
tudine. 
Aäio duplex 
Vfusduplex. 
1. Strudura,quam conftituunt, fubilancia, Temperies & Con- 
formatio. Subftantia, cuius ratione Pars dicitur oiIea,membranoia, 
Neruofa, carnofa& Medulloiä. 
Temperies, cuius ratione pars dicitur Calida, Frigida, Humida 
& ficca. Conformatio, quae. in Symmetria & naturali conftitutione 
confiilit, videlicet i.in Figura ad quam referuntur, fuperficies mea- 
tusaccauitates. 2.Magnitudine. 3.Numero 4. Situ, quo refertur 
Partis fedes & connexio cum alijs. & 5. ad conformationem partium 
Galenus quoque refert Pulchritudinem.. 
2. Arido quae duplex eft,vei communis vt Nutritio, vel propria, 
quae iterum duplex, Princeps & Principi rainiftrans. 
3. Vius qui duplex eil, primus &c (ecundus: Primus qui iequi- 
'tur Adionem,vtvidendi adio confert animali, vt nocitura fugiat. 
Secundus,qui praeceditadionem, iicin oculo cryilallinus Humor 
viiionemedit primario &c. 
Corpus praeterea humanum, ranquam totum integrans con- 
fideratur dupliciter,primo aut prout eft Corpus viuens, ira diuiditur 
1.innutrienda Hippocrates vocat continentia, Alexander vero 
folida, 2.in nutrientia quae Hippocrates vocat Contenta, Alexander 
Humida. 3. in Impellentia quae Hippocrates vocat Impetum facien- 
tia, Alexander ipirituoia. 
Secundo conhderatur Corpus fimpliciter: ita varie diuidipo- 
teil: confiderantur enim hoc modo eius Partes 1. prout funt aliae 
Principes ignobiles: Principes, quae videlicet ad totius indiuidui 
! conferuationem iunt neceflariae: earum iunt tres vt Cerebrum vnde 
proficifciturfenrus,poileaCorvnde profidicitur Vita, vltimo Hepar 
vnde proficifcitur corporis vniuerfi Alimentum. 
Partes ignobi!es,quae videlicet principibus famulantur, earum 
diuerfliuntrgradus, quia quaedam Principibus feruiunr, vel aliquid 
praeparando,quae dicitur feruitus praeparatoria,velaliquid deferendo, 
quae dicitur feruitus Latoria.-. 
2. Partes confiderantur prout iuntfimilares vel Diflimilares: 
Similares, quae definiuntur rationevei materiaei vel Formae: materia, 
quae in partes fibi fimiles diuiduntur j vel Formte, quae vndique vni- 
formem habent Figuram.. Sunt etiam partes fimilares adhuc dupli- 
ces. 1. Vel quarum reuera-vmueriae particulae muicem eiuiHem iunt 
fpeciei: feu quae in partes alterius naturae , rationis feu ipeciei diuidi 
Corpus hu- 
manum du- 
pliciter con- 
ßderatur. 
Corpus vi- 
uens in tria 
diuiditur. 
hartes hu- 
mani corpo. 
mtres prin 
cipes, Cere- 
brum Cor 
& Hepar. 
Partes igno 
biles... 
Tortes jimt 
lares & diß 
fmüaresi 
Tarifsßrnii Liber P r i m v s. 
nequeunt:: Ine S. funt, Os,Cartilago,Fibra,Membrana,Ligamentum, 
Tendo, Caro fimplcx&Cutis. 
2. Partes fimilares funt , qua: non reucra vndiquefibi fimilcs, 
fimt,&: eiufdem naturae 8c fpeciei/ed fenfus duntaxat iudicio, harum 
funt 2. Vena & Arteria: conftat enim membranis & fibris: rebus di- 
uerfe naturae ac fpeciei. 
Diilimilares partes funr,quae definiuntur,qua: 8c in partes difll- 
milis natura:, &diner&ipeciei diuidipoffunt. 
Similarium partium differentias cortfiderat aliter Philofbphus, 
aliter Medicus: Philofophus,quia primis qualitatibus fuas differen- 
tias capit: quae etfi quatuor funt 5 tamen quia caliditas 8c frigiditas a- 
dus quodammodo fiint: Adus vero fecundum fe indiuifibilis: par- 
tium fimilarium ftatuit tantum alias Hurftidas, alias Siccas: Humi- 
das, hae 1. vel iunt proprie ita didtae,&: fuapte natura fuis terminis fefe 
continere nequeunt vt Sanguis, 2. vel Molies, quae fuis terminis fefe 
magis continent vt Caro. Siccas flatuit,hae dicuntur, quarum fuper- 
ficies compreifa difficile, vel nihil cedit -. earum duo funt genera Fra- 
giles &:Lentae: Fragiles qua:ftedi fine partium difiolutione neque- 
unt,vtOifa. Lentae,quae fledi fine partium diifolutione poliunt, vt 
Ligamenta, Membranae &c. 
Medicus confiderat, qui fuas differentias a fenfilibus & mate- 
' rialibus generationis principijs colligit,quae duo fimtvt 1. Seminis 
Cralfamentum. 2.Sanguis; Ita partium fimilarium funt aliae Sper- 
maticae, alia Carnofae: Spermaticae, quae immediate ex Seminis craf· 
famento generantur; earum variae funt Differentiae: quia femen etfi 
videatur limilare, habet tamen partes diflimilis natura: alias videli- 
cetcrailiores, tenuiores, pingues, glutinofas , Ί enfioni &c Concre- 
tioni idoneas. 
In hac feminis Partes dum vis procreatrix agit,diuerfas Partes 
effingit: videlicet ex idoneis vt Tenfioni. Membranas, Arterias,ve- 
nas,neruo s: Concretioni vt Offa & Cartilagines. 
Carnofie partes, quas exfanguine generantur, earum tria fiint 
genera, quia triplex eft Caro: eft namque i.Caro Mufculorum,qua: 
propria caro eft. 2. Caro Viicerum, quae mp(y%v/M dicitur,quafi af- 
fufio ianguinis.3. Singularum partium peculiaris. 
Similarium partium necellitas duplex eft 1. vt ex his fiant Difli- 
milares z.vtfmtfedesvirtutum fenfificarum. 
, lares ofto, 
Os,Cartila- 
go, Fibra, 
membrana, 
Ltgamentu, 
Te do, Caro 
■ Simplex, 
Cutis,Vena 
, Arteria. 
■ Philofophus 
■ conßderat 
- panes Si- 
-nulares. 
Medicus ce- 
fiderat par- 
Rmila- 
res. 
Paries fimi- 
lares Sper~ 
matica. 
Partesßml· 
lares Car- 
nofa. 
Caro tri- 
■ plex. Diffimilares partes κλΤ εξοχήν vocantur Organicae,quiat*crfe- 
dior &: euidentior eft earum adio: & quia in compofitis Partibus 
magis lucent, quam in iimplicibus quatuor organi naturam confti- 
cuenna> vtfunt. Fjgurte concinnitas, magnitudo , numems,fitus. 
Eft autem Organum Animalis pars, qua perfedam adionem edere 
: Or§anorum autem Galenus 4. ordines ftatuit: funt enim 
1. Organa fimpliciffima,quae ex Tolis.ilmilanbus conftant, vt Mu- 
*cul: 2>clua? coagmentantur ex pnmis,vt Digiti. 3. quascoagmen.. 
tanturex fecundis, vt Manus. 4. Qu;e coagmentantur ex certijs vt 
Brachium.., 
Rurfam in perfediffimo Organo 4. partium genera obier- 
uantur earum videlicet 1. ä quibus primario editur adio,vt Humor 
Cryftallinus in Oculo. 2;. Sine quibus adio non fit, yt ncrui oculo- 
rum. 3. Per quas melius editur, vt oculorum tunicae. 4. Quae actio- 
nem conferuant, vt Palpebrae». 
B a silici Medica 
4. Conßitu 
entia natu- 
ra Organi. 
Organorum 
4. ordines, 
fecundum 
Galenum. 
4.Partiuge 
ner a in Or-1 
gane. i 
C a p y* t VI. 
De Oßihta* . 
Definitio. 
rVeftpars firnilaris, omnium Sicciffima & Frigidiffima ex iemi- 
nis Graftamento terreo pinguiq; a vi formatrice per caloris vim 
genita ad totius ftabilimen, reditudinem & Figuram. 
' FFec definitio compleditur offis 1. Formam, a.Materiam, 3. 
Cauiam & 4. Finem. 1.. Formam,qute confiftit in qualitatibus vt 
primis vel fecundis; primis vt vel Siccitate, eft enim os ficcum ob 
humidi & pinguis exhauftum,quem fecit intenfior calor: vel Frigidi- 
tate,eft enim os Frigidum, quia vaneicit Calidum perFiumidi defe- 
dum. In qualitatibus fecundis primas fubfequentibus primo Du- 
ritie eft enim os Durum non concretione, vt glacies, igne enim dife 
folueretur , neque tenfione vt tympanum , iedficcitate vt lignum, 
fecundo Grauitate, eft enim os gfaue, tum quia terreum, tum quia 
aer & aqua in eo funt valde condenläta. Tertio Candore,eft enim os 
album quia Spermaticum. 
2. Materiam,qua? eft feminis craftamentum, craffior quippe & 
terrea eius Pars. 
Forma Of- 
fium. 
Materia 
Oßmm. Liber Pmmvs. 
3· Cauiam Efficientem, quae eft vis Formatrix, & vtitur calido 
tänquam architedo, 6c fpiricu tanquam opifice &c pidore, his tribuit 
Philo iophus. Ordinationem, Secretionem, Concretionem, Denia- 
tionem & Rarefa&ioncm. 
4. Finem,qui eft, vc olla toti corpori exhibeant· 1. Stabilimen, 
quiafunt velut propugnaculaaciuerlus omnes impetus, z. Redlitu- 
dinem, quiaredlum fine olfibus ftare animal non pollet, led lerpen- 
tum more reperet. 3.Figuram,quiaaboffibus corporis proceritas 
incrementi meta dependet. Huius Finis ratione obtinuerunt olla 
ihbftantiam Duram & folidam, quia id fulcri &c propugnaculi natura 
poftulabat: lic etiam obtinuerunt olla fubftantiam Inienfiiem,ad <W- 
hoc eft,patiendi difficultatem. 
Olfis eilentiae temperiei quippe vel accidunt; collat- 
rent qualitates tradabiles vt Durities, Mollities, Denfitas, Raritas,, 
hinc oIlium differentiae fumuntur videlicet a Duritie & Mollitie, vc 
ollium alia vel Dunffima vc quae Lapidofa dicuntur; alia Mollia, τΐξϊς 
It vc Echmoidea & Epiphyles: alia Dura fimpliciter, vt cetera offa o- 
mnia. 
Accidunt 1. Magnitudo, z. Figura, 3.Situs ,4. Motus, y.Senius. 
Hinc olfiiim differentia fumuntur videlicet a Magnitudine,quod of- 
fium fint alia magna, mediocria&parua. 
z. Figura,quodquaedam plana, rotunda, trilatera, quadnlacera 
&c.huc referuntur meatus,cauitaces, leuicas & Alperitas. 
3.Situ,hinc duplex differentia peti poteft:quia Situs nomine in- 
relligitur fedes &Connexus,ledes:hinc erunt alia fuperiora,inferiora, 
Antica & Poftica. Connexus cu alijs hinc connedluntur alia per Mu- 
fculos. Vincula & Cartilagines.4. Motu,quod quaedam monentur, vt 
quae per Mathrofin articulantur: quaedam non monentur,vt quae per 
Synarchrofin conne&unrur. 
5. Senfu, quod quaedam, fentiant vt dentes,quaedam non find- 
ant,vc reliqua Olla omnia. 
Spe6tanmr autem m Oifibus vel eorum partes, vel eorum Ca- 
uitates: Partes,quae tres funt: Prima praecipua quae dicitur os totum 
Sc eft bafis & velut centrum Epiphyfiwv, & apophyfealy. 
SecundaPars offiadnata quae dicitur Epiphyfis,&eft os per fi 
totioffi perSymphyiim annexum, non autem Offis cum oife vni- 
doJBilaurem Epiphyfis in quibufdamOffibus i.yel nulla, vt inferiore 
Caufa ejfict 
ens oßium. 
Finü oßu. 
Oßium dif- 
ferentia. 
Oßium co- 
h&renüa. 
Oßium Ac- 
cidentia. 
.Oßium dif- 
fer et ia vel: 
d magnitu- 
dine. 
Figura.- 
Situ, motu' 
velfenfu. 
Oßupartes < 
Ipiphjßs,  Basilica Medica 
maxilla, 2. Velvna, vtcoftarum radicibus & puerorum dentibus.;}. 
Duplex, videlicet vtrinque vna,vt in Tibia,Perone,Humero, cubito, 
radio. 4.Triplex,vtinoiTeIlium y.Quadruplex vt femoris oiTe, tres 
fuperiore parte,vnica inferiore. , vt in vertebris, duae 
in tranfuerfis proceffibus,quaein corpore, vnicain fpina. 
Epiphyfeon vius eft i. vt fint operculum offium medullofo- 
rum. Galenus. 2. vt fit firmior articulatio; latiore enim Bafi melius 
firmantur olla. Galenus. 3/Vt ex his ligamenta oriantur, qus vel olla 
conne6tunt,vel muiculorum tendines efformant. Andreas Lauren- 
tius. 4. Vtfinr Ventres offium, in quibus coquatur offium alimen- 
tum,quod ienfim in eorum cauernas percoletur. Hippocrates. 
Tertia Pars os offium protuberans, dicitur Apcphyfis,&eft 
pars offis legitima, ex if fomet olle prorumpens & extra luperficiem 
planam extuberans. Harum vfus eft i.ad multarum partium prafficr- 
timMufculorum exortus 6cinfectiones z.vt quibufdam partibus pro- 
pugnaculi vicem gerant, vt in vertebris & (capulis apparet. 
Offium Cauitates feti iedes,qua? Articulationis gratia conftru- 
dtsfunt: earum funtdiue differentis vel profundae,qus di- 
cuntur, quales apparent in Ifchio&ofte Scaphoide; vel Superficia- 
ria, quar yXryou dicuntur, a Forma finuum ocularium, qui palpebris 
claufis apparent. 
Ad motuum varietatem Offibus diuerfi generis ftru&ura Sc 
compofitio neceflariafuit: Huius autem Compolitionis modus du- 
plex eft: Conne&untur enim olla i.aut per clpB-pov hoc eft articula- 
tionem vel per Symphyfin : upSpov hoc eft articulationem: ea defi- 
nitur naturalis offium ftrudura, in qua duorum offium extrema feie 
tangunt, vt tota articulationis natarain extremorum contä&ucon- 
fiftat-.Eft autem triplex dicitur,&motuma- 
■ nifefto fit: huius iunt tres Species 1. <WpffpwaK,eaeftcum excipiens 
cauiras admodum profunda eft, caputque quod in eam inieritur ob- 
1 longum: Talis eft articulatio Femoris cum ifchio. 1. Laxs ipecies, 
i ea eft cum cauitas eft luperficiaria ,&caput depreftum , vt inferioris 
maxilla* cum oiTe temporum, occipitis cum primo Spondylio Arti- 
culatio. 3. Tertia ipecies ytyfrvjuoc, eft quando os idem & excipit &c 
excipitur, vt in feneftris & oftij s vifitur. Fit autem duobus modis,vel 
Lenimidemos ab vnicooife excipitur δζ excipit fimul; huius exem- 
Vfus tpiphy 
feonquatru 
plex. 
Apophyfs. 
Vfus Apo- 
phyfeon. 
Cauitates 
oßiuvelpro 
funda, vel 
fuperficia- 
ria. 
Articulatio 
ni* & Sym- 
phyfeos na- 
tura. \ 
Articulatio 
triplex La- 
xa ,βήόΐα, 
& Neutra, 
Laxa tres 
Jpecies. 
1. 
2. 
J. Species du 
olPmodußt, Liber Prim v 
pium eil, in cubito& Brachio. Vel excipit vnom, 8c excipitur ab a- 
iio: huius exemplum eft in vertebris. 
2. Articulatio ftrida, quas dicitur, & nullum mo- 
tum habet,aut faltem δυσνςρζν, hoc eil vix Aipedabilcm; huius tres 
fiint ίρεαεζ,ραφά-,ο' puovioc & γ/μφωπς,' 
Primafpecies dl,(iuura ea eil compofitioconfuris re- 
bus fimil is,quse duplex i. Serraca, quas ierrarum inuicem iuisfpicu- 
lis iundurarum Formam refert,qualis in capite cernitur, dicitur πζ<- 
αχώδ: ς, 2. ad Vnguem, ea duorum Vnguium feie iubeuntium Figu- 
ram exprimit. 
Secunda Species dpco.iu, quas eil Articulatio per fimplicem li- 
neam,redam vel obliquam aut circularem,fic maxillas fuperioris olla 
fere omnia iunguntur. · 
Tertia ipecies γομφωπς; quas eil,cum os offi claui modo infigi- 
tur, vt Dentes. 
Neutra ieu dubia Articulatio, hoc eil nec omnino dtyifB-funf 
necomnino σνιάβρωσις, fed veriuique particeps: Synarthroiis qui- 
dem ratione obfcun motus, diarthroiisautem ratione compofitionis 
hoc eil cauitamm & capitum; talis eil Articulatio collarum cum fte- 
no & vertebris, item oilium Carpi &: Tarfi. - 
Olla quas per Simphyfin conneduntur: eft autem συμφυής t- 
νωηςοςωι φυσικά, hoc eil naturalis offium vnio, per quam oila, quas 
duo erant,continuantur &vnum fiunt: confiilit ergo naturaiym- 
phyfeosin continuitate, iicut articulationis in contiguitatc & ibIo 
extremorum contadu; Eilautem duplex fine medio, & cum medio; 
fine medio, ita coalefcunt ofia mollia & fungo ia, vt epiphyfes fere o- 
mnes, vtpote molles & Cartilaginea: cum medio, quemadmodum 
Ofta Sicciora & Duriora non niii alicuius corporis interuentuvniri 
polfunt. Eilque hoc medium triplex : Cartilago, nemus &Caro. 
Hinc tres iymphyieos differentias cuius exem- 
plum eft in oilibus pubis & maxillas inferioris.· 2. crvi&fuotSi cuius 
exemplum eft in omni diarthrofi; intelligitur autem per Neruum 
σννδζσμφ* hoceft ligamentum. 5. συοσ^κωσις, cuius exemplum 
eft inoife hyoide &icapulis : per carnes autem intelliguntur Mufi 
culi. 
Vniuerla oflium feries diuiditur tripartito. Primo in caput,Se- 
cundo in Truncum, Tertio in Artus.. 
Stritta ani 
■ culatiο, con 
i fifiitintrib. 
Jpeciebus. 
-1, ξ&φη du- 
- flex. 
2. «ρμίνια. 
■ 2’ }ομφω- 
σις: 
ς Articulatio 
■ neutra. 
■ συμφυσις» · 
) Natur, σνμ 
; φ Θ'. 
Duplex fine 
medio & cu 
[ medio. 
, Cum medio 
■ triplex. 
Tres Diffe- 
rentia fym- 
phjfios. 
Oßiuomnm 
enumeratio Bas i ite je Medice 
OßtCdpitif. 
\2alua con- 
flat oßtbm 
ßxproprys: 
& duobus 
cdmunibus. 
Maxilla In- 
ferior &/u- 
ptrtor. 
Trunci diui 
Jio tnfpina. 
Cofias, & 
os innomi- 
natum. 
Spina 4. 
Partes. 
Coftaru 7- 
xera, & f. 
Spuria. 
Oßis inno- 
minati 3. 
Partes. 
Primocaput,cuius nomine intelligitur i. Calua: 2.Facies: Cal- 
ua, conftac offibus odto vt fex proprijs & duobus communibus: Pro- 
pria funt, Os frontis,Os occipitis,duo Sincipitis,& duo Temporum, 
in his continentur officula 3. Stapes, Incus, Malleolus: communia 
funt,Os Sphenoides & Os Ethmoides. 
Secundo Facies,ilia continet Maxillam vtramq; & fuperiorem, 
quae conftai offibus ii. Et inferiorem quas conifat offibus duobus: 
vtrique articulantur dentes quibus funt 4 &u«finciiores. ι.κυ- 
Canini & ίο. γΐμφιοv £y-vhoi molares. 
Secundo diuiditur oilium lenes in Truncum, qui vel diuidi- 
tur 1.inSpinaraj i.Coftas,&3.0s innominatum. i.Spinam, quae 
quacuor habet partes:: Prima eft Ceruix, cuius 7. lunt vertebrae. Se- 
cunda eftdorium,cuiük 12. fime vertebras. Tertiafunt Lumbi quo- 
rum j.fimt vertebra. Quarta eft os (aerum cuius 4. Offis facri extre- 
mum dicitur Coccyx. 2. incoftasdiuiditur Truncus, quarum funt 
verinque. u. iepeem verse & quinque Spurii: his annectuntur , Os 
fterniparce anteriore,&Clauiculae parte fiiperiorc, poftremo Sca- 
pulae parte pofteriore. 3. diuiditur in os innominatum,huius 3. funt 
Partes,Ilium,lfchium & Pubis. 
Tertio offium feries diuiditur in Arcus, quorum duo funt Ma- 
nus & Pes: Manus diuiditur primo in Brachium, huius eft vnicum 
Os: Secundo in Cubicum, qui conftac Radio & Cubico: Tercio, in 
extremam manum quae finditur 1. in· Carpum , huius 8. funt offa. 
2. Metacarpum huius funt 4.3. in Digitos, horum iiinc 15. hisfeia- 
moideaaddere licet. 
Pes, qui diuiditur 1. in Femur, huius vnicum eftOs. 2. inTi- 
biam huius duo finit ofta peritone & Tibia cum rotula. 3. in Extre- 
mum pedem ; huius tres funt partes 1. Pedium feu Tarfiis, huius 7. 
lunt olla. 2. Metapedium feu Metatarfiis,huius j.fimtofla.}. Digiti 
horum funt 14. 
His omnibus additur os Ypfiloides , quod cum cace- 
ris nullam articulationem 
habet. 
Tes diuidi- 
tur in Fe- 
mur, Tibia, 
φ extremu 
pedem. 
Pedit extre- 
mi, tres par 
tes: Pedium 
Metapediti 
& Digiti. Liber Pjumvs .' 
Capyt VII. 
Oe Cartilaginibus. 
CArtilago eft pars flmilaris frigida & ficca ex craffa feminis parte, i 
quae Caloris vi concreuic, genita,ad motuum varietatem iecuri- 
tatemq;&adexternos impetus eludendos. 
Eft igitur Cartilaginum Temperies; Frigida &: ficca,vel ab exhau- 
ftu Humidi a Calore, vel inopia Calidi vanefcentis. * 
Cartilaginum materia eft feminis Craftamentum. J 
Caufaefficiens Cartilaginum, eft facultatis * 
(cui formatrix & alteratrix inferuiunt) immediatum organum; eft ‘ 
autem hic calor non extendens vt in membranis,non perforans ,vt in 
venis &arterijs, fed cogens. 1 
Finis feu vfus Cartilaginum eft communis Sr peculiaris. Com-; 
munis duplex eft: videlicet vt Cartilagines oflium Diarthrofl iundlo- 
rum motus i. reddant faciliores: eft enim Cartilago lamis & polita; j 
hincoffium afperitates laeuigando, lubricandoque eorum capita ad 
motum promptiora reddit: vnde etiam fit, vt omnes mobiles articu-; 
li cartilagine incruftentur, &offium capita,qua parte fcfe tangunt \x- 
ui cartilagine illinantur. 2. vt reddant fecuriores: odium enim finus 
adauget Cartilago,ne prompte luxetur articulus, vt apparet in articu- 
latione Humeri cum (capula, & alijs plerilquc. Vt reddant Diutur- 
niores : cartilaginis enim interie&u conferuatur motus & fit Diutur- 
nioncum enim oflium extrema fint duriflima,mutuo conradu vario-: 
que motu contererentur, tandemque morus ceftaret,in cartilaginej 
mollire ofta obducerentur. 
Secundus vfus Cartilaginum communis eft: vt Impetus mol- 
liter cedendo eludant, &: ab cccurfantibus iniiurijs tutentur partes 
fubie(ftas& Connatas: Hinc Cartilagineas fluit Cofbe in fincvt cor 
defendant; Item Aures & Nares. 
Peculiaris vilis Cartilaginum : Hinc alias inferuiunt vifioni. 
Auditui, odoratui, deglutitioni, refpirationi, Appraftienfloni, 
progreflioni. 
Differunt Olla &: Cartilagines fecundum magis & minus: 
Oefinitio. 
Temperies 
Cartilagi- 
num, 
Materia car 
tilagmum. 
Caufa effi- 
ciens. 
Tinis. 
CmunU& 
peculiaris. 
Communis 
triplex. 
Veculiaris 
vfus cartiU 
glmm. 
: offa differ ut nam Ofia Cartilaginibus fimt duriora , iicciora & frigidiora: Cartila- 
gines vero iunt tenes, polit«, & pellucid«; tum Cartilagines etiam 
non habent Medul!am,cauit?jtes, vel Cauernulas,&: quia non habent 
eandem craffiticm & ioliditarem cum ofllbus,faci] - 'Horum fubilan- 
tiam alimentum permeat. 
Cartilaginum differenti« inter Ce deiumuntur; vel a fubilantia, 
vela magnitudine, Figura, Situ, V fu, vel connexione: i. Subftantia 
hinc dicuntur Cartilagines; ali« Dur«, opi« tandem euadunt in feni- 
busoile«, vt e«qu« Caryngem efforraant: ali« mediocres, qu« 
nunquam in offis naturam degenerant, vt Epiglottis: Ali« molles, 
qu« Articulos colligant & ligamentorum.naturam referunt, vnde 
vocantur, i. Magnitudine, hinc dicuntur cartilagi- 
nes,ali« magn«,ali« pam«. 3. äFigura, hinc dicuntur Cartilagines, 
; quod earum fit alia., i.%iphoides feu Enficulaca>qu« videlicet fimilis 
eil cufpidi gladij, vt ea qu« ilern-a appenditur. 1. Annularis,qu« vi- 
delicet fimilis eil annulo Turearum, quem dextro imponunt pollici 
iagitras cmifluri. 3. Scutiformis,qu« videlicet fimilis eftfcuto. 4.A- 
f ryt«noides, qu« videlicet fimilis eil vafi, quo abluendis manibus a- 
- quam effundimus. 
4. A fitu hinc Cartilagines dicuntur ali« Supern«, ali« Infer- 
r n«, Antic«, poilic«, Intern« ve! Extern«. 5. Vfu, hinc Cartilagi- 
nes dicuntur, quod ali« fint conftrubl«, primo motus gratia, fecun- 
do ad impetus externos eludendos , tertio fulcri gratia &: quarto ad 
quarundam partium tutelam. 6. Connexione dicuntur Carti- 
_ lagines 1. Quod ali« offibus connafcantur : e« vel olla conne- 
- 6lunt, vel offibus appenduntur ; Olla connedlunt Immediate &c 
e isteriedlu; Immediate , vt offibus gen« inferioris aut pubis , qu« 
> videlicet per Synchondrofin Symphyfeos ipeciem conne&untur , 
vel llerni; Interiedlu communium ligamentorum , vt in extremis. 
©ffium, qu« per Diathrofin connedluntur: Offibus appenduntur, 
vt Cartilago Nafi, Coccygis & ea qu« dicitur. 
xioneCartilagines dicunturquodfint iblitari«, hoceftpartem per ie 
conftituant,tales funtCartilagines, Ciliorum, Laryngis, Aiper« Atte- 
ri«. Auricularum, Epiglottidis. 
Cartilagines ficut &c olla tripartito diuiduntur : fimt enim a- 
«li« capitis, ali« Trunci, ali« extremorum : 1. Capitis, vt vide- 
Ra s ilici Medica 
fecundu rna 
gis & mi- 
nus. 
Cartilagi- 
num dijjt- \ 
rentia. 1 
1. afubßan- ! 
mol: 
le salia dura 1 
z, a Magni 
tndine alta 
magna aha 
jparua. 
3. a Figura. 
2. 
3>.Annularis 
3. Scutifor- 
mis. 
4 Arytamr 
des. 
4. A Situ, 
i. Vfu. 
6. Connexi- 
0m3 dupli- 
cker. Imme 
diate&in· 
tertiäu. 
Cartilagi- 
nes triplice licet, Aurium, Narium, Palpebrarum »Maxillae inferioris. i.Trun- 
ci, qui iterum diuiditur primo in Spinam 4 huius Cartilagines alia; 
funt Propria; vel communes : propria; videlicet iblius ceruicis : vr 
vel Larynx, huius etiam tres fimt partes hoc ed fcutifor- 
mis: 1? hoc cil annularis & tertia : Camla- 
gines communes funt vertebrarum quibus cx conneduntur; Se- 
cundo, Cartilaginum diuifio in Thoracem huius cartilagines funt 
confpicua; incodarum&ilerni extremis. TertiaTrunci diuifio eil 
in os innominatum. 
3. Cartilagines Extremorum alia; funt odium excipientium vel 
exceptorura,aliae manuum,aliae Pedume 
L 1 S E R P R I Μ V s. 
Z. Trunci 
qua eit Jpi- 
na Thoracis 
& ofiis in- 
nominati. 
3.Extrema 
ru. Vt ma- 
nuum vel 
pedium 
C A p y t V 11 L 
DeLtgamentisfeu Vinculis. 
Ilgamentum dupliciter accipkur AmpliiTimc &ftridc: Amplif- 
-fime prout incclligitur omne.,quicquid partem parti colligar: 
f\c dicuntur Vincula, Membranae, Cutis , Arteria, Venae·, Merui 
Scc. 
Stride prout intelligimr Pars ilmilaris & ficca, mediam inter 
Neruum & Cartilaginem naturam obtinens , ex feminis portione 
lenta Caloris vi genita, varios in colligando,continendo, regendo, & 
Muiculis conftituendis vius prasftans. 
Ligamentorum inter fe differentiae variae iimt : dicantur enim 
l aliaafabftantiaDura,Mollia,membranoia, hoceftmembranis fi- 
milia, quia lata. Item Neruea,hoceft rotudainftar nemorum,&Car- 
tilaginea.quae alias dicuntur. 
i. A Magnitudine dicuntur,parua,magna,lata &angufta. 
3. A Figura dicunturLata, rotunda, continua. Perforata, tranf- 
uerfa,annularia & Longa.v 
4. A Situ dicuntur luperna, Inferna, Dextra, imiftra, Antica ’& 
poftica. 
Secundum ortum &iniertionem Ligamenta quoque differunt: 
oriuntur enim alia ab Offibus , öc inferuntur 1. vel Os; eorum- 
Ligamenü 
duplex irh 
telleftw* 
Ligamento-· 
ru differen- 
tia afub fi £ 
tia. Dura 
vel Molita. 
AMagnitu- 
dtne. 
A Figura. 
A S:tu. 
i. Ligamen* 
torumdtffe- nntiafecun 
dum ortum 
quatruplex. 
que alia firmant articulos: alia olla ambo colligant ime articulo: alia 
tendines muniunc&induunt: 2 Inferuntur vel in Cartilaginem, vt 
apparet in genu, & duo funt vnum a condyli interni radice interna 
promanans: alterum illi iubditum. 3.1nferunrur vel in mufculorum 
capita, ha?c varia lunt. 4. In aliam partem, vt gemina maximam penis 
partem confl:iruentia,exoilibus pubis orta. 
' Oriuntur etiam alia Ligamenta a Cartilaginibus & inferuntur 1. 
vel in Cartilagines vt qua? Caryngis Cartilagines connedunt, item 
qua: Bronchia Arteria? colligant, vel qua? (unt in imo fine Coccygis. 
2. Inferuntur in Mufculorum capita, vt qute in proprios Laryngis 
muiculos feruntur. 
3, Oriuntur aliaLigamenraa membranis: horum pauca (unt. 
Vfus Ligamentorum varius eil: alia enim i.Firmant olla & Car- 
tilagines luxationemque impediunt; ha?cfunt vel communia, videli- 
( cetvndique articulum cingentia, tenuia, membranoia: vel funt pro- 
pria,videlicet craffiora & fere rotunda. a.Deuinciunt olla, qua parte 
nonartiftilantur; fic colligant tenuia quadam ligamenta vt Radium 
Cubito,Tibiam perone. 3. Apponuntur Indumenti inftar extrinie- 
cus ad tendinum tutelam; fic teguntur fecundum longitudinem vin- 
culis tendines digitos vel fledentes vel extendentes. q.Prohibent at- 
tritum interieda inter os & tendinem. 5.Continent luis locis tendi- 
nes,eos firmant, & tuto tranimittunt,vt funt vincula traniueria carpi, 
annulo cuidam fimilia,ideoque annularia dida. 6.Difcriminant Mu- 
iculos, Dextros afiniflris, Anticos a pollicis, Internos ab Internis, vt 
apparet in Cubito & radio,Tibia & perone. 7. Augent non iecus ac 
cartilagines olfium acetabula. 8. Sufpenduntvifcera, ne nimio pon- 
dere decidant, vt funt Ligamenta Hepatis, vefica? &Vteri. p. Con- 
currunt ad Mufculi llruduram: fit enim Tendo ex permixtis Fibris 
l Nerui& Ligamenti. 
Sunt autem Ligamentorum aliaC ipitis, alia Trunci, aliaEx- 
t tremorum. 
Capitis Ligamenta iunt alia totius partium: Totius ;cum 
enim Caput fuper prima & fecunda verfeora moueatur, ardiilimis 
vinculis colligari debuit: Ha?c ligamenta tria fimt prascipua,Primum 
n maximum & latum, primam vertebram capiti connedens, totum ar- 
f ticulumin orbem compleditur, ha:c duas habet partes, quarum al- 
tera Craiiam membranam referens, ad internam prima vertebra 
Basilici Medicje 
2. Oriuntur 
etiam alia 
ligamenta 
dupliciter. 
jXtgamen- 
toru ortus. 
Vfus Liga- 
ment ortiva 
rius. 
ligamenta 
triplicia. 
Ligamenta 
capitii vel 
totius vel 
partium, 
ifecundun 
totum fum 
triplicia. partem fertur : altera externum articulum ambit. 
Secandum Apophyfinlecundxvenebrx dentiformem capiti 
alligat: hxc tribus condat partibus, quarum dux ab externa dentis 
fede orex in coronas occipiti) internas inferuntur: cercia nerui initar 
rotunda ab anteriore dente enata,in foramen ampliilimum. medullx- 
lacrx dicatum delinit,eique adhxret valide. 
Tertium Nerui Figuram referens, primx vertebrx cauitatem 
denti fufcipiendx dicatam circumdat, & proce dum pyrenoidi con- 
ilringens, ita eum firmat, vt in neutram partem incliner, medullam 
etiam tuetur,ne nudo οίΠ occurrens Ixdamr. 
Partium capitis Ligamenta fune vel maxillx vel Faucium; maxil- 
lae vt fuperioris velinferioris: fuperioris, huius ligamenta inter lutu- 
ras & Harmonias tenuialunt, &c membranoia ad Mufculomm exor- 
tum conftmdhnab illis enim mulcuiorurh faciei Scvidnarum partium 
tendines oriuntur. Inferioris, quam cum olfe T empor um colligat 
ligamentum commune , membraneum , totum Articulum ob-_ 
uoluens. 
Faucium; hinc duo Ligamenta a maioribus ollis hyoidis pro- 
cellibus oriuntur , quibus iumma lingux pars deuincitur : Hinc 
Lingux vnum proprium eft Ligamentum latis validum, cuius au- 
xilio FuiFulta Lingux mollities , facilius fibrari & produci poteft : 
hoc ad dentes vique anteriores producitur, & nili obftetricis perfrin- 
geretur manu,voces articulatas vix proferre pollemus. 
Trunci Ligamenta funt alia : Primo ipinx, cum enim verte- 
brarum varij lunt motus, vinculis ea colligari debuerunt; &: cum in 
vertebris oblenientur vel corpora vel apophyfes, duorum generum. 
Ligamenta ibidem fubiedti, alia quae Corpora vertebrarum conne- 
dlunr,alia, qux oriuntur a proceilibus vel tranfuerfis, ob mulculo- 
rum & codarum compagem,veI aprocellibus acutis, vt vertebrx fir- 
mius colligentur. 
Trunci Ligamenta: Secundo Thoracis haec lunt, i. Odis pe- 
dtoris; quod cum clauiculis propri) ligamenti inreriedbu alligatur. 
2.Coftarum: hx enim qua parte articulantur cum vertebris, conne- 
(Sluntur validis & fere cartilagineis Ligamentis,a Vertebrarum tranf- 
ueriis procefiibus ortis : vel cum demo, tenuia habent ligamen- 
ta. 
Tertio Odis facri, cuius duo peculiaria rotunda Ligamenta 
Liber Primvs? 
1 a.Apophyfis 
j. conftat 
pari ibus. 
■ Ltgamenu 
partiu funt 
Maxi 11# 
Faucium. 
MaxtlU vt 
ßperioris 
vel inferio- 
ris. 
Faucium 2.. 
Ligamenta 
Trunci Li- 
gamenta a~ 
liajfim*. 
AliaThora·:· 
eit. 
OßisßcrL· Basilicae Μεβιολ 
funt, qute ab eins imaparte in acutum coxendicis proceifum ferutur,' 
huncque Oili iacro validius ilringuöt,&:redum 
Sphynderesmuiculos fuftinent. 
Quarto Ollis Innominati, hascalia oilium vt: Hij ,qute illa cum 
OiTe iacro colligant, Ligamenta membranea; vel Pubis qua: ea Car- 
tilagine iumäa firmius cqnneduntur , iunt htec vincula commu- 
nia. 
Extremorum Ligamenta alia funtManuum,alia Pedis; Ma- 
nuum quarum Primo alia ligant Brachium cum Omoplata: &c hac 
; Eunt communia & propria; Communia, qute tenuia lunt, &mem- 
branoiaarticulumvndique cingentia. Propria, haccraila iunt & ro- 
j tunda: eorumque 4.funt. i. Latius a fine acromij in finem coracoi- 
dis. i. Anguftius &breuius a radice acromij in radicem coracoid s. 
} 3·&4. hacmuiculisbicipitisnnaximam partem conftituunt,& ori- 
untur vnum ex Coracoide proceifum alterum ä i capulae Acetabulo. 
Alia ligant Bradiium cum Cubito & radio,hac communia fune & te- 
nuia vincula. 
Secundo alia funt proprie dida: in hac alia funt vel Carpi vel 
Digitorum: Carpi in quo duo Ligamentorum genera funt; quorum 
aliaolfa colligant, vel iunt dicata tendinibus ijique Firmandis, vel 
muniendis,vel tutQ tranfinittendis. Digitorum: horum Ligamen- 
ta parte interna fecundum longitudinem duda tendines continent, 
& Digitis alligant. 
Ligamenta Pedis: Haec alia iunt i.Ofiis Femoris, z. Tibiae. 
Pedis proprie didi. Ollis Femoris,quod cum lichij acetabulo copu- 
lant vincula duo; vt commune latum crafsiilimum totum articulum 
ambiens: velpriuatum,quod aCotylesfundo in medium femoris 
caput figitur. 
2. Tibia hinc Tibiam alligant Cruri prarter communia illa& 
lata, tria validat rotunda Ligamenta: vel alligant Talo, vinculum v- 
num commune. Inter Tibiam & peronem,qua parte dehifcant, Li- 
gametam eft tenue latumque,fuperas Inferaiqj horum oilium partes 
deuindens5&: Tibia Internos mnfculos ab excernis excernens. 
5. Pedisproprie dicti: In hoc alia funt vel Tadl cuius olla col- 
ligant ligamenta alia vicinis partibus,alia inuicem inter fc: vel digito- 
rum,quorum finguli habent Ligamentum membranofum tendinem 
firmans 5 -vel plancte : Flac validum & lacum ligamentum habet, 
Oßu Inno- 
minati. 
"Extremam 
ligamenta 
aha manum 
ali apedum 
Manuualia 
funt co mu- 
nia, alia pro 
fria. 
ligmenta 
pedis. Liber Primvs, 
quod ab imaparte in omnia primae phalangis (efemoideainieritur; ad 
maximam totius pedis firmitatem. 
C A P v T I X> 
De Tendine & Mtifculis. 
TEfido nihil aliud eil:, quam ιχφνιπς. quasdam fibrarum Ligamen- 
ti & Nerui, quas per Carnes (parite, in vnamveiut Chordam co- 
eunt, qua omnes ducuntur articuli, v.t voluntati vifum eil. Hic a ten- 
dendo dicitur,quia membrum mouenduminftar chordas intendit, & 
verius Mufculicaput contrahit. # 
Erat autem tendo Neceiiarius, qui non poterat Vinculum mo- 
tum edere voluntarium, vt quod fit fua Natura immobile Sc inienfi- 
le,vel quia non poterat neruus vailiilimas membrorum moles trahe- 
re ob mollitiem & tenuitatem. Medium ergo aliquod organum, ex: 
his ambobus fieri debuit, vinculo quidem mollius & infirmius, ner- 
uo autem durius Se robuftms: Huiufmodi eil tendo, mediam inter 
vtrumque naturam obtinens; fuperat enim Vinculum fenfus acumi- 
ne,anemo autem longe deficit. 
Vnde Galenus Tendinem fieri putat ex permiilis fibris vincu- 
lorum & nemorum : Ita tamen vt plures longe Ligamentorum , 
quam Nemorum fint villi: hinc fit vt iexdupla vel decupla crailltudi- 
ne Tendo Neruum iuperet. 
Tendo ergo fentit &raouetur ratione Nemorum ex quibus con- 
flat: Tendo ergo oilibus muiculos conneclit ratione Ligamentoru. 
Eil igitur Tendo vehat Cauda Muiculi, ex Fibris Ligamento- 
rum &t Neruomja ortus, motuique voluntarij Organum : Tendi- 
nem tamen obtinent Muiculi non omnes, carent enim eo Muiculi 
Linguas, Labiorum, Frontis,Teilium, Penis, Sphynbteres &c. Ten- 
dinem vero obtinent Mufculi ij, qui edunt motum aut Validum vel 
vehementem , hinc oifium motibus deilinati Mufculi omnes deli- 
nunt in Tendines ,vel maiores vel minores: ij etiam Muiculi Tendi- 
nem obtinent, qui edunt motum continuum, hinc oculorum Muf- 
culi Tendines habent; hasc (officiant de Tendine , iequuntur Fibrsa 
&u Villi,, 
- Deßnkio. 
■ Tendo aTe- 
- dendo. 
■ Tendinii ne 
■ ceßitas dti- 
- plex. 
- Galeni opt- 
, mo de Ten- 
. dme. 
. Tendo oßih- 
Mußulos 
. conneftit. 40 
Basilici Medice] 
OeT'endine& Mufculls. 
In genere 
Mufculoru 
funt cofide- 
randa ,fub- 
fiantia.par 
tes & offi- 
cium. 
M Viculi fecundum Ferneliumlib. patholcapq. confideranturin 
genere & fpecie: In genere vt eiusfubftantia, partes &officiii: 
. fubftantia conftat r. Fibris nemorum propter motum. 2. Venis pro- 
pteralimentum. 3. Arterijs propter fpiritus Scvitam 4.Carnevt con- 
firmaretur robur venarum,arteriarum & Nemorum, 5. Membrana 
tenui, qu£ Mularium vndique clauderet & tenerer. Partes eius 
:r. Caput, qupd plane eft nemofum. 2. Venter, in quo fu pradida 
maxime videntur. 3.Cauda,qua;plerunquetendo eft. Officiume- 
ius eft, vt fit motus primarium Inftrumentum. 
1 In fpecie'Mufculoiaim fingulorum numerus & Adto ita re- 
■cenfetur: pertinent enim alij 1. ad Caput, 2. Extra Caput, 3.ad 
Truncum &4.adAdus. 
j Ad Caput Primo : &hi fici fimt in capite particularum eius 
motui deftinati; & fic 1. in Fronte vnicus eft Mufculus firmiflime cu- 
ri adhaerens, hic palpebras furiam adducit. 2. In Palpebra iuperiori 
duo fimt Mufculi quorum alter oritur ex Oculi angulo maiori, cuius 
contractione palpebra attollitur. Alter oritur ex angulo Minori 
. qui oculum Claudit. In palpebra inferiori vnus eft , qui perftar 
immutabilis. 3. in Oculo Mufculi fimt feptem ; quorum alij fimt 
Redi: horum 4. fimt monentes Oculum furfum, deorfiim& ad 
Angulum maiorem ac minorem. Alij obliqui, quorum duo fimt, 
oculum circumferentes. Septimus opticum neruum cufto- 
dit. 
, 4-In Maxilla inferiori q.fimt Mufculi,quorum duo os Claudunt, 
horum alter eft Maximus, ad tempora etiam afiendens : Alter mi- 
nimus , quiadiutor vocatur. 
Vnus os aperit. Alter Maxillam circumducit; habet Figuram 
trianguli, & dicitur ab officio μα,ατκτνρ hoceft molitor. 5, In labris 
Mufculi quatuor iunt; illi efficiunt labrorum motus odo : qua- 
tuor Redos furfum , deorfiim, Dextrorfum & finiftrorium. A- 
lios quatuor cum labra vel plurimum difiunguntnr , alliduntur , 
inuertuntur vel intro adiguntur. 
In Jpeciefin 
guloru con- 
fideratur 
numerus & 
Attio. 
1. Mufculi 
Capitis. 
2. Mufculi 
palpebraru. 
3. Mufculi 
Oculoru. 
4 Mufculi 
Maxillaru. 
_f Mufculi 
m Labris. Liber Pbimvs* 
OnNafb duofunt Mufculi,vtrinquevnus,qui cum mufcuiis labro 
rum fub temporibus eandem habent originem, & hi Mufculi Capiti 
funtlnfiti. 
Secundo,MufcuIi ad Caput pertinentes, & iiti extra Caput; ex 
his alij Caput torum monent, quiiiti funt in collo & ceruice, horum ; 
ab altjs 24. ab alijs 28. numerantur, & prout finit diuerii ita diuerfos 
edunt motus. Alij Cartilagines laryngis ftabiliunt ac mouent, hi la- 
ryngem fere omnes circumflant & funt viginti quatuor. Alii Os 
i>o«£kfirmant,quorumfuntodo. Alij mouent linguam,horum funt 
Nouem. 
Tertio, Mufculi ad Truncum pertinentes i,SuntPedoris,quo- 
rumalij feruiunt acri inducendo, ij videlicet quipedus dilatant: Alij 
fuliginofis vaporibus aducendis, ij fcilicet qui pedus conftringunr. 
1. Sunt Scapularum,Mouentes illas furfirm, retro, ad colli latCra, ad 
priora, deorfum &c. 3. Sunt dorfi,monentes vertebras, horum alij 
mnt Exteriores quorum vtrinque numerantur 23. Alij interiores, 
ipinamin prioraincuruantes: Horum vtrinque duo funt. 4. Abdo- 
minis, horum funt 8. duo porredi, duo tranfuerfi &c 4. obliqui, 
y. Sunt Genitalium membrorum vel Virilium vel Muliebrium: Viri . 
lium muliebrium: Virilium mufculi, alij funt tefticulo rura, horum 
funt quatuor, bini quemuis tefticulum fulcientes; Alij penis & ha- 
rum flmt quatuor,duo ad latera,mearum amplificantes; duo fupra ?x 
ofTepcdinis nati penem arrigentes. Muliebrium duo funt Muicul, 
quemuis enim tefticulus fulcit vnus Mufculus. 6.Sunt ia 1 
Vnicus eftMufculus ceruicem in orbem ambiens,oilium occludens, 
& Vrinam continens. 7. Podicis,cuius 4.funt Mufculi, Vnus rotun- 
dus, podicem coanguftans, hinc dicitur σφίγκτψ Vnus tranfuerfus 
podicem con (bringen s: Et duo obliqui per quos podex laxatur. 
Quarto, Mufculi ad Adus pertinentes alij funi brachij, alij pe-] 
dis; Brachij iterum 1. funt Mouentes humerum,horum 13. funt in os j 
humeri infixi,idipfum varie contorquentes. 2. Brachium Mouentes, 
ieuvlnam horum fune duo Interiores brachium infledentes ; Duo < 
Exteriores Brachium extendentes : & quatuor obliqui Vlnam cir-* 
cnmferentes. 3. Mouentes carpum, ipfumque agentes vel intro,ho- 
rum duo iunt iiti in interiore brachij regione: vel Extra quorum duo 
iimt iiti in Externo brachio. 4. Mouentes digitos, quos extendunt 
.Mufculi iiti in Brachio Acontrahunt,Mufcali iiti in vola. 
41 
6. Narium 
Mufculi. 
Mufculi ex- 
tra Caput, 
Mufculi ad 
Truncum. 
1. Pellor is. 
2. Scapula- 
rum. 
5'DvrJi. 
4- Abdomi- 
nis. 
S.Suntge- 
nitalium 
membroru. 
6. Vtfica. 
J.Podicis. 
Müfc uli ar- 
tuum alij 
ad Brachia, 
alij ad pe- 
des. 42 
Basilica Medica 
TedisUu- 
fcult mo- 
ueces funt 
t.Femur, 
i.Tibiam. 
3. Tarfum. 
Pedis Mufculi Mouences funt i. Femur,qui videlicet a coxen- 
dicis oile profesfti offi femoris impinguntur: horum alij Femur ex- 
tendunt, quorum funt quinque; Alij luriura adducunt,quorum fanc 
quatuor; Alij circumducunt,quomm duo funt: Alij intro mouent, 
quorum tres Iunt. i. Tibiam Mouent, quiin femore orti Tibiam 
contingunt Tuis tendonibus , horum funt decem.. 3. Mouent Tar- 
fum, pedium, & digitos pedum: hi vel oriuntur in Cruris parte vt 
priore quorum tres luntjvel pofteriore,quorum lex funt: Vel etiam 
fiti funt in pedio, quorum iunt decem, aut in rario,horura funt fex, 
&c hac de Muiculis plura vide apud Fernelium citato didlo loco- 
cap.f). 
'·' C a p y t X* 
Ve Fibrisßu Viüis* 
Fihrapar- 
tts Simila- 
res. 
Vfus Fibra- 
7Ü duplex. 
'flaturalis, 
Animalis, 
Fibrae feu Villi iunt Partes Similares Frigida: & Sicca; ex Semine 
genirajjideoqueaibardolidsjoblongs, exilium filamentorum in- 
ftar,ad motum & Camis cuftodiam delimata;. 
Vius Fibrarum pra;cipue duplex eft i. Motus. 2. Cuftodia 
Carnis: Motus triplex eft Animalis 3VitaIis> & Naturalis; Animalis 
ieu Voluntarius: Hicmufculorum opera perficitur: Muiculus autem 
raouetur,dum cius Fibra; vel intenduntur,velPrincipium verius re- 
trahuntur, HincMuicuii ftatim motu deftituuntur, ii Fibra; omnes 
traniuerftm fecantur. 
Vitalis hic eft v-el Cordis, vel Arteriarum : Cordis,hoc enim 
Villos habet,quorum minifterio, vel diftenditur, vel contrahitur aut 
quiefcit; Ar teriarum, his &c lua; iunt Fibra; j & q uidem in Tunica in- 
terna,traniiierii piurima;,vel Tunica Externa,obliqua; & re6ta?. 
Naturalis, qui conipicuus eft in Attra&ione, Retentione,&: 
Expuliione. 
Obtinuerunt autem Organa Naturalia Villos ad AttradHo- 
ncra, Retentionem &Expulfionem,Non propriam & peculiarem, 
fed communem & officialem: Quoniam enim ilne Villis Alimen- 
tum trahunt Olla, Cartilagines, Cerebrum, Carnes Parenchyma- 
tum,Sequitur eguifle Villis Ventriculum,lnteftina, Venas, Arterias, 
Yterum, Veficas,Cor&c. ad Nutrionem öc A&ionem.Non pro- 
pramied Officialem. 
Vitalis, 
flaturalis 
$x quibus 
muss. Liber Primvs,' 
1. Fibrarum vius eil Cuilodia Carnis vel MufculoGs: funt enim 
Yilli velut prima ftamina,quorura inania fpatia Caro infarcit, velut ri- 
mas oppletura. Veleiusquae Propriam Subftanciam conftituit. Fi-1 
brarum Differentiae petuntur vela Situ,Duritias,Senfu, aut Organo- 
rum Varietate. 
1. Sim; hinc triplex eil Villorum genus,dicuntur enim alij Re- 
di , Tranfuerfi Sc Obliqui: RedileuLongi, ii ferantur fecundum 
Longitudinem,horum munus eft crahere,hincfi contrahantur Redi 
minuitur Longitudo vt Fiat Attradio: Tranluerii, fcu circulares ii 
ferantur fecundum Latitudinem Foedos interiecantes, horum mu 
nus eil expellere,hinc ii contrahantur Tranfuerh,minuitur Latitudo 
vt fiat Expuliio. Obliqui,ii medium fitum obtinent,& ambos inter- 
iecent ad Angulos,inasquales,horum munus gft retinere,. 
Dicuntur tamen Obliqui peculiariter tenere, quia Contradi 
compleduntur tantum,vndique enim Partes ambiunt, conilringunt 
atque occludunt. Alia'. Retentio non vnico Villorum genere agente 
fic,fed omnibus hinc fi tendantur omnes Villi.Redi,Obliqui, tranfi 
uet fijtotacontrahitur particula,fitque Retentio. At Redi & Tranfc 
uerfi fi contrahantur, non Retentioni tantum feruiunt, icd&Rtdi 
tranfuerfique Pulfui. 
2. Duritie; Suntenim Villi alij Duriores vt Cordis: vel mel- 
liorcg vt Muiculorum. 
3. Seniu; hinc dicuntur Fibrarum alia; Senfiles, quas oriuntur a 
Nemis, vel Infenfiies,quas oriuntur a Ligamentis Oilium. 
4. Organorum Varietate,hinc alis inieruiunt Organis Anima- 
libus vtMuiculis,Nerais.Ligamentis,Tendonibus: vel Vitalibus vt 
Cordi & Arterijs; vel Naturalibus vt Oeiophago, Ventriculo, Inre- 
teftinisjVeficis Vtero, Vems. 
Fibranrra quoque diferendx petuntur ä Textura; Hinc Fi- 
brarum alias funt vel Permixta;, vel feparatas; Permixta ita,vt conti- 
nuum Corpus efficiant, quemadmodum omnes Veras Membranas 
nihil aliud funt, quam Fibras inuicem Coniundas. Separatas a Partis 
Subilamia, aliumque habent Vfiim, quam Parsipia: & has funt vel 
iolum,redis,tranfuerfis & obliquis: Muldplices,&ira intertextas, vt 
nullaarte inuicem feparari polline: fic Cordis Caro triplici Villorum 
genere contexta eft. 
Vfui Fibra- 
rum fecun- 
dus* 
Quatru 
plex Fibra- 
rum diffe- 
rentia. 
i.aSittL 
t.Differen- 
tia Viliorie 
a Duritie. 
3. a Senftu 
4. Organo- 
vum Varie- 
täte. 
Fibrarum 
differenti* 
a Textur*: 
Fibra per- 
mixta. 
Fibra ßpA~ 
rata. Sim- 
plices vel 
In multiplices. 44 
B- a s i l i c r Medici 
Cordis Ca- 
ro ex tripli- 
civiliorum 
genere. 
In Organis edam Naturalibus,qua: motui Naturali infcruiunr* 
Ci Pars habet vel T unicam Propriam vt \r ena conilae triplici Vi lior am 
genere, ita Vterus & Veiten am bat: Vel Tunicas duas Internam & 
ExternamRede &: Obliquae Fibrae fitaeiimtin Interna, Tranfuerfae 
vero Fibrse in Externa. 
Hinc tamen Excipiuntur i. Inteftiua,quia inferuiunt Diflribu- 
tioni & Excretioni. Arteriae , quia inferuiunt Cordis Expurga- 
tioni, ac Natura magis eft.iohcita.de noxq expuliione ,. quam vtilis. 
tradione.. 
P A P V T XI* 
De Membranis.. 
Definitio. 
\ yf Embrana eft Pars Similaris Frigi da & Sicca, ex Seminis portio- 
-iVlne lenta, &dudili genita, id-eoque.lata, tenuis & den ia·, fenfusi 
tadorij Organum, partes fubiedascuftodiens, colligans & Difter- 
minans. 
Umbrana 
Nomen 
Suhßantia. 
Membrane 
ru Materia. 
Subßantta.. 
Hsc alio nomine Tunicavocatur, quamuis ratione differant,, 
quia Membrana eft nomen Subilantia:,Tunica eil nomen Offici). 
Membranarum Materia eil Seminis portio lenta, quas caloris, 
vi tenditur, vnde fit vt citra noxam dilatari & comprimi poffit. 
Subilantiaearum i. Eil Lata,Exteniibilis, vtpartem veiliat & 
cuilodiat. Zo Denfe,ad robur, & ne tam facile Humorum influxum, 
recipiat. 3.Tenuisnepondereiitmoleila. 
Notandum tamen,quamuis omnis Membrana videatur tenuis 
&fimplex; eil tamen omnis duplex,quia per omnes feruntur. Vena: 
ad Nutritionem,Nerui ad Senium,Arteria: ad Vitam,quas Vaia inter 
duas tunicas neceflario excurrunt., 
Membranarumoificium Commune eft, vtfint Senius Ta£lo- 
rij Organum,ideo Seniii ExquifitiiTimo pradita: fimt: Hinc fi partes 
fuis fpoliaueris Membranis, easinienfiles reddes: fic eil inienfibilis 
Caro Pulmonum,HepatisjLienis ac Vifcerum. 
Hinc quemadmodum per totum Corpus iparius & neceflarius 
Taflus, ita fparfie fimt Membran ς fere per totum Corpus Externum 
& Intemum,ambiuntenim Gorpus Externum, Cutis & Membrana 
Membrana 
amnii du- 
plex. 
Commune 
fijficium* 
Membramt 
Jparfaper 
corpus Ex- oeruofä: Corpus vero Internum , Membranae peculiares infinitae. 
Vius Membranarum i. Eft vt partes lubie<5las cuftodiant, Hinein- 
ueftiunt partes lubiedlas inftarIndumenti vnde& tunicae dicuntur: 
cuft odiunt Fibras,vt validius firment Carnes:continenc Parti m fub- 
ftantiam,ne fula diilipetur- 2. Vius eftvt Partes Subiedlas colligent, 
vnde mirabilis Partium avpmtJi#·. Ita per perioftea continua fibiiunt 
oi&'.fic per Membranam communem,omnes Mufculi vniuntur: Ita 
per Cutem, Corpus vniuerfum Syrnphyfin habet, alioquin Partium 
diuerfi generis ftrudhira varium. 3. Vius vt partes fubiedfcas diftermi- 
nent & ieparcncab alijs Partibus, quod in Muiculorum iedtione ap- 
parer». j 
Membrana quatenus Partem aliquam inueftic, ex hoc Tunics 
appellatur: Hxc Partibus habetproprium,qua 
enim inuoluit O(Ia illa vocatur <ζΰ£ΑΪ<π@τ: quae inuoiuic,Cranium, 
vocatur (&>-·. quae Cerebrum μίνιγ.ξ: Et quae inuoiuic Partes 
Naturales & lingulis propriam Tunicam largitur, nuncupatur 'δτβ*- 
'TovouQr, ab his Membranis Partes lenium habent: fi enim Olla luo. 
periofteo denudaris, poterunt fine dolore vri, incidi & iecari. Quae· 
Collas tegit dc propriam Tunicam largitur contentis partibus vt: 
Cordi, Pulmoni , &c Alperac Arteriae, vocatur luccingens Mem- 
brana.. 
Differentiae Membranarum petuntur a Contextu,Situ, Magni- 
tudine & Subftantia: Contextu: nam quadamMembranae Fibras 
habent,&quidem generis vel Omnis,aut Duplicis vel Vnius: Quae- 
dam Fibras non habent, m omnemque partem funt. Papyri modo in- 
diuiduae. 
Differentia Membranarum a Situ ; hinc dicuntur Internae δζ 
Exterme &c. 
Magnitudine, hinc dicuntur magnae,paruae &c.. 
Subftantia: hinc Membranae fimt Legitimae & Illegitimae.: Le- 
gitimae& verae,videlicet Peritonaeum,Pleura,PerioftoneumiCerebri 
membranae:; Harum Subftantia aut eft Tenuis,vel Cralla: Tenuis, 
latis aranearum telis fimilima,, vt quae, conlpicitur in Membrana 
Arachnoide Cnftallinum ambiente;,, Meninge tenui Cerebri, 
Pulmonis, & Hepatis.. Crafla ,, quae videtur in. craffiore. Cerebri 
meninge.·. ” 
Liber P r i m v s» 
45 
. ternu atq} 
Internumi. 
: Membra 
narum.vfm 
triplex. 
Membranai 
qua rationeί 
vocetur 
Tunica.. 
Membran 
fuc cingens,. 
Differentia*. 
Membra- 
narum. 
1. aCon- 
textu. 
2. a Situo. 
a Magni- 
tudine. 
4. a Sub»· 
flantia. 
Legitima ■ 
& illegiti- 
ma.·.  Bajiitci Midicje 
Mentha- 
warum lüe- 
gttimarum 
genera tria 
funt. 
Illegitima?· quae verius Corpora Membranoia dici debent: ho- 
rum fimt 5. genera, Videlicet quorum alia oriuntur ex O ilibus, haec 
lata fiint,inleniiiia,articulos colligantia; alia oriuntur ex Muiculorum 
Tendinibus dilatatis, atq; ita Membranam potius quam Tendinem 
referentibus vr mntaponeuroies Muiculorum abdominis obliquoni 
&tran(uerioru: iunt & Mufculi T ibi am abducendis,qui vulgo fa.i da 
lariavocatur.GcimsIlicgicimaeiabftanciae,ranc Sc Membranea Cor- 
pora per fe Partem coniiituentia: vtfunt Veiica Biliaria & Vrinaria, 
Item Ventriculus,Inteftina& Yterus. 
Membranas aliae iunt Fa:tus aliae Animalis editi. u Foetus,Hunc 
inuoluentes Membranae tres iunt: Prima Chorion, hoc ita vocatur, 
quod Foetum aut contineat, vel Coronae aut Circuli inftar ambiat; 
haec tota Vteroadhaereidt, VenarumBc Arteriarum Vmbilicalium 
interie&u. Secunda Aranids, feu Agnina,Haec fudoris eft receptacu- 
lum. Tercia Alantoides, quae puellum cingit inftar Zonae cuiufdam 
aut falciae latae, Vrinae eft Receptaculum. 
Membranae Animalis editi, hae iunt aut Vniueriales aut Parti- 
culares: Vniuerfales, quie inueftiunt vel totum Corpus,vt Cutis &c 
panniculus carnoius: vel omnes partes eiuÖem generis, videlicet vel 
Mufculos,quos tegit Membrana communis Muiculorum; vel Olla, 
qu$ a Capite ad pedes inueftit Periofteon. 
Particulares hae inueftiunt vel Parcicularem regionem,vel Sim- 
plicem aliquam Partem; Particularis regio Tnplex eft,Suprema,Me- 
dia & Infima: Suprema videlicet Cerebrum, quod velant meniges 
duae,Crafla & Tenuis: Cerebri autem quaft vicaria Medulla eft, huiul- 
que velut laudices iuntNeruiomnes,ideo ijfdem quoque Membra- 
nis velantur. 
Media Regio, hanc omni ex Parte Cingit Membrana (accin- 
gens,quae videlicet Coftisiubtendkur; aquaoriuntur Tunicae Peri- 
catdium,Mediaftinum,Cordis,Pulmonum,Venarum, Arteriarum, 
Partium omnium,quae Thorace concluduntur. 
Infima Regio,huius omnes partes inftar iacci compledHtur pe- 
ritonaeum,fingulis communem largitur Tunicam. 
Particulares quem ftmpliccm aliquam Partem veftiunt: hinc 
peculiares habenr Membranas fingul$ Partes,vt Lingua,Pulmo,Cor 
& Oculus,hic mulcas habet; videlicet Tunicam coniun&mam, Cor- 
neam,vueara,Araneam, Ciliarem,Rericularem. 
illegitima 
[ubftantu 
Membra- 
nafmt. 
Membra- 
narum e- 
numeratio. 
3Membra- 
li Fari«»# 
mvoiuen- 
tes, 
Membrana 
Anwalts 
Pditi Vni- 
ue.rfales & 
Particula- 
res: 
particula- 
res. 
Regio Par- 
ticularis 
triplex. 
Media Re- 
gio· 
Infima Re- 
gi». 
Particula- 
res membra 
nafingula 
fuis fartib. 
eve har em, Liber Pkimvs* 
47 
Gapvt XIL 
Os Cuts. 
CVris Membrana eft omnium Ampliffima & Crailiffima ex fe- 
minis & ianguinis permiftione genita, temperiem Moderatam 
obtinens externi ta<5lus,Verura Organum & iubie&arum partium 
tegumentum,munimenrum & ornamentum. 
Membrana dicitur ratione Colons,eil enim Candida: ratione 
Texturae,eft enim exteniibiiis ; ratione Senius,eft enimfenfus exqui- 
fitiffimi; ratione vfus, eil enim ad Cr.ftodiam panium comparata. 
Dicitur ex ianguinis & feminis permiftione genita, quia eil me- 
dix naturae inter Carnem & Nenmm,& Sanguine neque abundat vt 
Caro,neque caret omnino vt Nemus, quafiianguine praedi- 
tus Nemus. 
Quarauis autem Curis videatur Continua,habet tamen Fora- 
mina quam plurima, quorum aliaiimt Finita,alia Infinita: Finita,vi- 
delicet confpicua oc comparata vel ad quippiam emittendum aut im- 
mittendum, qualia limt in Oculis,Naribus,Auribus,Ore, Ymbilico, 
Pudendis &c Ano. Infinita,quae videlicet oculorum aciem effugiunt, 
& comparata vel ad Infenfilem Tranipirationem, vel ad Exclufio- 
nem Sudorum & Fuliginum: Haecpori vulgo vocantur: Haec pene 
Inienfilia&exiguaeftedebuerunt,ne maxima ipirituum fieret Di£ 
fipatio. 
Illa exigua foramina fi laxentur, derepente Homo exringuitur, 
vt fit in gaudio profufiore,& Vlu liberaliore Croci. 
Interdum etiam hiinfenfiles meatus adeo aperiuntur, vt San- 
guis purus efilnat,quodobieruatur in Sudore Anglico Sc deligaftioni- 
bus,vbi interdum faiciae Cruentx apparent,ecfi nullum adfit vulnus, 
exudante perporos cutaneos /anguine. 
Cutis differentiae petuntur 1. Vel a Subftantia,hinc alia eft mol- 
lior,tenuior, rarior, curis faciei, penis & feroti: alia eft media,vt quae 
tegit manum & fuminos digitos: Alia eft: Durior, vt Dorii, Verticis, 
plantae pedum. . 
1. A Pilis, hinc eft quaedam piloiä vel pilis orbata. 
3. A Motu,hinc quaedam mouetur 'zstfxtf.tTnwtn cutis Fron- 
tis, & faciei fere totius: vel eil immobilis» vt quae eil in reliquo 
corpore. 
Definiti» 
- Cutis dici- 
- tur Mem- 
brana 7Λ- 
- tione Colo- 
’ ris. 
■ Fieruus 
/anguineus^ 
- Cutis etia 
- Cur.t Fora- 
mina alta 
, Finita alta 
, Infinita* 
Laxitas 
Forant. 
Fxig.Mon 
Repentinus. 
Catii Dif- 
ferentia. 
i.aSub- 
fiantia. 
i. a Pilis. 
■ j. a MoiiL /4, a Cori’ 
inextone. 
4. a Connexione: hinc i.quaedam adhaeret pertinaciter vt vola; 
manus, videlicet ad firmiorem apprehenfionem,haec vel vnitur Car- 
ne Mufcul o ia, vt in facie fere tota; vel ad exquiiltionem Facultatem 
'tangendi,haecvel Tendine coaleicit, vt in manu interna. 2. quaedam 
Laxaeft,&facile feparatur, videlicetCuds Thoracis, Abdominis & 
Partium fere omnium,haec Carni Mufculoiae appenditur tantum, 
5. a Senfu, hinc quaedam exa&e, vt quae eft ad extremum Vn- 
guium,pudendi, pupillarum mulierum,quia ibi defluunt Nemorum 
Extrema: Vel ali) s eft hebetior,vt quae eft in Capite. 
Vfus Cutis eft 1. Vt fit Tadhis Organum immediatum,hic 
enim quia abfolute ad vitam erat neceftarius, debuit diffundi per 
Corpus Externum, cuius Organum Tactus eft Cutis; per Corpus 
Internum,cuius. Organa Ipidiis funt Membranae Internae. 
2. Vt Corpus Vniueriuminueftiar. 
3. Vt partium Subiedarum Calorem fouear. 
4. Vt Vniuerfo Corpori praebeat quail σύμφυση. 
Cutis Extremum eft Cuticula,quae nihil eft aliud quam tenuii- 
ilmaCutis effiorefcentia,ceparum pelliculis tenuioribus ilmilis, In- 
ienfilis & pene exanguis, pronata c Cutis excremento non aqueo & 
halituofo,ied Craffiore. 
Haec a Vera Cute differt 1. Quia inienfilis eft, videlicet ad 
δυστιαΝ«*vtpote extriniecus occuriantibus obuia. i.Quia n on rega- 
tur Venis & Arterij s. 3. Quia denilor eft, hinc Humores aquei, qui 
internis ad fuperfidem extruduntur,cum Cutem facilius permeent, 
cutriculae denflori inhaerent, vnde Oriuntur Papulae , Ecthiraata, 
phly&ides. Nota haec Cuticula quotannis a quibufdam animalibus 
deponitur. 
Vius Cuticulae eft. 1. Vt iit medium Tadus,non enimperFe&a 
fenilo fit per immediatum contactum fenfibilis & feniorij. 2. Vtcu- 
tem veram fenfas acerrimi ab extrinfecis tueatur. 3. Vt Cutem tegar, 
ne continue Humor exudet,vtapparet in intertrigine, in qua perpe- 
tuo madet Cutis. 4. VtVaforum ad Cutim pertingentium ofcula 
occludat. 5, Vt fit Ornamentum Cutis alioquinaiperx 
‘dc craifiuiculae. 
Basilici Meöicje 
j. a Senßt. \ 
iVßis Cutis 
qwxtru- 
pkx. 
Be Cuti- 
mlj" 
Differentia 
Cuticula 
a Cute tri- 
plex, 
Vßu Cuti- 
tuUquin- 
lupltx eil. Liber P r i m y s, 
Cap vt XIIL 
De Carne. 
C Arnis 4. funt genera: Videlicet Caro 1. Proprie dida: 2. Caro 
Vifcerum. 3. Caro Glanduloiä. 4. Caro cuilibet parti pe- 
culiaris. 
Hinc Carnis in genere generalis viiis eft, corpori praffiere Pri- 
mo Vmbraculurnaftluantefole:Secundo, Calore Vrgente frigore: 
Tertio Subfterniculum molle. Cadenti,vel Cubanti. 
Caro proprie dida,parseft mollis, rubicunda ex ianguine me- 
diocriter reficcaco genita,ob id ianguineapars dicitur & calida ; tal.s 
cft Caro,quse confpicitur in gingiuiSjglande penis, & Radicibus digi- 
torum,his fimilis eft,attamen non ilmplexCJlro Muiculi,quamuis ea 
abiblute 8c vere Caro dici coniueuerit. 
Viicerum CarnemErailftratus diftindius vocabat, 
■quafiaifuiioncmautailuuiemdnreiligeianguinis: Earum enim Caro 
exaftuib iparfoque Humore primo Ortu compacta eft, at enim vt 
in Mufculis ex fincero foloq; ianguine, ied vel prorfus vel plurimum 
ex femine. 
H.rc etiam Caro praecipuam Vifceris partem & Subftantiam 
conftimir,cui adio officialis,primo & per ie concedi debet: Ita nam- 
que Carni Hepatis tribuitur cuuaxuw,primo & per fe, iecundarib& 
per influxum Venis ; Carni Pulmonum tribuitur prarparario acris. 
Carni Lienis tribuitur expurgatio faeculenti länguinis. Carni Renum 
tribuitur Seri Attradio & Secretio. 
Ob prrdidos Fines 1. Caro Hepatis obtinuit colorem Ru- 
brum ScSubilantiam Craifam mediocriter,non tantum,vt hio calore 
venarum <χίμάτω<πν promeuerer,ied & vt propriaSc infitayi ianguini 
imprimeret Formam, Temperiem & Colorem. 
1. Caro Lienis Subftantiam obtinuit,Raram,Fungoiam, Solu- 
tam inftar iolictioris lpongi£E,vel lenioris pumicis, Luculentis videli- 
cet fuccis hauriendis opportunam. 
3. Caro obtinuit Renumiubftantiam Deniam,<ScioIidam, nec 
multum a Cordis Subftantia differentem,inii quod villis intertexitur 
nullis; ne videlicet immodica laxitate exceptam V tinam Aneret fu- 
fms elabi. 
Caro qua- 
truplex. Λ 
Carms vjus 
generalis 
eß triplex. 
Caropro- 
priedifta. 
Caro Vifce- 
rumabEra- 
fißrato vo- 
catiirTivc.- 
fiyxyp*. 
Caro cuili- 
bet parti 
peculiaris. 
Carni He- 
patis tri- 
buitur ΰά- 
jWÄTMm?. 
caro Lienis 
Expurgat 
faculmtu 
: [angulum* 
Caro Rmu. 4. Caro Pulmonum Subftantiam obtinuit 1. Raram & Sporn- 
gioiam,vt videlicet follis i nitar aere infpirato ftatim repleatur, fumi- 
doq; vapori pariter viam muniat,ad efflandum & expirandum. 1. Le- 
uem, vt videlicet facile collabi attoliiq; poiTet, atq; ita Thoracis moti- 
bus promptiffime obfequi. 
Haec Pulmonum Caro alteram Vitalis Spiritus materiam, aerem 
fcilicet Cordi praeparat: neque enim Externus & Impurus derepente 
irruens aer interioris fpirirus conueniens pabulum eile poterat,hunc 
iraq; alterari, & familiarem innato ipiritui Qualitatem longiuscula 
mora recipere neceife fuit. Linguae Caro quia per eam Fibra: nulla: 
excurrunr,adParenchymata referri poreft. 
De Cordis vero Carne dubitatur,quoniam referenda fit, an ad 
Carnes Parenchymaturnan Muiculorum. Galenus quidemNeutrum 
effle vult, habet enim Parenchymata Villos nullos , Mufculi Villos 
vnius generis in eadem parte, Cor villos omnis generis* 
Glandula, άίψ, eit pars fimplex, rara friabilis, ipongiae modo 
mollisjvaioru diuifionib9 firmandis,Humorib9 iuperfiuis ebibendis* 
& rigandis quibufdam panib9 a natura inftituta. Huius generis Caro 
Duplex eft: iunt enim primo vel Glandulae proprie ita didae, quae ni- 
hil nifi vfiim aliquem praedant,& quidem triplicem,videlicet vt 1. Vag- 
iorum Diuifiones firment,ne videlicet in violentis m otibus tanquara 
Rami a truncis diuellantur: ideo vbi vaforum fiunt diuortia,perpetuo 
Glandulae adfunt,& apparet in diuifione Venae ροΓίς,νΗ adliint Pan- 
creas. Venae Cana: afeendentis vbi adfunt l hymus ; Venatu Mofen- 
terij vbiadfunt Infinita Glandulae: Vaforum Cerebri &c. vbi adfunt 
Conarium. 2. Spongiarum more pituitam, ferum & fuperfluos Hu- 
mores abforbeam, ne in nobiliores partes ruant, ideo obtinuerunt 
formam,Rotundam,Oblongam & Raram excipiendis fluxionibus 
Idoneam.Hi vero ImbibitiHumoresjfuntipfis familiare alimentum. 
3. Partes quafdam irrigent,ne facile ficcentur, & ad motum inepta: 
reddantur,vtapparet.in Glandulis Melenterij, quae madore fiio inte- 
ftina proluunt: vel in Glandulis Lingua & Laryngis faliuam generan- 
tib9,& in Glandulis Oculorum &c. Secundo vel Grandoia Corpora, 
quae fubftantiam quidem glandi fimilem habent,raram & Laxam,ied 
- tamen ad luccos animanti vtiles generandos comparata eft. 
i ftant, Vfum 8c Adionem; Vfum, quod eundem aliquando referant, 
. quem & proprie didae glandulae j Vniuerfi enim Corporis fordes ab- 
Basilica Mi mcj 
Carni pul- 
monum tri- j 
buiturfeti < 
attraäw \ 
&/teretia, i 
Caro pul- 
monum ae- 1 
rem cordi 
praparat» 
Lingua Ca- 
ro ad pare- 
chymata 
7 cfertur. 
Caro Cor- 
itis. 
De Carne 
Gladulofa. 
Eiusgeneris 
Caro du- 
plex. 
Vfus glan- 
dularum 
proprie 
difla. 
Grandofa 
Corpora. 
Mac conß- 
fiuntmVfu 
& Aötione. Liber. Prim vs* 
forbent: A&ionem,quod illis infitavis fit aliquid perficiendi: fic per- 
ficiunt Mammae Lac,Teftes Semen, Hemm tarn Glanduloforu cor- 
.porum quaedaita vocantur proprie vt Teiles & Mammae, improprie 
vt Renes &Cerebm ab Hippocrate. Eft praeterea cuilibet parti eriam 
iolidae fua peculiaris Caro quae proprium nomen non habet, ied Car- 
nofaSubftantia vocatur: Hinc Galenus in folidis partibus duplicem 
agnoicitiubftantiam: Vnam exquifice lolidam & Fibroiam & peni- 
tus exanguem; eam que nunquam referciri, ied rigari tantum & hu- 
medari polle putat: ea confpicua eft in Ventriculo, Inteftinis, Oeib- 
phago,Veficis&Vtero: Alteram Villos infarcientem, quae propria 
cuiuique Pariis Caro appellacur.Eft eriam Carnis & pinguedinis eade 
Materia,videl.Sanguis,ied fit Caro a Calore per Reficcationem, Pin- 
guedo ä frigore membranarum permodumicongelationis. 
Mammi 
Lac perfi- 
ciunt. 
Ί eft es ferne 
perficiunt. 
C A P V T XiY* 
De Vernt. 
C Equuntur Partes ienius tantum iudicio fimilares,vt Vena & Arte- ] 
ria. Vena confiderata prout eft Pars Similaris vel Diilimilaris: Si- 
milaris,definitur Pars frigida & Sicca ex Lenta & dudili ieminis por- ■ 
tione genita. ' , 
Diilimilaris,definitur Vas obIongum,romndum,fiftulae modo ( 
excauatum fimplici & praetenui Tunica, omni villorum genere texta 
inftrudum,ab Hepate ortum,continendo, coquendo & diftribuen- 
do ianguini a natura dicatum. Oriuntur ergo Venae ab Hepate,Sc ] 
quidem Principio ρζύηως radicationis & dicm'xnm; Diipeniationis: j 
( non hoc eft generationis )iparguntur enim per Vniuerkm 
jecoris lubftantiam radices Venarum,& maxime quidem parte Caua, | 
Radices Venae Portae,vt fit verifimile fieri Sanguificationem in parte , 
Caua,hiEC enim VenaChylum defert ad Hepar: Vel parte Conuexa ( 
Radices Venae Caufe,vt fit fimile fieri Diftributionem in parte Con- 
uexa. Quamuis autem Quinque Valä ab Anatomicis radicalium ; 
Venarum nomine inligniantur, videlicet Vena Caua, Porra, Vmbili-j 
calis Arterioia,& Arteria venoia: poliunt tamen omnia ad duo tan- 
tum referri, videlicetad Venam Cauam, eft enim Arteria Venoia 
propago Venae Caus; vel ad Venam portam eft enim Vena Vmbili- 
calis Propago Verne porese. 
Venacon- 
ßderaturH 
pars firm- 
larü & 
dßmilark 
Vem. ab 
Hepate 
principio 
μζωστως 
& iiown- 
<nu f. 
Quinc^Vii- 
faadäuB 
referuntur.  Basilici Medici 
Arteriofa 
cum Aorta 
continuita- 
tem habet. 
Trimus Fa- 
mus ah He- 
pate pro- 
ni an ans. 
Hic Trm- 
cus conßat 
4. Surculis, 
hk Trun- 
cus dtuidi- 
tur in Sple- 
niticum ά 
Mefentcri- 
cum. 
Arteriola aurem Vena cum Aorta per vas arteriöilim fuant 
continuitatem habet, vnde Arteria potius quam Vena eit: Habet 
enimTimicaniduphcem&CraffiiIimam,&: dicitur i. Vena ab offi- 
cio, quod Alimentarium Sanguinem Pulmoni diftribuat, 2. Artcrio- 
iä,quod initar Arteria; duabus conftat Tunicis,. 
Duo ergo Infignes Rami ab Hepate tantum promanant : Pri- 
mus ex Parte Caua leu fima Vena Porta; per hunc Ramum velut per 
Portam Chylus ad iecur c0fluit,Vnde Vena Porta diatur; HicTrun- 
cus primo emittit hirculos 4. videlicet Cyilicum, Gaftncum, gaftre- 
pip!oicum,Inteftinatum, quiitadicuntur quodnurriant& excurrant 
capillamentis (uis, vc Cyfticum per Cyftmfellis, Gaftncum per Ven- 
triculum & Pylorum, Gaftreploicum Fundum Ventriculi dextrum 
& Ερίρίοοη, Inteftmatymper Duodenum 6c inteftina: Hi hirculi 
etiam interdii a Ramo Secundo hic Trun- 
cus diuiditur in duos infignes Ramos videlicet Splenicum &Meien- 
r tericum: Splenicum,qui ita dicitur,quodad Splenem feratur: hic eil 
elatior,tenuior,imifter. Hic etiam primo emittit 4. Surculos, videli- 
cet 1. Gaftricum Minorem qui. in Gibbam Ventriculi Partem non 
adeo multis ramulis diftribuitur. 1. Epiploicum Dextmm,quiin de- 
xtram inferioris Epipleriregionefurculos aliquot deriuat: hic etiam 
quibufdam ramulis Colon Inteftinum irrigatur. 3. Coronarium fto- 
machicum, quoddumadfimam Partem Ventriculi venit,bifariam 
diipefeitur: Nam Ramo priore,Orificium Ventriculi Coronae modo 
cingit j Altero ad pylorum defeendit. 4 Epiploicum pofteriorem,, 
quim.Epiploon Pofticum Ramulos emittit. 
Demdediilccaturinduas Venas,multosq; iurculosiucceifiue,. 
qui tandem per Lienis Subftantiam fparguntunab his prope Lienem 
iurculusin nniftrum Ventriculi latus effertur, ( vas breue aut Veno- 
ium dicitur)ad Succum Melancholicu effundendum in Ventriculu. 
MefenrericuiTuqui fertur ad Mcfenterium: hiceft humilior am- 
plior, dcxtenHic quamuis multos Ramos eifundat,tres tamen praeci- 
pui hmrVidelicet Haemorrhoidahs,Caecalis,& Meientericus. 
Ramus ab Hepate promanans ex parte Ccnuexaieu g.bba Vena: 
per eumRamum Superis & Inferis partibus nutriendis ex Chylo iam 
confedhis Sanguis difpeniatur: H:c Truncus in duos quoq; Ramos 
diuidimr& ferturvnus furium alter deorfum; Sudum ad nutntione 
partium iuperarum. hic Ramus Pnm6 4. emittit Roios: 1. Phrcnicu 
Vent Crftt.fi 
Rami duo. 
Kamt fur- 
fum 4.funt 
Ritii. Liber PrimvSi 
qui nutrit corpus Diaphragmatis & membranas cordis: 2.. Corona- 
lem qui nutrit Cordis iubllantiam 13. Azygon qui nutrit odo colla- 
rum inferiorum regionem; 4. Intercollalem qui nutrit fiiperiomm 
collarum regione. Secundo per Diaphragma ad iugulum fertur vbi 
vocatur Supra Claues,&Infra Claues: lupraClauesiuper Claums,ab 
hoc duae oriuntur Venas, lugulares, Externa dc Interna: Externa ea 
dupliciter diuiditur,& fertur Prima ad Mufculos Laryngis, Hyoidis, 
dc Linguae; Secunda SubcutaneaadLabra,Pineas Nanum,Angulum 
maiorem Oculi,Faciem,Frontem dcc.Interna quae primo emittit hir- 
culos ad mulculos Laryngis dc Linguae: Deinde alcendit per Cranij 
foramina, in Durae Meningis finus ad nutricionem, duorum menin- 
gum & Cerebri.. 
Infra Claues Subclauius; hic diuidituf induos Ramos quorum 
Vnus intra cauitatemThoracis habet 5.Venas,Mammaria,Thymica, 
Capfilare,Coruicale,Mufcula: Alter extra Cauitatem Thoracis voca- 
tur axillaris: dehabet 3. Venas,Thoracica, Bafilicam de Cephalicam. 
Alter Vente Cauae Ramus deorfum ad nutritionem partium 
inferarum; Hic Ramus Primo fruticatur rurcuFs.j.Adipofo,Renali, 
Spermatico,Lumbari dc Mufculofo. Deinde ad initiu olfis lacri diilri- 
buiturinRamos duos lliacos-.Hi Rami Iliaci intra cauitate abdominis 
emittunt 4. Pares Venas,videlicet Sacra,Hypogallrica,Epigailrica dc 
pudenda:Extra Cauitate abdominis delati ad Inguina vocantCrurales 
ab eifq; fex principales Hirculi emanat, videl. Saphama, Ifchias minor, 
Mufcula,Poplitea,Suralis,irchias maior, quae fertur ad Digitos pedis. 
Supra cU· 
. ues. 
, I nfiaCU' 
1 ues. 
i Suklautj 
, duo Rami.. 
» 
i Alter Venm 
yCau&Ra-r 
. mus- 
C A P V T XV, 
TRia Valä Arteritenomine infigniuntur,videlicet i. Arteria Aspe- 
ra 2. Arteria Venolä, Haeduaedicuntur Arteritecum adiundio: 
vocatur en:m alia Aipera, quod tota fit Cartilaginea, Alia Venola, 
quod Tunicam inftar Venarum habeat: 3. Arteria Magna.. 
Arreria Magnadefiniturconfideratai.VtPars Similaris,quod fit, 
pars Frigida dc Sicca ex ieminis portione lenta & ducliligenita.2.Pars 
O ganica,quod fit,Vas Rorundum,oblongum Fiilulae modo excaua-, 
tum,duplici Tunica,Fibrisintertexta,conflans, deducendo ianguini 
ipirituoio,necnonTemperando,reficiendo& expurgando lingula- 
rum partium Calori a natura dicatum. 
Ve Asterii. 
Arteria 
Magna 
confidera 
turdupiu- 
citer.  Bas ili-cä Medici 
SrterU Ma 
Ptut Kami, 
i.Corona- 
titu.Sim- 
plex acgc- 
mmus. 
Karai Tho- 
racii dexter 
fimfur· 
Artem Magna c imiftro Cordis fimi profletis, primo Ramulum 
in Cordis Baiin& ambitum refledlir,qui vocatur Coronarius &c ipe- 
&atur interdum fimplex, plerumque geminas: tunc vergirvnusad 
Cordis mediam regionem, alter ad Cordis Bafiru Secundo in duos 
praegnantes ftipites dirimitur, quorum alter minor, alter maior: mi- 
nor afeenditadiuguhim,vbi diuiditur in iubclauios vel Intra Thora- 
cis Caukatem,vel Extra Thoracis Cauitatem: Intra Thoracis Caui- 
tem: qui duo fiint videlicet Dexter & Sinifter: Dexter a quo 5. emer- 
gunt Arteria: r. Incercoftalis iuperior,Mammaria,Mufciila, Ceruica- 
lis huic rete admirabile,& Carotis, quae etiam vocatur A*ifafytv3i, & 
dmusKsKTiKn: Sinifter qui eofdem hirculos emittit,quos dexter,praeter 
Carotidem,qua: Siniftraa Trunco oritur. 
Extra Thoracis Caritatem; tunc axillaris vocatur, & diuiditur 
in Thoracicam & Bafilicam; Thoracicam harc etiam duplex,& fertur 
primainMufculosThoracis,Antkos,lecunda in Mulculos Thora- 
cis Pofticos. Maior ftipes defcendit per Diaphragma in ventrem in- 
feriorem : Huius Ramus primo emittit nouem Surculos 1, Interco- 
ftalem maiorem qui nutrit Inferiorum odocoftarum regionem. 
2. Phrenicam qua: nutrit Diaphragma & pericardium. 3.Ca:hacam, 
illa tripliciter diuiditur 1. Ad nutritionem ventriculi,pylori & Omen- 
ti. 2. Ad nutritionem Hepatis &c Vefica: Fellis. 3. Ad nutritionem 
Lienis. 4. Mefentericam fuperiorem. 3. Renalem. 6. Spermaticam. 
η. Mefentericam inferiorem.S.Lumbarem &9· Mufeularem. 
Deinde diuiditur in duos Ramos Iliacos: qui intra abdominis 
Cauitatem vtrinque 5. ihrculos emittunt, videlicet: Sacmm,Hypoga- 
ftricum,Vmbilicalem,Epigaftricum,& Pudendum, huius beneficio 
diftcnditnrpenis : Vel Extra abdominis Cauitatem ad Cniradelati 
Crurales vocantur: eorumque eadem fere & diftributio, qua: & Ve- 
narum, nifl quod pauciores emittunt iurculos. 
Arteriarum Vius triplex eft 1. Sanguinem Spirituofum in fini- 
ftro Cordis Ventriculo elaboratum,continere,diftribuere, tranfmir- 
tere 1. Ad Partium lingularium nutritionem exadliorem; 
iuffxcit venofus,nifi arterioft iplendor affulferit. 2. Ad Spiritus anima- 
lis generationem. 
2. Vius Arteriarum Influentem Calorem Cordis cum vitali fa- 
cultate in vniueiTum Corpus diffundere. 
3. Caloris Natiui, Temperatio, Nutritio, Expurgatio,Hunc 
V&mpraftant motu perenni Siftoles &Diaftole§. 
jixtra Tho- 
racemAxil- 
larti T/70- 
ractcaBaß- 
hca. 
Mufiuli 
dtitidpoßi- 
scu 
ψβα Arte- 
mrum. Liber PRiAfvf% 
Q a p y t XVI» 
Be Tferuis. 
Emus iignificat communiter Tendone etiam & Ligamentum t- 
JLN Proprie Corpus,quod a Cerebro & 5ρϊης medulla vel raehy tide 
oritur ad fen-fum & motum. Sunt autem Neruoru duo genera vt alij 
Molles,alij a BaiiCerebri oriuntur,& vocant fenforij, 
hos molles eife oportuit,quia ienfus fit,perpeiIione: mollities autem 
apta eil ad patiendum.Horum paria funt ieptem coniugationes 6c in 
ienfuum Organa inferuntur: Quorum primum in oculos deriuatur 
Nerui opticiiSecundu in Muiculos oculom.-Tertiu in Lingua: fuper- 
frciem; Quartü in palatum: Quintum in Organa Auditus .Texti Paris 
nerui multipliciRamoru ierie ad vifcera in medio imoqj ventre diftri- 
buuntur, q vbi aliquantulu in fpatiu Thoracis proceflerunt,ramulos 
retorquent ad Laringis Muiculos,qui recurrentes ob id vocantunSe- 
ptirni paris Nerui in Linguae & Laringis Muiculospotillimu diflemi- 
natur. Duri funt; qui a Spina: Medulla jpeedunt 6c motorij vocantur, 
eo q> motus arbitrari) ηό ienfus fmt Organa: Hi Duri funt,quia Mot9 
adio eft,ad Adionis aute robur requiritur Durities Inftrumenti,Ho- 
rum Triginta funt paria, q in muiculos inferuntur 5 Nimiru fepte funt 
CeruiciSjDuodecim T horacis,Quinque Lumboru: fex OiIisfacri,q 
diilributi in muiculos motui voluntario ieruiunt, incute fenfum Ta- 
dus coramunicant-Naauthore Galeno y.de Vfu parr.in diftnbutione 
Nemorumiph Natura: tres fcopi extiterunt ;Prim9 quide vt fenibrijs 
Organis feniumjDeinde vtmotorijs motu impertiretjtertio vt omni- 
bus alijs facultate darer,qua fibi infeila dignoicerenr. Accomodat.n, 
Natura interioribus Cerebri motionib. exteriora qdam fubferuientia 
Organa,quibus Facultas interior mediantib.neruis fe adiungit, 
viciffim vana iliacbftitutione, varias fundiones &ieruitia 
pbent,&aut id exeqmmtur,q? interior Facultas requirit,aut ei9 inter- 
nuncij folu funt.Exequumur aJnftrumeta mot9, Mufculi 6c Articuli} 
Internutij veroiuntj. fenilis exteriores &cc. Sunt eria Nerui alij Caui, 
alij Solidi: Caui vt Nem9 Opticus 6c Pudendi.q manifeftä cauitatcm 
habent.Solidfvt eseteri omnes,q nulla ienili perceptibile cauitate ha- 
bent : quamuisinviuentibus ineiie dicant quidam,vtpoiIit Animalis 
Spiritus tranfmitti: verum reiponderur cum Galeno per irradicatio- 
nem affluere motricem Facultatem, 
■ Sirafiura' 
N er uorum. 
Nem mol· 
lesacduri. 
1 Paria Ner~ 
1 uorum Ce 
' rebri 7 
• Paria Ner- 
t uorum Spi~ 
[ nalü Me*· 
• dulU.39- 
ι N erui Cdm 
- Nenn 
5 Mu Basilica Medica 
C a P V t XVII. 
Defl·tritibus & Calido innato. 
O mniavi- 
nunt bene- 
ficio caloris 
.tnfit i. 
DVo hic primum petuntur cognitu neceflaria, videlicet omnia 
viuere beneficio caloris infiri ,quod jpbatur,quia illo excindo, 
' perit fimül vita. Etobferuatur Calor ille in Animalib9,quas pro copia 
huius caloris perfectiores operationes, vel Imperfectiores: o hiema- 
tur de in plantis,in quibus calore Solis conientaneo de maxime amico 
excitatur de in adlum deducitur.Secundum fcitu necei!arium,cum ca- 
lorem non elleElementarem quod probatur cxempIo.i.Quia planta- 
rum crefcentiu frigidiffimarum vtpapaueris,cicut£ dec. qux licet ra- 
tione temperamenti fintfrigidilfimae, tamen viuunt, athoc non ope 
ignis de caloris Elementaris,quem habent ex Mifbone; alias enim ille 
calor vinceretur de extingueretur a Donunan te frigore, Ergo a Diui- 
niore principio hasc vita eil. 2. De Mortuorum Animaliu,Mineralia 
de vegetabiliti; haec enim poil extindione caloris vitalis,tamen adhuc 
habent in fe calore aiique Elementarem,cuius ope adhuc figuram ali- 
quaretinenr deeffedus Medicos edunt. Aride Puchoi.FerneJLlib.4.c.r. 
Porro Demonflrabunus Spiritus i. Neceiiitatem, i.Subftantiam, 
j.Vfiim de 4.Subfiilentia: Neceilitatc,quian.fimplex calor no poteft 
P fe omne corpus penetrare,q> tamen ad vita conieruanda requiritur, 
op9 habet aliquo vehiculo: Quod cü Humor aliquisob craflitie iufti- 
nere ηδpollet,necefle fuit calori fubilerni materia aliqua tenuiffima 
cui9 beneficio vnomometo corp9 pmearet; talis eil ipuit9 dec.i.Sub- 
. flantia,illamq, aerea feu poti9 setherea: tale maxima velo - 
citate,quia fpiritus hinc inde dilcurrit. 3.Yium,Q vel eil primarius vel 
iecundarius: Primari9,vt fit vinculu adduas naturas aduerlas concili- 
andasiHomo n.conftat Anima pura,Diuina de immortali; Item coilat 
ex Corpore impuro, terreno de immortali: has duas fubftatitias vnit 
fpiritus tanq Mediator,purior corpore,impurior Anima. Vius iecun- 
dari9 cil,vt feruiat Animas in adionib.fingulariu partium 
4.Sub(lantia,feuq) fit: quod pbatur vel ratione Vacui,q> non datur in 
•corpore ; iam vero obferuamur in corpore ventriculi dcc. Ergo hi re- 
plentur fpirim: Vel ratione Alimenti,quo homo vritur,q> eil crailura 
ad fuilendandu corp9, q? vero eil a e reu ad fuilentandii ipii itum.Ex his 
omnib.colligitur fpiritus de linitio,q? fit corpus asthereu, caloris FacuU 
tatumq; fe des de vinculum, primumque obeundas fundlionis infi.ru- 
mentum. VideFernel.lib.q.Pathol.cap.z, Sic 
Spirituum 
NeceßiUS. 
Spirituum 
Subftantia. 
Spirituum 
V/us du- 
plex. 
Spirituum 
Subßß en- 
tia. Liber Primys. 
Sic Spiritus & Caloris Natucademonftrarurexemplo rerum in 
flammabilium; ad flammam enim requiricurvaporofus 6c flimofiis 
quidam tpiritus ,qui exoleoiaiubftantiarei incenfie prodic : Deinde 
inflammaipla ineft lummus calor; ad quam fuftendandam pro pa- 
bulo fefe öftere acr circumftans. Talern aucemmacenam fpirimo- 
iäm ineiTe corporibus inflammabilibus, probatur exemplo deftilla- 
tionis; in qua obleniatur prodire poft aqueum & alimentarium Hu- 
morera,materia aliqua oleofuquas nihil aliud eft quam acr condeniä- 
tus. Vide patholo. Fernellib.4.c.5. 
Eodem modo narura Humidi primigenij leumnätioftendirar 
■apudFernel.eodemcitato loco cap.4.oftenditurqueßiiariam i.Quod 
fit, vbi fit,& Quale fit, quid (it hoc Humidum ,quod probatur exem- 
plo flammas, quas alitur humore pingui & Sleofo, in flamma enim 
triainfunt, videlicet oleo'um quid, Ipirituolum &Calor. Vbi iit, 
videiicct in partibus iimikribus. Quale iit, videlicet pingue &c. 
Sunt enim tres partium fimilarium Humores nimirum Primigenius, 
Elementans leu Aqueus Sc Alimentarius ; qui differunt, quod 
primigenius fit connatus, Sc foueac Calorem dc ipirirum; elementa- 
ris fit quidem connatus, verum nihil comracrtij habeat cum calore 
Sc ipiricu, fed iit tantum quaii gluten totum aliquod continens: Ali- 
mentarius autem iit aduentitius nec connatus, i. OftendirurhoC 
Humidum primigenium die fubiedlam materiam Caloris & fpintus; 
hinceriam poliunt Calor &rpiritusdilllpan illasio humido primige- 
niore non contra: quod probatur exemplo eorum, qui frigore op- 
prefli intereunt ;& eorum qui in animi deliquium incidunt. Ad na- 
turam Humidi primigenij melius intelligcndam, initituicurexa&if 
fimum partium fimilarium (in quibus Humidum primigenium pro- 
prie refidere ance di&um eft)examen. 
Sic in parce fimilari confiderare poflumus eius vel iubftantiam, 
vel Huipcres iecundarios: iubftantiam, quas eft i.Solida,conflans ex 
tribus, Craflamento terreno, Humido aqueo quod cohasret,& hu-j 
mido primigenio 2. Quas eft Carnola, fpatia inter fibras quafi infer- 
ciens , vnde & partis moles dicitur. 5. Quseft Spirituoia; hac pars ·, 
vndique perfunditur; proprie tamen ä lolida parcis fiibftantia pro- 
cedit. 
Humores fecundarios confiderare poflumus ·, a quibus tota 
pars iuftentatur i.Sanguis in ora exilium venarum dearteriaram per- 
Spiritus & 
Caloris na- 
tura. 
Humidum 
primigeniu 
quoifit. 
Vbi ft & 
qualeßt. 
'■ Primigeniü 
efl fubteäa 
mater tau- 
lorü&Jpi~ 
ritus. 
ln parte ß- 
mtlan eitu 
ßtbßatiavel 
Humores fe 
cundarij. 
Hunter esfi. 
i tüdartj qui- 
■P tot λ purs B as ilici Medici 
fußetatm. 
Sanguis. 
Ros. 
Calidi inna 
ti Fons & 
ISatura. 
ductus. 2. Ros, quando iam orificium venas quafitranilidat. 
ten , quando parti apponitur. q.Cambium,quando in partis lubftan- 
tiam degenerat..vide lib.q.Fexn.pathol.eap 5. 
1. Calidi Innati Fons & natura fic inquiritur. Calor cum adiun- 
$ram habeat.ficciratem, humiditate aliqua temperari debuit·: Qiiieri- 
turergo in quo Humore partium fimilariura proprie re Για eat. Non 
in Humoribus ahmenrarijs,n enim extrinfecus accedunt 5 nec in Hu- 
more aqueo, quo partis iubftanda continetur & cohaeret, hic enim 
omnium corporum communis efi.j Ergo in iubilanria carnoia vel in 
Humido primigenio refide:; non in carnoia, nam illa 1. Marcore ex- 
haufta&extenuata iterum reiarcitur,at Calor ille de perditus non re- 
ftauratur, 1. Carnoia habitantia proma nat & principium habet ex 
- ianguinq materno , at in: homine illo Calor innatus habitare ne- 
quit. Reflat igitur. Calorem innatum habitare in Humido primi- 
( genio, inde definitur qucdCalidum innatum fit Humidum primige- 
• nium infitum fpiritum & calore vndique pcrfufiim. Tribus enim illis 
i coniunclim concinetur Calidum innatum,Humido primigenio, Spi- 
calore. Vide eundem Fern.lib.q.c.d. 
Sciendum etiam venit quod Calidum innatum mutetur incli- 
natione Statum, temporum Anni & Regionum : Altatum ; cuius 
«Inclinationisrradimr lenes &caufa:S.eries,nam in Altatepuerili ma- 
!- xime dominämr fiibilantia Calcris,qu£e copioiaeil. In Iuuenili,Do- 
i' minium habet Caloris qualitas, feu potius acrimonia per diffipatio- 
!- nem fubftantix relidla. In Viri Altate, durat adhuc acrior illacaloris 
>- qualitas, fed tamen incipit paulatim marceicere. In Senili vero , fen- 
? fim extinguitur cum Humore Calor , donec tandem extrema Sicci- 
• ras. Cauia, qua: eil ipfe Calor, hic enim dum iucunde palcituripib 
Humido, fit fui ipfius interitus cau(a, non tamen hoc fit per fe, cum 
nihil-appetat firiipfius deilrudlionem, fed ex accidenti. Tempomm 
anni idque vel ratione fiibilantia,vel ratione qualitatis :Ratiqne iub- 
iläntia ,quae cft Hyeme vberior,a“ftate paucior, vere & Autuno tem- 
perata : Ratione qualitatis, qua Altate eil acrior, Hyeme remiilior, 
vere & Autumno temperata. Inclinatione Regiorum $ nam Calor 
Fiominum vergentium ad Zonam torridam eil jfubilantia minor &c 
qualitate acrior: Ad Boream eil fiibilantia & qualitate Temperatior, 
de his vide Eernel.eodem Iib.c.&.& 9. 
Quoniam vero Calor <5dpirims vel funt Infiti vel influentes: 
i Infiti, videlicet in partium fimilarium crafiamento refidentes, hinc Öc 
Calid.inna- 
tu coniun- 
äim tribus 
lontinetur. 
Humido pu 
migenio, 
jpiritu & 
Calore. 
CalidmiM 
natu muta 
turimlina- 
tione At a 
tum, Tepo- 
rum anm0 
Regionum. 
Calor & 
Spiritus In pro diuer litate partium fimilarium etiam differant ; Nam in OiTe, 
Nemo,Carne, Vena, Membrana, Ligamento &c. Semper alias eil 
Calor & fpiritus,vt quot fune partes fimilares, totidem etiam iinr dif- 
ferentiis ipirimum &Calkii Innati, Influentes, quibus innatus caior 
& fpiritus alitur: hi pro numero trium partium principalium tres funt 
naturalis, Vitalis, & Animalis. 
Naturalis, qui fit ex benignoalimentarij ianguints liaiitts,quem 
iecur efficitjp fuo parenchymate.Hic fpiritus eil facultatis procreatri- 
cis vel Genitor vel'Nutritor. 
Naturalis fpiritus dmplexeft.yius , videlicet vt i. ianguinem ad 
nat titionem inceraram partium deducat: Hic enins quia gtauis 
iponte fiirfum non fertur, i. vt fixo perpetuo vanefeemi fuccedat, e- 
umque reficiat. · 
A Corde influit Spiritus vitalis: Hic fit c naturali in corde vide- 
iicatconcodlione,hicfpintus maximum ad vitam vfum habet,&c non 
foltim in ipfo corde cum calido eiufdem Infito adlionura Cordis ρητ- 
cipuum inftrumentum cfl; ied <5c per Arterias in vniuerlum corpus 
■ diftribuitur, innammque Angulis partibus calorem,qui per fe imbe- 
cillior eil nec ad omnes Acliones iolus luificit, excitat ,auget,inftau- 
rat, eique quafiaerum &perfe-flionem tribuit. Vnde & calidum in- 
fluens a nonnullis appellatur. Praeter hoc Animali quoque fpiritui hic 
fpiritus materiam c quageneretur/uppeditat. 
A Cerebro influit fpiritus Animalis. Hic fite vitali quam- 
uis vnus fit fpecie,tamen pro diuerfitate inftrumentomm diuerfaac- 
cipit nomina; dicitur enim alius Senforius alius Motorius: Senfo- 
•rius, qui videlicet per Nemos molles ab Anteriore Cerebro ad. fen-j 
iorium influit: hic ruriura pro pfenilium varietate diuiditur i. in opei- ( 
cum cuius beneficio videmus, i. In Auditorium, cuius benefido au- 
dimus. in Guftatorium cuius beneficio guftamus. .4. in Olfadlo-, 
rium cuius beneficio odoramus. 5. in Tadlorium cuius beneficio , 
tradlabiliumqualitatum differentias percipimus. 
Motorius qui videlicet a pofleriore parte Cerebri per Spinam 
deicendit, & inde per Neruos Duros ad mouendum fingulas partes 
tranfiniteitur. 
Generatur vero fpiritus Animalis ex puriffima vkalis fpiritus 
,parte per Carotidas & Ceruicales Arterias in Cerebri Bafin atque in 
Cerebri ventriculos delata,&cum acre infpirationis ope attrado.. 
Liber P r i m v s 
5 ßti & iff 
t fluentes 
- Pro dtuerft· 
: täte partui 
: ßmilarium 
diflerune 
i fpiritus & 
- calor. 
Spiritus Na 
1 turdlis Ge· 
> neratto. 
- Naturalis 
fpiritus du- 
plex efivßu 
Spiritus Λ. 
nimalis. 
Animalis se 
form &mo 
tortus. 
Auditorius 
Guflatortut 
olfuäonus 
Taäoriui, permifta. Eius prsparatio fic in plexibus Arteriarum Labyrintheis. 
Codioin Cerebri finibus, vbi a Cerebri fubllantia formam nonam 
htEcinduit,&ab omnibus fuliginofis incrementis, aauibus nondum 
fatis in Arterijs purgataeranc, ieparantur, & omnino iubtiliores, te- 
nuiores ac puriores fiunt. 
Differentiafpirituum - iuxra fubfiantiam eft calis: Naturalis dl. 
vaporoius·. vitalis eflacrcus taaimalis eftaEtheajs., 
Basilica Medica 
Differentia 
ffiintmm 
iuxra fub- 
iiantiam. 
C a p v, τ. XV111., 
DeAnimd EjftntU eiujque propriet at. btu. 
QViafundiones humanas a facultatibus otiantur ·, Facultates aut 
funtipia Amma, aurabeflentia anima; promananr: vtque fun- 
ctionum cauiadntelhgavitnr,ordo poftuiat,vt i.ElIentiam eius,dein- 
de eius Facultates cognoleamus, tandem vt Corpus, naneique cor- 
poris in quibus facultates iubfiitunt,&a quibus Functionum nue- - 
gntas& cadlo, perueftigemus. 
Ex mente antiquorum philofophorum Anima dicitur ipecics ; 
inftmaac vltimainteiligenriarum &ipiritualium creaturarum, quate- 
nus videlicet omnibus tribuit vitam. Nonnulli gentiles eam ven- 
' tnm&ipiritum vocarunt, item Animum, quatenus liabet volunta- 
tem j Rationem,quatenus directe diiudicat, ienium vero dum lentit,, 
reflatur lfidoruslib.15.cap. 14. ludicia variorum Phiioiophorum varia 
i ac Phiioiophica in medium afferre placet. Piato definit animam eife: 
- Eflentiam inie viuentem. Ariftoteies hb.z, dc Animadefinir adum.; 
Gorpbrisphyficiorganici,vitam habentis potentia. Τυχ« gfhomxc- 
? « TrfwT» cVuaj(5r φυσικέ, ί’ρptvixS, ζωΙίΑ, Suxiolui., Zeno > 
vocat numerum ieipfum mouentem j Xenocrates vero numerum in - 
- fe ipfo mouentem; Ariftoxenos Numeri principium : Pythagoras ·. 
u vocauit harmoniam ieu Melodis concordiam,& cum eo Dinarchus,.. 
l principium quatuor Elementorum,afterens corporficum quo fungi- 
tur,.pulcherrimum eorum temperamentum &c harmoniam* Hippar- 
chus vocauit ignemieuyim,igneam: Heraclitus Ponticus nuncupa- 
uit Lucem, Nonnullus eiufdem nominis iubftandaeftclla» cuiufdam 
icintilUmiEolSdonius vocat Ideam,quatenus eft Ipecieianimatq for. 
Anima Jpe- 
aes infima 
creaturam 
Animaven- 
tusacjpmt9 
Anmm. 
Senfus. 
Anima φη 
tia in fe vi- 
uens. 
Anima Ad9 
Corporis. 
Anima nu- 
merus fetp- 
mmouens. 
Vis ignea. 
lux. Liber P r i m v s·. 
ma: Aiclepiades eamquaii Chordam quandam prarftamcm 
quinque fenflbus fundtionum, fiiarum expediendarrmr facultatem j 
Hippocrates arbitratur eam fpiritum fubrilem, per vniuerfos meatus 
corporis diiperiiim: Incertum fubtilem fpiritum, cenfet Democra- 
tes,ex minutiflimis indiuiduifque corpufculis, quae atomos vocat, in 
fe concurrentibus dc coliterenubus: Tertullianus Sc Auicenna ani- 
mamab.Anima nafci autumant,vt Corpus a fpermate procreatur, 
eamque ita multiplicari, vt lux multarum candelarum ab vno lumine 
accenditur j Thaies Miieiiuseam virtutem motiuam cuiuique reiap- 
pellat;arquehinciLlaeiusopiniodenuatur,magnetem ideo anima- 
tum eile, quofeni laminas adle trahat y Alemeones eam corporibus 
coeleftibus comparauit, quoniamresefl mobiliflima, imo femper 
mobilis i ex qua eiusdilpofltione £Eternitate*n eins facilime, ait, poile 
difcerni; Parmenideseamexterra&:igne yuIt eife faclam : Epicurus 
flatuit ex igne &acre conflare ; Empedocles Sc Ericrates, rem in cor- 
pore maxime valentem dixerunt: Alij eam cerebrum, alij fanguinem, 
vt Critia, fentiunt, alij vaporem & humorem ieu primigenium 
dunt; quidam eam iiibftantiam eile, omnino inficias eunt. Haie ve- 
terum philofophorum variae lunt differentiae de Animae, eflentia, vt 
veritati propius accedimus,lic concludimus. 
A nimaiecundimiphilofophos lapientes confideratur duplici- 
ter ·, auricilicet per le, hoceftconliderataacorpore,vel vt Corpus in- 
format eique coniungitur. Primo in ilia propnaaclibera difpofidone 
accipitur. quodilcLux Luminis Amiterni acdiuini, ad Lucis merca- 
tae fine primi Exemplaris imaginem condita > pulchritudineque An- 
ge lira v erb ra at que ornata: Agrippa lib.3.cap.37.Secund0 delcnbitur 
iubdanna vel potius pars (ubllamiae Spiritualis, a duimis fontibus e- 
manans, fimplex indillolubilis ·, immortalis, libera, in corporca&in 
vifibilis, quantitate, Figura, pondere, & colore carens. Teile La- 
mateeno, Bernharde, Seneca Sc Auguliino. Tertio Dicitur Intelle- 
ctus rationalis , indeque dicitur ab omnibus reliquis animantibus 
folaratione differre. Hinc Adiloreles lib.i de animalium genera- 
tione cap.j.ait: πν voiw &kov dt- 
yco. faivov: ola Animarationalis foris accedit & diuina. -Py thagorei di- 
xerunt Ammus exvniuerfa mente diuinahauitus acceptus & libatus 
eftCic.in 1. Tiifcuh 1.4. Spiritus inteliedualis, rationis particeps 
femper inouens dcadbeatitudinem per (ktendens: fpiritus. dicitur, 
r Chorda.· 
; Spiritus fub 
; r//k 
Animus ab > 
Anima. 
■ Virtus ma- 
- tiua. 
L' /f/fo. 
; Anima ex: 
. terra & i- 
. Anima va- 
.por&Humi 
r düprimigt- 
niuma 
SUbßanttOo 
.Cojideratio 
* Anima du 
. plex.· 
. Lux LumL· 
■ nis mit er, 
.Exemplar 
{imagmis di · 
. mm.. 
- intelleäus > 
> rationis. 
• Anima rd-‘- 
- ttona'ii di·* 
; ama >- quia a Deo eil inipirara, GeneCi. Deusinipirauit in faciem Homi- 
nis ipiraculum vita?: In teiligem dicitur, quia habet infitas notitias 
de Deo , de diicnmine honeftorum ac turpium ßc libertatem eli- 
gendi bona , ac reprobandi mala. 5. Mens viua defcnbitur oVnma 
intelligens, omnibufque lefe aihraiians; imo & pars iubilantixHo- 
minis, qaia Hominis diencialis Forma, per propter quam Homo 
vivus atque intelligens. Ha?c Animas generalis elt deicaptio, 
planius & ad oculos clarius per lingulas proprietates declarando de- 
monftrabimus. 
Basilica Medici 
Anima nies 
xiua. 
Hominis for 
ma ejfenii- 
alis. 
„ . . 
lüi'MinAtiO 
.. . 
comitionts. 
Intellectus 
/ 1 , 
U'' ra W 
cognitionis, 
Mkrocofmi 
ad Deum 
deduäio. 
läuminatio 
comittonu. 
o 
Intellectus 
Im.&ratw 
cognitionis. 
Microcoßni 
ad Deum 
deduäio. 
Primam proprietatcm-eiusdicemus, ciTeilluminare cognitio- 
nem : vndein rdolur. Theolog. trad.i. quarft.i. Intel- 
ledlusLux & ratio cognofcendi dicitur, quoniam cognitionis prin- 
cipium eftacliaum; ParAielius tom.10.fol.117. dicit Intellectum non 
a parentibus,ied a vi coelefti conftare. 
Secunda proprietas eft Micro cöfm um ad Deum luapra: (entia 
reducere,vt i.Genefhabetur; Inde iuperius, in propria diipofitionc 
dehniuimas Animam lucem Luminis acHiuini, ad Lucis 
increats frue primi exemplaris imaginem conditam. 
Tertia proprietas eil, vt, cum iubilantia rit puriihma, Empii- 
ciillrma, ipiritualiifima,inuitibilis-& Incorporea, communicationem 
: cum Intelligentes feu Angelis habeat, & vt Iamblichi vtar verbis,pcr 
Harmonias eftentiac &; adlionum iuarum nonnunquam fe diurnis 
conciliet. 
Quarta eil, vt dum corpori includitur , mari illud nunquam 
permittit, quia eft ip (avita, nec vnquara mortis violenti., perimitur, 
teile Porphyrio; vnde eam ex (acris &c cum lapientibus immortalem 
! Sc indiifolubilem nuncupamus : Immortalis cxiilic,quia cft creata 
ad Imaginem Dei, Item ex ceftimonio Chrifti Matth. 20 . Corpus 
quidem occidere poliunt hoftes, animam vero non. Et loannis iu 
: Qui credit in me non morietur in aeternumItem ab exemplo r 
, Moy(es& Elias colloquuntur cum Chrifto in monte Thabor.Luc, 
5). Quod enim in Chrifto valet idem in membris eius valere neceft 
ie eft Pauli.Cor.i)*. Et quiaDeus non moritur, ita nec anima extin- 
.guitur. 
Quinta proprietate infignitur, vtfcilicet iui femper reminift 
cacur, & nunquam fele intelhgat. Nihil enim cani nouit, quam 
Subßantia 
ßmpücißi- 
ma,ß)intua 
lißima &c. 
Anima im- 
ipfa vita. 
Corpus mor 
talt; anima 
immortalU. 
Sui ipßusRe 
mimfcetia,. Liber P r i λί v s» 
id-,-quocl fibi praefto eft, nec quicquam menti magis proflo eft 9 
quam ipia ilbi j teile Aurel.libr.ro.& 14. cap. 10. 
Atque hinc eam intelledum rationalem & ipiritum Intcl- 
ledualem diximus , quia omnia ä mente inteUigimtur , quae ab 
Auguftino libr. de Anim. & ipirit. omnium dicitur fimilitudo , 
quia eundis rebus feie ailimilat, vel quia rerum omnium fimili- 
tudines in fe retinet, quas intelligere intendit ; omnis enim co- 
gnitio fit per viam affimilationis: Hinc per ibam eifentiam terne, per 
Imaginationem Aquae,per rationem acri, per Intelledum firmamen 
to aflimilacur. 
Sexraeius proprietas tenetur ex teilimonio Bernhardi, quod 
fit ioda rationis, per quam vt didam ab animantibus reliquis diftin- 
guicur’ . _ . ■ 
Septima eft, vt per lead Beatitudinem tendat,quam vitam di- 
uinam Porphynus appellitat, cuius rei contemplatio contemplato- 
rem cum eo, quod contemplatur, in vnum conflat: Hinc Bernhar- 
dus animam humanam beatitudinispartidpem, haeredemque falua- 
donis dixit. 
Odaua proprietas eft vt iemper & indefinenter moueatnr j 
quare eft forma viuaciilima, adufque primarius ac certus, vnde Pla- 
toni in phaedra dicitur Numerus feipfum mouens, Xenocrati nume- 
rusin feipio agens, mouetur enim anima in fuo fpiritu. Ex his prima 
proprietas cum Hipparchi, vtriufque Heracliti & Epicuri opinioni- 
bus concurrit: In tertia Platonis elucet lapientia, & AJcmconis pro- 
funditas clariftime patet: Cum odaua tandem Thaletis Milefij, A- 
riftoxeni & Xenocratis fenrentiae Affirmatiuae conftant. j 
Nos ex iacris&Nonam addemus proprietatem: Eftenimfe- 
parabilis, quiaextindo corpore ipfa fuperftes eft, &: tandem tamen 
cum corpore in vniueriali raormoram reibici ratione copulatur, lobi j 
19. Scio quod redemptor meus viuit&dn nouiiSmo die de terrarc-i 
furgam & videbo Deum de Carne mea. Socrates putauit Animum,1 
cum c corpore excefterir,ad coelum redire,vnde in corpus hurpanum 1 
fparfas eft. Plato Axiachoait ii§ ς-lw χτπχΤλαγκ ttvov gg-iv «*■ dyx~ 
jvvf*£&ßo\'n. DiiceiTas exhaevitaeft mutatio mali in Bonum. Ha- 
bet etiam fedem eam que propriam m corde, (potcntialiter vero in o-' 
mnibus membris) Fons enim & Principium vitae, irem omnis intelli- 
gentia,aciiiotus animi primario rdidec in corde, a quo etiam omnes 
■ Omm In- 
te Ueäits a. 
mente. 
/. Per ejftnti 
am terra, 
i. Per ima * 
gtnat tonem 
aqua. 
3 Per rat to- 
nem aeris. 
4 Per intel- 
leftum fir- 
mamento. 
Anima ba- 
res faluaüo' 
nüacBeati- 
tudinis. 
Numerusß- 
ipfum mo- 
uesj.e.afuo 
Jpintu, 
Anima acor 
pore eiißpa 
rahilü,potet 
tiaüter & 
aftualtfer· 
Oifcejfüs ex 
Vita, eß traf, 
mutatio ma 
hin bonum,.  ·Β A S I L I C Λ M E D I C M 
i lex fcripta 
in corde, 
locus Ani- 
: m<t Paradi- 
fus. 
prodenht cogitat'oncsvci ex lacris pacet Marci 7. & Paulus dicir le- 
gem fcriptam elfe incorde. Locus liue fedes, in quam Anima Cor- 
poris compage lolura migrat, in eaque rcquiefcit, vocatur Paradilus 
Luc.23. Item linus Abraha: Luc. id. Manus Dei, Sapient. 1. Scheol 
Gen.45.id eft Infernus , quiablque vlla dubitatione eft locus mor- 
tuorum liib terra &c. 
Porro, quatenus anima coniungitur corpori,eatenus etiam du- 
plex aut refpedlulolius Microcofmi, vd quatenus ad animalia 6c ve- 
getabilia refertur: Veluri itaque iblo Microcohno coniungitur a- 
nirna cum fuo vehiculo, Principium incorporeum, Numerus pro- 
portionalis : Et Adus primus corporibus noftris accommodatus, 
definitur , cuius gratia & praefentia agimus vitam , proditi fumus 
feniudecundumque locum monemur ,iumus praediti ratione, pri- 
mum intelligimus, & bona: malaeue voluntatis fumus capaces, tefte 
choro philoiophico, Platone,Damafcea. Anftotele, Remigio, Aa- 
guftin. Seneca &c. Haec deferiptio aniam oraebet ad obiemandas 
quaidam proprietates circa Microcolmi dilpciitionem. 1. Eli;vtfit 
principi) inchoamcncum, 4. Elementa rad congruentia Sc vinculo 
connedens atque copulans,vt inde Pulcherrimam is concordan- 
tis temperiem , iuauiffimamque harmoniam ac concentum im- 
parcin patiatur. 
2. Eft,quia,quatenus eft numerus proportionalis, Harmoni- 
co confenlu corporis parces, rede ad vita:, fenfus, moras &adioms 
rationes , poceftatem habet dilponendi: Hmc inde proportio in 
corpore humano Mulleam humanam producit, qute mhilaliud lo- 
nat, quam homogeneam&amabilem concordiam j perquam Ani- 
ma lumme diligit corpus, ac corporis partes: vnde Pythagorae lana 
opinio,animam Melodia: concordiam exiftimamis. 
5. 'Ncceffiratem incurrere facit, ii enim corpus conftat, vbi 
anima haec reperitur, vt & viuat, fentiat ,moueatur & rationetur con- 
fequens eft. 
4. Quod in luo motu lemper bonaemalaeue voluntatis eft ca- 
pax ; qnamuis eram a corpore libera & leparata nunquam fui memi- 
niiTe, & nunquam feanteiligere delinat. Hicdocet Iamblichus, pal- 
liones qualefcunque. animalium non certe animae illorum inelle, (ed 
corpori, quodiub anima certam qualitatem poflidet, qua agat & 
patiatur. 
/Anima con- 
ßderatacü ] 
corpore du- >. 
plexyvelre 
JpeftuMicro 
crf ni vel re 
Jpcfta Ani- 
maLacvege 
tahiL Aäus 
primus vi- 
; talis. 
Vnm.mot9. 
iVwnus in- 
teüeciits. 
Primavolu* 
tos, 
Jiomogenea 
d:Jpoßttoin 
Ur membra 
ac partes, 
ite faculta- 
tes in Micro 
cofino. 
■Anima rati· 
one volunt a 
tu hberλ ad 
bonumvtl 
malum. Liber Primvs. 
y. Proprietas eius, quo vniuerialiter corpus regitur & guber- 
natur fecundum Remigij opinionem non aliter, quam Nauta Na- 
uem,dduxtaCalcidium, quemadmodum aranea in telae fuae centro 
manens fuo motu totam telam mouere percipitur, fic etiam in cor- 
de,quod centrum eftcorporis, ipfadelitefcens vniueriam corporis 
molem mouere folet, de quo etiam fupra. Caererum dead animalia 
refertur creatura haec ipiritualis, eiulque definiti, ijs etiam ac homi- 
nibus conuenit; nifi quod illis intelle&um dc rationem non affert, 
quippe qua: ipecifica eft differentia, homines a brutis diftinguens, 
obdefedlum vero irrationalia vocantur :vnde per huius anima: prae- 
ientiam eodem modo cum Homine viuunt,fentiunt & localiter mo- 
uent; nihil vero intelligunt, fed ieniualiter tantum res quafdam di- 
ftinguunt&cognofcunt. Anima in vegewbilibus eodem modo de- 
finitur,quo in Brutis, praeterquam quod ijs lenium non iuppeditat. 
Veluti AnimaBeftias non facit rationis particeps, fic vegetabilia ien- 
fiis expertia relinquit. Haec itaque Animae deferiptio cuilibet ani- 
malium fpeciei conuenit; quod fit fcilicet vis quaedam ienfibilis, ieu 
fpiritus viuificans corpus animatum , eique ienfum tribuens, quo 
oognofeit & difcernit fenfibilia materialia, hoc eft formas corporeas 
rerum corporalium tam pnefentium,quamabientium,foris dein- 
tus. Veluti autem tam Animalibus in genere, quam vegetabilibus 
competit, definitur a Damafccno homil.26. ddpfo Anftotele; eft 
vis quaedam corpori cor, vitae vegetationem degenerationem imper- 
tiens, hoc eft, virtus quaedam ieuadus primus in corpore phyfico 
organica viuente, conuertens alimentum in fubftantiam aliti, vti- 
pfiim in fiio eife conferuet, ad quantitatem debitam prouehat, & fi- 
mileinipecie generare tribuat j in qua quidem deicriptione tresve- 
getatiuae facultatis potentiae exprimuntur,nimirum, nutrire, augere 
&gignere,de quibus in fequentibus latius ac planius. Haec de anima: 
edentia atque proprietatibus fecundum mentem DoCtilf 8c anti- 
quorum Philoiophorum, verum fic manifeftior Animae euadet co- 
gnitio fi propter quid Anima corpori fecundum facultates infit, 
confideretur,nimirum vt ex proprijs a&ionibus quas facultatibus in- 
fitos de ie promit, intelligatur. Ab Anima iane vitaproficiicitur, vc 
didtum, iliaque vitam habere dicuntur, quae vegetantur, item quas 
Pentium vel loco mouenturdc quae intelligunt: quibus veluti gradi- 
bus animata inter ie diftinguuntur : quare horum fons dc principium 
Nauta eom 
paratur A- 
nimaqui be 
ne fcit gu~ 
. bernarena- 
uem. 
. Differenti- 
am facit a 
•brutis. 
■ Ab anima 
■ vis fentiedh 
■ mouendt & 
■ intelligedi, 
■ 3. Species 
l Anima, 
. Animalia& 
i vegetabilia 
. habent Ant- 
■ mam. 
■ Vis confer- 
uansvispro· 
creatis. 
j.Potentia 
nutritioAu- 
äix& pro- 
creatrix. 
Anima ine/i 
corpori fe- 
cundum fa- 
cultates. 
Antma fons 
vita. Bas i e i ο λ M<edi c 
eft anima & id quo alimur, ientimus* inrelligimus Emonemur pri- 
mo. Hae fundiones in Jbomine admerfis Facultatibus vmus anirme 
proficifcuntur, quae dmerfaeanimas nondunt, namvnam quouisvi- 
uente Anima eft, quirin partes natura diicrepantes non diuiditur. 
Suntautem Facultates vires quas anima deie promit ad munerum 
fundhoncs, hae in vno quoque viuenre originaliter m vna funt ani- 
ma , a qua promananc vt diuenae operandi rationes , & agentis 
conditiones, ftue proprietates, fcd in corpore vt in iubicdlo recipi- 
untur. 
Gur igitur facultates fundtionem caufa dicantur , quot iunt 
opera& fundionesin quouis animato, tot erunt animae facultates. 
Ariftoteles lib. 2. de anima cap. 3. 5. Animae recenfet potentias fiue 
&μπ\ικνιν vegetaruam, μ&ί Imlu. ienticntem, Ap- 
petitiuam , τήνον, Locomotiuam &c 2^v0 ratio- 
nalem : Haeque omnes in Homine funt > in brutis vero quatuor tan- 
tum. N os talem Facultatum Differentiam in- genere, quae ab ani- 
ma proficifcuntur, ftatuimus : Alias dicemus Ethicas i alias phyil- 
cas: Ethicae tres iunt: λογιςoc»), οργιςικί) & cpg*&x»j. Ad hanc di- 
ftindionem facultatum animae tres States mundi apud Suidam ac- 
commodantur. 
1. .ditas mundi fuit , rarionaJis\iapientiae,iuftitiae, 
& artium ftudiola,nempe ab Adamo vjque ad Cyrum. 
2. ditas mundi, Gyro vfque ad Theodor 
fium , bellis potiilimum laetata eft 
3. Aitas-mundi appetens a Theodofio vfque ad fi- 
nem mundi, veneri & gulae dedita, voluptates & libidines quaerit.. 
Phyiicas confiderat in genere philoiophus phyficus ex triplici ordine 
viuendum,& ita funt tres, videlicet facultas vegetandi, lentiendi, ra? 
tionandi &: (quibus reipondet planta Brutum & Homo) in fpecie 
confiderat Medicus Phyficus, prout in corpore Humano Iunt tres 
facultates principales, Naturalis, Animalis & Vitalis: Naturalis ilib- 
diuidicur 1. in Nutricem cui ietuiuntAttradrix, Retentrix, Godrix, 
Expultrix & Affimilatrix. 2. in Audricem feu vim animae, quae cor- 
pus quoquo verfum porrigit & profert Fernelius. 3. In animalem» 
quae eft fentiens; mouens & Princeps: fendens ilia exterior quin- 
tuplex eft, vt Facultas videndi, audiendi, odorandi, Guftandi, tan- 
gendi &c* Interior eft vis animae refidens in Cerebro, quae medi- 
fnius Ani- 
ma diuerfa 
funt facul- 
tates. 
Vna anima 
in quouis 
vmente. 
3. Anima po 
tentus,fecu- 
dum Artßo- 
Ulem. 
in Brutis 4. 
potentia. 
Anima com 
paratio ad 
3. JEtates 
mundi. 
3. JEtas 
mmdt. 
Thyfica fa~ 
mitates tri. 
pl:as>mge* 
MH, 
Anmalisefi 
fentiens.mo 
ues &Ffm- 
ceps. Senftu 
funts,vißu, L 1 B E R P R I U V S? 
ante ipiritu animali exterioribus fenfibus vim communicat, & ad 
quam (pedes exteriorum lenfuum referuntur, vt ibi diiudicentnr, 
confementur, & abfentium Imagines repraslententur, nouseque ef- 
fingantur : Monens eft animae vis & Facultas motus localis effedrix. 
Princeps duplex vt facultas imaginandi recordandi & ratiocinandi. 
Ethica; Facultates vt iupra fimt tres, rationalis,concupflcibilis, & Ira- 
fcibilis. Adtio feu Fundio item triplex: naturalis, vitalis & animalis. 
Naturalis, qua; eft aut nutritio, accretio & procreatio : Nutritiom 
inferuiunt attractio, Retentio,Codio, Pulno &: Aflimilatio. Ani, 
malis etiam triplex, (enius, motus dc Princeps: Senfus vt interior & 
exterior: Exterior ,vtviius, Auditus,Odoratus,guftus ÖC Tadus. In- 
terior idem quod fenius communis. Princeps etiam triplex Imagi- 
natio, memoria & Ratiocinatio &c. peiiis in fequentibus capiti- 
bus latius. 
Auditus >6* 
doty-Guifus 
Princeps· fa 
cultas du- 
plex. 
Ethica facul 
tates tres. 
Facultas 
Princeps tri 
plex. 
C A P V τ XIX 
De Facultate Naturdu 
NAturalis Facultas eft, quie ex iecore venarum adminiculo vm- 
ueria corpori alimentum probet: fub hac & vegetatiua intelli- 
gimr. Eft autem triplex hax Facultas, nutrix, aii(5trix& Procreatrix, 
Nutrix conuertit nutrimentum in iubftantiamanimati fui, yi caloris 
fäfta, vtinftauratio fiat in eo, quod abiumi cepit« ..Cauia efficiens 
eft Calor nariuus: materia ex qua eft Cibus & potus: Materia in qua 
eftiubiedum corpus animatum: Formalis cauiä eftipia aflimilatio 
ime conuerfio cibi & potionis in fimilitudinem , cuiulque membri 
nutriendi: Nam alia pars,vertitur in iubftantiam oilis, alia in fub- 
ftantiam Carnis. Finis,-eft , inftaurario eius, quod affumi coepe- 
rat , vel conferuatio indiuidui. Cum enim Calor Natiuus femper ' 
aliquid abfumat & depaicat,pernutritiouem fieri neceile eftlnftaura- 
lionem, perinde yt in Lychno abfumto oleo, alium liquorem affun- 
di optet. 
Ita-Facultatis naturalis adiones omnes vel ad ipeciei vel ad 
facultas na 
" turalis tri- 
' plex. 
\ Facultas nu 
trixquadm 
, plex:Attra- 
ftrix ίκκία- 
He/LTvdtKYi, 
,alteratrix 
feu conco- 
ftrixaikoK* 
hw & ex- 
pultrix οκ- 
κ^κ»): vt 
ventriculus 
i. attrahit Basilica Medicae 
Cihum 2.H 
uner. 3.alte 
rat. id eii3 
mutat in 
Chylum 4. 
expedit. 
indiuidui conieruationem pertinent: Ad indiuidui conieruationem 
faciunt Nutritio & audio , ad fpeciei conferuationem generatio*. 
Nam cum corporis partes perpetuo reidluantur, ne Homo ante 
definitum tempus interiret ; Primo facultas Altrix feu Nutrix ei 
conceila eft, quae alimentum in viuentia corporis fubftantiam con- 
uertit, &id quod abfumtum eft reftituit: duratq;haec reiblutionis 
δε Nutritionis viciffitudo per totam vitam , nutriturque animal 
quandiu viuit,vt eft apud Ariftotel. i. de generation. & corrupt, 
cap. 5. 
Organa nutritionis funt Os accipiens & Mafticans nutrimen- 
tum: Oeibphagus tranfuehens : Ventriculus tranfmutans in Chy- 
lum : Hepar tranfinutansin ianguinem Venae deferentes iangui- 
nemad fingula membra /in quibus fit affimilatio & applicatio nutri- 
menti : clarius fic intellige de Nutritione.. Quando in Nutritione 
fit affimilatio alimenti corpori alendo. Alimentum vero primo eft 
diffimile; tum pluribus Codionibus prius elaborandum & corpori 
alendo fimile reddendum eft. Et haec Codio eft vel priuata , δε 
tantum ob alimentum &vfum partis > in quafit,inftituitur; vel pub- 
lica quae ob communem totius corporis vfum perficitur.. Illa fit in 
fingulis partibus: Nulla enim pars eft , quae non nutritione indige- 
at; & proinde etiam alimentum affluens fibi fimile reddar. Con- 
codio autem quae ob communem totius corporis vfumfit , praeci- 
pue peragitur in membris, quae naturalia appellantur ventriculo δε 
Hepate : Haec enim membra toto corpori alimentum praebent. 
Hinc Concodiones&Digeftiones tres apud Medicos numerantur 
i.Quae fit in ventri culo δε Inteftinis, z.inEpate& venis; Tertia in 
fingulis membris, vn de Regula:vitium prioris concodionis nonpo- 
teft corrigi per fequentes.. 
Sciendum autem eft, quando Homo cibum fumit, alimentum 
frangitjdentibus conterit, ialiua humedat, tum ab illa contritione, 
δε ialiuae perfufione, oriique calore & tunicae, quae cum ventriculo 
oris communis eft,attredatione,alterationem &elaborationem acci- 
pit: haec cibiprima praeparatio dicitur,quae firinore.. 
Cibus hoc modo comminutus &alteratus in ore motu Linguae· 
Gulaque hiante detruditur, δε per gulam in ventriculum demittitur: 
vbi ipfum ventriculus per Retentiuara facultatem minifterio obli- 
quarum fibrarum arapleditur ardiffime& retinet eo vfque, donec 
t.Comoäio, 
χΰλωιπς. LiBERPrIMVS. 
cmni ex parte iic a Facultate ventriculi conco&rice, propria ventri- 
culi iubftantia, proprioq; & Naturali calore, adiuuante tamen non- 
nihil calore partium adiacentium , concodtus , elaboratus , de in v- 
nam Formam ac Maliam, ptilana? Cremori non abfimilem, 
Chylus appellatur , mutatus- Hic Chylus per τπ/λωμν emittitur in 
inteilinum duodenum de leiunum : Inde rapiunt vena: Meiaraicae 
maflam puriorem & liquidiorem transmittuntque ad Hepar, Lutu- 
lenta vero Malia delabi permittunt adinteftina inferiora:, huius ex- 
crementum eft ftercus. 
Codioneprimaablolura,Chylus in ventriculo genitus ,de a 
craiUoribus fecibus feparatus ab Hepate in Maliam vertitur (angui- 
neam 5 qu£ ex Humoribus conftat (anguine, bile, phlegmate de Me- 
lancholia. Ac länguis quidem ex Epate per ¥ enas tranlmittitur, par- 
tim furfum in dextrum Cordis thalamum ,ad nutriendum Cor, de 
Pulmone, ac ad generandos Ipiritus Vitales: Partim deorium ad a- 
lendum inferiora membra- Reliqui vero Humores, qui leparan- 
tura Malia fanguinis, partim in folliculum fellis defluunt, vt rubra 
bilis: partim in fplenem vt Atra bilis. Aquoia vero iiiperfluitas ad 
Renes de Veficam labitur, & fit Yrina; vel etiam per ludorem excer- 
nitur : Hax funt Excrementa iecundte Concodtionis, quas fit in Epa- 
te & Venis- 
TertiadeniqueConcoftiofitinipiispartibus, qua* deiplaha- 
bet fua excrementa, qute partim per tranipirationem inienfilem Cu- 
tis, atque ludorem, partim cum vrinade fecibus exeunt. Sanguis 
autem nutrit membra per appofitionem de adhmilarionem, cum vi- 
delicet membris adha:reicit ,adglutinamr aut coaleicit, & tandem 
poil plurimas immutationes partis adfimiliatur, de quafi infubilan- 
tiameius tranfit fiueconuertirur. Vocaturque tunc Humiditas, A- 
rabice Cambium: excrementum eius proprie eftiudor- 
Pratterea etiam accedunt ad luftentationem de nutridonem no- 
ftri tanquam ilimme necellarias Sex Res non naturales , nobiicum 
non natat, fed ob eam caulam fic vocatae, non quod fint partes natium 
/lue Internae Hominis led, foris accedant tanquam materia & adiu- 
menta ad alendum demendum Corpus requirentia. De his obiter 
pauca dicemus, de Primo de aere, (quo ne momento quidem carere 
pollumus) qui tantam vim habet in Alterandis noftris corporibus. 
Supra vide 
, 
ae excreme- 
tis Chjmo- 
feos &Con. 
(oäionis. 
2 Cone odio 
«WtW(TK. 
. $.Concoäio> 
. ψοΐωπς. 
ResnonNa- 
turalts fex: 
i.Aer,2.ctb9 
potusy z.Re- 
tet4,excre~  B A S I L Ϊ C JE M £ D I C Ä 
4.Somnus 
vigilia, y. 
6.animipa- 
thmata. '■> 
vt etiam ira continenter nos afficiat ,nos influam qualitatem alteran- 
do redigi. 
Exiliis fex , a mediocritate recedentibus duas materiam & pa- 
bulum gignedis morbis probent, nimirum,alimenta flipramodum 
auda, & excrementa immodice retenta. Casteras magis fua qualitate 
fubiedas corporis partes&contentaalteranf. 
Conlideratur autem in aere qualitas , raoduique fubilantire: 
acr enim qualitate temperatas, & in iua fubftantia tenuis, ferentis ac 
purus. Corpus & contenta in bono flatu conieruat; contra vero acr 
Intemperatus, Inflabilis, peflilens,CraffiisCaliginoflus ,corruptus. 
.Talis acr redditur, propter diipoflrionem vel Temporum, vel loco- 
rum , vel regionum, vel coeli ex vario iSydcrum poiitu, aut maligno 
affiuxu,velquia vapores itoxios c cerraaur aquis fufcipir. 
Calida acris conftiturio, qualis in circa meri- 
diem in regionibus calidis Flante Auftro, Humores partim extenuat 
&difcutit, partim adurit, bilem auget &c acuit, ac morbos acutos gi- 
gnit, fpiritus inflammat,& non iblum calorem praeter naturam in to- 
to excitat, fed etiam Corpora extenuando poroique aperiendo calo- 
rem natiuum euocat & diilipat. 
-/Fitue autem,ntmnullihorum,&C Febres continua ,·& arden- 
tes & T emanas Febres, Quartana & vomitus, & alui profluuia, & 
lippitudines oculorum & aurium dolores ,& oris vlcerationes,ge- 
nitalium putredines, & (udamina. Acr. flue coelum craffiun efficit 
corpora pinguiat& valendora, ingenia vero Hebetiora. Quales fuifle 
Thebanos Cicero icnbit. Caelum vero tenue, quale.Athenis fuit, 
gignit homines acutiores. 
.‘Frigidaacris conftitutio, quashyemepotiffimum euenit,nodu 
flante Borea aut Aquilone in Regionibus Frigidis per feHumores in- 
craflat ,aiic intra Corpus coercet, partes exteriores deniät, poros oc- 
cludit , vnde deftiliationes, Catharri &c. 
Hyemqvero morbi laterales & pulmonis , inflammationes, 
grauedmes, atque Raucedines, Tufles, dolores pedoris &c laterum 
atque Lumborumrcapitisflolores & Apoplexias., Hippo. 
Aphor.25. fed.5. 
Sicca aeris Intemperies, qualis initio Autumni, aut in ficca coe- 
ii Qonftitucione, flante Euro, in locis arenofis i Corpora Denia,dura 
Äphor. Hip- 
l· Liber: Pri M vs4 
iölidäqae efficit & extenuat, putredines quidem coercet, &fuper- 
fluos Humores abiumit, fed fimul eos, qui relinquuntur in corpore 
exiccat&incraflat,a quibus obftmdlionerfiunt, fi Caiiditati coniun- 
&a fit,Humores adurit & Atram Bilem gignit. 
Autumno vero & plurimi vel Xftivi morbi fiunt, & Febres 
Quartana?,& Erraticae,&dienes, aqua? inter Gutem & Tabes & ftilh- 
cidia Vrinae, &difficulrares inteftinorum lenitates inrcftin-omm, 
& coxendicum dolores, & Anginae tk Anhelationes, quas Graeci 
Afthmatavocant. Ilei,morbi comitiales,furores Arne biles. Aphor. 
Hippocrat.iz.fCdf.ji · 
Humidaaeris difpofitio qualis contingit inpluuiofa acris con- 
ftiturione, manein Locis Humidis, circa initium veris. , Corpora 
mollia, laxa &rdebilia reddit, Ipiritulque obfuicat-, Humores fu per- 
fluos accumulat; calorem natimim obtundit, a quibus cruditatibus, 
DeftillationesjobftrudHones &c. Oriuntur, potiilimumfi lmema 
peries, Frigida fit coniundta, fin cum Calida putredines gignit, & pu- 
tridos , peftilentefque morbos excitat. Praeterea Inaequalis aut Infla- 
bili sacris conftitutio, vt quawdo eodem die modo Calor modo Fri- 
gus, tefte Hippocrate 4. Aphorif 3, Autumnales, id eft inaequalis > 
conflantes malique iudicij morbos expe&are oportet. Tandem aer 
corruptus aut parua&peftilenti qualitate aftedus a coeli imprdlione, 
vel quia non perflatur, vel quiaprauos halitus ex terra aut aquis iufei- 
pit, corpora noftra fiia qualitate inquinat,&raorbos Epidemicos pe- 
ftilenteique gignit. 
Vere etenim Furores, & atrae biles & morbi Comitiales,&pro 
fluuia /anguinis, & Anginae & grauedmes, & Raucedines & Leprae, 
& Tufles,& Impetigines,& vitiligines & puftulae Vlcerofae plurimae, 
& tabercula,&articulorum dolores.Hjpp.Aphor.ic.ied.3» 
Velutiexlegitima admmiftranone& Vfu GibiacPotus Sanitas 
conferuatur: fic ex Illegitima omnis generis morbi generantur. Hip- 
pocrates ait: indigentiafanitatis mater eft,&Labores arque exercitia 
bonam valetudinem conferuant: Huic refponder Diuus Siracides c. 
37*Copia cibi gignit morbos & Helluo replet corpus vitiofis Humoi- 
ribus.Legitimus vfus confiftit vel in debita alimentorum Forma, vel 
Quantitate,qualitate, tempore & modo. Forma & qualitate laeditur 
ßnitas , nimirum fi aut plenior vi&us fit, maiorque alimenti co- 
pia exhibeatur , aut tenuior vi&us minorque alimenti Copia * 
Hippocrates 
de Flatibus: 
aer mortali 
but vita, & 
morhoru a- 
grotis [olus 
eil autor. 
Galenus in 
arte Medici 
naluabaere 
corp9 affici- 
tur ( mura- 
tur) quia 
aut calefit, 
aut frigefcit 
aut exicca- 
tur,aut hu~ 
meßatur* 
i.Decihac 
potu.  B A S I L I C Μ M E D Γ C JZ 
quam necelTitas exigit, virefque requirunt. A multis alimentis C*· 
lor natiuus fit debilis, qualis in lenibus extinguitur , perinde vt par- 
uus ignis a multis lignis iniedis,contra defedu ciborum corpus con- 
,iiimitur, ipieque Calor Natiuus elangueicit. Ab omnimoda alimen- 
torum ingeftione , quam modus natura requirit oritur όΚ σμον* , 
qua: interdum pro omni repletione tam Ciborum, quam Humorum 
iumiturvt 12. Aph.i. Proprie pro repletione ciborum, quae a Jari- 
nis Satietas vocatur. 
Cicero in Catone maiorcair: Cibi ac potus tantum eft fumen- 
dum, vt reficiantur vires, non opprimantur: Item &c in quinta Tu- 
iculana dicit: quid f quod ne mente quidem rede vti poirumus mul- 
to cibo & potione impleti. Quam ob rem ad animae & corporis 
cultum plurimum conducit Temperantia, vtpote qua: & lapientia: 
& valetudinis & multarum virtutum mater , & dulcis nutricula eft. 
Plato lib.i. de legibus.Vini vfu interdixit pueris vique ad annum aca- 
tis 18. rationemque addit: ύ %pi},inquiens,7r£/) 'fm nvf οχεήναί’,ϊά eft, 
non decet ignemigniadijcere. 
Ex repletione cibi oritur in venis repletio Humorum,vnde ple- 
thora aut Cacochymia multorum morborum caulae, vt ii natura il- 
lam ciborum ingeftionem in bonum languinem conuerteret fit ple- 
thora, fin minus, gignuntur cruditates, variaeque Cacochymiac ipe- 
cies; contra in edia facit, vt non folum Humores in vafis,fed etiam 
fubftantia partium, ipirituum &'Caloris natiui conlumatur,virelque 
debilitentur, poftmodum per Humorum crudorum concodionem 
& euacuationem, corrupti & Biliofi in furorem aguntur ac concitan- 
tur. 2. Et qualitate aliqua alterando poliunt Cibusacpotus nos lae- 
dere: Proprium enim medicamenti eft Corpus noftrum alterare; 
Alimenti vero quatenus Alimentum a corpore noftro alterari, & in 
fubftantiam eius conuerci; attamen multi cibi potuique vtramque 
vim habent, nimirum alendi ob fimilitudinem lubftantiae ·, & alte- 
randi ob qualitatem‘exuperantem, quae in Corpore lano llmilem in- 
temperiem efficit, in aegro contrariam temperat, cuius ratione dum 
Cibi a natura concoquuntur in ilmiles qualitatis , Humores facile 
conuertuntur,vnde cibiCalidi,'Calidam intemperiem, calidos Hu- 
mores gignunt ·, frigidi Frigidos Scc. 
3. Laedit quoque Cibus,fi idoneo T empore non airumatür,ni- 
. «nimm hora non confueta, priore cibo non concodo, nec ventriculo 
Hippoc. 14 
Aph.u 
Galenus co. 
iy.Aph.2. Liber Primvs, 
73 
ejronerato,nara T empus hoc anteuertere,cruditatis,obftru6Üonum, 
aliorumq; morborumcaufaeft; protrahere vero diuq, Famem tolle- 
rare, ventriculum prauis Humoribus replet &c. 
4. Morbos quoque efficiunt cibi non debito ordine aflumpti* 
vr fi primo afTamanftir,qiii·longam tempus ad concodlioncm in ven- 
triculo requiruntjdeinde qui cito conficiuntur, & in ventriculo diu- 
tius retenti in prauosiuccos corrumpuntur &c. 
Ad vitam conieruandam retenta & excreta fimt necefiaria: vbi 
enim quae ad alendum accommodata funt, fecundum naturae mo- 
dum in corpore retinentur, deinde euacuationes naturales aut con- 
iuecae,vtilesq; procedunt ac euacuantur. Quale, Quantum, Quando 
aut Quomodo oporteat, iäuitas corporis conferuatur; fi aliter proce- 
dant,morbi generantur. Euacuationes vero Naturales hic vocantur 
per Aluum,Yrinas 8c habitum Corporis, Bilis ex veficula fellis ad In- 
teftina.&c.Coniuetas vtileirq·, (eminis in viris,& foeminis iuftae aetatis, 
& peculiariter menftrui (anguinis in foeminis in nonnullis (anguinis 
per Harmorrhoidesjpcr NareSjitem Muci e naribus 6cc. Nam vbi re- 
tentaa Natura modo recedunt veluti fi (anguinis copia in venis re- 
dundaritjorkur plethora; Sin qualitate'peccauerint aut Naturales vel 
conflictae euacuationes fupprimancur , parcius quam pro Natura 
modo fluant ; (equecur excrementorum inutilium corruptorumque 
Humorum prouentus,Cacochymia,Cacbexia,oppre(Iiovirium, ca- 
loris nadui &c. Vbi vero expelluntur vtiha, qua retineri debent, vt 
(anguis, aut vtilia cum inutilibus, aut inutilia tempeftiue, immodica 
quantitate non debet modo ,aut per non Naturales vias-, calor Nati- 
uuSjvirefque omnes exhauriuntur & dillbluuntur, corpus coniumi- 
tur, & ab his varij morbi generantur: Nam plurimum replere, aut 
cuacuare natura Inimicum eft: Huc non inepte referuntur medico- 
rum talia. Dietenus akms exoneranda erit bis, aut ad minimum (e- 
meljfin fecuSjfignum malum. Reddenda eft Vrina tempeftiue, non 
nimis faepe,neque nimis raro,& refpondebit ex parte potus,vei paulo 
minus. Prouocanduseft interdum (udor vel medicamentis aut labo- 
re. Sic ad (anitatem etiam conducunt Balnea, poft confeftum cibum 
in ventriculo, duabus aut vna hora ante coenam. Propter cognatio- 
nem capitis & pedum,vt alterum alterius morbo (eu malo afficiatur, 
riroderit & Lotio & Lotio capitis cum Lixiuio, item & 
j.De Retetu 
tä& Έχ~ 
cretifc Lotio faciei cum aqua mane emno tempore, lue firmle amat fimile5 
oculus eil Frigidus, ergo Ixracur aqua fngida de. 
Quarto iomnus & Vigilialxdum corpusiSciendum autem eil. 
Vigilix per ie iuiit Fundliones primiieniiisj iomnus vero functio non 
eil,ted fundionis qnies a Naturainilituta, vc vires defatigatae vigilijs 
reficiantur: vt vigiline ad diilributionem alimentorum per corpus δc 
excrementorum expuIlionem,ira iomnus ad concodiooem confert. 
Dominus Philippus iicdefinit: Somnus eil quies virtutis animalis, 
qux fit,cum vapores veiles ex mitrimeiiraexhaiant in cerebrum, vbi 
iuauiter liquefeunt, &paöim fluentes in cerebro obilnrmit meatus 
feniuum & neruomm motiiiomm. Quoniam autem Immodicus ί ο- 
' mnus Ipiritus calorem na tinum obruit & fuftocat, vires eneruat,cm- 
\ dorum humorum & excrementorum copiam in corpore accumulat,. 
diC-δί vigiliae diurnx lupra modum, fubilantiam ipintuura & caloris 
natiuidillbluunt,vires corporis exhauriunt, cocodioncs impediunt, 
s Bilem accendunt, feiifusmentemqueperturbant, corporaexiccapt 
& extenuant: Ideoque Medicorum prxeeptum cil vt intra ieptem 
- apud valentiores,vel odo infirmiores abfoluant, interim & ciborum 
. perficitur concodio. Plato in Timaeo ait; Quando mundus claudit 
0. idum oculum, nos quoque debemus claudere noilros: lain mundi 
oculus fol eil,Ergo pofi Solis occafum non diu eil iomnus differen- 
dusNeque tamen ilatim poil fumptum cibum Somnus prodeil: 
Quia Galenus ait lib.4. Aphorifmorura,commentario 67. A cibis ad 
fomnum conuerfis caput impletur,id eil grau am r& hebefeit ienfas. 
Dominus Philippus dixit; Nulla res mihi magis profuit ad conlerua- 
tionem valetudmis,quam haec vnica,quod nihil legi poil coenam, ni- 
hil icripil, nec longo interualloacoena cubitum iui. Ita mane pomi 
fiirgere,&: expedire mea negotia fine moleilia magna.Eil etiam regu- 
la medicorum,vt ilomacho valentes mox aiomni initio in latus De- 
xtrum deamabant: qui vero ventriculi facultatem concodiricem in- 
firmam habent, prius in finiilro,Polleam dextro cubitent. Nam de- 
cubitus in latus finiftrum magis adiuuat concodionem 5 iuper de- 
xtrum vero latus decubitus magis ad diilributionem cibi prodeil,&c. 
Quinto fimilis ratio fere eil in Mom & Quiete, ficut in Vigilijs 
& Somno.Moms hoc loco eil exercitatio corporis: Quies vero otiti, 
Flutacchus erudite partitur vitam totam in cvxUui κ afW; ftudium 
Basilici M e d i c m 
4. D(So- 
mno & Vi-" 
gilta. ( 
Anßotelii 1 
defiwtio. { 
’Τ&νόςΐφν ■ 
αΛ'άποίνπς 
ΤΓζαίτ« 
cdc&yTViOv 
Somnus e ii 
quies primi 
jenfofr. 
Galenus di 
iit Somnus 
eti frater 
Mortis, & 
cibiiingta- 
ctli torpore, Liber Primvs* 
& remifllonem, hoc eil in laborem profeifioni cuiufque proprium 
&:conuenientem,& otium fiue Quietera.Eft aucem vterq; Morus & 
Quies vtrique Animas & Corpori apprime neceilarius. Morus fmc 
Exercitationes Corporis moderatas,ante cibos perada concodione, 
calore natiuum excitant,fpiritus agiliores reddunt, corpus roborant, 
vr deMelior concodio,& excrementorum omnium euacuatio.Extat 
Aphorifmus vkim9 Hippocratis lib.d.Epidemicorii nriuv 
vtyti&uffwj. Labores antecedant cibos. Contra Otium & Intempc- 
ftmas Exercitationes ofticiunr.Nam otium &c confuetasExercitationis 
remiilio calorem natiuum obruit & obtundit, vires omnes eneruat* 
euacuationes impedit,ac Excrementorum, virioibrumq; Humorum 
copiam auget &c. At Immodici Labores & exercitationes calorem 
natiuum & fpiritus exhauriunt,vires diftbluunt, Humores 
di(Tipant,autcommouent, concodiones impediunt, vafa interdum 
diirurnpunt(vt quidam Hermofi)corpus gracile ac Biliofum reddunt. 
A Motu duplex procedit effedus: i. Calefadio, quas eft opus pro- 
prium motus, quia motus ex le &fua natura calefacit, ii modum non 
excedat, i. Refrigeratio,qu£ fit per accidens, &fic intelligitur Mo- 
tas vehementior,is enim refrigerat, quiafpiritus ac Humores diffi- 
pat. De modo vtendi otio & recreatione Cicero fic aitlib. i.Offic. 
Ludo &iocovti quidem licet, iediicucfomno & quietibus casteris, 
tum, cum grauibus ierijiq; rebus iatisfecerimus. Hinc diderio com- 
muni dicitur confedo labore dulce eft quie icere. 
, Tandem Vehementes Animi Perturbationes , non minus, 
quam immodicas corporis exercitationes nos lasdunt, quatenus cum ( 
impetu ipiritum & ianguinem vel ad Cor reuocant: vel ad Exteriora 
effundunt. Nam Timor & Tnftitia quia calorem, ad Interiorare- 
uocant,partes Externas refrigerant,Calorem natiuum obruunt. Cor 
premunt,vires omnes debilitant; vnde Pullus parui,rari, debiles, ali- 
quando fyncope,pra:eipue ä Timore,qui nonienfim vt Triftitia, fed 
confertim fpiritum ad Cor reuocat, &vbi natura debilis eft, tanto 
cura Impetu nonnunquam vt vires omnes reioluantur & iuffocato 
calore natiuo in corde mors iubiequatur. Triftitianon minus quam 
Timor totum corpus refrigerat Sdiccat, vigilias inducit, concodio- 
nesvitiat, Sanguinem Melancholicum, morbofque Melancholicos 
«efficit. Gaudium proflitum ita vehementer Spiritum ä corde interdii 
6. De Per 
turbatio- 
mbw. eifu*ndit,vt diffipetur&Cor deierat,quarein ijs,. qui natura iunt de- 
biles,Syncopen,& repentinam morrem aliquando inducere folet. Ira 
repente Spiritum effundit cum copia Caloris efferuefeentis adhuc 
circa Con cuius ratione Spiritus primum,deinde Humores accedun- 
tur & concitantur, totuinque corpus incalefcit, & pro difpofitionc 
Corporis, omnis generisFebres, calidseque Intemperies generantiu?. 
Perturbationes autem na fcuntur ex Opinione Boni vel Mali: 
Boni vt Prieientis , vel Futuri: Praefentis hinc Lxtitia, Inuidia, Male- 
uolentia: Futuri,hinc Spes, Amor, Ira.Opinione mali Itidem Prasfen- 
tis vel Futuri; Praeientis hinc moeror, Triftitia, Mifericordia, Futuri; 
hinc Timor, Pudor, Defperatio. Cetera de Legitimo & Illegitimo 
vfufex.remm nonnaturaliu habenturin tertio lib. huius tradatus de 
Arte Therapeut. de potentia Naturali Nutritiua quae eft 
CQnreruatiolndiuiduijfequiturAugmentatiLia quqprouenit ad iuftara 
magnitudinem, & tandem fequetur Generatio quae eft Conferuatio 
Speciei 
Ba s u i c λ Medice 
€ a p v t XX, 
De Facultate Auftrtce. 
FAoiltas Audrix cum Homo, vt & alia viucnria, in prima genera- 
tione molem perfedam corporis obtinere non pofflt: Anima- 
vegetans Secundam principem Facultatem obtinuit Audricem, quae 
ad debitam molem corpus extendir.Huius itaque opera in prima reta- 
te vigent,in qua non iblum iit Nutritio,ied etiam Audio, parteique, 
quas Corpori adduntur,maiores iuntijs,quae a Calore reibluuntur. 
Non autem femper augentur, vt nutriuntur, viuentia,fedad 
certum vfque itatis Terminum, qui eft circiter annum vigeiimum 
quintum: Etfi enim poftea maius fit in aliquibus corpus, tamen eaeft 
Pinguefadio,no n Augmentatio. 
Talis vero eft FacuItas,quceCaiioreminfiturn dirigit & adeon- 
uenientem illi animaro Corpori terminum & quantitatem , quae 
οίκ μγι &c confiftentia dicitur,promouet.Yel eil Augmen ratio, qua cor- 
pus fecundum omnes dimenfiones, longitudinem, latitudinem & 
Dißnniot. Liber Prim? s. 
ipiffitudihem creicit. Omnibus animaris iane Vita & Mors commu- 
nis eil propter duplicia contraria, nimirum ex quibus conilam, Ele- 
menta & quae gignunt,Excrementa.Omnium tamen imulis ditatum 
decurius non eil, nec Vitae ratio,Fed ea longioris Vitae iunt , quae Cali- 
dum innatum,in quo vira coniiflit,quantitate copioFum, & qualitate 
Temperatum magis habentjDemde quae Excrementis paucioribus 
abundant acbremter quibus Calidum minus κοίτη μΰζρνπν diilipa- 
tur, aut κοίτη <r&n* opprimitur & fuffocatar: De hac Facultate vide 
clarius Fupra expreise de Temperamento itatis. 
C A P V T XXL 
ICAcuItas Generatrix vel Procreatrix quae ipeciei eft conieruatio, 
■*· omnium naturalium Facultatum Diuiniilima eft, maximeque na- 
turalis eft.Nam ipeciem ipiam & Formam quae Natura magis,magis- 
que Diuina eft,quam materiaab Interitu vindicat, camque perpetui- 
tatem animatis quam confequi poftiint attribuit. 
Eft autem Facultas Procreatrix proprie ea Vegetanti* Anima» 
vis, qua quodlibct animatum in iuo genere vnum &: perfedum, ex a- 
limento redundante pro partium nutritione, quod lernen vocatur, 
aliud libi fimilegignere poteiL 
Communiter Generatio j.Adiones iub ie continet: i.Omnes 
illas Adiones,quae requiruntur, vt infans non folum generetur, fed 
etiam in lucem naturaliter producatur: 2. Conceptionem, Viuifica- 
rionem foecundi feminis vi Vteri pro Formatione foetus. 3. Genera- 
tionem proprijiFme didam, ipiam nimirum foetus Formationem. 
4. Perfedionem omnium Partium foetus neceftariam ad Robur & 
Adiones,quaepoft conformationem requiritur. 5. Partum liue In- 
fantis exclufionem ex Vtero. 
Cau'a efficiens Generationis prima eft 
& perficiens Maffam in vtcro: vt tandem Homo vinus emergat, atq; 
JnLucemfuicipiatur.Pialra^y.TuFormaftiinVtero Matris Anter 
riora membra & pofteriora. Secundaria Cauia eft, & quidem pro- 
ginqua,Pater & Mater, vtAriftoteles ait: Homo Hominem generat 
De Facultateprocretfrtce. 
■ Definitiv 
Generatio- 
i nü vocabu- 
lum duplus 
< modo fimi- 
tur proprie 
& commu- 
niter. 
Communi- 
ter Gene- 
7ati05.fi-- 
gnificat. 
,Cau/a effi- 
i ciens. 
Caufa fi- 
:fundits B a s r x r c m Medi c m 
&Sol,ideft: Parentes Sc cauli caslefles concurrunt in generationem 
Hominis. 
Hinc duo generationis principiailatuuntur a Medicis; quorum 
vnum Formas & propter $uv*jjuv Efficientis caufe rationem habet: 
Mas, qui facultate Tuain alio gignit; Alterum fubie6ti & propter 
a$iwxfxlcc* macerias rationem magis iorntur, Foeminaquasinfeipia 
gignit: Adhasc Natura vcrique Membra & Inllmmenta ordinauit: 
Mari Teiles,vaiaieminaria,prasparanda&deferentia ad Colem; Foe- 
minas vero vaiä ieminaria,teiles & vterum. 
Correipondet autem Vterus Scroto ; & in principio Confor- 
mationis confentiunt,licetabiolutofetuforma, magnitudifle & iitu 
diiferant,nara membra genitalia quas in maribus excluduntur, in fe- 
minis intus conueria Reperiuntur: Vnde Fcemina mas orbatus &c oc- 
caiionatus dicitur. 
Teftes vtrique iexus duo hinc,qui in Viris eminent, pendentqj 
ab inguibus, proprio inuolucro funt cScluii ex cute & neruoia mem- 
brana, in Fceminis vnus vtrinq; vtero allidet: Subilantia eorum mol- 
Iis,rotunda,rara,glandulis fimilis in viris potiffimum, in feminis mi- 
nores,minufqj rotundi & molliores funt, pluribus T unicis integun- 
tur ,fed paucioribus in feminis illaqueiola, quas Epididymis dicitur 
cum parce Peritonasi. 
Vafafpermatica duplicia funt, alia Prasparantia, Alia iemende- 
femen deferentia ieuEiaculatoria; Praeparantia 4. funt duas venas to- 
tidemque Arterias. Vena dextra a trunco Venas Caute fub emulgen- 
te oritur, Siniilra ab Emulgente; Arterias ambas a Magnas Arterias 
trunco fub emulgente. Hase Vaiä in viris primum ad latera defle- 
£luntur,deinde dum deicenduntin Scrotum per peritonasi produ- 
6lionem comitante Mufculo cremailere,dcxtera Venas, dextera At- 
terite, & imiilraiiniilras vnitur, tandemque mirabili implicatione Ca- 
preolorum Vitis inilar in Corpus Varicofum oblongum album 
degenerant, vbi materia prasparatur a Teftibus ac demum in Semen 
transmutatur. Semen Elaboratum ab vtroque T eile iuicipiunt V aia 
deferentia flue Eiaculatoria, quas in Exortum crafla & anfraduoia 
funt,&ad poileriorem Teilis federn reflexa. Deinde in Viris iiirium 
ea via in Abdominis cauitatemafcendunt, quo defcendunt Vaiä prae- 
parantia, hincrefle&untur&Tub Veiicaferuntur, amplificantur, & 
(Organa 
Nutritio 
mu. dfextmm vas fmiilro vnitur,varieqv contorquentur 8c complicantur,, 
donec in. Gbnduloias Para (latas., qua? ad Penis &Vefica? fines collo- 
cantur, implantanrur,vbi Communis Meatus per Penem pro Vrinac 
feminis que excrecione. 
Penis condat ex duobus Nemofis oblongis cauiique Corpori- 
bus,ortis ab infima Olfis Pubis Parte, in quorum medio eil Meatus, 
üle Communis: Subilantia penis interior rara , fnngoia,vtd Spiritui 
replente erigi, ruriumque iLccelcere queat, ac in iuperiore Parte, vbu 
ab iila Cure tegitur & reregitur,qua? Praeputium dicitur Glandis mo- 
do tumet: accedunt hi spraytet Venas,Arterias,& Neruos.q. Muicu- 
1l, quorum duo ereftioni Penis, duo Excretioni Seminis (eruire pu- 
tantur. Vterus fiue Matrix, alterum procreationis inftrumentum,, 
intus reconditus eil in ampla coxarum medio loco inter Ve- 
ficam & Redhim Inteilinum, quibus alligatur: Figura eius rotunda'. 
& oblonga eil Pyro fimilis, in Anguilum Os definens, Fundi Forma 
anterius & poileri9 nonnihil deprelia,fuperius obtuia angulos oilen- 
dens fimilis fronti vitulorum , qua? Cornua produdura.eft, potiili- 
mum in Brutis, vnde Cornua vocantur.. 
Subilantia Vteri membranea eil vt ad foetus Incrementum di- 
lätari rurfufque contrahi queat,ac proinde in virginibus & ilerilibus; 
Vterus exiguus eil: Conilat fimplici Tunicalatis craliadenfaque,cuii 
alia in peritonaeo initium (umens obducitur.. Deinde vas iemen defe- 
rens iuxra Cornua in latus Vteriinferitur per Corpus. Vteri ad Os; 
eius vfq; diifeminatur. Via a pudendo ad Os Vteri,quae Cemix Vceri,, 
& imus Pudoris vocatur,Corpus oblongum eft, Canalis aut Vaginae; 
inftar,&etiam Membranofum & Rugoiiim, ab anteriore (upencre- 
que.Parte Veficaeiniertionem excipit jfuprahancinferdonem alate- 
ribus iuntduoproceirusNemei,quos xAe-raeiJa.Fallopius appellat:; 
Tnfra quatuor Caruncula Membranoiae, quas nonnulli Nymphas; 
vocant,caetera?que pudendi Partes.. 
Haec funt Organa quibus perficitur generatio', & in quibus; 
gignuntur & continentur proxima generationis noftrae Principia,Se- 
men &c Menilmus Sanguis: de quibus iupra.. 
Placo (i. de legibus inquit: Oportet eam ob Cauiam. liberos; 
propagare & poft fe relinquere, vtfinguliDeo alios miniilros fiue 
ailtQres fuo ioco.fubftituunt: Quae etiam Finalis CaufiLeit Genera- 
Liber P r i m y s* B A S HIC Μ. Μ I © I C JE 
donis, videlicet Conieruacio & propagatio generis humani, a quo 
Deus vult coli. 
Porto lub facultate generatrice duasetiam proprie continentur 
videlicet Alteratrix & Formatrix: Inftmmentiicn vero Facultatis ge- 
neratricis eil calor plafticus,non igneus corrumpens, ied proportio- 
ne correipondens virtuti cazlefti, coniiilens in tenuiori femims virilis 
portione, vude & Spiritus dicitur,a quo prima ope ratio quasEb ulli t io 
& Spumiftcatio,Semini{q; ACtio prima dicitur. 
Generatio proprie dibla a Galen, i. De Semin. definitur viuifi- 
i catio feminis ad formandum Foetum orta a proprietate Vteri: Hasc 
Partium eil delineatio & conformatio » quae a nonnullis fable com- 
prehendit quinq; Tempora &c gradus. Primam vocant Ebullitionem 
fine Spumificationem,primam Seminis Adlionem. i. Partium deli- 
neationem. 3. Delineationis repletionem. 4. Canificationem. j. Ab- 
iblutam perfedramq; omnium conformationem. 
Galenus 1. de Sem. hasc eadem opera generationis 4. Tempo- 
ribus diftmxit,iub quibus conceptionem etiam fimulcomprefendit. 
1. Primum opus γονή ab eo vocatur. 2,. Κΰημχ. 3. "E4. UcuJiev 
id eil Infans. 
Hinc primis fex diebus a conceptione femen bulliens atque 
aeftuans oui ipeciem refert,in qua quasdam ampullae exiilunt, Eparis, 
Cordis,&Cerebri: Et adhuc eil femen. Sequentibus 
nouemdiebus, videlicet afexto vfq; ad decimum quintum Sanguis 
paulatim influit,&: Semini permixtus efficit mailam , qua: appellatur 
m ημχ id eil conceptio. Proximis duodecim diebus, hoceft a decimo 
fexto ad vicefimum feptimum principalia membra conformari atque 
diftingui: & vocatur id cil nuper natus Infans. Tandem octo- 
decim diebusfequentibusadquadragefimura quintum fingulx par- 
tes Formantur,& tunefoer9 dicitur infans feu TncjJiov, viuereq;, incipit. 
Circum datur autem Foetus tribus inuolucris fiue Membranis. 
1.Qua: foetum immediate propter teneritatem fcili- 
cet, quod mollis fit vt agnus,inde agnina. 1. a Mucronata Cartilagine 
ad Ilia viq; cingit Zonas inilar, qua: ä farciminis Figura dlkwwHcfrsdi- 
citur. 3. VafeVmbilicalia fulcit eorumq; intementu tota Vtero ad- 
hasrefcit,quas quia Circuli inilar foetum ambit,aut continet la- 
tine Fecunda vel fecundina appellatur. 
Gradus con 
ceptionis· 
Quinque. 
Quando 
<2onceptio 
mctpiat. 
Spumatio- 
ni tribuun- 
tur 6. Dies. 
Delineatio- 
ni 4. Deli- 
neationis 
repletioni ■ 
8. Carnis 
generatio- 
ni 14. Con- 
formationi 
lyAlijta 1 
tnenaßtg- < 
nant diem < 
to. Lire λ Primys* 
Nutritur autem & augetur Fertus Maternus, Sanguine ex ace- 
tabulis (lue orificiis vaforum vteri,per Venas & Arterias Vmbilicalcs 
quae chorio fulciuntur.Quare cibum per os non capit, neq; prima aut 
fecunda concodione indiget,nec etiam aluum reddit; lotium tamen 
vehiculum Sanguinis per ίίζρχονί n deponit,ne fert’lac- 
datur,aut Vterusadexcretionem irncetur,fudorem vero Amnios ex- 
cipit. Verum alias partes ex (anguine,alite ex Semine generantur: Ve- 
nas, Arterias &: Membranas nafcuntur ex Semine, reliquas ex (anguine 
puriffimo menftruo Matris,qui ex cotylidomb’ per VmbiUcü-arrluit. 
Dies a conceptione duplicati confbtuunc diem Motus: Vr igitur 
diebus quadraginta quinque formatur foetus: fic poft bis quadragin- 
taquinque hoc eft nonaginta dies, feu Menfes tres moneri incipit; 
Poftea triplicati dies Motus adferunt 1 enjpus partus, nempe poft 
menfes neuem; Nam nono Menie plerumque eduntur Mares, foe- 
mellae vero decimo: Qui citius naicuntur, praslertim iexto & odauo 
Menlemon viuunt,Septimo vero editi,viuere poftunt, quia feptimus 
Menfis a conceptione eft Criticus id eft Judicatorius, quo foetus mo- 
uetur ad Exitum fiue Partum, 
Fit autem etiam vt Locus Lunas in Partu congruat cum loco in 
conceptione.hoc eft: in quo figno eft Luna tempore Partusdn eodem 
etiam Luna fuit tempore conceptionis,ergo fi nafeitur Infans, vel in 
Lucem fufeipitur in Coniundione Solist Lunae hoc eft in Nouilu- 
nio: Conceptio etiam in Nouiluniofadaeft; At regulare eft editos 
infantes in coniundione Solis & Lunas non eile viuaces: Ratio non 
eft obfcura,quia hoc tempore fluit Sanguis impurus ieu Menftruus: 
ficque tales qui illo tempore concipiuntur imbecilliores finit Natura 
minus debiles. Editus iam Infans plorat, quafiprasiagiens vitae 
mortalis Calamitatcs.S ipientias 7. Fletus fuit mea vox prima, ficut& 
aliorum,&c.Hasc de Facultate generatrice Nobdiflima ac Diuina ,ie- 
quitur Facultas Animalis. 
Nutrimen* 
tam Fatue. 
De 7£iHp§- 
re Martii. 
Capvt XXII. 
De Facultate Animali, 
ΤΠ Acultas Animalis fecundum Medicos eftvisanima! reildens pri- 
JL mum inCerebro,quaeab Obicdo ad agendum excitata mediante  B A. ULIC J Midicä 
fpiritu animali in Cerebri.ventriculis generantur, & per neraos vr 
Organa ienfus & motus diftribuuntur,Funddonis Principis Facult-v 
ds,lenfuum exteriorum,& motus volumanj perficit gratia vitae me- 
lioris,niniirurn vtres obiedtas 
icquamur & mala fugiamus, 
Fundlio autem Facultatis Animalis nulla videtur communior, 
quam cogiiitio,concitatio,nimirum Facultatis animalis in Cerebro, 
& proprie percepdo*aut diiudicatio rerum externarum per fiias fpe- 
cics. 
Domicilium Fons & Origo Facultatis Animalis eft Cerebrum .· 
fecundum Subftantiam,cui ceterae Partes infetuiunr. 
Illa ex Cerebro per Neruosin Vniuerfum Corpus tran(mittit, 
Senium &: Motum,hinc Facultas Animalis triplex ali)s duplex Scn- 
denSjMouens acPrinceps; Senikiua Facuiraseft vis Anima: rcfidens 
primum in Cerebro, deinde mediantibus Neniis in Organis 
fenfuum exteriorum a naturain eum viiim conikudds, vc externarum 
rerum per medium delatarum cognitionem percipere queamus» 
Proprium Munus Facultatis Senfiduae au<&tiy.ci> fmeieniatio di- 
citur,quatuorque requirit i. tl&y/nxw vim fcnnendLz. cu 
organum bene diipoiimm. 3. 4. Intermedium in- 
ter fenfile & Organum, proprie in fenfihus externis. Vis Pendendi 
conflat ab Anima ac promanat & a Cerebro primarib recipitur, vbi 
vclut in. propria fede & Domicilio iubfiftit, a quo beneficio Spiritus 
Animalis, per Neruos delati, alijs partibus vim fenfus& Motus im- 
petit : Quare ouc&tijy&s* commune erit Cerebrum,Particularia vero 
quinque funt. 
In feniatione duo funt i.Kepraefentatio. 1. ReiPercepdo.Re- 
. ceptiofitperpeilione Organi ienfitiui a (pede rei obiedbe. Perceptio 
ime diiudicatio fpeciei fit in Cerebro primo ienforio, licet ä parte In- 
ftramentaria initium habear.VndeHippocr. qui parte aliqua dolent, 
&doloreranonienduntdjsMensfiue fenius interior & Cerebrum 
laborat. 
Senfibilia ime obiedta quae fenduntur vnius generis n®n funt, 
namaliaper fe fenfibilialunr aliaper Accidehs. Per fe fcnfibilia funt, 
quae nullo alio fenfili interueniente percipiuntur; Horum alia Pro- 
pria vni feniui funt, quae vno folo fenfu comprehenduntur, &Lin quibus percipiendis, fenfuaptc difpofitum adfiium obiedum errare 
non contigit: Qualia quinque funt Colo r,Sonus, Odor, & Tadiles 
Qualitates. Alia Communia Senfilia dicuntur, qua: non vno folo 
feniu, fed aut pluribus, aut omnibus percipiuntur,&circa qua: fen- 
tientem errare contingit: Eiufmodi iunt quinque quoque Motus, 
'‘Q uieS jNumerus,Magnitudo,Figura, Per Accidens ienfilia funt,qua£ 
inceruementealiquoperie ienfili,ientiuntur, &c vt cognofcanturin- 
teriori aliqui Facultate,ienfu nimirum communi,indigent, vbi reci- 
piuntur 6c determinantur obieda exteriorum ienfimm. 
Senius philoiophis duplices Interiores & Exteriores: Interio- 
res caula Externorum funt,&· relident in Cerebro, vbi etiam iiniun- 
f tur externi ienfus. Senius autem Exteriores inrernuntij interiorum, 
tot iunt,quot propria obieda, quibus definiuntur, nimirum quinq* 
Aliius, Auditus, Qlfadus, Guftus &Tadus: differunt Inftrumentis 
Oculis, Auribus,Lingua,NaribuSjCute: differunt obiedisvt Colo- 
re,Sono,Sapore,Odore & TraObabili, 
Ab ObiedisSenfus Exteriores in Adum deducuntur iiue ien- 
fiunt,& vt perfcd e ientiant,qua tuor illa fupra requiruntur. Praeterea 
omnibus fenfibus haec communia funr. i. Vt obiedi ipeciem fine 
percipiant. 2. Vt ieniatio nonemiiiione.ied receptione ipe- 
ciei loluna fiat, Cum&nlus potentia & Κογ(& fir;ienforium infor- 
mans , & ad ientiendum aptum reddens, vt inter ienfile 6c fenfum 
proportio quaedam fit. Nam excellens obiedum, quod vehemen- 
tius Organum ienfitiuum mouet,quam lenius ratio patitur, ipiuns 
Organum corrumpit, aut deprauaram ieniationem fiue dolorem in 
ieniu efficit: Haec de potentia ientiente iequitur de Appetitu fen- 
fitiuo. 
Appetitus; Senfitiuus eft vis anima: qua Animal ad rem lenium 
perceptam inclinatur. Obiedum eius eft bonum, fenfu apprariien- 
ium/iue id reuera fit bonumifiue tale appareat. Ex Appetitu,tanquä' 
eius Adus prodeunt Pailiones & Affedus. Quidam tres gradus fta- 
timnt Appetitionum i. Eft Appetitus Naturalis, fiue Appetitio cibi 
ac potus,hicinicruit membris Nutritioniieruientibus. 2. Eft Appe«. 
titio Senfuum,vt deledatio,&; dolor,laftiria,triftitia,ipes, metus, 0- 
dium,Amor,Ira,Mifcricordia,&fiquialij funt Cordis Motus. 3 Eft 
Appetitio Voluntatis, cuius propria eft Adio appetere3fiue-perf£qui 
autEugcre obiedum, vt ait Anftgteles. 
L I B EI P R I M V S* Affedus etl motus Voluntatis aut Cordis iequens Cognitio- 
nem , proiequens aut fugiens obiedum > quem perpetuo comitatur 
vc! dolor, vel laetitia: cum enim obiedum luauc fit, laetitia exiftit.fin 
malum Dolor. 
Affectus ali) iuuant, feu conferuant Naturam ,vt Laetitia, Spes, 
Amor,ab(q; his enim Vicaeflenon poceft: Al;j laedunt <k deftruunc 
naturam,vt Triftiria, Metus, Odium, 
Species Affeduum praecipuefunt, Laetitia, maeftiria,Spes & 
Metus: Ex his quatsior tanquam ex fontibus manant reliqui Aftc- 
clus,vt Odium, Inuidia & Miiericordia. 
BASILiCiE Medicä 
C A P y T XXIIK 
De Facultate Mot 'ma♦ 
FAcultas MouensfeuMotrix, ea eft qua animal de loco in locum 
mouetur:Eftautemvelpcrfedavtanimalium perfedorum, vtl 
Obfcurior animalium imperfedorum &c,hae mouent le tantum di- 
latando & conftringcndo. 
Facultas autem Motrix,omnibus totius Corporis Mufculis in- 
fita,eos,quibus opus eft,Mufculos contrahit; Muiculi contradi ten- 
dines attrahunt .'Tendines attradi-ofta; deniq; offibus Motis mem- 
brum, vel totum Corpus de loco in locum monetur. Inftmmentura 
Moras eft Mufculus evulgo enim definitur die Organum ipontancu 
Motus: Quando quidam anxie diiquirunt,quaenam in Muiculo pars 
praecipuum Motus Inftrumenram fit,an Neruus,an Teredo, an Ca- 
ro: non adeo neccilario id facere videntur. Nam vt eft apud Arifto- 
telem z. depar. Cap. i. ii cv τάίς Spoiofin eu $s 
ne* τυΐςζ·ίπ(,\ά eft vis lenciendiin Similaribus 
fita eft: Adiones lutem per Diffimilares adminiftrantur: Qoamuis 
enim 4. Motus Muiculorum funt difterentiac,dum vel contrahuntur 
Mufculi, vel extenduntur, vel transferuntur, veltenfi vti 
Galenus lib. 1.de motumufculcap.8.docet,Tamen contradio,qua 
Muiculus Caput verfiis,&ad Proprium Principium trahitur, propria 
cius eft Adio,quaPartcs,quocunquc opus eft,ficduntur.Extenfio& 
ipk necellaria eft, verum proxima Motus Cauianoneft; &: Pallio LiberPrimvs* 
potius,qiKim Actio eil: Dum enim contradlus Muiculus,extendimr, 
ab alio pacitur,noniple id agit: Ad Contradlionem perdnet&Toni- 
cus MotuSjin quo Muiculorura villi tenii,manent: In quo licet quies 
quaedam videatur: tamen reuera in quiete illa Mulculi agunt,dum 
membrum in eo fitu,ad quem Motu id perduxerunt,conieruant. 
Tribus autem Organis locomotiua opus habet,Nemis,Mulcu- 
lisjchordis-1. Enim Cerebrum ciet Neruos, Nerui excitant Mufcu- 
los,Muiculi vero dilatam ie&contrahunt,contradh Muic Ii,Tendi- 
nes attrahunt,Tendines attradliolla,oiIibus Motis, membra vel to- 
tura Corpus mouetur de loco in locum. Intelligi etiam hoc loco de- 
bet Motus Voluntarius,non Naturalis: aliter enim mouetur lapis 
icilicetMotu Naturali, quo iemper d corium labitur, item Ignis,qui 
feraper furfiim tendit: hc Ventriculus Naturali vi fua cibum coquit; 
iedaliter mouentur Membra,iiue parte sC!brporis,icilicet motu Vo- 
luntario: Cum enim Volumus, tunc manum mouemus,aut pedem: 
cum non quicicimus. Eil etiam quidam a Medicis Motus Mixtus, 
partim icilicet Voluntarius, partim Naturalis,vtin Vrinavidemus,, 
quaj Naturali quidem impuliu effiuit,iednon fere.,nifi cum volumus. 
Poreftenim Homo continere Vrmara, etiam ii Natura vrgeat ad ex- 
pellendum : Inde Locomotiuaä voluntate regi videtur, imperio ici- 
licet herili Ιί<η:οτικύ3 vtienim Herus feruo, fic voluntas imperat 
Membris. 
Capyt XXIV* 
Princeps eaeft, cuius Dominam Homo regitur: earum1 
A iiint Tres, Phantaik, Memoria & Ratio; De hac Facultate non · 
per omnia intericconienriunt Medici,Galenus 8. De vfo partium & 
lib.de iymp.difE tres Principes enumerat φ*</τκ Zl&vsWKviv, . 
& μνψοηντίκ^δζFacultates ex fon&ionura Ixfionibus mdicat. Am- - 
cen-quinque diueriäs facultates Principes recenfet: nimirum ienlum 
communem Jmaginationcm,Rationem,Memoriam& Reminiicen- 
tiam.Sedes principum Facultatum eil in Cerebro teile Galeno 8.&>).. 
de Viu part.Habet enkn Cerebri fubilantia contentura Spiritum In— 
natum,complantatum,vua cum Spiritu Animali, permixtum, tan- 
De Facultate Principe, quam Organu Coniematiuu omnium Facultatum Principumqj pro - 
pter diuerlitatem Medicorum primo dicemus de lenfii communi. 
Senfus Communis eil vis Animae fenriends,qua?Extcrionbas 
leniibus vim Animalem per Neruos communicat, & ad quara i pe- 
cies repraeientats in feni ibus exterioribus deferuntur, vtibidiiudi- 
centur&dilcernantur. Hic lenius communis licet refpedlu Interio- 
rum iit primas,racione tamen exteriorum vltiraus & fuprcmus indi- 
catur: in quo fenfionesexteriorum vekit in Centro terminantur & 
coeunt: VnJe ratione TerminiVnusratione lenfuum exteriorum, 
quiin eo fi.niuntur,multiplex ede iudicatar; Nam lenius Communis 
quafi centrum eil in medio circuli, a quo quinque exteriores fenlus 
. tanquam linea: ad Circumferentiam exeunt, & vt Centrum noneft 
ampli9 pim6lum,vbi dilcpdit a medio,ied linea: Ita fenfus communis 
vtaCentro exit,adOrganaVilus, Auditus &c.noneilamplius ienfus 
communis,fed'Vifixs, Auditus &c. at contra fi recedamus a circumfe- 
rentia ad Centru, tum Vifus, Auditus, Guilus &: non amplius hocno- 
mine appellabuntur,ied in centro coeuntes dicentur lenius comunis. 
Quare Facilitas ientiens vna erit ratione ratione 
Organom.Ofiicia fenfus communis fime: Omniu excenotu fenfuum 
fenfibus exterionb9,percipere. Differentiam inter di- 
i uerforum feniuum obiedla cognofcere; priuadonem &c abfentia ob- 
ie6lorum,vt tenebrarum,filentij &c.diiudicare; mouere Phantafiam* 
• eiqj (pedes fcnfibiles oiferre.Sicduo prqftanprimtrvim fentiendi per 
- Neruos lenfibus exterioribus communicat: deinde exteriorum ien- 
fimm fpeciesdiiudicat, &abinuicem diftinguit: Nam fenfus Com- 
munis exteriores omnes vnit,corumquea6liones perficit,ac nos fe«- 
tite iudicat -.Prater fenium Communem addamus Phantafiam &cc. 
Basilica Medica 
De Senfu 
Communi. 
Hic fenfus 
quafi inter- 
fiat tum & 
externo'ü 
& interno- 
rumfen- 
fuum.jpe- 
ciefy ab ex- 
ternis reci- 
pit, & reli- 
quis inter- 
nis commu- 
nicat. Sen- 
nerfus hb.i. 
cap.if.de 
fenfibus in 
icrnit.Vnie 
non inepte 
centro cir- 
culi compx- 
rdtur,tn 
quo quinq3 
Jtnea con- 
currant 
C a p y t XXV. 
De Phantaßa & Memoria,* 
PHantafiaeftFacultasanimre fenfiriua:,qu;E fpecies a Senfibus per- 
ceptas repr3Efentat,&: ex ijs nonas Imagines effingit,fiue incentio- 
nes elicit, vnd quod fibi Vtile eil, profequatur, aut noxiumfugiar; 
Monetur a ienfu Communi, &vbifinitur Senius Communis, ibi 
Phancafia incipit, deinde auxilio memoria: illi iun6de circa abfenda Liber Primvj; 
operatur: & in iomno quoque non quicfcic; praeterea indicando ob- 
ieda amica&adueria,fub notiones addit, & appetitu excitat, variaiq; 
operationes in Brutis Naturae inftindu,in Homine mentis beneficio 
producit.Hsc Facultas in homine mediasft inter Senium £c Intelle- 
dum,mentiq; proxime inferuinacamente vice veria diriginir.Inöm- 
tis praecipua eft ,fub quasilimatiuacontinetur, qusiubnononesad- 
ditjfme exfpeciebus ienfibilibus fpecies quafdam infeniibiles amicas 
&aduerfas coiligit. Sennertus lib, i. cap. 13.de feniibus Internis ait:. 
Phantafia primum ab externo obiedo moucri debet, nihilque ροίϊιι- 
mus imaginari, quod non prius ienfu externo percepimus, Etquam- 
uis Aureum montem,& Chimaeram imaginemur, qas nunquam to- 
ra vidimus : tamen iecundu partem ea percepimus. Etnifi Aurum & 
monte confpexiiTemus,aureu monte imaginari non polTemus: fic ni-fi 
Leonem,Caprara,Dracone, vidiilemus, Ctiimera imaginari impoiH- 
bile eilet: Sequitur de Memoria inrer lenius interiores referenda« 
Memoria eil Interna Αηΐιης ientientisFacultas conceptarü rerum 
imagines & notiones coniemans, ac ex proterito prompte repecen s. 
Haec Facultas in homine vnacum Phantafia menti infemit: ac mens 
quaten9 ratiocinatione imprellara reni imagines ordine mouet remR' 
niicenda dicitur. Memoris auteleu Facultatis memorandi duo iunt 
Adus: Vnus qui Facultatis nomine appellatur memoria; Alter Remi- 
niicenda Memoria definitur rei ante enim tantu' 
eil) vt cognita eil,iterataapprsheniio >ieueius,quodantea perceptu 
eratfenfihus, vt perceptum erat reperitio.Reminifcentra ex vnius vel 
plurium rerum,111 memoria aileruararum,in alterius,qus non prom- 
pte occurritjTecordarioneregrejirur: Et plura requirantur ad Remi-' 
niicenriam.quamadMemonarmbrutis Memoria etiam communis 
§il,Reminiicentianon item. Ad Memoriam iäris eil, vt rem eodem 
modo, quoeampercepirmK rurfiim apprshendamus: ad Reminh 
icentiam vero requiritur,vr antea res exciderit,nec direde eius rccor- 
dcmur.Deinde vt aliam rem Memoria compreheniam habeamus, & 
eius dudu in ignoti notitiam rurlum veniamus: tandem ad Ratio- 
nem Facultas fiue Potentia Rationalis λογςικ] compleditur 
ideft,rationem,fiue vowj Intelligendam & Voluntatem βΰ η<ηι>, quae-· 
fimt Principes Facultates Animae. Mens enim ri Capite tanquam in ; 
fummaarce collocataprsfes eft,conEliarius & didator iludiotum Sc 88 
Basilica Medica 
A&ionum. Voluntas vero tanquam Rex Conillia mentis vel appro- 
bat &exequitur, vel improbat & rei jcit: In homine pene eft guber- 
natio Aulica,in Aula funt Confiliarij,qui quid faciendum iit,monent 
atque fuadent, & talis eft Mens. Deinde in Aula eft Princeps iiue 
Rex,qui audit quidem coniiliarios,ied interim tamen facit, quod lu- 
bet: Ita quoque Voluntas eft. 
Etii enim Harmonia iiue confenfio furama Mentis & Volunta- 
tis eile debebat,ita vt qu£E fuadet Mens eadem probet Voluntas: ta- 
men propter natur« Voluntas fiepe diffidet a mente & facit 
contraria. Vfus do&rinae dc Potentia Rationali, r. Deducit nos ad 
Agnitionem Dei, qui terna: Sapient’a: radios in mentes nofteas 
fjarik,vt inde infinitam &immcnfam eius fapicnriam,bonitatem, & 
innosbeneuolentiamaeftimemus. 2. Cognitio mentis noftre hor- 
tatur nosad Cultum pietatis,ibbrietatis, &Adiones Diuinie Origi- 
ni, & natura: congruentes. 3.Confideratio diffidi j rarionis&volun- 
tatisadmonetnosde Cura regendi mores, & moderandi appetitus, 
ne rationem praecurrant, & extra modum prodeant. 4. Adiones 
mentis modum omnem atque progreflum difeendi, iudicandi, 
memorandi res exponunt: &c. Includit ita· Anima Rationalis duas 
illas Facultates: Intelle&ura, quo res apprehendimus & cognofci- 
mus; Sc Voluntatem, qua ad ea, qua: fub ratione boni cognouimus 
ferimur; Sic in mtclle&u funt notitia:, in voluntate 'ΰτ&οΰμης fioc 
Elcdio; Notitia eft habitus Intelledus.alia quidem rei prelcnris,aha 
abftru&iua,qualis eft de Deo. Vel obie&i fimplicis vt cognofco pule- 
gium,velpropofitionisnotitia vtpulcgium calefacit: Propofitionis, 
notitia alia certa, alia incerta, inqi|ta vel eft opinio, £si;*velfiiipicio 
«ίττβληφι?:HabitusintelledusfecundumAtiftotelemfunt5. Notitia 
principiorum/cientia, Ars,Prudentia& Sapientia: Dominus Philip- 
pus addit Fidem fcilicet Hiftoricam, cum aliquid certo credimus, 
quod narratur & aileueratur,&:c. Examinemus itaque pluries 
cum Deo, clara luce fingula fiant docibilia. 
Principium 
neflrλ co- 
gnitionis 
coftttuunt, 
fenfus exte- 
riores >me 
diti Interio- 
res, Finem 
denifytnens 
ip/a tmpo- 
nit,tjua nos ] 
cum Fine ] 
omnium 
poflremo 
Deo fiilicee 
mit. Liber P r i m y s. 
C A P V T XXVI. 
Oe Facultate int eile ft tua; 
FAcultas intellediua iiue mens, eftea vis auimae humanae, quae 
fineinteruentu organi Corporei adminiculo phantafiae, &len- 
fiium efientiam cuiufque fei bilis intelligir. 
Fundio mentis proprie eft Intelledio : Intelligere aurem fe 
habetaliquo modovt ieatire : Nam vt ienfiis nullam earum quali- 
tatumadu habet quam fentit: ita Mens eft eorum, quae 
imelligit, iedpotentia omnium particeps. Vnde τίπ<&&$ων a Pla- 
tonedicitur, quod fi Adu intelligit,exiftit. Deinde vt 
fenfus ab eo quod ientit, afficitur, nimirum a fenfili, ita mens, ab eo 
quodinteiligitur, fed non pari ratione. Senius obieda κίγω fibi 
correfpondentia tantum percipit, & ab excellentibus luditur, quod 
Facultas fentiendi Inftrumento Temperato vtatur. Sic intelledus 
excellentiffimo obiedo magis acuitur, vt minus excellentias facilius 
percipiat: & corpori quatenus operatur , permixtus non eft ; fed 
propriefimplex&Immutabilis. Animaintellediualicerfecundum 
cilentiam corpus humanum informet, tamen ratione operatione 
in nulla peculiari parte corporis vires fiias exerit,necin recipiendis 
(peciebus intelligibilibus, organo corporeo indiget : fed fine inter- 
nem« organi corporei ipecies illas intelligit; quo potiflimum a fenfi- 
tiua Facultate diftingukur, quas receptam ab organo ipeciem iu* 
dicat. 
Intelledus obiedum eft omne id, quod inteiligitur autintel- 
ligi poteft,vo)jwideftidbile, quae autem intelliguntur duplicia iunt. 
Alia omni materia carent, vt ατζΚωςον&, quorum ipia, ac ipibrum, 
eile non differunt: alia cum materia concreta fimt, in quibus femper 
aliud eft res ipia, aliud effe rei. SimDliciifima mentis appraehenfio 
primi Philofophi eft, quae Λ·*3λω«· tvfe confiderat: reliqua fcibilium 
genera, nimirum ovfgi quae ad Phyficam, & άφαιρίστ- 
ως oy(£ quaead Mathematicam pertinet, 2‘j&voix apprehenduntur. 
Quemadmodum autem m(& adu iunt ,.prkiiquam amate- 
Funftro 
mentu. 
Intetteätu 
verfatur cir 
caens. quod 
late patety 
Vffuh iüo et 
intelhgatur 
qmcqmde# 
tra&in ipfa 
nru natura 
i Ru Extra Bas iug i Medice 
Batura eil i 
DcttSyhiicm i 
primis noße i 
de bet Homo ' 
J« Natura < 
funtresNa- 
turales>qua' 
cognita & i 
perjpeäav-1 
tig Homini1 
fjr dßkenu 
Sed eßinges 
caHgo men- 
iiunoßraru 
q Anßste- 
ks deplorat 
lib.i'Mcta- 
phjßc.i. 
lia abilradla mente percipiantur : Ita mens ipia potentia non adita 
intelligk, priaiquam abilradlas (pedes recipiat, icd in ortu inilar ra- 
ixTabulae cft: Speciebus vero receptis , & alia occonuerfaad fuar 
fpecies femetipfam intelli'git,q«odalifs inteilrgibilibus denegatum 
eil, cum eile mentis ab ipia non differat, & materiata proprie non iln 
Nihilominus cxffinilitudine.aliariuii rerum, vt fpecies illas mens re- 
cipit , materialis & quodammodo compofita dicitur, & in men- 
tem agentem patientem diuidirur. Eil autem mens Patiens* 
qua Phantaiias adiundla nrfac in fe recipit: mens vero agens, quae fe- 
cit vt fpecies in Phantaiia potentia intelligibilcs adlu inteiligantur, 
& patibili menti imprimantur. Hsc vt Lumen ad Colores fe ha- 
bet :, vt enim eoiores in fubiedlo aliquo iunt,fed per Lumen fine lub- 
kdlo aerem adficiunt, gamens Agens efficit vt fpecies in Phantaiia. 
traducantur fine materia in mentem patientem: Et vt Lumen a pel- 
lucido ieparatur: ita mens agens aPhantaiia corpore , cum per fe: 
immortalis iit. Verum mens pariens cum fine phantaiia & memoria, 
non fubfiilat, mortalis indicatur. 
Arifloteles de anima touv appellat acumem 
δζ vim diuinitus infiramad imieniendum & excogitandum fme ratio- 
nandumbonahoncfta&vtilia: Eflquehic intelledlushmilis adton, 
Dodlori, yel diclatori. vouv vero didlata inreiiigit, & tan- 
quam didlata accipit, fimilifque eitdiicipulo. Sic intelledlus agens 
eil vis iiue acumen inueniendi aliquid laude & imitatione dignum- 
Qualis fuit in Axchimede, quiinuenit machinas bellicas ,&Mona- 
cho qui Typographie primus inuentor. Item in Ariilotele qui pri- 
mus definiuit virtutem,quod iit habitus bonus &c.. 
Mentis humane operationes &radliones ratione obiedlorum: 
tres funt,quarum i. eil vor,w iimplicium apprehenilo, i.Eilcom-> 
pohtio, fiueadfirmatio, &diuifio νοψχτων iiue negatio. 3. λογ\σμο$ 
difcurfus & ratiocinatio ex veris notis ignota colligens., qua opera- 
tione fcientie Ratione finis mens ipfa auteft Sta.-. 
/> Äxtj aut j illa circa Necellaria verfemt , & in nuda verita- 
ti s coniideratione confiilens intra fe vertitur: hec circa contingen- 
tia, in quibus adlio5&que in noilra poteilate pofira funt,occupata eil, 
ac v eri coniideratione contenta non effifed boni alicuius gratia intel- 
ligit; nimirum in rebus agendis, vim liiam exerk confultando& de- 
liberando, quid fugiendum quidque expetendum iit, demonflran& 
Jn&chslü 7· 
numeratur \ 
aftiows in 
ttSeflus. 
hSimplidu 
cogP.itio illa 
cois eil cum 
hcßiis.a.Nu 
rneratio foü 
Jlomini pro 
pria.$.Com Liber Primv sT 
"Vtraque fine Vifis vel phantafinatibus in homine non eil; fec 
contempladua phancafinata ex fenfibus , non tanquam fenfibilia , 
fed voy%& confiderat, &: adfirmationem vel negationem vifis adiungil, 
&anvera, an falfafint, inquirit. 
Pradica vero fenfibilia , vt fenfibilia confiderat, nam de- 
liberatio rerum fingulariutn eft, fed tue fenfibilibus bonura fine 
expetendum, & malum fine fugiendum adiungit: Et comparando 
ex prsterids & prsfentibus de futuris deliberat, in qua deliberatio- 
ne prudens vere bona vifis illis adiungit: Imprudens boni ipecie & 
cupiditate aliquailledtus apparentia bona pro veris habet, &c cum vi- 
fis illis comparat. Bruta vero fine deliberatione fenfus communis 
iudicium vius illis adiungunt,& prsfentibus fefe accommodant,qus 
ii iucunda fuerint, perfequuntur i fin triftia fugiunt: fequitur dc vo- 
luntate, Supra didumeft de Facultate motrice, hig vero paucis age- 
mus de voluntate feu parte Appetente. 
Voluntas eil potentia Appetens fiiprema,& libere age-ns,raon 
ftrato obieclo ad in tellcdum: Adionee voluntatis proprie fimt vel 
le, nolle,iufpendere adionem,id eil dkxerre opus, imperare loco 
morius. 
Hsc enim compleditur ζτ&αίρζ<ης, qus eil in voluntate 
icilicec iponte velle aut nolle honeila&mhonefta,prscedente deli 
berationc ; Sic voluntas manibus imperat, vt librum attingat ve 
non: Item fi vis reipondes molliter, fin vero tua voluntas non fert 
aipere refpondes. Adiones voluntatis alis dicuntur Elicies fiue 
in quibus ierio & libere voluntas hoc vult, quod in fer- 
mone, geilu & Adione foris oilenditur: alis nominantur imperata 
feufimulats, in quibus non congruunt 
affedus cordis cu Imperio voluntatis regentis Locomotiuam. Impe- 
riti voluntatis duplex ciuile & SicnrcJt yv herile.Cordienim 
imperat voluntas ιπλάκως , ciuiliter perfuafione magis reprimens 
alredus, quam coadione. Membris vero Locomotius potentis im- 
perat perinde vt Herus feruum regit: obiedum 
voluntatis erit appetere Seligere Deum Conditorem fuum ,&res 
bonas csteras,aDeo in natura conditas: fuificiant hsc de voluntate, 
fequitur & examinatio Somniorum. 
{pofitio &di. 
, utfio q aäio 
eß formans 
jppofittones. 
4 Ratiocina 
t io. s-ludi ct- 
um cum 3, 
κ&τνε/#- 
6. Memoria 
&Recorda- 
ito. 7. Con- 
fcienttAi 
Voluntas, 
Ailwnes vo- 
luntatis pro 
prk. 
Aftiones vo- 
luntatis Eli- 
cita & im- 
perata. 
Imperium 
voluntatis 
duplex : 
τηλυ 'ηνβν 
ns'v.  Basilici Mebici, 
Somnia ad interiores ienfixs pertinent, cum mens concipit 
Phantafma aliquod,hoc eft, imaginem itue fpedrum, vel inipiratum 
fibialiunde, vel a Corporis Humoribus, aut diurnis Adionibus fub- 
miniftratum : Cum enim Animus non quiefeat etiam cellantibus 
Corporis Adionibus, ipfe aliquid cogitat,fingit aut reminilcitur. Ci- 
cero i. de Diuin. tacet Corpus dotmientis,vc mortui: viget autem dc 
viuitiniomno Animus. 
S mt autem q arrupliciaapud Medicos ibmnia: alia diuina quae 
Deus vel per fe,vei Angelos mentibus inierit, habentque Teftimo- 
nium certum, quoddiuinitus oftendantur; qualia fuere Somnia a- 
pud Abrahamum, Ilaacum &rc. Vd ex veteri Teftamento conftat. 
De his Siraddes 34. inquit: Si non fuerint ab altiilimo monftrata 
Somnia, nihil eis tribue* Alia Diabolica, qux per malos fpiritus ef- 
feruntur, cuiuimodi funtVeneficarum: aliaPraeiagientia,quavel- 
lit pingunt futuros euentus , in genere tamen, non vero in ipecie. 
Horum tamen alia fimt oc<n/xu id eft nihil fignificantia,alia cnpcuHiW 
id eft fignificantia, de nihil fignificantibus Siracides ait cap. 43. Qui 
multum [tribuit Somnijs, captat Ymbram, & ventum pericqmtur. 
Nam Somnia nihil aliud iunt, quam fallax, fine re, fimilkudo. Et 
Salomon, vbi eft multum Somniorum, ibi eft multum vanitatis. 
2jj μαινΊίκα cum iunt, praiagit animus, hoc eft futura proipicit, vel 
quae geruntur, abfens fentit, vide exemplum lib.i.de Diuinatione ' 
aha iunt Phyfica, qua nimirum ex certis Humoribus in corpore vel 
ex rebus, quae interdiu aguntur,aut cogitantur, exiftunt. Vri Gale- 
nus libro de Infomnijs: mmniaalia ex Corporis diipofitione >aliaex 
ijs, quae agimus emergunt. 1. Biliofi ibmniant colores flaues, in- 
cendia , vftiones, contentiones, pugnas &c Volatus. 2. Sanguinei 
ibmniant mtilia,lata,conuiuia, choreas,complexus. 3. Phlegmati- 
' ci aquas,balnea,merfiones in aquam,onera grauantia & impedientia 
inceflum. 4. MelanchoIici,triftia,tetra,Caligines, atros fumos, ob- 
errationes nodurnas, ipedra & vagariones perloca iblitaria: Dein- 
de ibmniamus iapenumeroea , de quibus vigilantes cogitauimus, 
aut egimus. Ciceronis praceptum lib.i.de Diuinar. ex Platone: Pla- 
to fic iubet ad iomnum proficifci corporibus aifedis,vt nihil fit,quod 
errorem animis perturbationemque afferat: qui enim integri ad qui- 
etem eunt,his vifa quietis occurrunt tranquillia atque veracia: qui 
vero Onufti Cibo ώ potu fe quieti tradunt, his perturbatä j tetra 
Somnia 3 
quadrupli- 
cia apud 
Vh lofoph. 
Diuina. 
Diabolica. 
Trafagien- 
tia. 
Phjßca. 
Somnia 
/anguineo- 
rum. 
Thlegmati- 
corum. 
Melancho- 
licorum. &: horrenda vüa obijciuncur ; Hsc de fomnijs,iequitur de Facultate 
animali» 
Liber Prim v s, 
C a F V r XXV1L 
De Facultate vitali* 
FAcuItas vitalis eftvis animas reficiens in Cordis fubftantia , qua 
ex ianguine vaporofo cum acre in finiftmm eius finum attracto 
ipiritus vitalis, fonguiiqueipirituofiis generatur; qui deinde per Ar- 
terias in totum corpus motu contradionk& diitentionis diftnbu- 
untur,vt Calor Natitms in fua temperie comeruetur. 
Hasc Facultas non eit eadem cum Naturali propter diuerfita- 
tem i. Sedium; radicatur enim Facultas vitalis in corde Naturalis in 
Hepete. 2. Obiedtorum; quia proobieCto habet vitalisiaiiguinem. 
Naturalis Chylum, j. Propter dmerfitatem eftedtuum, quia alaborat 
vitalis ianguinem Arteriofiim ac ipiritus Vitalis: naturalis ianguinem 
venofiim & Spiritus naturales. 
Fundtio huius Facultatis prima & praecipua eft vita, quae vt do- 
cuit Ariftoteleslib.de vita & morte eft Participatio animae m Calore 
natiuo. Nam vi caloris natmi facultates animae in corpore conieruan- 
tur,& fundiones perficiuntur. 
Cor autem Vitalis Facultatis Domicilium eft, fons vitae, calo- 
riique natiui, quo languefcente aut deficiente omnia languefcunt aut, 
deficiunt cuius etiam gratiaconditifiint pulmones, qui tanquam fla- 
bellum fiint, quo cordis Calor refrigerari, 8c in fua naturali temperie 
conieruari queat. 
Fundliones vitalis facultatis tres Galenusennmerat, totidem- 
que Facultates vnde promanant, quarum prima &pra;cipua eftfpi- 
rituum vitalium generatio, a Facultate vitali proprie didta. Secunda 
priori tantum fubieruir pulfuum efFedtio, avi puififica Cordis rTer- 
tia ceteras confequitur,nimirum aftedtuum concitatio a facultate Ira· 
Ccibili: defpiritibus iupra dictum eft: Puifiis autem & Refpiratio- 
nis vius communis eft fimilque modo perficiuntur, nam finis vtri- 
u%ie eft Conicruacio- Calons natmi in iua temperie,& ipkituum 
Sub facuit* 
te naturali 
GaUib.de 
differ. Sym~ 
ptom.ritale 
coprehendtt 
qua $υμο<1' 
Stic aPlato· 
ne vocatur 
cuius fedes 
eß cor y fons 
caloris nati- 
ut, q? fetum 
e ii tn Thora 
ce medio lo- 
co inter le- 
cur&cere· 
bru, quead- 
modum ipfet 
facultas me 
dia ttttnter 
concupifctbi 
le,q beluinis  Basilicje Medicae 
■ Voiupdtib. 
delettatury 
& rationale 
qua diuinis 
honeflifque 
ßuätjs affi- 
citur. 
Dltßole, 
tSyflolt c 
vitalium generatio, deinde vtraque Fundio ex motu diIatatiomV& 
contraddonis componitur cum intermedia quiete : paucis itaque 
-dePulfu. 
Pulius eil Fundio cordis Arteriarumque Syftole Sc Diaflcle 
conflans vr Spiritus vitalis generetur, diftribuatur, Calorque natiuus 
in naturali σνμίΜτζίη (eruetur. Per Diailoienenim feu dilatationem 
cor impletur,dum iauguinem ex vena Cauain dextrum ventriculum 
attralrt, Sc aerem ex Pulmonibus per arteriam venalem in finiftrum 
ίΐηαιη deducit, v-tipiritus vitalis generetur, & Calor natiuus euenti- 
letur. Per Syftolen ime modum contradionis ex finiftro Tuo fimi 
Cor, per Arteriam magnam fpiricum elaboratum intotum Corpus 
tranimittic, fimulque Fuliginoias expirationes ,feu excrementa,ae- 
remque calidam ad pulmones perarteriam venalem expellit. Eodem 
modo Arteria: Diaftole per orificia iua,quae in cutem delinunt,ex am- 
biente aere aliquid attrahunt & refocillantur ; id-quod praecipue in 
.magnis agilibus animaduerti poteft, in quibus auras frigidiores ca- 
ptantes, recreamur ,& magnum inde commodum, recreatis ipiriti- 
bus,percipimus: per Syftolen vero Fuliginoia excrementa expellun- 
tur, quae addo per occulta cutis fpi- 
racula fiat, Latinis tranfpiratio appellatur, & refpirationi reipondet, 
vt enim fe habet Äjgtcnό» ad Arterias, ita fe habet dvazrvoq feu Rcfpi- 
ratio refpedti Cordis: cuius ratione in animalibus totum corpus, te- 
ile Galeno lib.de vfu pnliuum confluxile5cconfpirabile redditur. Ad 
kos motus perficiendos triavt diximus requiruntur, i. Facultas pui- 
fificamouens, quae in Corde primano relidet 2. Inftrumcnta, quae 
monentur nimirum, primum Cor, deinde Arcerae, qua; Facultatis 
impetum ieqiumtur. 
Tertiavis cordis Platoni & Galeno eft Irafcibihs proprie dida, 
vnde procedunt Pathemata non omnia, fedquae confiilunt in vindi- 
ctae, laudis & fimilium defiderio, vt Ira, gaudium &c. Vel contra in 
Mali alicuius ,vt infamiae, indigentia; & fimilium, auerfione & fuga, 
vt metus, moeftitia&c. Vt enim in libidine r eftes afficiuntur, irain 
ira,dum animus iniuria offenfus vlcionis defiderio concitatur,ip irinis 
in Corde commonentur, &ad exteriora effunduntur: contra in me- 
tu auerfione mali inftantis ad interiora refugiunt: Hi affedus ä co- 
gnitione oriuntur,& principia fuut motus voluntati\ de quibus lupra 
■didum elL 
Attio 
•ffVO^Oi^^OS 
:g,fu Cordts. Liber Pr i m v s* 
Reipiratio eft fundtio partim animalis, partim naturalis, Sc vel- 
mi pulfus duobus motibus conftat Syftolc & Diaftole,ita etiam reipi- 
ratio gemino motu perficitur, & quafi duas partes habet; Infpiratio- 
nemlcüicet& expirationem : Intpiratione aer dilatato pulmone & 
Thorace per Os ac Nares attrahitur: Expiratione vero , compreftb 
Thorace ac pulmone aer calidior & fuliginoia excrementa itidem per 
os ac Nares excludantur: hi duo motus perpetua viciihtudine con- 
tinuantur,quam diu viuit Homo. InRelpiratione vniuerfum con- 
fiderantur. 4. Primo vius ,qui triplex eft, videlicet caloris Tempera- 
tio, fpirituum nutritio, & Fuliginis exclufio. Secundo confiderantur 
Inftrumenra quas iunt vel monentia, vt Thorax, deducentia vt Lannx 
ScAiperaArteria:ExcipientiavtPulmones. Tertiocauia efficiens, 
videlicet voluntas, quas eitvel ab eledbione -#t in vigilantibus, vel ab 
inftindtu, vt in dormientibus. Quarto·differentias, quas fumuntur 
quadrupliciter 1. vel a materia,hinc dicitur refpiratio alia Calida, alia 
Frigida, a.a motu, hinc diciturrefpiratio celeris, media, vel alterius 
motu. 3. a quiete, hinc dicitur Frequens, mediocris, vel Rara. 4. 
aParte quas mouetur videlicet Thoracis dilatatione,hincdicitur ma- 
gna , vel Thoracis contra&ione & dicitur parua. Hasc fuificiant de 
refpirationejfundionibus & facultatibus animas,(equi- 
tur lib. 2. de pathologia. 
■ De refpira·* 
uwe. 
Sy floh & ' 
Diaßole. 
4>Mquißta * 
in njpira· 
tione. 
1. Vfus. 
2. Inßru- 
menta. 
3 Cau/a ef- 
ficiens. 
4.Dtfferen~ - 
UA. 
1. Material 
2. 
3. a Quiete. 
aparte... Basilica M e bi c μ 
Traftatus L 
BASILICA MEDICE 
L I Έ E R 
De Pathologia Medicim Galenica Pars 
Secunda. 
C a p y t I, 
Oe Msrho, etufque differentiis ex fententU G'ateni, omn'mmque 
fere Medicorum. 
Deßnit'to 
Morbus ef- 
fentialis & 
* Accidetalü. 
Morbus pxr 
ticularis rel 
communis. 
Intemperies 
duplex firn- 
plex&com 
fofita. 
» Orbas eil affedus prater Naturam, adionem primo 
hedens: Hnius diftcrentiie alise func eilentiales, alia: 
Accidentales: Eilentiales a partium petuntur varie- 
tate, & ita confideratur morbus Particulariter vel 
Communiter : Particulariter dupliciter dicitur i. 
Quando Ledit Partis fimilaris conuenientem temperiem Avocatur 
Intemperies, qux duplex eft : Simplex &: Comgofita ; iimplex eil 
Calida,Frigida,'Humida &:Sicca; Compofita, vt Calida Humida, 
Calida Sicca, Frigida Humida & Frigida Sicca: vtraque confideratur 
vel vt eft i. Nuda &■ immaterialis, vtPhlogofis &: congelatio, aut 
cum materia, videlicetianguine, pituita & bile Flauaiiue Atra, ae- 
qualis vel Inaequalis; Aqualis vt febris bedica, qua; eft Intemperies Liber Secvndvs.’ 
'totius Corporis. Inaequalis vt verbi gratia Febris Lipyria fub qua v- 
tuntur interiora,rigeneque excerioxa,quod accidic Inflammato aliquo 
vifcere. Vel Febris Epiala, fub quavna pars frigore obrigefeit, altera 
itiluante. 
i. Particulariter morbus eflendalis partis diilimilaris conueni-, 
entem Laedit vel numerum, vei magnitudinem : Numerum idque 
vel in redundantia vel defectu: Redundantia vel naturaliter velprae- 
ter naturam; Naturaliter feu ortu primo, vt tres tefticuii vel lex di- 
giti. Praeter naturam vt polypus, verruca, callicondylemata, carun- 
cula meatus vrinari j; defectu vt vnus tefticulus. 
1. Magnitudinem, idque eodem modo vel in redundantia, vel 
defedutredundafiriavt penis longior,Brachium longius,crus longius 
&c. Defedtu , vt Lingua breuior , crus breuius &c. 3. Situm vt 
1. luxatio artuum , 2. Inteflina prolapium in Inguen feu icro- 
;tum. 
3. Procidentia Ani vel vteri. 4. Conformationem idque vel 
in figura, meatu, laeuitate & Aiperitate: Figura, vt caput deprelfum 
vel Acuminatum, & Luxatio male curata. Meatu , vt viarum laxi- 
tas , & obftmdio, quae fic humoribus multis, crailis & vifeidis , & 
obftmdio ab alia quapiam materia. Laeuitate, vt afpera arteria acri 
deftillatione exalperata. Afperitate, fi parces quae debeat efle afpe- 
xx laeuigenmr vt ventriculus, Vrerus, Inteflina &c. 
Communiter morbus eflencialis dicitur, quando laedit fimul 
adionem parcis vel diilimilaris; & ita dicitur folutio continui eaque 
pro partium varietate varie dicitur, & quidem in ofle fradura, nemo 
conuulfio,Ligamento diuulfio &cute excoriatio,in carne ruptio, 
quae adhuc dicitur Vulnus fi prouenit a caufa externa: Vel vicus fi pro- 
uenit ä cauiä interna. 
97 
Intemperies 
aquatis & 
inaquatis. 
JDißimularts 
conueniente 
Lidit. 
i. Kmneru 
- dupliciter. 
\ 2 Magnitn- 
5 dtne.duplici 
: terrei renu- 
dantia vel 
defeciu. 
13. Situm. 
1 tripliciter i- 
■ tidem redun 
: dantia vel 
1 defeftn. 
- 4- Cdfuma 
.tionem. 
I quadrupli- 
1 citer. 
> Commiter 
, Udituraäia 
- partis fimi- 
laris veldißt 
indaris. 
C A P V T II. 
~De Morbis Accidentalibus. 
C Vpradidumeft de morbis, quodalij fintfimplices,alij compofi- 
iimplex morbus eft, qui cum nullo alio morbo coniungitur: 
compofitus, quicum alio in eadem parce copulatur. Ferneliusmor- 
1. 
Morbi acci- 
detalesfm- 
plicesacct- 
i pofiti. Basilica Medici 
Separati & 
Impliciti. 
Connexi & 
ionfeqiietes. 
bos diuidit in ieparacos ieu difiundtos & implicitos. Separati de di£ 
iundti funt, qui in diuerfis partibus confiftunt, nec communem v- 
fum vel aditionem habent ,nec aftV&us (ibi inuicem communicant 
vt ophthalmia dc Podagra. Impliciti fune, qui diuerias afficiunt par- 
tes,& tales,quae vnam communem vium atque actionem habent >vc 
ii diueritE partis Thoracis laborant. Morbi connexi & con(equentes 
iimf,cumvnus alterius eftcauia;vt,fiex magna inflammatione fe- 
bris accendatur. Hocquefit vel partium iocietate de cognatione, 
qualis eit ventriculi cum cerebro: vel ob ficum, cuius gratiae vna pars 
alterius excrementum excipit, veluci pulmones excrementa cerebri 
facile excipiunt: vel quia vna pars fortior in aliam debilem iua excre- 
menta detrudit ac deponit. 
2. A generationi, de iubfiftentias modo, alij morbi dicuntur 
flentes,alij fadti; Fientesdicuntur,qui,etii iamfint,aque fuacauia. 
produdti exiftant: tamen fine cauia efficiente iubfiftere non poliunt* 
fed cauia. recedente, de ipfi a fubiedto recedunt. Fadri dicuntur,qui 
etiam remotis de ablatis caufis generantibus, remanere & iuperelle 
poliunt, nec illis fublatisilatim tolluntur; fic ex potufrigidore,vea- 
rriculo intemperies frigida, aut potu calidiore Hepati intemperies 
Calida induci poteft. Dicuntur autem fieri tribus modis i. proprie 
fieri dicuntur, cum nondum iunt, fed producuntur degenerantur. 2. 
qui augentur adhuc, quam uis iublata caufa non tollantur, vt quas 
eos in corpore folum augeat, non vero conferuet. 3. Quietfi iara 
cxiftunt,&afle6lusfimt,quibus adtiones laeduntur: tamen abique 
cauia generante in corpore iubfiftere non poifunt, de itafubiedo in- 
härent, vt cum caufis fuis recedant. 
3. Ratione iiibiedii, morbus alius occupat totum, alius par- 
tem; qui torum occupat ab alijs vocatur communis , nos vniuer- 
lalem dicimus de qui partem, nuncupamus particularem: miueria- 
liseftqui totum corpus occupat, qualis morbus eftfebris. Parti- 
cularis , qui particulariter partem aliquam, quamcunque etiam, oc- 
cupat ; vt ophthalmia, polypus, obftrudrio Epatis, Vulnus,Ylcus in 
aliqua pane. 
4. Ratione Altatum morbi alij iunt infantum, alij puerorum, 
adolefcentum,iimenum, virorum, alij ienum: Ratione verofexus 
morbi alij virorum alij mulierum* 
2. 
Morbi fiet es 
& Fakt. 
Morbi fieri 
dicuntur tri 
pliciter. 
3* 
Morbi νηι- 
mrjales & 
particula- 
res. 
4’ 
Morbi Alta- 
tu. Hippo 3. 
Aph.24-.ij. 
$6.27.29.39 Liber S e c r v t> v «Γ 
4~. A Caufis etiam petuntur differentice. Sic morbus alius di- 
citur per i$i07iwjrlau/ ieueflentiam, ahus per σνμπά'ΗαΛ icu con'en · 
fiim. Morbus per ellentiam eft, qui ortum habet a caula, eo in loco 
genita, in quo morbus excitatur. Per confenlum vero dicitur rror 
kus, qm excitatur ä materia genita extra partem , in q ia morbus 
eft. Srenim cerebrum melancholico temperamento fit affecäum, 
vt Melancholicus & tenebricofus fpiritus gignat, dicitur Melancho- 
lia per eftentiam. Si vero materia aliunde fuppedttetur ,ht melancho- 
liaper confenium, talis eft hypochondriaca ,vbi ex liene , & venis 
mefaraicis vapores Melancholici in caput attolluntur. Per confenium 
tribus modisfiunt i. cum pars aliqua materiam aliunde excipit, vt 
cum caput eleuatis c ventricuIo,vel vtero vaporibus, afficitur. z.Cura 
ipiritus, animae adtionibus influere prohibeatur, vt fit contufafpina, 
vertebris, vel fi manus aut cura paradyfi corripiantur. 5.Cum materia 
ad adionem neceifaria denegatur, vt cum pulmonibus obftrudis,vel 
perforatis aut refolutis collarum mufculis, fpiritus, feu aer exfpiratus 
luffidens ad vocis formationem noniuppeditatur. 
9. Morbi alij dicuntur legitimi atque exquifiti, alij Nothi & 
fpurij. Legitimi Sc exquifiti funt, qui ab vna & fimplici caufa proue- 
niutit: Vt febris tertiana legitima feu pura, que a fola bile excitatur; 
phlegmone exqutfitaqciar afolo fanguine ortum habet. Illegitimi ve- 
röde nothi morbi iunr,qui exmiftis humoribus excitantur,vt tertiana 
notha in qua bilis & pituita mifcentuiqphlegmone Eryfipelatodes,in 
quamifeetur ianguine bilis. 
7. Morbialija primo ortu homini in h cerent j alij genito iam 
adueniunt. Qui a primo ortu adfimt, funt duplices: vel hereditär j 
vel aduentitij; Hereditari) dicuntur quorum caufa? ab ipfis parenti- 
bus in liberos propagantur, & cum vitium aliquod, cui antea paren- 
tes fuere obnoxij, cum ipfo parentum femine & ianguine materno 
in liberos deriuatur ; vt in Epilepfiade podagra. Sunt quidem varice 
morborum hereditariorum differentice quos ab authoribus petere 
licebit. Morbi aduentitij feu adfcititij his opponuntur,qui iam geni- 
tis ex quamcunq; caufa obtingunt 
8. Morbi alij dicuntur contagiofi, alij non contagiofi. Morbi 
contagiofi funt ,qui fui femineum, atq; inquinamentum quoddam in 
aliud corpus transfundere , & per illud fimile in corpore vitium 
ί·# 
Morbi pe7 
eßenriam& 
per coßnsu. 
i Melatbsiia. 
c 
1 
( Mörii per 
[ confenfum 
tribus modie 
, ßunt. 
■ 6. 
Morbi legi- 
I tim & no- 
. tto: vel ex- 
i qußti aut 
xjpurtk 
i 7- 
Morbi He- 
redirarij & 
. aduentittj. 
Varia diffe- 
rentia mor- 
boru haredi 
tariorum. 
8. 
Morbi c ota- 
giofi&non 
■ contagiofi. Basilica Medica 
excitare poflfunt. Non contagiofi, hi alinm , communicato inquina- 
mento inficere non poilunt. Morbus contagioius eil vel eminus vt 
peftisjvel cominus vt Lues venerea & Elephantiafis. 
5). Morbi quidem iparii, fiue dicuntur,' 
cum plures diuerfis laborant morbis: vt fi hic Ophthalmia, ille poda- 
gra, alius calculo laborat: Quidam dicuntur communes, πκιδψοι, 
ii c»j yimyHsiyoi,quo eiuidem fpeciei plures eodem tempore cor- 
ripiunt. Hi diuiduntur in <hL pW& 5τπδημίχς. ονδϊμιαι, quafi ver- 
naculi funt, qui frequentes locum aliquem occupant, ciuidemre- 
gionis incolas, propter communem caufam, aut aerem patrium, a- 
quas, vel vidlus ratioaem, corripiunt. Talis morbus dt icorbums. 
Incolis littoris maris Balpci: Lues vepereaindis ; Phthiiis Lufita- 
nis: Lepraludois; Broncoceie Alpinis jftrumoHiipanis&c. Έτπ- 
δψιον funt morbi, qui paffim in vulgus grailantur Sc fune eiufdem 
generis plures ab vna cania : funt tamen λοιμώδης vel peftilentes:: 
vel interdum non peftilentes, vt catharrus, popularis, 
pleuritis popularis &c. 
10. Diuiduntur & morbi ia magncsfeu vehementes&paruos:: 
magnus per fe tribus modis dicetur , 1. ratione dignitatis ieu pote- 
flatis jCpni organum natura dignius, & conditu donem ad vitam ma- 
gis neceiTariam lodir. 2. Perle dicitur morbus magnus ratione ef- 
ientiae· proprio, feu receiTiis anaturali datu. 3 Dicitur morbus ma- 
gnus , ratione feu mali mons, cum nimirum praua aliqua 
qualitas affedui coniuntla dl. 
Per Accidens edam morbus dicitur magnus 1. Ratione partis 
proflantis, quando morbus partem praedantem occupat, vel talem, 
quo,etfi iua natura proflans non fit, partem tamen proflantem in 
conieniu trahere porefl. z.Magnus etiam dicitur ex lofione facultatis 
corpus noitrum gubernatis,cum (dlicet morbus facultatem,ex cuius· 
ofione vito periculum immtner, deijcit. 
12. Eil etiam alius morbos benignus, alius malignus: Morbus 
benignus efl, qui nihil grauium fymptomatum iupra propriam na- 
turam habet, tantumque ea, quo proueniunt a peculiari ä natura re- 
celfu. Morbus malignus dl, qui peiora,quam pro fuo naturo ratio- 
ne habet Symptomata , &cui ex occultis qualitatibus aliquid vicij 
quod vires deiicit, coniungitur : Hic Medicum & ogrum /ope fal- 
lt, refertur a nonnullis inter venenatos generantur ä veneno vel in- 
9* 
Morbi/par - 
ß & com- 
munes. 
Morbi Ende 
mij. 
Morbi Fpi 
demit. 
10. 
Morbi Μα- 
gm &parui 
velperßvel 
per accides: 
$ fe triplex. i 
< 
Ter accides 
morbus ma- 
gnus duplici 
ter dicitur. \ 
( 
] 
12. 
Morbi bmi-' 
gni & ma-1 
hgrj. 
Morbi mali, i 
gnt erdicun < 
wjr qui re-1 Liber Secvndvs. 
tus eeniro vel ab extra illato: Intus genito vt a menftruo, femine vel 
O O 
Humoribus putredine venenum acquirentibus: Ab extra illato & 
velaftumpto ore, vel admoto moriu ierpemis vel Canis rabidi &c. 
Morbos malignos D. Sennertus comparat hominibus malis, quia- 
liud vultu & verbis pnefe ferunt, aliud corde occulcant&fa&isprie- 
ftantr 
13. Ratione motus, Durationis & finis,atque exitus,morbi et- 
iam varie diuiduntur. Alij Breues,alij longi dicuntur. Breuis morbus 
eft,qui celeriter monetur,& cito ad terminum peruenit. Longus eft, 
qui tardius mouetur,& ad finem peruenit. 
14. Eft etiam alius morbus Acutus, alius non Acutus: Acu- 
tus definiri poteft, quod velociter atque cum impetu & periculo ad 
ftatum monetur: proprie morbi acuti K/»Vffterminatur: lumitur au- 
tem nonnunquam nomen acuti morbi late, aliquando ftridte de quo 
auchores videripofliint. Acutorum morboru magna eft varietas. Di- 
ftinguuturenimin peracutos. Acutos iimpliciteratsA&i? 0^6?? 
ÖC acutos οχ μί&τΒωστωζ, ex decidentia. Hi diuiduntur in 
ά&βως yj icyarwj inexquiftte & extreme acutos: tandem etiam 
iuntacuti C4t m^dlwcnwj&c. 
15. Ratione exitus alij morbi appellantur lethales ieu Infalubres 
alij ialurares ieu ialabres.Lethales fimpliciter tales funt,qin egrum ad 
mortem deducunt. Salubres funt,qm plerunque &magnaex parte ad 
ialutem Aigri determinantur. Contra ialubres & lethales fecundum 
quid finit, qui quidem ad falutem ipii terminantur non tamen in per- 
fedtam atque integram ianitatem definunt. Vt.cura ex aliquo mor- 
bo oritur alius vel curabilis vel incurabilis , veluti cum pleuritis in 
Phrhifin ieu Empyema definit.. Tales etiam funt qui reuertun- 
tur Sc periculum recidius coniundhim habent : hi ab Hippocra- 
te, Aphor. 12. appellantur xswvspo<puha vc<7r/u<x&·, & χϊζΰτςρίφος 
imetv 6cc. 
16- Morbi ahj iunt continui alij intermittentes: Continui 
iunt, qui continuo affligunt, atque continuo ä principio vfque ad 
finem mouentnr, nec toto durationis tempore ad intermiffionem 
veniunt. Hi iterum diuiduntur in σννόχας ieu continentes , qui 
non iblum perpetuo durant, ied &toto durationis tempore non 
intenduntur nec remittuntur. In σνχαγβς, fiue continuos, ra- 
nenati.vt 
dupliciter. 
\ V· 
Morbi bre- 
ues &longi. 
14- 
Morbi acuti 
peracuti & 
perperacuti 
U- 
Morbi falu- 
tares & Ιο- 
ί bales. 
Morbi falu- 
bres & le- 
thalesfecun 
dum quid. 
Morbi red- 
dtui. 
ι6. 
Morbi conti 
nui & Inter 
mittentes.. tione generis ita dhftos ,qui quidem perpetuo durant,Interdum tame 
aliquam exacerbationem atque reraiilionem habent. 
17. Morbi alij funt ordinati alii Inordinati: Ordinatos Gra:- 
ci Kr&ofov nominant, qui certis & definitis affligunt tempo- 
ribus : Tales non folum funt febres Tertiana & quartana , fed Sc 
alii dolores ac morbi per certa interualla affligentia , vti non fo- 
lum fit Diebus , menilbus ; verum etiam annis , exemplum eft 
-in Epilepfia &c podagra, aliiique morbis ac multis 6cc. Inor- 
dinati morbi, erratici nuncupantur , qui nullam certam periodum 
obieruant, verum nunchac, nunc illa redeunt die: nunc citius nunc 
* tardius. Tales funt febres erratica:. HarcduSta fufficiant de morbis 
Accidentalibus. 
Basiucj* Medicj 
*7- 
Morbi ordi- 
nati &lnor 
dmati. 
In numero 
morboru or- 
dinatorum 
funt febris 
tertiana & 
quartana. 
Capvt III. 
Oe Morhis Tot 'm ßibßantU. 
Q Vpra didlum eft quod morbus alius iit iimilaris, alius inftmmen- 
f^tarius: iimilaris, qui videlicet iimilaris partis eucraiiam natura- 
> lemque conftitutionem peruertit. Summa autem iimilaris partis 
pcrfedio confiftit in temperamento, materia & forma , quorum vt 
fymmetriaianiras eft, itaametriamorbus: Hic triplexeft: i. Vel tem- 
peramenti i. Materia: 3.Forma: temperamenti morbus eft intem- 
peries , qua: vt temperies ipia vel iimplex vel compoiita : fim- 
plices fupra funt denominata: hx exiftunt pura: : compoiita: iti- 
dem , prodeunt a vitio Humorum vel intemperatorum vel putri- 
dorum. 
i. Materia: immoderatio: eft a materia immoderata vel i. vt 
mollis Scdura. z. Laxa .& aftrida. 3. Tenuis & craila. 4. Rara 
& Deniä. 
3. Forma: ieu totius fubftantia: corruptela , vnde definitur 
hic morbus, quod partium fubftantiam primum & per feoppu- 
: gnet, eftque manifeftus , vel occultus : Manifeftus , qui videli- 
' cet corporis fubftantiam manifeftis ex caufis demolitur , vt funt 
Similaris 
partis perfe 
äio in tem- 
peramento 
confiftit. 
Morbus in 
tempera- 
mento. 
Morbus in 
materia. 
Morbus in 
forma. 
Morbus ma 
nifeflus vel 
occultus. Liber Secvndvs^ 
i. Vlcera maligna, 2. $. Putredo lecoris,lienis & aliarum 
partium , nata ex primarum qualitatum intemperie. 3. Diilolu- 
tio fpiritus innati per vigilias , labores , inedias &: atroces dolo- 
res. 4. ExtinCtio caloris natiui in itrangulatu & extremo frigo- 
re. 
Occultus, qui cascis cx caufis totam fubftantiam expugnat: Ho- 
rum alij funt 1. Peftilcntes , qui videlicet ex aere coeleftiura cor- 
porum viribus inquinaro oriuntur : Horum alij (urit vel Leniores 
vt exanthemata eaque vel rubra vel purpurea , aut Ecthymata &c. 
Vel grauiores vt pelli lens Febris Carbunculus Sc peilüens bubo. 
Vel Iniolentes notiis ex caufis ortas vel grauedines anhelolas, vel 
Febris iudorifica &c. 2. Contagioii , qui externi veneni occur- 
iu & contagione inferuntur , vt ilupor Torpedine,pifce , opio 
&c. Vel equi inferuntur morfu belliarum virulentarum &c. 3. 
Venenati, qui oriuntur vel ex veneno allumptc/, vel imus genito 
Vt morbus comitialis , itrangulatus vteri a putri femine iyncope cx 
putrido ianguinis grumo, & cordis quasdam palpitatio. Vide Fer- 
nel.lib.i. pathol. cap.7. 
i Morbus ma- 
■ nifeßus ex 
4. conftat 
morbus oc- 
cultus tri* 
plex. 
, Morbus oc- 
cultuspejii- 
lens. 
Morbus oc- 
cultus con- 
ragiofus. 
Morbus oc- 
cultus vene- 
nofuu 
C a p y t IV. 
Oe morbis Organicis. 
MOrbi organici alij funt infmmcro, magnitudine, fitu&con- 
formatione i. in numero, qui vel deficit vel redundat: qui 
deficit , oritur vel a facultatis imbecillitate , vel materi« ino- 
pia , ieCtione , vftione , putrefactione & perfrigeratione r qui 
redundat, hic vel naturaliter, vel praster naturam redundat: natu- 
raliter, vtfextus digitus, qui fit a materiae alimentarias copia, vel ter- 
tius tefticulus qui a facultatis exiftit robore : Praster naturam re- 
dundat vt erypus , verucae &c. Quas fiunt a materia copi« 
cxcrememitias. i. In magnitudine, cuius eadem funt cauias, 
- ApudAuice- 
i nam morbi 
- copofitionis 
l in genere o- 
mnesmerbi 
organici di- 
cuntur. 
Morb.in ma 
gnitudim? Basilica Medicje 
ac morbi in numero videlicet deficientis vel redundantis: deficien- 
tis vt materiae Inopia δζ facultatis imbecillitas : Redundantis vt 
materiae copia & facultatis robur. 3. In (itu, quorum cauiae iiint, 
Humida intemperies , & vehemens motus ac faltus , inde enim 
membrum potefl loco moneri. 4. In conformatione : quorum 
adhuc alij funt Figura:, vite Aiperitaris vei lamicatis. 1. Figurae, 
cuius morbus generatur vel a natura vel ab accidente : Natura vt 
ii quis naicatur limus , varus , alatus, vel claudus : Id oritur vel a 
vitio feminis aut menftrui: vel impotentia feminis : aut mater- 
ni fanguinis exceffu, defedlu , vel aliena qualitate : Ab acciden- 
te vt .obftetricis incuria , paralyfi , conuulfione , vel collifio- 
ne. 
2. Viae, vt confbpatio, conftridHo vaforum que apertio: con- 
ftipatio illa prouenit ab bbftrudlionibus. Conftridio , fit vel ab 
externo vt forti ligatura; vel interno comprimente vt calculo vel ab- 
fcelfu. Vaforum apertio,feu ανχςίμ,ωσις fit vel inflrumenti laxitate,vel 
retentricis Imbecillitate, aut expultricis robore, vel acrimonia alicu- 
ius medicamenti flue alimenti Scc. 
3. Afperitatis: hi oriuntur a mordaci humore vel vapore, qui 
abradendo fuperficiem reddit afperam, 
4. Laeuitatis: hi oriuntur ab humore vel pingui vel vifcido , a 
quo interior fuperficies laeuigatur &c. 
Uorh. in fi- 
tu.Sennerto 
comunißi- 
mus morb9 
Inßtuefilu 
xatio ftu s 
Morbus in 
conforma. 
tione. 
UiaSenerto 
vocatur de- 
feäus in ca- 
uitatih.quos 
& mu'ttfa- 
nam dißin ■ 
gütt ltb.2.p. 
i.c.sJemor 
bis in ftttt. 
Hos duos 
rncrbos D. 
Senertus vo 
cat morbos 
fupeificta. 
C A P V T IV. 
De morborum Symptomatibus. 
Symptoma 
ms-cöfißit. 
i. Aäione U \ 
fa.2. Muta- 
ta qualitate 
3. In excre- 
mentorum . 
immodira- 
. ime. 
C YmptomaaiFedbus corporis viuentisprater naturam, morbum 
ritum coniequens. Hoc conilftit 1. vel in adfcione \x.~ 
fa 2. in qualitate mutata , 3. in excrementorum immoderati- 
one. 
Primo in a&ione laiia’, eaque vel naturali, vel vitali, aut animali: 
naturali, &velieruitium poftulante, velieruiente:feruitium poftu- 
lante, videlicet procreatione , alteratione , formatione , auxione 
& nutritione quorum omnium adtio vel aboletur , diminuitur. Liber SecvkdvsI 
•vel deprauatur. Semiente vt attradione, retentione,concodione öc 
expuliione, q actiones vel abolentur, diminuuntur aut deprauantur. 
Vitalijlunt adiones vitalis,pullus &c refpiratio quas itidem abolentur 
diminuntur vel deprauantur. Animali & vel in motu vel ieniu; Motu 
q velaboletur,diminuitur vel deprauatur; fenlu, vt interno vel exter- 
no ; Incerno vt imagmationejcogitatione & memoria, qui {en(us vel 
abolemmvdiminuuncuraucdeprauantur.Seniu externo: V t viiu, au- 
ditu , adoratu, guftu & tadu, qui i en fas vel abolentur,dimmiumtur 
aut deprauantur: Ad cadum vero refertur iymptoma Iasiae appeten- 
tias ventriculi6c vel in cibo vel potu: cibe, vbiaboletur, diminuitur, 
vel deprauatur, peccans in quantitate & qualitate: potu, vbi aboie- 
tur,dimmuitur,vei deprauatur,peccans in quantitate & qualitate. 
,1. Symptoma in qualitaterautatajquarpercipicurj. lenfibus,vi- 
delkecvifa,auditando tata,guftu &c tada. Vifa: quo apprehenditur 
viiibilis qualitas mutacajquasconfiftit vel in colore, vel figura * Colo- 
i re,qui in toto corporis habitu mutatur vel in corpore toco,vt cum fia- 
uelcit idero : vel mutatur in parte aliqua, vt apparet ineryfipclace& 
carbunculo. Figura quas mutatur velin charadere vel mole. Auditu 
vt ui vocibus, vel fonis -.Vocibus iamorbis qui hine in ore, faucibus, 
afpera arteria,pLilmonibus & thorace; Sonis vt in clangoribus,& tre- 
inulis vocibus. Odorata: Vt in rudu viroio, pifeoio, lutofo & acido, 
; Guftu quemadmodum asgri fentiunt,vel in iudore defluente in os,vel 
ianguine fluente ex naribus,item expedoraris, ialiua, eaque vel acida, 
amara,falfa&c. Tadu, vbi videlicet tangibiles differentias naturas le- 
gem excedunt, videlicet cutis afpera, dura,ficca^humida,laxa,ru- 
go kJkc. 
5. Symptoma in excrementorum immoderatione ; peccant 
cnimiUaveltoto genere,vt cum quidinduit-Formam alienam, cuih- 
milem non repenas m humano corpore, vtianguis grumofus,ium- 
brici, calculi,arenas,vomicus,flatus &c. Vel qualitate,vt cum obiedio- 
jies tiint coloris vanj vel albi &c. Vel quantitate, vt cum deiediones 
..feruntur vel mmis copiofe veinimis parce. Vel tempore excernendi, 
Vt-cum deiediones funt citas,tardas aifldus &c. Vel modo 
• excernendi &c. 
Aftwldft 
invitati. 
Aftio Ufa 
tn animali. 
Symptom 
Ufa appe- 
tenti<e. 
Symptom 
in quatito- 
te mutata, 
Symptom 
in excre- 
mentorum 
immoderOr- 
tioneo Basilica Medica 
C a p v t V* 
De c mßs morhorum jnternu & externis.. 
Caufa mor- 
bi efficiens 
externa & 
tnterna, 
Antecedens 
tiecejßwia 
& non ne- 
cejfma. 
Aer agit vel 
occulta aut 
mamfeßa 
qualitate, 
Manifeßa 
prima vel 
fecunda. 
C Aaiä morbi efficiens eil,quae corpus viuens praeter naturam al- 
terat & afficit: ea vel eil externa vel interna: Externa feu antece- 
dens effiquae videlicet primum fecit &fouet morbum: Et haec irerum; 
veleft Neceilaria, vel non neceilana r Neceilaria, vt fine qua viuere: 
non licet,vt funt res non naturales lex i. Aer. 2. Alimentum. 3. So- 
mnus & vigilia. 4. Motus & quies. 5. Excreta 3c retenta., 6. Pertur- 
bationes. 1. Aer,hic morbum parit vel infpiracus vel tranipiratus, & 
immutat nos qualitate vel raamfeila vel occulta; Manifeila. vt prima 
vel fecunda .-Prima, quam tontraxit a coelo, vel ventis:. Nam perflatus, 
auftro incalefcit & calefacit,aquilonibus vero refrigefeit & refrigerat. 
Secunda, ita 1. frigus externum vel cutem deniät, impeditque perlpi- 
rationem, indeafuppreffis excrementis fuiiginofis, morbi innume- 
rabiles, aut comprimit cerebrum & deflillationem excitat. 2. Calor 
externus vt canicularisvel inflammat fpintus, humores aut corpus, 
totum:Velexhaurit,vrit&liquatfpiritusac humores, vnde morbi 
calidi. Qualitate occulta vt pefh lenti; quodieminarium contrahit li- 
bere non perflatus,ab auftromalignaconilellatione, habitu retro de: 
j pecu exhalante. 
2. Alimentum (puta eibus & potus) quod nos immutat quali-- 
tate,quantitate & fubflantia. 1. Qualitate, ira generantur morbi cali- 
di vel frigidi; Calidi; Mero multo, allijs,porris, caepis, piperatis &c. 
Frigidi vtlytho,pomacio,frequeutipiiciumviu&c. 2. Quantitate,vt 
habetur vulgo,quod plures occidat gulaquamgladius.. 3. Subftantia:: 
ita pariunt obilmdionem alimenta craffi iucci, vt caro bula, panis 
azymus: Ira pariunt cruditatem alimenta difficilis coneodionis. 
5. Somnus&r vigilia: Sommis,cuius nimium ibboles fimt mor- 
bifrigidi&humidi,nam nimius fomnus refrigexatjcorpus excremen- 
titio humore replet, ipiritus oblatrationem inducit ob pituitae coa- 
ceruationcm,palloreminducitcorpori,& deftillationes inprimis ex- 
citat. Vigiliae quae funt caufie morborum vel per ie $ vel per accidenss, 
itainducunnnorbos, calido s ficco s acfrigidosrCalidos & ficcos^nam 
Alimentum 
msimmu- 1 
tat quali- < 
tat ey quan- 
titate & 
fubftantia. 
tx fomno 
morbi jftigi- 
ii&bu- 
mdi. 
Vigilia cau. 
Jk morboru Liber Secvndvs* 
107 
nimiae vigiliae exiccant corpus, accendunt bilem & acuunt, febreicp 
caufant.Frigidos; dum enim nariuum calorem d ilipant,& humidum 
radicaleabfiirnunt,fequuntur codionis diibcukas&cruditates &c. 
4. Quies & motus: Quies, qux nimia morbos parit frigidos, 
non obtunditur, & 
ciborum codio acdiftributio infelicior effici tur,motus; hic vel indu- 
cit intemperiem vel iblutionem continui: Intemperiem, camq; cali 
dam vel frigidam: Calidam per ie,quiacaloraudus humores & ipiri- 
tus inflammat, vnde oriuntur febres&cephalalgia&c. Frigidam, per 
accidens,dum enim Ipiritus exhaurit, rotumeorpus refrigerat& con- 
eodionem impctit-Soludonem continui inducit: Rumpitenim vaiä, 
vnde cruentx vomitiones, expuitiones ·& midiones. 
5. Excreta & retenta : Sc hxc mofbos.excitant vt vel excer- 
nenda vel retinenda : Excernenda,fi retineantur vt apparet in re- 
tentione foecum alui, vrinx, muci, fputi 6cc. Retinenda, fi excer- 
nantur vt apparet in nimia pro’fufione (anguinis c naribus ·, victo dc 
hoemorrhoidibus: Vel nimiaprofufione feminis, hinc morbi ab ina- 
nitione. 
vel per /e, 
velper ac- 
cidens. 
De quiete 
& motu. 
Metus in 
temperiem 
inducit ca- 
Udam vel 
frigidam. 
Solutiorem 
continui. 
De excretis 
& retentis 
quomodo 
nos alte- 
rent. 
6. Perturbationes,feu affedus animi,hincmorbi fiunt, t.Dum 
in ira ipiritus & fanguisquafi efFeruefeunt, hinc turbantur ipiritus, 
agitantur humores, & generantur febres, z. Gaudio nimio ipiritus 
diflbluuntur,&: (equitur (yncope. 5. Timore calor & ipiritus interio- 
ra deferunt,&adcorreuocantur,indefpirituum reiblurio. 4. Moefti- 
tiapaulatim ipiritus diifipantur, vnde corpus refrigeratur & liceatur, 
item codio vitiatur,vel vigiliae inducuntur,bine morbi melancholici. 
Interna morbicaufe&abdita, qux ex nobis ipfis profedaeft, 
&in nobis ipfis delitefcit,duplex eil: Alia eil morborum im materia-, 
lium,aliamaterialium: Immaterialium,vtaiteratio& corruptela: Al- 
teratio agit qualitatibus primis & fecundis: Primis, -calore, frigore, 
humore, ficcitate hinc intemperies: Secundis ,vnde laxitasailridio 
&c. Corruptela,vnde morbi formae,contagioii,venenati, ac peftilen- 
tesqux fiunt a caiifis corrumpentibus, quxbafin primum petunt & 
conuellunt.Materialium vt inanitio & repletio: Inanitio immodi- 
cae vacuationes rerum vel vtilium vel inutilium: Vtilium, vt ianginis, 
feminis ac Ipirituum. Inutilium, vt excrementorum, nam 5c horum 
nimiae euaceationes ipiritus dilEpant. Repletio ; qux continetur 
De animi 
ajfeüibm 
ex ira, 
Gaudio, 
Timore, 
Moeßitia, 
interna 
morbi cau~ 
fa duplex 
morborum 
imrnate- 
rialium & 
materialtu. 
Materialtu 
inanitio & 
Repletio, Basilica Medica 
corporis regioneprima, fecunda tertia: i. Vt cruditas inventricu- 
lo & Mefenterlo-. 2. Vc humores qui peccant in quantitate vel quali- 
tate; Quantitate tk ita vocatur.plethora: qua? duplex eft ad vaia vel ad 
vires: Ad vaia,qua vocatur,quando fanguinis copia adeo tument ve- 
na, vt rupturae periculum immineat. Ad vires, quando videlicet 
maior Ianguis eft copia,quam vires ferunt. Qualitate ita vocatur ca- 
cochymia,c]U£E eft bilioia & pidiitoia,qua fit ä calore intenlo & debi- 
lfvel melancholia. 3. Vt humores eifuh in corporis habitum & mor- 
bos producentes.. , 
Bc humoribus contra natur am. 
G a p v t VI* 
HVmores contra nattam fiunt e naturalibus, fi deficiunt are·* 
quifitis naturaliftm humorum, velut iufta iubftantia, quantitar 
te Sc qualitate: hinc ficur naturalium ita & contra naturam humorum 
varix oriuntur, diifcrentix: funt namq, non naturalis i.Sanguinis. 
z.Pituicx. 3. Bilis. 4, Arte bilis. 
1. Sanguinis, apriftina videlicet natura defeifeentis duae ipe« 
cies i namque deprauantnr vitio, aliquo& corruptela, vnde dicitur 
ianguis putridus &: feroius: vel feparatur caroaut pluribus com- 
mi ftis humoribus: vt bile.vnde dicitur ianguis bihofiis: ficpituitae 
vnde dicitur ianguis pituitoius tita melancholia vnde dicitur ianguis 
melancholicus. 
1. Pituitx vel ratione confiftentix,vel ratione qualitatis: Con-i 
fiftentiae tres funt (pedes. 
Primaeftmucoia,quxfimiIis eft muco, qurquotidie emungi- 
tur : hac ad lubricandam viam faecibus natura inteilina illeuit,quxiin- 
cipiente dyfenteria, bilis acrimonia abraditur, primaq* excernitur. 
Secundajquxfimiiiseft rnuco&,& ex eaixpe oritur: ea melius, 
albuginea diceretur,eft enim ouorum albumini fimilior, quam vitroi 
filio: crafla Scfrigidiffima. Hxceificit&cibi inappetentiam ac fafti-. 
dium: &in loco calido o-bilrudtafieuiifimos cruciatus. 
Tertia fpecies vocatur gypfea > haec fit ex vitrea, ea nempe 
reiolutionem & concretionem lapideicente; ideo eam Galenus lub 
vitrea complexus eft: fpedatur in bronchij s afthmaticorum, & in ar- 
thritide nodoia &c. accepto videlicet ex deftillatione principio.. 
Munteres 
contra na- ■ 
ituram. ' 
Differentia' 
humorum 
non natu- 
ralium 4. 1 
1, Non na- 
turalis fan 
guUyVelde- 
patiatur 
vel jupera- 
tur. 
z. In tribus 
jpedebus. 
i Mucofa. 
s.Speciesfi- 
Tttilis muco- 
fa duplex. 
3. Species 
&ρβ*- Liber S&cvndvs* 
109 
Qualitatis ratione etiam tresiunt pituitas ipecies: Prima voca- 
tur dulcis: haec eaeft,quam plerique cum fcreatu txpuunt; ea paucam 
& feofilem habet dulcedinem,ideoq; dulcis nominaturrHasc iorano- 
lentosfacit,non eft exquifite frigida, fed exiguam frigiditatem, calo- 
rem tamen eius fuperantem obtinet j cura enim dulcis ut, caloris 
etiam aliquid habeat neceile eft. * 
Secunda vocatur acida, qua fit a vehementi frigiditate, hoc eft 
incodione vel immaturitate ; ficut frudlus immaturi iunt acidi, qui 
paulacim coitione dulceicunt: Hac tamen eft calidior vitrea, dulciq; 
frigidior: Nam cunrcodtione paucus admodum calor ei adiedtus fit 
(neque enim acidus iaporfit, nifi quando a calido mutatur iubiedta 
materia ita tamen vtnoniuperet) neceile eft, vt fit frigidior dulci, ca- 
lidior vitrea. Et quemadmodum fruduura fucci exiguo calore natiuo 
praediti,poftquam iponte efferbuerint,breui acceicunt: ita etiam haec 
pitiuta. 
Tertia falia,quae fit propter putredinem, vel faliae leroiae hnmi- 
ditatts, vel bilis,miftionem: cum enim dulcis pituitae portiones qure- 
dam vi putredinis alfae reliquae dulci iubftantiae permilcentur, ialfiun 
itr ea vaporem efficiunt. 
Dii cernuntur autem acida & ial(a pituita contrarijs eife&is; quia 
acida excidat βαλιμίαν id eft famem implacabilem: falia vero firim:, 
hincperpetuo hydropici fitiunr,q hoc humore abundant: Haec de pi- 
tuita,reftant adhuc duo humores non naturales, feil, bilis & atrabiiis. 
3.Bilis,cuius ipecies quatuor propriae,&: duae impropriiTropriac 
inter has prima eft vitelinaAex;<hii<£»?<vquae crudoru ouoru vitellis fitxii- i 
lis eft,colore Sc cofiftentia:haec in iecore δί venis jpereatur, quädo ca- 
loris praeter natura vehementia lumme coquit &quafi torretunvnde < 
coniequiturfiibftantiam craffiore ex tenui & calorem igneu exflauo. j 
iucco porri fimilis fit. 
Tertia dEruginoia <Wtu, quod fimilis eft aerugini: Hae duae fpe- 
cies virides iunt & fiunt ma oreafladone quam viteliina: differunt ta- 
men,quod porracea fiat irrventriculo ob ciborum cruditatem.: dEru- 
ginofa vero ab inflammato ventriculo & hepate. 
Quarto GlafteaiVwrwdv,? quod calore glaftum ieu iiaddem refe- 
rat : Haec eo peior eft.quo proprius accedit ad nigrum colore; ardore 
tantam acquirit acrimoniam,vt exulceret & erodat; gignitur enim in . 
ventriculo Sc circa ipiiim,ad hanc etiam refertur caerulea. 
Qualitati/ 
i ratione eilt 
tres Jpeaes 
pittmai 
i i.DuUis* 
; 2. A{ida. 
r 
ί 
L 
I ' 
3. Satfk. 
Differunt 
falfa & 
acida. 
I.Non na- 
tura Hi hilis, . 
C/m ß>e~ 
cies 4. pro* 
pria. 
1. 
y 
4· B A S X I I C ΛΕ Medic je 
Vltimatresipecies bilis non naturalis videlicet porracea, aeru- 
ginofa & glaftea, fiunt in ventriculo ex cibis mali iucci; vt funt 
porrum cepa,nafturtium,finapi &c.cum enim nequeunt a ventriculo 
deuinci, neq; in cremorem conuerti, colorem iuum magna ex parte 
retinent: & fit ex illis i. Porracea quae fi diutius inhaeret, ventriculi 
perfifteme incendio,fit 3erugino(a,poft ea ruriiim fit glaftea &r. 
r Improprie duae pällida & rubra; Pallida qua: fit permillione pi- 
tuitae (eu aquae & tenuis humiditatis,eftque naturali fimilis ; Rubra, 
quae proprie.eftiemm (anguinis: diftinguitur tamen a (anguine,quod 
extra vafanon concrefcit,vt (anguis: .fit autem bilis rubra,quando fe- 
ro (anguinis humor quidamruber permifcemr. 
4. Atra: bilis tres fimt (pedes. Prima quae vftione (anguinis: 
haec omnium eft mitiffiena. 
Secunda,quae fit vftione melancholici humoris: confiftentia eft 
in aceti modum 
acris eft: partes corporis,quib9 (yncera adhaeret, erodendo exulcerat. 
Tertia quae nt ex bile retorrida, vitöllinapracfrtim: Haec pri- 
mum igneo calore percoquitur: exuftione primum in Porraceam j 
■deinde in aeruginofam, poftinaeruleam, poftremo in atram bilem 
omniu peflima commigrat: Calida eft potentia,vt ealx,cini s fex vfta. 
Partes non folum in quibas colligitur,(ed& quas attingit,erodit,vric, 
liquat,corrumpit: Hinc dyfenteria ab atra bile lethalis, quia inteftinis 
facit vicus cancrodes etammaligna eft,vt aceti acris modo terram fer- 
mentet, in quam ceciderit. 
Summatim ex cuiuslibet humoris vftione fit atra bilis rna ta- 
men altera mitior.Diftinguuntur hae tres (pedes eftedis: generantur 
namq; exuftione fanguinis,carbunculi: Exuftione melancholia hu- 
moris fcirrhi,ex vftione bilis cancri: haec de humoribus. 
Bilti Jpccies 
impropria: 
pallida & 
rubra, 
Non natu- 
ralis atra 
bilis tres 
Jpecies. 
C a p v t VII. 
De morbis intemperiei. 
TOt funt morbi intemperiei, quot funt naturalia temperamenta,"' 
atq; ab ijs receftusdntemperies duplex eft,alia fimplex, alia com- 
pofita:fimplexeft,inquavna qualitas excedit: & haec pro quatuor 
qualitatum numero .eft quadruplex j calida, frigida, humida.& ficca. 
. 
riesfvmple* 
i quetuplex. Liber S ecvnd v s, 
Compofira, in qua dua: qualitates excedunt ex 'quadruplici crvyyyusL· 
qualitatum primarum,ea etiam quadruplex eihCalida & hnmida;Ca 
irda & ficca: frigida & humida; Frigidaficca, has intemperies mr 
ilim diftinguuntur varijs modis; i. Quod alia intemperies cnm aflluxu 
materia?, alia fine affluxu: Gum affluxu ab alijsmaterialis nuncupata 
dicitur,fi materia intemperata ad lociim aliquem confluat, qualitates- 
que fiias parti communicet, ficq; in ea intemperiem excitet & fouear. 
Sine affluxu intemperies dicitur immaterialis fine materia aut ime 
materiaaffluxu, 2.Intemperies aliaeflatqualisaliainatqualisedtiqua- 
lis ilia eft,quasin omnibus membri partibus fimilis, eafque omnes fi- 
niilicer&aqualiter afficit. Inasqualis ieudiilimilis,quae in vna parte 
cfl incenfior,in aliaremiffior,& alias magis alias minus afficit; Aqua- 
lis temperies eft in cachexia Öc hedtica : Inasaualis eiiin reliquis fe- 
bribus &c. Videndae etiam iunt caulae mouenres&efficientes intem- 
periem vel calidam, frigidam* humidam vel ficcam. Calidam intem- 
periem producunt,. 1. OmnecalidUmaduentitiura,quatenus calidu. 
Innatum fiipra modu calefaciendo intendit, vt circumfufi aeris affius, 
cibus ac potus calidiotjitem medicamenta calida & acria. 2. Produ- 
cunt nimis obftruens,ne excrementapoffint expelli, vt excremento- 
rum fuppreffiojobftrudHo & hinc nata putredo, item exercitium ve- 
hemens &c. 3. Qu* putredinem excitant in partibus contentis. 
4. Excitans calorem natiuum per confiifcationern. Intemperiem Fri- 
gidam : Hanc producunt 1. Omne frigidum aduentitium, quatenus 
calidum natiuum frigefacit,vt acr frigidus , &: alimentorum vilis fri- 
gidus. 2. Suffocans calorem mtiuum,vt&: alimenta immodice fiim- 
pra. 3. Diffipans calorem natiuum. Intemperiem humidam : : Hanc 
producunt 1, Omne humidum aduentitium i quatenus corpus prx- 
ter namram humedtar,vt pluuiofum caslu,balneas dulces, & alimenta 
hame&antia. 2. Humorumiuperfluorum expulfionem impediens. 
4. Intemperiem ficcam producunt 1. Omne ficcum aduentitium, 
quatenus corpus nimisexiccar, vt aer ficcus, inedite, vigili» & moe- 
ror,.2. Omne abfiimens humidum natiuumilludque diffipans 
vel cuaporandovel euacuando,&c. 
■ Inttmpe · 
nes compo- 
fit a qua- 
drupli x. 
inter» ps- 
ries cum 
affh'Xt/& fi 
ne affluxu.. 
Intempe- 
ries aqualis< 
& ins qua-- 
lis. 
Calidam' 
intemperie 
producunt.. 
Frigidant' 
intemperie 
producunt.. 
Hamidam 
intemperie 
producunt.. 
Siccam in— 
temperiem > 
producunt Basilica Medicae 
Gap ντ ΥΓΠ, 
Microcof 
mm in tres 
ventres je 
eaturab 
anatomicis. 
Organa in 
fimi ventris 
pracipua 
nouem. j 
VentricuL : 
fibra tri- < 
plices. ( 
Tempera- ( 
mentum. < 
Ve morhis &Jympt ornatibus ventriculi* 
MEdic corpus humanum diftinguunt in tres cauitates feu ven- 
tres, qui praecipuarum functionum organa concinent. Nam in- 
fimus venter concinet organa nucruionis öc generationis: Medias 
organa vitie,& re(piranonis&vocis: iupremus organa cognitionis : 
Organa infimi ventris praecipua iunt nouem i. Ventriculus, qui firus 
eft fub diaphragmate inter epar & iplenem: Huic inieritur Oeiopha- 
gus,& funt duo orificia: Vnum iuperius quod cibum accipit, grace 
Sc swjLpJtcf. Acerum inferius quo chyium ad epar miteir, 
graects twko)? ventriculi vilhs (eu fibris triplicibus 
i. Redis, quae attrahunt, i. Obliquis, qua; retinent. 5. Transuerfis, 
qucE expellunt. Temperamentum eius frigidum.eft, nonabfolute 
quidem, quia alias concoquere non poifet,{edreipedu epatis, cordis, 
&c aliorum viicerum calidiorum &cc. In hac methodo etiam nobis 
confultum fuit, vifum praecipuorüm organorum recenfere aifedus, 
initium fumptui ab aftedibus ventriculi. 
Primarialafio ventriculi communis eft facultatis Fmftratip,qUcC 
fit vd vitio partis vel errore externo. Alia laefio eft, q ua* fi c vel per in- 
temperiem fimpiicem vel cum materia. Per externum etiam luditur 
errorem,qui fit vel ratione ob.edi, vel eorum ad .obiedum ipedan- 
tia,vtpoce tripliciter 1. In al·. mentis,vc funt immodica quantitas, alie« 
• na qualitas,incempeftiuaailamptio öc ordo praepofterus. 2 In excre- 
mentis, quorum rationem vide de exaretis & retentis inter res non 
naturales. 5. In vitsratione,intdlige dicetam. Deinde poftunt etiam 
ventriculo accidere morbi compoficioms,vtiuntan2uftiiL& tumores 
praeter naturam,quibus addit Auicenna paruitatem. Anguftia vc plu- 
rimum eft aut orifidj fuperioris vel inferioris, quodque accidit vel 
a conftipatione,compreiiione aut obftrudione. Sic & ic-lutio con- 
tinui accidit ventricuio,vtper vuimis incurabile fere, ( exemplum ta- 
men expertu propinquus meus Crollius refert quod Pragae accidit) 
deinde vicus ab abiccflli. Afficitur etiam ventriculus ex confeniu alia- 
rum partium, qualis affedus.eft cardialgia, vel cardiace, dolor feu 
Facultas 
ventriculi 
Ufa. 
Errore ex- 
terno affe- 
ft us triplex. 
Morbus ytn 
triculi com 
pofitionis. 
Ventriculus 
ettaUberat Liber Secvndvs, 
morius,&pun&ioin orc ventriculi: Nam os ventriculi ußfoia voca- 
tur propter conienfum videlicet cordis & oris ventriculi. AH© no- 
mine appellatur ρώωγμ,ος cordis morfus; Fit ex humoribus prauis, 
venenatis & vellicantibus,qui intollerabilem mordacitatem pariunr, 
vel etiam lyncope ftomachica appellatur. Anorexia cibi faftidium, 
vel appetentia: amiilio, qua: fit cum fenilis exfuctionis ventriculi & 
venarum amittitur,vel corpus non inanitur: perit autem vis fentien- 
di vel ex proprio aifeftu, vel per conienfum,vel quia fubftantia corpo 
ris non euacuatur, vel ob conftipationem, potorum, cutifqlie denii 
tatem, vel caloris natiui debilitatem, exvifccrum immodica frigidi 
&c. Hic (ciendum eft in animali appetentia ventriculi 
ha:c 5. feie ordine conlequuntur 1. Partium folidarium inanitio. 
1. Partium inanitarum naturalis appetitus. «3. Su&io per venas a ven- 
triculo. 4. Sudtionisfenlus ex defedhi alimenti. 5. Animalis appe- 
titus deiiderium,illius alimenti; His eo ordine non conicquentibus 
varia exinde conlequuntur genera morborum. Deprauata ciborum 
appetentia qua: duplici modo fit, vno quando intenditur, ii nein qua- 
litate modum iuperat,qua: inexpleta fames dicitur, iub qua contine- 
tur canina appetentia proprie didta, qua; accidit ex vitioio 
humorein ventriculo debiti tempore media:, morfus orificij ventri- 
culfquinifi alimentis reficientibus ftatim contemperetur, a’gri mu 
tuo deficiunt: Altero quando in qualitate peccat, fine argri ea appe- 
tunt, quae praeter naturam & rationem alimenti funt, vt carbones, 
calcem &c. ha:c appetentia Μαλαχία fine κίττκ latinis pica dicitur, 
appetentia videlicet vitiplaaliena: ubftantia: lolidre vel liquidae prae- 
ter naturam & rationem alimenti, orta ex trifti fenfu fu6tionis,ex vi- 
tioio excremento tunicis imbibito peculiari fubftantiae proprietate 
os ventriculi infeftante ; Ifta aftedrio grauidis frpe accidit tribus 
primis menfibus, & viris, qui elephantiafi ,aut fi-iniliafFedlulabo- 
rant. Sic inexpleta fames eft immodica ciborum appetentia, exci- 
tata a vehementi fenili lueftionis in ore ventriculi, vel immodica 
iu&ione per venas ob magnam venarum inanitionem, aut plurimam 
fubftantixcorporis euacuationenv.Diminutafames eft quando mi- 
nus aut tardius cibus appetitur, quam naturae ratio exigit. In appo- 
tentia potus oritur ex defedu fenilis (u&ionis humidi alimenti in 
ventriculo. Sitis inexplebilis eft immodica potionis ime alimenti 
ex corfenju 
ahavum 
partiunt. 
Cardial. 
gia>Kuf- 
<hayucf. 
VUfentien- 
di multifa- 
■ riam ladi- 
tur. 
S .Inanima- 
li appeten- 
tia ventri- 
culi conß- 
quuntur. 
Depraua- 
ta ciborum 
appetentia. 
Canina 
appetentia. 
MciXaaix 
fiue Kiina. 
Sitii inex- 
plebilis.  5 A S I L I C Μ M £ D I Q JE 
humidi frigidi cupiditas, orta atriftifenfufudionisinorevcntriculi 
ex defedu& alteradone propria Iiumiditatis. Poil appetentiam fe- 
quitur deglutitio ciborum &c. 
Eil ÖC: lymptoma deglutitionis & atcradionis ciborum quae de- 
gkititio & attradio ad fundum ventriculi Peditur fi aboleatur debili- 
ter aut deprauato m odo gula aut. ventriculus attrahat; abolita deglu- 
titio oritur vellabefedata facultate , vel impeditafacukate; Debilis 
deglutitio & attradlio ciborum ab i jfdcra caulis (it fed lenioribus, ac 
edam vitio obiedi,quando cibus ingratus,acer,viicidus &c. 
Facultas ventriculi retentrix luditur tripliciter, ii omnino non 
compledatur,vel debiliter vel deprauate.abolita oritur ab extrema 
imbecillitate recentrids, libris obliquis-refolutis plane, ex intem- 
perie frigida & humida/iotiflimum, cum materia pituitoia,aut co- 
piojo potu fluduante in ventriculo, vel quia impeditur aut tumo- 
re, vt inflammatione,aut immodica pylori apertione ex relaxatione 
tunicarum, vt cibiftatim effluant, aut vicere &c.accidit etiam errcre3 
vitio cibi. 
Hanc (eqmmtur fiuduarionescumfonitnjdebilem flatus magis 
confeqauntur. Fluduationesgraneis vocant,oriunturtales 
motus cum fonitu , quia ventriculus vehementer refrigeratus eft, 
aut immodica potius copia ita oppreilus , vt nullum vaporem aut 
flatum excitare queat. Debilis retendoabijs caulis quibus abolita 5 
iit, fed minoribus; Deprauata eil, quando ventriculus in ample- 
. den do cibo, quaii tremit ob imbecillitatem a frigore, vel palpitat 
ex flatibus contentis vel concutitur vt in rigore.; vel quafi conuel- 
litur vtin lingultu; Abolitam(equitur cruditas & lientena,dcbilem 
colica aifedio &c. de quibus in (equentibus. 
Concodio vitiata dicitur cruditas , ea triplex eil. i. «τηφ»* 
proprie cruditas , quando nihil omnino cibi tranimutatur a ven- 
triculo , <Sc dicitur abolita alimentorum concodio , in ventriculo 
eueniensex fruilratione facultatis akeracricis; Fruftramr autem ve! 
per fe, vel ex accidente vt luntres non natiu ales, & intemperies flue 
nuxke flue ciiramateria, aut expultrice ventriculi, vel morbo inftru- 
mentaii,vel ab errore excerno, i. β&δντηφία concodionis immi- 
nutio δζ tarditas. Huius cauke easdem funt quales in άττιφίΛ vero 
leuiores. 3. hazri&c* eil corruptio ciborum in qualitatem alie- 
Symptoma 
deglutitio- \ 
nii. 1 
i 
< 
< 
l afa fatui- 
tas reten- < 
tnx. 1 
Ah o'it a fa.,\ 
cultas re- ] 
tentnx. 
Rluämtto- 
nes. 
Retentio 
debilis. 
Beprauata 
retentio. 
Cruditas. 
ventriculi 
'Amjk 
B ζοι^υτη 
φ;α. Lirer S ecvndv si 
nam j eueniens ex fru fixatione facultatis conccdVricis ventriculi: 
Aliena qualitas illa cftfumofa& nidorofa vel acida, vnde rudus ni- 
doroius vel acidus. Corruptionis Nido tofe peculiariter .caui x fimr. ' 
i.Aifedlus calidi. i. Redundantia bilioiorum calidorumque humo-, 
rum in ventriculo. 3. Alimenta calida , quas in calido ventriculo 
facile in Bilem vertuntur aut corrugantur: Corruptionis acida? cau- 
fas funtjintcmpcries frigida,redundandapituitolorumhumorum, & 
alimenta frigida. 
* His accedunt ordo prspofterus,vt fi adamantur in debili ven-· 
triculo, primo cibi difficilis eoncodlionis, deinde facilis,item ex- 
pultricis debilitas, vnde chylus <Sc excrementa in ventriculo diutius 
detenta necdlario corrumpuntur. 
Ex debili concodlione oriuntur Flati^, item Flatuofasdiilen- 
fiones. Rudius & fimilia : Rudius funt Elatus per os cumilrepitu 
erumpentes : Hi Flatus vero per fecefium exeuntes dicuntur crepi- 
tus ventris : quando vero Flatus in neutram partem erumpunt, 
ζμτηνμάτωπν gignunt, & peculiariter in colo inteilino colicum 
affedlum ; Sin intra capacitatem abdominis· coerceantur, Tympa- 
nitidem. 
Deprauata expulfio eil, vbi ventriculus expellit qualia,quan- 
tum , vel quomodo fecundum naturam non oporteat, depen- 
dens ä facultate expultrice irritata : Innitatur aurem per fe vel ex 
accidente, vel copia aut acrimonia excrementorum & humo- 
rum in ventriculo, aut alimentorum & medicamentorum afium- 
ptorum. 
Vomitus qui duplex vnus naturalis feu opus naturas, per os 
fuperflua in ventriculo contenta expellens, cum tolierantia <k con- 
ferentia: Alter non naturalis & iymptomaticus naturas inutilis , ni- 
mirum motus deprauatus ventriculi, dependens ab expultrice ipfius 
irritata expellente praeter naturam fenfibiliterper os materiam in ca- 
pacitate ventriculi contentam. 
Mults fane vomitionis caufie, praecipua vero erit materia illain 
ventriculo contentafiipernatans. Vergens ad liiperius os facultatem 
expultricem itaftimulans, vt eamverfiis iuperioraexpellar: Innitar 
autem expultricem materia, vel nimia copia, vel qualitate mordaci,vel 
iubilantias satione. 
R uävs nt- 
dorojk\ 
’ / 
Ordopra- 
poßem; 
Flatus. 
Ιμπίυμχ* 
τωπς(ο~ ■ 
hca. 
Fympa· 
nites. 
Deprauatd 
expulfio. 
Vomitus 
naturalis 
&fympte~ 
maticm- 
Caufk vo- 
mitionis.  Basilici Μ e d ! c ä 
Nau/ea vo- 
mendi tni- 
nis. 
Cholera 
duplex, 
i. Anda. 
z. Humida. 
Cholera 
notha. 
Singultus.. 
Caufa. 
Nautea inanis vomendi conatas ab ij idem caulis oritur, icd le- 
nioribus , veiuti ii maceria mmus copiola& acris iit, (ed magis craiia 
lenta & impada,aut vaporola, dande os ilipcrius ventriculi nouita 
debile. 
Cholera,hateab ij:'dern cauiis totum ventriculum &: vtrumque 
osinfeitantibus ontur; Ex Hyppocrateduplex eft; Vna arida, vehe- 
mens dolor cum inflammatione totius ventriculi fine vomitu alui de- 
iedlione ab aer; fiatulcnto fpiritu ; Haec cholera notha videtur &a 
nonnullis ad iliacam paffionem aut colica reducitur; Altera eft hu- 
mida veraque cholera, quas proprie definitur motus deprauatus ex- 
pultricis totius ventriculi materiam,quae eam contollat &c irritat per 
vtrumque os expellentis. Materia illaqnae ieniu moleftiae inducendo 
expultricem iolum bilis flaua vitelUha&c. Sed etiam 
quaelibet corruptio humorum. 
Singultus eft motus conuulfiuus ventriculi cum ibnitu, ortus 
ab expultrice initata noxia tunicis ventriculi infixa celeri tenfione & 
diftridione fibrarum excludere intente. 
In caifta eft humor mordax tunicis impadlus , venena acria 
aflampta", item medicamenta aut alimenta acria vc piper &c. Si 
Fibris ingerantur: Vnde Galenus com.39. Aph.6. fitagultum oriri di- 
cit, fi quis acrealiquid (vt piper) deglutiar, mox vinum bibat aqua 
temperatum devehens acria ad interiores fibras ventriculi: Excitatur 
etiam ex conieniualiarum partium,vt inflammatione heparis,afFcd:i- 
bus cerebri,vteri, Febnbus malignis, aut atetro vapore os ventriculi 
feriente, qualis oritur a vermibus, & in lethali voluulo: excitatur 
etiam ab attedlione ventriculum diftendente, vt ex hernia inceftinali 
in fenibus,qui non curatur nifi in locum repofito inteftino: Huc 
refertur etiam compreflio orificij ventriculi äcofta 
contorta,cuius meminit Fer- 
nelius. 
Cmpreßio 
oriftitj ven- 
triculi* Liber S e c v n d> v s* 
C a p v t IX. 
De nffeftthuiinießivorumi & mefenterij. 
SEcundum Organum eftommentum, graecis Ιτη^oa*panniculus 
(innatans inteftinis, cui additum cil rrxvxfiau; glaudula fic dicta) 
hmicvfum habens,vt innatam calorem foueac. 
3. amplus, inuoluens omnia membra 
inferioris ventris,veluciculeus oblongus., 
4. lnteftina,quxdiftindtionenonreali fed ratione diuiduntur 
in gracilia & crafla. 
Gracilia 3. funt,qua: vno vocabulo laftes in Homine&oue , in 
exteris animantibus Hia vel Ile nominantur, nempe i.Duodenum. 
1. leiunum. 3. «As®·*. 
Crafla etiam 3. funt, 1. Cxcum., 2. Cadum. 5. Rectum.. Ho- 
rum duo praecipua funt officia , chylum diftribucre, & excrementa 
alui detrudere , quibus additur vtriuique muneris gratia vis 
quaedam fentiens, quae in tenuibus inteftinis. magis exquifita eft, 
quam in craifis: laeduntur hx fundtiones, vt alix omnes etiam tribus 
modis: Ac primum fymptoma confidit in abolita expultrice vel at- 
tra&rice, 2. In diminuta.. 3. In deprauata,diorum varix cauix apud 
medicos exiftunr. 
Morbi inteftinomm,veI ex proprio aftedlu, aut per conienium, 
alitando ab errore externo vitio ailumptorum &c humorum,vtin 
ventriculo didtum eft: Morbi proprij, inteftinorum funt intempe- 
ries morbiinftrumentales & communes; Intemperies cuiuscunque 
generis eflepoflunr,fimplex,compofita fine vel cum materia vel al- 
luente inteftina,velimpada&in tumorem attollente, qux dignofei- 
tur vtin ventriculo. 
Accidunt etiam ijs morbi compofitionis, Primo in conforma- 
tione qux funt ratione cauitatis vel fiiperficiei:. Ratione cauitatis 
nimia dilatatio , arelaxantibus & aperientibus &c. Aut anguftia vel, 
conftipatio ab aliquo tumore,vr inflammatione in ipfis inteftinorum 
tunicis* Vel compreflio a tumore vicinarum partium incumben- 
> Infimi Vf μ* 
) tncuii or- 
ganum 2. 
i Organu 3, 
■ Organu 4*. 
Intefiina 
gracilia $*. 
Intefiina 
crajjd.3. 
Munus ln~- 
teß inorum** 
Tribus iti- 
dem ladun- 
tur modii*. 
Inteflinorm 
worbt in 
cofirmatio— 
ne vel fiunt: 
in cauitate, ,  Basilica Medice 
pel fuperfi- 
m. 
dum. Item obftrudio a fecibus craflvs, ficds,induratis, coagulatis, 
iongoque tempore retentis ex alui aftndtons : aut ä pituita craila 
vel vitrea: Racione luperficiei lunt äiperitas & Leuitas: Exiperan- 
turinteftinaacribus mordacibus humoribus defluentibus , & ab ali- 
mentis aut/nedicamends detergentibus: Lamigantura· viicida pitui- 
ta,interiorem iuperhciem oblinente,vnde chylus & excrementa citb 
delabantur. 
Secundum genus morbi compöiitionis eft in magnitudine, 
ί vel diminuta cum inteftina valde extenuantur , vt in marafmo; 
s vel auda vt tumor prteter naturam. Accidunt etiam inteftinis 
inflationes,a craifisEatulemis vaporibus tunicis infardis: Item in- 
5 fiainroatio praecipue inteftinis craffis redo. 
Tertio obnoxia ivnt inteftina morbis in numero praecipue 
audo,vt vermibus,deinde calculis: Ariftoteiesj. de hiftoria anim. 
capit, ip. Vermes vocat έλμ/νθες eommque tria genera ponit, 
i. Quod fit genus latorum, z. Rotundorum , hos Galenus 14. 
■ Methodi iKplvhg proprie vocat. 5. Paruorum rotundorum , qui 
ucrqß&he nominantur: Vltimo iubiungit latos ; Rotundi in in- 
teftinis tenuibus magis gignuntur, vnde in ventriculum a'cen- 
dunt; Aicarides in redo inteftino : Lati longique in vtrifque 
inteftinis , fed praecipue craflos interdum in coeeo & cellulis 
coli &c. 
r Quarto quandoque etiam inteftina laborant in confenfii & 
fitu , quando c fuo loco exeunt, vt rupto aut laxato peritoneo, 
& vel in fcrotum prolabantur, vnde d-npsxηλ»; ; vel ad inguia, 
vnde β: Vel difrupto peritoneo circa vmbilicunjÄiea 
cutem prorumpunt, quod mulieribus nonnunquam in dimciii 
contingit parttu 
Morbi inteftinorum communes fimt vulnera 8c vlcera genita 
vel ex abfceiTu dilmpto , aut alimento acri, vel medicamento va- 
lide detergens & purgans, vt colocynthis, fcammonium 8cc. harc 
primo detergendo ftatim erodunt vel exafperanr , deinde fen- 
fim exulcerant ; Caufare etiam poteft bilis flaua vitellina atra, 
aut pituita ialfa , vel alius humor mordax acris aut corruptus; 
Ex vicere inteftinprum oritur dyfenteria, & tencfmus. 
MorhiinU- 
ßmorumex 
genere cofn 
tofitionü, 
quod efl in 
magnitudi- 
ne dminu- 
ra,relau- 
äa. 
Morbi inte- 
pnorum. 
In cünfenß 
& fitu. 
Morbi inte- 
ßinorum 
cmmunes. Li b e r. S e g v n d v Sv 
119 
Fundlio intcftinorum laeditur per confcniüm,,vbi vim ien- 
riendi per neruos iexti paris non accipiunt, vel bilem aveficulafel- 
lis ; aut ventriculus grauiter aifedlus eit j vel feptum tranfuer- 
film mufculique abdominis ad excrementa detrudenda non 
concurrant &c. in fpecie iymptomata mcelbnorum fimt recen- 
ienda. 
Fado initio a Colica &c Iliaca. Inteftinorum cralTbrum efl: 
Cauia eius dolorifica Colica pallio feu colicus dolor , non a nuda 
led potius a iolutione concinui, & intemperie cum 
maceria. 
Cau& folutionis concinui quadruplex, l Craflusac pitui- 
tolus humor intra membranulas coli receptus. 2, Crallus fla- 
tulentus fpiritus, exitum non habens, z. Inflammatio inteftini. 
4. Humores acres & mordaces : Additur his 4. obflrudio a feci- 
bus duris,aut a vifcoia materia qualis pituita vitrea. 
Huc refertur colica ex allumpto veneno aut medicamento: 
Accidunt etiam ventri dolores colico, confimiles ex flatulento fpi- 
rituvel acribus humoribus pentoneo,& membranis conclulis, (haec 
colica notha dicitur) faepe poli febres, materia per en fin imper- 
fedam eo translata, qui nullis medicamentis aliumptis aut in- 
iedis expurgatur, nec vt colici dolores fomentis digerentibus &c 
Anodynis mitigantur :eiuimodi tormina & dolores, ficca Hydrops 
confequi feiet ii. Aphorifi4· 
voluulus nomen habet ab Ilee inte- 
teftino,aut quia accidit cum dolore, torminibus, vomitu & tumore, 
ventris ad fimilitudinem chorda? inuolutae, vocatur 
quibuldam miierere mei: grauiseft&lethalis doior,ex humorum 
corruptione qui & cruditare Sc corruptione ciborum continua fiunt, j 
imprimis vero ä carnibus pinguibus, quae obftmdtionem in tenui in- 
teftino efliciunt. Fit etianrab inflammatione tenuis inreilim ex con- 
tubone,plaga,vuinere^cematapotione frigida, fiidante adhuc cor- 
pore &c. Deinde ab inceilmo in Icrotum cum fler care -deuoiuto, 
indeque violenter retruio vt inflammetur. Perinde etiam ä veneni 
potione aut acribus & corruptis humoribus in tenuibus inceitinis, 
ob feces induratas in craffis, & circa tenuia impactas, vnde durities 
admotamanu percipitur. 
Ltfa fun- 
äto inteßi- 
noram. 
Colica ßm 
colu tu. 
Caufu folu~ 
Itonts qtuu 
druplex. 
j Colica ex 
. veneno vel 
: medica- 
mento.; 
Iliaca paßio 
jiue voluu- 
itu. 
Caufe paf- 
fionu Iliaca Basilica Medica 
' Symptom λ- 
tu deieäie· 
tns 3 · 
4. ln deie- 
tHone con- 
ßderantur. 
Tempus, 
modus, 
quantitas, 
(qualitas. 
Symptomata deiedionis funtalui iuppreillo, aftridio&pro- 
fluuium: Confiderantur autem in deiedione quacuor i. Tempus, 
an cito aut tarde: 2. Modus excernendi} an raro, aut frequenter, 
an affidue, aut cum ionga intermiilione. 3. Quantitas deiedionis, 
an pauca,aut copioiä. 4, Qualitas & iubilantia iliius, quod excerni- 
tur,an vtilevel inutile : Sub aluUftridiöne deiediones tarda?, rarae, 
pauca?i& cum longa intermiilione: Sub alui profluuio,cit;c,copiofae, 
frequentes, afiiduae, & cum vtile excernitur. Caufae citae deiedio- 
nis fant copia aifumptorum fupra ventriculi vi- 
res , vel vtramque ipfum ventriculum grauans & ad expulfionem 
excitans : 2. Pundio & moriiis ab acribus alimentis vel excre- 
mentis, feu irritatio a re aliena minus familiari; denique afium- 
ptio alimentorum prompte deiabentium per inteftina, fcilicethu- 
midorum grauiorum leui ambulatione fubfequente, cum expultri- 
cis robore. 
Cauli deiedionis a contrarijs fiunt caufis. Ve- 
rum cum adaluideiediionem. 4. Requifita fint. 1. Vt excrementa 
qualitate & copia expultricem ftimulent. 2. Vt ilimulus ille ien- 
tiatur. 3. Vt expultrix inteftinorum ad feces expellendas inlurgat. 
4. Vt concurrat morus mufculorum, cura abdominis tum pedoris: 
Quorum vnum fi defideretur tardior fit deiedio, quam pro naturae 
modo. 
Cauli paucae deiedionis praecipua eTt vehemens diftributio 
&: digeftio alimenti in corpus : Qua non folum excrementa fic- 
ciora redduntur, led etiam pauciora, quam pro alimentorum copia: 
Item alimenta pauca, parumque excremcntola : Vehementem 
vero digeftionem &■ diftributionem excitant immodici labores» 
exercitia, immodica perfpiratio , nimiaque corporis raritas & fi- 
milia. 
Copiofi deiedionis caufae fimt duae 1. Eft defedus digefbio- 
nis &diftributionis alimenti in corpus, qusfitab omnibus caufis, 
a quibus perfpiratio,&venarum ludus impeditur; 2. Eli confluxus 
humorum a lupernis partibus in ventreimvtpote cerebro,iecore &c. 
in ventrem vero confluunt,propter facultatis retentricis imbecillita- 
tem, vel expultricis validum motum; item ob alimenti excrememofi 
copiam. 
Caufa. tar- 
da deieäio-; 
nis. 
Caufa pau- 
ca deie ft Io- 
nis, 
Cauftde- 
ieäionis co- 
pioßty tri- 
plices. AiliJuiC deiedioms cauix 3. ilmc 1. Imbecillitas Rctentricis 
ventriculi & inteftinomm , oritur potiffirnumh Frigida intemperie 
Humida. 2. Facultas expultrix inteftinomm prarter Naturam irri- 
tata: duobus autem modis irritatur 1. propter vehementem ventri- 
culi & inteftinomm lenium, fme naturalem, flue praetern rturam ex 
vicere : 2. propter pundionem&mor fuma rebus acribus , morda- 
cibus contentis in ventriculo &c. Tertia caula eft relblutio nauicu- 
lorum fedis. Hic notandum omnes humores qui inteftinis acci- 
dunt, oriuntur per fupernas partes ,vel ratio Cerebri, ventriculi. 
Hepatis, Lienis aut totius corporis vnde Diarrhtea,.Lienteria, Coe- 
liaca, DyienrenaTenefmus &c. 
dupliciter accipitur 1. Communiter pro omni pro- 
fluuio alui: profluumm vero dicitur celeynateriae liquidae per a-, 
luuraexitus propter deprauatam expultricem aut retentricem in- 
teftinorum. Hic fex tanquam fumme neceflaria notanda; 1. Si 
materia profluuij iit cibus , praefumimv Lienteria &: cseliaca. 2. SI 
Chylus, fluxus inde Chylofus 3. Si Feces, vnde Fluxus ftercorahs. 
4. Si (anguis funplex , vel cum pure , vnde Dyienreria. y. Aut ali- 
quid de iubftantia partium per coiliquationem, vnde Fluxus colii- 
quatiuus. 6. Yel Humores excrementirij, nimirum Bilioii, Melan- 
cholici, pimirofl, flneeri aut corrupti ,vnde Diarrhoea propriiffime 
dida. Hinc Diarrhara proprie eft frequens Alui deiedio Humo- 
rum excrementitiorum, proveniens a debilitate retentricis, aut ex- 
pultrice irritata copia, aut qualitate humoris defluentis in ahium: 
Diarrhoea communiter dupliciter dicitur: Alia naturae opus,alia Sym- 
ptomatica, opus morbi. Sub illa continetur non iolum Critica Flu- 
xio in argris, änatura vincente morbum,ied etiam fpontaneareua- 
cuationesin lanis, natura fefe exonerante a fuperfluis Humoribus. 
In Symptomatica Diarrhäfa propriiffime dida laeditur vis expultrix 
autretentrix inteftinomm per fe, aut vitio prauorum humorum af- 
fluentium :& in ea conflderantur 1. materia ipfa quae fluit 2. Pars 
mandans, a qua defeendit ad inteflina. Materia potiffimumfiint 
Humores excrementirij,Bftiofl, Melancholici, pituitofl,aliquando 
cormptfaut maligna qualitate affedi: vnde Diarrhara aliaBilioia, 
Melancholica , pituitoia &c. 'Quando Humores a partealiqua pe- 
culiari , vt a capite defluunt vnde Fluxus Catharralis &Pituitoflis: fl 
velii Iecore,& vcficula feilis, vnde Diarrhara Biliola: vel a Liene vn- 
Liber Secvndvs, 
<*/?? 
deteäi- 
onu trcs, 
Diarrlua 
duplex, 
InDiatrhd». 
fex ngflcda. 
Diarrhö* 
comunttsr 
duplex. 
Diarrhaa 
Symptom#- 
tica.i 
• 
Diarrhö* 
bdiofa} Me- 
lancholica,9 
Pituitofa. Basilicte Medice 
de Diarrhea Melancholica; In Diarrha?is Epidemicis , & Crifibus 
Febrium acutarum eucnit, vc Humores ad Inteftina aliquando a 
ventriculo , vel a toto corpore defluant. Sub Diarrha?a contine- 
tur a nonnullis etiam ftercorale Aluiprofluuium, vtantedidum ,a 
redundantia excrementorum, aut cibis cxcremehtirijsin ventriculo 
corruptis. Diarrhxa οζωτηχίίκα, fluxus alui colliquatiuus, oritur ex 
coliiquatione iiibftantias corporis & Humorum in venis , ab intem- 
perie valida iolidarium partium calida,cum debilitate retentricis,qua- 
lis accidit in Htdica,&: peililencialibus febnbus,vbi materia pinguis, 
quafi adipe perfufa, per aluum deiicitur. 
Lienteria leu ieuor inreftinorum proprie.dida eft celer ciborum 
nontranflmitatorum per aluum.traniitus, orta a facultate retentrice 
ventriculi abolita. Cauiaprxdpuaeftaboiicafundio retentricis, ci- 
bos non recinentis «Sccompledentis, cuius ratione impeditur conco- 
dio, vt cibus non codus ercernatur. 
Ca?liaca, prouenit ex debilitate retentricis ventriculi, & magni- 
tudine differt a Lienteria, leuiorque eilaffeddio, a leniori cauia, ve- 
rum deijciuntur humida excrementa & alimenta aliquo modo tranf- 
mutata, ventriculo ob imbecillitatem retentricis nonperfede con- 
coquente. Fernelms Cadiacam vocat profluuium alui, quod non vi- 
tio ventriculi, ied inteftinorum tenuium potiffimum euenit, aut ob 
cicatricem relidam poft dyfenteria? curationem, aut impeditae yli 
diftrihutione propter obftrudtionem venarum meiaraicarum, &de- 
bilitatem attradricis venarum. 
Dyfenteria proprie eft deiedio cruenta cum torminibus ven- 
tris, orta ab exulceratione inreftinorum: Exulcerationis cauia? prar- 
cipuxfunt materia acris abradens erodens, vt Bilis Flaua, vitellina 
adufta pituita ialia Melancholia adufta, humores corrupti aut pra- 
ua qualitate .inquinati a contagio ynde Dyfenteria Epidemica, I- 
tem medicamenta & alimenta acria , corrupta , vel vehementer 
purgantibus. Dyfenteria communiter pro omni fanguinolent« 
fluxu alui fumitur: fanguinolentus autem fluxus triplex eft : vnusab 
vlceratione inteftinormn,qua? Dyfenteria vera dicitur: Ca?teri fluxus 
hepatici funt,& Dyfenteria? nothae. Differentia* Dyfenteria? fumun- 
tur a parte affeda & magnitudine exulcerationis : pro magnitudi- 
ne exulcerationis dyfenteria? tres gradus ailignantur i. Quando ex- 
ulceratio infuperfide tantum inteftinorum incipit, dc pinguia exi- 
Aliti ilerco- 
rale profln- 
uium. 
Diarrhaa 
cvjjxv[Jmu\. 
Lienteria J 
prkdiäa. 
’ # " 
C&hauaf- 
feäio. 
DiJfertdLi- 
mteria. 
Ttyfcnteria. 
Materitt dy- 
Jentcrue. 
. Dyfemeria 
epidemica. 
Fluxus fan- 
puinis tri- 
plex. 
$.Gradusd) 
{entert*. Liber Secvndvs. 
guo admodum cruore perfuia deijciuntur z. Quando abrafio altius 
nonnihil penetrat, ac Fibrae ac ramenta cum copiofiori (anguine ex- 
eunt. 3. Quando Fruftula fubftantiiE carnofe inteftinorum vi vice- 
ris depaicentis, egeruntur. Tenefmus& Dyienteria differunt i.Se- 
de affedla 1. quod Dyienteria eil Fluxus alui ,cum ventris Tormi- 
nibus , &a materia magis acri Sc tenui. 3. Teneimus egerendi cu- 
piditas eft cum renfione& pondere redii mteftini,qua tamen prae- 
ter mucofum & fubcruentum nihil magnopere excernitur & pluri- 
mum irritat. Nothae Dyienteria: tres funt ipecies: Vnaeil cxcretio 
ianguinis purioris rubentis, vi & prouidentia naturae feparantis id, 
quod fupeffluum eil: vt quibufdam natura: robur virtute expultricis 
ianguinem per Hiemorrhoidas, nonnullis per nares, mulieribus per 
verum evacuat: apud pletoricos fiepius folet ,'conTue- 
tis videlicet opprelEs euacuationibus , &c intermiffis exercitijs, at- 
que ijs quibus membrum aliquod Iniigne mutilatum eil, per cir- 
cuitus etiam deiediones ianguinis per aluum contingere lolent, 
prscipue ob redundantiam tantam Ianguinis , grauantis Hepar & 
vaia: profufto faepe etiam ianguinis fit apertis internis Hannorrhoi- 
dibus , nec cum excrementis permifcetur , verum non in fuper- 
fiua copia. 
Altera ipecies Dyienteria: notha: eft Deicdio ianguinis nigri- 
oris &/plendentis iecoris expultricem ftimulantis, qui fe itaadiccur 
quodammodo habet, vti fluxus chylofus ad ventriculum 5 oritur talis, 
quia fanguis inHepate poft fiiffi cientem deledatione non diftributus 
peraflatur, aut putre(cit,perallatus fanguis Hepar mordens,& grauas 
vi expultricis hepatis ac venarum,adq; inteftina detruditur. 
Tertia ipedesNothae Dyienteria: eft deiedlio ianguinis aquofiad 
formam Lotura: carnis recenter madatae; oritur ab Infigni inteperie 
ihbilatia: hepatis vires eius labefadante & debilitante, arguitq; inftan 
tem aut futuram interni membri putredinem; haec affedo ita ie habet 
ad hepar,ficut ftomachica Aftedio aut coeliaca ad ventriculum. 
Quidam addunt ad Dyfenteriam notham fluxum alui purulen- 
tum fine torminibus, qualis accidit interdum in Empyemate Sc fup- 
puratione pedoris , quando videlicet materia purulenta a pedore 
ad aluum tranfinittitur, deinde ex abfceflu ventriculi. Hepatis,lienis, 
aut meicnterij; quoniä inteftina in ano terminantur, per quem excre- 
menta reddutur opere pretium videbitur de eiufdem vitiis hic obiter 
.etiam recenfendum eile. 
Tenefin? & 
Djßnteria 
tripliciter 
dijferunt. 
Species tres 
nothe dyfen 
terta. 
1. Species. 
2. Species 
notha dyfen 
teria. 
Ha dua jpe- 
cies funt flu 
xus hepatici 
3. Species 
notha dyfen 
teria. 
Fluxus alui 
purulentus.  Basilica Medica 
Anitres Mu. 
foulL 
I 
1 
Anifymptc- 
mara* Rcjo- 
lutio Mufcu 
lorum, 
Conuulßo* 
Infi amatio, 
AmVlcui.. 
Rhagades, 
Sciendum aurem primo eft quod Anus ex inteilini parte extre,. 
ma componitur, deinde 5, Mulculis conflat, Florum 2.111 egerendi 
conatu anum foras impulium in propriam federn retrahunt, tertius, 
nteftini exirumclaudit,.ad tempus oportunumnobis defidendi, ne 
feces nobis inuitis exeant, (τψιγκτνν nuncupatur: His adduntur ve- 
nas 2. Interiores a Ramo fpienico venas porcas, exteriores a vena ca- 
ua, quibus nonnulli Ramuli a vena porta permifcentur. Symptoma- 
ta ani fuut :,Refolutio MurculormTa,conuu'fio,Inflamraario,Vlcus, 
Rhagades, Condylomata , Thymi, Ficus &c. Refoluuntur Ani 
Muiculi aliquando ex a ite diu proprio fcilicet valida Intemperie fri- 
gida Humida cum materia pituitoia, interdum per Coniealum affe- 
dtis Neruis, quiad Mufculos Ani furculos mittunt: fi Muiculo ac- 
cidat claudente Anum, feces nobis inuitis exeunt, ficstens duobus. 
Mulculis, Ani procidenda oritur. Conuulfio vero fphinderis, alui 
deiedlionem impedit, aliorum duorum Muiculorum Anum itaiur- 
fum retrahit, vtin egerendi conatu foras impelli nequeat. Inflam- 
matio Ani ex influxu Humoris calidi'oritur,concitati ä.multaacdu- 
ra equitatione, & non raro conlequitur alios Ani afFedlus ,vt Has- 
morrhoidas claulas, rimas &c. Si illa Inflammatio tendat ad fuppu- 
rationem , purulentum relinquit Vicus,ynde faspe Fiftula,quas intef- 
dummteftinumre&um perforat,&cadveflcampenetrat: lubgene- 
revlcerum Rhagades continentur, Fifluras in extremitate Ani. Nam 
vlcufcula funt oblonga cii ardore & dolore orta ab Humore erodente 
aut ficcante,aliquando a Fecibus duris & propter Condylomatum in- 
flammationem,fi partes circumlitas rumpantur.. 
Condylomata proprie lunt tubercula rugarum ani ad fimilitu- 
dinem eminentiarum in Articulis, dum manus clauduntur, qus K9v- 
ίνλοί vocantur, orta a confluentibus vitiohs Humoribus, hasc Tu- 
bercula interdum mollia funt fine inflammatione,aiiquando dura do« 
lorificacum inflammatione. 
Thymi fiue marifcas funt tubercula Carnoia, oblonga quafi ver- 
mes , ad cutem tenuia fupra lata, lubmbra,afpera, florem Thymi re- 
ferenda,vnde nomen lortiuntur, fi amplius vulnerantur pro magni- 
tudine ianguinemprofundunt, genita a Melancholico (anguine, cui 
aliquid acris Humoris permixtum eft,aut ex Melancholia adufla .ple- 
rumque propteratritionem ledis. Thymi alij paru funpliciter didli, 
alij maligni, qui ex iimilituduy ficus proprie appellatur .-Thymi etiam 
Condyloma- 
ta 
Thymi.. 
iijfiuAm. Liber Secvndvs* 
aüj, funt benigni »nimirum Carunculae, parua: ,a(pere albicantis aut 
fubrubri coloris fine dolore ;alij maligni qui duriores,aiperiore?,ma- 
iores fimt, coloris fiibnigri aut Liuidi cum dolore, pungente,natu- 
ram cancri referentes. 
Haemorrhoides communiter funt fluxus (anguinis per Ani ve- 
nas,‘aut Tumor in illis ex aflluxuCralii (anguinis. Proprie vero (unt 
Fluxus (anguinis ex apertione venarum Ani quae duplices vt dictum 
eil,exteriores a vena Caua,imeriores aRamo Splenitico vena? porta?, 
vnde Haemorrhoides aliae externae aliae internae. 
Symptomata Haemorrhoidumfunt Immodica (anguinis profu- 
fio,deindepreter confuetudinem (uppreifio,parciorque fluxus ac et- 
iam intumefcentia &c. Hic notandum quod tria coufideranmr in 
profluxa (anguinis, i. Facultas fluxionem concitans, i. Materia pro- 
fluens, 3.1nftrumentaa quibus & per quae flUimr. 5. Organum in- 
fimi ventris eftMeientenum, quodeftPanniculusinteftims implici- 
tus hunc precipuum vium habens, vt fit fulcrum venarum Meidrai- 
carum, per quas tanquam manum Epar Chylum ex ventriculo & in- 
teftinis accipit. In haceiufque Glaudulas Flumores ex venis conflu- 
entes varios humores excitare folent; qui dolore vacant , quod pars 
(enfii careat, & tam alce fepulri funt vt non nifi preflii animaduertan- 
tur: Ex Humore autem frigido initio mollis laxufque Tumor oritur, 
qui progrefiu temporis in (cyrrhum induratur; Ex Humore calido 
inflammatio, que ex febricula lenta, fiti cum grauitate deprehendi- 
tur ; ac in aolcellum plerumque terminatur, ex quo primo (dnies ru- 
bra,deinde pus album per venas ad inteftina relegatur,magnaq; copia 
fine tormin.bus per aluum euacuatur.. 
Fluxus ΓίΛο 
man holdes. 
• Symptoma- 
. tx Hamor~ 
rhoidum. 
Ojficiu me~ 
fenterij, 
Tumores,. 
Scyrrhus, 
• 
Abfcejfus,. 
C A p v T X. 
De AffeBihws Hepatis* 
C Extum organum infimi ventris eil Hepar,oificinaianguinis &nu- 
tritiuae potentiae organum praecipuum. Porro ad fanguinis ela- 
borationem & diftributionem 4. Vtitur Facultatibus mmiilranti- 
bus, Exempli gratia, Chylum per Venas Portae attrahit, attractum 
tamdiu continet, donec in perfedum ianguinem tranfmucauerit,. 
■ 4. Faruit4· 
tesreijUirie- 
. tut ade labe» 
ranonem 
fanguinis.. Basilicae Med r c je 
quo tempore ieparato, excremento bilioibad veficulam fellis /Me- 
lancholico ad lienem, purum ianguinem cum vehiculo iero in ve- 
nam' cauam detrudit, vbi a Renibus percolatur: ile etiam fanguifi- 
catio non folum carditur facultate alteratrice,fed etiam Attradrice,re- 
tenrrice,&expultrice iecoris & venarum: & ilngula; harum fundlio- 
num tripliciter laeduntur, iemperque vitia fecundae concodionis vi- 
ti js prima: correipondent3vt tertiae vitiis fecunda; ,&a ilmilibus fiunt 
caulis, i. Sanguificatio abdita eftvbivel fnnguis non generatur, aut 
loco iänguinis aquoflis Humor qualis in afeite: 2. Sanguificatio Di- 
minuta eft,quando parum boni ianguinis gignitur vt Atrophia,aut 
qui generatur femicodus qualis in Cachexia, Anafarca, Fluxu Hepa- 
tico &cc. 5. Sanguificatio deprauataeft, vbi (anguis generatur impu- 
rus, vitioius,Biliofus, Melancholicus Aduftus &c. qui circa vifcera 
conceruatus , primaique venas , Hypochondriacam & flatulentam 
melancholiam inducit &c. In venis Cacochymke varias (pedes facit, 
vnde Cacotrcphia 
Praecipui morbi Hepatis fluit internperies,qrta; facultates in ilia 
fubftantia labefadant,deinde obftrudiones , tumores, inflamma- 
tiones , Scyrrhi, abfceflus & vlcera , qua; fundiones proprie im- 
pediunt. 
Hic (ciendum eft non omnem intemperiem iecoris efficere 
Hepaticos,fed qua; harmoniam & naturalem temperiem fubftantia; 
Hepatis diftbluit. Hinc intemperies alite iecur& Humores con- 
tentos pro fua qualitate tantum alterant, alia; ilmul Harmoniam 
iubftantia; eiufdem diilbluant: Illi il calida calidos aduftos Humo- 
res gignit, frigida efficit contraria nempe pituitofum crudumque 
ianguinem, ficcaintemperies Humores & excrementaiicciora red- 
duntur , corpus aridum s a:grique magis fidunt &c. In Humida con- 
traria Scc. 
Obftrudio eft anguftia venarum iecoris , diftributionem ali- 
menti impediens oritur ä materia cani rarem earum occupante: can- 
ite obftrudionis (lint vapor craftlis, Flatulentus, vel humor craffiis 
aut calidus abileflaua , Item Humor frigidus, Gralliis', Viicidus, 
Crudus , pituitoilis , Melancholicus &cc. Interdum vitio ven- 
triculi , etiam ex Cathatro a capite ad ventriculum , aut ex Liene 
vel vtero,.etiam fuppreffione coniueta; euacuationis, vel ex toto cor- 
iTunätones 
in huius offi- 
cio triplici- 
ter Udütur. 
Sangmfica- 
tto aboiita. 
Smguifica- 
tio dimmu- 
ta,- 
Sanguißcλ ■ 
jio depra- 
uata. 
AfeftusHe- 
patis intepe 
ries, obftru- 
ä iones ,Tti- 
mor es, infla 
ntat: Scjr- 
rhi,'abfceß° 
picer a &c. 
Obflruäio 
venam He- 
patist 
Cauft oh- 
ßruäionis. E 1 B E R SeCVKDYS. 
pore Humores ferantur vitioii ad Hepar,item &c ab alimentis & me- 
dicamentis adftringentibus Öcc. 
Tumores Hepatis-varij fune, pro ratione videlicet Humorum, 
qui ex venis in meatus iubftandiE Iecoriscftuii, eos implent, &: im- 
padtosdiftendunt: Sic fanguis phiegmonem,bilis Eryilpelas , me- 
lancholia Scyrrhum non exquiiitum &c. His adduntur etiam 
Hydatides id eft veficulat aqu;e plena: in membrana iecur ambien- 
te, quibus ruptis Hydrops oritur: Deinde tumor magnus ex mate- 
riacolledta intra membranas iecur ambietes, qua: incerdameft vapor 
crallus, flatulentus genitus ex cruditatibus &c. 
Inflammatio Hepatis eft Calidus tumor, (anguine impadlo or- 
tuSjinque iubftantia iecoris putrefeente, adueniens cum febre con- 
cinua dolore ac fenfu magni ponderis & gravitatis in dextro Hypo- 
chondrio :fub calido tumore hic phlegmone comprehenditur ex- 
quiiita ex puro videlicet ianguine, vel notha vt Eryflpilatodes,Oede- 
matodesjfcirrhodes ex ianguine nimirum redundante, cum bile, vel 
pituita,vel melancholia,Item Eriftpelasphlegmonidescxbile redun- 
dante cum ianguine. 
Hic notandum quod veteres eos Hepaticos nuncupauit,inflam- 
matione iecoris laborantes > verum hi proprie Hepatici vocandi, qui 
imbecillitate iecoris afficiuntur, «Scipia inflammatio iecoris, a non- 
nullis Hepatites r diftinguendum eft hic etiam inter totalem inflam- 
mationem Hepatis, plerunque etiam pars'gibba aut caua afficitur 
quod lui sfignis patet, accidit nonnunquamedam vt Muiculi iecori 
incumbentes inflammentur, quare iic diftinguitur iecoris rumor ro- 
tundus & cir cu feriptus ad Figuram iecoris eft ,& maior apparet cor- 
pore ad iiniftrum latus inclinato, minor rudus ad dextrum deuo- 
luto, &cutis incumbens naturali modo conipieitur ; Tumor vero 
mufculomm oblongus eftiuxta muiculi longitudinem magiique e- 
rainet, cutis incumbens circumtenditur , dolor vehementior, fed, 
minor febris Symptomata : diftinguenda etiam a Pieuri- 
lidc eft inflammatio, quod& fuis patet lignis* Terminatur ia?pe im- . 
mediare ad mortem aut in tabem. Hydropem,non vero inabiceflum . 
&Γαρparationem, poft ruptam abiceflum vicus fere inianabile re- 
linquitur. 
Scyrrhus Hepatis duplex eft vnus exquiiitus , Tumor Du-, 
yus remcens3 doloris expers,onus a.Melancholico fucco Impadfo 
, Varijtumoj 
- res Hepatis, 
i Scyrrhus uv 
. exqmßrus. 
■ Hyatidts. 
- Inßanuith 
. Heparis, 
Lr 
. Hepatici 
L f 
Tumor ro~ 
tu das & cir i 
cufinptus, 
Tumor mu> - 
fcuhrum 
oblomus. . 
o 
Declinatio < 
Inflamma- 
tionis. 
ScyrrhüsUsz 
patis da- 128 
& concreto in fubftantia iecoris: Alias minus exquifitus tumor da- 
rius quidem , ied nec plane renitens, nec fenfas expers, genitus lac pe 
a pituitacraila>viicida>vel alio impado Humore concrexcnte in fub- 
ftantia iecoris. Ex inflammatione Scyrrhus dupliciter etiam relinqui 
poteft, vno modo dum diicuilis partibus tenuioribus a flameo Calo- 
re inflammationis, vel errore medici quando vrgente inflammatio- 
ne immodice refrigerantibus & repellentibus vtitur, a quibus non 
modo per expreilionem Humores veluti concreicunt,fedetiam ca- 
lor natiuus ita labefadatur, vt alimentum proprium digerere neque- 
at, & Humores quafl congelatos relinquat, vel etiam (anguis im- 
padus exiccatur&crafleicit, naturam melancholia: acquir:·:: veluti 
inflammatio ita &(cirrhus in parte gibba vel caua confillit. 
Fundiones Hepatis per conienium aliarum partium la’di po- 
teil, vt cordis, quando Calor influens deficit vel immodice augetur 
&c. praecipue vero quando vtdi minifterio deftituitur ventriculi, 
tenuium inceftinorum ,& venarum meferaicarum ex defedu aut pra- 
ua qualitate Chyli, exquo in Hepate (anguis generatur, vel veficulac 
fellis,Lienis,Renum, ob fiuppreflam enacuationcra excrementorum 
i p iliis Hepatis: (equunturahj morbi iecoris partium que miniftran- 
tium,orti ex caufis nonnullorum prtecipuorum, Hepatis Sympto- 
matum, 
Cachexia proprie eftprauadi(pofitio vniuerfi corporis habitus 
(eu inflatio & fubtumiditas malufque color corporis, procedens ex 
nutritionis errore, (anguinis vitio potiflimum. Primaria· cauia eius 
eftCacechymiafiue (anguis vitiofiis, qui fub halitus fpecie partibus 
perfede agglunari & ailimilari nequit, qualis (anguis in Cachexia 
eft frigidus crudus, pituitoius aut crudus non proprie Biiiofus aut 
Melancholicus, ex quo Iderus& Cacotrophia potius, quam Ca- 
chexia oritur, licet fiepe aliquid Melancholici autBiliofi fucciaftluar. 
Secundaria cauia eilintempedes totius corporis habitus Frigida Hu- 
mida contraria a longo morbo, & proprie ex redundantia Frigidi pi- 
tuitofii aut aquofi fianguinis, quam Partes (olida: elaborare & digerere 
nequeunt,fed eas potius alterat Sc copiainflat. Cachexia conlequi- 
tur febres longos pituitoias, obftrudiones, Scyrrhos iecoris ac Lie- 
nis,morbum Gallicum male curatum. Diuturnos Fluxus aku,immo- 
dicos fluxus (anguinis per vtcrum,Ha:iTiorrhoidas,vuInera,item fup- 
Basilicae Medici 
ptex vmis : 
exquißtm 
alius minus 
exquifitus. 
ußofunfti 
onu Hepatis 
per confn- 
Jum partiu 
aliarum. 
Cachexia 
prte dicta. 
Caufa pri- 
maria. 
Caufafetun 
daria. 
Confequens 
.Cachexia. preflionem menftraorum,vrinac 8cc, Ec veluci ieeoris imbecillitas via 
eil ad Cachexiam,ita Cachexia ad Hydropem. 
Hydrops Latinis Aqua intercus,eit Tumor to- 
tius habitus corporis aut ventris, procedens alabefabtata virtute lan- 
guifica, ob debilitatem caloris natiui iecoris venofique generis ex 
maceria nucritioni inepta, quae partibus affluens non ‘agglutinatur , 
nec expellitur. Sumitur etiam pro lymptomace excrementi pete- 
rer naturam retenti inhabita corporis, ortam habentis ex ianguifi- 
catione debilitata vel proftrata, cuius vitio luccus nutricioni ine- 
ptus , quo parces alendas, redditur. Hydropifis tres iunt Ipecies 
praecipue maceria inuicem differentes: i. Species dicitur άνασάξΗρ, 
Οπναιίξΐ&,σαρκίτκ &λώκ$φλεγρι#2<* vocatur,quae proprieeftTu- 
mor totius habitus corporis &: ventris: Mty malum plerumque o* 
riginem iumitex copia pituitoli humoris in venis, quam ob Iliam 
debilitatem,aut materia vitiofae copiam emendare nequeunt. Vnde 
parces, quia id,quod attrahunt,non agglutinant, nec euacuant,totius 
eorporis habitus in tumorem mollem, laxum airurgit,corpufq? colo- 
re pallido aut fubalbido emortui inftar apparet. 
Secunda fpecies Hydropis οία-χ/της vocatur, quod totus venter 
ab aquolb humore repletus vtrem aqua plenum repraelentac, haec 
proprie eft Tumortotius ventris aliquando feroci & foemorum, pe- 
aumqueex ferolb Humore defluente pleranque inter peritoneum 
&inteftina, rarius intra peritoneum & excernam abdominis tumi- 
cam, deinde ad inferiora decumbit interdum ad pedus portio ali- 
qua erumpit; In Anaiarca parciculatim iecur per le initio minus af- 
ficitur, in Alcite vero malum incipit a iecore&venolb genere ex de- 
bilitate non tantum concodricis,led etia virtutis expultricis,quae hu- 
morem lerolum aiänguine ob debilitatem natiui caloris no fecernit, 
vel ex imbecillitate vaforum emulgentium & renum, vnde languis 
feroius.redditur impurus, adque alenda membra minus idoneus i 
primis venis ferolb (anguine repletis, roris aliquid inftar in perito- 
neum lenlim defluit, aliquando per vias caecas ipfae vente Humo- 
rem ferofum inveneris capacitatem transfundunt, vnde abdomen 
totum paulatim inturaeicit, faepiflime icrotum, pedes omneique 
partes inferiores. Ex humore circa iecur ferofo, intra etiam perito > 
neum, Hyatidesiiue ve ficulae interdum aqua plente oriuntur,ex qui- 
™ Afcites, quteper fluduaciqnes quafdam inaequales depraehen- 
llBER S £ C V ίί B V Je 
Hjdropißf. 
Hydropis 
funtjptcks. 
CUÜifKpKX, 
\SCKUV.f » 
στίζκίτις 
γ[λΰηία> 
lApeciesHy 
dropit Äir- 
■ jc/hf. 
Ortushum 
yJpecieL duntur, ex loco certo quafi fimt Tertia ipecies rup, 
τι«ww dicitur, quod ventre manibus percudo Tympani percuiU 
fonumimitetur, vocatur &ficca Hydrops ,eft Tumor ventri&afla- 
tibus intra peritoneum &inceftina collectis: Hoc malum incipit a 
ventre & inteftinis magis definit in iecore vnde Galenus 3. de 
iympt.caufi&iio Aphor.iecl.5. VideturTympanitid.scauiamven- 
triculo allcribere ; mkio fola inflatio eife animaduertitur, deinde 
flatus inibiffatur & quali nubilus redditur, atque ita cum flatu, qua- 
li Nebulofus Humor congregatur; inflationem plerumque etiam 
coniequunrur tormina ventris qua: nec natura nec medicamentis 
ioluunturflatus vero debilitatem ventriculi & inteftinorum. 1 n- 
ter peritoneum & inteftina flatus colliguntur, totumque Abdomen 
diftenduntfine aliquando cum flatibus aliquid ierofi Hu- 
moris intra capacitatem Abdominis coaceruatur , 8c oritur afle- 
<äio mixta : In Anaiarca tota corporis moles intumefcit, in Aicfc- 
te Tumor ventris, variato corporis ficu mutatur , jn Tympanitide 
non &c, 
Idlerus Latinis Arquatus &: morbus Regius proprie didlus eft 
foedus color corporis, citrtnus , pallidus nonnunquam & porra- 
ceus &c. Produdlusex efFufione biliofi Humoris per fiimma curis 
Symptoma eft excretricis biliofi Humoris : Improprie didlus idle- 
rus niger dicitur qui eft fubliuidus , aut niger totius Corporis co- 
lor procedens ab efFufione Melancholici Humoris infummam cu- 
tem : Symptoma excretricis Humoris Melancholici. Idlerus pn> 
prie didlus oritur 1. Ob calidam intemperiem Hepatis & alimen- 
ta calida, aut ob feruentera iecoris inflammationem. 2. Ex /olida- 
rum partium intemperie 3. Exmorfii beftiae venenat#, viperae aut 
veneno aflumpuo. 4. Quando lecur Bilem a ianguine non fepa- 
rat, aut ad Cyftin fellis non expellit. 5. Ex debilitate virtutis vefi- 
culas Fellis Bilem a iecore non attrahentis, aut a ie ad duodenum 
expellentis. 6. Bile ab interioribus partibus in cutem eflufa, facul- 
tate expultrice concitata vel a natura, vt in erilibus Febriumbilio- 
iarum potiflimum: vel iymptomatice veficula fellis ad expellendum 
concitata acopia,magnaque acrimonia BiUs, dum eam in iecur ad 
yenas erudiat». 
B a sil i € M Medice 
g.Eydrspis * 
Jpecieswy, 
tmvIttS' 
Hydropsfic 
ca. 
CaufoTym- 
tmiudiS', 
lä (rus μου 
hus regius, 
i.Troprie o- 
ritur Ifle- 
rus. 
2*1'4· 
s- 
4. Liber Secvndvs. 
131 
Scorbutus Idero nigro affinis proprie eft praua quadam nu- 
tritio , aut vitiofus corporis habims, fiepe cum debilitate crurum 
*&maculis , gingiuis tumidis & ianguinolentis , nautis nonnullift 
que populis maritimis familiaris Plinius Sceletyrben ftomacacen 
vocauit, recentiores feorbutum , aliqui gingipedium a gingiuis & 
pedibus, corrupto fanguineinfedis,&admagnos lienes Hipp. re- 
ferunt , eorumque iymptoma videtur : prouenit a Melancholicis 
corruptis Humoribus ex viriolis alimentis in iecore genitis, qui a li- 
ene affedo, non attrahuntur & expurgantur, fed in corpus diftnbu- 
untur. 
Atrophia, vera eft macies aut corporis attenuatio, ortaa facul- 
tate nutriente labefadfata non valente frui debito alimento: Alia eft 
totiuseorporis, alia partis, interdum etiam ignitur pro ip(b defedu 
»utritionis, (cepe pro macie aut attenuatione totius Corporis. A- 
trophix totius corporis cauia prima videtur aftedus alicuius praeci- 
pui vilceris ( vtcordis, iecoris , cerebri, ventriculi) calorem nati- 
uum cum fpiritibus debilitans, obtundens & extinguens. Atro- 
phia autem qucevnam partem obfidet, cauia eftipftus partis pecu- 
liare vitium , nimirum intemperies calorem natiuum debilitans ,s 
vel (anguinis vel fpirituum deiedus, ex interceptione , obftrudi- 
cne,compreffione venarum , arteriarum ac etiam nemorum, vt in 
Paralyii, nam partes relolutae attenuantur &c. Notandum etiam 
hiceftquod macies corporis tribus modis oriatur 
1. Ob defedum alimenti in venis jex inedia,immodicis euacua- 
tionibus, longo morbo &:c. 
2. Ob conilimptionem fubftanria: corporis, vel iubiro a ca- 
lore colliquante , vt in febribus ardentibus & malignis, vel lente 
a ficcitate Humidum natiuum depafcente, qute aftedio Maraimus 
dicitur. 
5. A debilitata aut deperdita nutritione,quando partes alimen- 
to non fruuntur, hoc modo Atrophia proprie dida oritur, ä ceteris 
non nifi improprie. 
Carotrophia deprauata nutritio proprie eft alimenti in alie- 
mm iubftanriam a qualitate conueriio , fiue proprietate natural 
Scorhutus. 
Sceletj/rlen 
Stomaca- 
cen. 
. Atrophia. 
, Alia partis, 
alta totUH 
.corporis. 
_ Caufa Atn 
phia ex vna 
.parte. 
Macies cor- 
poris tribus 
ontur mo- 
dts. 
Caeotre- 
phiAr humani corporis, proueniens vkio akerarricis facultatis 5 aut ipius 
alimenti. Vitio facultatis altcratricis vifcerum corporifque par- 
tium ex intemperie cum fubftanrias corruptioneinLepra,Elephan- 
riafi &fimilibus facit, vt cibi boni inprauum fuccum& fubftamiam 
conuertantur. Pracipua vero cauia prauac nutritionis eft alimenti 
vitium. Sub vocabulo alimenti hic intelligitur non vere alimen- 
tum , quod partibus apponitur &c agglutinatur , fed primum ali- 
mentum fcilicet ianguis, deinde futurum alimentum, cibus,qui ab 
ore in ventriculum recipitur. Sic ianguis Piruitofus carnem in al- 
bum colorem tranfmutat ,ad fimilitudinem eamisl tcftaceorum , fi 
ieuis error fit alteratricis& humor cutem tantummodo occupauc- 
et, excitantur in eius fuperficie macula albae non continuae ad 
fquammarum fimilitudinem quae άλφοϊ vocantur : fin error ma- 
gnus fit.intoto corpore Sc pituita crafta tenta cutem & fubiedara 
carnem occupauerit, oritur λώκ», a nonnullis lepra alba, fic ian- 
guis Melancholicus corpus in nigrum colorem transformat; fier- 
rorfit leuis altcratricis·, in cute tantum maculas nigras excitat, quae 
a Graecis [χίλας, a nonnullis Alphi Nigri. Si magnus fit & Humor 
aduftus acris enadat, cutemque erodat, fcabies fimplex , fi altius 
depafcar φωξά lepra a Grads: fin maior multo fit alteratri- 
cis error & Humor aduftus maligna qualitate affedus, in toto, Ele~ 
phantiafis ,in parte Cancer oritur. Biiioius Humor in cutem ef- 
fufus maculaique rubeas, aur purpureas efficit: Hu* 
mor acris, ferouis tenuis pruritum,cum craifis permixtus 
hwxJyyy feu impetiginem proprie didam , verum fub impetigine, 
communiter dida comprehendunt nonnulli puritum icabiem ac 
lepram, qua inter ie magnitudine, forma 5c caufis diftinguunturr; 
Etvt Alphi funt via ad Leucen, ita pruritus ad impetiginem, impe- 
tigo ad icabiem, Scabies ad Lepram, Lepra interdum ad Elephan- 
tiafin« 
Lepra Celius duas recenfetipecics ,vnamficcam maiori cum 
pruritu , alteram Humidam cum puftulus multaque ianie , qui- 
dam 4. ponunt fola magnitudine differentes, quarum peffima eft 
crafta, Dura, fubalbida recenti cicatrici fimilis , alte depaicens 
&c. 
Ekphamiafis eft- morbus contagiofus magnus cx Atra Bile 
Bas i li c M t o i c jb 
Scahies ßm 
plex. 
tSfTA. 
«, ,« . - 
mpaattajn Liber Secvn dvs; 
maligna qualitate inquinata, fubftantiam totius corporis immutan- 
te 5 vel eft Tumor totius corporis cancrofus, valde contagioitis, ge- 
nitus ex Atra bile venenata qualitate praedita ä iecore & Liene in to- 
tum corporis habitum effiifa. i. prouenitab vtero malo Haeredita- 
rio ex femine parentum eodem mcrbo laborantium, Auicennapu- 
tat ex fanguine materno. Si concipiantur fluentibus menfibas. 
i. contagione ex concubitu aut conuerlatione cum Elephantiacis, 
3. proprio vitio ex fuppreflione Haemorrhoidum, vel menfium,i- 
tem varicibus cohibitis, 4. Ex Lue gallica&vili alimentorum erat 
fi fucci ac etiam exiccantium, dum obftm&o liene Humores inA·? 
tram Bilem aduruntur , &: per aduftionem venenatam qualitatem 
afcifcunr, acprimum vifcera inquinant, deinde corporis habitum. 
Nam cum in totum affici nequeat, niil vilius aliquod, initium ma- 
li a vifcere aliquo erit, pracipue a labe contrada in iecora aut Liene 
vbi fuccus Melancholicus naturaliter generatur aut elaboratur , ÖC 
expurgatur, deinde quia fenfim Humidum radicale inuadit, &:oc- 
cupat a corde quoque erit caeteriiquc partibus : Quare vifcera labe 
hacinredla fimilis qualitatis fuccos gignunt. Elephantiafls duplex 
eft 1. Minus maligna fubrubicunda ex humore melancholico Adu- 
fto. z. Magis maligna ex Bile flaua adufta in qua corpus prauis vl- 
ceribus fcedatur5exrremae partes decidunrvtcutis digitorum,nafl&c. 
additur & tertia fpecies fubalbida ex aduftione melancholici Humo- 
ris cum pituita falfacrafla commixti: dicitur'&Leontia(is, ob ruga- 
rum frontis fimilitudinem cum Leonibus. ob libidinem & faciem 
Satyris fimilem , quos poene fingunt nafb fimo , labris craffis , 
auriculis extenuatis , offibus iuxta Aures prominentibus Saty- 
riafis. 
Lues venerca, eft morbus contagioius defluuio capillorum, 
maculis, tuberculis, vlceribus,& dolore faeuiens, genitas ex putrido 
lento excremento, qualitate virulenta maligna & venenata prodico, 
aliunde fufeepto , plerunque ex impuro concubitu : Prima caufa 
Huius labis eft putridum excrementum tota fubflantia nobis infen- 
fum qualitate virulenta maligna & venenata praeditum quod non 
modo Humores & fpiritus inquinat, fed etiam partes folidas inuadit 
Sc corrumpit , ac primum partes quibus iniidet, contaminat , 
deinde ienfim continuatione quadam etiam per arterias & venas 
Elephanti#*- 
Jis duplex. 
lues yam 
Τ5Λο  Basilica Medica 
in totam Corpus fpargitur. Quatuor gradus & ipecies conftimun- 
turLuis venereae i. Leuiilima eft ex veneno confiftente in fpiriti- 
bus & Ichoribus, quando pili capitis & barbas tantum defluunt. 2. In 
fanguine tenuiori virus habet, qua cutis vere tota multis maculis non 
extuberantibus confpergitur,nucparuis lentiginis inftar, nunc latio- 
ribus, &vtri(queflauis rubris &c, 3.Multo teterior eft vbi virtute ie- 
coris debilitata, ianguis vitioius prauique Humores generantur& in 
Corpus diftribuuntur, ex quibus puftulae rubra: flaua:& ficcae circa 
frontem, tempora, in capite, pone aures, per totum corpus erum- 
punt , tubercula vlceraque oriuntur, tenellae partes praecipue ad Na- 
res & Fauces exulcerantur &cc. 4. Omnium peflima in qua virulenta 
corruptio,non folum carnes,ied etiä Spermaticas partes inuadit me- 
branas,neruos,tendines corrodit, ingenteique dolores excitat, Ofia 
diuellit,exedit, carieconiumitgummofitates trophoiq;parit &c. Se- 
quuntur in ordine reliqua organa cum fuis vitiis* 
C a p y t XL 
Oe 'veßc&Fdlis ac Lienis. 
Kunftioveß 
ca fellis. 
C Eptimum Organum eftveficafellis, qrueeft bilis flauae reccptacu- 
in cauo iecoris conhftens. Hac vefica obftruda Bilis 
cum ianguine in totum corpus effunditur , & Idericum fcu mor- 
bum Regium .efficit &c gignit, quem illuftrauimus inter Affedus 
Hepatis. 
Fundio eius praecipua eft , a Biliofo excremento iecur ian- 
guinemque euacuare , flue bilem attrahere debito modo & reti- 
nere , adque duodenum inteftinum expellere: Laeditur haec Adio, 
vbi nihil aut parum Bilis a iecore attrahit &: fufeipit, vel ad Duode- 
num expellit , aut deprauato modo euacuat. Caufa Abolita: & 
Debilis Fundionis i. Eftinfignis intemperies veficulie &vaforum 
vim attradricem a iecore , & Expultricem ad inteftina labefadans 
z. Anguftia dudus vel a iecore , & tum veficula vacua eft, vel ad 
i.Caufa 2, 
Tunftionis 
abolita. Liber Secvndvs* 
Duodenum , &tum plena eil, ortaäcrallb viicido Humore infar- 
<5lo, 3. Calculis in vefica genitis excrafla Bile concrcfcentibus. 4. 
Vel ä magna Bilis copia vciicam diilendente , vt ieie contrahere , 
&: expellere nequeat. 5. Ob compreiHonem ex tumore iecoris 
vicinarumquc partium incumbendum : Hac euacuadone fuppref· 
fa. peraluum , Bilis cum ianguine in totum corpus diilnbuitur , & 
Idterus ontur de quo iupra. 
De prauata Bilis euacuatio, fit ab Expult rice cyftis Fellis prori- 
tata a copia aut magna acrimonia Bilis. Veficula vehementius 
ftimulata interdum omnem fere Bilem violenter propellit ad inte- 
llina , autventriculum,& Bilioias Diarrhasas , Dyienterias, vomi- 
tus &c. Concitat aliquando in iecurdc venas erudiat, ac Idlerum 
quoque efficit, 
Odauum organum eiliplenilue LiAi,fitus iniiniftroHypo- 
chondrio receptaculum eil craffi & faeculenti /anguinis, quifuccus 
dicitur Melancholicus : Eius vitia funt vel Symptomata ; morbi 
vel Symptomata confidunt in Laffis functionibus vt &alia organa 
tripliciter : vt in Iasia iacultate attradlionis , retentionis,& expul- 
tricis , haeque rurfus tribus modis tentantur, vel quod debiliter a- 
guntvt parum, vel deprauate id eil nimis multum, vel abolite aut 
plane nihil, horum rationes & cauias varias & ambiguas iatisapud 
medicos videbis. Morbi lienis funt 1. Intemperies omnis ge- 
neris. Vires Lienis labefadlantes , vnde Melancholici Humores 
ffiprimis venis, deinde in toto corpore coaceruantur,vnde obilru- 
diones, tumores aliaque vitia multa lienis oriuntur. i. Obilru- 
dio Lienis oritur ex Melancholico Humore venis aut Arteriis infar- 
do, qui a liene non expurgatur, adueniens cum leui teniione & gra- 
vitate finiilri Hypochondrij &c. Oritur etiam Anguilia per com- 
preffionem vaibrum ä Tumore Lienis, aut conilridionem ab ailrin- 
gentibus &c. 
3. Tumor Lienis ab Humore crudo aquoib iubflanri# eius 
impadooritur , primo ficlaxus ab Humore Melancholico, verum 
fenfim induratur. 
4· Inflatio Lienis eil Tumor ex Flatulento vapore Lieni 
incluio , genito ob debilitatem caloris , &iuccos aut cibos flatu· 
lentos, vel in ipfo Liene vel in ventriculo, a quo in Lienem poilea 
transferuntur. 
Deprauatär. 
bilis eva»H~. 
am. 
Afleflus Li - 
enis. 
i. Intempe- 
ries. 
z.obflruflio > 
lienis. 
2*Tumor Ιϊ-- 
enif,\ 
4. Inflam > 
lienis,-  B A S IX I C JE Med IC JE 
lltiflamatio 
iLienis. 
5· Inflammatio Lienis eil Tumor calidus dolorificus ex fen- 
guine impado&putreicerue in fubftantia Lienis. Caufie fere ex·* 
demquxin Hepatis inflammatione, mfi quod (anguis hic plane im- 
purus. eil, &: plerumque cratitis melancholicus , aliquando Biliofus 
flue aduilus : Mine Lienis inflammatio phlegmone notha eil, vt 
phlegmone Icirrhodes , aut icirrhus phlegmonides , interdum E- 
ryfipelatodes &c. Hac inflammatio terminatur aliquando critice 
per Hxmorrhagiam ilniilrx nans, aliquandoin abiceflum,fxpius ve- 
ro quam iecur in fcirrhum definit, 
6. Scirrhus Lienis vt xecoris duplex eil; vno modo (ponte ex 
Humore melancholico c venis eifiiib & concreto in fubilantia Lie- 
nis, plerumque vero a tumore iaxoiiiinufque duro inchoatur, qui 
feniim concrelcit & in fcirrhum obdurefeit: Secundo non raro ex 
inflammatione Lienis, tenuioribus partibus diicuffis, aut expreflis 
vtin fcirrhx lecoris didum: in hoc aifedu ipie Tumor fitum & fi* 
guram Lienis retinet, protius durus , cum tenfione &. magna gra« 
uitate Diaphragma comprimente vnde δε refpirationis difficultas 
oritur dolor finiftri iuguli, corpus fubliuidi plumbei coloris , ven- 
triculi concodio vitiata, flatus furfiim deorfum cum murmure c- 
rumpentes , progreflu Hydrops , δε vlcera Tibiarum nafcuntur« 
Hoc morbo laborantes Hippocrates vocat. Hic adhuc 
obiter notandum Humor Melancholicus in iecore detentus, calo- 
;remq*, natiuum debilitans, gignit Hydropem, per venas diilributus, 
JFebres quartanas,ac Melancholiam., in habitu corporis, fcirrhus 
exquifitos, in cutem effuius Iderum nigrum, fi aduratur, icabiem, 
Lepram, cancros , ii vafe obilruat, melancholiam Hypochondria- 
cam, cum in Venas Meferaicas & loca circa ventriculum effanditu£s 
vbi detentus corrumpitur, &per ebullitionem euaporans, ventri- 
culumfubuertit,deliria propter vapores tetrosad cerebrummiflbs 
producit, &vt didum Melanch. Hypochondr. aliquandoin ventri- 
culum obtruditur & fi acidus caninam appetentiam, fi aduilus vo- 
mitus permtiofos excitat, interdum in inteftina propellitur, ii 
aduilus, Dyienteriam aut cancrum inteftino- 
rum incurabilem fecit &c. 
fhkgmone 
notha. 
Ahfceflusy 
Scirrhus li- 
enis. 
Scirrhus du 
fkxd.exhu 
more tnelan 
choltco. 
z.ex Inflam 
tnationeLi- 
mis. Liber Sxcvndvs, 
C a p v t XII, 
De affefttonihm remm, veßc<e, & membrorum 
genitalium. 
XT Onum Organum huius ventris funt renes , ptQf#, qui icroiam 
X.N fuperfiuitatem, gratis rfpWe? τπ&ττωμοί, ex raaila fänguinea 
expurgant. Alliciunt etiam illam ieroiam iuperfluitatem, intra ie ex 
vena caua per venas emulgentes,&rurfus ex ie in veficam effundunt 
per canales,qui SvptjTrfspCea vrinarij meatus appellantur. 
Symptomatum renum eadem pene ratio eil, vti iam praecellit 
cumlienc, videlicet quod confidat in tribus fundlionibus, quae aut 
deprauantur, debilitantur, aut obolentur,<komm cauiä latius apud 
medicos aggrediamur morbos. Morbi vtique renum poilimt eile 
intemperies, tumores,inflammationes ablieiius, fcirrli us, vicus, cal- 
culi &G. 
Intemperies a caulis tum externis quum internis temperiem 
naturalem alterantibus gignuntur,ex calida intemperie, lenius ardor 
in lumbis,litis, vrinae copiolae, diabetes 6cc. Frigida vim attradlricem 
feri debilitat Scc. Et fi cum humore renum irnpadlo fuerit, 
tumorem praeter naturam excitat: eiusmodi tumores iunt inflam- 
mationes &icirrhi. 
Inflammatio renum efi; tumor praeter naturam calidus ex lan- 
guine fubllamiae renis impa6to,fiue bilioib,pimitoio fiue melancho- 
lico,a venis emulgentibus ipatia renum influens, praecipue ob calo- 
rem Sc dolorem renum attrahentem, pharmacorum calidorum po- 
tionem, contufionem a calculo,idu,pIaga, vehementi continua equi- 
tatione &c. Symptomata inflammationis plurima Iunt alia mitia, alia 
vehementiora,prout inflat velaugetur,fi vires fuerint valida intenia 
inflammatione,in abfceflum aut icirrhum tendet, fin minus ad mol- 
lem declinabit: pofl abiceflus ruptionem relinquitur vicus infanabi- 
lefin inflammatio in (cyrrhum conuertatur ardor, febrilis & dolor 
mitigatur,fed grauitas manet &c. 
Renibus etiam accidunt morbi confirmationis, vt valorum 3i- 
. latatio & renum anguftia j ob nimiam enim vaforum dilatationem 
Renes v£- 
Qpotp. or- 
ganum. 
Sympto- 
mata renu. 
Intempe- 
ries ab tx~ 
ternis & 
internit, 
Inflamma- 
tio renum. 
Sympto- 
mata in- 
flammatio- 
nis. 
Renu morhi 
compofltio 
nis. Basilica Medi c^e 
Calculi r c- 
num varij. 
Proprie cal 
culus renu 
Ηφ&τ.ς, 
Cmfit. 
Calciiloru 
renum dif- 
ferentia. 
Ünevlla percolatione vrina cum (anguine in ve (icam defcendft: Con- 
tra, angudia, (eri percolationem oc dcfcenium impedit. Calculi vanj 
ilmtj quiadc in alijs partibus generantur, vtininteftinis,pulmoni- 
bus, aliquando in corde rcprshenius, in ab i cedibus, nullibi vcro 
frequentius quam in renibus 3c vefica.' Calculus renum proprie 
v£<pej7ig dicitur quod renes grauiffime exerceat: Sumitur aliquando 
pro morbi cauia quando renes abftruit, continuumque (oluit, 
a Galeno pro morbo in numero audio roto genere prster natu- 
ram. Cauia eius materialis primaria ed pituita eradat’, glutinofa 
terrens iubdantis, lenta in renibus,plerumque cum (anguine com- 
mixta , aliquando cum alio humore, vel pure crado,Ientoque. Hu- 
mor crallus lentus ex cruditatibus & alimentis craffi fucci difiici- 
liique coucodlionis gew iratum Calculi in renibus,magnitudine, nu- 
mero 5 Colore, forma, duritie &caiperitate inter (ediderunt, deinde 
etiam aut in renis iubdantia aut cauitatibus oriuntur, quae omnia fuis 
conflant (ignis. 
Morbi vreterum funt angudia & continui (olutio ; Angudia 
traniitum feri ä renibus impedit,interdum citcompreffio a tumore 
partium incumbentium,vt plurimum obturatio ex grandiori calculo 
a renibus emoto, & cauitati vreterum impadlo, qui exfenfu calculi 
tranieuntis & mhsrentis dignofeitur, obdmuntur etiam (ed raro 
ex humore valde erado,lento aut grumo (anguinis. Continui ioliitio 
ed vulnus aut exulceratio plerumque a calculo afperiore conterente, 
diuellente, vulnerante aut acri ferolb humore abradente. 
Morbi vehes: per (e omni fere morborum genere tentatur ve- 
hea,prscipue: Intemperie, inflammatione, fcirrho,abfce(Iii,angudia, 
calculo & exulceratione: Per conienium vero,quando ärenibusfe- 
rum,quantum & quale non oporteat,fufcipit,irem calculos ,pus,(an- 
guinem: Deinde cerebri, & (pins, quando vis animalismcorpus 
vehes aut mufculum cetuicem claudentem non didribuiturob pa- 
ralyhn &c. Interdum ex intemperie, dolore aut tumore partium vi- 
cinarum,nimirum vteri,redi, intedini &c. Inflammatio vehes ed 
tumor calidus,doloriheus ex (anguine vel biliofo, pituitolo vel me- 
lancholico , exinde inflammatio, vel ed phlegmone exquihtavel 
notha eryhpelatis, oedematis aut fcirrhi particeps. Si inflammatio 
hc magna, non rarö in Gangrsnamabit, ex qua vix vllus redimitur j 
Morbi vre- 
ter um an- 
gufllA & 
continui 
folutto. 
Morbi νφ- 
CA. 
Inteperies, 
Inflamma- 
tio &c. 
Veflca in- 
flammatio. 
Phlegmone 
exquiflta. 
Notha erj- 
ßpelatis. rarius difcuritur,nill parua fit,aliquando remiiTo dolore & febre, ma. 
nente grauitate in icirrhum tranfit, licet eriam fcirrhus vefics fponte 
oriri queat3vt renum,ispius non fine periculo in ab/cellam abit, nam 
dum fuppucatio fit, febris,dolor,csceraque iympromataaugentur, 
vt in renum inflammatione, deinde rupto abfceflu pus copidum, 
in mulca vrina excernitur, tandem que vicus incurabile relin- 
quitur. 
Anguftis orifidj aut ceruicis vefics varis funt ipecies accanis, 
i. Eftobftrudlio ex humore craiTb, pure, vel grumo ianguinis vel 
calculo. 2. Eft conftipario a caruncula carnisue excrelcentia in- 
nata , ab vicere veflcs ceruicis , vel callo , ime cicatrice dura ex 
vicere relidla, aliquando a tuberculo. 5. Nimia diftenfio vefics 
ceruicis , vt inde meatus occludatur , a remore, inflammatione, 
fcirrho, abfceflu &c. 4. Compreflio ceruicis a tumore partium vi- 
cinarum incumbentium ,nimirum vceriex foetugrandiore, redii in- 
teftini, aliquando ani ob Hoemorrhoides valde intumeicentes. 
5. Sublidentia aut conniuentia meatus ob mufculi 
claudentts ceruicem,cx immodica ficcitate& inanitione inprimis, 
qualis interdum accidit in febribus ardentibus &: coliiquantibus: 
His & additur vicium ratione iiibiecti ab errore excerno , nimi- 
rum immodica teniiorodus corporis veflcs, a nimia vrins copia 
diutius quam par eft ,-retent«, quod lanis accidit in conuiuiis &c 
foro &c. 
Calculi vefics non folum maiores vt plurimum iuut cal- 
culis renum , fed etiam duriores minufque alperi &c friabiles, 
coloris lubalbi* aut cineritij , in renibus vt plurimum , iubrulii, 
raro albi, flaui aut nigri &c. De his apud medicos latius in- 
quire. 
Exulceratio veflcs , vel ex abfceflu rupto oritur, vel conle- 
quitur contuiionem , rupturam , aut vulnus , calu , vel minus 
periti chirurgi opera in fedlione calculi inflidlum, vel ex eroflone 
materis acuts,vel acris, ab radentis, vt calculis afpenoribus, vrinis 
acribuSjfalfis,corruptis humo 1 ibus,vfualimentorum calidorum,vini 
potentis,medicamentorum erodentium prscipue canthäridum,qüs 
proprietate veftcam laedunt & exulceraat. 
Liber Secvndys» 
Vfi.riAß>e- 
ctes mgu- 
ßtdt cerw.cii 
VtficA. 
i. 
2. Conßt- 
patio. 
f.Dißenßo. 
4. Com- 
preßto. 
j. 
tia. 
Etvltima, 
error ex- 
ternus. 
Calculi ve - 
fica. 
Differett- 
tta. 
pxulctra~ 
ttovefiu. Basilica Medici 
Morbi fißu- 
U vrinaria. 
Cauja 4. 
( 
1 
Sympto- 
mata m or- 
bor umve- 
flCA. 
Sympto- 
me* citra 
vrina (x- 
cretionem 
contingen- 
tia, corre- 
Jpondcnt 
jymptoma- 
tihus deie- 
ätonum 
alui: ftc 
βρρηβίο- 
ni aluit 
l/iburia. 
Lienteria, 
diabetes·, 
Oiarrhea, 
incontinen- 
tia vrina j 
Vyfenteria, 
dyfuria, mi 
Cius cruen- 
tus ac pu- 
rulentus ; 
Tentfmo, 
flranguna. 
Morbififtulaz vrinariarijdem fimr,quibus ceruix vehere infefla- 
tur, ceruicem enim vdiia' excipit in maribus fiftula vrinaria,/eu mea- 
tus penis, lotio & femini communis: praecipue vero inflammatione 
alioue tumore. 1. Meatus anguilla, cx humore craflb ac lento, aut 
calculo impa<5lo,vel caruncula,aut tuberculo innato Scc. 3. Exulcera- 
tione exabicelfiidifiuipto,calculoaiperiore, vel acri corrupto humo- 
re abradente. 4. Ex impuro concubitu cum muliere lue venerea m- 
feda: Morbi penis exterius patent,facileque dignoicuntur , his pre- 
miffis ad iymptomata morborum pergemus: Horum aiia funt vitia. 
1. Attradionis, quando vefica a renibus ad fe trahit vrinaz vel parum, 
vel nimis multum vel plane nihil. 2. Retentionis, quando vefica vn- 
nam retinet vel-clebilirer, vel deprauate vel plane non, eius ipecies 
funt Ifchuriapropriedicpi &notha,item incontinentia. 3. Expulfio- 
nis,huius ipecies funt odo. 1. Oliguria. 2. Dyfuria qute fit cum vel 
flne dolore. 3. Stranguria. 4. Diabethes. 5. Midhxs inuoluntarius. 
Midlio cruenta. 7. Midtus purulentus. 8. Mingendi impotentia 
&c. Horum flgna caufasque ac differentias pluries ex Medicis peten- 
daerunt, pergamus obiter ad enarrationem vitiorum membrorum 
genitalium,virilium ac muliebrium. 
Vitia membrorum genitalium virilium &: muliebrium alia funt 
morbi,alia iymptomata morborum: Morbi funt fimplices vel com- 
pofiti: Simplices funt vel intemperies, vt calida,frigida,humida& 
iicca: vel vitium ftrudlur;r,quod eft primo vel in conformatione, cu- 
ius vitium vel eft in figura, vt ii membrum genitale, vel nimis obli- 
quum, tortuofum vel rotundum; vel in meatu, vt fi eft nimis amplum 
velanguftum: Vel in qualitate fecunda tadlilfivt fi eft nimis durum 
molle,craflum,tenue,denfum,raru,aiperu, lame. Secundo magnitu- 
- dine,quando eft nimis paruum aut magnum, longum aut breue.Ter- 
tio,numero vt fi eius pars aliqua vel integrum etiam retundat, vt fit in 
, Herraaphrodite,tres tefticoli,vnus tefticulus aut nullus. Quarto vt 
i fi extra locum propendet. Quinto connexione vt vicus, vel vulnus. 
Morbi compofiti. 1. Sunt Apoftema, vel calidum,vt/anguineum, 
bileoium, vel frigidum, vt phlegmaticum melancholicum. 2. Infla- 
tio, quo refertur hermia, bubonocele, & ofcheocelc fub quo 
epiplocele, enterocele, hydrocele,fiu:coceIe,pneumatoceJe&kir- 
focele. Symptomata Morborum,quorum alia fimt adionum, natura- 
lium,alia animalium : naturalium concernit lernen vel menftrua: Se- 
men vt aiporia,gonorrhaea quarum alia fit interdiu inter vigilandum, 
alia nodu inter dormiendum; Menftrua, vt menftmorum fluxus ni- 
mius,&fuppreüio,vel profiuuium album. Animalium quorum alia 
funt vitia appetitus, vitia procreationis,&motus localis : appetitus 
venerei vt debilitas, prauitas, priuano: Procreationis quorum alia 
foedant coitum,cuius vitia funt,debilitas,prauitas, priuatio feu im- 
potentia : alia conceptionem,vt difficultas concipiendi, & fterilitas: 
Alia formationem vt mola, monitmm; Alia partum,vtabortus,diffi- 
cultas partus , iecundinae in vtero retentio: Motus localis: vt viri- 
lium,priapifmus, iatyriafis: Muliebrium,vc matricis luffiocatio, pro- 
cidentia,declinatio ad latus. Horum definitiones ac fignain medico- 
rum libris peripicue latis illuftrantur ac declarantur, iequuntur orga- 
na medij ventris. 
Liber Secvndvs, 
Sympto- 
mata inor- 
iorum. 
Naturalm 
afyuria. 
Gonorrhaa, 
Fluxus 
menßrui. 
Suppreßio. 
Proßuuium 
album. 
Dißcultas 
concipiendi. 
Suffocatio 
matricis 
preciäetia. 
C a p v T XI1U 
De 'vitijs cordis 
MEdij ventris organa Eint leptem 1. Diaphragma leu feptum 
tranfiierfum,quodeft velutiparies, vitalia membra ab organis 
nutritionis diilinguens: Eilque plane mufcuius motu luo voluntario 
reipirationis inferuiens,item & eiedioni excrementorum. ι.Πλζυζρ 
tunica Accingens intus coftas, quo loco morbus oritur 'tshtvtMxc 
exquifita & vera, cum affluentibus humoribus calidis & acribus 
membrana illa inflammetur. j.Mediaftinus, qui gemini panniculi 
funt diuidentes thoracem fecundum longitudinem, iicur &y- 
μα fecundum latitudinem. Inter hos geminos panniculos tanquam 
duos parietes fimtcapiula cordis & cor ipfum. 4. Cor, quod eftvit£ 
dominus,primum videlicet viuens & vltimum moriens, vt docet A- 
rilloteles; Eft autem figurae pyramidalis inftar nucis pineae, cuius ba- : 
fis medium fere thoracis occupat, mucro ienfimad iiniftrumiatus 
inclinat ad leuam papillam,deinde membrana crafifa nerueaque clau- 
ditur, quae Pericardium dicitur; Subilantia cius dura,denla,folidaque 
i γ.Organ a’ 
; medij, ven— 
> tris. 
\ i. Dia- 
■ phragma. 
ι.Πλενζβί. 
Vnde pleu- 
ritis. 
5. Me di aßi- 
nus. 
4.. Cor pri- 
mum viues 
& vltimu 
monens. 
Suhßanm 
Cordis. eft triplici genere fibrarum intertexta;'Redis obliquis & tranfiier- 
fis. Porro hsc prascipue iunr confideranda. i. Thalami feu ven- 
triculi, quorum duo fiunt dexter & finifter : Dexter dicitur 
■&νζυμζτ.>οι, quia eft officina fipirituum vitalium, qui ibi afianguine 
elaborantur, i. Vafiaiuntconfideranda, qua: in ventriculos cordis 
vel inferuntur, vel ij fidem naicumur. In dextrum ventriculum pri- 
mum velinieritur , vel exeo excreficit vena caua. (Huic tria ollioia 
fiuetfes membrana: introrfium dudae perficiuntur) qua: iangainem 
intro adeoraduehit: Alterum vas eft vena arterialis ( qua: tres ha- 
%ec membranas extrorfium ipedantes) Haxattenuatum ianguinem 
ad Pulmones alendos tranfiuehit. Vena vocatur quia ianguinem 
vehit arterialis, quia habet tunicas crailiores & arterijs fimiles, ne 
ianguis fubtilior tranfudando exhalet. Ex finiftro ventriculo pri- 
mum oritur Aorta truncus Arteriarum omnium, qua: ipiritus vi- 
talis fiunt vehicula. Alterum vas eft Arteria venoia,qua:aerema 
Pulmonibus ad cor tranimitdt, & halitus fuliginoios hinc vicifllm 
educit. Dicitur Arteria, (cum duabus membranis introrium ver- 
gentibus ) quia vehit fipiritum vel aerem ; Venoia qui habet cor- 
pus verne, vt propter mollitiem ad motum magis fit idonea. Ho- 
rum 4. vafiorum orificijs vndecim membranula: quafi valuula: per- 
ficiuntur, dida: tricufipidales, qua: regurgitationem (anguinis vel 
aeris &fpiritus aduedi aut emiili prohibeant. 3. Poftea Auriculx 
cordis ob fimilitudinem fic dicuntur , quia bafi cordis inftar au- 
rium annaficuntur& promptuaria fiunt aduedi fiangainis atque ae- 
ris , ne confertim illa in cor irruant. 4. Denique motus natu- 
rales cordis fiunt duo : Pulfius & affedus; Pullus e£t motus cor- 
dis naturalis, quo cor acrem frigidum attrahit, & fuligines ex- 
pellit , ne calor natiuus fiuftocetur. Fit etiam in puliu cry$rA>j 
ex quibus σν&λϊι eft contradio cordis & thalamorum in 
hoc compreflio , eorumque qua: in his continentur exprelRo. 
Δίχηλη eft dilatatio'horum ex influentis (anguinis atque aeris re- 
ceptio , inter qua: duo fv&fA,ov id eft pullum confiderant medici, 
quem morbi tum affedus etiam manifefte mutant. Affedus verb 
iunt motus cordis non naturales, qui line contradu fiunt, fequen- 
tes tamen cognitionem, vt amor, laetitia, odium, ira &c. Vitia cordis 
vel morbi eius praecipue fune. 1. Palpitatio cordis leu tremor,du- 
Basilica Medicj 
Cor dis ven- 
triculi. 
ZiDexter 
& ßnißer. 
Vafa ven- 
triculorum 
cordis. 
Vena caua- 
Vena ar- 
terialis. 
Vena aorta. 
Arteria di- 
citur quia 
vehit Jpiri- 
tum & ae- 
rem. 
Venofa di- 
citur quia 
habet cor- 
pus vena. 
Membrana 
tricujpida- 
les. 
Motus na- 
turales cor- 
dis, pulfus 
& afferiis. 
\ 
σνζνλη. 
Ai X φίλη. 
Affeäus- 
Vitia cordis 
palpitat ia Liber S ecvnd vsi 
pliciter autem dicitur palpitatio legitima &c illegitima: Legitima eil 
metus cordis inordinatus ex dilatatione & fublidentia compoiitus , 
ortus ä vapore craflo flatulento,copiolo influxu cor dilatante , deinde 
irritante, vt contraflione ilia viciilim depellat ac. difeutiat. illegi- 
tima ell motus cordis inordinatus palpitationi flmilis a puliu, ma- 
gnitudine tantum differens, &proprie motus pullatoriusdepraua- 
tus ortus a facultate cor dilatante & conftringente incitata ex viu im- 
modice audio. Caufa incitans facultatem triplex eile poterit, i. De- 
fectus fpirituum,quem cor inaequali & frequenti pullatione refarcire 
conatur, z. Calor vehemens inaequaliter audhis in corde,vt in febri- 
bus acutis & malignis, vnde motus cerebri,veloces,qui 
a Galeno dicitur. 3. Ab aliena fubilantia cor extimulante, vt vio- 
lenta dilatatione &contradione eam trudat & depellar. Subftan- 
tia autem aliena (limulat vel qualitate, vel copia vel vtroque,& quo 
magis ilimulat.eo violentius mouetur. Subftantia autem illa pri- 
mum eil prauus vapor,aut (anguis maligna qualitate affedlus, potiili- 
mum atra bilis-.Deinde (anguis magna vi cum ipiritu in cor irruens 
ex vehementi timore: Tertio aer peililens,venena aflumpta, aut ve- 
nenati humores; item vermes cor mordentes. Praterea tubercu- 
lum in arterijs pulmonis prope cor exortum,quod Antipatro medico 
contigille tradit Galenus 4. de locis 5 Vnde poft puliiim inaequalem 
in palpitationem &c afthma incidit, ex quo fubito interijt. Infuper 
tuberculum pericardij aut puilulaequas hydatides vocantur, lapilli ac 
magna ierofl humoris aut flatus copia colledlus in pericardio &cc. Sic‘ 
in palpitatione fi vires fintdebiies,&fpiritus confertim euacuentur, 
in iyncopen tranfire folet. 
2. Affedlio cordis eil lyncope,fecundus gradus pullationis cor- 
dis imminara?,fit autem ä caufa longe validiore , pullum habet longe 
minorem tardiorem ac rariorem. Primus gradus eil deliquium ani 
mi,λϋτπΰυμ,ίΛ & , in qua a6lio cordis pullans llibito & 
confeftim imminuitur,vt puliatio euadat parua, tarda &c rara non ta- 
rnen in extremo gradu; Verum prior adhuc alius eile videtur gradus 
IxxÄumfleue animi deliquium. 3. Gradus eil άσφυξί»pullus ablatus, 
qui a caulaadhuc vehementiore oritur,& mo rti proximus eit ac ium- 
mus iyncopes gradus. 
: Legitima 
• & illegit i- 
' ma. 
Illegitima 
palpitatio. 
Caufafa- 
tuitatem 
incitantes 
■ triplices. 
Subßantia · 
ßtmuUt 
qualitate 
vel copia. 
Tuber culti 
inarterys 
pulmonis. 
Tubercula 
hydatides. 
Syncope. 
Caufa. 
Deliquium 
animi.  Basilica Medicae 
Humore vel 
vapore κχΟ’ 
e ζιν&κχΫ 
%i<nv ac 
venenata. 
Calor nati- 
Duncanus in arte medica Iib.5. cap.io. Laborare cor etiam pote- 
rit intemperie omnis generis fimpIici,compofita, fine vel cum mate- 
ria, humore icilicet aut vapore:κβέ$'ϊ%ιν autκλ!)' jA<nv, ac etiam vene- 
natarintemperies autem in folidis cordis partibus firmata eft kuV ϊζιψj 
in humoribus aut ipiritibus eft tantum κχΰ%k<nv intemperies calida, 
febris dicitur,quae calorem natiuum in corde accendit,&per arterias 
in totum corpus diftribuir. Accenditur aut calor natiuus cordis vel in 
ipiritibus vnde febris diaria,vel humoribus putrefcentibus, vnde fe- 
bris pucrida,vel in folida cordis fubftantia,vnde hedica. Contrariara- 
tioeftinintemperie frigida, quae caloris natiui qualitatem debilitat, 
pulfus reddit tardos,raros atque exiles,deinde fi augetur, ipfum calo- 
rem natiuum in iubftantia cordis extinguit. Humida cordis intempe- 
ries cum materia eft, vt in anaiarca caloris natiuivim ob- 
tundit , Sc cum materia augetur, veluti ignis a multis viridibus lignis 
fuffocatur. Sicca intemperies per fe caloris natiuivimacuit,etfiin- 
tendatur fblidani cordis iubftantiam inuadit, humidumque eius pri- 
mogenium coniumit,vnde Marafinus : Nam Marafinus proprie eft 
confiimptio viuentis corporis ä ficcitate, Eft autem Marafinus du- 
plex: Simplex qui cum intemperie calida quae hedica maraimodes 
dicitur: vel cum frigida, oriturque in viris aut iuuenibus marafinus 
naturali ienedute fimilis quem Philippus Medicus teile Galeno ie- 
nedutem ex morbo vocauit: Additur etiam Marafinus Syncopticus, 
qui aegros ad iyncopen deducit,ortus ex ficcitate cum magna inaequa- 
litate caloris &: frigoris. 
Oriuntur autem intemperies cordis ex aftedu primario vel ie- 
cundario,&per conienfum alterius partis,quae vel fiiam calida intem- 
periem per continuam alterationem cordi communicant , vnde fe- 
bres iymptomaticaeapiidHypochondriacos&Hyftericos. Aliquan- 
do intemperies venenoia eft,orta a qualitate rei venenatae tota iub- 
ftantia cordi & calori innato inimica. Poterit etiam cordi accidere 
folutio continui, nimirum per vlcera aut vulnera. Morbi etiamin- 
ftrumentales videntur cordi polle accidere, vt 1. in magnitudine, vel 
auda, vt tumores in iubftantia cordis vel pericardij, vel vaibrum, vel 
in diminuta,vt ex Maraimoaccidit,deindevaforum anguftia & dila- 
tatio; Anguftia autem vel eft obftrudio a craills humorib9 aut vapori- 
bus, vel compreftio aut conftipatio a tumoribus ipfum cor aut vaia 
144 
um vel in 
Jpirittlus 
vel humo- 
ribus ac- 
cenditur. 
Maraßnus 
duplex. 
Heftica Ma 
rafmodes. 
Maraßnus 
jyncopticus. 
Intempe- 
ries cordis 
exajfeftu 
primario, 
velfecun- 
dario, vel 
per confen- 
fum eii. 
in magni- 
tudine au- 
fiavel di- 
Minuta. Liber. S e c v n d y s. 
eius occupantibus, veliubiidentia ex nimia inanitione vaibrum ; ad- 
dunt nonnulli vermes, qui in ventriculis in interdum gignun- 
tur, item capillos, flatus, liiccos colledos in pericardia. Luduntur Tunftiones 
etiam fundiones cordis fzpe ab externo errore,vitio obiedi, aut eo- cordU UJk 
rum, qua: ad obiedum pertinent, nimirum quis fufficiens aut com- ab externe 
petens materia pro generatione ipirituum cordi no fuppeditatur ; aut errore. 
ipiritus geniti euacuannir Sc diffipanturjautobruuntur&fuffocan- 
tur,haec de corde eiuiqueaifedibus,(equitur organum. 
"C a p y t XIV, 
De affetäihuspulmorpm. 
organum eil pulmo πνίϋμων fpirandi officina, qua» in 
' motu eil, aeremfubinde reciprocando ducens & red- 
dens. Monetur autem pulmo ratione vacui, vt agitatio fit mollior: 
Nam quando ferentia ad cen- 
trum contrahitur,atque itain fuperiorem partem thoracis dilatatur, 
tuncfimulne vacuum fiat,pulmo diilenditur & aerem attrahit motu 
concitatus alieno. Dilatatus poilea thorax iua grauitate in naturalem 
ficum concidens contrahitur & pulmonem etiam comprimit, vt fuli- 
gines expellat, AfFediones pulmonum funt i, Tuills qui triplex 
aut ratione humoris tenuis vel humoris craffi fit denique humoris i 
mediae confidentiae. 2. Adhma,quae vel fit a craffiorum v i ic olor um de 
tenaciorum humorum in bronchijs pulmonis infardorum, copia 
grandinis aut calculi fpeciem (uti Duncanusaitlib.3. cap.51.) refe- 
rentia, aut a tumore aliquo vel tuberculo in fubftantia pulmonis. 
3. Dyipnaea eil quando adio reipirandi deprauate editur, vel ii 
Anhelitus moderatam relpirationem paulo excedat,vnde & Anhela- 
tio Galeno & Celib Si/aarvoici : Ex hac ii valde frequens, appellatur 
«<θ·ρ,α, quae ii ad iummam frequentiam accedat όρττπνοιχ. 4. Or- 
thopnaeaquaeeddifficultas reipirationis, vtniii eredaceruice refpi- 
rentiuffocarivideantur. 5. Apnaea,quaedupliciteraccidit. 1. Quan- 
do vius pene non penitus,ied quo ad fenfum tollitur,ime natiuus ca- 
lor cordis ita refrigeratur, vt ab omnimoda extindione nondiftin- 
guancur, vt mulieribus accidit, quae grauiflima vteri fuffocatione 
Tußü tri- 
plex. 
Afthma. 
DiJpMd. 
Anhelatio. 
cPvaxrvsia. 
’ O fXQTtVQlA 
Apnaa du- 
plex. tenranrur5&cxgramiyncope. 2. Vbi facultas tollitur, vtin grauißK 
ma apoplexia. 6. Pleuritis notha, qus fit tripliciter vel ex catharro ; 
a capite defluente ad mufculos exteriores vel interiores pedoris,* 
2. Ab inflammatione ex humore calido influente a vicinis veris ob re- 
pletionem , idu, cafu &c. 3. Ex vapore flatulento, membranas, 
mufculoique pedoris diftendente : Hsc plerunque pleuritis notha 
fine febre conflattt fle Aetio. 7. Peripneuraonia; quae duplex ex* 
quifira & notha: Exquifita eft inflammatio pulmonis ex (anguine 
immedicam qnrandidiflicultatcm,ieniumque grauitatis fine dolore 
febrem continuam, tuilimque vehementiflimam excitans , cum 
fputo fpumoio cruento- Notha ex tenui aedque catharro a capite 
per afperam arteriam ad pnimones, magnam refpirationis difficulta- 
tem, cum febre lenta, tufli vehementi , fineiputo cruento inducit» - 
8, Expuitio cruenta, aut reiedio (anguinis. Hicintelligendumcft 
fanguinem. 1. Ab oris partibus fimplici expuitione reijci, a faucibus 
vt (creatu. 2. Ex gula, ventriculo vicinifque partibus , vt vomitu. 
3. Ex gutture,frequenti tufficula cum dolore laringis. 4. a pedore 
& pulmonibus vehementi tufli: Verum vbi pedus afficitur dolor 
aliquis in parte peccatoris percipitur, & (anguis crafliis nigricanfque 
eft: Vbi pulmo multus floridus , calidus, (pumofiis conferam exit. 
fine vllo dolore. Caulafputi(anguiniscura tuiliraroeftÄ^Tnlcfyjcnf, 
tranicolatio (anguinis per tunicas vaiorum : Plerumque ecv»^ofxun^t 
orificiorum vaforum apertio, aut<Wps<ns·,folutio vnitatis vaforum.. 
9. Empiema exquifitum eft,colledio puris in capacitate thoracis5, 
difficultatemreipirationis cum tufliiputsque purulento inducens: 
orca ex abfceflu vel vomica difi upta& vicere fordido. Fit autem em- 
pyema. 1. Ex peripneumonia. 2. Ex vomica duplici modo vt in 
• afthmate, quod oritur a crudotuberculoin pulmonearterijscordis 
adhsrefcenre pullumque insqualem & intercifiim, palpitationem 
cordis δέ fimilia inducenre,hoc tuberculu vbi concoquitur, imvomi- 
cam tran innitatur; phthilicis, vbi non raro ex venaaperta, rupta aut 
ero ia portio (anguinis in particulam pulmonis fecedens, in pus con- 
uerritur, & in fumma ficcefcens cyftim effbrmat. 3. Pleuritide. * 
4. Angina. 5. Vicere pulmonis vel thoracis vel afpers arteris ex 
apertione,mptione,auterofione vafis. 6. Catharro a capite , quod 
fpurium nuncupatur. 10. Phthifis cuius nomen interdum late 
B asilic a Me dic i 
Tkuritu 
mtha tri- 
fft X. 
Tertpneu- 
monia du- 
plex. 
Exquißta 
& notha. 
Expuitio 
cruenta. 
<ης. (<π$. 
ΜλΌίςνμ,ω- 
Jiaupeaif. 
Empyema 
exquißtü. 
i. 
pneumonia. 
ι.Έχ vomi- 
ca. 
3. fleuriti- 
de. 
4. Angma. 
j. 
pulmonis. 
6. catharro. 
Phthißs, IlBE R S I C V N D V S» 
fumtrur pro omni conftimptione fine aul cum febre , proprie pro 
confumptione totius corporis cum febri lenta, refpirationis difficul- 
tate,tuiIi,ipüto purulenta orta ex vicere pulmonis potiflimum. Vi- 
cus pulmonis oritur aifedo pulmone primano vel fecundario: Pri- 
mano ex abfceftli aut vomica pulmonis rupta; aut poftianguinis (pu- 
tum vafe aperto rupto aut erolo: Secundario ex aftluxu materiat Pul- 
monem progrellu temporis erodente, vel a capite ex catharro renui 
acrique, vel ex plcuritide aut angina,aut vicere gutturis, effuio pure 
in capacitatem thoracis vt in empyemate didum: inde exulcerato 
'pulmone cor ienfim exficcatur, &c primum zorida eius iubftantia, 
deindefibrola,tandem membranula confutuitur: ac cum corde to- 
tum corpus ftmili modo necefiario contabefcit. 
VlctuptiU 
monu. 
Dup/tater 
ontur* 
• Exulcerat* 
, pulmone 
exßccatto 
cordis con~ 
fequiturc 
C a p y t XY* 
C Extum organum medij ventris,aipera arteria eil: qua? mftrumen- 
tum eil formandae vocis,cuius orificium dicitur lannx, cauitas vi- 
delicet faucium. Porro λΰρννζ tribus cartilaginibus confiat, quarum 
■ prima & anterior,dicitur id eft fcutofeu peltae fimilis.Altera 
Sc pofterior eft Μοίνυμ(& annulo lignatori o fimilis ; Tertia media 
Ίχρυτΰανό&ίΡκς dicitur, in medio huius tertiae cartilaginis profunda 
rima eil, quae nominatur yhcotlig id eft lingula, quia propnjffimum 
vocis organum eft. Supra hanc vero rimam operculum eft laryngis 
quod nominatur cRnyAarS? fadbum vt arceat cibum ac potum,ne 
quid in trachaeam iliabatur.Ctetemm quod Plato Canalem eftepotus 
fcnbit traducam id Galenus fic explicat, potum accipi a Pulmonibus 
non totum , Ifed tantum aliquid Rofcidum de potu tranfudare per 
arteriam quo riganturPulmones.Septimum organu medij ventris eft 
lingua,quae articulatae vocis ieu iermonis formatrix eft, &: voluntatis 
ac mentis nuncia. Nam in larynge vox non iermo formatur. Ac dif- 
ferunt haec 3. Υοφ©·* id eft fonus vel ftrepitus , qui qualibet cor- 
poris parte edi poffit. Φων*ι , vox, quae formatur in larynge : Et 
&1&λίκτο! j iermo > cuius formatrix eft lingua : Sub hoc organo 
De vitifs Imgux. 
Aßsera at~ 
teria. 
Αάμνζ;. 
Conßat 
cartilagi- 
nibus. 
ΥΚωτ&ς„ 
ΰ^πγΚωτ* 
1λς% 
Lingua: 
Ψόφος. 
Φωνίι. de vitijsloquela’j&ia.'fione vocis agemus. Si vox defcifcat ab opti- 
mis conditionibus laedi dicitur ; quod fieri poteft tribus modis, vel 
enmi aufertur,vel imminuitur,vel deprauatur. Abolita vox 
nuncupatur, qua qui laborant muti dicuntur. Imminuta: voces fune 
parua /euexilis, & obicura feu tenuis 5c fubmifla; Deprauata voces 
iunt vox clangola,aipera> rauca, tremula & abrupta. Sic lermo & lo- 
quela etiam iua habet iymptomata. Nam nonnulli potentia defti- 
tuuntur, qui appellantur muti: Nonnulli cum difficultate literas 
quafdam imprimis R,L,K,pronuntiant: Alij in loquendo nunc fub- 
fiflunc, nunefermonem praecipitant, & balbutiendo primam iyiia- 
bam repetunt,quae mala τί.οίυλότνςδ€4l'horv? nominantur, Galenus 
1 fÄi/A»?,iatini balbos vocant. Caulae laefionis eft vitium vel vocis, vel 
facultatis linguam mouentis, vel ipfius linguae, vel alicuius partium 
miniftrantium,vt palati,dentium,narium vel labiorum. Proprie ob- 
mutefcenriaoriturcx άφονί λ aut ex ijs caufis, a quibus voxaufertur. 
2. Quia vfus loquela perit & ignoratur, vt in fiirdis a nariuitate. 
3. Latia facultate animali,velquia vis ipirituum intercipiuntur, vtin 
apoplexia, aut dilToluuntur, vt in ijs, qui vicini fimt morti j vel non 
tranfmittunrur per neruos ieptimi paris, qui per mufculoslinguae 
dilTeminantur j Vnde ipfi miuculi paraiyfin patiuntur : Fic quoque 
obmutefeentiaex conuulfione linguae, propter contractionem ner- 
uorum ieptimi paris. 4. Proprio linguae aifedhi nimirum ipfius lin- 
guae defedtu, aut amputatione, vel magnitudine iupra modum au- 
dta,fiueeafitaborta,fiuepoilexaftluxuhumoris:Deinde quiaavin- 
culo ita contrahitur & ligatur,vt moueri nequeat, aut fauces vicinaeqj 
partes vehementer incumeicunt &cc. 
Ab ijfdem caufis verum ieuioribus oritur locario imminuta 
feu loquela debilis. 1. Sciendum enim voces imminute autdepra- 
' uato modo dearticulari, quia vox ipfiilimaeftaut debilis aut depra- 
uata. 2. Spiritus arimalis, iuita quantitate non influit per neruos, 
vnde motus linguae torpidus aut tremulus redditur; aut fpiritus mul- 
ti abfumpti funt,virefque debiles ex graui morbo , aut alio conuer- 
tuntur& ira, timore &c. Aut pars linguae dimidia eiufquc muiculi 
nonnulli refolutifunt. 3. Lingua proprio laborataffedtu, nimirum 
humiditate nimia fiue ab ortu, vt in pueris, fiue afeititia ex ebrietate 
aut catharro, poftcaa linguae nimia iiccitate aut icabritie, item 
Basilica Medica 
*φωνΆ· ( 
ι 
1 
1 
liutl ' 
i 
i 
i 
I 
1 
ohmute- i 
fcentia ex ' 
caufis. 
Ohmute- 
fcentia ex 
conuulfione 
hngu&* 
Cattßt lo- 
qtieU im- 
minuta & 
debilis. 
Vox tre- 
mula. 
3. Lingua 
proprio af- 
fefttt. craifltie Sc propter muiciloru n malam compofitionem breuitate. 
Pncterea quando lingua a vicinis partibus ita eft contracta, vt libere 
nequeat moneri, hoc euenit vel ab ortu propter ligamentorum fub 
lingua breuitatem & duritiem,vel poil a dura cicatrice relida ex vi- 
cere fub lingua; taliter laborantes άγκνλογλΰσηι nuncupatur. Tan- 
dern etiam loquela vitiatur a palato eroio &perforato, quod Galli- 
canis accidit, quiobicure & quali per nares loqui putantur, deinde 
quia nares coryza,polypo aut eruitis obturatae iunt; vel etiam dentes 
anteriores deciderunt; aut labia ab ortu, vel vulnere vel vicere defor- 
mata fimt.His additur tumor mollis, laxus, βάτραχος didus fub lin- 
gua, e quo aperto exit mucus oui albo periimilis. 
Vox autem formatur ex aeris percuilione,quem cum flatu ex- 
piramusjraotumufculorum laryngis. Hinc i.Laeditur vox , quando 
non fufticienter ipirims cum efflatu ad lanngem alliditur,videlicet 
thorace perforato,aut mufculis refolutis thoracem mouentibus &c. 
2. Laria facultate mouente mulculos laringis,cerebri vitio,aut nemo- 
rum vocalium,praecipue recurrentium. 5.Affedalaringes cuius mor- 
bi praecipui intemperies &anguftia. Intemperies illa eft membranae 
iuccingentis guttur & fauces, eam aut nimium humedans, autexic- 
cans & exafperans. Humedantur autem & permadeicunt guttur &c 
fauces,agrauicatharro, maxime ex humore pituitofo, vnde primum 
raucedo oritur: Deinde affedus fi augeatur,vox obfcura redditur aut 
tollitur. Exiccatio vero &aiperatio gutturis ex febri ardente, pulue- 
re,fumo,acribus vaporibus,defluxu humoris biliofi,vocem aiperam, 
clangoiam acutamue reddunt. Anguftia Gutturis interdum eft con- 
ftipatio a tumore,intra tunicam laringis aiperaeque arteriae, nonnun-, 
quam obftrudlio ex columella elongata, plerimque compreflio a tu- 
more aut inflammatione, vel ipfius laringis, vel vicinarum partium 
miniftrantium vt faucium: Vel ob luxationem vertebrarum - 
verfus intentiora,atque hae affediones fub angina. 
continentur. 
Liber S i c v n d v s* 
otyxvXo- 
yXwosoi. 
βάτραχος. 
Vorm ai: ο 
1 vocis. 
Vocis laß*. . 
Vox pauca. 
Vox ajpera.. 
Voxclan- 
goßt. 'Basilici Medice 
Capvt XVI, 
De affettionihtts cerebri. 
ίητρας φ»- 
Ripp. lib. de' 
flatibus 
/«'·'· r: 
a prtmo Jen 
1. r 
JoriQ 5. Jen- 
fus exterio-. 
res&motus \ 
volutarius. 
Funttiones 
a cerebro 
tres. 
Attio Jpiri- 
tus anima- 
lis. 
Tartes mi- 
ttißr antes. 
Intempe- 
ries cerebri 
differt fe- 
cundum 
magis & 
minus. 
■Q Vpremi ventris organa pra?cipua fimt. i. Cerebrum , quod eft 
O domicilium lapientia?, inftrumenturaque prindpum facultatum 
& officina mirandarum aftionum, quibus homo ad imaginem Dei, 
accedit. E il autem fenforium primum fine iedcs communis, a quo 
dependent 5. fenfus exteriores,&motus voluntarius. Hinc a ce- 
rebro immediate perficiuntur tres illae funftiones -, quae a me- 
dicis principes vocantur, nimirum imaginatio , cogitatio Sc me- 
moria. 
Hae funftiones purae fimilares non exiftunt, a ibla temperie 
inchoantur & abfoluuntur, fed mixtae; Quantumuis enim ab ido- 
nea temperatura cerebri primo originem trahant,abfque inftrumen- 
talis apparatus ope perfefte non exercetur. Temperatura autem 
illa,fubftantiae primum cerebri elf, vndcaftio; 1. Animalium fpiri- 
tuum,fmequibus non; 5. Partium miniftramium, vt membrana- 
rum Scc. Inftrumenralis vero apparatus, omnium partium eft apta 
compofitio in magnitudine, numero, conformatione, confenfu.& 
iitu. Horum vmcum fi Isdatur pro la?fionis modo, .cerebri vitiatur 
funftio. Sic laeduntur funftiones cerebri, vel vitiata temperie,aut 
labeiaftatisijs,qute ad organi intemperiem ipeftant. Intemperies 
auchore Galen. 3. de locis funt iimplices vel compoiitsc, fine vel cum 
materia, humore, vapore, flatu,item intemperies mixta? ex con- 
tranjs &c. 
Intemperies autem cerebri differunt non modo fecundum 
magis aut minus, vnde magna iymptomatum exiflit varietas,fed 
etiam totum cerebrum omnefque partes cerebri, impari modo affi- 
ciuntur; His ventriculi cerebri (duo anteriores, 3. In medio. 4. In 
poftremo) vel tantum, vel omnes, vel aliqui interdum etiam vni- 
uerfa vafä afficiuntur, Pra?terea laborat & cerebrum vel per ie, 
propria affeftione, fiueea fit primogenia, fiue fecundaria : Vel ex Liber Se c v n d v si 
co nieniti partis alterius, item ex vaporibus, vel humoribus ad cere- 
brum afcendentibus. Siccerebrum,pars inftrumentaria, laborare 
poteft tumore, anguftia, obftrudione, compreffione &iubiiden- 
tiaventriculorum dccauitatura,patitur etiam nonnunquam iolutio- 
nem continui, vt vulnere., vicere,contufione & concuffione,&c. 
Hi morbi iunt caulae praecipuae iymptomatum facultatis principis, 
ienfiiique primi dc fub nominibus Iymptomatum plerunque de- 
fcribuntur,adreliquos cerebri affectus pergemus, primordiumque 
initij trahemus a delirio fiue defipientia 
Delirium ieu commune vocab Ium , omnem 
ratiocinationis & imaginationis deprauationem compledicur ; 
vnde omnes qui praue ratiacinantur&imag'nanturin genere deli- 
rare dicuntur. Eft autem duplex vel cum febre, vel fine febre authore 
Gal. i. Prorheto com.i. Alia nuda feu fimplix, alia continua. Quod 
cum febre eft, φμνίτις eft; fine febre aliud eft mediocre non diili- 
mile delirio; aliud eft melancholia: aliud mania Phrenitis eft deli- 
rium perpetuum vel continuum , imaginationis fcilicet & ratio- 
cinationis priuatio. cum febri acutum , orta ex calida intemperie 
cerebri, coniunda cum inflammatione membranarum, cerebrum 
contegentium.. 
Hic notandum quod imaginatio in phrenitide .per fe, racioci- 
natio vero per accidens deprauatur. Item inflammatio cerebri 
ac meningum, vel eryfipelas exquifitumeftveleryfipelas phlegmo-, 
nodcs,vel phlegmone eryfipelatodes: Intemperies vero cerebri eft 
inaequalis & aequalis: Inaequalis occupat partem tantum cerebri, auc 
in vnaparte intenficr, in altera vero remiffior eft. Aqualis torum 
occupat cerebrum. Ex hac oritur phrenitis hedica, blanda & tre-< 
mula, omnium peifima, omneique fundiones in eadeprauantur: 
Hinc etiam phrenitis tumultuoia in qua omnes fundiones non- 
laeduntur. i 
Paraphrenitis eft delirium moderatum fine ferocitate 
&pe febres ardentes & inflammationes partium inferiorum comita 3 
tur,&: ex humoribus & vaporibus calidis in caput elatis originem ha- 3 
bet,dicitur phrenitis notha. Interdum etiam fine febre excitatur ob 3 
vigilias, nimiam vini potionem & fimiles caulas , diftinguitura vera 
phrenitide ex inaequali reipiratione, praecordiorum calore St con- 
tradione, - 
151 
Afeftui 
rebri. ■ 
Cauftfym- 
ptomatum. 
i Delirium 
σύν v\. 
Duplex dt- 
iirtum :cum 
febre, fint 
febre. 
Phrenitis. 
Ortus eins. 
Imaginatio 
p Je, ratio- 
tinatioper 
accidens de- 
prauatur: 
Inteperies 
cerebri Ina· 
qualis & ■ 
qualis. 
Phrenitis 
heäica & 
tumuit iu/fk - 
Paraphre- 
nitis deli- 
rium mode* - 
ratam. Melancho- 
lia. 
melancho - 
Ita. 
j.PereJfen- 
tiam. 
2. Per con- 
finfum. 
3. Melan- 
cholia hypo- 
chondriaca. 
yAmor infa- 
ntis. 
Mania. 
Accidentia 
mania. 
Λ· XMfQfXS- 
Tll*. 
Cynan- 
throfia. 
ChoreaS. 
viti. 
Mania etia 
a venenis. 
Vertigo. 
'Varia ver- 
tiginis no- 
mina. 
Vertigini's 
ßecies+. 
ι$ι 
Melancholia eil delirium , ratiocinationis .& imaginationis 
deprauatio,fine febre cum timore &criftitia, abiquc manifefta cauiä, 
ab intemperie frigida , ficca ex humore,-vel vapore melancholico, 
cerebrum occupante, &fpirituum in cerebro fubilantiaalcerante. 
Melancholia; 3. iunt fpecies : 1. Primaria fme per eftentiara hxc 
continua eft,cum cogitationibus intentis, fit ab humore melancho- 
lico cerebrum dunraxat obfidente. 2. Ex conienfu totius, qus fit ab 
humore vel melancholico , redundante in toto corpore & abitu 
omnium venarum. 3. Melancholia hypochondriaca, qua: fit pro- 
prie a vapore melancholico ex hypochondrijs, fiue quibufcunque 
partibus imi ventris in cerebrum iublato. D. Sennertus dicit, tot 
deliriorum atque meiancholicor m ede imaginationes atque oc- 
currere exempla, vtnumero facile comprashendi nonpoflint; His 
addunt nonnulli amorem infimum &c. Melancholia: mania eil 
cognata , .vnde mania pro melancholia & melanch. pro mania 
a Galen. & Hipp, non raro .fumatur: eius examinatio generalis fic 
exiftit. · 
Mania feu furor eil delirium cum deprauata prlncipum facul- 
tatum fine febri continua cum excandefccntia, a feruida cerebri in- 
temperie,cum humore calido fine tumore: Cum furore,audacia, ira 
iurgijs &c. Ad maniam referuntur feu lupina infania, 
quo qui laborantjiupinam fere naturam moreique induunt a melan- 
choliaaduila de qua videD. Sennertum. Gynanthropia qua: fit a bile 
prteallata. 'Hydrophobia , ex morfu canis rabidi aut lupi veialijs. 
His addunt nonnullichoream S.viti &c. Hinc pro caularum varietate 
magna etiam exiftit varietas deliriorum, delirantefque plurium ani- 
malium adiones imitantur,pro vt caula delirij ab hoc vel illo animali 
dedudaeft. Exhaufto fanguine felis, quazdam puella naturam felis 
induit D. vide Sennertum. Vertigo, eft deprauata feu falia conuer- 
fionis imaginatio,affeda cernendifacultate, aliquando oailis caligi- 
ne offufis , vna cum befione motus voluntarij, ex inordinato motu 
ipiritus animalisjinfignitis (peciebus vifibilibus, aflatulento ’vapore 
permixtoTpiritibus,coar dante ventriculos cerebri. Hoc iymptoma 
‘Grazci pluribus appellarunt nominibus,vt 'faiyce, 
σκότωμα, οκοτνματίλβν Sunt autem vertiginis aliqua: fpecies. 
1. Quse ex proprio äffedu cerebri. z.Quse per conienfum. j.Leuis 
ίΤ/ος. 4. Grauis,quas moTcoy&.dcvnovsJtvos dicitur. 
Basilica Medica Liber SEcvtfP>v?T 
Incubus eft infomnium prauum fine phantaima rei gfauis 6c 
fuffocantis, id eft vocem & refpirationem intercipientis ,a vapore 
cratio iiirfum afcendente, ventriculoique cerebri adimplente,& libe- 
ram ipirituum ad neruos penetrationem impediente. Grscise$t'- 
»λτνς d.h tyxfkzcrSrij id eft infihendo ; quidam ScShCoXyv nominant, 
id eft aggrcilionem vel inuafionem , vtqui malo hoc‘corripiuntur., 
feab aliquo incumbente prsmi iomniant. Nominant etiam ττνι· 
yaxltavet &: τπ/ιγχμοια, item ττνημόν αιΰτπ/ιον ,quod hocmalo laboran- 
tes in fomno fuifocari videntur. Veteres in dsmones hoc malum 
retulerunt, Scetiam vulgo in iagas hoc fymptoma refertur.Nonnul- 
lis prsludium putatur Epilepfis aut Apoplexia:: Hscdedeprauatis i 
fimdionibus facultatum prrncipum,hinc fequuntur diminuta: & ab- . 
olitSiVt funt owoixdc μύρωσις. 
; *kvoia., Latinis amentia extrema fatuitas eft, definitur defedus 
irationis, quem plerumque comitatur defedus imaginationis & me- 
moris ,adueniens fine Isfione fenius & motus ex defedu caloris na- 
tiui refidentis in fubftantia cerebri: cauia eius proxima defedus na- 
.tiufcaloris refidentis in fubftantia cerebri,qui veleft primitiuus vel 
i pdfitiuus ; a. V eleft defedus ab vtero , vel poft artum ab Apoplexia, 
pefte, graui Epilepfia &c. 
Ab iiidem caufis ied lenioribus oritur , diminuta fiindio 
rationis, orta a debilitate laboris natiui in cerebro, ex intemperie fri- 
gida potiffimum. Memoria abolita & debilis communi nomine ob- 
liuio dicitur, proprie vero & abfolute memoria deperdita, vbi nil o- 
mnino prsteritorum recordantur,obliuio; Debilis vero aut dimi- 
nuta memoria, vbi difficulter aut ex non longo tempore reminiicun- 
tur, ftupor tantum memoris,& minus abiblute obliuio: Obliuio 
abolita aut deperdita memoris fiindio oritur a debilitate aliqua ca-, 
loris natiui in cerebro ex defedu fpirituum & iubftantis eiuidem, j 
vel ex intemperie frigida, coniundaplerunque cum ficcitate authu- 
miditate & materia pituitoia vel melancholica: Non tamen tanta de- 
bilitate , vt cum memoria, imaginatio & recordatio Isdatur. Ab ea- 
dem cauiafedleuiore oritur debilis memoria. Cauis natiuum ca- " 
lorem debilitantes, iunt defedus ipirituum1& fiibftantis caloris in : 
cerebro ab vtero, vel graui morbo cerebri, vt Apoplexia, pefte, vehe- 
menti idu,fenio &c. Vel a frigida intemperie vel ibla, vel cum Humi-1 
Incubui'. 
Präludium 
epikpßa aUt 
Apoplexia. 
oivoiaame- 
tia. 
Caufa pro- 
xima. 
po&oi. 
Memoria 
abolita ßm 
oblinio. 
Obliuio ab- 
dit a aut de· 
perdita. 
Debilis me- 
moria. 
Caufanatior 
uti calorem 
debilitates· if4 
B a S- i fc i c λ M I ß IC J£ 
ditate,aut ficdtate: cum materia pituitofa, vel melancholica 3cc. Se- 
quuntur aifebciones foporiferte. 
Hic primo dicendum de vigilijs & fomno, qutr ienfuum inter- 
norum funt Symptomata. Sunt autem vigiliae nimirum praeter 
naturam cum homo dormire non poteft per aliquot dies , vei 
longius tempus ,veletfidormiat, tamen nimis breui tempore dor- 
mit; Vigiliae opponitur Somnus , qui eft vel naturalis vel praeter 
naturalis. Naturalis eft vel abfolute talis , vel non abiolute talis. 
Abiblute naturalis eft , qui poft confuetas vigilias , moderatum 
cibum & exercitia no&u quotidie hominem occupat, ad fpiri. 
tuum inftaurationem. Non abiolute naturalis eft , qui fit ob ca- 
lorem , & ipiritus fupra modum exhauftos ob iniignem aliquem 
corporis laborem , hic non rarus eft ebrijs. Somnus praeternatu- 
ralis eft , qui a caufa morbifica ortum habet , quique ad ipiri- 
tuum & virium reftaürationem ianitatiique commodum & emo- 
lumentum · nihil confert. Hunc appellant κώμα·'8c t&fgic. 
Κωμ* tanquam dicitur a quod eft iomno profun- 
diore & prolixo fopitum eile, vero, quod vehementior 
& quidem praeter naturam informium fit propenfio & inclinatio· 
Veradefinitio fit eft: κωμχίς u eft nimia-in ibmnum pro- 
penfio, ieua&ioieniiis communis imminuta, qui velut torpet,ne- 
que vim fiiam in cxternosTenfiis diffundit , neque ab ijs oblata ob- 
ie&a cognofcit & diiudicat. Κωμ» conftituitur duplex ; ντπω&Γ, 
ieu ibmnolentum & αξγυττνον ieu vigil. Somnolento comate ij la- 
borant , qui claufis oculis profunde & nimium dormiunt. Qui 
autem vigili comate laborant, ij oculos quidem attollere neque- 
unt, fed tamen vigilant & fbmnüm in quem propenfi funt, cape- 
re nequeunt ob vanas imagines ipfis obieruantes , ibmnumque in- 
terturbantes. Sub hoc cataphora pigra refertur,cuius meminit Hipp. 
3.Epid.a nonnullis dicitur τνφομανί». 
Stnfuu ex- 
cernor Üjym 
ptomata. 
Somnus na- 
turalis pter 
τι at ur alis. 
Ahfolute na 
turalis. 
ISoabfolute 
naturalis. 
Somnus pra 
ternatura- 
lis. 
Definitio. 
ιιωμα con- 
stituitur du 
ptex. 
Comafom- 
mlentum. 
Cataphora 
pgra. 
Apoplexia. 
epilepßaum 
3 (HnAotfA- 
ßwi(S%. 
Apoplexia eft repentina priuatio oninium fundionum ani- 
malium , reipiratione fola illaelä manente,ab Anguftiaventriculo- 
rum ik Cauitätum cerebri cum debilitate expultricis eiufdem ex 
craflb humore confertim irruente 5 eius cailfie apud Galenicos au- 
thores latis notae ac perlpicuae cenentui·. Epileplia, $Shxctpi- Li B £ r S e c vtf 5v s7 
/j8öiveo9«i di6ta eft , quod fubito mentem lenfufque omnes quail 
prehendat 8c intercipiat. Vulgo morbus comitialis , latinis Ca- 
ducus, item ionticus , Lunaticus , veteres hfh νόσημα vocarunt, 
dicitur & Herculeus : Hipp, in libr. de aere aqu. & loc. appellat. 
πύΒ·(& TitySitavy &cc. Eli autem motus conuuliluus totius corpo 
ris, vna cum lenius &: principis Pandionis ladione , ortus a pitui- 
tofo Melancholico, vel maligno Humore, aut vapore ventriculos 
cerebri ardante , & expultricem, cerebri irritante , vt lua concra- 
dione extrudat id , quod noxium eft. A Galeno triplex confti- 
tuitur Epiiepila: i. Primaria.ex cerebri proprio aftedu. 2. Excon- 
ienlu vilcerumimprimis orificij ventriculi »aliquando vteri, lienis 
Scc. 3. Ex confenili partis alicuius in ambitu corporis: vt manus, 
pedis &C, Ab aura maligna aicendente in cerebrum j velavenena- 
ita quali cate,alteratis per continuationem partibus cerebrum, non 
;täm obftruente , quam irritante , vt fele contrahat,quod no- 
jdam eft, excutiat :huc refertur morius venenatus, vbi nerueam lub- 
Jftantiam venenam aggreditur. Vide de hac plurima in Thehbus 
noftris Marpurgi habitis &c editis. 
Lethargus τί?? λήΰης didus , quafi ibmnolenta Sc 
pigra rerum omnium obliuio : Latini veternum appellant. Eft 
autem Lethargus inexplebilis fomnus cum omnium rerum obli- 
uione ieu diminuta fundione principum facultatum & febri con 
tinua, & lenta & iymptomacica : Hoc Symptomatis genus habet 
ortum ab humore pituitoio in cerebro putreicente : Deprehendi- 
tur vero duplex: vnus legitimus, ibmnus nimirum inexplebilis ,.a 
pituitoio vapore velhumore computrelcente in cerebro: alius ille- 
gitimus, qui a Galeno 3. Methi pallio dicitur, fecundum ipe- 
ciem phrenitidi contraria 3 vtriufque enim cauia eft humor putre- 
fcensin cerebro, ied maceria & loco differunt: de hoc apudAu- 
thores. Carus Ηβ1ξ(& , , id eft a capite, didus , vt 
quafigrauitas iit,&expugnabilis dormiendineceilitas ,maior etiam 
quam in Lethargo. Cauia cari eft anguftia ventriculorum, qua* tribus 
ht modis: 1. Compreilione a capitis idu, tumore premente, vt colli- 
git ex 42. Aph.f 2. 2. Subildenria vecriculoru cerebri ä qualitate do- 
fprificaPvt vult Gal.li.4.c.z.de locis aifedis:vel a magna cerebri frigidi. 
w 
Morbus G? 
ducus, 
Sonticus. 
Lunaticus 
Herculeus. 
Lpilepfiatn 
p lex. i. Ex 
proprio. Φ 
itu cerebri 
2. Confenfit 
vifcerum. 3. 
Con/enßt 
partis alicu. 
ius. 
Veternus. 
. Lethargus 
duplex: Le- 
gitimus. 
Illegitimus, 
Carus. 
Cau/a cari  BaTilicj Med ici 
'i$6 
täte, qualis ijseuenir, quiperloca frigida faciunt iter, aut opium alia- 
que Narcotica iumpferunt. 3. Obilrudlione, ex humore frigido ob- 
ilruente ventriculos cerebri, fed non adhaerente parietibus ventricu- 
lorum , nec ita debilitante temperiem cerebri, vt in Apoplexia, vel a 
vapore crailb,a toto corpore, ventriculo,hypochondriis Scc. quod 
accidit in rigore febrium. Huc referri poterit obilrudlio aut interce- 
ptio carotidum. 
Catalepfis vel ieuy&Tsyßtr: notandum hic 
eil vocem αατνχχ non eodem modo ab omnibus viurpari, interdunl 
enim pro comate vigilante, &aljs llmilibus affedliombus, item ab 
Hippr.pro Aphonia Ic. pro Apoplexia, alijfqueaffedlibus, in quibus 
fubito vocis, ienfusvt motus priuatio 5 frequentius & vulgarius ν.ΰ* 
(ρχ©·* pro χα&λνφει acqoitur. Dicitur autem κΰίτνχ&Α 
o9tm , id eil detineri & occupari, & κα&λαμβάνία&ζ id eil 
prehendi, vt qui hoc malo corripiuntur, in eodem ilatu, quo erant, 
permanent. Authore Galeno comm.in 3. Aphor.fedl.i. idem pro- 
prie eil Catalepfis Sc Catochos, acvtroque vocabulo eadem affedlio 
denotatur, nimirum latinis detentio, occupatio & congelatio, quod 
Jaborantes eo Corporis habitu permaneant, quo correpti primum 
xant, ilatuamque referunt. 
Eiljautem κατοχή ieu κ,οίτήληψϊ principium fundlionum , cum 
tadlus &c voluntatij motus abolitione diminutio 5vel iubita preheniio 
& occupatio tum mentis,tu corporis qua qui corripiuntur,ieniu prae- 
ieram Tadlus,motuq; voluiltarij deftituti, rigidi in eodem, quo pre- 
henfi fuerunt,fitu & flatu corporis manent & immotis ocnlis;vnde & 
hoc malum a nonnullis congelatio vti iupra,dicitur.Galenus recenfet 
quod aliquando Γ110 difcipulo hoc acciderit 2. Prorrhet. t. 5 6. Dua; 
Hiftorias habet Fernel. de part.morb.de (ympt.ly.cap.z. Oritur pta 
rumqueab intemperie frigidaficca, iedproprieex materia Humo- 
re. aut vapore cerebri poileriora obftruente Sc tendente ,ipiritufquc 
congelante. 
Paralyfis υης,ζ. ίΒζ id eilrefolui didla, quod vir- 
tus nenr & Mufculi in quem nemus interitur ita reibluitur vt ad mo- 
tum 'π&βυμίινύν exercendum fiat ineptus. Eftautem motus volun- 
tarij abolido ieuvt Gal.3. deIoc.afficap.vlti.deictibit,7>?$· κινκ,<ηωςd- 
Cauia immediata eil omne quod influxum animalis fpiri- 
tus, per neruos in muiculos prohibet* prohibetur affedlo vel cerebro 
$.0bßrufii- 
me. 
Interceptio 
carotidum. 
Catalepßs. 
Ambiguum 
vocabulum. 
κατ^χ®'* 
Κ&πχζΖζ. 
xoifä, 
a 
ξάνίίβζ.. 
Definitio,·. 
Catifit, 
α 
ic&aj. 
Motus xo’li- 
tari j ab oli 
tio.. Liber Secvn dvs.. 
veirpinali medulla,vnde nerui motorij, vel ipfis nernis,qui in mufcu- 
los diftribuuntur. Imminutio motus voiuntarij dicitur Laffitudo: fit 
enim motus debilis in laffitudine. 
Tremor Graecis τξψ ©■* eit deprauatio motus voIuntarij,in qua 
pars libere moueri non poceil, fed aliter mouetur, quam naturaliter 
debebat moueri , nunc icilicet eleuarur, nunc deprimitur. Hinc 
perpetua quafi pugna exiitir, inter naturam & alterum motum mem- 
bri , qui fit ab eius pondere : natura nimirum non permittit mem- 
brum continuo ver/üs inferiora vergere: contra membri pondus & 
grauitas illud iterum deprimit, facultatemque imbecillem vincit. 
Cauia tremoris eil debilitas facultatis nemorum, quae duplici modo 
oritur, nimirum virium exlohitione «Scoppreflione. Exoluuntur au- 
rem vires immodicis euacuationibus alui, ilidoris, fanguinis&fimi- 
liunr,intempeftiua venere , longo morbo’, immodico gaudio, &c. 
Que ipiritus confertim euacuanu Flue adduntur , quae calorem 
ncruoique debilitant , vt frigida intemperies, 
vapor hydrargyri &c. Oppreilio vero oritur plerumque a crailis hu- 
moribus leuiter obftruennbus neruos, aliquando a copia humorum 
-invenis, a crapula , frigida potione, &c Item a timore, verecundia 
&fimilibus quibus calor natiuus ad interiora confertim reuocatur. 
avxtr/xag conuulfio, Cello diftenfionemorum,rnotus nimirum mem- 
brorum deprauatus, quo nerui mulculique verius fuam originem 
praeter voluntatem contrahuntur atque ita pars fi mul, quam in Mu- 
iculi tendo inferitur, violenter tenditur.. Diuiditut autem in con 
uoliionem legitimam & illegitimam: Legitima fit&oriturob bre 
uiratem neruoiarum partium ex inanitione & repletione : Cauia 
conuulfionis ex repletione, duae funtapud Gale. hb. de Tremor, cap. 
vlt eft autem con uuliio multiplex alia vniuerfalisalia particularis: v- 
niuerialis eft Apoplexia, particularis vulgo gramphus: hinc alia con- 
uulfio occupat totum corpus, alia partem vnam vel plures. Si totum 
corpus afficitur , tres conuulfionis fpecies ftatuuntur i. Eft ty.vsfj- 
oS-otdv©-, quando non folum ceruix, fed & reliquum corpus in ante- 
riora corpora conuellitur, vt aeger ieie erigere nequeat, 2. EftoTnoS-o 
iw©*cum Corpus in pofteriora reuellitur 3. eft hoceftdi- 
ftenfio nemorum, qua ceruix &-?C'’iquum corpus rigidum eft, vtin 
neutram partem inclinari polii quae partes priua- 
sasoccupant variae funt, & in nonnullis peculiaria nomina habent. 
V7 
Imminuti9 
motas roß 
Tarif. 
Trtmor 
τ 
Caufa Tre- 
morii dupli- 
citer oritur. 
Opprcßio. 
axr&tryLog co 
) uulfio. 
. Conuulßo 
. duplex; Le- 
. gittma & 
: t degi t ma. 
Legitima eo 
uulfio ex in- 
anitione & 
repletione. 
Couulfio v- 
muerfalts, 
particulam 
Conuulßo 
alia totius a 
lia partis. 
Couulßonü 
/pectes i*. τ;8 
Β a s r χ ι c je Med i c je 
Hinc comiulfio muiculorum oculi, qui oculos ad latera monent 
ςρχβι.β-μος feuilrabifinus dicitur. Conuulfio mufculorumoris, vi- 
delicet contrado lato mufculo ab vna parte conuulfio .canina appel- 
latur ; Si ab vtraque parte rifus Sardcnicus dicitur ; Muiculorum 
mandibularum conuulfio : Conuuifio muiculorum pe- 
nis ckvj&χ<ης dicitur. In ceteris partibus conuulhones particu- 
laria nomina vix habent. Catharrus proprie eil defluxus praeter 
naturam humoris excrementitij, a capite adfubiedas partes, geniti 
ob iaefionem concodlionis cerebri , vitio eiufdem alteratricis vel 
alimenti. Velati itaque in omni .fluxu, ita & in Catharro 4. Con- 
fiderantur, 1. Quod defluit, 2. Terminus a quo , 5. Terminus 
ad c]iiem decumbit , 4. Via per quam : Quod defluit eft humor 
Excrementitius fiue excrementum cerebri praeter naturae modum 
redundans. 
Caula praecipua redundantiae excrementorum in capite , eft 
fruftratio facultatis concondrids., vitio vel alteratricis gprebri,vel 
alimenti; Laeditur vis alceratrix , quia in iua fubftanria debilitatur 
.ex intemperie cerebri, praecipue, frigida Humida, rarius calida aut 
.iicca& tantum cum materia, vel quia impeditur morbo aliquo or- 
ganico cerebri., aut communi. Vitia alimenti fiue Humorum a- 
fceiidentium in caput funt nimia copia & aliena qualitas. De- 
fluit autem Humor coaceraatus in capite fua tenuitate & copia ir- 
ritata expultrice,, plerumque ab externis caufis, vt nimio frigore, 
aut cilore , crapula Scc. Vnde qualis paffio eft: Diarrhoea ex mala 
concodjone ventris , talis catharrus ex mala concodione cerebri, 
Terminus a quo defluit humor & locus, vbi primo coacematur, 
eft aut intra Cranium maximein ip fis ventriculis cerebri, aut extra 
potiffimum lub cute verticis,, quo venarum in paput irrepentium 
extrema delinunt, hunc demonftrat tumor mollis , dolorque ex- 
ternus , qui contadu aut inuerfis pilis exacuitur. Via per quam 
& ad quem. Fernelio duplex eft, at ipla deftillatio duplex quoque v- 
nainterna, altera externa. Pro natura partium ad quas decumbit 
Humor , varios efticic morbos ., vnde etiam dicitur multarum ae- 
gritudinum caufa CatharrusTeu deftillatio: fi enim materia deflu- 
at ad nares,fiunt vlcera, .caiufmodi funt ozaena, polypus coriza: in 
fauces fi delabatur, Branchus feu Flaucedo afperitas alquinanthia 
oritur; fi ad initium ncruorum, paralyfin & tremorem concitat; Si 
ςραβίΐτ/Λος. 
Conuulfio 
Canina. 
Spaßnus Cj 
nicus. 
RifusSardo- 
tiicus. 
Τ&*μθζ. 
ακτνρίαηΐ. 
Catarrhus. 
4. In fluxu 
coßderatur. 
Caufa redu 
dantia ex- 
tumentem 
in cerebro. 
Humoru in 
caput afcen 
■dentm dif- 
fnentia. 
Terminus a 
ψιο defluit 
humor & 
heus. 
Cathanus 
mater mul- 
torum mor- 
borum. in ieilfiium organa, vel aures coecitatem, fiirditatem , Apoftema,dö- 
lorem fortem: fi ad oculos,epiphoram catharralem facit hinc lachry- 
ηιϊε, prurigo, caligo , rubor &c. Si ad maxillas, dolorem dentium·! 
fi ad vuulam Tumorem & Apoftema :fi ad linguam inilammationem 
&paralyfm: Si ad pulmones vel pedusTuflim Afthma, peripneu- 
moniam, (putum (anguinis &c. Si ad ventriculum vel ftomachum: 
vomitum ac faftidium :iiad inteftina fluxum ventris & Diarrhaeam; 
Stad Scapulas, brachia, articulos aciunduras »arthritis , ommfque 
ipecies guttae infequitur &c. Hac ratione catharrus eft mater multo- 
rum morborum: fequitur c.iy.deaifedibus oculorum. 
Liber Sec v n d v sv 
It9 
C A p y τ X V T L 
De Vhiii Oculorum. 
SEctindum organum iupremi ventris iiint meninges, quae cere- 
brum ambiunt,vulgo appellantur matres, Dura & Pia: Quem- 
admodum videlicet mater infantem, ita haec Cerebrum leniter am- 
pleduntur&fouent. Pia mater eft interior membrana tenuis pro- 
xime cerebrum vridequaque involuens, & plicaturis omnibus adhae- 
rcns,eique ie infinuans. Dura mater eft exterior & crafta membrana 
caluariam intus proxime fuccingens. 
Tertium Organum iupremi ventris iiint oculi in quorum ftru- 
<ftura & tunicae & Humores iiint obieruandi: Tunicae oculi nume- 
rantur fex 1. 3%ιφΐφύιηΐ id eft nata feu coniunda. 2. 
id eft Cornea, item alba. 3. 4. 
Ciliaris palpebra 5. tyeme/iw id eft aranearum telis iimilis. 6.»y- 
<ρφλνιςρο*ί<Ρης· id eft reticularis. Humores fiunt tres, Aqueus, vi- 
treus &Cryftallinus, in quo immediate fit vifio, beneficio fpiritus 
vifiui feu animalis. 
Affedus videndi ienfiim lasdens, vel eft in cerebro,aut in Ner- 
uis opticis,vel in HumoreCryftallino primo viius inftrumento,vel in 
aliqua partium miniftrantium,vt in caeteris Humoribus, Tunicis &c. 
quibus adduntur morbi toti oculo commufies. 
Neruorum opticorum morbi iuntvalida intemperies, iblutio 
Anguftia, vt obftrudio, copreflio, fubfidentia, diflblutio 
2.Organum 
- ventriculi 
fupremi. 
Pia mater. 
Dura ma- 
ter. 
3. Organum 
Tunica ocur 
h fex. 
Humares 
tres% 
Aqueus. 
Vitreus. 
Cryßaüm9. 
Neruorum 
opticoru af- 
fectus. Basilicae Medice 
Cacitaf. 
ι£ο 
incruciadonis,caecitas, άμονυρωσις etiam βλνωτήχ. Affedus ipirkas 
animalis func μυωτήαδανυκ&λωτήα : Morbi Humoris cryftallinifunc, 
γλαύκωμα Sc hallucinatio vifus, Irem folucio continui: Morbi par- 
tium adminiftrantium ijdem funt, qui cornes; albuginei Humoris 
vitia funt Augmentum &diminutio, crailities & coloris mutatio , 
hinc fu ffuiio vera ac notha, ex qua fpecies γλαύκωμα, oritur, ac 9zw« 
ρόζβκπς. 
‘Papillae affedus , Sc Anguilia: vitia Tunicae Rha-, 
goidis potiiiimum funt vicus, vulnus Sc difruptio; hinc vues proci- 
dentia &Teniio. Cornes affedlus proprij funt i. Intemperies nu-. 
da: ac cum materia i. Pullulas Sc Tubercula, quas varia funt: aliae a 
ianguinevt εζαν^κμα^, Scc. alis a fanguine Biliolovt φλιΐκ- 
7Ufvw, qusdam ab Humore aqueo vt φυλάκια &.c. Deinde in ocufo 
a melancholico Humofeadullo oritur Cancer Sc carbunculus. 3.VI- 
cera comes, quorum varis differentis, alia enim exulceratio dicitur 
fuperficiaria, alia caua; ex iuperficiarijs alia caligo dicitur > alia Nebula 
hinc ότπκΜ/μαβζϊγκχυμα. Ylceracaua 1. Dicitur βότζυον ι.ν&ιλω* 
μα. 3· αργεμον , lubquo Sc Sc Aetij 
continetur. Ex vicere cornes oritur vzsjttvqv a limilitudine cvi/|:ru- 
pturscornes q.ipecies 
a curatione viceris aut vulneris cornes, cicatrices oriuntur quorum 
alis nebuls , alis λ&κώμχ“& appellantur. Adnats tunies morbi 
funt Sc οφύαλμία: fub οφθαλμία continetur, 
• 6 Λλμία Scxv^bxrii. 
Morbi totius oculi ihnt οκτπειτμος, ftrabiimus σιωχυ* 
<neSc βΰίφοζ#. Morbi Angulorum funt 1. \ύαΑ i. $.άψ~ 
λωφ &αύγΐλωφ. Morbi palpebrarum fiint ι.τ&ίχωμα lub qua con- 
tinetur σΰκωσις &7ΐ/λωσκ » nonnulli etiamhuc referunt icabiem pal- 
pebrarum pruriginoiarum: z. εμφύσημα, qui duplex χ&Μ & χαλά- 
ζιον. 3· σνμφνπς,ΙζεϊΏ. οκτρίτπον.. Huc etiam referuntur ju«- 
, Sc ϊυςριχίαπς: Hadenus de oculis, 
de quibus apud authores 
latius. 
Suffufio ve- 
ra ac notha. 
iCancer, 
Ruptura 
cornea 4· 
jpectes. 
Morbitotius 
eculi. 
Morbi An- 
gulorum. 
Morbi pal- 
pebrarum. Liber Secvnd vs' 
161 
C A P ύ T XVIII. 
De Aurium Ajfeflihui, 
4, /^vRganum, fimt aures ,in quibus accurrunt oilicula quaedam 
praecipua, nempe malleus & incus ab viu fic dida, Siculus 
quidam Medicus'tertium addit, quod (lapidem appellat. AfFedus 
horum varij fimtjfunt enim inftmmenraAuditus,qui multifariam lu- 
ditur; accidunt vero huicinprimis lurditas, quae oritur primum laeia 
facultate vitio cerebri, vel nerui quinque paris, & peculiariter extre- 
mitatis auris, vbi neruus ille dilatatur z. Defedu aut impuritate ac- 
ris congeniti, qui ionos repraefentat. 3. Fit obturatione ime An- 
guftia meatus interni vel externi 4. A nimia crailitie & denfitate 
Tympani, Inflammatione aut Tumore praeter naturam. 5. Diilo- 
catione, malaque conformatione trium oiculorum Auditus ex af- 
fluxu Humoris, aut inflammatione , iblutione continui, vt vicere 
•vulnere , contufione &c. ί obauditio oritur ex commo- 
tione aeris congeniti praeter naturam, huius cauia eft, va- 
por aut ipiritus flatulentus aerem congenitum mouens, Hic vapor 
aut Iphitus interdum ab ipfis auribus , aut capite , aliquando ab in- 
ferioribus partibus,vel ex ambitu totius corporis, etiam ex arterijs 
propter xommotionem Humorum in vafis , vel a parte aliqua, 
ventriculo. Liene, iecore, primis venis. Hypochondriacis , ab v- 
tero in Hyilericis &c. Ob auditionem etiam excitant corporis capi- 
tiiq; repletio &: agitatio, Idus aut percuilio temporii,parotis flue in- 
flammatio poil aures, vicus auris male curatum &c. Hinc ex tenui 
vapore,minuique copioib exiliter labente, fibilus. Ex motu fpiri- 
tuum interrupto vitro citroque impulio, Tinnitus; ex craflo natu 
plenius erumpente, Sonitus: Excrafliore valfdius impulfo, ftrepi- 
tus; ex magis adhuc craflo fluduatio in auribus percipitur, usmhyiac. 
Dolor auris,qui oritur ab intemperie,aut continui iblutione,partium 
neruoiärum auris, intemperies raro fine aflluxu materia; eil,nifi frigi- 
da, nonnunquamäcalida intemperie, ied cum materia praecipue fan- 
guine acri&biliofo. 
4organum 
oßicula au- 
ris malleus 
Incus &ßa 
pes. 
Surditas o- 
ritur s mo- 
dis λ 2.J. 
4· 
J* 
obauditio. 
Caufi muU 
u obaudits- 
onis. 
Sibilus. 
Tinnitus. 
Sonitus. 
ßrepitus. 
dolor auris. i6l 
Basilica Me Dici 
C a p y τ XIX* 
Oc Narium KMjfiCiibus. 
Qyinrum organum funt Nares, in quibus eil Os, Grads »jS-po« - 
Yi cjrtfycetülg , multa exilia-foramina habens, qua: iiint me- 
atus aeris & odoris. 
Verum etiam Olfadlus organum non iiint carunculae mammil- 
lares , fed duo procellas anteriorum ventriculorum cerebri, qui ner- 
uorum fere figuram habent Olli γ&μον&έί incumbentes. Liefiool- 
fadtus, vel oritur a morbis cerebri, vel primi inftrumenti, nimirum 
proceliliumab anteriore cerebri parce prope meatus oilium colato- 
liorum delinentium: vel partium inferuientium: Item ab inflamma- 
tione , abicdiu aut vicere purulento circa anteriores cerebri ventri- 
culos, ä quo foetidus halitus femper expirat. Vicus narium oritur 
ab inflammatione, vel ab erofione ex acrimonia Humorum prater- 
labentium, quodin Lue venerea faepe accidit, interdum ab externis 
caufis, vtvulnere, contufione, vicus fi fordefeat putridum, &gra- 
ueolens fiat appellatur :vlcenbus recentis negledhs Caro iae- 
'peexcrefcit ΰ'τπξσάξκωμα·, quteii in longitudinem tantum 
rit,vt e naribus aut foraminibus palari prolabatur a varietate coloris- 
Polypus vocatur, qui in cancrum abire folet. Deprauatus Olfadus., 
'ab vicere purndo aprauis & corruptis fuccis in naribus prauum odo- 
rem exhalantibus, &fuo halitu inilmmentum odoratus ita ludenti- 
bus, oritur, vnde externos odores non rite percipiat, fed ilib alia ipe- 
cie: Hxc fufhciant dixifle de organorum pracipuorum in corpore 
humano morbis ac differentijs, pauds nos accingemus, ad morbo- 
rum figna, iequimr caput zo. 
TvOrganum 
Υι&Ιλθϊΐ$'ίςγ 
OJTofyO€i$nC 
Laßo olfa- 
ätts. 
Vlcusnariü 
Oz<ena. 
bTnfiOzcj>χω- 
tfJ.CC. 
Polypus. 
Deprauatta 
vif actus. 
C A P V T XX. 
De Morborum Signis* 
Deßnitm 
Clgnumeft Indicium fenfile, quod in morbi ignoti & latentis co- 
O gnitionem nos dedudc; hoc oro varia coniideratione varie diflerti Liber Secvndvs. 
iunt enim alia ϊ. Diagnoilica , Prognoftica &c Anamneftica : Dta- 
gnoftica iunr iigna demonftrantia punientem conftitutionem , fi- 
ne fecundum naturam. , (lue naturam. Prognoftica iunr 
iigna futura ptaenunciantia. Anamneftica funt iigna , quae prae- 
teritum ftatum in memoriam reuocant. i. Signa aiia iunt propria, 
-aliacommunia: propria funt, quae vni aut foliaftedui conuemunt. 
Communia, quas in pluribus &diuerfisafte6tibus mueniunrur. 3.Si- 
gna iunt Pathognonomica rffza)iJ}<£oy&, Epigenomena &Ep-iphae- 
nomena:Pathognonomicaligna iunt,qua:morbi eftentiam conie- 
quuntur,&eumeoneceftariocoh^rent,eaquedenotant morbiipe- 
ciem, differentiam vel magnitudinem. 
Συνίή>&ον& dicuntur, qua: a morbo inieparabilianon funt, ne 
que eius eftentiae neceftario cohaerent, neque iemper cohaerent, ied 
interdum praeterPathognonomica moxaprincipio apparent,interdu 
. poftea luccedunt,quandoque etiam nullo morbi tempore adiunt. 
Epigenomena, quxnon perpetuo, morbis fe coniociant, ied 
tamen morem etiam morbi denotant, vt Epiphaenomena : Haec fere 
femper nihil boni Ggnificant, namquecßr.fyinf auget malum aegro- 
tura. Haec tamen differt a Meraptofl, quae fit,cum Humorxeli&o 
priore Foco in aliam partem deuehitur, & geminis modis fuicitatur, 
vel per &1$$οχ}ν, vel y.iX<x.&<nv: quae fit bonis aegri rebus 
cum materia morbifica excluditur vel a parte nobili ad ignobilem,iu- 
periori ai inferiorem, interiori ad exteriore* vel procul a morbi foco. 
„Per fxi\xgei<nv, quas ex aduerfo non ftne periculo euenit. 
Epiphoenomena ftgna, haec maxime morem morbi loquuntur, 
apparent aute haec triplici idea & facultate i. Vel ad codfionem ieu cru 
ditatem,qaae denunciant morbi br uiratem vei longitudine.2. Vel ad 
ialurem &:mortem, 5.ad futurae Crn Tempus fiue ipeciem. 
Hxc in genere dufta funt de hgnis,iequuntur partis affecte figna. 
Gal.i.& 2.de loc.affedt.ad y.capita reaudt. Dignolcitur autem pars af- 
fecfa i.Ab adtione laeia 2. Ab excretis 5.a iitu q.doloris proprietate 5.a 
proprijs accidentibus,quibus additur confenius partium.Pnmoa6tio 
telaeft partis fimilaris vel initrumentalis: fimilaris a6tio kditur laefo 
temperamento : Organica, vitiata inftrumenti ftrudtura , vel parte 
firailari principali, a qua fit a6tio, vel fimilaribus ei commodanti- 
bus. Item partibus annexis. Hic clarius notandum eft , non 
iempervna a6tione laefa, vna pars peculiaris afficitur, iediaspe plures 
i .alUfignd 
ciagnoßua. 
Anamnelli- 
ca. z.alta 
Propria & 
communia. 
l-ahaPatho 
gnonomtca. 
Epigenome- 
na. 
ογβ. 
μ·£λΛ&(Π& 
Signa Epi~ 
phcenomena 
i. 
2.5. 
Signa partii 
afefta. 
/. ab aäione 
Ufa. 2. ab ex 
cretis. 3.0, 
ßtu. 4. a do- 
loris propri- 
etatej.kjp- 
prijs accide, 
tibus. l6± 
Bas ilici Medici 
&dmerfe>vtinvoce Sc reipiratione laefä, apparet: necpre pluribus: 
adionibus laefis ftatim plureslaeduntur partes,vc intadu &moti£ 
abolitu:inhisfiibdlitfimeconiedurari licebit* videlicet fundiones 
• vitales expulfiidignofd,naturales exconcodione& cruditate,ani- 
males veroex (eniu Sc motu* Si adionem laeice , partemque afte- 
dam cognoueris, ad raodum adionis, num abolita, debilis aut de- 
prauata fit accedendum: Item an pars proprio affedu,vel percon- 
ienfum laboret percurrendum caute dico. Secundo ab Excrementis:; 
in quibus confidcratur vel ipfä fubftantia magnitudo Sc modus. 
Subftantia tripliciter confiderantur excrementa nVel de eden- 
tia particulas folutas a membris· 2. Velex rebus naturalibus conten- 
tis in partibus, vtiunt feces iniureilims, vnna in Vedca Scc. 3. Ex 
rebus praeter naturam contentis, fiuequae morbificas diipolitiones 
conlequuntur, vtiuntcalculi in Renibus , veilca, lumbrici inaluo». 
Sub fubftantia continetur excreti qualitas , deinde ex rebus natura- 
liter contentis notatur, num per vulnus vrina exeat, num ftercus in- 
teftinum , aut cibus ventriculum vulneratum oftendendo referat v 
ex rebus praeter naturam contentis conftderatur num cum vrina la- 
pis excernatur, vel alui deiedio demonftret Lumbricos &c. Ex 
magnitudine etiam obferuabitur , num cum torminibus vel fine 
Torminibus reddantur 1 Exempli gratia fi cum torminibus eiiciatur 
crafla Tunica, vicus incraifisinceftinis figmficatr Si tenuis in tenui- 
bus; Si fine torminibus deficiantur adformam loturae carnis recen- 
ter madarae, iecur affedumede, vbi cum vrina excernuntur frufta 
carunculis fimilia renes affedos eile, vbi lamularum (pedem veficam 
_ aflfedam demonftrant ac referunt. 
Amodo excernendi obieruandum,fi (anguis (aliendo exierit 
arteriam indicat ede laeiam, fin vero aliter, venam. His adduntur 
quae peculiariter alicui parti adnafeuntur, item ordo ac tempus ex- 
cretionis.. 
Tertio a fitu; fitus aflfedam partem (Efficienter demonftrat, vel 
adiundis alijs fignis, fcilicet dolore, excretis Sc proprijs accidentibus 
vel fine his exduritie, tumore & tenfione partis.. 
Quarto ex doloris pro prietate digno tio (umitur partis adedar * 
Dolor eft triftis feniatio partium (enfibilium, aiubita mutatione, di" 
ftindio neeeflaria doloris fumi debet, vel a iubiedo, vel a cauiä effi- 
ciente , vel ab vtroque. Subiedum eft pars fenlu exquifito, vel mi- 
Fmftiones 
vitales ex 
pulßtytiatu- 
ralesexcon 
cväionedi 
gnofcuntur. 
Suhßantia 
tripliciter 
cgfider ätur 
excremeta. 
t.De ejfentia 
particulafo 
lut λ a mem 
Iris. 
2. reim na 
tmalihus. 
3. Ex rebus 
fr ater natu 
ram. 
ludietum a 
modo exter 
nendi.. 
A fitu· 
Mx doloris 
proprietate. 
Definitio, Liber Secvndvs* 
»tisexquirito prodita,in iuperficie vel profundo Corporis. Cauia 
doloris eft intemperies fubico alterans, & humor, vapor & fi milia, 
quatenus continuum foluunt: quorum fingula in iubiedo proiua 
qualitate , quantitate, motu& quiete varias dolorum fpecies exci- 
tant : ncceflarium putatur quafdam in fpecie huc referre de variis in- 
ter ie inuicem dolorum diiFerentijs. Sic dolor alius dicitur mordens 
Mordicans, Exafperans line tendens: Mordens fit ab Intemperie 
calida cum fenili caloris; Mordicans ab intemperie frigida cum fen- 
fu frigoris, parte refiftente :: Exaiperans fiue tendens fit ab intem- 
perie. ficca.. Deinde dolor materia pro fua quantitate & qualita- 
te agit .■ Hinc dolor alius Mordax &c ftimulans qui iit a mate- 
ria mordaci Sc acri: Dolor vlceroius, a materia mordaci tenui im- 
mota: Dolor pruriginofus a materia tenui immota falfa : Dolor 
Pandorius, ä re acuta fixa & penetrante: Dolor fixus a materia qui- 
efcente: Dolor errans de turgidus a motu , vade celeriter in vicinas 
abitpartes: Dolor diftendens, 'a materias copia partem diftendente: 
Dolor grauans qui partem deprimit pondereque incumbit: Dolor 
magisacutus , ratione fubiedi in partibus neruofis & exquifiti fen- 
fus: Dolor ftupidus in minus fenfibilibus: Dolor pundorius vel- 
uti fupra in membranis, qualis in phrenifi depleuritide : Dolor pul- 
iatorius in Arterijs quatenus afficiuntur vel inflammatione tendan- 
tur ; Dolor extenfiuus ftupidus, ex venarum repletione: Dolor 
conuulfiuus , in Neruisde tendinibus: Carnis dolor laxatimis &di- 
uulfiuus eft: Dolor grauans obtufiiSjviiceribus minus exquifiti ien- 
fus eft :Dolor confundens & profundus perioftio accidit: Dolor fiib- 
limis, partibus in fuperficiefitis communis: Dolor vero profundus 
inaliopofitis conuenic &c. 
Quin to ex proprijs accidentibus: veluti fiipradidum eft, He- 
patis debilitationem denotat, deiedio fimilis loturas carnium ani- 
malis recentc r madati; obftrudionem iecoris aut veficae fellis, citri- 
nus color totius corporis: Lienis obftrudionem,color niger; inflam- 
mationem pulmonis,maxillae rubrae ,&c. Verum non vnius ied plu- 
rium aut omnium Symptomatum ratio habenda venit, vt in pleuriti- 
de i.deloc. Galenus fecit;. 
Signaex conienfu partium mihi parum imo multum condu- 
eunti ad locorum aifedorum notitiam: Sic laeiis meningibus, bili- 
ofi iubiequuntur vomitus j & l«ib ventriculo ex confeniu; cerebri 
Caufa dolo- 
ris. 
, Dolor mor- 
: hm. 
Mordicans. 
Exajperans. 
Dolor Mor- 
dax ac ßi- 
mtilans. 
Dolor pun- 
ftorius. 
Fixus,er ras 
Diiiendens, 
Acutus,Flu- 
pidus, pul- 
fatorius. 
Extenf.ilu- 
pidus. 
Couulßuus 
Diuutßuuf 
&c. 
Ex proprijs; 
accident ib*. 
Signa ex (ϋ- - 
fenfu. ■'t£o 
Basilicae Me dic je 
Signa min9 
principalia 
Signa fum- 
pta afimili- 
tudine. 
T)e Jigm 
morborü i. 
ab excretis. 
deiiria,vertigines& ilmilia ortum fuum trahunt. His adduntur ligna 
minus principalia , quae comedturam tantum confirmant, furapta 
afexu , aetate, parentum confticutione, confuetudine, iuuantibus, 
laedentibus & fimilibus. A nonnullis adduntur figna fumpta afi- 
mihtudine & proportione, veluti fi Homine mortuo difledto 110- 
ueris quaenam fuerit fedes afledta; colligere licet,vbiconfiflat affedlus 
in alijs, qui fimili morbo laborant &c. 
Haec de· lignis partis Afledlae conflat: Morborum figna eodem 
a Galeno 1. deloc.anedt.cap reducantur: 1. Ab excre- 
tis vt iam ante didtum, nam ramentum excretum, viceris eft figmlm. 
Lapidis lignum vrinalabuloia. Latorum vermium fignum ,deiedlio 
alui fimihs feminibus cucurbitae: Lienteriacibi non mutati, Diabetis 
nota efl, potus non mutati midtus &c. 
i. An natura loci, inde quibufdam partibus morbi funt pro- 
prij ,aut certe non alieni» alij alieniilimi. Sic ihflrufio Tolis oculis 
competit; Lumbrici praecipue in aluo generantur: contra corab- 
iceflum non patitur : pulmo & partes expertes lenius non proprie 
dolent. Sub natura partis conilderatur adlio propria , litus & 
confenfus: proprie partem aftedtam demonftrat,modus 
vero laefioms, vt didlum, aliquando morbum aliquando morbi cau- 
iam denotat. 
5. Ex doloris proprietate Timuntur ligna afledluum &■ caula- 
rum , vt ex dicStis conflat : fic ex dolore puiiatorio , inflammatio 
partis carnofle, ex pungente dolore,inflammatio membranarum 
extenfiuovero plenitudo dignofeuntur vt didi um. 
4. Ex morbis accidentibus proprijs dignofcuntur , vt febris 
ardens ex lingua nigricante cum ingenti calore, Tabes ex vngui- 
bus aduncis cura fputo purulentograueolenn. Item phlcgmonis 
fuppuratio ex horrore intempeftiuo cum febre &c. Sub propriis 
accidentibus comprehenduntur morborum tempora duphcia v- 
niuerialia& particularia ; vniuerfalia dicuntur relpedlu totius mor- 
bi , & lunt illa , quibus totius morbi decurius includitur & com- 
prehenditur. Particularia tempora dicuntur , quae vnius paroxy- 
fmi & particularis acceilionis periodo circumieribuntur. Tem- 
pora vniuerfalia Galenus 4. Conftiruit 1. initium : cw- 
nv augmentum vel incrementum ; 5. ακμίο) vigorem ieu fta- 
z. A natura 
hei. 
$.Ex dolor U 
■proprietate. 
4.Έχ morht 
acctdettbus. 
J)e teporih. 
morborum. 
Morborum 
tepora vni- 
uerfalia & 
particula- 
itM, Liber Segvn dvs. 
167 
tum : 4. declinationem. Principium morbi tribus 
modis accipitur vt docet Galenus libr.i. de crif cap.13. 1. Aphor. 
11. Vel enim principium dicitur de primo morbi infui tu, quifim- 
plex eil, & latitudine caret, cum fcilicet laefis adionibus, & mu- 
tato corporis flatu a morbo fe inuadi Homo percipit: hoc flgnifica- 
tum Λήμνον eft , huius confideratio parum ad curationem facit. 
2. De primis tribus diebus, feu eo morbi tempore , quod ad ter- 
tium vfque diem extenditur , nonnulli antiqui medici principium 
accipiebant: 3. Significatiomedicis propria, in qua principium ac- 
cipitur pro totius morbi parte prima, quando icilicet totus morbus 
in principium, augmentum ,flatum, & declinationem diuiditur,a- 
liquamque latitudinem, iatpe etiam amplum habet, & interdum per 
plures dies extenditur. 
Principium 
morbi tri- 
plex. 
. i. Incrementum quod Medici cfinSocnv ,8cct*bißa- 
civ nominant, eil, quando fymptomata ingrauefcunt, &c vires lu- 
munt, & iigna coClionis mamfefte apparere incipiunt in morbis ia- 
lutaribus, vel quando apparent contraria coclioni in morbis , qui 
funt lethales. 
3. Status feu vigor eil, quando pugna maxima eil inter mor- 
bum & naturam, vbi & fymptomata omnia fiunt vehementiiUma, 
dcaliquandiu in eodem flatu confiftunt ac vigent; vnde de nomen 
obtinuit. 
• Ineremen- 
■ tum morbi 
ΰωζξαις. 
Status feu 
vigor morbi 
4. Declinatio eft, qua mitefcere morbus a natura vicius inci- 
pit; vnde nonnulli non folum tum declinationem eile volunt,quan- 
do pQÜ vigorem morbus imminuitur,fed etiam cum morbus in prin- 
cipio , & quafi in prima herba, antequam ad fummum vigorem per- 
ueniat, remittit. 
Particularia morborum tempora ipedantur in iis morbis, qui 
periodos certos & iuainterualla,ruriumque paroxifinos & acceilio-1 
nes habent, poifunt que particularia tempora cum quolibet vniuer- 
iah incidere. 
Declinatio 
morbt. 
Particula- 
ria morborÜ 
tempora. 
Hic & notandum , quod quaedam figna morborum tantum 
iimt iigna , vt Symptomata coniequentia morbos : Quaedam 
figna ilmul & caulae , quae morbos procedunt ac produ 
Differentia 
fignorum 
morborum., Basilica Medica 
Jbeteftus fi· 
gnorum. 
Syndrome 
fignorum. 
Signa etta 
medicos fal 
lunt. 
ι68 
eant. Horum omnium fignorum eadem rat o no i cft, nam 
do vnum fignum pathognomonicum iufticit vi in Apoplexia, repen- 
tina priuatio motus & lenius : plerumque plurium fignorum con- 
curfus requiritur, veluti concurrunt in pieuritide. Item figna ali- 
quando mutuo fibi fimt contraria aut minus manifefta; aliquando 
morbos eorumque (ymptomata itafimilia,vt nifi a medico exerci- 
tatiilimo, facile diicerni nequeant,veluti in Colica & Nephritide ac- 
cidit. Paucis ad (pedem m orbi accedere placet idq; breuiüime,exor- 
dium itaque ab intemperiebus. 
Signa propria morbi calidi i. finit cauio progredi corpus ca- 
lefacientes , aeris ambientis intenia caliditas, alimenta ac medica- 
menta calida, motus importuni, vigilio,iro, Aftluxus biliofi Hu- 
moris &c. i. Hffedfa vt ienfiis caliditatis y rubor in parte affeda, 
fenilis mordicans. 3. Si vifcera affeda fint, pulfiis magis velo- 
ces, vrinaruffa, fitis , inappetentia ciborum , imitationes fenili- 
um &c. 
Frigidae intemperiei oppefita fimt inditia, nimirum parsfen- 
titur frigida,eft pallida, parui pulfus, & tardi, vrinxaibo,conco6fio- 
nes debiles,ftupor mentis ac ienfus, fitis nulla &rc. 
Humidamintemperiem demonftrant caulae praecedentes Hu- 
medantes, corponsnimiamollities, laxitas,fomnolentia,fundi®- 
nes languent, fenfuum hebitatio, dolor inexpers ienfiis, nulla fitis, 
pulfiis mollis, excrementa pauca. 
Intemperiem ficcam cauiant cauio progredo exficcantcs , 
pars affeda iquallida duracontrada, pulfiis duri, dolor aiper men- 
tis finfuumque acrimonia &: irritatio, fitis, vigiliae, excrementa pau- 
ca Scc. 
Veluti temperies fic morbos compofitionis demondranr cau- 
fe progredq,deinde eifeda & iymptomata,quae fimpliciter figna fimt 
non caufe,& variant pro varietate partis aifedae. 
Caufie cuiufque morbi in ipecie, in procedentibus patebit ca- 
pitibus, vbi fecundum modum Anatomicum in examinandis Or- 
ganis principalioribus procedimus. In genere effeda fignaque 
»nimiae apertionis meatuum ac vaforum , fimt retentrix debilitata, 
& expultrix proritata, ac contentorum proter naturam euacuatio. 
Anguftio vaforum contraria figna aut iymptomata fimt. Superfi- 
ciei aipericatem demonftrant, ienfus inoqualitatis in parte affeda ,& 
Signa pro- 
pria morbi 
«Calidi. 
Signa prc* 
pna morbi 
frigidi. 
Signa Hu- 
tnida intern 
periei. 
Signa ficca 
inteperiei. 
Signajppria 
morborum 
orgamcoru. 
Signa aper- 
tionis &an- 
guilta mea- 
tuum. qus peream expelli foIent,fi diutius retinentur, aut cum difficultate 
expelluntur. Lenitatis iuperfici ei contraria figna funr. Figutavitiata 
partis externa: fenlibus patet,interns vt vteri &c.recordatione caitia- 
rum praeteritarumex adione laefa partis male figuratas, Sc mutatio- 
ne naturalis figurae cutis in eo loco vbi fita eft. Morbus in magnitudi- 
ne auda patris externa: vilimduque dignofeitur; Internas cx dolore 
grauanre, aut diftendenteficu tumoris fub cute mollis aut duri cura 
calore,fngore,coloris mutationeiuxtanaturam materia: magnitudi- 
nem augentis. 
Morbus in numero audo vel diminuto partium externarum 
ienfibus eft cuidens. Morbus in fitu, ex partis internas a naturali fede 
mutatiiumiturdignotione. Solutio continui parcis externs , aucab 
externa caula vt vulnus,contufio,collifio,fradura ita manifefta eft, vc 
nullis inditijs opus habeat. Vicus internum demonftrant iaspe cauls 
progrefti & dolor, led maxime excreta nimirum ianguis, ianies,pus, 
crufta,padiopartis '&c. 
Signa qus cauGs rationem fimul habent,fime temperamentum 
•totius corporis, ac potiflimum partiivn principalium, deinde stas, 
fexus,conluetudo,parentum vitia,item morbi praeteriti, iex res non 
naturales, exercitatio, vitas ftudium, euacuacio naturalis iupprefla, aer 
&quae itibaere continentur,regio,ftatus coeli,tempus anni, balnea & 
fimilia. simpliciter figna fime. i. Corporis habitus fcilicet, obefus, 
craflus carnofus,hirfutus &c. i. Color & quaecunque in corpore 
crumpunt,tadiles qualitates fcilicet durities, mollities &c. 5.Tun- 
diones,omnes prscipue,pulfiis, fomn9,vigihae,inforanda,mores &c. 
,4. Contenta, vrina, feces, ludores, fputa &c. 5. Adduntur iuuancia, 
laedentia & fimilia. Hi fontes fignorum fime vnde omnis redundan- 
tia humorum dignofeitur. Redundantium vero humorum in corpo 
reduplexeftdiipofitioplethora&cacochymia. Plethora redundan 
tiafanguinisjvel omnium humorum asqualiter le habentium duple> 
viciiTim,quoadvaia vel quoad vires vtilib.i.conftat.eius figna pete o 
auctioribus: Cacochymia proprie eft, cuiuscunque alterius humoris 
alanguinc redundante, ac proinde triplex potiiiimumjbilioia 
melancholica, vel pimitolade his vide prae- 
cedenti cap.U 
Liber Secvndvs* 
169 
Signa figu- 
ra vittata. 
Signa mor- 
borum m 
magnitu- 
dine. 
Signa mor- 
borum m 
numero & 
fttu. 
Item folu- 
tionis con- 
. tinui. 
, Signa ftmul 
i &cauft. 
Signa ftm- 
pltdter. 
. Duplex hu- 
. morum 
dijpofttio. 
Plethora & 
;cacothji- 
‘VIM. ιγο 
ß a s 11 i c .€ Με d i e J 
Capντ XXL 
De ?K!ßi> 
Pulßts quid. 
Inflrumen- 
/; pulfus. 
Differentia. 
i.Mouens. 
Tulfus ve- 
hemens lan 
guidus, 
2-Mobile- 
Tulfus mo’~ 
iis. 
Tulfus me- 
diocris. 
Durus. 
Calidus. 
Tngtdns. 
3. Spatium. 
'pvlfaseft motus cordis & arteriarum dilatatione &: condricUonc 
a eondans,afacultate vitali, adiymmetriam caloris natiui confer- 
uandam,inditutus:Eiusinftrumenta funt cor & arteria?. Differen- 
tis eius capiuntur vel ab adiundtis motus, vel confequentibus mo- 
tum: Abiundtis motus, quoniam piilius Edentia in motu confidit ·, 
ad motum vero requirantur 4. mouens,mobile, ipatium & tempus. 
1. Moucns,quoded facultas vitafis; Hinc pulfiis dicitur vehemens 
languidus: Vehemens,cum arteria dilatata tangentis digitum vehe- 
menter impellit.. Languidas, cum arteria languide tactum ferit. 
2. Mobile , quod ed corpus arteriae j hinc pullus dicitur mollis, cum 
mollior dc quafi carnofa fentitur arteria. Mediocris cum ie medio 
modo habet. Durus cum durior& quafi hccior corijquemodo rigi- 
dior occurrit arteria. Huc referuntur pulfiis 1. Vacuus & plenusr 
Vacuus cum impulfiidigitorum inanitas ientitur. Plenus,cum arteria 
dilatata r Hnior ientitur. 2. Calidus & frigidus: Calidus, quando ar- 
teria caliaior apparet, quam partes vicinae. Frigidus, quando arteria 
frigidior ientitur. 
3. Spatium,inquofitmotus,hinc pullus dicitur , magnus qui 
videlicet vndiquaque audus ed. Item mediocris,qui tenet medium: 
Et paruus,qui trina dimenfione imminutus ed. 
4. Tempus: Videlicet motus & quietis: Motus ; hinc pulfiis 
dicitur vel velox ieuceler,quibreui tempore fiium motum finit, vei 
cum modico tempore arteria dilatatur. Vel Tardus, cum multo 
tempore arteria dilatatur. Vel mediocris,qui medio modo ferturin- 
ter ederem & tardum. Quietis, hinc pulfiis dicitur creber &. 
rarus. 
Pulfuum differentiae a confequentibus motum, videlicet i. Pro- 
portione hinc'pulfiis dicitur proportionatus & improportionatus,. 
2. Squalitate 3 hinc pulfiis dicitur aequalis vel inaequalis. Squaliv 
4-Motw & 
quietis. 
Differentia 
pulfuum de 
tonfequen- 
tibus motu. L i B E R S £ C V N T> V sl 
quando eiuiclem generis pullationes squales percipiuntur. In squa- 
lis contra. 3. Ordine, hinc pullus dicitur ordinatus & inordinatus: 
Ordinatus, quando deruatur idem ordo circuituum, & omnes finit 
pares magnitudine,frequentia & velocitate. Inordinatus vero fecns. 
Caufae pulfuum funt r. Vehemens,qui fit a robore facultatis, 
■ik: hic quo fortior eo facultatis amplius robur denotat. Languidus fo· 
boles eiHblius facultatis imbecillae, & hic confideratur rei prout fit 
videlicet ab ijs quae vires ioluunt inedia,vigilijs.vacuacionibus immo- 
dicis,triftitia,curis, doloribus &c. Vel prout robur iumit& vel ex con- 
tentis corpore, vtiliceus co6rione,excretione,ira,externis,vtvino, 
cibo,exercitij6, quae intemperiem emendant. i.Durus, qui fit ex in- 
.ftrumentorum duritie,quam induxit immodica refrigeratio & ficci- 
tasjitem conuulfio,& ten fio a phlegmone. Mollis,hic comes cilar- 
tcriae humidae, & fit a cibis huraidis,balneo,iomnolongo,delitijs 
morbis videlicet lethargo, comae & hydrope. 3. Magnus, qui fit 
■vel vili exuperante videlicet calore in corde: Vel robore vitali valido, 
irem inftrumento ©bediente vel molli,vt extentatur in omnem par- 
tem. PafuiiSjhic fit vel vilis neceilitate deficiente,item facultatis im- 
becilhtate,&mftrumenti duritie. 4. Velox ieu celer fit ob vilim au- 
idhim, nimirum caloris exuperantiam, aut fpiritus vitalis inopiam. 
Tardus fitdefe&u caloris natiui, magnaque refrigeratione,aut facul- 
tatis debilitate. 5. Crebre, huius cauia duplex, vel a debilitate virtu- 
tis vel k duritie arteris. Rarus prouenit a roborevircutis cum vili im- 
minuto. 6. dEqualis in aegris etiamfi maceriae fixam diipofitionem 
fignificet; tamen malam ipem non praebet, quod natura ad morbum 
concoquendum firmitatem declarat. Inaequalis peior & vel vaio- 
cum obftru&iones aut compreiliones, vel humorum abundan- 
tiam virtutemque oneratam fignificant,reliquorum 
xauiä, item & differentias collige exSenr 
nerto& alijs. 
i;* 
Frofortie* 
natufjm- 
proport. 
Catefi pul- 
funm. 
i.Vehemen- 
tis. 
2. Duri 
3 Magni 
4· Celeris* 
S· Crebri, 
6. Aqualis. Basilicae Medici 
172- 
Capvt XXII. 
De Cr iß. 
definitio. 
Crtßs per- 
fe0la,& 
vvperfefta. 
Salubris & 
lethalis. 
C Rifls eft hum oris morbifici a natura repente fada excretio , ita 
eil vel pcrfcCla vel imperfeda:Perfcda,qua? omnino tollst mor- 
bum plane vacuata materia; ha?c duplex eft,filutaris & lethalis: Salu- 
taris, ad quam tria rcquiruntur,vt videlicet i. Matena fit coda,& pe- 
pticis lignis indicata. 2. Vt euacuetur die critico & quidem tora. 3. Vc 
ager manifeftc ientiat (e leuatum. Lethalis eft, qua? contraria habet 
requsfita. Imperfe6lacnfis eft, quando videlicet portio tandemhu- 
moris morbum committentis excernitur, ea duplex eft vel ad melius 
vel ad deterius: Ad melius,qua? morbum omnino non tollit,led facit 
vtilluma:geralacrius ferar,&: iit quando materia morbifica de nobili 
ad ignobilem partem excernitur» Ad deterius,quando dc pane igno- 
bili äd nobilem fertur. 
Signa critica alia ilmt Antecedentia, alia concomitantia & alia 
confequentia. 1. Antecedentia,qua? videlicet futuram criiln indicant, 
& horum alia pra?mmriant vel erilis tempus,diem,ceieritatem,cuius- 
• modi funt ligna codionis &crudirans,qua? partim ex vrinis fumunt, 
vel pra?nuntianrfpcdem erilis, quae dua? funt excretio & abiceflus: 
Excretionis fpecies funt iiidor,vomitus,diarrha?a, vrina? profluuium, 
item fanguinis fluxus per nares,vterum ac hoemorrhoidas.. Inde ex- 
cretionis ligna vniuerialia petuntur. 1. V el ex ipecie morbi,ibluuntur 
enim morbr calidi per excretionem , morbi frigidi per abfcellum. 
2. Motu itaiudicantur morbi acuti per excretionem,& morbi chroni- 
ci per abiceilum.- 3. Parte affeda,nam ioluuntur pierunque aiFedus 
hepatis in parte conuexa,hoernorrhagia&vrina? profluuio. In parte 
caua,vomim,alui fluxu &ludore. Aftedus cerebri,praeierdm inflam- 
matione &hcemorrhagia. Aftedus ventriculi & melenterij vomitu 
&aluifluxu. 4.i£grotantis natura,itaaccidunt lenibus dylenteria?, 
iuuenibus hoemorrhagia?» 2. Signa concomitantia, qua? pra?ientem 
crifin lignificant, &iuntipia? cauia? critica?, videlicet excretio & ab- 
fceflus: Ad quasi qaatuor requiruntur. 1. Laudabilis qualitas hu- 
moris codfvmouetur.. i. Quantitas iufticiens ne humor iit paucus 
Ad melius, 
ad deter ius. 
Signa criti- 
ca: Antece- 
dent ta>con- 
comitantia. 
Hxcretionis 
fpecies. 
Signa vni- 
ner [alta ex- 
cretionis. /. 
z.Motu. 
uTarteaf- 
fefia. 
4. JEgro- 
14M una- 
tur a. 
Cauße cri- 
tica. aut nimius.3.Excernendi malus,vt videlicet hat vel confcmm no fen- 
rim,vel per loca conferentia,vbi requiritur, vt locus non fit loco raor- 
bidignior, vt locus habeat redbitudinem, velvt habear tranfipus pa- 
tentes. 4. Tempus , vt die critico contingat. AbfcelTus, in quo tria 
ipe6banmr,quo,vnde,propterquid: Primo quo,hoceft pars in quam 
decumbit debet eile inferior, ignobilior, remota ab affedba parte,&: 
capax materia: morbificae.Secundo vnde,hoceft ac qua parte Hat dex- 
traan fmiftra, debet enim decubitus fieri fecundum redbitudinem. 
Tertio propter quid,nam fiat coibo a natura morbo,auc eadem irrita- 
ta : crudo enim exilbente morbo erit paruus. 
3. Coniequcntiafigna,quae indicant num crifis fuerit perfedba 
an imperfedba quae fumuntur primo ä corporis qualitate vel in figura 
&mole,nam crifiseib perfeila,fi facies repente detumefeatquaeprius 
intumuerat; im perfedba fi remaneat turgidula ; vel colore,nam crifis 
cft ialutaris,fi facies fit bene colorata: Symptomatica,!! cdlor faciei fit 
liuidus,niger,citrinus. Secundo confequentiafigna fumuntur ab ex- 
crementis vt vrinis,& alui deiedbionibus, debent enim deiedbiones & 
vrinae fimiies elfe ijs,qui egeruntur afanis. Tertio fumuntur ab adbio- 
nibus naturalibus,vitalibus & animalibus; Naturalibus,nam crifis eib 
bona,fi bene cibus ingeritur, digeritur & egeritur.Mala vero fi adfint 
contraria. Acbionibus vitalibus,indicat enim crifinperfedbam pulfiis 
aequalis &refpiratio fadlisilmperfedbam vero contraria. Animalibus, 
figaificatur enim crifis bona,fifenfusiunt integri, iomnus placidus, 
belle decumbat in alterutrum latus,menfque fit tranquilla:Mala con 
trarijs. In diebus criticis confideratur eorum differentia & cauia : 
Differentia,fimt enim 1. alij vere &perfedbe critici,qui dicuntur prin- 
cipes &fimt tres,ieptimus,decimusquartus&vigefimus. 2. Suntin- 
dices,quicdfin feptenario futuram indicant,in quibus folent appare- 
re figna codtionis-.& funt tres: decimusquartus, qui index eft feptimi: 
vndecimus qui index eib decimiquarti: Decimus feptimus qui index 
eftvigefimi. 3. Intercedentes intercalares,qui inter principes indices 
intercidunt,etiam quae illis diebus eriles fiunt,irritata natura, contin- 
gunt : Sunt autem hi in ieptimana prima tertius & quintus: In iepti- - 
mana fecunda nonus & decimustertius : In feptimana tertia, nonus. . 
4. Vacui & medicinales,qui nec iudicant necindicant nec prouocant> . 
&ülis cacharcica medicus cuco potefl exhibere , tales fimt fextus,, 
Liber S f c v n d v s# 
173 
Inahfcejfu ■ 
tria Jpe- 
Üantur,. 
Signa, con~ 
fequentia. 
i Sumun- 
tur acorpo- 
ru qualita- 
te. 
2. Ab excre- 
mentis. 
j.Abafiio- - 
nibus natu- 
ralibus. 
Vitalibus 
& anima- - 
hbits. 
In diebus 
criticis con- 
fiderantur 
/. Differen- 
tia. 
z. Indic es. . 
3.Interci- · 
dentes* > T74 
| 
Basilica M e d i g m 
Citttfit du- 
plex wate- 
ria'is}eß- 
cicns. 
Vniuerfa- 
lujparticu 
laris. 
odauus,decimus*duodecimus, decimus iextus & decimus odanu?i 
Cauia confideratur dupliciter; eft enim materialis vel efficiens ; 
Materialis, videlicet humor peccans qualitate,&quantitate & qui- | 
dem biliofiis, piruitofiis,melancholicus δζ (anguineus ;-qui iterum 
vel fimplex vel adulteratus. Cauia efficiens itidem duplex eft, vni- 
ueriälis & particularis: Vmuerialis & remotiflima, cauia videlicet 
■ non criieon modo fed etiam omnium motionum , quae in fublunari 
hac regione contingunt,cadum videlicet & Luna-&c. Particularis & 
interna proxima,quae eft ipfiilima natura. 
C a P v T XXIII. 
De Vrinis. 
VRina aegrotantium confideratur quadruplidter , confidentia 
quantitate, qualitate & contentis. Confidentia ; Vnde i. Eil 
veltcnuis velcrafla: Tenuis ea fit quinque modis i. Obftrudione 
va(orum,per qua: excolatur, vt renum, vretemm & veficae. 2. Ob 
potus multitudinem. 3. Renum infirmitate. 4. a Frigore, vt te- 
nuis alba. 5. a Seri (anguinei torrefadi copia,vt tenuis rubra. Hic 
& notandum quod vrina tenuis vel permanet tenuis, eaque eft fobo- 
les cruditatis &: obftrudionis, vel etiam crafleicit, quod-flatus ob 
cruditatem illi mifcentur, qui poftea condemantur. Crafla vrina ea 
vel permanet ita vel tenuatur poft, vtraquefit a mixtione craflbrum 
(iiccorum, qua: mixtio fit vel exade, vel non exade : Exade ita diu 
crafla permanet & fignificat morbi longitudinem,recidiuas, dolores, 
abiceflus &c. Non exade,eaque poftea fere tenuatur,&z minus peri- 
culoiaeft. 1. Confiftentia eil vel clara vel turbida ;CIara,ea vel per- 
manet clara,& fignificat in aegris calorem fradum, item 
bilis ad caput haec mala eft ·; vel turbatur paulopoft; haec bona eft; 
fignificat enim materiam a natura in flatus refolui. Turbida fit vel ob 
propriae fubftantiae corruptionem, vel quia miicentur humores lenti, 
vifcidi,tenacesobrcuri,eaquemixtiofit vel perfede vel imperfede: 
perfedae eae referunt vrinas iumentorum,& iemper turbidae manent: 
Impcrfedae,eae poftea clareicunt. 
ψγίηΛ φίΛ- 
drupliciter 
confidera 
tur. 
i.Conftfien- 
tia qtiindu- 
fi heit er. 
2. Confiflen 
tia confide- 
ratur, num 
clararel 
iurbida. Liber Secvndvs* 
Quantitate confideratur vrina; qua: eft vel nimis copioiavel 
nimis pauca :Copiofa,ea fit vel critice, cum videlicet natura pondus 
aliquod humoris deponit ad veiicam; & hoc bonum eft. Veliympco- 
matice,vt in diabete,colliquatione, & hoc eil malum. Vel vium re- 
rum diureticarum. Nimis pauca,ea fit vel obftrudione viarum, vel 
alio tranilata materia potulenta & ichore ianguinis & vel critice, vt in 
fudoribus criticis,diarrha?a&c. Vel iymptomatice , vt in metaftafi 
cum humiditas transfertur ad yifcus aliquod; Vel ardore,vnde mate- 
ria ab iumitur. 
Qualitas vriniE percipitur j. Sono, odore & colore, i. Sono, 
vt fi filente motu ex.t, quod flgnificat coiliquationem,quemadmo 
dum oleum nullo ftrepicu fluit, i. Odore , & vel bono, vel malo: 
Bono, qui oritur vel a valida codione,velrcmedijs ilimptis, vt Afpa- 
ragus,Therebintina Veneta &c. Malo ,qui oritur vel d cruditate, vt 
in leonibus: Putredine, vt in febribus peftiferis: Delatione per loca 
exulcerata, vt per veiicam & renes: Imbibitione fcetoris medica- 
menti foetidi: Vel affluxu humoris putridi diu in corpore contenti, 
& moti a vi medicamentorum aperientium, attenuantium,infradu 
liberantium vt anifo, allio &c. 3. Colore, qui eft vel extremus, 
vel intermedius : Extremus vt albus Sc niger : Albus, hinc vrina 
fit alba, fubalbida, cryftallina & ijpicea : Alba, hxc fit 1. quia 
non gignitur bilis languente calore , vnde nec vrina tingi po- 
teft.. 2. Quia materia liquida tamdiu non retinetur donec tinga- 
tur.. 3. Quja alio bilis transfertur. Subalbida feu vinoia , &fit 
quia parum bilis mifcetur. Spicea,quas fit a bile vel pallida, vel rufa, 
tum erit iplendoris expers. Vei flaua, Niger color, qui eft vel 
cum tenuitate vel cum craifide : Tenuitate, Juec vrina· lethahs eft, 
quia index eft fummas aduftionis & exaudi caloris. CraiTitie, qua; 
non iemper ilintlethales , quia multi morbi melancholici indi- 
cantur vrinis nigris. Intermedij eoiores iunt, citrmus, rufius, fla- 
uus& fubflauus, hi iunt indices codionis. Ruber qui eft vel cum 
tenuitate vel craflitie : Tenuitate, flgnificat febrem ardentem,vel 
iecur immodice calens : Crailme flgnificat bilis rubra; cofiam, 
ianguinem affari,vel permiftionem ianguinis, vt in calculo. Viridis, 
qui flgnificat fumraum incendium, Lmidus, notat extindionem na- 
tiui caloris. 
m 
2. Quanti- 
tateconß- 
deratur v- 
nna> man 
copiofayd 
nimis pati- 
ea. 
Qualität e 
vrma 1 infi- 
derat ur tri- 
pliciter. 
1. Sono. 
2. Odore 
bono vel 
malo. 
5. Colore.. 
Externo vel 
intermedio.· 
Alba. 
Subalbida.· 
Spicea. ■ 
Flaua. 
Niger color 
cum tenui— 
täte vel 
craßitie. 
Colores in* 
urmedij. f)e conten- 
tif vrina. 
Subflantia 
γηηα tri- 
pliciter fta- 
. tuitur. 
Hjpoßafts 
1. 
tur quadru 
pliciter. 
2. Hypofla-1 
Secundum 
quantitate. 
ß.Hypoßa- 
ßsfecundu 
qualita- 
tem. 
, Vrina: contentum eil quicquid crailius in vrinis confiftir, hoc 
duplexeft,aut de vrina: fubilanda,vel aliunde adueniens : De vrina: 
iubftantia,triplex pro vario ficu ilatui folet. i. in imo 
iubfidet,ea confideratur,quadruplicicer i.Prout eil ialutans vei lecha- 
lis; Salutaris,cuius notie iunt quatuor: debet enim i. eile alba, quia 
manat k partibus folidis. 2. Leuis &: fibi cohsrens »vernareris bo- 
nitatem indicet. 3. Aqualis feufimilaris. 4. Moderate cralla,vt ca- 
, loris imperium denotet. Lethalis,qua: eft nigra, vei incendio velex- 
tindlione , item aipera, etiam inaequalis in colore, cum modo nigra 
modo rubra , in figura,nunc rotunda, nuncdiuulia,in confiftentia, 
nunc craila nunc tenuis. 2. Hypoftafis confideratur fecundum fiiam 
quantitatem, hinc dicitur vel pauca vel copiofä, pro ut materia mor- 
bifica eft pauca vel copiofa. 5. Secundum qualitatem hypoftafis 
confideratur, hic alia eil alba, eaque oprima hypoftafi minus alba & 
candidior; vel nigra ea mala eft, oritur enim ex torrefa6lionc fucco- 
rum corporis,vel rubra qua: fit ex Ichorc ianguinis. 2. In vrina: fub - 
flantia ficum eft eneorema, quod in medio propendet. 3. Et nubes 
fumma facie innatans , de his, pluries in medio Germanico tra&atu 
quem fcripfi de vrinis,item alios apud medicos. 
Contentum vrina: aliunde adueniens, eft vel ab vniuerfocor- 
pore,vel aliqua parte: ab vniuerfo corpore,hinc contentum vel pin- 
gue, oleaceum,pultaceum,lamineum& eruofum,quorum omnium 
caufa vniuerfalis eft calor vel liquefaciens,vnde vrina: pingues,oleofic 
&pulcacea:: Vel calor torrefaciens, a quo Arenula: calculi & pili; 
Vel calor putrefaciens, a quo vrina: foetidae & purulenta:: Ab 
aliqua parte aduenientes funt,vt hepate,liene, re- 
nibus, vefica&c. 
Basilica Meihcä 
Contenta 
vnna ali- 
unde adut- 
. mentio. Liber Secvndvs. 
Capvt XXIV. 
Oe Fehnbm in genere* 
FEbris eil calor praeter nataram c corde in omne corpus effultu 
Eius Differentia: deiumi poliunt e caloris diucrfitatc,quoniam fe 
bris edentia nihil aliud dl quam calor. Vt igitur calor triplex eil, lira 
plex,putridus &peftilens,ita etiam febris cll triplex: fimplex,putrid; 
de pellilens: fimplex , in qua calor Elementarius lolo incrementi 
temperamenti limites excedit, harciterum triplex eft, ephemera,iy 
nochus,& hedica: Hphemera, coniiftit in efferueicentia ipirituum 
Synochus,qua: fimplex eil fanguinis effemeicentia: Hedica, qua: ir 
habitum corporis coniiftit,& ea duplex eft,hedlica vniuerialis, 6c he 
dica partis : Vniuerialis,in qua totius corporis habitus laborat,&in- 
de cordi communicatur calor. Partis,in qua habitus alicuius partis 
laborat & cordi calorem prteter naturam communicat. Febris putri- 
da,cuius calor ex illunie putrida emergit, ea eft continua vel intermit- 
tens : Continua,qua: oritur quando humor copioius putrefeens latet 
in regionibus cordi vicinis: (pedes eius funt 4. 1. Synochus putrida, 
quando ianguis bene temperatus putreidt inter alas & inguina in ve- 
na caua&c. z.Tertiana,quando putreidt bilis in ijfdem locis. 3.Quo- 
tidiana, quando putrefeit pituita. 4. Quartana, quando putreidt hu- 
mor melancholicus. Febris intermittens,illa oritur quando materia 
putrefeens leuior eft,aut longius a corde didita, eaeilvel fimplex, 
confuia vel compofita; Febris fimplex intermittens triplex eft, Ter- 
tianajQuptidiana 3c Quartana:Tertiana,qua: oritur ex bile flaua extra 
venas maiores putrefeente: Quotidiana, qua: ex pituita putri: Quar- 
tanaria: ex humore melancholico. Confufa,qua: oritur ex humori- 
bus aliquot confufis,vno loco panterq; putrefeentibus, qualis eft ter- 
tiana notha,qua* a mixtione bilis & pimitte prouenit. Compofita in- 
termittens generatur ex miftis & implicitis intermittentibus, qualis 
ell Tertiana duplex. Quartana triplex, &hemitrita:os&c. Peftilens 
febris eft, qua: non modo calore,fed etiam qualitate venenata cor af- 
ficit. Fise in genere de febribus. 
Γ> Definitio. 
Differetια. 
Calor trt- 
a 
, Febris tri- 
, plex. 
. fim- 
, plex tri- 
plex. 
_ Ephemer a, 
, Synochus, 
Heclicadu- 
_ plex. 
r Ff£rä pu- 
trida du- 
’ plex. 
Continua 
febris qua- 
druplex. 
Febris in- 
’ termittens 
L triplex. 
Febris fim- 
plex inter- 
mittens 
triplex. 
Febris in- 
termittens 
compofita. 
Febris pe- 
ftilens. Basilica Mbd i c 
e a p v t XXV. 
Oe Peße· 
Morbi pan- 
demi}. 
I" Ύ Ippocrates i. De ratione vidus text.p. Et Galenus comnu. in ή 
i Epid.morbos, qui vno tempore multos inuadunt, diuidunt m 
mdemios & fporades. Pandemjj iiint,qui firaili modo vno tempo- 
: multos infeilant,iuie morbi generis eiufdem, qui in vna vel pluri- 
us regionibus eodem tempore grafiantur,& a communi caulaor- 
im habent. Sporades iunt morbi diueriorum generum,qui diffi- 
lili modo iparfim & feparatim vagantur, & particularem cauiam ha- 
ent. Pandemij iunt duplices: Endcmij &Epidemij: Endemij funt 
lorbi vernaculi & patrij>qui vno in loco vel regione fern per aut pk- 
imque vagantur,&illius loci vitio potiffimum eueniunt: Veluti E- 
ephantiafis in yEgypto, &c in locis Germaniae maritimis icorbutus* 
ipidemij morbi funt populares,qui in vna aut compluribus regioni- 
ius faeuiunr. Hi funt vel contagiofi & fimul pernitioii, quando vi- 
lelicet magnam partem aegrotantium perdunt: Vel non pernitioii, 
quando plerique aegrotantes inde euadunt &c liberantur. Talis 
:uit morbus Epidemius Anno 1580. Eft autem Homonymia in 
vocabulo pellis: Quianonvno& eodem modo liimitur ab Autho- 
:ibus. 
Communiter .& vulgo dicitur pellis,quicquid in pernitiem & 
detrimentum rei alicuius eueniv: Interdum Hipp. & Gal, pellis pro 
aeris peftilentis conftitutione accipitur, fed proprie pellis eil mor- 
bus contagionis plurimis communis, magnam aegrotantium panem 
tollens. 
Requiruntur autem duo in proprie dida pelle: 1. Ucfitconra- 
gioG,quo plures vno temporeinuaderequeat: 2,Ut a venenata fiue 
maligna caufa extrinfecus ortum trahat,quod magnam aegrotantium 
partem tollat. Pellis teile Gal.3. Epid. 3. peculiaris morbi Ipecies 
non ell,vt febris aut inflammario,ied proprie omnis morbus multos 
eodem temporis momento inuadens: Haly pellem definit morbum 
Morbi Spo- 
rades. 
Pandewif 
duplices. 
MorbiEn· 
demij. 
Morbi Epi- 
demi}. 
Morbi con 
tagioß. 
ISlan per- 
nitioß. 
Deßnitio 
ftßit. 
2. Requißta 
inpeße. Liber S e c v n ö v s. 
multiplicem pluribus eodem tempore communem. Et hxc multi- 
plicatis caufa eft ,quia ex pluribus & diuerfis conflata morbis. Peftem 
enim comitantur febres peftilentes, bubones,carbunculi,exanthe- 
raata, edhy mata, anginae. grauedines anhelofie, catharri fuffocant, 
paraplegiae,flagrantes ardores,vt in Thafo. r. epid. ilidorifera febris, 
qualis fudor Anglicus Anno 1535?. Colica tempore Pauli 
Dyfenteria fuperioribus annis, alijque morbi contagiofi & perni- 
tiofi &c. Illa peftis iimpliciter dicitur pernidoia,quae aduenit cum fe- 
bre maligna bubonibus, carbunculis, exanthematibus &fimilibus. 
Peftilentiales vero iunt &c dicuntur,qus accidunt cum adie&ionc,co. 
licae,anginae vel dyfenteriae.Generalis definitio peftis haec eile poteft: 
quod fit morbus epidemius,acutus,maximeque contagiofus & per- 
nitiofus cum febre continua plerumq* cum bubonibus,anthracibus, 
maculis &c.adueniens: Ortus a maligna rei venenata qualitate , ex- 
trinfccus adueniente, cor inquinante, & calorem natiuum corrum- 
pente.Peftis etiam aliquando eft fine febre,vt videre eft Hipp.3. Epid. 
context.25.28.55.&alibi. Item Gal.51.fimpl.cap.de bolo & alibi. Caufa 
peftis immediata eft rei venenatae pernitioia qualitas,naturae humante 
inimica: Seminarium verb & inquinamentum peftis nihil aliud eft, 
quam aer corruptus, & Aurafiue vapor &fpiritusvenenatus,pefti- 
lens,exhalans ex corporibus infe&is ac putreicentibus. Hinc& Fe- 
bris peftilens,quae peftem comitatur,eft febris continua,acuta, maxi- 
me pernitioia&contagioia, orta ex vehementi putredine,aconta-( 
giola rei venenata qualitate,cor potiffiraum & centrum microcoifni 
aftedftante,ad caloris natiui ieu humidi radicalis deftrutftionem. Hic 
notatur quod quamuis ex putredine talis corruptio oritur, putredo 
tamen,quas venenatam corruptionem praecedit, febrim peftilentia- 
lem non producit,iedfimpliciter putridam: Quando ex praua vi&us 
ratione humores putreicunt,tum febris non peftilens fed putrida ex- 
citatur : Sin vero ex putredine humor, venenatam aliquam acquirat 
qualitatem,eaq; perieueret,autnouaaccedat,oritur febris maligna,&, 
haecetiam nuncupatur peftilens , diftinguitur autem ab epidemica i 
peftilenti, quia a communi & non priuata caufa trahit ortum, ve-j 
luti fera venenata totas fere ciuitates depaicit, mifereque per-, 
dit. 
179 
- Comomi- 
) tantia pe~ 
- fttf. 
- PefiUfim- 
. pliciter. 
: Veftii in 
• genere. 
Caufa pe- 
ßis imme- 
diata. 
Febres con- 
comitantes 
peftem· 
Putrida Fe- 
brii ex hu- 
moribus 
putrefieri- 
tibm.  Basilicj Medicj 
Peßis femi- 
narium feu 
caufa. 
Dicitur autem peftis ieminarium aut caulam efle rem venena· 
!tam, non quia fecundum fubilantiam iuam adln venenum fit, taU 
modo enim afficerer: ied quia ea eil praedita Facultate, vt in 
tali diffioiito & applicato corpore in naturam veneni tranieam aut 
vim veneni prorfus habear. 
Cauia etiam prima pellis eil iuprrnaturalis,nullis accedentibus 
■ caulis fecnndis,ratio illa eil,quiaa Deo nonnunquam propter nollra 
peccata immittitur: Talis fuit illa, qua Deus populumliraeliticum 
iiib Dauidc percuffir. Compertum etiam conilat, aliquando fu die 
pellem, cuius caulam fufficiehtem nec medici per inferiora, nec 
Ailronomiper fuperiora reddere potuerunt. 
Ethnici cum caulas non latis euidentes ac probabiles in natura 
inuenirent, & malum ipliim vulgaribus remedijs raro cedere per- 
fpicerent, caulam morborum peftilentium ad Deum retulcrunr. 
Hipp. lib. 4. de morbis, diuinam morborum caulam ftatuit, & teile 
Galeno, veteres caulam ad Deum retulerunt, ipieque Homerus ad 
Apollinem. 
Caulae naturales potiffimum funtaer,& alimenta; qua: ii tem- 
peramento & fubilantia nobis iimilia &r familiaria fuerint, fanitatem 
integram conieruant , lin contraria,in qualitatibus manifeftis, vel (e- 
cundum fubilantiam corrupta, pro modo receilus (imitarem imrau- 
Proprium alimentorum eft, vt a corpore animaro alteretur, & 
in fubilantiam fibi homogeneam nutriti tranfmutetur: Medicamen- 
torum proprietas erit, vt corpus alterent, non vero corrumpant: Ac 
venenorum qualitas eft,vt fubilantiam corporum corrumpant, & ca- 
lorem iniitum natiuum radicalem euertanr. Hinc alimentum ii a iua 
natura recedat,&in fubilantia corporis non tranfmutetur, naturam 
acquirit medicamenti vel veneni: Medicamenti, ii tantumdiilimi- 
lem naturam in qualitatibus primis &c fecundis acquirat, veneni, ii in 
contrariam vergat partem,liue corporis fubilantiam corrumpat. Vi- 
num corporis noftri alimentum eft, fi labem contrahat, delinit eile 
alimentum,& vel medicamenti naturam ailumit,fcilicct, fi tempera- 
mentum mutet, & acidum euadat, vel veneni, ii corrumpatur,quod 
accidere feiet,fi vappa fiat: Eadem 3c ratio eil cum reliquis medica- 
mentis. 
Caufa pri- 
maria peßis 
eß fuplr- 
naturalis. 
Pthnici 
caufam pe- 
ftis ad Deu 
retulerunt. 
Cauftpe- 
fiis natu- 
rales. 
Alimenta 
corpus nu- 
triunt. 
Medica- 
menta cor- 
pus alte- 
rant. 
Venena 
corpus cor- 
rumpunt. Liber Secyndvs* 
Compertum etiam eil: ex fame eile lecutam pellem, quando vi- 
delicet populus ime exercitus fuit coadhis annonae caritate cibis 
corruptis aut prauis vefci,vel etiam frumentiiemiputridi,carnibus 
putrefadlis, aut carnibus animalium, quae vi morbi alicuius mortua 
iunr: aut ex aquis putridis,ebibi in quibus ilirpes viroiae fu nt inieclae, 
vtCannabis, Brailica,&c. Eademac iimilisratio eft in incernis feu 
proprie didlis alimentis fcilicet in humoribus &huraiditatibus. 
Humores a naturali temperamento recedere,inde apparet ex 
corruptione faj|giiinis, elfufi, extra venas, ac concreti in grumos: 
Item exepilepllaadigito pedis; autexconuuiiione totius corporis, 
ab ore ventriculi; Hx fuffocatione vteri, &: frmilibus morbis, vnde 
iIeuaiymptoraata& interdum iubita mors. Annon ex morfu canis 
rabidi virus per menies aliquot intra corpus repullulat, ita & accidit 
in corruptis humoribus. Latent autem caufae morbificae interdum 
longo tempore intra corpus noftrum, tandem autem erumpunt 
in adlum, ab aliqua cauiäextrinfeca concitata?. Sic aer dum calorem 
cordis tuetur, limiliter temperamento & natura nobis familiaris eil. 
Corrumpitur autem hic dupliciter, vel a caulis iuperionbus: vel 
ab inferioribus; Caulae fuperiores funt maligni liderum politus,velu- 
ti infauili inipedlus Saturni & Martis,aut louis in lignis humanis po- 
tiilimura,velin ligno Scorpij ( vide dc his praefar, tradlatus nollri i. 
Balilicae Chymicae)Luminarium defedlus, cometa potillimum in 
ortum vergens, inlohtameteora, fulguratetri odoris,terrae motus: 
Item annus magna ex parte Aullrinus & pluuiofus line ventis: alienae 
temporum conilitutiones,vt hyemsauftrina,humida,leuis &cc.. 
Ab inferioribus caulis aer inquinatur ex vaporibus faetidisac 
corruptis,ex terra velaquisexhalantibus,videlicet ex ftagnis , Lacti- 
bus , Ipeluncis, auernis, aut terrae cauernis, & filluris propter terrae 
motus, ex ca:de hominum in bello, cadaueribus animantium,lordi- 
bus moechanicorum & coriariorum, ex latrinarum lubterranearum 
aut fepulchrorum, (vbi pellis grallatur) apertione,quod icribunt au- 
thores in pelle magna Afiatica fadlum eife &c.. 
Tres particulatim caulae naturales llatuuntur a Galenicis pellis, 
i. Aer maligna qualitate inquinatus, i. Contagium. 3. Corru- 
pta vidlus ratio, fme vfus prauorum alimentorum. Contagium 
Peßisex 
i 
i corruptis, 
i aquis pu- 
, tridis. 
Cacochy. 
mia. 
Plethora. 
Obf melio- 
ri es. 
Aerii cor- 
ruptio du- 
[ plex: 
A fuperiori- 
bus & infe- 
rioribus.· 
> Tres par ti- 
■ culatim 
i caufiepeßis.  B a snici Medice 
Contagm· 
veteres iub aere iunt complexi. Eft autem coiitagium motus proce- 
dens ab vno ad aliud,cuius merito vnius in alterum gignitur affedhis: 
requirunturque in contagio neceflano tria, i. Quod communicat,ar- 
ger morbo contagioib laborans, aut qui prius laborauir. i.Qupd, 
commun;catur,ipium feminarium peftis. 3. Cui communicatur: His 
additur medium per quod communicatur ipfum inquinamentum. 
Ut autem contagium communicetur 3.itidem requiruntur. 1. Domi- 
nium agentis iupra patiens. 1. Patientis praeparatio &aptitudo. 5. De- 
bitum tempus, quo fimul corpora agere & pati ad indicem queSnt. 
Hinc differentia petitur, quod quidam corpora facile inquinantur, 
quaedam non.Corporacompac9ta,ficca,bcne conftituta fuperfluitati- 
bus carentia,haec minus apta funt; contraoalida,humida,laxa,porola, 
rarioris textura corpora apriffima dicuntur : velutipueri, virgines, 
grauidas &c.Sic & corpora referta vitiofis humoribus, obnoxia lum- 
bricis,item homines venereis rebus nimium dediti,item perturbatio- 
nibus agitatis &c.Maximaiic etiam differentiam peftis dicimustNam 
quae peftis tempore gentilis feuijt, viros potiifimum robuftos iiiftu- 
lit: docemur etiam ex inquinamentorum analogia, alias eilepcftes 
hominum,aIias fuum,alias ouiura &c. Ut enim non omnibus idem 
eft alimentum,ita & nec vnum venenum ime infedlio. Communica- 
tur autem contagium duobus modis , aut Immediate, 
dum inter corpus communicans, & quod communicatur nullum in- 
tercedit medium,praeter euaporationem putridam & inquinamenta: 
Mediate,dum per intermedium aliquod corpus ab vno homine ina- 
lium transferuntur inquinamenta. Tale intermedium eft corpus, vel 
acrambiens externuiquequem infpiratione &perfpiratione attrahi- 
mus; vel corpus quod inquinamento ab vno facile redpit,diu confer- 
uat,& alteri prompte communicat: corpus peculiariter vocatur peftis 
fomes.Quce communicantur ab Hippocrate λοίμωξη icili- 
cet peftis inquinamenta ieufeminana vocantur. Eft autem inquina- 
mentum vapor, Aura,halitus aux fpiritus venenatus ä corpore infe&o 
emanans,cito facileque penetrans,pcompteque fomiti adherens, & 
alia corpora difpofita interficiens. Praeter peftem alij nec nunc reftant 
morbi,quimorbificas euaporationesexpirant,vtphthifis, lepra, fca- 
bies, ophthalmia,morbus gallicus &c.contagiofiiunt.Ted fuajnatura 
& vehementia ab illis ,vt iam monftratur diftert. Paracelfus Theo- 
In conta- 
gio tria ne- 
cejfarta. 
Tria requi- 
runtur ad 
communi- 
cationem 
contagq· 
Corpora 
quadam fa- 
cile inqui- 
nantur , 
quadam 
non. 
Aliaeßpe- 
ßü homi- 
num : alia 
animaliu. 
Contagium 
communica 
tur imme- 
diate. 
Peßü fomes 
Corpus efl. 
Teßis Theo- 
phraßo qua 
druplex. Liber Secvndvs, 
phraftus quadruplicem ponit pellem, iuxta corporum elementa, v- 
nam ex terra, alteram ex aqua, tertiam ex aere, quartam ex igne, de 
quibus vide ipfum dc Tartaro lib.i.trad.i.cap.5. & 4. Item lib. de pe- 
ililitate tra6l.i.i.&: lib.z.de pelle cap.5. 
Differentias pellis fumuntur vel a caufis,vel a magnitudine, vel J 
ab accidentibus conlequentibus. Efficientes caulas primariae lamexj 
parte funt enumeratas videlicet aer corruptus, 8c contagium : Caulae < 
praeparatoris magis funt,alimenta corrupta & corporis morbofus ap- 
paratus, quas non per fe caufa pellis lunt,led fumptaoccafione ab aere 
&: contagio. Galenus dicit i.de feb.capq. Pellis magna ex parte oritur, 
ex inlpiratione acris corrupti; Deinde fubiungit,Ht interdum ob eos, 
qui in corpore,fuccos,ad purrefcendum idoneos 5 cum breuem occa- 
fionemab aere ad febris originem conceperit animal.Fit quoque non 
raro fumpta occafione a contagio. 
A magnitudine pellis alia granis & intenla quae multos inua-; 
dit, eolque omnes, pauciffimis exceptis perdit: Qualis Athenis, j 
teile Tucydide, fuit in bello Pcloponeliaco,Romae fub Comodo; In j 
toto orbe terrarum Anno Chrilli 1335. quia dimidia pene mortalium: 
pars pcrijt: In eiusmodi pellibus compertum conllar, vix vnum aut 
duos eualilfe. 
Item alia lenis pellis & remillaell, quas pluresinuadir, quam 
perdir,&adeo paucos interficit. Quaedam pellis medium tenet,quas 
necvehementer laeuit, nec quofuis promifcue inuadit, nec pene o- 
mnesqgrotantesperdir,lcdexioo.aliquando decem 12.20.etiam plu- 
res reilituuntur. 
Tertio ab accidentibus conlequentibus: Pellis plerumque cum 
febre eil,rariifime fine omni febre. Febris autem illa, lieet intermit 
tens non fit,nec illi generi continuarum proprie adilriila, lubie&i ta-, 
men ratione,vbi putredinis ledes,plerumque continua putridaellin- 
terdum etiam Hedlica. 
Fomes fiue fedes putredinis aut putrefcentium humorum in 
omnipeile,nonnecdlarioeilcor,iedzlix partes interdum : Nam li- 
cet omnia venena, quatenus venena &pellilcns qualitas, corlasdar, 
non tamen cor ipfum primario petunt; led quasdam primo aliam 
partem,deinde cor. 
Peßis diffe- 
rentia a 
catifis. 
Peflisdiffe« 
rentia d 
magnitudi- 
ne. 
Peßisgra- 
uisdenis. 
Media. 
Peßis diffe* 
rentia ah 
accidenti- 
bus. 
Fomes pe* 
ßisnonfo- 
lum in cor* - 
defed & m i 
reliquis 
- ventriculiu. Basilic.Mldic.Lib.Secvndvs* 
Dicitur autem fedes putredinis duobus modis ede in corde. 
i. Ubi fubftantia cordis humiditatss putrelcunt. 2. Ubi humores 
contenti in ventriculis. Quando humiditates in iubftantia cordis 
putrefeunt,febrishedticaomnium peftilensoritur, qua: fola raro eft 
fine humorum putredine. Quando humores in ventriculis cordis 
contenti vel vicinis partibus putrefeunt,febris putrida continua; Ea 
varia eft pro humorum putrelcentium ratione. Materia autem ve- 
nenata putredinis,vel funt omnes humores, vel vnus aliquis, vt faa- 
guis,bilis flaua,melancholiafiue pituita: fiianguis,omnefque hurao- 
res putrefeant, febris peftilens iynochus putris erit; ii bilis flaua, 
κ,Λοατς,αηί tertiana continua; ii pituita aut melancholia, quotidiana 
vel quartana &c. qua: omnia fymptomatum diueriitas oftendk, fin- 
gulse enim harum febrium fuis notis diftinguuntur. Vbi exigua eft 
putredinis copia,&plus venenffebris videtur mitis ac placida; Non 
raro valde ardens vehemensque eft,maxime in interioribus, vbi ma- 
lignae putredinis,ingens copia,ex qua fepe interiora vtuntur,exterio- 
ra frigenr/ebrifque lypiria oritur. Febris peftilens Diaria ex fola ipi- 
rituum putredine proprie non datur, niil fortaifeinitio priufquam. 
humores & folidam cordis fubftantiam inuaferit. Nec fudor ille An- 
gelicus, exquifite ephemera fuit, licet ad vnum diem aut paulo am- 
piius perdurarir,cum ephemera feuiifimis lymptomatibus careat, & 
lethalis non fit, nec immodicis aut copiofis iudoribus terminetur. 
De lymptomatibus peftis eorumque caulis, item de Bubone pefti- 
lentieiufque differentijs &c. tradtabimus in libro fequenti ter- 
tio, vbilumus& de morbis principaliorum mem- 
brorum Deo dante adturi. 
Sedes peßis 
in corde i 
2. modis < 
txiflit. \ 
Febrispefiif' 
varia pro i 
diuerjitate j 
humorum i 
afua natu-: 
ra defcen- ' 
dentium. \ 
Fehris pe- 
ßilens Dia- 
ria. 
Sudor An- 
gelicus, Tranatus I. 
BASILICA MEDICA 
LIBER III. 
De Therapeutica Medicina Galenica 
Pars Tertia. 
C a p y t I. 
Oe fex Rebus Non Naturalibus in genere. 
Herapeuticavtiturtribuslnftrumentis. i. Διαηητι- 
2. <ρ»ξ[Λχκζυτικΐ]. χ&ξχργιχίί. Hic primo age- 
IjMfj Ilo? mus quid fit Δ<Λ<τ»>τ<κ*) qua: tradat de rebus non na- 
ruralibus :Poftea& de reliquis. * 
Res non naturales pofldnt reduci ad ea, qua: vel 
Aflumunrur, vel geruntur, vel excernuntur &: retinentur. 
Ad ea qqa:aflumumur, pertinent Aer, Cibus ac Potus. 
Ad ea qua:geruntur, quo pertinent, Motus ac quies, ibranus 
aevigilia & tertio perturbationes. 
Ad ea qua: excernuntur & retinentur, quo pertinent, Excre- 
menta, qualiafunt alui & Vefica:, Deinde fiidor, tertio Venus &c. 
Aer Corpus Humanum vel Conferuat vel immutat: Conier- 
uat qualitate ialubri, ita fit temperatus in qualitatibus primis. 2.1 
Purus. 3. Serenus. 4. Perflatus leuibus ventis, 5. Irrigatus inter- 
dum iaiubribuspluuiis. 
Aer Corpus 
conferuat. Aer 
Immutat* 
Immutat, qualitate ptaua, quas dupliciter oritur: vel ex inqui- 
natione vaporum ex ftagnamibus aquis, vel cadaueiibus, vel cloa- 
cis aut ipecubus &c. Secando oritur ex Intemperie aliqua vt 
quando eil nimis vel Calidus, vel Frigidas, vel Humidus aut iic- 
cus. 
AfHcitautcmCorpusHumanum aut quatenus infpiratione 
■attrahitur: vel quatenus infirmat fefc per poros &Tpiracula Cutis. 
! Aeris conftitutionem quinque mutant. x. Situs locorum & 
. regionum, prout habent radios iolis cosq;re<5tos vel obliquos. 
i. Terrae lacies, quae vel edita & montofa, vnde aer iiccus, vel 
Humilis & lacuilris, vnde aer Humidus. 
3. Ventorum varictas,funtenim VenriOrientalestemperatio- 
res & ftcciores; Occidentales temperati aliquantum, ied tamen ad 
Humiditarem vergentes; Auftrales Hui nidi; Septentrionales fri- 
gidi. 
i 4. Vicinitas Maris & Lacuum, vnde vapores multi furgentes 
aerem faciunt Humidum. 
f. Tempora Anni, eft enim plerumque aer , tempore Verno 
.Temperatus,AEftiuo,Calidusirccus, Autumnali frigidus irccus, 
Hyc mali, Frigi d iis H li m i d u s. 
Sub Cibo ac Pomlntelligitur Alimentum, quod fubftantiam 
noftri corporis augere & nutrire potell. Hoc neccilarium eft,quo- 
niamCorpusin perpetuo fluxu eft,ideo in locum abfumpti aliquid 
iterum eft reponendum. 
Sunt autem Alimenta duplicia 1. Proprie &c vere alimenta 
qu« tantum nutriunt. 2. AbmentaMedicamcmofa, quaecum nu- 
triiioneeriam alterandi facultatem poilident. 
Alimentum latdetepoteft tripliciter 1. Vel Quantitate, vnde 
grauatus ventriculus non coquit, &: generatur Cruditas. 2. Vel 
Qualitate,quando alimentum vel eft nimiscalidum,frigidum,Hu 
midum, iiccum: Vel eft praui fucci; denique Difficilis Conco&io- 
nis. 3.. Velfubftantia, qua ratione obftrudliones patiunt alimen- 
ta crafli fticci. 
Motus eft generalis vel ipecialis .Generalis eft totius corporis, 
qui vd conducit, ve! nocc t; Conducit quando eft Moderatus, ita 
Basilica Medice 
Aeris conßi- 
tutionem mu 
tant I. Situs. 
1.Terra fa- 
des. 
5. venm. 
4. Vicinitas 
Maris. 
5. Tempus.: 
Alimentum \ 
Alimenta d i 
plicia. i 
Alimenta. U~ 
dunt. 
Qja' t it at e. 
Qja itate. 
Subßantia. 
Miftus du- 
plex. 
Mo ita General*. Liber Tertivs. 
187 
vel foliditatem corpori affert ex mutui membrorum attritione: vel 
Calorem auge t,vnde feliciorfit nutritio : vel Spiritus mouet, vn- 
dc vapores & Excrementa per poros di/cutiunrur. 
Motus nocet nimius,ita vel inducit intemperiem aut folutio- 
nem continui« Intemperiem vel calidam vel frigidam : Calidam 
perfe, quia Calor audus Humores & Spiritus inflammat : Frigi- 
dam vero per accidens, dum videlicet Spiritus exhaurit,& ita Cor- 
pusrefngerat, vel Coitionem impedit. 
Solutionem continui inducit, rumpitenim vafa vnde Vomi- 
tiones cruenta;, Expuitiones & Mixtiones cruentae. 
Motus /pedalis, Angularium partium eft, & ita confertpedi- 
buscurfus,Thoraci cantus & vociferatio, Brachiis iadirario. 
Quies etiam conducit ac nocet: conducit i. qua; Temperata 
eft, hac enim Spiritus defatigati recolliguntur, 2. qux fequitur Ex- 
ercitiamoderata. 
Nocet, A At nimia, quia parit Morbos frigidos, dum Excre- 
menta non di/cutiuntur: Aut Calor Natiuus obtunditur: & deni- 
que concodio 5c diftributio alimentorum impeditur. 
Vigiliae profunt atque obfunt: Pro/unt moderata;, i. ItaSpi- 
ritus & fenfus reddunt vegetiores, z. Diftribuunt calorem in partes 
corporis. 3. Adiuuantalimenti diftributionem.4.Promouentpro 
puIAonem excrementorum. Obfunt immoderata; 1. Ita difllpanc 
Spiritus, pradertim Animales. 2. Exiccant corpus pradertim ce ’ 
rebrum. 3. Augent bilem. 4. Morborum Calidorum caufie fi- 
unt. 
Somnus Itidem prodeft acnocet: Prodeft i.Qni vires defati- 
gatos refocillar. 2. Spiritus difliparosinftaurar. 3. Calorem ad inte- 
riora revocat, &concodtionemiuuat. 4. Curas tollit. 5. Animum 
reddit /erenum ac tranquillum. 6. Lenit Accitatem /enedutisHu- 
medando. 
Somnus nocet immoderatus quia 1. Is Spiritus obfcurat,& tor- 
pidos reddit. 2. Inducit fegnitiem menti & memoria;. 3. Cumulat 
Crudos Humores. 4. Calorem natiuum fuifocar. 
DifcretaacRetentaconferunt, A vel Excernenda excernan- 
tur debito tempore, vel retinenda retineantur debito modo. ] 
, Motus specta 
lis. 
. £“ies' 
■ Vigilia. 
Somnus. 
Di ferst a ac 
Retenta*  Basilica Medici 
Excreta &R.etenta nocent i. Si retineantur excernenda, vt in 
retentione foecum alui, vel Vlina?, Muci, Sputi &c.z.Nocent ii ex- 
cernantur retinenda, vt in Excretione fanguinis e naribus, vtero & 
Hoemorrhoidibus, Item in Excretione feminis. 
Affeduum animi, alii conferunt iänitati, vtgaudium mode- 
ratum & animi tranquillitas.. 
Afledus Animi nocennvtpertuibationesAnimi.qnrlesfunt 
i.Ira, quaSpiiirus & Sanguis quafi eiferuefcunt, hinc Spiritus 
turbantur, Humores agitantur, &: Febres generantur. 2. Gaudium 
nimium, quo Spiritus repente diflipantur. 3. Timor, quo Spiritus 
ad Interiora recurrunt, & externa deferunt,hinc Spirituum difli- 
patio,& caloris Natiui fuifocatio. 4. Moeftiria, qua paulatim Spi- 
ritusdiflipacur, hinc vel mducütur Vigilis,vel Vitiatur concodio. 
Denique refrigeratur & flccatur corpus, vnde Moibi Melancholi- 
ci. Hase in genere de fex Rebus non naturalibus, nunc in ipecie eas 
ad Examen reuocabiraus. 
perturbatio- 
nes Animi. 
C a p v x II. 
Ve Aere & Vento. 
Aerftiritua* 
lis fubieftus 
variis muta- 
tiomlus. 
Aer eil tenuis ac fpiritalis vapor, variis mutationibus fuaque 
mobilitate Scinflabilitate nobis obnoxius, modo enim has modo 
illas qualitates excipit, vt ex calido repente fi igefcat, cx frigido 
prompte recalefcat, ex Humidoflccefcar,ex ficco humefeat, prout 
ab Elementis, coelo terraque, variein ipfum influentibus, exagita- 
tur. Hinc temperamentum noftrum varie immutatur, fecundum 
varias eius qualitates.. 
Hoc docent Aetius&dEginetahifce verbis: Verum ambiens 
nos aer temperamenta murat atque peruertit, dum aut immodice 
calidior, aut frigidior, aut ficcior, aut Humidior euadit. Nam re- 
liquiscauflsnonomnesflmulobnoxiifumus, neque per totum 
diem occuriamur:Aerautem nos ambiens forinfecus omnibus no- 
bis dreumfufus eft, & perinipirationem trahitur. Neceife igitur. 
Temperamen 
n mutatio va 
ria fecundum 
vanas 
tatCi. Liber T e r t i v s.' 
189 
vtad Mutationeseiusiuxta Temperamentum ipAus coafficiantur 
etiam animalium corpora &c. 
Nec difficile eftdiuerfas eius cognofcere Alutationes, liqui- 
dem ad 4. anni tempora, prout Influens Sol, aut fyderum aflluxus 
eumexcepcnynutari folet. Vernotempore,quandoSoladnatu- 
ram aerisaccedit calidam &:mediocriter Humidam, temperantur 
bene omnia tan^uamab optime temperaro. dElliuisdiebus cum 
acrius ex Sole imtalefcir , arde itior & Accior, quam bona fe- 
rar temperies, euadiOyAc Autumnofrigidior & Accior eft, quam 
fert eius natura, hyeme vero totus refrigefeit ac Humefcit. Nec ve- 
ro Sol ipfe tales exercet vhes, verum etiam Luna omnes Aias pro- 
prietates in ca inprimit Elementa, & praefertim iuxta quaternara 
formam, quam crefcendo & defccdcendo aflumir, ita vt in quouis 
quaternionefui curfus 4. modis aefc<£iam diuerAmodeafficiar,vt 
fcnbitGalenus,& AetiusTetr. Primus feptena- 
riusanouilunio vfquead feptimum diem verilutMfis eft,Calidus & 
Humidus,fecundus verofeptenarius vfqueadplenihihhmvEfta- 
ti: Tertius Septenarius decrefcente Luna, Autumno, quartus & 
VltimusHyemi. 
Verum ciufmodi mutationes non tantum in Angulis 4. anni vel 
menAs temporum quarernionibus,iuxtaSoIares&Lunarespcrio- 
dosagnofeuntur,fed etiam Angulisdiebusquadripartite etiam di- 
menAs obferuanrur, vtiidem authores fcripferunt.-Siquidem cum 
matutinum tempus calidum At&humidum,refpondet Verhidco- 
que etiam corporatum fanorum, tum argrorum melius habent, & 
febrientibushoctempusbenignius. Medium diei, affiati confer- 
tur, vt crepulculum Autumno, & Veipera hyemi. 
Quin8ciniplanodrequatuorifta diferimina notantur, pri- 
maque illius pars Veri, fecunda illati, tertia Autumno, & quarta j 
Hyemi affimilaripoteft. Vnde Medicis de moibis iudicandi ma-1 
gna occaAo. Porro ortus &occafus quorundam fyderum ac ftella- 
rum, cum heliace oriuntur vel chronice occidunt, iuxta pratferi- 
ptam ipAs a Creatore legem, magnaspatiter fubitasq; mutationes 
inducunt, quibus aer afficitur, vt contingat etiam ventos inde con- 
tra naturam Aiam varias alrerationes fubire, aliter, quam pro more 
, 4 .Annitem- 
. pora varias 
:cum fjderi- 
{ us i ntrudtit 
. in hac inferio 
ja mutatio- 
. nes. 
. Diuerße luna 
proprietates 
.fecunduqtia- 
, tuor ipßus fe~ 
,ptenarios. 
Virtutes λ- 
ßroru &ßeU 
larum. 190 
Basilica Medica 
ipirare, ac praerernacurales qualitates inferre. Nonne id magni in- 
tereftobferuariaMedico&:fl:udiofediTci?Cumianorumcorpora, 
.multoq; magis aegrotorum, iuxta aeris flatum alcerenG vt fupra di- 
ximus. A tq; hinc liquet, coeli, hoc eft,Aftrologiae cognitioni, vfq; 
adeo neceflaria eile Medico,vt eius ignarus Medici nomine iit pla- 
ne indignus. Annon enim circa n.aut ai.Mami diem,quo tempo- 
re Sol arietem ingreditur,& Pegafus equus mane exoritur,exiften- 
te tum Verno aequinoftio, magnas mutationesin aere & perturba- 
tiones, incalcfcente tum aere,fieri,vnde tellus antea fterdis impu- 
gnatur, finusfuos reierat, fuccos exprimit, & germina quaeq; cum 
floribus explicat, vt longe quid diffimile a priore aere magna cum 
voluptate intueriliceat. Nec minus alterarionem iftam aeris per- 
fentit aqua ex coniun&ione &c concurfu ftellarum & aftrorum . Si- 
quidem maria tum temporis magis turgent; Quin & vina fyderum 
vires experiuntur, dum doliis iliis incluia inferuefeunt, turbantur, 
nec non etiam vappcicunt, & aliquando corrumpuntur. Non du- 
bium eft igitur, etiam corporis noftri perinde commoueri humo- 
res, Sc vnaplurimos morbos inde procreari. 
A iB. ip.& lo.diemenfis Aprilis,atquealiquotpoftdiebus, 
Pleiades ad tauri oculum firae exoriuntur cum Sole,quae cum iydus 
fint frigidum, vfque adeo calorem Solis illico coercent & re frige- 
rant, vt longefrigidior aer reddatur, quam menie Martio,tunc tem 
potis certi quidam dies dicuntur vulgari prouerbio, Vindemiato- 
res,qui vindemias anni tunc temporis expediant,quos vocatGeor- 
getum,Marquctum &Creufetum,quodfcilicettunctemporisn6- 
nunquam vitium germina congelarim,& ©mnem vuarum fuo tem 
pore colligendarum, ipem praeciderint. 
Vigcfirnoo&auoeiufdemrnenfis, Orion cum Sole, aut pro- 
pemodum aeque cito occidit: hyadesverocircaprimum Maiihe- 
liace oriuntur, quidem fydera nihil praeter tempeftates,pluvias 
&magnasidgenusmutationes,cumprope folem confiftant, mi- 
nantm&fufcitant. Hincaerisrigores&congelationes, hybernis 
«quales menie Maio fxpe deprehenduntur. 
Septimo Maii Pleiades incipiunt mane exurgere,a quibus Sol 
recedere indicatur,paulatim Tauri domü deferens,yt ad Geminos 
Aßronomia, 
Medico necef‘ 
fariam. 
Varii aftro-j 
rum effetius ] 
in inferiora. 
Proprietates 
Pleiadum. 
Proprietates 
Orionis & 
hyadum, in 
ipforum con- 
iuntiione. rranfeat Amyclaeos, quo temporeaer temperari racipit omnisque 
tollitur vehementioris frigoris motus. 
Ad fextura lunii ftatim poftoccafum Solus Ardhirus occidit,no 
no vero die Delphinus anteS olis exortü emergit,tertioq; aut quar- 
to &vigefimo Orion pariter mane oriri incipit quo tempore Sol 
Cancrum ingreditur, Solftitiumq, aeftiuumfir, vbi per aliquos an- 
ce & poft dies, acr miras aherationes fubit, quibus idcirco corpora 
noftra acutis &periculofis morbis afficiuntur. 
Tertio Iulii die totum Orionis aftrum adOricntem confpicitur, 
cuius praeter tres illas ftellas infigniores & primae magnitudiniis, 
eundem ordinem retinentes, quasidcirco Galli lituu aut Muficam 
fiftulam vocant,nec non tresillosOrientis,fcu Magos,tri- 
ginta& quinq; alite tum fecundae tum tertire magnitudinis extanr, 
quae non ita cito nec aequo grcffii apparent, quod aliae aliis longius 
diftent. Vnde diximus fupra 24. lunii Orionem coepiile mane, ter- 
tio verolulii totum & integrum exoriri. 
Decimo quarto eiufdem menfisProcyon aut canicula mane ex- 
oritur 19 . Canis,ftella ardens & ignea mane quoq; Turgere incipit, 
eum Sol Leonem ingreiTuruseft,quaeeft domus exaltationis Solis, 
qui ad Canem accedens ab eo ardentius irradiatur totusq; aer inde 
acrius incenditur, vnde tura temporis infignes quoque aeris muta- 
tiones maxima: excitantur;atq; hi dicuntur ca- 
niculares dies, qui corpora noftra valde incendunt, vt non imme- 
rito praeceperit Venerandus Hippocrates,ante Canem & poft Ca- 
nem difficiles eile medicationes.. 
Decimo feptimo Septembris Anfturus exoritur,qui ortufuo 
magnas turbas & mutationes excitat in acre. 
Decimononoafrurgitfpicamanepariccr,qu£E aerem paulo 
ante & poft exortum per aliquot dies exagitat quoq; & perturbat: 
ilico poft Sol Libra ingreditur, vbi aequino&iu iit Autumnale,quo 
etiatempore magna: aeris turba: & comotiones fufcitant,nec no a- 
quae & terrae fi mile quid patimur, queadmodü Verno aequinocftio, 
vt fupra docuimus, affici folent. Vnde & tu teporis corpora noftra ; 
variismorbisexhumompturbationelaceftuntur.Eaob caufani ca: 
ncndü, vt monebat Aetius, ne vena fecemus neq; purgemus, neqj) 
Liber Tertivs: 
191 
. Mutatio tem 
χροτΰ in Sol- 
ßitioaßiuo- 
i Artium at“ 
rem turbat. 
Tericulofum 
mediem Jub' 
aquinotiio 
Verno,  Basilica Medica 
alias vehementi motu exerceamus a decima quintaSeptembris,yC- 
que ad 24. eiufdcm menfis. 
VigeiimotertioOklobtis,quotemporeSoloritur, Pleiades 
eodem occidunt, quo momento magna aeris perturbatio. 
Circafincm Oktobris & Nouembris initium perf icitur O' 
rion vefpcti in Oriente exurgere, cum Sol occidit, & dhuc mora 
tur in Scorpione. Orionis capitali horte : Vnde magnae tempefta 
tcs in aere, qui variis rnibimbas & horrendis proccliis exagitatur;~ 
Pr imo Decerabiis canis occidit matutinis horis, quae dies, vC 
fcn'bic Aeti tempeftuofaf vtamultis obier- 
uatumeft) perieuerarplerunque aeris turbatio ad dies 37. fi vero 
ferena fuerit, per totidem dies ierenirarem promittit. 
Caper aut Capra mane etiam occidit,'hquor diebus ante hy- 
bernumSolflitium,quotempore Sol ad Capricornum diuertit, 
hyemsque glacies Tuas in regione aeris inchoat, vnde corpora no- 
ftra Rheumatis &:dcfluxion:busopportunafiunt, feribit Ägineta 
lib. i.de remed. cap.ioo. Solftitium hybernum , inquit, anget in 
humoribus defluxionem achumiditatem vfque ad Äquinoktium 
Vernum. 
Hasfitempeftatesinaere,&in corporibus noftris commc- 
uent eiufinodifydcra,quidde vtroqueillo magno luminari dice- 
mus, quorum effektus tam dilucide nobis, reuolutione, motu,cur- 
fu&recurfu,variasaciniignes aeris mutationes inducentibus pa- 
tefiiic. Cum enim Sol annuo fuo curriculo quatuor tempora con- 
ftituat,vires fuas aperte reflatur,&rerum omnium ortus, incremen 
ta, flatum &c earundem decrementum ac interitum tandem efficit. 
Siquidem a nobis eo recedente conglaciatur aer,rigefeunt o- 
mnia,fiigore conftringuntur meatus, calor vitalis prorfus fuffoca- 
tur: Plantae arefcunt,& virore fuo fpoliancur, arbores ipfae quoque 
frukluuraftenles veluti moribundae languefcunt. Tuncpraefens 
rebasferecunkHsincumbitinteritus,quod humore deftitutae ca- 
loreq; priuatae,&fubindefrigore nimio exficcata:, virtute radica- 
li&humiditate prorfus exhauriantur. 
Eodem ad nos redeunte& domicilium Arietisingreflb »inci- 
pit fiigus illud mitefcere,tepidisq; eius radiis ac fumme viralibus. 
Temporis ob- 
feruatioaßd 
lispetita. 
Solis vis& 
efficacia. 
Vnde planta 
fuw&arbo- 
rum mors. Liber Tertivs. 
aer ac terra moneatur, quaefenfimincalefcens&: finiimfuum refe- 
rans, humorem radicalemin animantes omnes difpergit, quo eas- 
dem reuirefcunt, repullulant, nec non tandem frudus ad maturi- 
tatem perducunt, prout ea, variis Natura ignis gradibus, a magno 
illo luminari irradiata promonetur, & ad operandum excitatur, 
quiignes,vtdiucriisillisanni temporibus, Verno fcilicet, aeftiuo 
5c autumnali variantur, dc varia producuntur fruduum genera. 
Nec tantum iftius luminaris effedus&: vires in plantis conipicuae 
funt, fed in animalibus etiam omnibus,praecipuoq; in homine elu- 
cefcunt. Nam, feribit Aduarius, Noftrum omnem in imo libi fa- 
miliari cognatcq·, delitefcentem loco, calorem ad cutem prolicit, 
atque ob eiufmodi impetum ex inildente etiam materia, multa va- 
riaqj circa totius corporis fummam cutem iam efflorefeunt, quip- 
pe exanthemata, papulaeq; ac fudaminaieufudores erumpunt. 
Quemadmodum enim terra toro vere amori indulgere vide- 
tur, quo incipit fuos, id ed, germina efformare,fouere & ex- 
cludere: Sic animalia ad eam temporis mutationem tota amoribus 
libidine rapiuntur, tunc auiculaeouis incubant, omniacp fpeciei 
fibiiimili producendas incumbunt. Naturalis quoque noderca- 
lor, antea intro a frigore compulfus, incipit per totum corpus ex- 
patiarf&rmembranodrafennmconcalfacere, vnde tandem fan- 
guis noder feruere & turbari, vt vina in cellis, excäJefcere cernun- 
tur. Hinc variae papulae, pruritus,fcabies & fudamina circa corpo- 
risfummamcutem efflorefeunt,hinc varia exanthemata erum- 
punt. Hinc prae nimiaiänguinisaliorumq; humorum commotio- 
ne paroxyimi morborum a parentibus conrradorum, vt arthriti- 
corum, 6c id genus aliorum,alioqui delitefcentes & quieti excitan- 
tur. 
Atq; haefuntingentes Scadmirandae afpeduum dmerforum 
fummi illius luminaris in omnia naturalia virtutes, quibus permo- 
tus Aduarius, libro & capite iam citatis addidit, quae fequuntur: 
Porro iam pridem tum animalium,tum plantarum efflentia marco- 
re tabuifflet,nifidemirandas has anni tempeftatum mutationes5oI 
efflet molitus. Nunc vero cum alia aliis praeparet &c difpenfer, re- 
rum ortus, inteticus opifici ceu inilrumentum eft effedus, Terra 
Vnde multo· 
rum morbo- 
rum CAuft.  Basilica Medici 
enim, mare,omniacpeiusfacultate refertafunt,adeo Sol in omni- 
bus,qmxmutantu^corporibus,mirandum eft opifici inftrumentu. - 
Ad haec luna fuis incrementis, dccrementiscp tempeftatum vi- 
ci fii tu d i nes i in i ra eu r. 
Hinus autem lecundi luminaris, vtpote terras citimi vires & 
eft'cdus,viij; adeo omnibus pacent,vtplurade his dicere hicfuper- 
vacancum videatur. Hoc tamen poflTumusaddere,quatuoreius. 
periodorum feptenariasmutationesmonparumad dierum decre- 
toriorum, cognitionem conferre, quodaMedico cognofci, & o- 
pcinie inteliigi fumme ncceflariumefl:. 
Depopularibus& paifim vagantibusac pcftilentibus morbis,, 
fed &c legionis natura fiepe communes morbos inuexir, aere,quem 
infpiramus,aputrcdinoiacuaporarioneinquinaro, caufa vero ta- 
lis pur aut mortuorum multitudo eft, velut» 
in belli* contingereioIct,autfl:agna, aut barathrum aliquod pro- 
fundum,autpaludcs quadam in propinquo, quas venenoiam ac 
pranam exhalationem emittant« 
Sicdaginetalib.-i.remed. cap. 3. de popularibus morbis in- 
feripto, eadem prope docuit his verbis: Sed & locorum natura: co- 
munes,inquit, morbos faspeinuexerunr, quandoque paluilrium,. 
quandoque barathrum vicinumhabentium, quod exhalationem 
venenoiam ac prauam emittit. Atque hasc frequenter contingere 
folent, Veium ainbiensnosaermutattemperamenta,fiueimmo- 
derate calidior, fine frigidior, fiue Accior, aut humidior fiat, &c. 
1 nunede Vento. Vcntusnihilaliud cfl,quam aerinaliquam par- 
tem fluens aut acris commotio, vi feie quadam infinuans, quo 
collineat, reda tendens. Aut curfus acris paulo vchemetiorfolito. 
Aer enim fluit quide 5c mouec icd q Ieuiflime,& fubtilifllrae, vt 
fanfum omnem fugiat: at ventus flatus eih vehementior.Hinc difei 
porefl: d fleri me n inter aerem Sc ventum, vt feribit Seneca, apud 
quem, quas fit ventorum materia, quas cauia eorum prascipua aiia- 
que multa huius argumenti prasclariffimalegi poiTuat, quo idcirco 
ledorem relego, ne videatprolixior. 
Annon ventorum magna nafeitur pugna atque commotio, 
quando vapores.tenuiores, quas e.terracxurgunr, δζ ad frigidam il- 
DtfimHovm 
tu 
Lil·. l. qiu 
ßwnum m- 
mral uv. Liber Terti v s. 
lam & glacialem aeris regionem attolluntur, progredi vlcerius ne· 
queunt,fed remeare coguntur,vbi in receflii fulphureis quibufdaan 
exhalationibusaervndequaq;conilringtruraccomprimicur,libe- 
rumque exitum captiuitatis impatiens quirit, regrediendo cum 
impetu, omnia contingit&diflicit,magnaq; vi conlpirac, vt ex 
anguftiis illis emergar,videmus & pcrlpicimus. Inde dr, vt ventus 
oriatur pro materiae copia & moderatione, modo lenis, modo 've- 
hemens,modo magnis boatibus aerem replens, modo blandius 
fpirans.Eiufluodiaife&usindicataquaglobuloferreo vel 
clufa, qui foramen ieu cubulura admodum anguilum habeat, aci- 
culis ligulae non diflimilem,nccampIiorern, is, inquam, globus, ii 
variis ignibus admoueatur, qui aquam expirare cogant, quae tamc 
libere ob foraminis anguillam exhalare nequeat,videre licet quan-1 
toftrepitu ventum globus ille producat,at huiufmodi inilrumen- 
tum flabellum aquaeindoa Philofophis vocatum iit, quod etiam 
iua flatus violentia, vim idoneam habeat metallum liquandi. Qui 
huius demonftrationis fedulo expendendae fuerit iludiofus, illius 
indicio facile ventorum origines flue lenium, flue violentorü per- 
cipiet. Antea pridem abunde in 3.magnimeiipecuii mundi libr. 
pertrailaui, vbifufedenatura,difrerentiis, caulis tum materiali- 
buSjtum formalibus ventorum diflerui,nec non de eorum litu,no- 
minibus, numero, tum ex antiquorum, tum rccentiorum fenten- 
cia. 
Cognitio venti apprime vtilis & neceflaria Medico ellob va- 
tias mutationes, motus &,'afFe<5liones,quas linguli ex fua proprie- 
tate, certis temporibus in corporibus noilris excitant. 
Motum amem fuum venti inchoant a fuperioribus aeris par- 
tibus obliquumque eum habent, ad laterafcilicet& partes flbiop- 
politas fpirando.Eandcm illi originem naturam & qualitatem ob- 
/ tinent,at quae ex variis Jocis,vbinafcuntur,aut per quae rranfpiranr, 
nouaspropdccates&mmationesacquirunt- Auilerin Lybia ca- 
lidus ellSc liceas, at cum per mare tranflt mediterraneum, magna 
ex eo humiditatem contrahit, vnde redditur calidus &c humidus 
atque hinc putridus & corruptus, qualis in Gallia Narbonenfl de- 
prehenditur. 
Vr.de venttu 
oriatur. 
Vulgare ex- 
emplum que 
ventigenera- 
tiodemonßra 
tur. 
Flabellum a~ 
qiu. 
Nomina, Ni 
merus & fi- 
rn ventor u. 
Außer vndt 
humiditate 
fuam aci]u\~ 
rat. Boreas maximam fux frigidi tatis panem ex nimbus 8c rigori- 
bus Scythiae, per quam tranfit, contrahit. Atque iicde aliis. 
Communes aut quotidiani venti frequentius vere 
mno fpiranr, quam aeftatc & hyeme, idq; quod temponbusillis co- 
piofiores vapores &exhalationes in aere generentur,quaeaeftate So 
lis ardore ftatim ahfumuntur,hyeme vero in penetralibus terrae Ve- 
tos procreari, horum rationes & caufas videbis apud Senecam. 
Qupdadnumerum, quatuorfunt praecipui venii, qui cardi- 
nales vocantur, quorum fedesfuntorientalis plaga, occidentalis, 
meridionalis &c feptentiionalis, qui iinguli ad vnumquodque latus 
fingulos alios habent ventos collateraleSjVnde numerus confurgit 
duodecim ventorum. 
Praecipuus orientalisplagae ventus fubfolanusdicitur, a nautis 
Eft vocatur, qui reda fub yEquatore fpirar verfus auroram. Eurus 
qui nautis fub Eil dicitur, ilii adftata parte folfticiiim hyberni: Cae- 
ciasverodidusNordEftaparteeacoeli,vbi in longiftimis diebus 
Sol ortum fuum habet, quod folftitium aeftiuum eil. Inter illos 
Subfolanus omnium falubernmus eft& temperanftimus,in quam 
partem (pedare deberent aedificiorum feneftrae.. Eurus alter eius 
collateranomm,cum ftrepitu& vehementiafpirat,multasq; den- 
fas & aquoias caligines fufcitat; Caecias vero fex Nord Eft alter col- 
lateranusinftabiliscft&inconftäsacpropemodüfemper nubilus. 
Quin vero ventus ex diametro Subfolano opponitur,Fauo- 
nius eft, Graecis Zephyrus 5c nautis Sou Eft, qui occidentalis eft ve- 
tus, blandusaclenisfrugumq; nutritor, quod fubeodemAiquato- 
re perfpirat ab occidentali plaga,cuius ex fociis vnus a parte folftitii 
aeftiui Cotus vocatur vel Nord Eft nautis,qui plerunq·, nobisgran- 
dinesfufcitatanubibusOrientemcaligat : Qhi vero a parte eft hy- 
berni folftitii vocatur Lybs aut nautis Sou Eft, qui Auftri vicini fui 
naturam participat. Qni quidem Aufteram Noftus, nautis Su, re- 
da linea a meridionali parte fpirat ad axem feu polum Antardicu. 
Comes illi aparte Orientis aftans, Euro Aufter dicitur. Qui vero 
ab occidente cum ftipat Aufter Aphricus.. Hi omnes venu calidi, 
humidi,phiuiofi&piOceIIofi funr. 
Qui huic Auftro meridionali ycmo e diredo opponitur, Bo- 
Basilica Medice 
Nomina Ve- 
tornm. Liber Terti vs.' 
197 
citur, Tramotanusaut Nord nantis; ventus vtiq; frigidus & iiccus, 
nubcsqae fugans, foleir.que i educens,vt canebat Virgilius: Comi- 
tem habet ab orientali parte Circium,abOccidentali vero Aquilo- 
nem, ventum fane violentum, rigidum & afperum ac omnium vc- 
hementiilimum. 
Nota venti qui e direfto inter fe opponutur,vtAufter& Boreas, 
fubfolan9& Fauonius,nunq eode tempore iimulfub eodeipirare 
Horizonte :ac qui obliquileie intuentur,iimul confpirant> vt plu- 
rimum; ac quo obliquiores funt, eos maiores concitant tepeftates. 
Inter eos Oriema’es, vtdiximus, aliis furt falubriorcs , fe- 
cundum locum obtmcntSeptentrionales, tertio ialubritacis loco. 
cenfenturOccidentale... At Auftrales &: meridionules fanitati 
corporis humani funt infeibili ni. In hoc argumentum confeni po 
teft,quodfcribit Anilotelcslib.2. Meteor, cap. $. Sc6. Item Pli- 
nius lib. i.cap. 2 2. tnuencorum au te virtutibus ac effe&is licet ferio 
diuinaprouidentiademirari, qua* ob diuerias lationes vtiles&ne- 
ccifariasiic de illis c0ftituit,vt in rere vatias acdiuerfiilimas opera- 
tiones exerceret, modo aere, ne torpear &pmrefcar otio commo- 
uences &cxagitanter,vt quicquidpu.redinishabet,fuo perflatu ex- 
cutiant, quo animantibus omnibus reddatur vtdror, modo cceli 
terrasque temperiem fouentes, qua interdum nimius Solisardor 
refrigeretur, ac quas ab eo regnatur rerum femina, oblasdantur, ÖC 
vitali iuo humore exhccentur. Interdum vero venii prasftant, vt 
calidior aer non mediocri cum commodo f igidiufculus redda- 
tur, &hocauxdio terras produdamaturefeant, Scadiuftam perfe- 
ddonepromoueantur. Calidiore enim aere opportune reddito, & 
ventis idoneis agitato, radicü fucci ad frud iis fu os ptrahuntur, fri- 
gorisq; meatus terrae confringetis vis infringitur,ne q> amplius ad 
hudtuuple «ammaturatione impedimentu accedere pofrr. Inter- 
düillorü flatibus terra hume&atur, vnde capit alimentum, quod 
pluuiisfithic ilhc cadentibus. Solent enim agitatione fua venti plu 
viofos nimbos huc & illuc diipergere,nequidin terra coeli beni- 
gnitate deibtuatur. Aquilo nubes aSeptentrione fugat ad meridie: 
Aufrrmeridionahsadfeptenrrionem. Sicdereliquisaurumandu 
ingenere. Atptiuatim in lingulis regionibus quantasiint eorum. 
Ohferuatio 
, de ventis fi~ 
. mul friranti 
bus. 
Qui venti 
ßntfalubrio- 
res.. 
Deventorum 
. vfu & vtili~ 
. täte.  Basilicae Medice 
vtilitates, aperte elucefcit, vt qui aliunde exVari-is locis excellas,& 
impedimenta afferuntur, de medio tollant, aut quaeingruunt pro- 
cellas &tempeftates. Porro de ventis dieemus, nunquid ilioso- 
mniumfordium.putrcfadionumacinfedtionum eile repurgato- 
res ac emundatores agnofeimus ? Nunquid ipforum opera ipfä flu- 
,mentorum grana, fpicasq;fua lanugine & immunditie expurgan- 
tur, & iordibus excutiuntur. 
Sane maria inuia ex Dei prouidentia traiici Sc permeari pof- 
funt, imo ex fenrentiaScnecas 1H>. citato, vtinde negotiationes &C 
commercia inter homines admodum natura &c moribus inter ie a- 
iienos exerceantur, & familiaritates amicitiasq; contrahantur,atq; 
vt Homo, quas procula fe diftant, cognita habeat: Etenim, inquit, 
mere pecus fuiflecomni experientia carens, fi conclufus manliflet 
fui foli cancellis. Arrigant aures quidam Medicorum, qui tantum 
fbiarrogantjVtaliosperfridafrontef cum ipii nihil norinr,fed in 
perpetuis cineribus ad focum fuum volutentur jcenfuris fubiicerc 
conentur.-DifcantexScneca, quam apte illis congruat hasc lecflic. 
Adinftitutum redeamus & oftendamus porro de ventis, quas 
perinde ac aer prasfagia portendant. Dodti ac in experientia verfa- 
ti Medici, prudenresq; agricolas, gubernatores nauium inartefua 
peritiflimi ac inftrucflifllmi, Tagaces Duces & milites opportune 
mutationes iilas obferuant, eammque vfum apte vfiirpant. Illud 
ipfum animalia norunt, quorum viuax & acutus fenfus eximie mu 
rationes iftas fubodoratur. 
Certum eftanimalia a temporum mutatione prognoftica fu- 
mere, nec non & ipii homines. Quin permulti funt, qui ex dolore 
capitis temporum mutationes certo certius prasfagicbanc. Qui her- 
niis aut rupturis obnoxii funt, illud ipfum facile percipiunt. Au- 
ftrum enim mox perflaturum prasnundant. Borcali vento ipirante 
&fercnitatem acris afferente, qui auditus grauitate laborant, aut 
fubfurdefcunt,tucfaciliusaudireincipiunc, quialioqui cum den- 
ius, nubilus ac pluuiuseftaer, Auflerq; fuerit, omnipropemodum 
audiendifacultate,priuantur, quo etiam rempore inctefcunt de- 
fluxiones, & omnia catarrhorum genera. Vnde fatis fuperque con- 
flat ex diuerfis ventorum mutationibus &: proprietatibus, varias in 
corpore noflro,eiufqj humoribiis alteratfoncs fufeitari. Sunt Liber TutivS. 
Sunt quidam venti, qui pecularitcr in quaedam corpora&:non- 
nullas regiones effe&us admirandos edunt. Thraces enim ob craf- - 
fum regionis quam incolunt aerem, craiTum itidem habent cere-j 
brum I Obliuiofi enim plane funt, defidts & torpeicentes,itavtvl* l 
rraquatuorvnitatum numerum,dum Γubducιlntrationcs,progre^, 
di nonpcflint, quin priora obliuioni tradantur, ίϊ plurium vnita- 
tum numeri adiiciantur. Guido Bituric. ex Herod. 
Boeoti ab aeris impuritatem craflrs ingeniis proditi fuerunt, 
vndeHorat. 
Boeotum craflb iuraris in aere natum. 
In Lesbo apud Mytilenem Andro flante aegrotant homines · 
Goro tudmnt,.a feptenrrione in integrum facilereflituuntur. 
Quin obferuatur certis annis-, menfes quofdavfqjadeo incale- 
feere interdü, vt fruges ones terrae hoc caloris exccflii prorfus exar- 
defcant,proutmcnfeIunioanni 1113. accidit, quo fpe omnium 
fuarum frugum, quam conceperant maximam agricolae, ex illius 
menfls adudionc prorfus cafli fuerinr.illo etiam anno menfeq; ac- 
cidit,^vt fyluae aeris incendio prorfusabfumpraefuerint.Exquatan- 
taintemperie paulo podgraues & diurni morbi, varie in corpora 
humana gradati funt, quoslethalespefiesfecuti funt. 
Circius Ventus tanto furit i impetu, ac vehementia in occi- 
dentalibus Noruegiaeripis, vt fi quisipfo flante iter fufdpiat, ac fu- 
fceptum perficere tentauerir, id citra fuffocatiohis ac vine pericu- 
lum non praeder. Is porro ventusin illis regionibus adeo intenfe 
frigidus ed, vt nec arbore,nec fruticem germinare permittar. Quo 
fit, vtob eorum defe&um in ignibus druendis, cibiscp coquendis, 
oifibus magnorum pifeiumytantur, vtfcribitOlaus Magnus. 
Mehcrculefanefialicuiuslociaer craflus, nubilus, pluuius, 
aquofus, corruptus & malignus,aliquando ex locorum dagnis,pa- 
ludibus, mortuis (Scinfecdis aquis deprauatur, aut etiam cloacis, 
gurgitibus & putidis exhalationibus ecerra furgencibus, nec non 
animalium cadaueribus,aliisqj id genus corruptionibus inquina- 
tur, vnde hominum habitationes inficiantur, ibi homines haerere 
nequeunt citra valetudinis detrimentum, quod aer quem fingulis 
momentis hauriunt,projtfum illis fit aduerfus & exitialis adiduam- 
199 
Thraces crap- 
fi cerebri & 
labilis me- 
moria. 
Boeoti fitmles 
Thmthus. 
antiq.lectwn. 
- Vincentm- 
- Circius 
- Ventus, 
, Aerfalubrk 
■ vel infalu- 
. briis-  Basilicae Medice 
que mertem minetur. At vbiades hominum acri fereno, claro, pu- 
malignis omnibus exhalationibus carenti expofitae fuctinr, 
ibi vita hominum diu conferuatur,aceiuimodidiueribria, iis, qui 
vitom diu iänam tedtam& integram finitatem, quantum natura 
patitur tueri volunt, quaerenda Itmr. 
Inter varias illas aetis qualitates nonnullae iiint,qu£ vitari ne- 
’ queunt, aliae vero poliunt. Praecipue ille autem excadauerum pu- 
tredine excrementorum,lutorum ac foraram intedarum prauis 
qualitatibusinficitur. 
Alius eil aer, quifacile emendari non poteil, qui in locis ila- 
: gnoirs&paluilribus perpetuo iitus eil, & montibus vndequaque 
cindus,vbi vix maximis etiam aeilatis diebus fol pe r horam vnam 
aut alteram aflulget,qui cum non poflit corrigi,eius incolas,vt va- 
letudini confulant, in meliorem migrare neceilecil. 
Quod vero cius caliditarem,frigiditatem&humiditatem at- 
tinet, quas ex locorum, temporum, aihorum que varietate contra- 
hit, his nullo negotio ars profpicere & mederi poteil, quae acrem 
etiam ad morbos accommodare poteil, 
Sienimaeiliuis diebusaerimpeniiusincalcfcat, quiardentem 
aegrotantis febrem foueat,imo adaugeat, poteil alio traduci aeger, 
in aulam videlicet aliquam interiorem, qua: minus aeris caloribus 
ferueat; ide etiam perluiionibus cubiculorum & irrigationibus ex 
aquafrigida,&: herbis refrigerantibus fadis temperari poteil.Quin 
etiam praeter refrigerium deiideramr aliquod corroborans, quod 
corpus recreer, vt in febribus hedicis; aer etiam iilis perfundi po- 
teil, &iuxta Tralliani confilium (in huiufmodi morbis) coniler- 
nendafuntvitium foliispauimenta, nec non falicis Jentifci, fem- 
peruiui, roiarum &irmrlium, quae refrigerandi, Sc iimul corrobo- 
randi vires habent. 
Huiufmodi quidem aer, inquit Trall. omnibus hedlicis con- 
ducit: maxime vero,quibus pulmo vel cor igneum ardorem primo 
fenferit. Etenim a cibo & poturefiigerante, non tantum iuuantur 
illae vitales partes, quantum ab aeris inipiratu : Contra maius a ci- 
bo fentiunt commodum,quam ab aere,partesnutritioni famulan- 
tes, vt funt ventriculus, recur, intehina 6ec. 
Aerem alium 
corrigi pojfe 
alium non. 
Qualis fit aer 
qui emendari 
nequit. 
Trall.liz.c. 
9' Liber Tertivs' 
Si vero hyberno tempore morbo alicui frigido accommoda-, 
duseftaer calidus, eligendus locus optime drcumfeptus & vndi- 
quaquc circummunitus, vt nulli auras pateat, quin & luculentus 
ignis in eo excitandus eft, quo aer, vt fatis eft, incalefcat. Sivero 
natura morbi poftulat, vt cum calefacientibus corroborantia mi- 
fceamus, vt plemnque pedoris morbi id exigunt, ignes fufcitabi- 
mus ex lignis,laurino, iunipero,medicarum arborum feu Arando- 
rum, Rofmarini,Lentifci,& id genus aliorum.Quin imo &:inqui- 
bufdam morbis opportunum fuerit,cubicula fuftire fuauibus odo- 
ribus, vtcaryphyilorum,auicularum Cypriarum, aut fuffumigio 
aliquo alio ex fragrantibus rebus fuauiflimi odoris concinnato. 
Huiusgeneris fimpliciafunt,granaiuniperi, myrti,/benioini, ca- 
ryophyllorum, gallis mufchatae & ilmilium. Haec de aere. 
Capvt III. 
De Cibo ac Fotu. 
Cibo ac potu ('inquiunt Medici) quicquid Nebaris noild 
3c vitalis Humoris calore,laboribus vel inedia exhauftumeiVefti- 
tuitur, priilinasque vires corpus Cibo recreatum recuperat, lan- 
guoreraquefuum ex recepta fimili fua fubilantia vitalique Baifa- 
rno deponit &nouas vires reperit. 
liidem enim nutrimur, quibus conftamus:Dehisin fpecieiic 
dicimus. 
Conflat in pane bafin & fundamentum nutrimenti prajfer- 
tim eile pofitum, quod exgranis multo fpiritu aqua vitae & balfa-i 
mo faecundis, qiue cum noilns Γ iritibus & vitali nedhre magnum j 
habent confenfum, eleganti artificio & praeparatione falubri con- 
cinnetur. Erfiautem plus fpiriruum,quam panis, vinum conti- 
neat, eiusque odor vel foloolf·. diu fpiritus noftros confefiim re- 
creet,qui vtrunq·, in iynope dilperfi a corde aut prorfus nulli in no- 
bis eiTe videatur,cum tamen vinum glutine illo autvinculocareat,j 
quo diutius retineri necefie eft, ne ilatim a ilomacho nofiro auoltr,, 
Varii nutr* 
tionufundd- 
mentum. 
Cur vinum k 
pane n i.tr 'un 
di fui fuperc- 
tur.  Basilica Medica 
ii qui dem natum fiquidum acfluichim efl; hinrfir, vt minus folida 
ac firmam corpori nutrkionera, quam panis exhibeat, eirra quem 
aut aliquid inni!e,quod conilantis Et corpods,commode viui non 
poceil,at fine vinofoueri vita facile poteil. 
Fiunt differentiae inter panes nunc nobis excutiendae, qua- 
rum praecipuas defctibemus. 
Fit panis multis in locis ex /iIigone,qui paulo acidior cfl,me- 
diocre alimentum piacbens, quique laxam alvum temperate red- 
dit. Non inficquensciuscilvfusmukisinlocis, Sein ipiis quidem 
Nobilium aedibus. 
Ex hordeo quoqnepiniiturpanis variis in prouineiis, cuius 
vis efl refrigerans, at non ita hordeaceus gratus efl palato ac filigi- 
neus. Eopotiihmum vefuntur agricolae, quod alio fepe frumen- 
to careanr, praeiertim meffis tempore, quo citiushordeademetun- 
. tut, quam reliqua farra. De hocpane in haec verba feribit Aedus: 
Panes autem hordeacei omnes minus nutriunt, quam triticei, δ€ 
magis ventrem fubducunt, quam illi. 
Conficiturctiam cx fabis, aliifq; leguminibus panis, iedgra»- 
uisefl, ponderofusaeparumgrati faporis. 
Apud Bearnos, &inaldoribus regionis Armigniacaeiocis,panis 
cx milio fimdiariffimus efl; cuius triplex genus prae exteris confi- 
citur.-vnumexmiliomfarinamrcdadloa fuo furfure mundatam, 
ex quactim aqua aliorum morefubigitur panis, paflaque faliraac 
fermeratain clybano autfurno coquitin pane.Hoc vefcunfru flieh 
cuiusgaftasiubdulcaii-ereiljiadseilboiiialimenri,fedqui diutius 
aiTumptusfaflidium parit. 
Alter u m cx miliopanisgenusin VafconiafMiqucs) voca- 
tu r,qui j a iίi funt gIobi,ex cius farina fubadii,magni tudm e gl o b os 
refe.etes,obuspalcmariolufucoHudirur. Hi coquücunnaqua,& 
in i-enraculii infantibus offerurur, Enguii globi vendutur denario. 
Terti u mpa n is gen u s id e fl, q ti o d B ra (ariu m appel Ia t u r, cui us 
vfus in bellariis efl, fatis efl delicata,gratiq; faporis eica, didaidcir- 
circo b rafa rui m, quod inter prunas ardentes, Gallis braher didas, 
quibus panis inforo vndfqueinuoluitur.coqui folcar.Ispanisqua- 
drataeeft formae, pedis longitudinem habens, & dimidii pedis autr 
panis 
& frugum ex j 
quibus panis 
(onßciturydif{ 
ferentia, { 
Tetr.i.fcrm. 
ίο. 
Triplex panis 
wntuexnü- 
lio. 
Mt nues... 
Mrafariutn. Liber Tertivs. 
circiter ahi-udinem. Obuohikur autem ille panis brafficae foliis, 
cum inter prunas foci fepeliendus eft, vt coquatur, ne cineribus 
eonfpurcetur. Atque haefunt tres panis miliaris codlionis fpecies, 
de quibus loquitui A (fluar. atq; alii veteres, vr paulo poft docebi- 
mus, in clybano nempe, in aqua & inter prunas. 
In Vafconiaexfarinaeiuidem milii pulmenta fiunt aqua di- 
luta, qmefale condiuntur,&ad confiftentiam coquunrur.Ifiorum 
pulmentorum nomen eil, Armotes, quae deliria; iuntrufticis mul- 
tis in locis. Diluitur etiam farina haec ladle, ex qua mixtione me 1 io- 
res redduntur. Gab lib. dealiment.faculr. cap. de milio Sc panico, 
hanc pultis ipeciem ex milii farina ruilids an- 
tiquitus in cibum erat familiaris. 
InregioneLimoxenfi, Sc quibufdam aliis locis circumuici- 
nis,(vbiabundantcaftaneaejexcaftaneisfitpanisjquo vulgus Sc 
rufticipafcuntur. 
Incarnate annonae, & aliorum granorum inopia, fit etiam 
panis ex auena, quod equorum magis, quam hominum proprium 
eft alimentum, 
Nos Germani quodam iufculi aut pulmenti genere, 
/ a nobis di<5to vtimur,ex granis auenae m undatis Sc aqua con- 
flante, quod inftarhordcati eft, eiusque cibum admodum falu- 
brem autumanus. 
Inter autem omnia eiufmodi panum genera nullum bonita- 
re,fapore, falubritate ac nutritione adpanem noflrum accedit, 
quam qui ex tritico apte paratur Sc conficitur. 
Tritici autem tres aut qiiatuorfuntfpecies,diflingaere expedit, 
vt melior ieligatur, vnde optimus panis, ialuberrimus Nahmen to- 
fus concinnetur. Frumentum quod nafeitur inTurcia &Barbari>, 
grana crafia producens, rati coloris, n5 aequat bnn eare illud quod 
fpelta vocatur, cuius color albus eft, fiauus & granorum minorum, 
fedfirmiorum acfolidiorum dente indice, quodue maiorem red- 
dit farinaecopiam, quam alterum furfure abundans. Qaod nobis 
fedulo obieruandum eft, vtfuadet Galenus lib* primo de alimcnt. 
facult. cap. de tritico; vbi videre liceb:t omnia panum diferimina, 
ilue bonae fine malae nutritionis,fiue frumentorum varietas fpede- 
203 
Triplex wo- 
. dm coquendi 
panem, 
Ar motes. 
faUtmfr 
Tanti optl· 
mus quts. 
, Tritici trts 
ß>hies. 204 
Basilica Medici 
tur, quorum alia aliis vel meliora, vel deteriora funt,idq; vel ex na- 
tura, vel ex varia praeparatione, vel ex traiedione per cubum cx a- 
<5Uonc vel negl/gentiore, ilue ex fermentationis & co&ionis artifi- 
cio. Quae omnia in pane confidendo, vt fit falubris & fapidus, di- 
ligenter obferuanda fime. 
Sequuntur quae de his feribebat Galenus eodem hh fk capfi 
vbi dediueria frumentorum natura cum difleruiflet, de differen- 
tiis quoque panum, qui vel meliores vel deteriores conficiuntur, 
hxc lubiicit: Caeteru medii inter mundiflimos & fordidiflimos pa- 
nes, longe latcque pro minoris maiorisve ratione inter fe difere- 
pant. Alii namque mundi,alii iordidi,nominantur,&reuerafiinr. 
Praeter hoc tamen aliud eft panisgenus,plane in his medium,Gr§- 
ci nunc αυτόπυρον vocant, eo, quod ex confufanea farina, fur fui c- 
ue,neutiquam cretis conflatur. Illum panem antiqui Medici Syn- 
comiflum appellarunt. Verum, & inter iftosipfos, qui advnguem 
medii inter furfuraceos, Sequam nitidiflimospanes efle videntur, 
non mediocre eft pro varia tritici natura diferimen., 
Etemm ex denfopraegrauiq; femine panis praeftantior,ex fto- 
lido leviq; deteriorfit: 
At panis quidem fyncerifllmus, cum a Romanis tum ab o- 
'mnibusfere qui illorum fubiacent imperio, filigineus vocitatur: 
huic proximus fimilaceus, tertio medioq,· loco is, quem χντόπυξον, 
vel Syncomiftum appellari diximus., Quartusab his eft foididus, 
poftremusfurfuraceus,quimteromnes imbecillimus eft, quique 
quam citiflimeperaluum defeendir. yEginlib.9. de re mcd. cap. 
73.A(ftuar.Iib. 2.cap.3.deiifdem differentiisfecundum Galenum 
loquuntur, pronuntiantq; furfuraceum panem omnium efle de- 
deterrimum, & minimi alimenti. Cum enim is fit omni farina ipo- 
liatus, nonpoteft, nec in feje cohaerere, nec ventriculo firmiter ad- 
haerere, vnde minus alit ac minus falubris eft. 
Ex farina tenuiflima & fubtiliifima gluten fit, vinciendis ac 
conglutinandis mu Itis rebus perutile, quod furfur tamen praeftare 
nulla ratione quear. 
Sedhactenusdi&umfitfatisdegranorumdifferentiis, de fa- 
rinarum & panum varietate, illud vero conftet inprimis, eos pro 
Tanes alii n,u 
di, ahifordi- 
di. 
Qualis fuerit 
panis Roma- 
nis optimus. 
Tanis furfu-*· 
raceusomniu 
deterrimus. Liber Tertivs. 
105 
optimis habendos, qui ex farina optima mediocriter a Γαο furfure 
cofe&i funt.Deinde in cdfedtione etiä magnü requiri 
tur arrificiu.Na etfi tales habeturfarinae, quas defiderantur: folertia 
tamen non leuis in ea, aqua diluenda, pinfenda, fermentanda, fa- 
le condienda, dextreq·, pane apparando & coquendo requiritur. 
Vt igitur bonus concinnetur panis, palato gratus, falubris,& 
boni nutrimenti, primo optimum frumentum, quale expreffimus, 
deligendum eft, quod cribrofeduloafordibus emundetur, cui vt 
nihil defit munditiei omni diligentia procuretur. Iludvt benefiat, 
triticum aqua pura eluendum eil, poftea ad folem exficcandum, 
fed lolium imprimis diligenter repurgetur, ycluti prorfus noxium, 
non tantum rp in ebrier, fed quod firmifiimu etiam quod cerebrum 
vertiginibus feriat, attonitos homines reddat atque profternat. 
Ex panis etiam congrua coibone, necnon eiufdem fermen- 
tatione praecipua vtilitas ac faporis fuauitasexoritur. Quodidem i 
Galen, exprimit eodem lib. fupracitato his verbis. . Panes autem adj 
concodlionem appofitiilimi funt , qui plurimum fermentati & 
approbe elaborati in clybano, igne moderaro percoquuntnr.Nam 
profufior ignis, primo ftatim ccTurfu adurens exteriorem fuperfi- 
ciem in reihe modum indurar,ex quo vtrobiq; ineptum, pravumq; 
panem fieri contingit, vrpote qui cruda inco&aq; interiora ha- 
bear, ambufta, obarida & cruftacea exteriora. Ignis vero iufto mi- 
noris vis in totum panem nequit penetrare, ideoq; illum non per- 
coquit,fedrelinquitcrudiorem,maximeq; intimas partes. Qui 
autemlongiorefpatiovndiqjaequabiliterperailatun.hic&probif· 
fime in ventriculo concoquetur, arq; ad fequentes fundiones erit 
accommodatiisiraus, &c.in Clybano igitur ialubiius, quam inter 
prunas coquendus cftpanis.. 
Quod ad fermentationem attinet, qua? cum fermento fit aci- 
do, eainter caeteraartificiuiumme neceifaiiaeft' Haec enim paftam 
attollit, &leuiratem idcirco pani conciliatatquefaporem, qui ci- 
traeam gvauis & inialubris redderetur, atque idcirco noxius & in- 
utilis. Praeterea panis mediocritcrfalfusmeliorac falubrior eilin- 
falfo, erfi multi aliter fentiunt. 
In fumma panis eo modo, quem diximus, apparatus, magnum 
Inpane opti- 
mo confiam- 
ι do qwid obfer 
■ uandum. 
Nota panit 
mtliorii & 
falubrioris.. 
Tementatio > 
in pane con~- 
cinnandoner- 
cejfaria· Uagtfterlum 
Chynticu in 
panis confe- 
äione obfer- 
uandum. 
8c elegans magifterium exhibet, in quo nobiliores & perferiores 
operationes elucefcunr. Primo puri ab impuro apparet 
feparatio,hoceft.farina:afurfure.Secundopuricumiuaaquacon- 
iumftio, quas ibi trituranda, hoceft.pinienda,malaxanda,fermen- 
tanda, digerenda ac demum perfe&e coquenda, ex qua mixtione 
fic elaborata, panis falubris,viui ficus, hoc eft, lapis Philofophicus 
immenfaevircutisprogreditur. Deniquclonge aliquid pneftantius 
eft, quam farina. Siquidcmquasnobisgrananarura exhibet, nifi 
artificium hominis in praeparationem accederet, longe noxiora, 
quam vtiliorahominifutura edent. Accurate igitur & praeparan- 
dus, & coquendus eft panis .-alloqui frumentum, quod /impliciter 
exaqua coquitur, quocunq; modo velis,nunquam alimentum vti- 
le ac falubre allaturum eft. Quod reftaturGal. eodem lib.fupraci- 
: tatohiftoriam referens, cum aliquando rus expatiatura animi la- 
xandi gratia, profe&us efter, paulo ab vrberemotius, vbi panis erat 
inopia, ievidifle duosrufticosin fuamcaenam trilicum ex aqua & 
falccoxifte: ad quod epulum ipfe Galenus cum duobus aliis fociis 
inuitaturauide acccisit, appetitu ex itinere conttadro, eoq; cibo 
copiofe & adiatietatem,aliiq; casnari funt fimul: cuius epuli exitus 
quifuerit, ex Galeniipfius verbis audiamus.Verumaccena,inquit, 
grauitatem in ventre ad inftar incumbentis luti caepimus fentire: 
poftridieq; toto die crudi cibumfaftidien tes languebamus,adeo vt 
nihil poftemus omnino aifumere. Praeterea flatulento fpiritu ple- 
nis caput dolebar, oculiqj ceu per nebulam cernentibus caligabar. 
Additieexrufticisquaefiuiftejnumaliaseodem cibo vfi eftent, &: 
qui exeo valuiftenr, qui reiponderunt aliarum rerum inopia (pro- 
utipieGalenus tunc premebatur) frequenter Ce eiufmodi cibum 
invfumairumpfifle,quifeniper grauis ftomacho fuiftet, poriusq; 
noxius, quam vtilis, quod facile citra experientiam colligi, tudi- 
cari poterat. Farinacnimfrumentiiftiufmodi,etfipurioreft fru- 
menti fubftantia, cum fit conco&ioni rebellis, noxam parit , nifi 
finquit idem Galen, j per falem, fermentum, confpcrfionem, tri- 
turationem, furnumq; edometur ac perficiatur. Quis hinc non in- 
telligat f addit) rude & illaboratum triticum, firmiisimum ac per- 
• tinacifsimum eife, contrafi congrue prasparetur, vt fupra diximus. 
Basilica Medicae 
Quid Galeno 
acciderit ex 
pfu fanis 
haud probe 
cofti. 
Frumtntüm 
crudum in[4* 
fabre. Liber Tertivs. 
optimum eile nutrimentum ac corpori humano lumme neceila- 
rium vtiliflimumque» 
Galenus vultex optimo tritico, & a fuofurfute fcparato fieri, 
mediocriter candidum, optime piftum, fermentatum, fide condi- 
tum, & vt par eft codlurn. 
Oribafius lib.collecft. medie, cap. 8. de panibus triticeis lo- 
qucns,idem fenticcum Galcnohis verbis» Optimus panis & falu- 
berrimus, inquit, eft qui plurimum fermenti, plurimumque fides 
habet, quiq; plurimum eftfuba&us, & elaboratus ac in clybano 
moderate calido allatus. 
Hoc vero, quod dixi, plurimum fermenti atq; falis in gufta 
diiudicari debet atque difeerni» 
Quod enim in copiofiore horum mifturaeft,ism moleftum 
id & noxiam eft» 
Ex hisapparet Galeni 8c Oribafii aliorumque multorum au- 
thoritatibus,quam falubris fit panis mediocriterfalitus, quamq; 
in ter alios Laudabilis: cum tamen fint Medici quidam, qui falera 
in pane prohibeant, qui plane error eft popularis. Hrec de pane, 
nunc de vino. 
Vinum eft calidas eilender, Ipiritibus vitalibus abundans, & 
a Deo Opr. Max. nobis datum in rccrcationemcordis, ficut panis 
in hominis alimentum, diftcrcnte regio Propheta, Ex omnium 
Medicorum lententia, vinum eft calida*facultatis ad generandum 
fanguinem aptiflimum,in cuius naturam facile tranfir. Vnde inter 
prascipuaalimentafecundum panem connumerandum eft , pri- 
mumq·, noftrorumipirituuminftauratiuum. Eam opinionem fe- 
quiturGalenuslib.j.dealiment.facult.inquo de vino priuatum 
eaputfcripfit,vbiienrennaeorum,qu«fupra didla funt, contine- 
tur, nec in eodem libro de aqua vlpiam tanquam de alimento tra- 
<£Utur,vtqua;interaIimenranoncenfeatur. 
Quas Oribafius facultates ac qualitates vino tribuat vide in 
lib.fuo£vOTp/5?aVcap. 15. his verbis: Vinum igitur recreat ac calo- 
iemfufcitatnoftrum,atq;ideo concodfiones meliores fiunt,&fim- 
guisprobus gignitur, alimentumq; in omnem corporis partem a 
vino , quia vim habet permeandi, diducitur ? Quocirca |eos, qui 
Adpine con*■ 
.fidendum ne 
; cejfaria funt 
, fermentum 
&[aL 
Vinum. 
i pfal. 104» tenues ex morbis fiunt, habiliores reddit, & fimul etiam appetitu 
alimentorum affert, pituitam attenuat, bilem vrinis expurgat, iu- 
cunditateque & alacritate perfundit animum, &robur addit. Vi- 
num ergo moderate potura, inquit,eft horum bonorum caufa,im- 
modice vero contrariorum. 
Hinc confiat ex vfu non abufii vini magnos eius cflefaculta- 
tesac vires,tumadalendum, quod copiofum gignat fanguinem, 
tum ad virtutem cordis corroborandam , tum etiam ad inftauran- 
doslanguentes,autdeficicnresnoftrosfpiritus,tum ad multa alia 
praeftanda,qu£e corpori humano maxime vtilia funt, ime confer- 
uanda fit fani tas,fiue morbi profligandi,quorum curationicondu- 
cit,vt paulopoftfuoloco dicemus, pofiquam de differentiis eius 
difleruimus. 
Galenus tertio commentario, quem in librum de ratione vi- 
dusin morbis acutis Hippocratis edidit. Aetiustetr. i.fer. iur.de 
vino, & de vidus ratione in morbis acutis. iTgin.hb. i.dcre med. 
cap. 15. Aduar.de fpirit. ani.nutri.cap.8. Hi, inquam, authores 
varias differentias vinorum conftituerunt,de quibus pauca in me - 
[.diumprimo proferimus. 
Prima vini differentiam colore fiatnitiir, quatenus aliud eft 
album inftar aqua:, aliud flauum & coloris palea: aut ftipula:, aliud 
heluellum,&colorem rubini dilutior is ac viuacioris referens,aliud 
rubino vegetiori aut coloratiori fimile,aliud granato clariorfialiud 
granato rubicundiori & obfcuriori colore refpondens. 
i. Secunda in fapore pofita eft: alia enim vina dulcia funt, alia 
auftera & pontica, alia gratiflimi frporis, alia infuauis guftus, alia 
matura, alia non fatis coda. 
Tertia vinorum differentia confiftentia: rationem habet, vt 
alia fint admodum tenuia, & fpirituofa, qualia funt vina Grteca, 3c 
cänariana, aut nullas, aut paucas feces gignentia, alia vero craifa 
& materialia,magnam tartariatque fecum copiam deponenentia, 
alia inter vtramque hanc differentiam medium tenentia, qualia 
funtin Gallia noftra vina, qua: dicuntur de Graue, & qua: in aliis 
Vafconite variis locis crcfcere folent. Huiufmodi funt vina, qua: in 
GalIiaNarbonenfi,vm de cante-perdrix,dici fulent.vin deßeaulne 
Basilica Medica 
yaruvtnon 
differentiλ· Liber. Ter.tivs. 
209 
in Burgundia,&varia alia, qus in multis Gallis locis nafcuntur, 
vina,inquam,tenuia, fpirituofaquc potius, quam materialia & 
craffa, qus idcirco ialubriora&prsflantiorarunt, aliis longe tcr- 
reilrioribus & multas fsces ex fe deturbantibus. 
Quarta in odore fica eil, quem gratum &faauera bona omnia 
vina obtinent, reliqua ingratum. Hincfir,vtdofti bibones odore 
vini bonitatem velprauitatem, priusquam deguilent, experiri fo- 
leant,prontincientq; de vino iententiam, alia odore carent, quo 
arguuntur ipiritu carere, ideoq; bonitate,quod vini b onitas in fpi- 
ritueius copia fir. 
AlisporiOruntyinidiffcrcntisextcmporcpcdts, vt cum- 
vina alia aliis recentiora aut verniliora funt: liquidem pro varieta- 
te & vetuilarc temporis variam qualitatem contrahunt. Aliaenitn 
temporis fpatio potentiora & calidiora, redduntur, colore, lapore 
&fub liantia variant; alia vero viribus imminuuntur, & breui tem- 
porisinteruallo fugiunt. 
Differentis alis vinorum petuntur ex regionibus & terrs va- 
rietate, vbi crcfcunt. 
Poftrema vinorum differentiacxoorumfacultatibus Sc pra- 
ptictatibus deflimitur. 
Sed hic qusritur,quid vtilitatisiflarum omnium differentia- 
rum cognitio Medicopatiat?Maximam teflatur Aedus tetr.i.fcrm. 
i.his verbis. 
Quandoquidem vero, inquit, plurimas in vino differentias 
reperimus, diftinguendum eil de ipfis, quam brcuifllmc id fieri po- 
teft. Rubra itaque Sccrafla ex omnibus ad generandum fanguinc 
commodrifimafunt, vtqusparua egeant in languinem transmu- 
tatione. Deinde mgrt,fimulq; dulcia &eraifa.Deinde colore qui- 
demrufa aut nigra, compage vero crafla,& habentia flmul adflrin- 
gentem qualitatem. Hic minus valent alba, fimulq; craflade acer- 
ba ad mutitionem. Minime vero omnium alunt colore alba, com- 
page tenuia,5cquodammodo aqusfimilia. Concoquuntur au- 
tem in ventriculo, magis diflnbuuntur dulcia, quamauftera, vc 
pote calidiore vi prsdita,fed&:vcntrcm magis fubducunr. Cs- 
tcrum valde craffa& tardius concoquuntur» dc tardius in corpus 
Vini bonitas 
in quo (jonfi~ 
fiat»  Basilica Medici 
diilribuuntur. Vbi autem ventriculum robuftura nn&a fuerint, 
vt probe concoquantur, amplius nutrimentum corpori praebent. 
Manifeilum eil autem, quod &aluumfiilunt,&: vrinas tiendarin- 
commodaexülunr, in quibufdam craiTum fuccum generantes. 
Qujedam ex ipiis etiam iecur ddienemacrenes obturanr,atque in- 
de aliqui in aquam in terentem incidunt, aliqui e calculo laborant 
ex nimio ipforum vfi,&praeierfim fenes. Tandem Ai tius fic con- 
cludit, optimum vinum eil, & fanis, & ex morbo fe colligentibus 
commodi Hamum,quod tutum, compage tenue &leuiterfubailrin- 
gensexiftit. 
Ex his omnibus ac ex iis, qua? ab Hippocrate feripta funt lib. 
3. de ratione viftus in. morbis acutis, nec non a Galeno in principio 
commentarii tertii eiufdem libri,aliisq;locis, Medicus difeat,quae 
• vinameliora, falubriora ac conieruandae fmitati congruentiora 
funt, vt qn$ in curam multorum morborum cocedantur, tum me- 
ra, tum plus aut minus aqua diluta. 
Non enim tantum alendo noilro corpori aptum eil: vinum, 
aut cordi recreando, & inflaurandis ac roborandis fpiritibus no- 
litis ; Quin &: eius facultates ac virtutes ad medicandum curandu- 
que protenduntur, vtnon folum ex Hippocratis teilimonio pro- 
batum5, Galenoqjeiusinterprete,fedexomniö celeberrimorüMe 
dicoru, Graecorum, Arabum &c Latinorum vno eodeq, confenfu.. 
AretamsinterantiquiiTimos Graecos, ab Hippocrate, cuius 
fummus eil imitator, teilatur de vfu ac proprietate vini in phrenefi,, 
etiam deliquio animi autiyncopeilipata. 
Sed cum metus fit, ne in vaporem humiditatemq; homo diG 
foIuatur,vnicii fubfidiüvinu eil, celeriter enim fubilantiaalendo 
inilaurat,&quoquo verfiis ad extremitates vfq; pmear,tenori teno 
re apponit & Spiritu torpente expergefacit: frigiditate calore tem- 
perat, laxante madore adilringitextroifum,emmp£tia ac diffluetia 
coercet: olfadu fuaui deleilat, vires demum fulcite ad vitam pro- 
rogandam poteil, arqiininfaniaad animu demulcendum optimö 
eil. Haec omnia epotum vinum fimul prteilat, iracundiacnim mol- 
leicenic animus conquiefcir, atque ipfimet ad recreandas vires ci- 
bos accipiunt .-quin etiam feipfos ad voluptatem replent. 
Lih. Meth. 
Med.&fani- 
tati tuenda* Liber Tertivs. 
Sed vt oflendam, vinum fine vila exceptione eile longe infi- 
gniusacvtilius,magisqaenectflariumalimcntdrn, aqua, diluam 
erroneam iftorum hominum opinionem, proferam Trallianite- 
ftimonium,qui i i.lib.cnp.4. df hefticis loquens , iis vfum vini 
concedit,idque non fine moderatione a prudcntc Medico prasferi- 
pra, qualis ille fuit. Atq; harcfcinr, quas feribit. Vinum iis, qui fri- 
gidam ficcamque intemperiem in folidis particulis habent, & ma- 
rafmo ex morbo ( vtvocant) detinentur,exhibere necefle ed, vt 
nos calefacere fimul&humedbre oporteat, quas omnia vinum 
moderatum prasftare ipfis potell. Qui vero cum febre marcefcunt, 
prasfertim quas macie tonentur, iis vinum dare cautio eft, vt quod 
eis, fi quid aliud, maxime aduerietur. 
IdemTrall.eodemhbrOjCap. j.deiyncope, tra6lanshascfcri-= 
bir. Vinum dare febris quidem caufa non oportet, verum ob cru- 
diorem materiam fuperantem eorum, quas fenfim extenuare & ca- 
JefacerepoiTuntjvfusexiftir. Nihil itaque abfurdieil, vinum te- 
nue, quod in corpus facile diftribuitur, & nullam manifcftam ad- 
ftridlionem aut dulcedinem obtinet, exhibere. Akate vero n n 
nimium recens, neque vetus efto,neque colore nigrum,iedpotius 
fubfuluum &:album, &:fubilantiatenue. Cupimusenim, vt quam 
primum in vena; totumque corpus diiltibuatur, praefertim cum 
vires collapfas, & in periculo interius conftitutas, recreate feilina- 
mus. Quin etiam, fi ab igneis inflammationibus deliquia animi 
fufcitentur.virasquepericulum fiibeflecognoueris, vinum mox ex- 
hibebis, maxime quod chondro incodto fiiperfuderis &cc. 
Vtaurem oftendar, quanta virtute polleat vinum ad inftau- 
randas corporis vires, vel etiam imbecillimas & totas prope pro- 
ftratas,idemfcribir, quasfequuntur lib. 7. c. 14. Sin amem vires 
vrgeant extremorum perfridiones, conuulfionescj Scanimi defe- 
&io oriatur .'Salutare eiletiam vinum deco&oadmifcere. Nam vi- 
num (addit) optimum maxime fubito &: celeriter vires collapias 
refocillare potefl, ac multos noui ex fola illius potione, praeter /pe, 
mortis periculum euafiflc. 
Porro ait. quin & vinum, quod fitimreftinguar, dare phre- 
neticis audendum eftjinquibusmulcaevrgentvigiliae&rvires im-  Basilica Medici 
bccillas, febres autem nondum vehementiam, neque ardorem ha- 
bent, fed quaedam concoftio vrinarum quoque in eis apparct.Pra:- 
terea illis cum fiducia dandum eft, qui per fanitatem quoque vf- 
mim amare confueucrunr, 8>c os ventriculi imbecillum & natura 
frigidiusobtinenr. In his enim tcmpeftiuaeft vini potio,&omni- 
bus mente alienatis, fi modiceailumatur. Nam ferociam ipforum 
mutat, & ferinos mores ad hilaritatem transfert, fomnumq; con- 
ciliat,eo quod cibum celeriter concoquat, & in totum corpus di- 
ft.ribuendum adiuuet. In quibus igitur nulla feruens inflammatio· 
autmagnusadmodum calor praecordia infeftar, & vires infirmen- 
tur, auda&cr vinum ipfiscxh beto. Maius enim exeo commodum 
erit,quam quae noxa fore putetur. Si enim vires recolle&ae fuerint* 
&non collacipermifiae, omnia tcncare pofTumus, & multifariam 
aegro fuccurrcre. Collapfis autem ipfis omnisraedicorum curatio 
defpcrataerit. Quare metiri conuenit& noxam, quae ex vino ex- 
ped:atur,& commodum, atque fi plus fuerint, qux 
propinare tlebes, minorem oftenfionem contcmnendo.Fieri enim 
haud poteft, vt id, quod iuuat, aliqua etiam parte non noceat. Me- 
dici autem cftciufmodi eum metiri, tum iudicare. Nam fi vniuer- 
fa moderata quantitate, qualitate,ordine & tempore adhibeantur, 
totam artem abfojuuntj confumamque, & finem bonum impo- 
nunt. 
Omnibus venenis contrarium efl, vt vult Celfusjib. 8. de rc 
Med. cap. 27. Quidam, inquit,poft rabiofi canis morfum protinus 
In balneum mittunt, ibique patiuntur defudarc, dum vires corpo- 
ris finunt, vicere adaperto, quo magis ex quoque virus deftillet; 
Deinde multo marcoquc vino excipiunt, quod omnibus venenis 
contrarium eft. 
Vinum porro inter omnia alia pracfldiafumma efl fcne&utis 
medicina, quod docet Aerius tetr. 1. firm. 4. cap. jo de ratione 
vidhisfenum: Vinum vero, inquit, fcn.'biisvtiliflimum eft. Sit au- 
tem ex calidioribus natura, quale eft;, quod fubftantia quidem te*- 
miecft, calore autem fuluum autflauum. Atque vmim quidem 
hoc maximum bonum lembus accedit, quod calefiunt omnes co- 
mpa.tes, deinde quod ferum (anguinis per vrinaspurgatur, Qjid pnetcrea de vino dicemus, quod non tantum nutriendo corpori, 
recreandis & corrobandis cordis viribus, & innumeris «gritudini- 
bus curandis aptum eft/ed & mentismcdicamcntum optimum eft 
cxOribafiifententia? ficcnim Oribafiuslib.$.Mcdic.colle&.cap. 
7. fcribebatl Quin etiam vinum poterit animum quodammodo 
afficere, quippe cum vinum iit moeroris medicamentum. 
Atque Helena quidem mihi yidetujrhoc crateri infudifle, yt 
moerorem iedarer.. 
In hoc argumentum Plato quoque dicebat; Equidem irinfi- 
nitacommemores,nunquaminuenies,in quo per iocum fine o- 
raniprorfus periculo ipe&are ingenia, ileut in vino licet. 
Satis fuperque de natura.d ifferentiis & lingularibus vini pro- 
prietatibusacfacultatibus,ex ipiritibus,quibusabundat, ei com- 
paratiSydidlum cfh Nunc de aqua. 
Communis aquahumidae qualitatis, non carens vitali prin- 
cipio, vt nec reliqua omnia creata,eius vilis maxime eft neceilarius, 
ac vtilis, ad vitae confirmationem- 
Terra enim eius irrigatione germina & frudlus producit,quae 
alioqui fterilis & infrugifera langueret. Ea aquantur animalia alia 
cum hominibus, vtiitimextinguanr, nec commode alioqui citra 
ciusvfumviuerenr. 
Kxcdiiuirur fiat, & panis, nec citra illam edu- 
lia invium hominis coquuntur, hasepariter non paruo vfiii cft ad 
multos potus alimentofosac medicatrentcfos conficiendos in ia- 
lutcm hominis. Deniq; fi huc congerere omnes illius vius ac com- 
moditatespropofueEim,nuIlus vnq fiet finis-Satiscftrlliuspropric 
tares indagare,quaediaetaeianitatiqucconieruanda;corgiuaeacne- 
ceilaria; fuerint. In quem finem fume ncccfiaria eil Medico facul- 
tatum illius cognitio. Atque id ipfum eft, quod cos docet jEginc- 
talib-5.de re medica cap. 50. De aquis inferipto, quod fic orditur: 
Oportet etiam, inquit, aquarum virtutisac vitii peiitum f fie.Mul- 
tienim vfasfuntrquae,praeomnibusfeierebusaliis,adomnem vi- 
llus rationem. 
Vtaut« mbonas ac laudabiles aquas a vitiofis difiirrguamus, 1 
Affieremiaeillatum primo nobis cognoicendae fijn t, quae exien ren- 3 
L I Β ί K T E R. T ! V S. 
. Medicamen* 
) tum mentit. 
- i.DiahgM 
-legibus. 
- Aqua* 
i Vffts aqua. 
• Vßu ineffabi 
li*. 
Vdm difi- 
rent'u aqu4~ 
da Actii ru. Act. tm. 214 
Basilica Medica 
j. fern· $ 
165. 
tIhuU. 
tia Aetiiingcnereipe&atae, quintuplices numero Tunt, aqua plu- 
uia, fontana, putealis, fluuialis & ibgnofa vel lacunofa. Aquae plu- 
uiac,nomineintelligipoteftquicquidabaere in terram defluit, a 
quae formam obtinens. 
Quod cum varie accidat diueriäs quoque diftin&iones, vt 
neceftarias, poftular. 
Aliae enim funt pluuiae lenes ac iuaues, quae nulla aeris com- 
motione decidunt, aliae funt procelloiiores. Praeterea niualium 
quoqueaquarumapluuiisdiftindarum nobis ftatuendum eft di- 
fciimen. Quaectfiintcrlcuiftimascenfentur,quod fublimarae& 
diftillatae fuerint, ideoq; purrefaftaeautdigeftae: hoc nomine rame 
interoptimasaquasnonfuntreponendae, vt quae febricitantibus 
& i&ericis incommodae & detrimemofe iinr,vt feribit Aenuseodc 
loco.'Verum febrientibus, inquit, &: iis qui bilem fuperne ac infer- 
ne reddunt, &rcgio morbo,incommoda eft, Subiungitq·, poftea 
quare neque extergit, neque concoquit, neque madefacit, &c ex 
cretiones impedit, diuturniorque,tardiusitem concoquitur ac di- 
geritur? De aqua pluuia loquitur,dixerat enim,eam nonnifi rccen- 
temefte vtilem,idquefitrahcereturauttranscolaretur. Quae ma- 
gna eft mo!eftia& nimia feruitus in potu aquae. 
Nec dubiam eft tamen, quin cifternarum aquae in Italia vfi- 
tatifllmae,&:quaein Gallianunefrequenteseilefolent, liberent a- 
quashactraie&ionisraoleftia. Siquidem eiufmodi aqua per are- 
nam transfufa atque fic repurgata, leuiorq; reddita inter optimas 
cenfetur, fiueguftus flue valetudinishabeturratio. 
Fontanae aquae vfitatifllmae funt omnium, atque inter ©pti 
mas connumerantur. Veruntamen aduertendum eft accurare, in 
quam partem fluant, & quo Sole fpecftentur. Sienim ab Oriente 
id fiat, exteris praeftant, vt ait Oribafius, humiditate, tenui täte, o- 
doris fuauitate & moderate refrigerando, moderateq; calefacien- 
do, Aetiuslocopraecitato in huiufmodi aquis exigit, vt per mea- 
tum quendam aut terram puram excolentur, calefiant ac refrige- 
fcantcitiifime. Has ait inter alias efte optimas,nifi aliquod vitium 
cx cloacis contrahant. 
Fontanae vero aquae,addit Aetius,quarum fontes ad Septen- 
N iuales.' 
~Eontm> Liber Tertivs" 
aionem erumpunt ex petris ftillantes, folem auerfum habent, in- 
codiles ac tardi tranfitus funt, tardeq·, calefiunt, & frigefiunt, id- 
circo aliis deteriores funt. Quae ad occidentem vergunt, vtaitO- 
ribafius, violentae fiunt, & refrigeratione Sc duritie. Quaead meri- 
diem /pedant, magis fallae funt, &: calidiores,& ad mciendum non 
idoneae, fed ad defcendendum per inrcftina promptiores. 
Aquaex puteis viuasfcaturigineshabentibus,ex quibus in 
horas hauiitur aqua, fi nullum aliunde vitium accedat, inter bonas 
cenfetur, & quibu/dam hominum naturis congrua eft. De ea fic 
fcribebat Aerius, eodem libro Sc capite; at puteana frigida eft, ter- 
ra diflicul ter excernitur, aegre digeritur, propterea aeftuofo ftoma- 
cho, aut ventri commodior eft, quam fontana. 
In examine aquarum fluuialium & putealium, naturae terra- 
rum, & loca vnde fi aturiunt, nobis inprimisobferuanda funt, fiuc 
fit locus planus & campeftris, fiue monriculofus, aut etiam monta- 
nus. Nam quifontes aut putei in planis locis fitiiunt, infuo nati- 
uo folo fcaturigines nadi funt,minus commodas acfalubres aquas 
producunt, quam quae exaltioribus & montanis locis decurrunt. 
Yt enim fcribitOribafiusIibr.iam citato, colles & montes ad bo- 
nas aquas erudandas potiores funt humiliore &: planiore folo. Na 
& puriores & tenuiores, ac odoratione, dulcedincq; fuauiorcs a- 
quas emittunt. 
Difiinguendaporro funt ciufmodi loca.. Quaedam enim funt 
plana quidem,iedfub quibus rupes delitefcunt, ex quibus aquae 
frigidioresemergunt, quam vbi nullae funt. 
Quaedam funtarenoia autpinguia & opima arua, ex quibus 
quae fcaturiunt origines femper meliores aliis habentur. 
Quod vero ad eas aquas actinct,quae ex montibus & collibus, 
delabuntur, cum alii montes aut colles fint terrei, ( vt ibidem fcri- 
bitOribafius) aliipetrofi, pro varia natura diuerfas etiam aquas 
emittunt. Terrei nquidem ferunt praeftantiores & mollitie & mi- 
noris frigiditatis . Saxei aquas habent deteriores, tum duritie, tura 
frigore.-Puriores tamen, quam ahzfunt,minimumφhabent fub- 
fiftentiac. Aetius etiam fic infert ;Fluuiales aquae &ftagninaeomncs 
mal« funt, Nili aquaexcepta; haec enim omn%us virtutibus exor- 
meates. 
ί Ex ntontilm 
dtUbentes, 216 
BASiLlCiE MEDICE 
natacftrfcd de Fluuiali aqua infra excipiemus, lib. j.Bafilicae Chy- 
micie. 
Fontanasillasaeftiraatoptimas, putealibus etiam eas praefe- 
rens. Deftagnofisvero&paluftribus,quaequiefcunr,necmouen- 
rur, ita vc morruae videantur, cenict interpeifimas & iumme noxias 
eflereponendas. Quare, (vt inquit Aetius) nunquam talis aqua, 
aliapraefente debilibus exhibenda eft. 
Hasfunt omnes aquarum differentiae, & qua ratione viciofie 
a bonis quarum condiciones &c qualitates pro- 
priae, vtverebonx dici poflInt,huiufmodi eile debent, nempe vt 
bona aqua iit leuis, pellucida, limpida, & oculis grata, vt omni ia- 
pore & odore,aliaue id genus qualitate careat.qure tamen palatura 
deiedet, vc fitim facile ieder, vt parum diu ventriculo immoretur, 
vtprompteincalefcat, prompteq; refrigeretur quae hyeme calida 
fit, adlatc gelida, qua legumina facile, & cito, nec non carnes,reli- 
quaque edulia percoquantur. Ea etiam (inquit AetiusJ bona eft, 
quae cibos in ventre bene concoquit. Hac omnes notae bonitatem 
aquae iignificant, quaetamen pro variis gradibus illarum conditio- 
num, vel melior, vel deterior redditur, vel mala intrat humano 
corpori aqua fimplcx& cruda, idem Aetius eodem libro abunde 
edocet. Hic quaeftio exoritur, an aquaElemenut fit, nccnc:an nu- 
triat, nec ne, num alimenti vehiculum fit? Non eft, inquit Aetius 
propofitum hic quaerere. Quod vero dicere neccflarium eft, hoc 
eft, quod fine aqua alimentum concoqui non poteft, ficuc neq; 
traaquam quicquam commode coqui poteft. 
Oribafius Hippocratis fencentiam referens, quaeftionem fol- 
nit,quam Aetius videtur dc induftriafubdeuifle aut in dubium vo- 
cafle. Sic enim feribit: Porro aquam non alere, ied vehiculum tan- 
tummodo alimenti efte,& Hippocrates, & caeteri praftantiflimi 
Medici dixerunt: ob eamqueeaufam non poteft vitalem faculta- 
tem roborare, & hoc fuit in caufa, vc Hippocrates ab aquae vfii in. 
aegrotantibus abftinens ad mulfam, oxymei dc vinum fe contule- 
rit, &c. Quae Oribafius ex Hippocrate, necnon etiam Galeno,in 
commentariorationevi&usinmorbisacutis tranfcripfit. Scquun- 
suryerba HippocrUb, quaepoftquara dc vini yfu,etiam oligopho- Libek Tertivs. 
217 
ti, de hydrome!ite&:oxymeIite,vfitatis potibus&in multis acu- 
tis morbis conceffis dificruir, de aqua fubiicit. Aqua:, quae in acu- 
tis bibitur, nullum fane aliud habeo , quod concedam q|ficium. 
Neque enim in peripncumonicis tuilim fedat, neque fputum edu- 
cit, imo caeteris minus, ii quis aqua; potione vtatur, verum fi inter 
oxymel & mulfam parum aqua? inllillctur,ob qualitatis paflionum 
tranfinutationem, fputum educit. &c. 
Galenus in fuo commentario addit, quodque Oribafius ex i- 
pfo mutuatus eft ad verbum, in eo textu, quem fupra citauimus. 
xiaeC igitur (de aqua optima verbafaciens ) quanquam optimafit 
multo tamen tempore in ventriculo maner, fluduationesq; pluri- 
masparit, quo fit, vtcum biliofiis ventriculus fuerit, corrumpa- 
tur 5c illa. Praeterea cum ex venmculo ad iciunum inteftinum ae- 
gre perucniat, non facile diilribuitur, neque in hepar, &: minus in 
renes, thoracem 3c pulmonem. Quo fit, vt neque vrinas mouerc 
poffit, neque fputum educere: imo neque per totum corpus moli- 
tur tranfpirationeSjidnamquefubftantiae, quae tenuium fit partiü, 
opus eft, calidaeque, non frigidae, nec craiTarum partium. Neque 
praetereafitimfedat,quodinamplis, tum ventris, tum inteftino- 
rum animalis inftrumencis,plufculomaneattempore,nequepror- 
fus imas penetrat partes, neque ficcitatem humedat. 
Quod autem non alat, hoc fit, vt neque vitalem facultatem 
roborare poffit. Atque ea efteaufa, propter quam Hippocrates ad 
mulfam oxymeli & vinum fe contulit,in aegris ab aqua fimpliciab- 
ftinentibus. Illudipfum eil, quod Hippocratis interpres Galenus 
docuit,cumfcripfit,aquam nullam habere alendi facultatem his 
verbis : at qua: nullo pado nutriunt ( vtaqua ) ea neque virtutem 
habere,neque imbccdlitare neque roborare quifpiam vere dixerit, 
nifi id aliquando per accidens contingat. Aqua fcilicet non vt ali- 
mentum vires recreat, fed bene vt medicamentum ad temperame- 
tifymmetriara, quas propter ipfius immoderationem imbecilla 
funt, reducens. 
Ex verbis Hippocratis & Galeni,primo appulfu, nullius vius, 
neceffedus,aquam quis dixentadalendum; prout expreffis ver- 
bis feriptum legitur,imo nein medicamenti quidem vfnm tranfi- 
i Aqua vitali 
l facultate ca- 
■ nt. Basilica Medica» 
re: Verutamen ii attente expendatur fententiaeSi diflinguantur,vt 
peil, fatis conflabit, nec ab Hippocrate, nec Galeno vfumaqusin 
! explodi. Qnin argumentum ipiius libri Hippo- 
cratis, & tota illius tra&atio contrarium docet, pradertim cum 
■ fcribit. Quibus aurem maximevtcndum fitaqua, quando valde 
, multa, di quando gelida, & quando calida, partim quidem antea 
. didlurn eil, partim vero fuo tempore dicetur. 
Quin Sc aliis locis idem Hippocrates cenfet aquam inter alia 
ad vitam fumme neceilariam, etii in curam morborum plures alias 
potiores commendet, cum i pia compoiitas, vt ptifanam, hydro- 
meli,oxymelii,&qua£abherbisvirid,bus, vuis pailis , vinaceis·, 
pyris,enico, n yrtis,panico,&parantur (vt eodem libro feribitj 
quas quidciimplicis aquae potui pfert ob rationes certas allatas. 
Hodieadhucinternosin viiieftintermedicandum, vt fcili* 
ect in pleuritidibus, febribus atdecibus,propinetur aegro citius pti- 
iana, aut irmilisaliuspotus, mediocriter detergens &c humedlans, 
quam hrnplexaquafngida,quarn nos, quicquid dicant alii, natu* 
rte vitalisacalimentoiteeiTepaiticipem cenitemus, vtquae ad natu- 
ram elementi fui proxime accedat,quaeque beuedidlionis frudtum 
ferat, quam Deus illi impertitus eil, cum iuilit, vt aquae pro- 
ducerent reptile animas viucntis,&c. qua* quidem benedictio per* 
manet adhuc, &: permanebit in finem feculorum.. 
Huiusaquae vitalis fidem faciunt,quae conilruuntur priuata 
viuariaadafleruandos pifces. Qui licet voraces fmt,& ex praedaa* 
liorumpifcium vi&itant, qualis ellLucius, ingentes tmttae,&:idgc- 
nus alii,tamen diu in virapcrflant,citra praedam vllam fola aqua vi- 
tam foiientes,qii£EiHisforetinvtilis,iivitaliomniipiritu&alimen- 
toia facultate deflkueientur. # 
Se i nolimus tarne inferre,oq vinoaliisq; potibus aequales nutri* 
endi habere facultates, quos necellitas ad conferuatrone vitee in v- 
fum nofliii excogitati i r,Q) dcfilubrioreseifent, & magis alerent, q 
potus aquae.Quaequauisonibusfit ccmunis.ea tarne ηόcotenti ho- 
mines, alios fibi potus meliores, maiori q; Hirneti indagare omni 
ingenio no Americani* 
abaqj b.;rbarxge,tcs,\inca’plantandarjaccolc i?imperiti,cxfuccis 
Ntmaqaz 
vfus aliquis 
Jitin medica- 
mentum} lib, 
de vicius rat. 
in morbis acu 
tjs*. Libir Tertivs. 
219 
fruduu quarudaarboru potiones cocinnarein vfiim copulfi funt: 
qu5admodü &illi, apud quos vina nafd nequeunt ob caloris defe- 
dutp,j& terra: repugnantiam,quales diximus eile cereuifias,poma- 
ria, & id genus alia. 
Atque haec de aqua, pane, & vino, nec non aliis alimentis, qua: 
praecipuaiunt cibi 6cporusfundamenta,fuperq; dida funt. Reftat, 
vt quae vel bona, vel mala per immoderatum eo- 
rum vfum homini accidant,exponamus. 
Quemadmodum ad confemandam ac prorogandam vitam 
nihil vtilius magisq,- neceiTarium temperantia aefobrierate; Sic in- 
temperantia (Medicorumnutrixjautingluuie acebrictatemlper- 
niciofius, idcirco vitianunquam fatishominibus funt exeeranda 
&deteftanda. Vbi enim tantaipurcities vitiorum eiufmodi mun- 
dum ingreilaeft; Ab intemperantia hominis deformitas & mifena 
apparuit. Cum enim inter creata omnia, ( vtpote creaturarum o- 
raniumdefignatus Princeps Reflet perfediffi mus, inter omnia ani- 
malia temperatiffimus, ac integra ianitatis .-intemperantia faa fu c- 
ceifa temporis faduseft omnium animalium miierrimus, vt pore 
qui longe iam pluribus & grauioribus reliquis omnibus creaturis' 
obnoxius. 
Annon Paties noftri prifei feculi longe temperantiores, vt qui 
plane laile, meile,fru0libus,heibs contenti,luxum &delitias ho- 
diernas refpuerint, &deteiiatifint. Hincfit, vt falubrius vixerint 
&diutius. 
Et quanta ifthaec luxuria eil? quatusexceifus, vt fercula ferculis, 
acetaria acetariis,frudus frudibus, cruda codis, 5c in prima dc in 
fecunda menfi,tenia etiam fuperaddantur? Pifces,carncsrecentes> 
falfivaiiorumgeneruma/ia,elixaconchylia, turdi,ac (nequidex* 
cidat) multafaicimiaum,minutalium, placentarum opeiis pifto- 
rii genera,vno & eodem epulo ingurgirentur,aut ad multam fatie- 
tatera vorentur ? Qms ignoret ex tanta ciborum varietate in ven- 
triculo promifeue cogefta infinitas turbas excitari, dum alia citius, 
alia tardius mollefcunt, &m corpus diuiduntur, (vt venerandus 
fcnbitHippocrates?) hac ob caufamfcripfit Plinius,fimplice cibu 
hominieife vtih(Timü,contra veroingluuie acintemperantiadetti 
intemperans 
tu eßfons & 
origo pluri- 
morum ma- 
lorum. 220 
Basilici Medica 
mentofiffimamacperniciofiflimam. Hincetiam Seneca dicebat? 
Diucrfa cibaria inquinant, non alunt. 
Ab intemperantia Barbari abftinebant, vt fanitaticonflfle- 
rentjnonvt obtemperarent Dei mandatis, quem nullum tcouc- 
'rant. HifueruntSamanasi populi, Brackmanni,Eflasi, ex iudaso- 
rum ftirpc oriundi, vtfcribit lofephus. Perfas olim tanta modera- 
tione & fobrietate vir funtinfua vitflusrarione, vt (quemadmodü 
feribit Xenophon J apud illos non fotum expuere & eranngi,&fla- 
tus plenos videri turpe haberetur, fedetiam vel meiendi, vel alte- 
rius alicuius eiufmodi rei gratia, eunte aliquo confpici, quod prae» 
flare non poflentCvt addit idem Xenophon ) nifl & modico nu- 
trimento vtcrentur,& humorem laborando ita confumcrent, vt 
alio quopiam fecederet. 
Idem de Arabibus fcribitlouius: Frugi, inquit, in conui&u 
funt homines; nulla cibi intemperie vires alunt, temperantia vale- 
tudinem tuentur, raultaque exercitatione ad inuidtum robur ha- 
biles artus confirmant. 
Quas inter Grascos emicuit magna fobrietas, apparet ex legi- 
bus, quas inter primos Athenicnfes & Lacedasmonios Arueras iu lu- 
xum & intemperantiam a Lycurgo & Solone fancitxfuerunr, quae 
quidem longo fatis temporis curriculo inter illos viguerunt, at vbi 
delitiae in eorum Rempublicam irrepierunr,aIiorumq;Giascorum, 
vt pote Ionum (quos Valerius Max. primos fecundorum ferculo- 
rum, hoc eft, fecundas menfas & bellariorum inuentores fuifle nar- 
rat ( exemplis corruptife resq; fuas mifere perdiderunt;Sic Sparta- 
naciuitas(vtidemferibit Valerius) feueriflimis Lycurgi legibus 
obtemperansaliquandiuciuium fuorum oculos a contemplanda 
Afia retraxerat, ne illecebris Afiaticis capta ad delicatius vitas ge- 
nus dclaberetur, casteri vero Grasci pariter ad immodicos fumptus, 
&: omnia non neceflaria voluptatis genera deflexerunt. 
Prifci Romani inter alios populos apprime erant fobrii.Nam 
( vtaitPliniifsJinagrishortos fu os habebant, & ex hortis vive- 
bant:damnanrespul menraria,quas alio egerent pulmentario.Hor- 
ti maxime placebant, quia non egerent 'gni, parcercntq; 'igno,vn- 
de&acetaria di6la. Tandem tamen ('vtpoflea videbimus) ficin- 
Lib.i. debel- 
lo iudaico. 
, , . 1 
Cyrt. j 
Honeßatis ( 
ßudiu quan- ] 
tum in vete- i 
ribus Ferßs. 
Arabum na- 
tura. j 
Inuentores fe ■ 
eundarum j 
?nenfarum& j 
bellariorum \ 
quL , 
Societas Rc- 
manorum l. 
lo.cap. 4. Liber TertivsT 
temperantis &dciitiis addidi fuerunt, vt plane efient illis enor- 
mis ac monilrofus luxus, & immoderata: commefiationes occaiio 
interitus & excidii. 
ZenoCotticcus,& Ariftippus Cyrcnasus,vfque adeo fruga- 
litatem ac temperantiam coluerunt, vt ex illo natum iit prouer- 
bmm,Zenonctemperanrioreil; hicvero, qui Socratis fuit difci- 
pulus, non tantum abflinens, fed & abftinentiaipiadidus. 
HscfuntqusdeSocratefcribitLaertius, cum ab amico ad- 
moneretur, quod excepturus hofpites tenuem ad modum fcciifet 
apparatum. Si boni funt, inquit, fatis erit; ii mali, plus fatis : Fru- 
galitate certe & temperantia fua effecit, vt cum Athenas pellis fs- 
penumcro exagitaret, ipfe nunquam sgrorarit. 
Epaminondas, vt icribit Caelius, inter huius ordinis frugi lau- 
datos viros fobrietate& temperantia fumme claruit : cuiufmodi 
edam fuit Cato &c Cicerainter Romanos, vt ex eorum vita a Plu- 
tarcho deferipta fatisliquet. 
Verändern hominum frugi temperantiam colentium finia- 
muscxempla, atque doceamus quam vtilis & neceifaria fit in con- 
feruationem vitae frugalitas &c fobrietas: Vtque porro Ethnicorum 
cxemplanobisp asluceant,quaenos,vt verum Deum cognofcen- 
tesaccolentes.adoffidumreuocent, ne patiantur hifce virtuti- 
bus interiores, imo fuperfores, fubiiciemus tandem illuflrem, fi 
qus fit in hoc argumentum hifloriam, ab Adriano Berlando enar- 
ratam. 
Is, de quo agitur, vocabaturPyrrhiniculus, Vafco, qui pere- 
gre iter faciens, cum ad meritoriam tabernam venifiet, & appofita 
eilet coena omni ex parte olitoria cum vino dilutilfimo, omniaque 
adminiilrarenturquamparcillime, finita coena iuflit ad fe vocari 
Medicum admercedem capiendam. Igitur Caupo cum refpondif- 
fetiEcquid-malum ? in viculo agrefii Medicum requiris ? ibi ille, 
Num,bbone, te ipfum ignoras ? quo fit igitur merces operae lux 
par, Medici precipe accipe non Cauponis. Senfitaiuem ( addit 
Adrianusjfrugalitatem fobrietatemq; optimam hominis cflc me- 
dicinam. Nunc ad intemperantiaeeffcdlus. 
Cleomenes intemperantia fua enormi ac fiedaebrictate,qui- 
Lxemplumfo 
hrletatts. Mu 
forim lib. de 
ahm. Saldos 
Laert.hb.i. 
Lih. 6.cap.6. 
Ant.left, 
Uißom tnfo 
hmtatis Un- 
dem·  Basilica Medica 
busfinterScythasvcrfandocomeilationibusaccopotationibusde 
ditos) aiTueuerac, tande variis obrutus eil mortis, immature fene- 
fcens,arthriticis cruciatibus diftortus,&6ni ratione frepius deftitu- 
tus,ac mente alienus.GenscnimillaScythicavfq;adeo inrcperans 
ac vino addida eil, ime fint viri,ilue mulieres,vt no tantum ad gut- 
tur vfqj hauriant, &cumvoluptatereuomanr;at veiles etiam faas 
tam grato liquori perfundant, praeclarum hoc acbeatae vitae genus 
aeilimantes, vtfcribit Caelius ; Haec vini profuiio χχτΰκτκίΰιχζκ di- 
cebatur, quafi afpergere, vt vultSuidas- 
■ Ex iimilivitioLacydes quidam Philofophusparalyiim incur- 
rit, quainteriit. Quin & QHinnius ieptuagenarius pari vitio dedi- 
tus,cum magnis cruciatibus &athricis doloribusintemperantia&: 
ebrietate contradis mifere vitam finiuit: de quo ikfcnbebat idem 
• Caelius. 
Ennius ipfe Pater dum pocula ficcat iniqua, 
Hoc vitio tales fertur meruiffe dolores. 
Ariftor. in Polit, mentionem facit immenil Syracuianorum lu- 
xus, addens Dionyiiumminorem nonnunquamad 5)0. vfq·, diem 
ebrium petieueraiTe,arque ob eam rem caecutientibus ac vitiofis o- 
culisfuiife. Atquehaecfuntmala,quaeingluuiesac ebrietas cor- 
pori procreant. 
• Et vtanimum quoqueattingamus- in prima acie illos collo- 
e cabimus, qui monilra potius, quam homines dici debent: acin- 
primis legamus apud AUianum & Herodotum praeclaram, fcilicet, 
cum vaticinium Lato- 
naee Bute vrbeafferretur,breuitatem vitaepraedicens, oracuh.me- 
ludere volens, tempus duplicando, nodes adiiciens diebus, vigi- 
liasq; agens poculis indulgebat. 
Quin&memorandaac faceta duo Epitaphia , in gulofo- 
rumaccbriorum totius orbis Principes confcripta, Timocreon- 
tem Rhodium, & Bonofum Hiipanumadriciamus ; pdoris Epita- 
phium hoc ferebar. 
Multa bibens & multa vorans, mala dicens 
Ipfe viris, taceo Tmocreon Rhodius. 
De poilerioris vero origine Valerius Aurelianus Imp. folebat 
Lih. 25 . €. 
Ant.left. 
Ltb.iS.c.jO, 
Ant.left♦ 
JElian.lib.i· 
de va.hiß.He 
rod.lib.2. Έχ 
emplu ebrie- 
tatis punita. L r B E R T E R T I V S. 
facetum hoc didum proferre, Non vt viuat, natus eft, fed vt bibar. 
Cafpinian. aliiq ledehocgulofo monftro has laudes prodicant: 
Quantum,inquiunt,bibit,tantum minxitmecvnquampe&oreaut 
veficagrauatuscft.veratiOcrapulameiicerefolitus : Imperium in. 
Gallos arripuit, vi&usque a probo laqueo vitam finiuit.. Tunc 
quidem i. >cus exdtir. Amphoram pendere, non hominem. 
Legere licet apudCiceronem «ScPlutarchum,quantum ignomi- 
nia Sc dedecore exceptus MutoniusTiiumvir, qui nimium potus, 
dum munus Tuum publice obiret, coram vniuerfo populo Roma- 
no crapulam turpifiime & maximo pudore euomuit : gremium 
fuumtotumque tribunal frudis vinumque redolen- 
tibus repleuit. t 
Notusbibuliseft PhiloxenusEuricidisfilius, cum fiio collo 
gruis, vt tradit TheophiIus:&: quidam Melanthus, vt fcnbit A- 
thenasus, ipfeque Ariftoteles in libris Ethicorum.. 
Alii fuerunt, qui terra mariq·, has delitias quasfierunt, ium- 
mumbonum in hac fua voluptate collocantes. Talis fuit Arche- 
ftratus quidam,de quo idem Athenaeuslib. 2. cap. 2. qui non mi-, 
neri ftudiojvbifingula edulia optima nafcerentur, in gaftrologia 
fua expofiiit,quam qui deferiptiones orbis & nauigationes aggre- 
diuntur. Hunc Chryiippus Philofophus ducem fuiife Epicure, 
eiafq; difcipulus teftatur. 
Huius farinas fuit quidaSuitrigalusJLituaniasDux,qui nnllu vn- 
quam iter peregre fufeipiebat, qui difpenfatorem percontaretur, 
an librum,quem de arte coquinaria componi curauerat,fecum fer- 
ret. Caena ab illo in fex horas ad minimum protrahebatur, fercu- 
hsnon minus CXXX. vtebacur, vt teftatur JmeasSyluius lib.2. 
com.in Panormir. Adhaccdegulofis, vinoq; &ing!uuiei deditis, 
egregiafacinoraabaudoribusfidedignis enarrantur, quorum fa- 
main aeternum illis dedecori futura eft. 
Sed duobus iftis gulas Principibus huius generis co- 
mitem addamus Apicium quendam Romanum , quem feri- 
bit SenecaMincurnam profedum, vtfquillis velceretur: AJcxanr- 
dtiam,vtaftacis;in Africam transmitterefquillartnncauia,vbinul- 
asrepexit Proumciam exeeratum , atque ica regredi inftituifte. 
Extrem e- 
hrietatii mo~ 
firum. 
Lib.l.c.$. 
Archeßratus 
fcnhtt hb. de 
arte coquina 
ria* 
Monßrofum 
gidit & tnglu 
vieiexetnplu. 
ApidiRoma·’ 
ni ingluvies* ne vnquam terras illas attingeret. Atque h xc totius guloii aliorum 
que fimilium gloria fcilicet percelebris eft. 
O mitto iponte enormes apparatus, ac fumptuoilora.aut po- 
tius monftroilora imperatorum Vitellii &c Antonini Heliogabali 
‘ conuiuia cx facrorum pifcium iecinoribus,murainarum lade,pha- 
’ iianorum ac pauonum cerebellis, phasnicopterorum, pauonum & 
’ Jufciniarum linguis, atque id genus inauditis 6c inufitatis,maximo- 
' rumque fumptuum eduliis parata atque confefta: quibus illorum 
menfaereplebantur,vtrefert Suetonius, nec non Caslius lib. 28. 
cap.4. Ant.Ledb. 
Hxcduoexempladuorum fummegulte, ebrietati ac intem- 
perantia£addi&orum,fuperaddimus, vttantomagis ab hoc vitio 
abhcfrreamus, vnde tot corporis animique mala progignuntur; 
frugalitatemqueacfobtietatemample&amur, quibus ÖC vita , &c 
honos hominum frugi conferuatur. 
Basilica Medica 
CoiitMA fum 
ptuofa impe- 
ratorum Vi- 
tellii&Anto- 
ntritHelioga- 
balt. 
C a p y t I V. 
De Vigilia, & Somno. 
f In vigilias certefuccedat nox in quietem, id in animalium po- 
tius gratiam aDeo fa&um eft, quam hominum, qui perpetuis vigi- 
liis in contemplandis, admirandisqnc operibus fummi opificis, il- 
liusque maximis decantandis laudibus verfari debent : etfi quieti 
etiam hominis aliquot horas Deus concefterit ad refocillandam 
naturam &adiones, quae communis vitae conferuandae gratia nc- 
ceftariofufcipiuntur, commodius obeundas. D. Bernar3o fami- 
liare di£him erat, dormientem monachum Deo mortuum efte,ne- 
que fibi, neque vili vtilcm. Ex lege igitur contrariorum inferre 
poftumus, vigilantem monachum Deo viuere, nec non & fibi Sc 
aliis vfui efte. Quod vtique non tantum de iis,qui religionis voto 
in monafteriisdcgunr, commode dici ac pronunciari poteft, fed 
de reliquis etiam omnibus, cuiuscunq; ordinis & conditionis fan- 
dum homines ipfi fuerint. Sic enim fcripmm legitur venuftifli- 
mum ab antiquis. Luet Liber Tertivs. 
Luce vigent operofx, artes, it miles in arma 
Luee, gemuntfeßi fub iuga luceboves. 
Delta non noäu venatur: noäe quiefcunt 
Pulpita: fed luce eß dofta Mtnerua vigil. 
Luce minax Pallas: vigilata quot bona luiis 
Corpora, dthfenfus, ingenium, arstfa vigent. 
Hinc liquido conflat, quam longe vigiliam e fle Tomno ante- 
ponendam; modo horum alterum altero fit magis appetendum, 
magisq; ncceflarium ac vdle,in quibusvis (ciendarum generibus. 
Idcirco poilhabito ordine illo Medicorum, quo fomnus promitti- 
tur vigiliae, nos contra Termonem inchoabimus a vigilia, eiq; prio- 
rem locum deftinabimus. 
Qua enim ratione proflandae nobilitate vigilia ibmno praelu- 
ceat, nos illum, vel etiam eximiae maximaeq; dignitatis virum, vi- 
gilantem, attentum ac diligentem appellamus,quem Angulari ho- 
noris laudifue titulo ornatu cupimus, cu fecus,fi parum honorifice 
de aliquo fentire volumus, & flupiditads aliquod inerdaeq; exem- 
plar introducere, fegnem& TomniculoTum&eiuTmodihominem 
nuncupamus. 
Sane Temper praeTeuerat laudem & gloriam, indiuiduamque 
comitem habeat Angularem ingenii promptitudinem ac eminen- 
dam. Homerus louem fingit continuo vigilantem, vt patet ex his 
verfibus: 
Tum reliquos omnes divosq3hominestfa tenebat 
Pernox fomnus; at in [omnis Saturnius vfus 
Peäorefollicito volvebat, &c. 
Eodem elogio extollit Agamemnonem, quem, dum reliqui 
duces alto proflarent pecore Tomnum,Tolum interea indeTeflis vi- 
giliis, nodem inTomnem,tranTcgifle laudat. Quod idem Virgilius 
in ilio Alnea imitatus cil.Ideoque vigilantiae laudem Tolis Principi- 
bus viris competere, reflatus efl, idem Homerus, eo ver fu , quem 
Erafinus inter prouerbiaeile voluit: 
Οι>%(η πανννχιον ίΰfr&v βχληφόξον Kyfyx 20*Iliad. 
Turpe dmtoumfomno confumerenoftew. 226 
B A S I 1.1 M E D I ΟΛΕ 
Artaxerxes 
vigilans. 
Epamir.on- 
das & 
viglans.Lib. 
aduerfus du- 
cem imperi-. 
tum*. 
Artaxerxes magnusne otio tempus perderet, commentarii* 
no&u confcnbendis rerumgeftarum inuigilaile notum eih 
Epaminondas celeberrimus ille Thebarum Dux ac Princeps 
MagnanimiiSjinteread.um eines Thebani petuIantes,nimio genio 
fuoacluxuiinduIgerent .Tolus vigil(vt feribit PlutarchusJ ac fo- 
briusarma&vrbismicniaperluilrabat. Rogatus vero, cur id fa- 
ceret ? tefpondmfobriumeiTefe, vigilare, quo reliquis liceret 
tuimilentoseifc ac dormire. Vndefummarn exiftimationem & im- 
mortale nomen confecutus eil. Vigilantia moderata δζ modica 
rpirirnuni diftiibutio.nem per totius corporis partes adiuuant,fen- 
fibusiluporem torporemqueexcutiunt, quo lingulae corporis fa- 
cultates, naturalis, vitalis & animalis, promptius fua obeant mu- 
nia leammquc beneficio legitima &c naturalis alimentorum con- 
coftio&digcftioperficiatur.-fuperfliiitates autem &C excrementa 
ex corpore tanquarn noxia pellantur. Vigilia, inquit Oribafius, 
plenitudinem per halitum digerit, quaein ventre iunc, minuit, &C 
vt perpnrtes internas exeant, praeparat, languorem diflbluit , gra- 
uitatemdifpeniatjrefolutacorrigit, &c robur natu ne atque animo 
adiungir,fudorescohibet&c. Enpraeclara illa & infigniapro- 
prictatum dona, quibus vigiliae ad praeferiptam mediocritatis na- 
turaecp legem moderatas infigniuntur,vtpoteper quas corpus no,- 
ftruin coaenienti temperiei fymmetria, bonaq; valetudine perpe- 
tuo conicruatunquemadmodu id pala ex illarum eifeftis apparer. 
Vei ufiimmoderatae praefciipfos terminos transgredian- 
tur5aquacunq; eracauraaccid5raliid fiat, nue eafir interna, fiue 
externa, ftatim temperamentum hominis mutatunfacies pallefce- 
re incipit, corpus macie contabcfcere.* oculi in capite concauicum 
auftero & niili vultu: frons ferenilfima, ac placidiffima deformes 
aniles q; contrahit rngas-.Omnes facultates naturales deprauanturj 
vnde harum vitio mala &perueria con coftio procreat, crudorum 
acmalorum humorum copiam : fic deinceps vitales attenuantur 
vires: nechincanimales excipiuntur, fcd etiam Induntur adeo, ab 
impetuofo illo & holtih humorum incurfu, vt corrupta vitiaraque 
cerebri tempeic, fenilis tam inreriores, quam exteriores a naturali 
infitaque ageaduatione dcfleftr.nt ac aberrent, ac faspenumero Liber T e r r i vs. 
227 
adioilloram omnmo peruertatur. Humores enim 8c fpirims ni- 
mium calefadi& inflammati progignunc omnis generis febres ar- 
tientes &ficcas aegritudines, quae in cerebro fufeirant phrenefin, 
maniam, deliria, & id genus alia. Hinc non immerito eius gene- 
ris vigilias Pliniusrefertintercorporismala. In qua re ad cuban- 
dos praecauendosquehiiiufmodi&: fimiles errores, Medici indu- 
ftria & prudentia plurimum valet. 
OportetigiturMedicum,ad confequendum fcopum fimm, 
inprimisindagare ac nolleearum caufas, quae vt plurimum lecun- 
dum Aduariuma nimiaiiccitate& calidicateoriuntur. Quando- 
quae deficcare confueuerunt, haec fuapte natura 
•vigilias introducunt. 
Aetiuseiufdemopimonistetr. i.ferm. 2. c. 13. de memoria 
amifla:fola quidem, feribit, humiditas redundans profundos ac 
longos fomnos facit, fola vero ficcitas vigilias. 
Quoniam igi tur conflat, huius effedus cauiarn pendere ailc- 
citate, petendum neceilario erit remedium ab humidis, tanquam 
iiccitati contrariis. Vbi ad generalem curam prout illa communi- 
ter tnftituitur, conducit balneum dulce & appropriatum , nifij 
aliud quid obftef, Ad particularem autem profunt, loco pedum, 
frontalia, irrorationis cerebri fadae ea floribus Gamomillae, fitn- 
buci,nenupharis, capiribuspapauem.foliismandragorae, femine 
hyofeiami, laduca, cum amorae,anetho, champhora,croco &fi- 
milibus: ex his omnibus codis in aqua communi, aut maceratis in 
aquis conuenientibus concinnari poliunt Epithemata hypnotica 
ad cerebrum, quas non tam ratione humidac qualitatis illius, quam 
virtute fulphuris narcotici, quod vt plurimum abundat in illis iim- 
plicibuSjlomnum prouocanr. Haec, & huius generis fi milia re- 
media conferunt proprie iis vigiliis, qua: natae funt ex caufis inte* 
rioribuSjVtpotemorbisquibufdam, qui corpus humanum deuc- 
xant,vt funt dolores, febres caiidaedc ardentes, maniae, malancho· 
liae &c fimiles. 
At fi forte ifte vigiliam affedus eos c5prehedat, q nulli Corporis 
aegritudine collidatur,illaruqj Cmfa extrilec5 accedat vel a militia 
aut alia quadä animae paifione,tanc necefle eft vt eiufinodi trifti1- 
, Caufümmo 
. dicarum vi- 
giliarum.Uh. 
i I.C.1Z. 
Remedia ad 
fomnum.  Basilica Medici 
tiaementisq·, perturbationi inprimis,& quanto fieri potcft ftudio, 
confu larur, propofitis omnis generis rebus iucundis ac gratis, quae 
mentem exhilarare,laetitiamque afferre queunt, vt funt lufusioco- 
fi&faceti,inftrumentamufica&fimilia. Adquod infticutum et- 
iam remedia accerfenda funt, fupra capite de triffcitia poiitis. 
Adducemushunclocum exyfiginetaeIib.deremed. cap. 98» 
quo huic vigilia? reprimendas in hunc modum remedium praeferi- 
bitur.-Verum, inquit, nunc de fanorum vigilia dicendum eft : Si 
igitur aut ob triftitiam, aut curam, aut aliquam animalem affe&io- 
' nem vigilarint, primum quidem triilitiam, & id, quod moleftum 
eft, quantum eius fieripoteft, praecidemus: poftea etiam iucundo- 
rum Tonorum auditu cogitationem ab illisabducemus; &: quidam 
Tane Tonum aquae placidum ad hoc machinantur, quo deliniti ad 
Tomnum deducuntur. Sed & balneis maxime vefpertinis, vbi pro-- 
becibum concoxerint, vtantur, &vidu hume&antc velut la&u- 
cisdcfimilibusj&papauerisnigri, quandoque viridia folia obfb- 
niis admiTceant, & pifceSconco&u faciles edant, vinoq; vberiore, 
tenui, non vetufto vtantur. V bi vero reclinari volant, roTaceo ca- 
put vngant, aut oleo, in quo papaueris capita , aut mandragoras 
inco&afint. 
Quia&anethinum oleum non vetuftum ex Tomnificis eft. 
Noui&poftpraegreffamlaflitudine, quietem derepente fuccede- 
tem, Tomnum induxifle. 
Sed & coitus moderatusidemhoc efficit. Aliis fi aut caput 
autpedesreTrigeienrur,faciIeinToninumdelabuntur. Sivero ob1 
multitudinem aut malitiam cibi ftomacho granati vigilarunt (nam 
&hocTadum nouimus: quemadmodum rurTus alii praeter con- 
Tuetudinemaciboabftincmcsaut modicum cibum capientes vi- 
gilarunt jconfiderarehoc&caufam refeindereoporret.. 
Ha Tant vigiliarum cauTae & Tcaturigines, quae hominem fa- 
num inuadetepoffimt, atque a ffligerc, earum opportuna remedia, 
dcquibus(vti videtis) prolixe fatis fuit. 
Sunt praetcreaalia adhuc vigiliarum genera, quarum caufa nimis 
occi Ira atque äbditaeft.-propterea, quod illi, qui hocafif diu cor- 
ripiuntur, tanto eam ftudio celant, vt de illa inquirenda neminem 
Coufc aver- 
tentes nimias 
vigilias. Liber Türti v s. 
229 
patiantur dicere .-vbi prudentis Medici lagadratc opus eff, in eiuf 
modi veris perucftigandis cauiis, debitisq; ac falutaribus medica- 
mentisinucniendis. Qua induftria atque dexteritatis laude. Cla- 
ruerunt olim Hippocrates &Eraüffratus, quorum ille Perdicam, 
hic vero Antiochum reftituir. 
Eiufmodi laboriofa vigiliarum moleilia conflictabatur ( Mx~ 
cenas primarius quidam aulicorum Caef Auguffi, qui nimis mo- 
lefte ferens amorem illicitumTerentiaevxoris iux ( quam Augu- 
ilus deperibat j moroCx vxoris repudia deflens, cum nec mero,nec 
aquam fragoribus fomnü allicerepoffct,toto triennio vigilauir, & 
vix tandem pcrfymphoniarum cantum ex longinquo bene fonan 
tium ibpitus eil, ficut fcribit Seneca hb.deprouidentia. 
Ex qua hifloria videre licet, quanta vis iit Zelotypiae, quan- 
taque efficacia iit harmonice,ad iedandos &confopiendos ipiritus, 
nimia vigiliaperturbatos. Quod fupra dictum eil., 
Somnusrnoderatusfpiiiruuminfirmitatibusmedetur,pertur- 
bata: mentis affectiones reprimit, cunctas facultates inftaurat,cor- 
pus imbecillius redditum corroborat, alimentorum concoctione 
&digeftionemadiuuat, crudiores humores coquit, membra la- 
bore defatigata aeeneruatarelicit, omnis generis defluxiones im- 
pedit, caloremq; naturalem & humorem radicalemadauget.Prae- 
terea illum appellare licet refrigerium &iblameipirituum,omniu- 
que corporum aegrotorum morbidorumque. 
Somnus, inquit Egineta, animalium facultatum quies eft, 
bona humiditate cerebrum rigante contingens ; Quod ii recte ad- 
mittatur, mulca bona facere poteft. Nam&cibos concoquit, & 
dolorem mitigat, Jaffitudinesqae lenit, & diffentorum laxitatem 
efficit, fed & animalium affectionum cbhuionem inducere po-, 
teil, & emotam mentis rationem corrigere. 
Non igitur iine caufa factum eft,quod ab antiquis Poetisap- 
pellatur pax&tranqui}litasomniumrerum,.nec non quies ipiri- 
tuumqj; itaenim canit Ouidius his verübus;.- 
Somne quies rerum,placidtßtme, Somne Deorum 
Tax animi, quem cura fugit, tu pellor a duris 
Tejfa minifteriimulces, reparasa, labori. 
Quat&fomni 
vtilitates. 
omniIneo- 
tntum iuxta 
Toetas. 230 
Basilica Medica 
EcScnecain tragaediaHerculisfuriofidefinitfomnuminhuiic 
modum. 
Tufa b domiterfomne malorum, 
Requies animi,pars humana melior viti. 
Hacratione fomnus, vt faniori & Chriftiano more loquamur, 
eft Dei donum eximium & prasftamiflimum, generi humano in 
quietis locum datum. V nde primus homo tempore adhuc fuac in- 
tegdtatis,fcnfitexpermiiIione&:voluntatedmina,primas ilias &C 
lingulares fomni virtutes, dum Deus illum iinebat labi infomnurn 
profundum, vt de illius corpore Tumeret coftam, ex qua crearet fo- 
eiam. Res certe plena maximi & admirandi myfterii. 
Quo fa&um eft, vt hymnorum Orphei ( qui author illorum 
aeftiraatur fuiftej vnus dicatus iit fomno, quem Regem Deorum 
hominumq; non veritus eft nuncupare. Heiiodus in Theogonia i- 
pfum nominat filium nodtis.Hincetiam ab Ouidiolib.Meram.rc- 
IcgaturadCymmerios Scythiae populos,qua: regio eftfrigidiftima, 
glacialis & tenebdeoia, quoinnuerc vult, quod tempore hyemis 
l)rumalisq;folftitii no&es fint longiflamas,quibus vt plurimum ho- 
mines tempus dormiendo infumant. Virgilius& alii Poetasvoci- 
tantipfum mortis filium. Nihilenimeft quod propius accedat ad 
iimilitudinem mortis, quodq*, illam magis repraslentet, quam fo- 
mnusjcuiusledusfepulchrumeft. Hincidcm Ouidius,arcemfeu 
palatium fomni definiens, in hasc verba erumpit: 
Muta quies habitatfaxotamen exit ab ime 
Rivus aqua lethes. 
Paulo poft addit: 
A nt e for es antri facunda papauer a florent. 
Eo quod omnia obliuioni tradantur tam in ibmno , quam in 
morte .-papauer namque inducit fomnum & ftupefacit. 
Intemperans fomnus non eft, nifi via quasdam & difpofitio 
adlethargum, carum, apoplexiam & fimiles foporiferos afte£tus, 
qui fotores germanas funtipfius mortis , ipforumque interuentu 
tandem ad illam delabimur. 
- Quoniam autem nulla eft regulatam communis, qua: non a- 
liquam admittat exceptionem, in certis quibufdam hominibus. 
Gen.c.z. 
Tapiuerif 
proprietas. 
Quftbus& 
quando fo- 
mnus diur- nonikonftieuemntin multam vigilareno6lem,tardiusqueire cu-1 
bicum, coguntur certe bonam diei partem quieti attribuere. No-* 
lo autem hicinferre, quali ad hoc propoiitum folummodo iit re- 
quirendum, tempus matutinum : neque occaiionem anlamque 
iispraberejquipraefertim in aulis, vix ante horam decimam aut 
vndecimam antemeridianam eplumis ilratisque fuis folent exur- 
gerc,fedpotcilinhancreraeligitempeiliuiuscommodiusq; tem- 
pus. 
Sed neceifeeil, vteiufmodihomineseredlo capite dormTann 
neque fomnus excedat fpatium vnius aut duarum horaeum, idque 
fiatprima aut fecunda poil prandium, vtdiftumeib- 
Hic enim fumra opere ac diligenter circumipiciendum eil, vt 
&falubiior& tempeiliuior deligatur fomnus, qualis eil nodlur- 
nus, tertia ad plurimum hora eil coenam inceptus: propterea quod 
talis fonanus iit potentiilima cauia procreandorum benignorumJ 
ac ialutarium vaporum, qui mediante alimentorum concodlione 
c ventriculo in cerebrum afccndunt, cuius naturali refrigerio com- 
gelanturaccondenfantur, tandemque conuertuntur in rorem, 
benignumvtilemque, quo fuffundunturmeatus ienfuum cerebri, 
aliarum q; partium, vnde talis quaedam oritur (ii ita dicenda eßj 
ftupcfadro, quam iomnum appellamus. 
Si /giturinterpoiita aliqua mora eouique vigilatur, donec 
vapores alimenti prorfus euanefeant & confutuantur, ( id quod: 
poil illius('concodlionem perfedam abfoJuramque , quae ipatio 
quatuor, quinque aut fex horarum , prout ventriculus ie melius 
peiusuehaber,perficitur,fieripoteil)fomnus hoc modo vi quaii 
coadlus, nullaratione bonus erit, nec naturae conientaneus. Id 
quodintelligitantum velim de iis, qui bona temperataquefunt 
corporiseonilitutione. Nam reperiunturnonnulli, quorum cei c- j 
brum natura tam Kumidum eil & nubi Joium, vt non indigeant e-1 
iufmodi alimentoforum vaporum ad fomnum excitandum, fed? 
iha iponreomnibus horis ac momentis fornnolcnti dormituriunt: 
quibus interdicendus eil ibmnus, tam diurnus quam nodurnus,, 
aecnili par.ciifimus concedendus.. 
Liber Tektivs. 
nusptcona- 
dendus. 
QU£ fit (AUfi' 
fimi. 
Qmhus inter 
dicendus fi~ 
mnus.  Basilica Medici 
Quod odmodu cubandi attinet, alii diuturna fed mala confuc- 
tudinerefupinifolentmcere, oculisfurfum verfis: alii vero incon- 
trarium proni, vetrejvidelieet inferius verfus le&um demiifo. S unt 
& aliae aliorum recubandi varietates,quae neu tiquam funt proban- 
dae. Haec ratio optima, vbi in principio fomni cubatur in dextrum 
latus, pofteapoft primum ibmnum in Aniftrum. Sinus vero fupi- 
nus eft paucus ae rarus ad curtandam renum inflammationem. 
De quantitate, diuturnitate & breuitate fomni diuerfa: funt 
coflflderandae viae,pro variis nempe differentiis diuerforum homi- 
num temperamentorum, proque multiplici aetatum aliarumque 
circumflandarum difcriminc. Nam ii, quorum ventriculus bene 
temperatus, prompte &:facile cibos coquit ac digerit, non tantum 
temporisdormiendirequirunt, quamiJIi, qui imbecillioris funt 
ventriculi, quique ad promouendam digeflionem auxilio aliquo 
externo indigent, quale eft fomnus, qui ad hoc inftirutum plurimu 
confert. Vbiprioribusillisfexautfeptem horaefufficiunt;hi vero 
plus temporis poftulanr. luuenibusfanisacrobuftisfatis erunt fex 
horae: at plures Abi poicunt fenes. 
Ex his apparet, quomodo ratione temperiei diueriae & aetatis 
quantitas ac diuturnitas fomni varietur. 
Exemplafbmnolentiaeaddamanimigratia. Endymion qui- 
dam a Luna adamatusfvt fingunt Ροεις) a loueimpetrauit copiam 
perpetuo dormiendiin monte Armiae in caria fito. Haec inepta pe- 
• titio omniquereprehenfione dignaoccaflonem poftea dedit ada- 
•gioifti in homines fomnolentos&defldes ; Endymionis fomnum 
dormire. Vbi contrain honorem & gratiam illorum, qui Reipub. 
- commodoacvtilitatepermulcasnodes afliduo literarum ftudio 
-ac continuis vigiliis vacant, inuentum eft iftud alterum; Scopelia- 
no more invigilare; proptereaqjScopelianuscelebrisPhilofophus 
. ac Sophifta inter caeteros minime deditus erat fomno, qui Angulis 
noCtibus abfoluto ftudiorum penfo inter ambulandum fubinde 
haec repetere folebat verba. O nox, tu quidem fapientiae diuinae 
s obtines plurimum. Contra P. Scipio ( magnsealias auctoritatis 
vir job nimiam fbmnolcntiam a Pop. Roman, publicis oppro- 
briis, & contumeliis affcClus eft.lib. Polit. Ariftoteles ad fugienda 
De fomni; 
quantitate. ■ 
Somnus E»- 
djmionü. 
Cic. lih. z. 
qu<tß. rhu- 
fcul. 
Summa Sco- 
peliani vigi- 
lantia. 
Cel.Uh.io.c. 
11. antiq. 
M. 
Arißoteles 
fimnolentia 
ofir. Liber Tertivs. 
233 
vkandamqueciufmodi fomnolentiam.gruesimitatuseft,fphaeru- 
lam manu tenebat,fubiedo lebete aenco,quiEperfomnumdclapiä 
ftrepicafuo dormientem excitaret, vt Laertius in ipfius vira com- 
memorant. 
Ammianus Marcellinus fimile quid enarrat de Alexandro 
Magno, Ariftotelis difcipulo, qui cum dormitaret, brachio extra 
eubiieprotenfo,piIaratenuitargentcamiuppoiita pelui, vt eum, 
neruorum rigorem ioporlaxaflet,pilae elapfae tmnitusiomnumab- 
rumperer. Vigilauit vterque tarn pro literis, quam armis dilpari fi- 
ne, eod cm tameniraitaturis exemplo. 
luhanus Auguftus tarn extreme flagrabat amore Sc fiudio Phi- 
lofopbiae, vtarma gerens contra Pctfas& Alemannosfiue Teuto- 
nes, a quibus licet variis ille modis, ac quam plurimis impedimen- 
tis irretitus &diftndus tenebatur, nihilorninusalactitcr&rumma 
cum dexteritate fio perfungeretur ofiicio, humique iaceret dor- 
mitimis,totamqi:epropemodumnodem feribendo ac legendo 
confumeret,diimiure!:iinrcliquifomnibeneficio fruentes molli- 
ter conquiefcerent, Γκ que nodem diuideret in tria tempora, quie- 
tis,Rcipub.&Mufarum, Alexandri Magniexcmplo. 
Cum contra Sc olnn Sc nunc omnes dormicatores, qui fimi- 
fe iada- 
bant, vigimiannisnec Orientem, nec Occidentem Solem vidifle - 
( voxnecpecudis, nechominis) omnes,inquam,tales dormitato- 
res (Sciomnolenti glires vififint,nihil aliud promeruifle , quam i- 
gnominiae ac vituperii opprobria, vt qui digni cenfendi fint appel- 
lari turpilfi no Sc (ordidiilimo fuumporcoiumque nomine,quoru 
volupras dclitiaeque funt coeno nodes Sc dies volui. 
SapientioresRomamhancolfacientes fummam vtilitatem 
& nobilitatem vigiliae, cuiusque beneficio rerum omnium adio- : 
nes perficiantur.Ciuilis diei initia a media node duxere,vtfolisex- 
onus · flet quidam operis initium, tempus vero quod praecedit ap- \ 
paratus i penderentur. Quippe paratosinftmdosque obire ne- j 
gotia oportet, non inter obeundum infimi apparariue. 
Quod ad incredibiles illos Sc nimis diuturnos fomnos atti-( 
net, quibus complures olnn fuerunt correpti, fi hiftonis creden- 
Llh.i 6. Ale- 
xander Ma- 
gnus. 
Marc eil. Uh. 
16. 
Dormitato- 
res. 
Qiiire Roma 
m olm diel i- 
nttiaamtdia 
nofte duxe- 
rint. 
dl. hh. 11. 
c. i .antiq.le- 
clion. Epimenidis. 
Comma. 
Basilica MEDiei 
dum-eil, veluti eil exemplum fornni Epimenidis Cre teils, quicnm 
rusablegaretur paftiuus oues, & ob nimium Solis meridiani ardo- 
rem seftumquein antrum aliquod refrigerandi fe caula ingredere- 
tur,ibifomno opprciTiis dormiuit per (patium'quinquaginta ie- 
ptem annorum, vc Plinius & Apollonius volunt, aut quadraginta 
iuxta Pauianiam, eius generis foporis, quamuis ictiptis Hillori- 
corum tum Graecorum tum Latinorum pro veris paffim approben- 
rnr, nihilominus tamen pro incredibilibus potius & prod;giohs 
habendi videmur. 
Sic etiam miraculoiaceniendaeilhiiloria illa, cuius a Sige- 
bertoin Chronicis,&ab aliis probatis hiiloriographis Eccleila- 
flicisfitmentiOjDeieptem iliis dormientibus ( vt vocantur ) nem* 
pe Maximiano,Malcho, Mardniano, Dionyilo, loanne, Serapio- 
ne & Conilantino, qui cum ob immanem & crudelem Daeciiperr 
fecudonemcxhominumconfpe<5luabiie,acne foite proderen- 
tur, fein loco quodam lemoto ac occulro abfcondere conilicuif· 
lent,in quandam tenebrofam &iinhofpitacauernam ingredihint, 
vtvidclicetib; pertempus aliquod lacerent. Tandem autem de- 
liberatione fidia.ycibisq; ad corporis recreationem fumptis , eam 
fententiam vnanimirer omnes inierunt, multo videlicet fariusfbi 
videri firchdlaiilaEtibuhfpeluncainluds propatulum prodiret* 
impauido ac cöilanti animo ,atrocii!itno martyrii iiliusfup- 
pliciofubiicerencriedcumiam exitui ieilent e cauerna, lingulari 
Deiptouidentia fubito,tam diuturno & profundo co/repti funt 
fomno,vribi commorantes dormirent, perCXCVL annorum 
(parium, ilcuti idex remporü computatione facile colligitur. Nam 
cxpergefafti&rrefufciratjfuntatantofornno, die Pafchatis, anni 
XXX.regni Theodoiliiunioris. Haec& ilmilia, inquam,omnino 
funtmiraculoia, & captum ingenii noftri, oranemque admiratio- 
nem, imo & fidem excedunt. 
Sansdidiim cil ha denus de his, qua; pertinent ad fomni quan- 
titatem. Tranilbimusnuncadipiius qualitatis conllderationcm, 
vbife offerent quajdamfcitu quoque non indigna. 
In quolibet fomnofolentplerunque appare infcmnia&rno- 
φιιΐ’ΠίΕ vifiones, quas ipfum non aliter ex accidente comitantur» 
Somm qua- 
litas. 
Somni acci- 
de na funt rn- L rBER Tertivs. 
quamvmbracorpus. Vnde mirari ilibir, quid ilbi velitillud quod 
ficriptum repetitur apud Plutarchum de quodam Cleone , fern 
apud alios de quodam Thrafymede, nec non i i, quod He odotus 
obfieruauir,&:poftillumStrarenfis,de Atlantibus videlicet, Aphri- 
ctEpopulis, quos affirmant nullis vnquam fomniis, aut vifionibus 
efte obnoxios, quod vtique vix credibile cft. Fieri autem ροίΓε 
non negamus, illos eiufraodi apparitionibus minus iub ecftos, mi 
nusue pronos acprocliaes,idque peculiari quadam viftus ratione, 
aut ilngularinariuipropriique temperamenti complexione, vt qui 
fine cerebro Colidioii aefortiori, a quo vapores illi Sc exhalatio- 
nes, a quibuseiufimodiinfiomnia alias excitari fiolent, multo faci- 
lius citiusquediftipentur. 
Poetarum eft, fabulisfiuis aliquid vtile innuere j inter quos 
Ouidius facile Princeps lib. Metamorph. fi militer fomno affinxit 
tres miniftros , quorum primus ab eo appellatur Morpheus, 
qui in vifionibus nodurnis humanas reprefentet figuras, tam 
raafcuias, quam feminas ; ideoque ab au&ore etiam dici- 
tur 
Artifex fimulatorq; figura. 
Alterius autem nomen eil Icelus fiue1Phobetdr,qui in fomniis 
8c vifionibus refert animalium brutorum formas ac figuras,de quo 
idem autor his verfibus: 
Tit fera, fit volucris, fit longo corpore ferpens: Et 
Hunc Icelum fuperi, mortale Phobetor a vulgus 
Nominat. 
EtproptereaquodPhobctor in fomniis reprefentat bruta a- 
nimalia, quae nobis terribiliora videntur ipfis hominibus, duftus 
cftfo/BviTiqj, qui Graecisperterrefadtorem. 
Tertius Phantafius, qui in apparitionibus nofturnis repre- 
fentat & exprimit omnis generisipecies ac formas illarum rerum, 
quaeanimalis animas fiunt expertes. 
Horum autem fomniorum ac vifionum tres fiunt diffe- 
rentiae. Vel enim illa fiunt diuina, vel fiupernaturaha, vel 
naturalia. Peucerus ea diftinguitin diuina, diabolica, alie- 
[ [omnia & no 
i (lurtta vifio- 
;'««. hb. de ο- 
τ aculis. 
s Homines qui 
> dam nullu oh 
noxii [omni· 
is. 
i 
ί Metamorph. 
: 11 .Triplicia 
, [omnia. 
Somni mini- 
ftri. Tres fomnio- 
rum dijferen 
tu hb. io. 
commem, de 
diuinat. 
Quid in fo- 
mitis diurnis 
cbferuandu. 
gorica praedicentia δε naturalia; quae omnia ad hanc trium diffe- 
rentiarum cladem haud incommode reduci poifunt. 
Somniorum dminoriimorigo&infpiratio pendet a folo Deo 
Opr. Max. qui horum adminiculo tanquam idoneo medio δε in- 
ftrumento vius ad Prophetas fuosq; fideles feruos locutus eft. De 
iliorumautem 
vnquam, modo ob oculosfibiponataurorem, qui ipfa veritas cft. 
Mifit autem Deus fpiritum fiuim vel etiam angelos in hominum 
minifterium creatos, qui fideli busper fomni a re udarent omnia ea, 
qua?diuinaipfius&bona volunras decreuerat, fiue id fpeftaret 
communem Ecclefia?ialutem, fiue priuara? perlonge confi latione 
aliquam: quamuis definitum temporis terminum Deus libi folirc- 
feruarit. Eiufmodi reuelationum vifiones dormientibus nodhi 
contingebant, vtvidereeftex ibmniis Danielis. Nonnunquam 
talia viiionum genera habebant certas δε peculiares euentuum fi- 
gnificationes, vtexpkrisque Patriarcharum, Prophetarum, item 
exSanilorumPetriPatiliqueinNauo Tefiamento fomnus colli- 
gitur. 
Voluit quoque Deus eiufmodi apparitionum participes fieri 
nonnullos, qui ab Ecclefiafeparatierant, idque in hunc finem, vt 
vel populo fuccurreretur, δε mundana? Reipub.confulerefur ; vel 
&c incolumitati iubue- 
niientur,vtfiintromniaPharaonis,ipfiusqueduorum miniftrorii. 
Horum enim principalis &pra?cipuus finis erat, vt lofeph δε diu- 
turno &indigno carcerelberarerur, &in aula? Pharaonis Princi- 
pem cueherecur,atqiieita totius/Egypti commodo & vtilitadpro- 
ipiceretur, tandem in fpecie quoque vt inde domus defamilia laco- 
bi Patriarchae conferitaretur. Sic nullum alium finem ipcdlabac 
fomnium Ntbucadnezaris, nifiademolumentum ac falutem Ec- 
clefiasDei. 
Diabolus igitur hoftis δε contemptor maximus Dei δε operum 
eius mirabilium,dum ipraconarurimitari,potiusea corrumpit,de- 
prauat dementitur. Hinc in iynagogam introduxit falfa δε abomi- 
nanda facrificia; ficeriam fua inuexit peruerfa iniquitatis ibmnia. 
Qua: quauis ad decipiendos folummodo homines veritatis quan- 
Basilica Medica 
Dtabolica fo- 
ηιήΐΛ. Liber Tertivs. 
237 
dam fpeciem prte feferant, non tamen nifi pura puta mendacia, &: 
Deus Hcri 
permittitin talium fnpciftitioforum idololacrarum iuilifiimam 
poenam ac vindi£lam. 
Erant autem Diabolica fomn ia diuiiä in dito genera.Primum : 
requifitorium vocabatur, vbiab Ethnicis inquietudinis fpiritu ex- 
agitatis, iomnia illa requirebantur, &deteftandis coniurationibus 
impetrabanturcuiexecrandaeadlioni certa quaedam loca &templa 
deilinata ac coniecrata erant, in quibus illos,pcra&is prius memo- 
ratis illisconiurationibusac ceremoniis, dormire oportebat, dC 
quicquid inter dormiendum fomniabant, oraculi loco habeba- 
tur.. 
Haecfunt primaria loca iilisfomniorum acceriendorum riti- 
busdicata,templum fcilicetAmphiarei,&araArdaliain vrbcTroe- 
zenc,quomiiera Ethnicorum gens turmatim ab omnibus mun- 
di angulis conuolabat.. 
Praeter haec alia quoque erant, vt antrum Charonis in vrbc 
Tralles, Sc in Aigypto tem pium Ifidis.Deaeque Melopidae : nec non 
in Epidaurio templum iEfculapii,inquo,prout Ethnici certo fibi 
per fuadebant, aegroti, qui illuc veniebant, certifllma& aptiiTima 
remedia per fomniorum vriiones inueniebant, ad curandos pro- 
prios morborum vel etiam deploratifllmorum & immedicabihu 
languore·: &c infirmitates. De cuius rei eifedlis, portentofis ac pro- 
digiofispafiimliterisproditum eftin hiiloriarum commentariis.In 
eodemiEiculapiitempIo,vtrefertPaufanias, cre&ae erant colu- 
mnae, qu businfculpta cernebantur cum nominaeorum, quiiani- 
tatem recuperauerant, tum etiam remedia, quibus ex confilio O- 
raculiacvifionum ipfis dito vfi fuerant. 
Idem mosfuitapudRomanos vfquead Antoninorum tem- 
pora, id quod ex tabella marmorea Romae in yEfculapii templo in 
infulaTiberinainuenta, & vfque ad hanc diem apud Maphaeos 
conferuata,inteliigere licet. In qua tabula, teile Hieronymo Mer- 
curiali, Medico dodliilimoacceleberrimo,icripruleperitur (feri- 
ptura eil translata e Graeco in Latinum ) quomodo oraculum do- 
cuerit Caiumdc Valeriumvtrumquecaecum, modum recuperan- 
Dupliciafunt 
fomnta Dia· 
bolica. 
Satin* aßn~ 
tu.  Basi Lic £ Meddc^e 
di vifum,idcpfa6lumeft publice coram omni populo, & maximo 
cumapplauibc Item aliud remedium pro cruenta (anguinis fpui- 
tionereuelatum fuit per Oraculum Ldiano,&: cuidam Lucio, qui 
gtauiiTimolaterumdolorelaborabat,adeo, vt prorfus defperatus 
ab omnibus relinqueretur, remedia illa, qualiafuerint, notata in- 
venies in ipfa tabula. 
EftadliucpriEterillarequifitoria fomniaaliud fomniorum dia- 
bolicorumgenus, quod inopinatum dicitur ipropterea quod eiuf- 
modi fomniaaccidere foient ex improuifo, prasreiq; omnem fpem 
&expedationem, qua; neque accerfita, neque poftulata vnquana 
fuere, idq·, ex foio Diaboli inftin6l:u,&fraudulenta macliinatione, 
dummodohoc,modo illud ad prodicendum profagiendua.quc 
fefe offert, folummodo in eum finem, vt imponat illis, quos infi- 
diofis fuisfalfarumperfuafionumproiligiariimqj cafibus irretitos 
ac captiuos tenet. Id quod abunde reflantur fomnia veneficorum, 
necromanticorum, & talium fanaticorum hominum, qui Enthu- 
fiafmo nefeio quo affl ati creduntur. 
Sedreli&ishisfGmniis&terriculamentisdiabolicis, nosad 
illas fomniorum differentias fupra a nobis conflitutas recurramus.· 
vbi primo loco de diuinis egimus: fequuntur nunc ordine fuperna- 
turalia, quo medio loco fe habent inter diuina &c naturalia, vrpo- 
tequorum.caufo neque ad ipfum Deum immediate referendo 
fine, neque etiam ad prauorum humorum malignitatem, a quibus 
naturalium fomniorum origo dependet. Sedad animam noflram, 
quaedormienteetiam corpore vigilat, quoque raptu quodam fu- 
pernaturaliexeirata,profertim bon o genio in fpirante, per fomniii 
acvifionesnobisreprcfentatmultaphanrarmara, quo plerumque 
certi aliquidprofagiunr, quorum certitudo vtplurimura per re- 
rum euentum cognofcitur. 
Solentautem eiufmodi fomnia plerumque matutino tem 
pore contingere, quando nimirum cerebrum eillibcmm, &ava- 
porofisiftisciciborumexhalationibusimmune, qua; alias illudof- 
fufearent, & eius generis vifionibus obflaculo e flent. 
Exempla eiufmodi fomniorum quam plurima paflim occur- 
runt, vbifomniancibusfopenumero vifum fuit, aut in morbum a- 
Alterum ge- 
nus fomnic- 
rumDtaboli- 
mum. liquem incidifle, aut ab eodem conualuiffi,quibus vifionlbus po- 
ftearefponditiunilitcreuetns ad omnia,quae in fomniis anteaprae- 
viderant.-QiymuisiIlanon fuerint neque citata neque poffiilata, 
iicutacciri ioleiudiabohcafomma. 
vEiius AriftidesRhetorSmyrneuscnm quondam peile la- 
borarer, fomniabac Te Lylin, poilerioiem fabulae partem videre, ex 
quo fomno conualuir». 
Phayllm DuxPhocenhum fubiniriafui Imperii effigiei cuidam 
aereas. (quaeDelphisinterdonariafpe6hbatur,ab HippocrateMe- 
dico dedicata} hominis,cui carne confumpta folafapeieilcnt oiTa, 
llmiiem ie fomniabat, nec mulcispoil diebus tabe periit. 
Quida.vt refert Caelius ex Galen, viii funtin fomnis.pedes in la- 
pidea fubllannainduruiiTe, nonlongepoft paralyfi infeftabarur ea 
pars pedis,vbi nulla mali ΓιιΓρΐαο antea a Medicis deprehefa fuerat. 
Arnoldo de villa nouainfigni Medico, ficutfcnbit Fulgoiius 
Kb.i.cap.y.no&uinfomnisvifuirtflitcaroquodam nigri coloris 
in pede fe iaucia:um,fequenti ftatimdie erupit in eadem pedis par- 
te malignum &c cancro fum vicus. 
Auenzonem fomni viiioneinuenitmedicamentum, quo o- 
culiaiFedtum curauit, in cuius diuturna inquiiitionc in caffiim an- 
tehac laborauerar, vrfcnbiridem Fulgoiius. 
Arremidorusfcr bitlib.f.quodaliquisin fomnis fibi vifus 
fuerit accepiilc vulnus a Marte, cui ex tempore quoque prorupit 
vicus in podice, quo fedloapertoq; lanceola quadam fubito reili- 
tutusfuir. 
Extatapud vElianum hiftoria quaedam memoranda de A- 
ipa/iafihaHermotimi, quae (poftquam mater ob difficiliorem 
partum eiuidern mortem oppetierat japarentefuo lingulari mo- 
deftia difciplinaque fuit enutrita ae educata. Haec frequenter 
admodum fomniabai, fe nupiiile cuidam fpecioio, eleganti ac 
magno viro,fcd dum interea temporis tardius labetis mora aliqua 
introducitur, accidit, vt forte in iphus mento tumor quidam in- 
gens enafeeretur, qui ob eius inhgnem magnitudinem &: horribi- 
lem aipedlum faciei pnilinam formam rotam immutauir , eam- 
queadeo deturpauit, vt ilne ffimma rcolellia ac animi sgrkudi- 
Liber Terti ? sC 
Mi Arifli- 
diinltorunufe 
plurium fo- 
ηιηΐΛ, eorum 
que effictus. 
Paufan. üb. 
ίο. 
Cal. üb. 27, 
c. 15. Ant. 
Leä. 
JElian. in l. 
va. hiß. i 2. 
illußrisbißo- 
riade Αβ>Λ·~ 
ßa. 240 
Basilica Medica 
ne id nequi parens, neque ipfemet etiam ferre poflcr. Hin c mo- 
tus parens, in confilium auxiliumque filiae accerfiuit Medicum, is 
vbiremcognouit, continuo eam percurandam fufcepit, fed ea le- 
ge, ii tres libi (lateres perfoluerentur. Cum autem tantum parer fc 
non habere diceret, Medicus puellam incuratam dimifir,qua;ob id 
in acerbi (Ii moludu variata eft. 
Verum pofiea cum pire dolore non camafiet,plane opportu- 
nus eam fomnusinuafit, in fom no autem vifio oblata haec verba 
protulit:Bonoanimoefto,valeant Medici cum fuis Pharmacis: 
Tu veroroieam Veneris cape, eamque contritam tuberi impone. 
HcEC vbiaudiuiilet, &c exeeuta eilet, tuber euanuit. 
Porro Aipaiiaintcr omnes puellasadeo forma, virtehonefia- 
te,incorruptisque moribus emicuit, vt primum Cyro Peifarum 
Regi, eo autem mterfedo, Artaxerxi etiam nupferit. 
Plinius narrat hiftonam de mane militis, qui longiori loci 
diftantiaabcaremotuserat. H;ecadmomtaf iirper vifionem, vt 
colligeret radicem rohe (ylneftris, qua; Cynorhodon alias dicitur, 
quam ipfi dic praeterito hefterno in horto cum animi quadam de- 
legatione ac voluptate & vt tandem radicem illico mit- 
teret ad fihufuü.quain lade infufa maceratacpjpportione modica 
vterctur, id quod mater fecit. Ethincpaulopoitaccidir, vt miles 
iftevna cum ipfo medicamento matris acciperet literas, quibus fi- 
lium fummopereadhortabatur, vt fine moraexequeretur id,quod 
feriptum e fiet in literis. O qua opportunum cerre nuncium! Nam 
miferilletunc temporis la;fus canis rabiofi moriu in tanto vitatpe- 
riculo verfabatur, vt ex huius veneni profundiores radices agentis 
nimia atrocitate iamincidiflctin hydrophobiam, qua; mortis cer- 
tifllmum indicium efi: hoc autem matris \furj'aro remedio, ab in- 
teritu Ce inopinato praefemauit, quod pofteaanmltis aliis feliciter 
quoque vfurpatum fuit. *· 
Haecdidafintdemoibis,dequehorum curandi ratione de- 
fumptaexfomniorum vifionumq; noduroarum prae-agiis ac prae- 
didionibus. Ex his iam inteliigi poteft, quanta fit vis & efficacia 
fomniorum,vt quorum beneficio ac internentu quam plurimi in 
vitae etiam diferimine confiituti euaferinc. Ha;c tamen a nobis non 
TlinAih. 25. 
cap.z. 
Herba contra 
tnorfurn ra~ 
biofi canis. Liber. Tertivä 
dicuntur in eum finem, quaii ad nimiamiupcrftitioiämqueromni-« 
omm obferuandorum diligentiam quamuis pellicere velimus, 
cum iomniainrerdum fallere poilint. Sed noilrum eil propoii- 
tum folummodoindicate&:commonefacere, non femper con- 
temnenda eilee-adem, legemqaeiHarn Catonis, Somnianc eures, 
nonitageneraliterdeomnibusfomniis,fedcumcerca quadam li- 
mitatione intelligendam eile. 
Simonidesper fomnium admonitus, ne illo die, quem cc«n- 
ilituerat, ie committeret mari, falutariter obtemperauic. Nam 
reliqui omnes , qui tunc nauem conicenderant, flu&ibus Sc 
procellis in confpedlu eius, obruti funt, ipfe interim fibi 
gratulatus eil, quod vitam ibmnio, quam naui credere maluif· 
fer. 
Themiilocles etiam ex maximis inirdiis,q>uasipil ilruxerat 
quidam Epixycs in pago Lee mocephalo (quod iignificat Leonis 
caput) liber&incol uri.evaiit, cum nimirum in fomnio vidilfet. 
matrem,hisillumverbis alloquentem : Euita Themiiloclesleo- 
num caput, ne in leonem incurras. 
Cicero in eodem libro Diuinationum,&Suctonius in vita Au- 
guili O diauli quoq; referunt,cum copiie Auguili & Antonii ex vna 
partc,&ex altera Bruti ScCaffiiiam inilrudlaseflent adpradiu com- 
mittenduin capis Philippicis,M.ArtoriumMedicüAugufti oblata 
viilone mandatu a MineruaaccepiiTe, vt hortaretur Odlauiu tunc 
segrum, ne ie contineret etiäper morbü, quin ipfemetin praeiensi- 
ret p- ad iu. Quod cu Ctefar audiuiiler, ledlica fe inacie fern iuBit, in 
qua cum fupra vires pro vidloria laborailet, morbo liberatus eil, Sc 
a Biuti militibus, de crede eius cogitantibus caftraq; diripientibus 
Sc le6licam inanemiaculis &pilis trajicientibus vindicatus. 
Quod regnorum ac imperiorum mutationes ac translationes 
perfomniaacvifioneslongo ante tempore prreuiiäe ac praedidlas 
lunt a multis potentiflimis ac fummis viris, aut etiam ipforum pro- 
pinquis Sc cognatis, ad quos regna illa ac imperia poilea perue- 
nerunt ? 
Olympiaematri Alexandri vifura eil in fomnis prima nodle, 
qualegitimuacmatrimonialithoroPhiiippo marito fuoiungeba- 
.CieMb. i.de 
i diuina. Sims 
: nldisfomniu. 
i 
t Vlutarch. a~ 
sltud Themi~ 
ifloclis. 
SomniutnO“ 
lympk&Fhi  Basilicae Medicae 
fippiReguMa 
(idoriiA. 
tur,c viiceribus fuis profiliifle tonitruimmenfum & fulgur, cuius 
fiamma fefe in ampliflima&remotiffima quaeque loca diffunde- 
ret, Philippus fimiliter fomniabat eadem node, fe in ventrem O- 
lympiae vxoris fuae impreflifle forti ffimum quendam leonem. 
Omnia haecpraefagiebant Alexandri filii ipforum fummam Im- 
pcriialicuiusamplitudinem, acraaximampoteflatem. Haecm vi- 
. ta Alexandri apudPlutarchum &SabcIIium. 
AntigonusfbmniauitjfeaMithridate ( quem cum filio fuo 
• Demetrio intimo amico, fimul educabat ac fuftentabatj regno 
• fuo fpoliatum & expulfum fuifle. Quod fomnium Antigonus fi- 
lio fuo Demetriorcuelauit,fed eaiuramenti lege,ne vcrbulum qui- 
dem referret ad Mithridatem, quem adeo amabat, quemq; Anti- 
gonus conftituerat clam interficere. Demetrius, licet fllentii luta- 
mentum praefliterit, aegerrime tamen ferens hoc parris confilium 
nefandum in necem amici fui fideli ffimi fufeeptum, cogitare coepk 
derationepraemonendidehacreMithridatem,&cum ambo foli 
eflent, accepit telum fuum, cuius acie haec in terram exarabat ver- 
ba.-Fuge Mithridates. Quod fimul ac intellexerat Mithridates* 
flarim arreptäfugafcquenti node traiecit in Cappadociam vfque. 
Id fomnium autem Antigoni, mox fatum comprobauit; amplam 
enim & bonam regionem Mithridates regni Pontici occupauit, fi- 
cut habetur apud Plutarchum in vira Demetrii. · 
lulius Caefarisanrequam Didatoris nomen & dignitatem 
gefllfler, per fomnium vifuscum matre fiia concubuifle ,quod (vt 
fomnioru coiedores interpretati funt) terram Imperiuilli promit- 
i tebat,cG terra fit omniü mater, quam fubadäfibi viderat p quiet£. 
Odauius&AdiaparentesAugufti Caeiaris videbant in ib- 
mniofilium fuum Monarcham magnum olim futurum : quodidc 
viderant Philippus & Olympias. NamAdiadormiensin Apolli- 
nis templo, vifacft cum dracone commifceti, peperirq; expletis ad 
pariendum menfibus. Ad haec antequam pareret, fomniauitvi- 
fcerafiiafiiblimeincoElumferri,&intotum terrarum orbem dif- 
fundi.Eadem node OdauiusSoIem ex vtero vxoris oriri infomnis 
vidit. NigidiusFigulusSenator ftatim patri fiimmum Imperium 
praedixit. De hisconfule Suetonium in vita Aueufli. 
SabeUAib.c}. 
cap.s>* 
Aliud fo- 
mnium An- 
tigoni. 
Tlutarch. in 
Vtt. C&f. 
SomniumO- 
äauii & A- 
p arentu 
Augufti Citf. Liber Tertivs. 
Traianus, Hadrianas & Marcus Antonius Philoibphus eadc 
fomnia &vifiones habebant, priufquam ad Imperii gubernacula 
acceilerunt, ficutfcribuntXiphiiinus & Dion Nicams in illorum 
vita. 
Sed ne foluramodoprofanas hiftorias in mirabilibus eiuimo- 
di iomniorum & vifionum tfFeftis demonftrandis, afFeramus,loco 
conclufionis annectemus adhuc vnicum veriifimum exemplum, 
quodliterarum monumentis mandatum apud Theodoretum lib. 
5.c.6.&7.&:aIiosEccIefiafi:icosDodoics,quod de verbo ad ver- 
bum tranfcriptum ita habet. 
TheodoiiusDux Exercitus aduerius barbaros a Gratiam 
Imperatore confticurus, oblatamiibiin fomnis Miletii Antioche 
ni imaginem viditpaludamentum fibi Imperatorium iniicere, & 
coronam capiti imponere, nec caruiteuentu vifio. Nam bello fe- 
liciter contra Barbaros confc&o ä Gratiano paulo poftlmperator 
defignamsefl:. Annoque fui Imperii tertio, Chriib 383. iynodum 
Conftandnopoliranarn profidcNicena confirmanda indixit. Cum 
Epiicopiconuenifieut, Imperator Meletiufibi indicari vetuit,Fa- 
ktums periculum, vtrum imagini per fomnium confpeCta? vera ef- 
iet Meiitii facies teiponfura. IngreiTusadpatresadMeletium con- 
feftim agnitum accurrit,cumque compledens ofculatusteft&fo- 
mnium coram pmnibus expoiuir. 
Satis didumeil:de iomniis fupernaturalibus, quorum non- 
nulla diuinorum naturam non obfcure semulantnr. Reliquum 
eft,vt nunc agamus de naturalibus, vt quae ipecialiter ad Medici 
confiderationem pertinent. Somnia naturalia iunt pafiionum 
animi&c corporisindicia.-proinde funr a Medico contemplanda, 
vtaic Ariftoteles, Galenus, pluresque alii Medici; fid plemifime 
Artemidorus. 
Sufcitantur eiufmodi fomnia plerunque a caufis cum 
externis, tum internis. Externa: funt, vfus ciborum co- 
piofos vapores excitantium , & eorum qui gignunt fanguinem 
torridum Exintempeftiuo caulium vfutriftia 
fomnia fuboriuntur, phaieU turbulenta infomnia inducunt. 
1 Sommum 
’ Theodoßino- 
: tatudignum* 
1 Somnia na- 
! turalta. 
Aüftoret qui 
de fomniis 
faipferunt. 
Variafomnio 
rumcauf&ex 
terna♦ Basilici Medica 
Caepe & alia terribilia. Ita etiam aliorum ciborum noxiorum im- 
moderatus vfuspoteftdormienres eiufmodi moleftiis & triftibus 
vifionibus perturbare.Haec omnia pendent a caufa externa, ficut & 
aliarum mirabilium viftonum caufas creduntur effe varia anima- 
lium corda, capita, & dormientium capitibus fuppoftta, vt docet 
Albertus Magnus. Ad eandem quoque caufirum externarum fa- 
miliam referre licet id, quod Olaus notauit in fuo lib.i8.cap.6. 
Hxc funt eius verba; In SueciafeptentrionaliGuIo animal voracif· 
iimum capitur, pellis eius pretioliffima, dormieiv’bus fub harum 
pellium tegumentis eucnire folent fomnia, quali eius anin alis vi- 
tas naturasq; conformia,& cum infatiabili vorandi cupiditate, & 
beftiis infidiis faciendis & prascauendis. 
Quod ad caulas internas attinet, illxfunt humores maligni atq; 
Melancholici, qui tcnebrolafua caligine mentis Iuc5 offufcanr, il- 
liq·, varia molcftiarügeneraimprimunr,vt manifefteconfpiciturin 
omnibus iis, qui Melancholico temperamento funt prxditi. 
Sed quod magis ftupendum eft,eiufmodi fomni i & vifiones, 
non tantum fenfuumfun(ftiones,fedipims etiam motus afficiunt. 
TeftiseftTheonStoicus,quiinterdormiendumambulabat; 
ciufdemreiteftimoniumperhibetferuusPericlis, qui domus te- 
«ftum dormiens conlcendebat. Huius quoq; tertis extatipf. Gale- 
nus de feipfofcribenslib. 2. de motu mu fu! orum cap. 4. Quino- 
£tu aliquando iter faciens obdormiuit in er eundum, & ftadium 
ferme integrum dormiendo peregit, fomnia videns, nec prius ex- 
citatus eft, quam in lapidem pede impegiflet. 
Remedia igitur, quas ad prxcauenda eiufmodi fomniabonam 
no&is quietem interturbantia adhiberi debent, talia iunto, vt vi- 
delicet ab initio inprimis cuiuis caueatur omnium ciborum vffi, 
qui illorum caufam fouerepoffinr, vtque prxterea vfurpentur re- 
media purgantia humoresiftos melancholicos, qui talia in nobis 
fomnia plerunque excitant, vt adhibeantur quoque ccrngentia 
atque alterantia, antidoti & medicamenta alia appropriata : item 
revulliones ac deriuationes ad diflipandam nin Lm fumoforum 
vaporum exhalationem, qui afeendentes in cereb' um,talium mo- 
leftiarum caufx exiftunt. Vt denique non omittantur etiam oppor- 
Intern, 
Remedia ad 
fomnia mole-1 
fla &inqme- 1 
U. * Liber Tertivs.' 
245 
tuno tempore&loco iänguinis mifllo, cucurbitularum applicatio 
de alia remedia a Chirurgia mutuata. 
Medicamina particularia funt, femina la&ucae in iufculo 
fumpra; femina’quinetiam portulacas le<5to impolita, infomniaar- 
centlecundum Araech. AlberrusJaudat puluerem cutis ierpentis 
puiuinari fuppolltum. Margarita fufpenfae collo timore in fomno 
abigunt,fecundum Auicennam. Anifum infomnialeuat fufpen- 
fum in puluino, vtdormientes olfaciant ,iuxta Plinium. Galenus 
commendat Anethum fub ceruicali politura ad ftertentes, & eos, 
qui e le&o exiliunr. Et rhafis dicit, quod dentes equi politifub ca- 
pite dormientis eum continent. Coronidis Joco, hoc quoq; tibi 
lomnum conciliabittutilfimum ad infomnia, phantafmata & ma- 
los fpiritus profligandos,Deo fefe commendare ab coq;cuftodiam 
bonorum geniorum exorare. 
Simplicia 
quadam me- 
dicamima 
contri infa~ 
mnia. 
C A P T T V. 
De Exercitio & Quiete. 
Exercitium noftri caloris innati veram fomentum, & fuligi- 
nofarumfupcrfiuitatumin corporibus redundantium aptum eft 
remedium, omni plethoras fiue plenitudinis inducendas obftacu- 
lum ac impedimentum, agilitatis ac promptitudinis corporis com- 
parandas incitamentum, neruorum & iun&uraru corroboranda- 
rumidoneum&ropportunumauxilium, necnon prascipua & pri- 
maria caufa apertionis pororum ac meatuum, per quos fuliginola 
illa &c fuperflua fanguims & fpirituum, qui alias vitas noftrae fomi- 
tes ac fuilentacula funt, materia foras propellitur ac diflipatur, vt 
fingulae corporis facultates corroborentur dc inftaurentur,o- 
mnium fenfuum tam interiorum , quam exteriorum a&io 
promptius ac rerStius perficiatur, liberior fiat pulmonum in 
ipiratio ac rcipiratio, cordis robur ac vigor refiituatur , partes 
quoque mutitioni mfe.-mentes melius concoquant, digerant, & 
ailimilentalimentajeorumque^excretionemcitiusabfoluant.Haec 
Effektes 
Exercitii.  Basilica Medica 
funtinfigma illa emolumenta, quas legitimum moderatumq·, co- 
mitanturexercitium,in tempore fcihcet&loco, vt mox dicemus 
inftitutum. Paulus de exercitio fctibens, noftram fenten- 
tiamhisverbis affirmat : Exercitium eft, inquit, motus vehe- 
mens,vehementiae terminus eftrefpirationis mutuatio addenfitu- 
dinem ·: Exercitia vero praeparant partes inftrumentales, vt ne 
facile offendi poffint, & robuftas ad adiones efficiunt. Faciunt 
etiam alimenti attradionem forticrem &: alterationem prom- 
ptiorem, & nutritionem meliorem, propter exorientem cahdi- 
tatem, expurgant quoque meatus &c fuperfluitates euacuant pro- 
pter fortem fpiritus motum &cc. 
In eundem modum fere feribit Oribafius : Exercitatio, in- 
quit, eft vehemens morus. Terminus vehementiae eft anheli- 
tus ad frequentiorem alteratio. Porro laboriofäe exercitatio- 
nes membra organica praeparant, & robuftiora ad adiones, & 
ad validiffimam alimenti attradionem, promptiffimamquealce- 
rationem & meliorem appetitum propter calorem excitatum 
reddunt, meatus purgant &c vehementi fpiritus impetu excremcn- 
taexpellunt. 
Ex hac itaq; definitione Oribafii plures licet intelligere efle 
exercitiorum differentias, has n os in tres fpecies reducimus, atque 
diftinguimusi.inlaboriofa,vehementia feuviolenta i. in medio- 
criafeu media & 3. in parua feu leuia. Generalis exercitiorum diui- 
fio.qutcfpedaliusconfiderataprodiuerfaaetatum ratione vlterius 
difiinguitur, prourq·, alii aliis plus minusue laborum ferre queunt. 
Praeterea notandü,qualia nam Exercitia,vel in genere corpori con- 
ueniat.vel in fpccie fingulis eius partibns,vt capiti,collo,pedori,hu 
meris,brachiis,manibus,renibus coxendici, cruribus &creliquis. 
Ratio quoqj non minimahabendacftloci, quo inftituunmr 
Exercitia. Alii enim magis aifuctifuntfe exercere fuper vel fiibtcr 
terram: alii vero in aquis, ftagnis, fluuiis, mari aut fimiiibus locis 
aquaticis, circa haec enim elementa duo homines operando com- 
muniter verfantur. 
Sic fimiliter temporis confidcratio hic admodum eft neceftaria. 
Sdendumenimeft,<juodnain exercitio tempus fit maxime ido- 
Iih. 2- dere. 
med. wp.1 £· 
Lib.i.Sjnop. 
CAp.l· 
Varisi txer~ 
citiorum dif- 
ferentia di- 
fiintl&in tres 
jptcies. 
txercitiorü 
locus. 
Tmpus. Liber Tertivs. 
247 
neum, matutinum ne, an veipertinum, ante vel poft paftum. Quo- 
rum omnium vfus legitime ac debite adminiftrandus crit, pro ra- 
tione varia corporis, aliarumquecircumftantiarum: Interim tarne 
ingenii exercitia minime debent negligi, quae faepenumero corpo- 
ris cxercitiislongepraeualent. 
Apud Antiquos pailimin vfu fuitarsilla Gymnaftica,quae fuc- 
ceftu temporis fimul cura mundana luxuria acintemperantia adeo 
increuit, vtquamplurimum eius veftigia hodierno adhuc ieculo 
inter nos repedantur, ficuti experientia teftatur. 
Extat hac de arte ex neotericis Hieronymi Mercurialis cele- 
berrimi Medici elegans fane 3c docftus liber. 
Haec ars eft primum inuenta a Graecis, teile Cicerone qui Gy- 
mnafiadele&ationis&exercitationis gratia primum a Graecis in- 
uenraaftent, quod vocabulum Gymnafii eft deriuatum a Graeco 
γύμναζαν, quod exercere fignificat. Accipitur quoqj Gymnafium 
pro quoiibetexercuii Joco, vtludlandi, currendi, diiputandi, lite- 
rastia&mdi vt Plautus teftatur. Et Gymnafiarchus ime Gymnafi- 
archadicituris, quifupremum obtinetlocum,in quodam horum 
exercitiorum ludo, fient refert idem Cicero. 
Quantum ad horum ludorum fiue exercitiorum differentias 
attinet, illarum quidem plures recenferi poliunt, quas tamein haec 
duo praecipua capitareducimus: (pendent autem vtraq; illa a mo- j 
tu naturali accedente arre) quorum alterum eft fimpiex, alterum 
vero comitem habet aemulationem ac .mitationem. Simplex feu 
Antecedens eft,quando homo folus vel la!iendo,vel currendo,vel 
fine /ocio aliter fe exercendo ludit. Hoc fecutum eft mox alte- 
rumiJlud,aemuJationis videlicet, qua ingenti quodam defiderro 
ac omni conarii leie attentat lufor, vt vel idem exercitium ad vn- 
guem imitetur,vel etiam alterum colludendi focium maiori indu- 
ftda fua vincat , vnde orta eft primum invidia, ex invi-, 
dia obtre&ario &maledicentia,ex maledicentia vcroLudla, qua; 
non nifi inter duos ad minimum fieri potclf qua alter alterum fup- 
plantarc conatur ftuderq;.Pro varia horü certaminum conditione 
variaquoq; exercitiorum nomina inuenta,variaq; inter Judatores 
praemia diuiia fuerunt. Dicebantur enim digladiatoresiili palaeftri- 
■ i Je orat 
Duo exerci- 
: tiorum pmi 
put capita. 
Luft* cauflt.  Basilica Medici 
Athletavnde \ 
diät. 
tae, pugiles fiuepaleftraeLufores. Athletas vero ,di£H iiint Sott tS 
hoc eft, a praemio.Ludtarum autem harum fiue exercitiorum 
quinq; crantpracipnegenera,nempe curfus,lu<fta, pugilatus, fal- 
tus,iad:us difci,faxi & iaculi Hi qui palmam reportabant,Pentathli 
appellabantur, Latine Quinquertiones. 
Ordiemur primo a curfu, cui locus publicus deftinatus erat, 
cuiuslo- girudo erat fpatium bis Centum & viginti quinque paf- 
fuum, aut ducentorum cubitalium, ac qui vincebant, cutfores in 
genere vocabantur, infpecie vero eorum alii dicebantur Stadio- 
dromi, qui ftadium femel tantum in longum percurrebant, 
& in limite quiefeebant. Vergilius mentionem facit ieptem 
ftadiodromorum , qui ludis illis intererant, quos ,/Eneas cele- 
brari curauit in Sicilia, in honorem fepulchri Anchifas parentis 
fui: ii vero qui pcrafta meta & decurfu eodemum fine intermif- 
fione reuertebantur, vnde eurfura inierant, Diauldromidiceban- 
tur. Qui vero fexies repetito curfu ftadium obibant, perperuo- 
que impetu duodecimftadia decurrebant, Dolichodromi nuncu- 
pabantur. Hi vero, qui fine intermiflione, fineque vlla reipi- 
ratione per totum diem a diluculo vfqj ad vefperam curfum conti- 
nuabant, vocabantur Hermerodromi. 
Tale curfus exercitium vfitatum eft adhuc in pluribus Galiias 
locis. Innoftraenim Vafconiavixreperiesvllum pagum, in quo 
incolas non quotannis folenne aliquod feftum celebrent, ficut 
hoc quoque apud alios non invfitatum eft. Inftante vero ta- 
li aliquo feftiuo die, vndique ex proximis adiacentibus pagiscon- 
uolant & congregantur colonfvbi iuuenes videas a pran dio ie ex- 
ercere in variis ludorum generibus.-hic ludunt, & ie exercent fclo- 
petarii:Illic arcubaliftarii,alteriuscyaegeneris lufores, vbi ludo- 
rum variaconftitutafuntprasmia illis, qui vieftoriae palmam luden- 
do impetrant. Ex dieftis exercitiis, curfus quoq; familiaris eft ipfis, 
confluentibusfcilicet finitimorum locorum exercitatioribus cur- 
foribus.Longitudocurfusasquat ad minimum dimidium miliare 
Vafconicum,quod integrum facit Francicum.Huiufmodi curibres 
numero interdum decem aut vndecim, plus minus, in vnum 
TentathliSca 
lig. lib. i. 
poem.cap. 
2Z. 
Decurfu. 
Stadtodro~ 
mi. 
JEneid.j. 
Diauldromi. 
Dolichodro- 
mi. 
Hemerodro 
mi. 
Curfus ludus 
fmtharisVa 
famibus. Liber Tertivs. 
congregati, iimul omnes a metae ipfis pneferiptae vno termino 
curium incipiunt» eumque continuant vfque ad alterum metae 
terminum, cui alligatus eft, aut vitulus, aut veruex quidam pin- 
guis» aut pileus coraliis ornatus, aut quiddam aliud, quod in prae- 
mii locum offertur illi, qui driinitam metam primus decurrendo 
attigerit. Vbivariisipfi vtuntur ftratagematibus,oraniq;ftudio 
acihduftriainid funtintenti, vc alter alterius greflus anteuertar. 
Quiverofunt exercitatilllmi, hi fua currendi celeritate freti,ab 
inuio tardius fine magna pailuum frequentandorum feftinatione 
iagrediuntur,idqueadc6primendum anhelitum;hoc vero con- 
tinuant vfque ad merae praeferiptae medietatem folummodo, qua 
appropinquante, tanta pedum velocitate reliquam ηιεΓς partem 
decurrunt, vt pedes alatos habere exiftimes: Ac non longe poft, 
ipfos quoque a tergo poli fe relinquunt, qui vitra mille pailus an- 
tea praecurrebant, &qutbus a fpedatoribus, ex primo afpeda, 
tam vora praemiorum &hcnorum curfus defignata fueranr.Cur- 
foresin PaUftra, vel Palaeilrita: funtipiilufores palaeftrae, Hiclu- 
fus fpecisliter ad exercitium curfus pertinet, & valde vfitatuseft 
in Gallia, praecipuequein Vafconia noftra; in eofcplerunq; ex- 
ercent iuuenes lirerarum ftudiofi, ad corporis fortitudinem ac 
robur explorandum. Nam contingit iaepenumero, vt & huius 
ludi loi giori continuatione non rolumfudorprouocetur,red to- 
tum etiam corpus interdum prorfus madore irrigetur. 
Paufaniasin Atticis huius palaeftricae artis inuentorem ftatuit 
Thefeum, quae etiam pertinet ad ludatores, didos Palaeftritas 
vocabulo L uino,quod deriuatum eft a Graeco Wa»;, id eft, luda: 
vnde qui vtipio ludae impulfu tantum, & tra« 
du, &c preflione, & fupplantatione aduerfarium profternere po- 
teft, led non caedere,vtferibit Scaliger in eodem libro & capite 
fupracitatis. Eius generis ludahodie quoque adhuc confpicitur 
in maximo vfuefle in Gallia, in eadem Vafconia, nec non in aliis 
regionibus. Proponuntur praeterea alia duo ludarum generaab 
antiquis olimobferuata, vbi videlicet aliquando ludatio illa fit 
amplexu mutuo, ab ileis & humeris,interdum confertis brachiis 
manu apprehenfis.  Basilicae Medicae 
Modus lu- 
ttandi. 
Denique ludlaturiolira veftimentis depolitis, nudoq; corpore 
in areaaradefceoclebant,ac ceromate inungebarur,hoc eftsquo- 
dara linimentoex oleo& cera copofito,& rainiftn, qui in emf- 
modi ceremoniarum ritus obferuandos conilituti erant, Cero- 
matiftas appellabantur. Hinc Sta. palasftrara vocat pinguem j. 
Claudi.liquidam, & Ouidius vndlam: aliiq; Poeta: illam nomi- 
nant madidam fordidamq; palasftram,vtannocauit Rau £us. 
Secudum Thucydidem, Lacedaemonii primum in huiufmocti 
ludis Gymnafticis modum inungendi & denudandi corpus intro- 
duxetuntjobquam denudatione ars illa prasfercim nomen Gym- 
nafiae accepit, 
Gaslius & Alexander literis prodiderunt,quod exipfas fili? La- 
cedasmoniorum nondum adultas paleilra exercebantur nudas, 
Quodftudium nequaquam improbauit: cenfuit enim y vt non 
modo puellas, fed& anus lunarentur cura viris, vt patientes la- 
borum co facilius res arduas fubircnt, quorum ftudio in pofte- 
rum adeo infcdi funt,vt pro fortibus militib.fe bonos palasilras 
Athletas dici potius exoptarim. 
Sabellicus confirmat hocipium de iifdem puellis Lacedxmo- 
niis, addens,nudationem illam nil turpis habuifte, aderat enim 
verecundia, aberatque omnis petulantia. Fuit hasc confuetudo 
iimuletiam cum luxuaccrefcenteintrodu&a, vtqua? nullibi ante 
hac apud prifcos in vfa erat. A hietas olim fetui aris cara peftribus 
certabant,vticribk ThucydidcsiCerrabamtedti aut vefte,vel et- 
iam armis,vt eft apud Hippocratem. Hinc Auguilus morem &c 
confuetudinem hanc inverecundam ac turpem deprehendens, 
omnino prohibuit eiufmodi fpe£taculis fasminas intereife.Vti- 
mut eius generis exercitiis in Gallia, ratione paulo modeftiori ac 
decendori: vbi&inludaj&rincurfu palasftras, interdum vefti- 
meora quidem dctrahanturvfquead indufium, vtcorpus horum 
onere fubleuatum expeditius ac habilius ad currendum redda- 
tur, ied nunquam exutis omnibus veftimentis, plane nudo curri- 
tur corpore. 
Tcitium antiquorum exercitium eft pugilatus, vnde pugil 
Cerematißt* 
Cdlthr.j. 
cap. i6.ant. 
feä. 
Akx.lih.1. 
tap.i 5. 
Luäa Lace- 
dmoniiifA- 
miliarißima. 
Ltb. z. E n~ 
mai. 
l Jltßor. Liber Tertiys.' 
dicitur, qui pugno plagas impingere pcteft» & aduerfarium 
folo percuftii prorternere,quo tamen nihil familiarius in Gallia 
feruis & pedifl'equis, &eiufmodi inferiori conditionis petulanti 
turba:. 
Pugilatut 
pugil, 
Ex h's duobus exercitiis,pugni icilicer & Iu&a?,furrexit quod- 
dam aliud certaminisgenus, quod Pancradum apud Piifcosno- 
minabatur. Tales enim dicuntur, qui corporis totius conatu,et- 
iam calcibus, etiam genubus, etiam dentibus ,omnique virium 
contentioneinfurguntin pugnam,vtadveriariurn fuperent.Cae- 
lius huiusinuendonsmallcnbit Thcfeo, quando in Creta abfq; 
gladio Minotaurum aggreTus eil. Quod iicet ita iit, eft tamen ex- 
ercitium potius Sycophantarum, & hominum nauci, quo hodie 
dicti iftiferuiac pediliequi, dc huius farina baiuli, fefoleat oble- 
ctare, vbiipii in tali pugna, pro ilii defenilone & obtinenda vido- 
ria, contra adueriarios fi mul cum pugno inferunt etiam dentes 
& pedes, & genua.&alia corporis membra. Egregius certe lu- 
dus, ii diis placet, qui in 28. Oymp. primum muedtuseft. 
De quarto antiquorum exercitio, quod eft faltu sime faltatio, 
abuode fatisicripferunt,Alexander, Cidius lulius Scaliger, quo 
iedlorem relegatum s-oiumus. Hoc tamen obiter placet hic mo- 
nui'Te, maiores olim noftros non miriori ftudio huic exercitio in- 
cubuilTe,quarn ad huc ncftrofeculo fieri folet,non folum inFran- 
cia noftra, fed propemodum vbivis locorum. 
Huius primi inuentores fuerunt Orpheus & Mufeus, tan- 
quam fuo tempore faltacoriz artis coryphei, qui & feftiuiraues 
& ceremonias omnes, vt & csttera omnia, vt.honeftiffimum 
quiddam legibus fanxiile videntur, initiati cum rythmo&falta- 
tione. 
Prima omnium antiquorum falrandi ratio non erat, niil iim- 
plex leuisque corporis commotio, fiue vnius folius, fiue plurium 
manibus catenatis iuuicem cohaerentium: Grasci etiam appelia- 
Vancratiuntl 
Lib.i$.Ani. 
kä. 
Pancratii 
inuentor. 
Saltus fett 
faltatio. 
Atb.lib. 14. 
Alex. l.z. 
f.25. 
Cd 1,1. 
Ant.Leä. 
Sgtl. i.poet. 
f.18. 
Inuentores 
ßtltatom 
artis. 
Luc.ltbr.de 
faltatme, 
Antiquomn 
faltandi ra- 
tio quamm} Basilicae Medicae 
bant ορχνην: Latini falcationem: quae fine cantu & inftrumento 
Mufico fiebat. Idem faltandi modus multis adhuc in locis apud 
places in viueft.Poilca vero acccilic cautus vocaiis ,a quo iplam 
nuncupabant, cuius vius fiequcnuilimusex- 
iilit, hifceadhuc temporibusmccr plebeios. 
Tandemetiamomaisgenerisinftfumemamuficafuerunt ad- 
hibita, quorum tot tamquediueria hodie genera habentur, qui- 
bus etiam prifca illa tempora caiucrunt: piogrelluenim tem- 
poris artium ac icientiacum facunda inuentio magis magis que 
accrefcit. 
Scaligerfaltationemdiuiditinduplicem potiffimum 
in ftatanam nempe vnam,& in motoriam alteram. Non quod 
alterutra citra motionis minifterium perficiatur: alias enim fal- 
tationis nomen ftenle ac inane eiTec, cuius tamen proprius finis 
eft corporis exercitatio quaedam, iiue ea fit leuio r, liue Paulo ve- 
heraentioreiedquodrolummodo offendatur di (ferentia maioris 
aut minoris commotionis, omnium corporis membrorum. Cu- 
ius rei exempla (e offerunt manifcfta, &: omnibus notain illis fal- 
tationum generibus » quibus tum Galli tum aliae nationes vtun- 
tur,vt Volcae,Curantae &Galliardae,quae maiorem corpoiis com- 
motionem requirunt, ficut oftendit nominum illorum deriua- 
tio, quam caeterorum populorum , ut Germanorum aliorumque 
confuetudo fert, qui inter (altandum primum leniori ac tandem 
in fecundafaltationis parte paulo maiori corporis irapulfu com - 
monentur. 
Ex his duabus generalibus differentiis poffunt plures aliae de- 
duciyidquevel radone corporis plus rainufve lailicudine oppref- 
ii,vcIhoneftans,vbifaIratio modefta & laudabilis eft, alia vero 
lafciua&inue recunda,vel ä loco ipfarum regionum,vbi primum 
inuentae fuerant, vela fingulari quadam & artificiofa membro- 
rum difpofitione. Sic&aliaeab imitatione Sc varietate melodi« 
muficisinftrumentis decantatae,&: ab habitibus fiueindumenti, 
tali exercitiodeftinatiqualitate. 
Erant praeterea alia falrationum genera antiquis confueta, 
Trincipales 
faltationunt 
differentia* Libek Tektivs. 
Pyrrhica fal 
, tatio. 
Plin.lib.j· 
Liu. hbrJt 
[altat. 
Tripudium 
C ufloris. 
i Saltatio 
Theatrica. 
Lib.f.cap.$, 
Antiq.Left. 
quae vel ipforum authorum »acinuentorum, vel etiam aliorum, 
in quorum gratiam infticutafuerant,nominibus infigniebantur, 
vt efi} y.rjta faltatio pro iuuenmce in armis fe exercenda, a Pyr- 
rhoinuentaaccelebrata:E t. ipudiam Cailoris, cuius fit mentio 
a Veienbusdn quo (altandi ratiointtodud;afuiUD gratum&ho-. 
notem Cadoris a Lynceo interfcdi* 
Du2 quoque aba:faltadonum principales (pedes erant,quae 
vocabantur vulgares&Theatricae: Vulgarium vfus erat in nuptiis 
& facnficiis. Antiquitus enim nulla fiebant facta fine faltadone 
&xho: o Mufico. Proderant enim (vtOIius memorar) puero* 
rumchomibiisaccytharapraecinentibus,inter quos exercitatio- 
res & peritiores ad (altandum eligebantur, & illorum cantiones 
ab huius faltationis vfu appellabantur Hyporcheraatadta dida, 
quodintcrfaltandum fere generofum quiddam fcruarent&vin· 
le. Sed cantusib! us fine ialiationeStafimaipfis dicebatur«, 
ThearrictEverodiftindbeerant, ratione argumenti fiue ma. 
teriae ipfarum fabularum, quae in theatris induci agique Pole-, 
bant. In tragoedia enim tanquam mater» trifti , faltatio erat gra- 
nis certis numerorum gradibus difiin da ac luduofajquam appel- 
labant iu/xiheiow. Incomoediaverofaltuscrat liberior ac fefliuior 
potius, quam lugubris qui nuncupabatur χόρϊαξ.Satyrorum au- 
tem faltatio coniunda erat cura fummaleuitate aclaiciuia, quae 
propeerea dicebatur inxlffa. 
Haecfunt praecipuaanciquorum faltationura genera,&c. Sed 
ialtaciones fiue choreae, vocibus acinftrumentis Muficis adapta- 
tae, apud Ethnicos non fotum vfitatie, magnique aefiiraatae fue- 
runt, fed in iacris quoque litetis eafdem approbatas fuiife, exem- 
plis confiat. 
Dauid Regius ille Propheta, lineo cingulo fuccindustotisvi- 
ribusfaltabat.,&firaul cum ipfo totaipfius domus, dum nimirum 
cum magnaiubsladonis vociferatione, adhibitis fimul omnis ge- 
neris Muficisinftrumentts, vtcythara, buccina, tympano deca- 
chordo,tubaiSc cymbalis bene ibnantibusarcam foederis a Phili— 
itinis Hierofolymara reducebat.. 
Hyporche- 
mata. 
Stafima. 
Theatrica 
faltationis 
differentia. 
Emmelia, 
Cordax. 
Sicirrhis. Basilicae Medicae 
Sani.lth.i. 
cap*6. 
Sic quoque ludith celebris illa Heroina Holoferni capite ab- 
fciffo & detruncato,hacqueratione copiis Ailyrioram nimio ter- 
rore perturbatis acproilratis, vrbeque ab obfidione eorum lic 
liberataαeundis mulieribus Ifraeliticis, laudis & gloria; bene- 
didioneacplauiibus excepta, o!ea?que ramo pncdnda thyrfum 
geftans & chorum mulierum prascedens, cum omni populo If- 
raeliticohymnurattiumphaiera Deo asterno ac maximo» (altan- 
do decantabat, eiqueimmenfasac immortales,pro tam admi- 
randa Sc incredibili vidoria,giatias referebat. 
Hoc exercitii genere no foiummodo homines plebeii ac iuue- 
nesvfi, eoq; deledatifi.mt,fcd fuerunt etiam magni quidam Re- 
ges äcPhilofophi fapientiffimi,qui eandemartem inliunmis de- 
litiis habuerunt, didicerunt atque exercuerunt. 
De Socrate legimus, quod artem faltatoriam non lätumfum- 
, mis profecutus iit laudibus, fed Sc ipfam quoque addidicerit, nec 
veritus fit in prouedaetiam aetate faltare, eamq; fimul cum aliis 
grauiilimis fcientiis coniungere, multamque tribuens concinni- 
tati & elegantis, tum ajfto motui neque non monentis affirma- 
tioni. Hinc videmus adhuc hodie in ufu eiTe, dura pueros noftros 
aut puellas in hac atte erudiri volumus, potiflimum id fieri, ob 
morum elegantiam,concinnamq*, corporis compofitionemco- 
parandam.Maguum enim diferimen apparet inter illos,qui huius 
artis periti aut imperiti fine, quiq; illam addidicerint vel non ad- 
didicerint. Adeo magni faciebat Socrates hanc artem, vt fami- 
liariter cum amicis loquedo, illam membrorum ac totius corpo- 
ris exercitium vriliffimum eile praedicaret,&: fubinde diceret. Ici- 
te tripudiantes maxime eile idoneos rebus bellicis. De quo hi 
verius extanr. 
Oni[cinere choris decorare deos> hi 
Optimi &inheüo. 
Inter Reges olim eodem faltationisexertiofiimmopere dele- 
gabatur, Antiochus Magnus,n€C non & alii plurcs.Poetie quoqj 
in Deorum laudes vfifuntialtatoris titulo.Pindarus & Homerus 
Phoebum Orcheften faitatorem appellant. Idemnomen&ioai 
Socrates [al- 
tandi arti de- 
ditus. 
Athen.lih.i. 
cap.16. 
Lucian.lih. 
dejaltu. 
Ath.Ub.i. 
e.iti.ul.i. 
cap.5, Liber Tertivs.' 
attribuitur.Homer.prstereadi-ir/ahationcm certis temporum 
interuallis, & Muficis rythmis meniuratamelfedonum coelefte 
potius,quam mundanum aut terreftre. Sic igitur diuino hoc mu- 
nere donatus homo,a exteris diftingaitur animalibus eodeftitu- 
tis: utquinon iit merum animal« Ted Deus mortalis. Dum aurem 
ine generalem falcariosum commendationem inftituo,non pro- 
ptereain fpecic &i!las approbate confilium eft,quae indecoras & 
lafciu«fant,finesqihoneftatistranfiIiunt. Neque etiam illas in 
quibus tot tanltcq; ridiculae gefticulationes,indecentes quoq; ac 
nimisirapetuo/ä?,corporis hinc indedimotiones atque agitatio- 
nes,ali«q; fexcenta: eiufmodi fatuitatum ineptiae confpiciuntur, 
quaefaltandi ratio potius deteftanda conuenit circulatoribus, 
quam hominibus liberali ingenio natis & educatis: quaeque ab o- 
mnibus Rcbufpu. bene conftitutis quondam damnata, tauquam 
fordida, vilis & abiefta, maximeqj infamis repudiata fuit, quam 
& ego i ple iiimmopere abhorreo non alios lu- 
dos Gymnafticos) quemadmodum 6c eadem non folum in verbo 
Deijied a compluribus etiam fandiorum Patrum, aliisq; grauifll- 
rois au&ovibus,tanquäces deteftanda, &hominevere Chriftia- 
no, Deurnq;timentein digni dira a,damnatur &improbatur. Li- 
citae funt falcatioaes honeftae Sc dignae laude, quibus Deus ipie 
non offenditur, quaeq;ciuihtatis &: vrbanitatis ftudium promo- 
nent, &prouehunr, quo homines negotia fua, cum decentiori 
corporis eiusq; membrorum,cumoderatione, expedire queant, 
&hocpa<ftoipiius quoque corporis habitus ac conftitutio bona 
Eon folum farta redla conferuetur,ied vegetior etiam agilior & 
promptior reddatur, ad quofvis labores fuftiaendos, vtque hinc 
otium turpiilimura Satan« puluinar deuitetur. 
Tales faltationes funt,quas Socrates, Plato, Sopho cles,&ahi 
fapientes comprobarunt, &addiicerefcireq; in votis habuerunt, 
vti diximus; quae,(l temporum iniuria, hominumq; improba de- 
prauationeinabufum quendam deuenerunt, non propterea ta- 
men arsipfa reprehendendaeft, poflentenim pari modo omnes 
etiam reliquae artes damnari ac vituperari, quod iis vtplurimum 
1 Enconnum 
°faltationü*  Basilicae Medicae 
abutantur homines. Veteresautem lapientes abufam illum,qui 
tuncillorum temporibusiamirrepferat,neque recipere,neque 
yllo modo tolerare Confueuerunt. 
Piato enim cum mandatum accepiifet a Dionyfio Tyranno 
(quodidem mandatum & abis pluribus datura erat) vc in quo- 
dam conuiuio, toga longa purpurea,qualem Reges tunc tempo- 
ris geftarefolebant, indutus faltaret,id fieri reculauitjhosque Eu- 
ripidis verius recitauit. 
Muliebri ego haud quaquam indui queamßola, 
Vir nattuipjiy&ex virili germine. 
Quo indicati voiuir,talc (altandi genus,cum habitu mulic bi i, 
arguere fammam quandam leuitatem, & potius circulatorem, 
quamphilofopbum decere. EtDeraades Orator facundiflimus, 
cum quodam die confpexiiiet Philippum Macedonia? Regem, 
vino obrutum in media perditorum hominum ac captiuorum 
turba, coram quibus detexit turpitudinem acmiferiam fuam, il- 
lum ficcompellauit,ipfiq; Philippo erubefeentivira? emendan- 
dae occafionem dedit, Cum, 6 Rex,inquit;fortunanbi Agamem- 
nonis perfonamimpofuerir,non pudet tefadisagere Therfiten? 
Ex quibus palam fit, multos viros egregios ac pra?c laros, tum 
Philofophos, tum etiam alios cemprobaife, commendafle,nec 
nonexercuiiTequoquehanc artem laltacoriam, ranquam vtilcm 
& neceflariam, tam ad corporis ianitatem conternandam, quam 
ad bonos mores comparandos: contra veroimprobsfle & dere. 
ftatosfuiire,ficut&nos firoul cumipfis deteftamur, omnis gene- 
ris alias faltationes illicitas, ad faftum natas, &exitioias tam cor- 
pori quam animae. 
Sciens volensquehic filentio pertranteo exercitia illaialiendi 
in altum, & in aerem quafi volandi, qua? etiamfi quodammodo 
al ialtationum fpeciemaliquam referri queant, ob motum illo- 
rum violentum & vehementiffimum, propter quem etiam non 
omni carent periculo:ipfa tamen potius circulatorib.relinquen- 
da fiint, qui iis vtunturin theatris ad ipe&atorum oculos pafcen- 
dos: non enim magni aliquid momenti afferre poliunt »ad vitas 
communis commodum & Emiratis (ludium. 
Elegans ad- 
monitio De- 
madis ad Pbi 
lippum Re- 
gem Macedo- 
nia. 
Erafm. in 
Apoph. Liber Tertivs.' 
NecmtrorampIius,curPlato,Hippocrates Sc Galenus tanto- 
pere auerfati fuerint, adeoque damnatint faltatoria nonnulla ex- 
ercitia, nec non gymnafticos ludos» Surrexerat enim tunc illo- 
rum temporibus tantus illorum abufus, tantaque confufio, vt 
murata rerum facie vius illorum bonus ac laudabilis prorfus dc- 
prauatus ac coi ruptus eifer. 
H«ede variis exercitiorum differentiis Sc conditionibus tra- 
ctatio. Nunc ad quintum exercitationis genus, quod adhuc tra- 
nandum re ftat, eftiaÄus veidiici, hoc eft, lapidis rotundi, & in 
medio perforati, vel iaculi. 
Huius ludiinuentum aferibuut exercitii ge- 
nus, in quo lapis admodum ponderofus fortiilimoluforis irnpul- 
fu propellitur, viitatum adhuc eft in pluribus locis Vaiconiae. la- 
&us item iaculi in Bifcaia familiariflimus. 
SedioJebant olira iaculum manu tantum torquere, quod Sc 
hodie multi multis in locis folent, cuius loco ingeniofa Sc apta 
nunc habetur inftrumenta, veluti arcus & arcubalift«, quibus 
ad antiquorum imitationem maiori cum violentia,fagitras ac te- 
la noftra, quae iaculi nimis longi vicem gerunt, iaculamur, quod 
idem exercitium Vafconibus admodum familiare eft, qui prsecas- 
terisnationibus maiorem veterum exercitiorum Sc monimen- 
torum partem retinuilie videntur. 
Qui vero tela illa aut iacula moliebantur , iaculatorcs olira 
nuncupabantur. 
Sirmatha»&: Partha» olim, quemadmodum hodie Scytha· Sc, 
Tartari, fingulari dexteritate, hoc exercitio vtebatur, veluti miraJ 
deipiisfcrfpraicgimus. Namnonaliis armis,quam hisipiistelis< 
atqueiagittis in bello equisihfidentes vtebantur.vt 
entes a tergo iacuiatijaueriiquefequentes hoftes Isdcrcnt per* 
indeacaueril: 
laflusveldi- 
fcivel iaculu 
Inuentor 
Qui populi 
peritioresiaJ 
culandi ft~ 
gjttstf. 
Sarmatica maior Geticaq3frequentia gentu 
Per medias in equis it que redttquevias. 
In quibus eft nemo, qui non Coryton & arcums 
Telaque piper ea lurida feile gerat*  Basilicae Medicae 
Eiufdem exercitii peritiilimi quoq; fuerunt lthur«i,vnde Poe- 
tas cecinerunt arcum Ithur«um, fagittas Parthicas, neruos Ge- 
thicos. Pharetras Sarmaticas, Cretenfes item fuerunt baliftas & 
fagittandi peritifllmi, atque inter alios celebriores, pag» Cydonii 
Coloni. Vnde Vergilius: 
Ire libet Partho torquere Cydonia cornu 
Spicula, tanquam hacßt noßri medicina doloris. 
Romani dabant operam , vt fuaiuuentus plerumqueimbue- 
rcturatqueinftituereturorDDibusiftis difciplinis, quas ad belli- 
cam {pedabant artem,prscipue tamen curabant, vt iac.ulandi 
peritia excellerent, eiuique rei interarma peritiam non vulga- 
rem haberent* 
H«c ars olim adeo fuit honorifica atque fpedabilis, vt Ethni- 
ci inde honoris titulos ac nomina mutuati finr, quibus Deos Tuos 
&fortiffimos fui feculi heroes affecerunt· Poetas Appollincm 
vocant fagittiferum· 
Marsclypeo melior, Phoebus praßantior arcu. 
Et Hercules, quia Rege quodam Oechaliae, nomine Euryto 
didicerat fagittandi induftriam, Centaurum Neffum, quamuisin 
vlteriore Acheloi ripa remotum, &ccruam«ripcdcm certo tra- 
jecit idu, Harpyasque volucres in medio aere confecit. 
Fuerunt fimiliter multi potentes Monarchie, 
eesjaliique magnates, qui fummae fibilaudi & glorias duxerunt, fi 
inhuiufmodi exercitiis eminere, & primas pr« aliis partes obti- 
nere potuerunt. 
Cyrus Rex Perferum, Teridates Dux & Princeps Parthorum 
excellens a Nerone tandem fuperatus: Conftantinus acGratia- 
mus, imperatores Romani. Hi omnesinquam,eximie in hiftoriis 
celebrantur ob lingularem induftriam, qua intelis & fagiteis, la- 
cunandis excellebant, qua etiam in atte incredibilia & admiranda 
periti« fu« ediderunt fpecimina. 
Quid dicemus de Commodo (etfi is fit, qui a parentis fui lin- 
gulari probitateac pietate degenerarit jcuius tamen interim tan- 
tum robur, vt etiam Elephantem iaduhaft« penitus transfigerer» 
Mex.lib. i 
{.10, 
Arcubalifist 
fraftantifii* 
mi. Liber Tertivs. 
tantaque dexteritas, vc emiffls centum fagittis, centum leones 
humum deficeret, vnoque foloiduplures feras fimul in terram 
profterneret, imo tam peritam & exercitatam fibi comparaue- 
ratmanum, vtquicquid oculo deffinaffet, iaculo tk fagitta con- 
tingeret, vt Au6lor eil Sabeilius. 
Non minori indtxffnaprdlantiaqueinhocexercitiorum ge- 
nere,olim florebat Imperator Domitianus, qui in fagittarum ftu- 
diorotuserac,Ceatenas varii generis feras fiepe in Albano fuc- 
celfu conficientem fpedauerepierique, atque etiam ex induftria, 
iraquarundam capita figentem, vt duobus idibus quafi cornua 
effingeret. Sed adhuc magis mirandum eil, quod de eodem fcri- 
bit Suetonius: Nonnunquam,inquit,in pueri proculftandspra:- 
bentisque pro fcopulo difpaniära dextre manus palmam,fagictas 
tanta arte dirigebat, vt omnes per interualla digitorum innocue 
cuadercnt. 
Satis didum effeopinor de quinque horum exercitiorum ge- 
neribus, qua: praecipue ab antiquis olira inuenta & vfitata fue- 
runt, quibus progreffii temporis quam plurima alia accefferunt. 
Nam lococurfus pedeftrisequipofteaadhibiti 
miniilerio infidcnres ad curium vtebantur. Equi porro in hunc 
locum domiti artificiofe edocebantur, vt pro cuiusvis arbitrio 
feite ac belle fa'rare ac refultare addifeerent, quorum vffis pollca 
non folum erat ineiufmodi exercitiis equeftribus, fed etiam in 
aliis certaminibus ac ludis, quos vocabant equeftres concurfus. 
Verg lius 5-iEneid.de horum exercitiorum origine tradat,Quae 
cum nimis vfitata hodie fint,& in Gallia & alibi non neceflum 
die putamus, de illis plura hieferibere. 
Fuerunt etiam in hunc modum certamina ac ludiinilituti, 
duobus fcilicet equis, firaul in curru coniugatis ac copulatis, in- 
terdum etiam quatuor,qua: certamina vocabantur biiuga & qua- 
driiuga. Vtimur hodie in Germania, Gallia, & aliis regionibus 
ciufmodi curribus, bis aut quadrigis in eura finem, vt eorum be- 
neficio, de vno loco in alium, fiue propinquum fiue longius di£ 
fitum prouehamur, ac fic ab vna vrbe in aliam quoque com- 
Ltb. f. Enne- 
ad.j. 
Domitiani# 
fagittandi 
peritißmtu. 
Hippocomii.  Basilicae Medicae 
modiilime peruenire queamus. Sunt autem ifli ab orani patte 
occlufiacdefuper te&i,contraq; omnem te mp eilamm iniuriam 
optime muni ti,alicuius inflar cubiculi. 
Ex hac curruum commoditate fiepenumero incommodum 
maximum incurritur,qucd icilicet, qui illis vehantur, dum per- 
petuo iis iniident,&akernatira pedi bas incedere negligunt, ex. 
afllduo horum ac nimis violento motu corpus concutiant,& cru - 
rum ac reliquorum membrorum iunduras encruent,ac torpidas 
inde referant. Praeterea ex huiufmodi motus violentia praster re- 
liquicorporis perturbationem renes iimul concutiuntur, vnde 
facile inflammantur,nec non qui calculo obnoxii hinc vaide Ite- 
duntur ac torquentur. 
Paucaadhucde ludo pilsSjpferemus, tanquä vfitatiori ac ctri- 
ni ii primo &nobiliflimo exercitio,cui veteres plurimii olim tri- 
buerunt. Scripferunt enim de illo multi,inter quos Pollux, qua- 
tuor huius ludi diftindas proponit fpecies, quarum primam vo- 
cat cfhiirH.vftVj fecundam φάνηκαν, tertiam ’&πνξξαζιν,quartam »p«- 
vtov. propterea,quod in hac vltimadifferentia luforum vnus refu- 
pino corpore iacens, in altum verfus caelum pilam totis viribus 
mittebat, quam reliqui collufores excipiebant, antequam rela* 
pfu terra* fuperficiem attingeret. 
Nos quoqueadhucquatuor pilas ludigenerahabemus,quas ia 
omnibus tamen cum veterum differentiis non conueniunr.i. ge- 
nus folamauu& pila mediocriter molli perfleitur, cuius magni- 
tudo-refpondet globo ligneo, cuius vfus eft in ludo, familiaris hic 
ludus eftliterarumftudioiis, nec non aliis iuuenibus in Vafconia. 
2, vocatur leu de longue Paulmc;p ropterea quod in eo ludo me- 
tae locus, quo mittitur & remittitur pila,maiori longitudinis di- 
dantiaä priori di (linquitur. Vtuntur autem lufores ad pilam la- 
ciendam pallicula quadam, flue inftrumcto quodam ligneo, par- 
uo,mediocriterlato,cum capula rotunda, quodprorfusfimileeft 
ifti malleolo ligneo,quo mulieres quibufdam in locis linteamen- 
ra fua inter lauandum, percutiunt ac repurgant. $. Elegantius 8c 
ffltatius eilillud, quod fimpliciter pilae ludus dicitur, Gallice leu 
Vfusmruu. 
ludus pik. 
Lib. derer, 
vocab.p. 
QuattiorpiU 
ludi&nera. Liber Tertiys.' 
dePaulme. Hinc ludus exercetur in certis quibufdam locis ,fiue 
domibus ex quatuor parietibus cpnftru&is, iisque veltedisvel 
apertis, quae loca fimiliter ludi ipiius nomine a Gallis infigniun- 
tar,vocantackulxde P a ulme: Germani dicunt Q5aliijaup. a pila 
&loco,vbi ludihabentur. Hoc in ludo pilae agitantur reticulo 
quodam, hoc eft, inftrumento ad retis iimilitudinem,ex neruis 
diamedralicer & tranfuerfim expanfis confedo. Quem ludum 
indiflerecer hodie exercent, tam fuperioris quam inferioris con- 
ditionis homines. 4. genus ludi pilae eil ludus folliculi. Follicu- 
lus autem hic eft genus quoddam pila;, rotundum, magnum, ex 
corio confutum,intus vacuum, & non nifi aere repletum , quem 
brachiolo quodam ligneo in aerem magna violentia propellunt; 
quiludusinpluribus locis admodum familiaris eft iis, qui ditio- 
res funt, aut fummo nobilique loco nati, in quibus omnibus e- 
narratis ludis . Infores partite, duo videlicet vel tres, contra alios 
totidem, aut & piares contra pluresfepenumero ludere, feque 
tali exercitio miriticeoblcdlarefolent. 
Praeter hos adhuc alii ludi & exercitia reperiuntur, vt ludus 
trunculorum qui a mera duplici, longiori icilicec& breuiori, di- 
ftinguirurin. ludum longum & breuem. Eft praeterea ludus, Pa- 
lemaillc Gallice dictas eft, quoglobus ligneus (plemnque ex bu- 
xo tanquam duriori &fo!idiori ligno tornatusj pugni magnitu- 
dinem, aut paulo maiorem referens; malleo iimiliter ligneo, raa- 
nubnum rotundum ac oblongam habente, per planam terne 
iapernciem,iummo ac maximo cum impulfu ludentis propel- 
litur. Quidnoludivaldscommunes funtinterplebeiosquoquei 
mm in Gallia, tum in aliis regionibus. 
Inter omnia vero exercitia, quae praeftanti®ac celebritatis lau-. 
dem merentor, venatio facile primum occupat locum: cuius dif*; 
ferentias varias ponitPlatoin Sophifta. Exercitium neceftarium 
enim illud eft ad & e medio tollendas atrociflimas 6c 
crudeliiliraas iftas feras, vt funt leones, yrft, lupi, vulpes, ac ali® 
rapaciilimae & nocentiilimae id genus ilmiles beftiae, quaenonniil 
aoxara ac damnum hominibus inferunt. 
Alia ludo- 
rumgemra, 
De venatk* 
ne. Basilicae Medicae 
Vdlitasautem eius induobus his maxime confpicitur: Pri- 
mum quod corporis Tanirati hinc prcfpiciatur, acc 6{ulaiur,dura 
fcilicetid venator variis exercitationum modis, prout ipfi vifum 
fuerit,expedire poteft, fiue pedes ire iibuerit,nue equi minifterio 
adimus incedere voluerit,ii ue laborem grandiorem aut leniorem 
fuicipere, cumque longiori vei breuiori temporis fpatio conti- 
nuare placuerit, in quibus omnibus tum pro corporis varia con- 
ftitutioneacconditione, tum pro fortioris aut imbecillioris va- 
letudinis ratione caute & adhibito iudicio agendum eft, Deinde 
vtilitas huius exercitii eximia & maxima hinc quoque clucefcit, 
quodexilliusvfu ac beneüdo carnibus ferinis & deliciofis non 
folum vrbiumfora,fedpotendorum etiam menfie ac tabulas ac 
ornatas videantur. 
Tandem exercitium hoc proprium eft Nobilium & eorum, 
qui generofo & illuftri ftemmate procreati funt: vti videmus, eo 
quondam potctillimos Monarchas, &Principes fummopere dc- 
ledatosefte, nec nonnoftro adhuc ieculo quam plurimos oble- 
itari,temporefcilicetpacis,armisq-„vtaiunt,vnco fufpefis. Nam 
dum ipfi inarmorum filentiis aduerfus hoftem heroicam animi 
fortitudinem, oftendere nequeunt, illam inperfcquendis inte- 
rim ac venandis fasuiffimisbeftiisfatisabundedeclarant. 
. Cyrus in domo Aftyagis Medorum Regis aui fai educatus, ib- 
lebat inpubertate fua teneriori edomare equos, & in venatione 
beftias conficerefepto inclufas, poftquam adoleuit,vt Xenoph. 
lib. i.Cytopqdiacaddit, aut leonem aut aprum infyluis petebat. 
Et idem au&or, vt demonftraret, in quanta asftimatione eiufmo- 
di beftiatum venatio apud casteros quoque Feriarum Reges eflet 
vlterius deillain hanc lentendam fcdpfit. 
Perfarum,inquit,Rege exeunte venatum (exit autem in raenr 
fe multotics) epheborum dimidia pars ab ipfo educitur. Caulä 
vero, cur publice venationi operam dent (in qua Rex Ducis of 
ficio,perinde ac belli tempore fungitur, cum &ipfe venetur,& 
vt venentur alihcuram adhibeat)hasc eft,quod bellicarum rerum 
hsc meditatio veriiUma videatur die. Confuefacit enim ad fur- 
Cyrus vena- 
tioni deditus. 
Vtnatmis 
exercitium 
eil (beculum 
beUt. Liber Tjertivs. 
gettdumdiluculo, &ad frigora caloresq; perferendam,atq;et- 
iam adidnera&curfusexercet.Praetereafagittisiactilisqibeftiam 
petere neceffeeft,vbicunque inciderit. Saepe etiam acui animam 
in venatione oportet,obiicientefe feroci aliqua beftia. Nam qua: 
offerumfeiebeffiae.. feriendaefiinr,ab iis autem cauendum, qua: 
in venantem irruunt, itavthinccolligendurafic, iicut & audior 
ipreiniequemlb.declaratjquod non lecus venationis exercitium 
feie habeat, ac li in bello contra hoftem dimicandum fit, haecquc 
dtiovenatio&bellum,ex pari vcriuique conditione &fimilitudi- 
ne fe inuicem mirum in modum referant. Hinc Lycurgus Legis- 
lator Lacedannoniorum (iraitansCretenfesjeos, quiiampube- 
rem aetatem fuperaflent, in venatione prsccipue exerceri voluit, 
vt ftudio venationis intenti ad bciluredderentur aptiores, vt Peri- 
bunt Xenophon & S cobius. Porro Strabo libr. i o. & Alexander 
lib.2.C.2.5. offendunt, hanefuifle Cretcfiurnconfuetudincm, qui 
filios Aios ab ineunte etiam aetate ailiduis laboribus firmabant, ne 
fenes iam otio torpeicere, honeftum ducerent. Vndelcgimus a- 
pudeofdemaudloreseos femperlaboriofis exercitationibus, vt-* 
pote currendo ac venando,algendo,aeftuanda, difficiles arduasqj 
vias peragrando,om nes conium pfiffe iuuetutis annos. Quin imo 
eorum pueri inclaffes, quas Αγίλχς vocabant, diftribuebantur, 
iisq; praeeratPaedonomus certis dieb.in venationescos educens. 
Plutarch.recenfet Alexandrum Magnum, Antiochum & alios 
praeclaros Reges adeo fuifle deditos venationis exercitio, vt eius 
nominenullam moleftiam,neqilaborem vllum fubterfugerint. 
Quin imo multis ieie & maximis periculis farpenumero obicce- 
hnr. 
Iam audior teftatum r&inquit de Pompeio in eius vita, illuni 
fc.vedlis &rabadlisNumidis&BaibariiEifti genti terrore incuf- 
fo ob nominis claritatem & poteilatem fummam Romani impe- 
rii non quieuiffe hominibus d*uidHs,fed,cum fciret,regionem Il- 
iam prae exteris innumeris beftiis & feris, iisque ferociflSmis δζ 
inuidliiliraisabuadace, eas impetiiffe, domuiffe ac debellafl’e, vt 
& h% Romanorum felicitatem ac virtutem,omaium rerum do- 
Xenophon, in 
Repub, Late. 
Stob, [em. 
z ·■ 
Potnpeiuf 
wagnarit- 
ntus tcfortHr Basilicae Medicae. 
mitricem’acexpugnatncem,tand€mfentirent. Et ob hanc cau- 
fam certis quibufdam diebus exibat ad venationem Leonum ac 
Elephantorum. 
Mithridates Rex Ponti in Alia, &c Adiianus Imperator Ro- 
man. tam inexplebili vtero: amore profequebantur ftudium ve- 
n*tionis,vtmiradeiIlis referant hiftoriae, vbi vnushuic exerci- 
tio tamftupendo modo intentus erat, vc etiam feptem integros 
annos nullo prorfus vius fuerit tegumento,vel opertorio, fme ru- 
ti, fiue domi,aut in vrbe. Alccr vero mortuo & fepuito equo fuo, 
in aeternam eius memoriam erexit columnam ,fuper inferipto e- 
pitaphio eo, quod opera eius in venationibus longe iam tempo- 
re vius fuiiTct. Hi potentes Monarchie non interim a negotiis pu- 
blicis,cum res poilularer,obeundis fuperfedebanc,nec quod fpe- 
Äabatad imperii adminiftrationem, diligenter eius fatagerecef- 
fabant, qui promptillimi femper ibant fingulis horis atque mo- 
mentis hoffibus obuiam, eosque, fi quid forte moliebantur, a fi- 
nibus fuis arcebant, non fecus ac ipfi folebant ex confuetu- 
'dine quotidiana, feras ac beilias venando, perfequi ac profli- 
ga* 
Imperator Albertus folebat fubinde dicere, venationem elTe 
exercitium virile,& viris tanquam bellicofis magis competere, 
cura fabario conueniar foeminis, qua: omnia alia voluptatum ge- 
nerafuperat, excepta illa quae ex venatione capitur. 
Nec Carolus Magous,vt affirmat Cufpinianussvel in feneeflu- 
teiua contemnebar vocationis exercitium tanquam remfaliiber- 
rimam,ac quando is exire conftituerat,neque vino,neque glacie, 
neque frigore,neque aeilu,neque aiperrimisfcopulis,nequehor- 
rendis &inacceflismontibus,neque denfiiUmis dumetis perter- 
refaftus, a feotentia vnquam receffic, fed inftitutum conftanter 
profecutuseft. 
Sed quid moror in venationis exercitio commendando, eiuf- 
que laudibus praedicendis ? Quorfum exempla Alexandri Magni, 
Antiochi,Mithridatis,&CaroliMagni,aliorumq*, fubtempore 
MoiurchaiuropotentiffiraorucijherQum fortiffimorum & vc- 
Mithridates 
& Admnus 
Imperator, 
venatores. 
Venatiopro- 
f,rte conuenit 
viris:faltatio 
autem fcenn- 
nn* Liber Tertivs." 
natorum excellentifliraorum producamus ? Siquidem apud 
nos fit, quem folum propofinlfe iit fatis, magnus ille H enr ic vs 
I V.huius nominis, FranciajMonarchainui6bifsimus, quem prae 
aliis omnibus Principibus, virtutum ornamentis,gloriae ac vi&o- 
riamm in holles triumphis;emicare toti orbi confpicuum eft. 
Qajd non ille iiue bellorum temporibus in debellandis ac perdo- 
mandis hoftibus, fiue alio quouis tempore in tolerandis maxi- 
mis $c Herculeis laboribus, ac praefertim in venationibus perfe- 
rat, vbi vix occurret alter, cui tam conflans ac par animus fuerir. 
Falconariaiiae Accipitraria ars genus etiam eft quoddam ve- 
nationis, quod proprie Principum ac nobilium exercitium eft,ex 
quolpfi (figularem etiam voluptatem referre folent. Nos de Fal- 
conariaabundefatisinlib.6. noftnmagni fpcculi mundi fcripii- 
mus, quam ob caufam plura hicdiccre luperuacaneum eft, 
Reltacde natandi exercitio difterere, quod in aquis perficitur, 
quodque non minus, acaliaquamis rcituvtileacnecefTarium eft,, 
vtpote eius beneficio fepe numero magni viri ingrauifsimispe- 
riculisconftituti, li fefaluos acincolumes morti eripiant,vt in- 
terim nihildicam de ficgulari eius vnlitate,ad corporis fanitatem 
conferuandam, deperditamque reftituendam, qua: i .ne tanta eft, 
vccx eius viutempeftiuo&icgiiima corporis mala infinita,qua: 
ob caloris exceflum refrigerium & humcilationcm poftulant, e 
medio tolli & curari pofiint. Cui infticuto cor.fert balneum vni- 
uerfale maris aut fluuiorum: remedium vulgare morfu canisra- 
bioii laborantibus, nec non Melancholicis ac Pht hificis. 
Grxci & Romani, qui prae casteris populis hac laude extollun- 
tur, vt qui iuuentutiiua:pr£Efcripferint falutaria priccepta omnis 
generis diiciplinarum, eandem quoque iuxta Ariftotelis do<5lri- 
nam vtilifsimam docuerunt natandi artem, vt iuuenes fuos robu- 
ftiores redderent ad grauiora exercitia ac labores perferendos. 
Nobiles praefertim Romani interalia exercitia bellica nandi 
quoque ftudio, fummopere incumbebant, vnde prouerbium na- 
tum eftinliberosdeplorato s: Neque natare, neq; literas didicit. 
Si lulius Casfar imperitus fui flet natandi, neque vitam, neque 
Fortitudo & 
Magnanimi· 
Us Henrtci 
IV. Regit 
F rancue. 
Fulconaru. 
NatMdi ex- 
ercitium. 
Alexand.ltb. 
Z.CA.lf,& 
hb.i.c.zQ'  Basilicae Medicae 
commentanosfaosfaluos vnquam conferuaftet, dum nimirum 
cogebaturfe praecipitem dare in mare, & vitra ducentos palftis, 
natando conficere,vt in nauim propinqua Te reciperet, &a nimis 
fubitaaeo acimprouifo hoftium incurluie in Alexandria defen- 
derer. 
Quintus Sertorius & M.ScaeuolafoIa arte bene natandi vter- 
que magna cum admiratione, &infuper armis induti euaferuut 
hoftium impreffionem. Vnus quidem non mediocriter faucia- 
tus natando traiecit Rhodanum fluuium rapidiffimum, in ipio 
hoftium confpedu: alter vero vndiquea hoftibas circumualla- 
tus, neque aliud refugium praeter mare videns in id praeceps ir- 
ruit, ac exercitum Caelaris Ducis fui infecutus eft. Quisigiturna- 
tandi peritiam non laudet,ex qua tanta vtilitas promanat, etiam 
vel ad eos, qui militiam fequunturi Hoc exercitium maxima o- 
limin commendatione erat,vt videre eft in Agrigentinis popu- 
lis, qui fuo tempore omnes alios delitiarum cultu &fumptuura 
profufionefuperabant, vt Plato tcftisdeipfisfcribit. Perinde A- 
gngentinosaedificare,ac ilviduri perpetuo forent ,itemq;con- 
uiuari, velut fempermorituri.lidem Agrigentini,inquam,a?difi- 
,cari curabant in honorem &gratiam Gelonis fqui exfatellite fa- 
ctus atat infignis Rex acDux belli) magnis impenfis & fumptt* 
bus natatoriam,cuius ambitus feptem ftadia continebat; pro- 
funditas vero erat viginti cubitorum, in quam deriuatae multa? a- 
quae fluuiatiies & riuuli fontani ad aquam viridiorem redden- 
dam decurrebant. Abundantiacygnorum &cvatiapifeiura gene- 
raconfpe&u pulchriorem ac amoeniorem teddebant locum. Ira 
vt natatoria illa inter miracula mundi fui temporis relata fiierir, 
tandem fucceflu temporis diu negle&a computruit, &coliapia 
eft,vt Atheneus &zDiodorus feribunt. 
Nos hic fere omniailla exercitiorum genera expofuimus, quas 
humanae vitae plurimum prodefte ,ac vulgo in vfu efte folent. Re- 
flat nunc vt doceamus, quomodo ea pro variis itatis, naturae & 
perfonarum circumftantiis conucnienter applicari debeant. 
Natandi V· 
illitas. 
Natatoria 
'Agrigenti- 
norurn. 
Athen.lihr. 
I l.c.l. 
Dhd.hb. 11. 
cap. t. Lfber Tertivs. 
igitur generale & commune officium omnium exercitio- 
rum , vt ex eorum vfu legitimo animalium calor excitetur & au- 
geatur. Diffinximus autem fupraexercitia in vehementia feula- 
boriofa, in mediocria & leuia; vehemens & laboripfum dicitur, 
inqaorefpiratioeft difficillima fine velocitate, ex quomuiculis 
&neruisrobur paratur. Eiufmodi fimt terram fodere, & onere 
maximo impolito, vel eodem iubfiftere loco, velpaulatim ince- 
dere. 
Exercitia vero mediocriacitratantam violentiam fiunt.Huius 
generis fimtcurfiisleuis,armorum exercitatio, luda, magna: & 
parusepi!* Iulus. 
Leuiffimum exercitium eilledto.Muficavocalis&inihumen- 
calis, ludus chartarum,tabularum & deambulatio. 
Omnium horum exercitiorum diuerfus eftfinis& applicandi 
modus, pro diuerfapartium corporis, perfonarum & aetatum ra- 
tione. 
Violenta in genere mufculis &neruis robur parant, quod non 
minus & reliquae duae faciunt differentiae. Infpecievero caetetis 
corporis partibus coniulitur, vbi exercitiorum alialumbos ,alia 
manus &cruia, alia fpinam, aut colium folum; alia caput vel tho- 
racem , & alia pedes iuuant. Sed quoad refpedum perfonarum 
& aetatum violenta exercitia conueniunt iuuenibus, & viris ro- 
bii ftis potius quam fen bus, potiilimum vero iis, qui in fudore vi- 
dum quotidianum quiritant, quales fimt agricolae, opeiarii,ba- 
mli, doifuarii, faecarii, & mula huius generis opifices alii, qui id 
genus exercitiis laboriofis maturo tempore alfueuerunt. 
Mediocria proprie conueniunt diuitibus,quiex fortunaram 
fuarum reditu vidirant, nec non & illis qui lite rarum ftudio & ar- 
mis ex proftiTo addidi funt; 
Quin,vtlibere dicam,quod fentio. Nobiles inprimis, nec non 
& alios ad arma natos aedeffinatosiuuenes, magis decent labori- 
bus afperrimisque exercitiis mature aflucicere, quam molli otie 
delicate indulgere. 
Aegtn.lih.i1 
deretned.c. 
*7· 
Ortbaf.ltb.$ 
fpop. *5·, 
Exercitia vi~ 
olent a. 
Mediocria. 
Farua. 
Exercitioru 
violentorum 
differentia,  Basilicae Medicae 
Hanc morem a Laceda-monüs inpdmis obiemarum leg'mus, 
quifimulacanimaduertebant,iuuenes fuos ä prandio,mcundis 
quidem&gratis,redprotTus inutilibus obambulationibus tem- 
pus filiere, Ephori repente per fuos mi mft os imperabant, vt ad 
honefta officia fc conferrent, nec mal; aut otiofe bonas horas 
perderent.Indignum enim Lacedaemoniiseffe,deambulationi- 
bus aut inertia, non autem congi uis exercitatiomb. bonam cor- 
poris valetudinem tueri: fic enim alacriores ac promptiores, a- 
ptioresquead omnes bellorum moleftias, perferendas futuros, 
cum oc curret occafio. 
Quin etiam Lycurgus eorum Legislator pueros impuberes 
non in forum fedm agrum deduci pra:cipiebat, vt primos annos 
. nonin luxum,fedin laboribus agerent,nihilfommi caufa fubfter- 
nerent, vitamque fine pulmento degercnr,iieque prius in vrbem 
redirent, quam in viros fortes cuafilTent. 
Hoc vita; genus tyronibus omnibus, qui armorum ftudiis de- 
diti iunt, apprime congruum eft , vtfciiicetiaculandistelis & fa- 
gittis, curfuquefnonvthoftem f giant,fed fugent)initientur. 
Quin etiam ipfemet ludus faltus ac pilx.cx quibus maior corpo- 
ris agilitas & promptitudo coparatur. huiufmodi iuuenibus con- 
uenientifllmus eft. Omniumautcmaccommodarifsimaexercita- 
tio fatura eft, arma fubinde capeftere, equum informare ac rirc 
agitare, in arenam curfodam defeendere,pugnas ludicras infti· 
tuere & huiurmodi alia exercitia ad armorum oeconomiam fpe- 
<ftantia. Quodfl literarumftudiumaccdleiir,quibus irgenium 
exerceatur, peifedifsimiac confummatiisimi militia’ magiftn fi- 
ent: literis enim magis illuftraniur arma. Id quod reftanrur tot 
magni illi Graecorum ac Romanorum Duces,qui olim florue- 
runt, qif que, pone omnes liretis ab ineuotexrare incubuerunt, 
vnde comparata vberrimado&rina, Sein fenatu,&in armis excel- 
luernnr. 
Literarum quin etiam beneficio accf flom habebunt iuueres 
ad afia exercitia & ludos fcolafticis familiare s,vt eft lu<fta,fa!t8 do, 
palxftra, & id genus aha mediocria exercitia, qux ct.aab aliis cu- 
Alian.Ub.Z' 
devu.hift. 
lußin.lib.$. 
Lycurgi lex 
pro iuuentute 
tducunda. 
IxercitUpro 
prianobiliu 
iuuenum mi- 
litum· Liber Tertiv's. 
iurcunque dignitatis hominibus inftiruia; vfurpaii poffant. 
Exetc tia moderatiora, quomm fupra fecimus mentionem, 
vteftvocahs Muii ra.leöt o ik ludi tabularum,in qmbus inter lu- 
dendum, a ntnfanon fuigcndum, nec exeundum eil, iuntea» 
quscorp aiisfi xul, & ingenii opera perficiuntur. Item diutur- 
niores ac vehementiores deambulationes tam matutinae,quam 
vefpcrtinae, quae potius faemineo competunt Texui aut delicatu- 
1 s,quorum natu raaut complexio imbecillior cft. vel etiam ipiis, 
qui fcmoconfediiJanguefcereincipiunt,quibus conceifumcft, 
pro crurum pedumve viribus recreandis deambulare tantum, 
quantum velint. 
Nara fenesprorfiisotiofi,quinullavtiitut exercitatione, cor* 
pus vitioiis humorum cruditatibus replent, quaeferainariae caufai 
exiftunt multorumaiFjcluum, vnde (aepenumero morte accele- 
rata vita: curfus ante tempus abrumpitur,qua£ alias ex interuencu 
huiufmodi exercitiorum confcruari diutius pollit, vbi imitandum 
iibi eiufmodihominesproponant exemplum magni illius Phdo- 
fophi Socratis , qui, dum (olebat quotidie fere viq ;ad vefperam, 
contentius ambulare a quodam interrogatus,cui hocfaccret,re- 
ipondir, quo melius canem. 
Quibus verbis oftendit virfapientiilimus , deambulationis v- 
(um,tum ad ciborum appetitum , tum ad cruditares abiumendas 
non parum conferre. Porro in his particularibus ambulatio- 
num exercitiis, de quibus iermo eft, quaeque non folum fenibus, 
Ted cuilibet etiam astati familiaria Tunt, alia quaedam occurrunt 
obferuanda, a, Celfoftudioieannotata, quae huic loco non male 
inferendaeiTeduxi, ex quib. nonnihil vtilitatis beneuolus etiam 
le&or, fi placetjCapiar.Difterenriaautem ambulationum, inquit, 
iimitur,vel a firu loci, vel ab hora & tempore,vel ab aliis circum- 
dandis: vbi oftendit, ambulationem per locum planum minus 
commodare & cor ferre, quam per locum accliuiorcm ac decli- 
uiorem.-idqueideo, quod rum quadam varietate corpus moueat. 1 
Sed nolim hoc referri ad eos, qui corpore laugindiore acimbe* 1 
ciiliorifunt,Scquivixe morbo quodam conualuerunr,quique 
ln exercitioris 
d lieft ti reJpe- 
, ttui perjuna- 
rumbaben- 
\ das. 
Cic.hb. 5. 
; Tufc.Qitäß. 
Lib.i.dere. 
Med.ca.z. 
Locus deam- 
bulationibus 
deßinatus 
qualis ejfe de- 
beat.  Basilicae Medicae 
podagricis doloribus, aliisque corporis languoribus funt obno- 
xii. His enim meius conducunt deambulationes ptr loca plana. 
De reliquis horum exercitiorum circumftantiis Cclfuslisc fub- 
iungit: meliorautem eft fub dio, quam in porticu, melior ( fi ca- 
put patitur) in Sole,cpiaminvmbra; melior in vmbra, quam pa- 
rietes aut viridaria eßiciunt, quaque teftofubeft: melior recta 
quamflexuofa. 
Exercitia praeterea congruant cum natura & complexione e- 
ius, qui iis vtitur. Opus enim habent exercitatione maiori & vio- 
lentiori, quicunque corpore praediti funt carnoio &foIido,pi- 
tuitoio& excrementorum copia luxuriante, quam qui graciles 
funt,macilenti &emadati,quidum funt ficcioristemperamenti, 
a tanta iuperftuitamm excrememitiarum vbertate facile excipi- 
untur. Qu<e omnia Medici prudenti iudicio ac folertiae commit- 
tenda funt Ratio quoque habenda eft iliorum exercitiorum,quae 
tum ad tuendam faniratem, tum ad curationem moiborum diu- 
turniorum & chronicorum ,yrpodagrae, epilepfia·,#: fimüium, 
praecipienda fiinr. 
Tempus quoque idoneum exercitiorum probe confideran- 
dum , iemperquequoad ficii poreft,ante cibum fiue mane,fiue 
vefperi,corpus exercendum e it. Quod quamuis nulla egeat pro- 
batione, do&isque plus fatis conftet: audiamus tamen, rudio- 
rum gratia, veterum hac de re ttiti monia. 
digineta deoportuno exercitationum tempore fic loquitur: 
Quandoquidem igitur diftributioni alimenti opitulantur, non 
oportet crudorum & inco&orum , neque ciborum , neque hu- 
morum copiam, aut in ventre aut invenis contineri. Periculum 
enim eft, ne ad omnes corporis partes attrahantur priufquam in- 
■ co&icornmodifiant.Clarumitaqueeft,aDtecibosexercitia fumi 
debere. Verum temporis opportuni exercitiis notie ex vrina- 
: rum colore colliguntur. Nam quseaquea cft,incG0tum adhuc ii- 
gnificat diftributura in ventre humorem: fulua vero & bilio/a. 
De tempore 
exercitiorum 
tihr.i.de re. 
med.c»i6. 
Tempus exer- 
atti oportu- 
numex vnna 
tognofeitur. Libek Tektivs. 
lamdia concodum eile: moderate autem pallidajrecens fadac 
concodionis fignum eil. Tunc igitut ad exerciriaducereopor- 
tetjidqae vefica; & ventris excrememispriusreiedis. 
Oribafms idem confirmat iifdem fere verbis; Cum igitur, in- 
quit, digeiltonemin corpus adiuuant, neque crudorum, neque 
incodorum ciborum, autfuccorum in ventriculo atque intefti- 
nismultitudo fit oportet: periculum enim eilet, ne antequam 
per concodionem vtilesfadiefient,in omnes animantis partes 
raperentur,inquopatet,cxercitiaante cibumfieri debere. Vt i- 
giturnon Medicus tantum,fedquilibetaliusintelligat,fciatque 
ligna perfedae concodionis vrinae, ex cuius infpedione aptum* 
&opportunum exercitationis tempus colligere poteft, audiat* 
quae & Oribaiius & Aeginetafubiungunt. Pro opportuna tem- 
porisnota,inquiunr> vrinae color eil; Quae enim aquae fpeciem 
adhuc eile eum fuccu indicat,qui in ventriculum 
fubraittitur: quae vero ruffa biliofaque eil, iam dudum conco · 
duraeiTe, quae mediocriter pallet.nuper fadaeconcodionis fi- 
gnam eil, at tunc quidem adeundaeft exercitatio, eiedis tamen 
peius excrementis,quae in vefica& ventre continentur. 
Celfus praetereain fpecie his, qui ventriculo debiliori fiant, 
obferuandum illud imperat: Prima finquitj eius curatio, exerci- 
tatio eft, quae iemper antecedere cibum debet: in eo, qui minus 
laborauit & bene concoxit,amplior: in eo qui fatigatus eft,& mi- 
nus concox tremiffior. 
Similiter nunc de quiete diduri, neque Afclepiadis, nequeE- 
rafiilrati opinionem ampledernur, qui nimis otio feuquieti in- 
dulgentes plusiuftoipfi attribuerunt. 
Nimisenim diuturnaacotiofaquicsobeft, no folum corpori, 
fed etiam animae, caufaq; exiftit prauarum coguationifviiara dif- 
folutam reddit, torporem membrorum in ducit, ignorantia fouet 
focordiam excitat,memoriam aufert, fapientu iladio auerfatur* 
SjnopfAth.. 
io.cap.1* 
Lihr.i.dere. 
med.cap.i. 
Effetius otii 
•fiue quietis.  Basilicae Medicae 
indicium obtundit, corpus nimis refrigerat&diicoIorat,poro· 
rum meatus obftruit» humorum defluxiones irritar,morbum ar- 
ticularem gignit, cpilcpfiam & apoplexiam procreat, & infinita 
practereaalia mala tam anima:, quam corpori, vt diximus adferr. 
Eft igiturinftirutum ncftrum deinceps vcrbafacerc, non de qui- 
ete (quam potius damnamus,) de qua Poeta his verflbus. 
Cernit vt ignauum corrumpant gtia corpm, 
Vt capiant vitium,ni moneantur, aqua. 
Sed de illa» qua:motui contraria fpiritus noftros reficit, 6c 
membris defatigatis laboreqj languentibus nouam roboris vim 
ac virtutem immittit, partes enim corporis diutius durate ne- 
queunt fine quiete» ficut Poeta canit: 
Quod caret alterna requie, durabile non eil, 
Hacreparat vires ,fejfaque membra leuat. 
Eftigiturquiesilla,dequaloquimur, moderata, qua:intcrres 
reliquas non naturales didas, vtiliflima quoque & io primis ne- 
ceflariaeftadfanitatcm, fi fcilicet rede & legitime vfurperur. 
Hinc e factis edodi literis habemus cxprellum mai datum, 
quod Deus creator & opifex omnium rerum hominibus dedit, vt 
fcili ce t quic fceren t fc p ti rn o di e, fi cu r & i p fc ii i o i p fo d i e c t fla u i c 
& quieuit ab opere,quod abfoluerat,vt faiutari hoc exemplo do- 
ceamur, diuturnos labores, vt leniores fiant, intermifiioneali- 
quando leuari oportere »vthocmodo irftauratis viribus prom- 
ptiores animo corporeque ad nouos perferendos labores redda- 
namvtfcribitur. 
Otia corpus alunt, animus quoquepafeitur illis. 
Mediocris igitur & modica quies vrilifiima efl, vt rationes 
iupra didas, tam ratione valetudinis bona: tuenda:, quam ipfius 
vita: producenda:. Maxime etiam neceflaria eft illa ad multorum 
morborum curam, in qua omnino quies requiritur, aut iuxta 
prouerbium illud Italicum: Oportet vt teneas Ia man al petto, 
& ilpiedi al letto : qua quietis ratione vtuntur podagrici. 
Quietu vti~ 
Utas. 
guibus fit 
qutefitndum. Liber Terti v s. 
273 
qui doloribus maximis cruciantur :& illi, qui vulnere quodäaece- 
pto vel in pede, vel in humeris miiere torquentur, aut qui tumore 
aliquo &infla.matione alicuius partis ad motum ciendum, & cor- 
poris progreillim promouendumfadae infeftantur. Quies opti- 
mum &praefentiifimum eft remedium multorum malorum, quae 
a lafiitudineprousniunt,fimiJiterilIa confertetia omnibus diar- 
rhaeis,heteiiis;,dyrentenis,& reliquis vctrisprofluuiis.Navtfcribit 
Aetius:Silentiüquide ac quies ventre cohibent, mot* autc & de- 
ambulatus impellunt. Id quod confirmat etiam ceifushis verbis j 
Quem vero frequenter citata alaus exercet, iempcr debet poft 
cibum conquiefcere,atnequeintende;eanimum,nequeambula- 
tione, vtcunque etiam leui dimoucri. 
Quemadmodum igitur fomnus mediocris poft vigilias re- 
quiritur, tanquam res vtilis & neceftaria:fic pari modo vtilis &ne- 
ceftaria quies eft; poft exercitia & labores. 
Oribafiuslib.tf.colled.medic.cap. 2.vbi tradat de quiete, ex- 
prefle docet, quibus hominibus, & quibus in cafibus quies potifll- 
mum fit neceflaria. 
Quibus,inquit, decubitus, iis etiam quies & tranquillitas 
conuenit: ac praecipue quidem in principiis acceflionum : itemq; 
incrementis,&poft cibum nuper fumptum, dc cum quis dormire 
cogitat, apta eft quies & tranquillitas. 
obferuandu eft circa quietis confideratione,q. 
bus temperamentis naturaliter homines fintpditi. Namquemad- 
modu exercitium mediocre, iuxta Hippocratem congrruum eft & 
vtile phlegmaticis, & iis, qui naturafunt frigidi &humidi, vt qui 
funtpingues, obcfi,carnofi,&robufti:ficfimiliter quies maxime 
conuenitiis, qui funt biliofi& calidae temperiei 5c ficcae, qui funt 
extenuati, macri & emaciati, ac imbecilli, propterea quod quie- 
tis beneficio fpiritus refociIlantur,& corroborantur, corpusq; gra- 
ta humidirate perfunditur. Haec breuiterdidafint de vtilitäte &: 
frudibus, qui ex moderata quiete proficifcuntur.Ndulta funt fupra 
de fomno a nobis dida, quae apte adhuc ad quietis contemplatio- 
nem referri poifunt, propterea quod haec duo maximam vicinita- 
tem inuicem habeant, & vnumalterum non obfcure referat: quo 
■ Aet.tttr. 
' ferm. c. 27. 
‘ CelfMb.i.de 
remd.cap.6. Basilica Medica 
ledorem, nerem vnam eandemque toties repetere ncccflefit, re· 
legatum volumus. 
De Repletione & Inanitione. 
C a p y t VI. 
Repletio quam Graecinfuipunv vocant, non eft nifi redun- 
dantia, plenitudo ac multitudo humorum, qui in corporis cauira- 
tibus &: vafis continentur. 
Fit repletio in ventre, in inteftinis, in vafis, & venis, quae non- 
nunquamadeoobftruumur, implentur, inflantur ac diftendun- 
tur,vt omnino difiumpantur, ac inde, niii furama diligentia prae- 
ueniamr, (anguinis fepenumero eruptio caufetur, quae venarum 
repletio maiori cum periculo coniunda eft, quam illa, qua: in ven- 
tre fieri idlet, qua: vt plurimum aut fuperne per vomitum , aut in- 
ferne pericccfliim cuacuatur. Idem confirmat ytgineravbi de re- 
pletione loq fitur, in hunc modum feribens; In cibis, inquit,maxi- 
me delinquitur arca repletionem* Nam etiamfi ventriculusprobe 
concoquat,venaetamennimiumimpleta: affliguntur, diftendun- 
, mr,rumptmtnr obturantur, plena: fiunt & valde grauantur.Peflr- 
mumautemeftm morbis, venarum repletio, quandoquefurfiim 
euacnatid, quod redundat, quandoque deorfumperiecefium. Et 
tamen neq; ha:c admittenda efi, verum fi quis plura ingeflerit, jfia- 
tim vomere oportet. 
H inc confiat,cibum &potum immoderate fiimptum fiiperflui- 
tates & exci ementa gignere, qua: omnis repletionis fomites re- 
moneri & auferri debenteuacuatione, qua: vel natura/velminifte- 
rio artis perficitur. Quemadmodum igitur eiufinodiexcrem eritia- 
rumfiipeifluiratum piares funtd.ifFcrentis.fic etiam varia &diuer- 
ia euacuandi loca natuiaiis deftinauit. Caput ad fui purgationem 
auribus, tanquam fentinis vtirur, perquas fordes,& alia capitis ex- 
crementa biliofa purgantur. Oculi & os pituitae euacuandae inier- 
uiunr.-craisi vero ieu Melancholici humoris maxima pars per nares 
diftillando effluit. 
Horum excrementorum omnium generatio exerratur d mc- 
guid & vht 
repletio. 
JEgtn.Uh..i. 
de re med. c. 
3z. 
Incommoda 
replet mu. 
Varii corpo- 
ris meatus, 
per quos ex- 
crement apur, 
gantur„ < Liber Tertivs. 
teoris, a partibus inferioribus furfum in cerebrum elatis, hoc eil, a 
vaporibus & exhalationibus, qua: partim ab alimentis, partim a 
ianguine calefa&o &feruefcente procreata: fuerunt. 
Duo funtadhucalii meatus, iiue fentina: & cloaca*, intefti- 
num fcilicetre&um 3c vefica,quorum pari ratione vfus &: officium 
eft, vt excrementorum materiam cralfiorem, ex alimentis produ- 
cam, fiue fulphura, liquores, & fales craisioresexcipiant, ad tem- 
pus retineant, & tandem excernant. 
Feminae quoq; vterum fiue matricem loco fentina* obtinue- 
runt, vt illius opera mcnftruum exonerent ianguinem, quamuis i- 
ilis vacuandi ciufmodi ratio propria & peculiarisfit, non aliter, 
ac nonnullis viris, qui refolutis haemorrhoidibus fanguinem me- 
lancholicum perannum euacuarit. 
Cutisinftarcribriperforata.eftcommunequoquctotiuscor- 
porisrepurgandiinftrumentum; perquam generaliter & conti- 
nue (iiue infeniili fiue fenfili & manifefta tranfpiratione ) vaporo- 
fae&fpiritalescorporisnoilrifubilantiae.euaporantur & difsipan- 
tur,iicutihuiusreidocumentafuntfudores,aIiaeqae varia: ac im- 
perceptibiles expirationes tenuium fubftantiarum,quse plerunque 
e corpore noilro folius naturae beneficio exclufie euanefeunt. 
Si igitur cuacuandi inftrumenta (fiue naturaeimbecillirate a- 
lioue vitio partis lingularis} ab aCionefua impediantur; flatimfe- 
quitur repletio, quae plurimorum malorum caufa exiftit, quibusi 
arte naturae miniftrapraecauendameft. 
Hinc errhinisjfternutamentis&mailicatoriis, expultricem 
cerebri facultatem expeditiorem & promptiorem reddimus, ad e- 
uacuandas&reficiendasfuliginoiaseiufmodi fupeifluitates, qua: 
fine noxa in corpore alias fubfiftcre nequeunt. 
Ventriculum, nimia vini,cibiq; velaliorumetiam prauorum 
humorum copia repletum inanitione iuuamus, naturamque im- 
becillam vomitionis arte fa«5lis irritamus , & fuperfiua remoue- 
mus. 
Multireperiuntur, qui ventrem naturaficcum & durum ha- 
bent, ob quam caufamexcrementa multa colligunt,quibus omni- 
bus per artem prxueniendumeft,iuiculis,clyfteribus,fuppofitoriis. 
E um at Ιο μ 
te promouc- 
da. alüsq; fimilibus, quae ventrem emolliendi, laxandique facultatem 
habent. Ars praeterea fuppeditat varia diureticorum &: exerci- 
tiorum genera : balnea item, artificiofe praeparata, naturalium 
vim ac virtutem aemulantia, qnae poris & meatibus cutis ape- 
riendis conferunt, & in ciendis prouocandisque fiidoribus, na- 
turae auxiliantur, & hac ratione corpu* fuperfluo vaporum & ex- 
crementorum onerefubleuant.-quorum diuturnior mora alias no- 
xam inferrer. 
Plenitudine exiilente in vafis, artis induftria venam ic camus, 
fanguinemque detrahimus, quo remedio, fi res poftulat, haemoi- 
rhoidummenfiumq·, fiippreifionem tollimus. 
Hinc pater, quomodo ars imitetur naturam, cum in variis re- 
mediorum praeparandorum modis, tum etiam in aliis rebus plari- 
bus, id quod fuo loco,fe&ionefcilicetiequente, fpeci; 1 ustrada- 
bimus, adiundisfimulquibufdamformulisparticulanbus. 
Interaliasrepletioniscaufasprincipemobtinet locum crapu- 
la, fiue nimia cibi acpotus ingurgitatio cum otio coniun&a , cui 
malo medendo medicamen nullum eil potentius fobrietr.te fiue 
temperantia, cuiinprimisftudendum eft: non tantu fanitatis tuen- 
dae caufa,fed vt & re, & opere demonftremus, nos homines ratio- 
nis participes eile; ηδ vero pecudes,quibus deteriores,vino ciboq; 
ftomachiiadrcguigitaiione vfq; faepenumero infarcimus,id q> vel 
vix in his deprehenditur.Non autem hic intelligimusd’am fcbrie- 
tatem.quaevel in vniucifum omnem cibipornsq; vfum tollar, vel 
certis diebus quorundam ciborum efu interdicat, quam vulgo ie- 
iunium vocant :fcd moderatum & frugalem cibi vfum innuimus, 
quo vita fufficicnter quidem ac fobrie fuftentetur. 
Repudiamus interim atq·, damnamus omnisgeneris fum- 
ptuofas caenasacconuiuia,aIiasquenonneceiIarias & mutiles ex- 
penias,in damnofae gulaegratiam fadtas, quae non minus corporis 
valetudini, quam animae faluti plurimum obfin-t. 
Inter caeteras caufas vitae Iogioris,ad q patres noftri p veniebat,v- 
na &pcipuaeratfobrietas,qcufrugib9folis vefceretur, hinc virtu- 
te Frugalitatem appellarunt, qä parcendo alii dixerunt Parfimo- 
niam.Noilriitaq·, primi parentes,quitalongaeuadegebantvitamo 
.Basilica Medica 
Ars imitatur 
naturam in 
variis evacu- 
andi generi- 
bus. 
Sobriet at re- 
pletionis 76' 
medium. 
Sobrietas vi- 
tam longam 
&fanamco- 
[eruat. Liber Tertivs. 
277 
aliis viifunt Alimentis, quam liquoribus fru&uü, mellis &! la&ici- 
niorum, ita vt vfus vini & carnium poft diluuium demum fitintro- 
dudus, anno nimirum, a mundi creatione,bis millefimo ducente- 
fimo qnadragefimo fecundo: Saturnino enim feculo,homines ab- 
flinebant carnibus,ac folis vefcebantur frugibus ac pomis. 
At licet vini, carnium, fimiliumq; alimentorum, cupedis iam 
introdu&ae eflcnt, iis tamen veteres fobrie & frugaliter vtebantur: 
fugientes atq*auerfantes,tanquam fanitatiintentiffimamnon fo- 
lum, fed etiamturpiffimam, bonisq; moribus prorfus inimicam. 
Crapulam &ebrietatem omnemq; epularum fuperfluitatem atque 
luxuriam. 
iEgyptiorum Reges fimplici vefcebantur cibo, vt quorum 
menfie nihil praeter vitulum & anierem inferretur. V ini certa prac- 
fcriptaeratmenfura, qua neque farciri venter,neque inebriari quis 
poiler. Deniquevicaea regebatur modeftia, vtnona Legislatore, 
fed confilio peritiffimiMedici ad conferuandam faniratem videre- 
tur inilituca. Lyciug is Legislator Lacedaemoniorum mafculo ci- 
bi tantam dandam cenfuit, ne vnquam grauari crapula aut indig5- 
tiam ferre poffet. Eidem fobrictati maximopere dediti quondam 
erant Antiquiores Romani,ex quafumma rerum felicitatcprofpe- 
r q; valetudine fruebantur. Vt autem offendamus, qdanta mala 
ex gula nimiaq ie ciborum ingeftioneproueniant, quaedam exem- 
pla in medium proferemus, 
Seneca quodam loco in Eunuchos & faeminas fui feculi in ve- 
hitur, eo quod mendacii couim ant Hippocratem, mulieres & Eu- 
nuchos arthriticis doloribus diuexari non polle affirmante, qui ta- 
men rcmporisfucceffu,luxuriafuaacnimiaintemperantiatamob- 
noxii redditi fuerunt, vtcaeteri. 
Conti aRogatianus, nobilis quidam Senator Romanus miruin 
moducommetatura Porphyrio, propterea qjacerrimushoftis fue- 
rit omnisluxus&inteperantiae ; quietia lingulari fobrietatefua& i 
frugali ate tantü effecit,vteuantea arthricis cruciatibus vehemen- 
ter ac It binde torquerentur, mox ita conualuerit, vt manuum pe- 
dumq; munere, non vtereturfecus, ac quilibet optime habens. 
Ebrietatis vitium apud veteres paffim infame, turpe & abomi- 
Marullushb. 
4.c. i. Dica 
AYthusl, An~ 
tiq. 
i Exempla in 
[ignis f 'obrie- 
: tatis. 
Diodor.lib.i. 
cap.6. 
Xenophon. I. 
■ de repuh. 
i Valer. Max. 
■ lib. i.cap.de 
i Inflitut. An- 
tiq. Plin. lib. 
10.C.1 i. 
• G«/<* d? in- 
■ gluuies quan 
■ tapartat ma 
la. 
2logatianus 
luxum ini- 
micwacofor. Basilici Medica 
Ebrietas o- 
limdanata. 
nabilecrat, vt illud ranquamperniciofiffimum acpeftiferum ma- 
lum, brutis potius, quam homine dignum cenferent, & hinc omni 
ftudio illud fugiendum di&is ac fcriptis hortarentur. 
Vnde Anacharfis quodam die interrogatus, quo remedio fi 
ab ebrietate praccauent? ii femper (refpondit ille ) pra: ocuiis ha- 
beam ebriorum turpiffimos Sc indecoros mores. 
Increuitautem hodie adeo luxuria, tamq; commune & fre- 
quens gulae ebrietatisque vitium, in pluribuslocis grailatur, vt in- 
de ventrem plurimi pro Deo habeant. Vndeprohdolormihi cum 
Catone conquerendum eft, qui cum Pop. Romani luxuriam cen- 
forie coargueret, difficillimum eile addebat, verba ventri facere, 
qui aures non habeat: itamihi res h»c plena difficultatis eile vide- 
tur, adeo,vt me operam finaul &olcum perdere iam exiftimem,qui 
ventri, auribus carenti, verba faciam. 
. Quorfum igitur hoc tempore, quo omnia gula: & intempe- 
rantia: barathro multo profundius immerfa videntur, quam nun- 
, quam ante hac, laboramus, tam perfpicue & ad oculum quafi de 
monftrare,infinitas iftas aegritudinum &calamitatum fcaturigines, 
cximmodica 8c pecunia ventris ingluuie promanantes ? Siquidem 
hoc vitium nimis commune eft, & altas iam radices egit, vt vix am- 
plius euellipofsit aut eradicari; in aliam enim natura tranfiit con- 
luetudo. Neque etiam noftri eftinftituti, hic omnino exaftam 
horum vitiorum reformationem inftituerc velle, ciim non igno- 
rem, illudfuperare vires meas,fediufficiat faltem oftendifte, gra- 
uia illa & enormia delivfta, aliasque corporis aegritudines ex vini & 
ciborumabufu procreari. Ha:c enim vitia plerunque repletionem 
comitantur,nonfecusacvmbracorpus. Hisitaq;malisobhomi- 
num oculos pofitis,prout me, non folum rationibus , fed etiam 
au6loritatibus & exemplis hucaddu&is, nunc fecifte videtis, pro- 
cul dubio vel his, qui praecaeteris plus polient animi moderatione 
6c aequitate, occafionem dabimus, vtpofthac ciufmodi vitia plus, 
quam Vatiniano odio, profequantur, abhorreant &c fugiant, & 
maiorem fanitatis vitaeque conferuandae curam adhibeant. 
Vel folum fpe&aculum hominis repletionis dominio &impe- 
lio fubie<fti,& vndiquaque »quali corporis plenitudine quafi tur- 
'Erafm. lib. 
Jpopht. 
tbrutaf no- 
ftri temporis 
repreheditur· Liber TertivS* 
279 
gentis tam horrendum &teuibile eft afpedu, vt merito inde qui- 
libet abhorrere debeat. 
Albertus Epifcopus Wormatienfis&:frater RudoIphiSuaeuiac 
Ducis adeofuit replet9,pinguis, craiTus,vctriculofus,adeoq; vorax 
6dngiuuiofus,ficutrefertChronkaHirfaugiana, vtafpicientibus 
horrorem incuteret, atque ipfa adipis mole tandem fuftocatus eft. 
Neq; is foliis tft, qui nimia repletione & pinguedine vitas vfura 
priuatus.fed &DionyfiusHeracleotes pari modo ob nimia pingue- 
dinem &craflitudin£ vita perdidit, cuius etia corpus tam extreme 
plenum,obefum&venroiura erat,vtno(fte,dum quiefcerer,coge- 
returfuisJareribus hirudinesadmouere, quae humore fuperfluum 
paulatim exhauriret,eoq; modo aliquid adimeret de craflitudine. 
Cardanusmentione facit alterius cuiufdam erafli &vetrofim0- 
ftri, Sancftii videlicet Regis Hifpaniai u,qui prae nimia obeiitate ne- 
que equitare, nec manus circuuertcrecomode pollet, taedio quafi 
vitaeaduocauit Medicum quendam celebrem a Rege quodäAfri- 
cae, a quo curatus fuit ad tempus femine cuiufdä herbae, quam Car- 
danusexiftimatfuiifelinguaauiSiied (addit jfeuveneno adiefto, 
feu mutata e contrario intemperie corporis, breui perit. 
Epaminondas Thebarum Caelius tantopere o- 
ditpingues &c obefos, vr tanquarn inutilesexercitu fuo relegaret. 
Boeoti nimium gulaedediri, nulla alia de caufaab Athemen- 
fibus( vtfcribitPIurarchus ) appellati ftulti, hoc eft, rerum omniu 
ignari, quam propter edendi inexplebilem auiditatem, qua frbi 
tantam corporis obefitatem accelerarunt. 
Euripidesfcriptisfuisteftatur,feinter Graecos varia miieria- 
rum genera vidifte, prius autem ac miferius dcprehcndiife nullum, 
quam athletarum, qui folummodo ferui ac m ancipia eftent maxil- 
larum & ventrum, vtferibit Caelius; id quod Hippocrates & Ga- 
lenus pluribus in locis incommentariisfuis de hac re, & dodiilime 
& copiofiffime fatis confirmant. 
Sunt inanitionis duplices potiflimum differentiae; vna, qua: 
ex nimia fpuituumrefolutione ortum trahit: altera vero ab immo- 
dica excrementorum euacuarione procreatur. Rcfolutiofiuelna- 
aitio ipirituum a variis & diucrfis caufis dependet:vel oritur fpiri- 
Repletioni’t 
monßra. 
ALliandib.%. 
: var. hiß. 
DefubtiUih* 
deplantü. 
-Lih. 13. cap. 
if.Ant.Left. 
- Lib.Perifar-* 
1 cophag. 
-Lik 7. capl 
: u.Ant.Left. 
Vndejpiritu- 
um Inanitis* Basilica Medici 
tuü fubitanea quadam exhalatione, motu aliquo inopinato Sc ne* 
penrino,alioueaIiquoanimiaffedu, vtnimio gaudio,ira aut tri- 
ftitia concitata. Huiuimodi ipirituum inanitio interdum adeo ve- 
hemens eft,vt mortem inferat, iicuti fupra pluribus exemplis de- 
monftrauimus de animi paflionibus. 
lidem Spiritus etiam pro aetatis ingrauefcentis Sc fcnedutis 
ratione fenflmeuaporant&: euaneicunt, vndemors confequitur, 
quod nulla eget probatione,flquidem id plusquam fatis notum eft 
omnibus. Haec autem ipirituum euanefcentia non eft3nifl aboli- 
tio &confumptio omnis Balfami, veri nedaris Sc olei fpiritualis 
firetioiiflimi, quod inftar vitalis lampadis tenebricofum corpus il- 
uminat&fouet. 
Inanitionisfomentu atq; caufaexiftit quoq; alimentum Sc im- 
moderata: humorum euacuationes, quarum differentia: ex varia 
diuerfarumpartium,generationismodo, Sc caufarum confidera- 
tione Tumenda: funt. 
Altera inanitionis differentia eft, qua: ab imodica Sc nimia ex- 
crementorum egcftioneprouenir. Haec fimiliter variatur ratione 
meatuum, per quos excretio illa fit,idq; vel amotu ipfius natura:, 
vel ab eo, qui arte comparatur. 
Excitanturautemamotunaturaevehementes vomitiones Sc 
irciedationes , vt exempli gratia Cholera, qua: nihil aliud eft, 
quam folutio ftomachi Sc ventris,inteftinorumque, etiam cum ce- 
lerrimo periculo. Huius mali cauiamipfum nomen prodit, qua: 
eft bilis, flue alius humor mordax, qui facultatem expultricem ni- 
mium irritat. 
Suntpraeterea aliae euacuationes, quarum origo pendet ab i- 
pfius quoq; naturae motu, vt funt diuerfa fluxionum genera, Sc ex- 
crementorum cxpulfionesperfeceflhrn,vtifunpdiarrhaeae, liente- 
riae, Sc varia: dyfenteria: fpccies, & id genus alite; item fudorum Sc 
vrinarum excretiones, flue illa: fint criticae flue non. 
Sic quoq; euacuationes artis minifterio perficiuntur, vt funt vo- 
mitiones ex deiediones, nonmodofuperiusperos, fedinferius 
quoque per anum, lacellita: ab Antimonio,hclleboro,&id genus 
aliisremediis violentis, quibus multi Empirici hodie vtuntur. 
Cholera 
quid? L Iß E R T E K T I y S. 
vei po· ius inconfiderate in multorum agrorum 
tcrea iunt hydrocica,diaphoretica, & diuretica medicamenta, qi ac 
fudores & vrinas mouent, nec non alia,quas tamen a plerisq; Medi- 
cisfiniftreadrniniftrantur,adeo, vtctiam hinc magnae fepenume- 
ro repentinae & immodicae euacuationeseuenianr, quae interdum 
tam vehementem & fubitaneam fpirituum inanitionem & refolu- 
donem inducunt, vr non tantum varia inde &grauiffima exciten- 
tur fympcomara,fed mors quoq; ipfafaepenumerofequatur. 
V t igitur huiufmodi inanitionibus, vela fpiritiiumrefolutio- 
ne, fiueab excrementorum euacuatione ortis,medeamur,ingcne-i 
re opera danda, vtfpiritusdiiTipati reparentur, quibuscunq; mo-; 
disidfieripoteft,fiuebonis&benignisalimentis, fiue etiam me-- 
dieamentis iis, quae proprietate & facultate Tua vires inftaurant,re- i 
fidunt, & naturam corroborant. 
Si vero malum ab animi paifionibus, vel a nimio gaudio,tri- 
ftitia, ßccaeteris ortum fuerit,-remedia huius curationis petenda 
funt ex prima huius t* a6latus fedione. 
Sin vero fpirituum rcfolutioatqi inanitio fiat ratio-ne extre- 
ma &-decrepitae teratis; eiufmodifenes reficiendi funt roboranti- 
bus, paulo liberaliori vini vfu, falutaribus vitae clixiriis, omnibus- 
que iis, quae vim & facultatem poflident ipiritus recreandi roburq; 
parandi. 
Sin autem inanitio ipirituum fafta fuerit penuria & inopia 
alimen.fcprpuscpminusquam par, fuerit nutritum, illud nutri- 
endum erit omnis generis alimentis. Sed obferuandum, ne corpus 
inanitum fubito eiborefarciatur,fedlente rcfarciatur tantum, fin 
fecus, malum: quia omnis mutatio repentina periculofa, & reper- 
ti funt, qui nimiam inediam fitimq; perpelli, immodica ingeftio- 
ne ciborum mortem libi conciliarunt. 
Si vero provenit a nimia fluxione fanguinis, aut alterius ali- 
cuius humoris,curatio medicamentisfiftendifacitlratepracditisin- 
ftituidebet ·, vt reuulfionibus, deriuationibus, ligaturis, &c reme- 
diis tam internis quam externis, quar ad fiftendum ianguinem, hu- 
mor uir q; fluxum immoderatum idonea iunt. 
Si nimia & repentina excrementorum euacuatio eiufmodi 
Remedia con 
tra inanitio- 
nem & reso- 
lutionem jpi- 
rituum.  Β Αsιlιcm Medici 
Inanitionem muchat,iIlaiuxtapraEcepta & regulas artis cohiben- 
da eil. Si igitur infringedus nimius vomitus,aut etiam ventris pro- 
fluuii visatque importunitas interdum vomere &c purgare expe- 
diet, idque ad caufam irritantem tollendam : vomitus enim cura- 
tur vomi tu, & alui fluor curatut, ex Hippocratis lententia, alui flu- 
ore. Sed hic non omittenda fimt corrobantia&aftringentia, ad 
coercendum nimium fluxum vela natura,vel ab arte irritatum. Su- 
dores diaphoretici & vrinte fluxus qui interdum ('dum icilicet ni- 
misimmodeiatefluunt)rpirituumquoque inanitionis caula exi- 
llunt, debitis, appropriatis, &ipecificisremediis cohiberi & re- 
tineri debent: qua in re experti Mediciprudentia requiritur ad be- 
nedifcernendum,numeiufmodi vacuatioflt critica ; aut fl vires 
deiiciat, vel non ? an nimis fit immoderata, nec ne ? an fit lacefi- 
fita a natura vel arte, idque in hunc finem vr poftea admi- 
niilrari commode queant operationesiftae, vt fimtreuulfiones,de- 
riuationes, corroborationes,aIiaqueremedia huic inftitutonecciP 
iaria, quorum particularem deferiptionem alibi dabimus. 
C a p v τ V I L 
Ό e Perturhationihm minimi. 
Tftßmtio per 
tmbationis 
animλ*. 
Perturbationesanimi, qiiae vulgo accidenda anima: 
pantur, GrascisTroS·»?, &LatinisperturbarionesacpaiIiones animas 
di&as,aliud nihil funt, quam motus quidam praecipites ac efferi, 
feruidumanimum, turbulentum acinquietum, &ä re&a rationis 
via ac terminis enagamcm, agitantes,proutmaiorPhiloibphorum 
numerus arbitratur. 
Quemadmodum autem morborum corporalium curatio po- 
trflimum in vera caularum, a quibus pendet, cognitione poiita eff; 
iic vt morbis fpirituabbus, hoceft,animi affedbbus , fuccurrarur, 
probe eorum caufa: Medicis cognitas ac peripedbje eile debent.Pras- 
tereacum caufae aegritudinum corporalium vt plurimumin duas Liber Tert i v s. 
283 
claiTcsdift:nbuantur,vtaliae internae lint, alite externae; lic nobis 
aiie&ionü animae caulae partienda: funt in internas &externas. Ad 
externas referuntur, probru,inopia,honoruacbonoruiailura,ini- 
micitiae, iniuriae, & id genus alia. Quae quidem caufae externae di- 
cuntur, quod extra corpus narcantur,&aliunde in ipfumincunat. 
quae tamen mulcas moleftias, maerores, indignationes, iras, in ani- 
mo nolito concitare valent, atque fieperturbationura animae cau- 
fas praebere. 
Internae caulae duorum funt generum, Aliae corporeae dicun 
tur,quod primo loco corpori occurrat,cuiufmodi iimt doloresdn 
finitiq; alii aife<5his, qui corpus difcruciant, quibus kuτλ α-υμ,πoiB-ei- 
otv acardiifimam vrriufq; coiun&ionem anima patitur, ac ίϊιο mo- 
do diuexatur. Alite fpirituales funt; qute funt illae iplae animi pertur- 
bationes ac turbulenti motus,qui proprie & priuatim morbi ac af- 
fe&ionesanimidicuntur, vtpore qusprae aliis omnibus caulis ipi- 
ritusnoftros &animumexagitare ac contorquere polsint.Cu enim 
eae mobiles,inftabiles ac leues iint,prorfus aereae Sapirituales funt; 
quae idcirco ratione fuae fubtilitatis ac leuitatis eiufde naturte ipiri- 
tus noftrosfacile permeät,afflciür,ac variis,iisq; llupendis motibus 
exercent,intellcduq; ipfum perturbat.Non lecus enim fpiritus no- 
ftri mobiles,ac lenes, ac eadem facilitate commouetur ab eiufmodi 
Ieuibus,quantumvis & mobilibus caulis, qua aer &aqua,mobilia 
corpora, ventis agitantur,ac conturbantur nullo negotio-a quibus 
fcopulirupesq; marina, aut terreni montes, ne minimum quidem 
dimouentur. 
Quemadmodum igitur Medici, vt praeiens auxilium mor- 
bis corporeis exhibeant, eorum caulas callere debent, quibus ex 
artefublatis,elfed:us etiam ipfos, hoc eft, morbos extinguant; Sic 
& aegritudines fpiritus,lublatis caulis, profligari confentaneumeft. 
Haeetia morboru fpiritualiu caulae, queadmodu δί corporaliu 
diuidipofluntin primitiuas, antecedentes 6c coniun&as, Primiti 
uae, quae Graecis dicuntur,ad externas,de quibus pau 
lo ante verba fecimus, reuocantur,quae & euidentes nuncupantut 
qbusidcirco quod oculis fubiiciantur, facilius ac promptius reme 
dium afferri poteft, quam antecedentibus ac coniunilis, qui 
5 Sicut eaufa 
1 morborum 
■ corporis funt 
• interna vel 
: externa, ita 
- & anima. 
- Interna vel 
-corporea vel 
- (pirituaUs. 
, Morhoru am 
- micanfa tri- 
-plicesjßcut 
:& corpcrx~ 
- lium. Basilica Medica 
internae funt, & minus ftnfibus occurrunt: attamen verae ac genui- 
na? ipiritualium morborum cauiae cenfcri debent; quarum magnus 
eft confenfus &: vicinitas,cum antect dentes caute ex prauis humo- 
ribus, doloribus,acgrauibus morbis in corpore nafcentes/omen- 
tum coniun(ftis,quaefiinrip;ternetanimipaffiones ac perturbatio- 
nes male difpoficae, fuppeditenr. 
Hincfir, vtquiuisdoIor,exprauisac virulentis humoribus aut 
datibus in corpore genitis,ac continuum foluentibus, corpus di- 
fcrucians, fimul oc ipiritus animum conturbet. Haud fccus ac 
melancholici humores,fuliginoiicp, vaporcsipfum afficiunt; qui 5c 
aciem intelledtusnoftri obtundunt : ficq; phantafiam aliasq·, ani- 
mae facultatesacfun&iones corrumpunt,&vitiant ; vt animumi- 
pfamproriirsderederationisdimoueantatquedetiirbcnf, vt pau- 
lo poft multis exemplis fiio loco probabimus, cum priuatim de ea 
animi perturbatione, quas triftitia vocatur,dideremus. 
Vr aurem prophylaftica pars medicinae, ieu praeferuarrix, pro- 
prie ad euacuationem,reuuldonem,&deriuationem antecedentis 
caute pertinet, therapeutica vero feu curatrix ad coniun&am, hoc 
■ eft, morbi curationem ;fimi!i& eadem methodo caute morbi,aut 
morbiipfi, qui animum perturbantactorquenr, propuliandiiunt. 
Praecipuum autem quod defideratur, remedium-primo caufas con- 
iundlae debetur, hoc eft, ipfi animi morbo; qui nifi corpori auxilia, 
fiueintriniecus,fiueextrinfecusadhibeantur,fugari aut tolli non 
poteft. Primo igitur loco'corpus fuis impedimentis, quibus ani- 
mum etiam fatigat, liberandum eftridque duplici illa via, falutari- 
busremediis introafllimptis, & topicis extrinfecus admotis. 
Quaeaute magis,rum generalia,tum ipedaliahabenturauxilfa, 
fecundum illud diuinum,quod podftimum ex verbo Dei nobisac- 
cerfcndum eft, in quo certiftimam ac copiofifiima recreationu fyl- 
uä,ipiritus fupra modum eriaagitati & diuexatinancifcnnturjSunt 
cohortationes,colIoquia,rationes &exempla,nec no elegantes ac 
viuae virtutis & vitii pidlurae, effigies ac deferipriones, oculis aegro- 
tanriu ac perturbatorufigillatimfubindeq;fubie6tae,vtficanimü 
c0ponant,virtateamplexetur,&a vitiis abhorrear. Atqjhaecreme- 
dia generalia diditur, vniucrfales omne morbo- 
Modia cura- 
di animi mor 
bum. 
< 
Remedia ad i 
animipaßw- ( 
nes, -s Liber Tertivs.' 
285 
rü fpir itualiu genus aptae & habiles:cuirei inprimisTheoIog9 verus 
a imae Medicus ncceflarius eft, qui varia cöiolationu genera haud 
freus ac Medicus corporü, varia remedia ac cogrua ad varios mor- 
bos ipiritnales e vitiis corpoi ü jpcrearos.qbus animaefundiones ac 
facultates interpellatur dcperturbatur, fubminiftret.Quaeqde ani- 
mi aftediones & pturbationes, ex aeris &:fubtjlibus humorfi cor- 
poris vapoiibus excitatae, ηόηίίΐ magna ingenii dexteritate, &: fo- 
lertis Medici induftria abigi poiTunt. Cün.exeiufmodi caufispha- 
taiia feu vis imaginatrix oblidat ac depraucf.no nifi magna ingenii 
fagacitateacacuminejtotportecoläeac fanaticae imaginationes de- 
tradccuraceuanefcet.Sicperitusille iagaxq·, Medicus fuit, qaegru. 
fuüiibi nafum magnitudine accrailitie vrnae aequale imaginantem 
magna dexteritate curauit, cu ei perfnafiiret nouaculä eile amputa- 
düeunde: cuiartificiocumapparailctduoauttriabubulahepata, 
cumnouaculaobtufiore cultri parte naio admota, vr contadum 
iJiius ceger perfentiret.*acutiore magna hepatum fruftaMedicus re- 
fcidit, quibus totam faciem aegri cruentauit, vt hoc confpedo fibi 
fuaeque naturali formae reftitutum nafum aeger crediderit, atque fic 
ex opinione ac imaginatione contraria conualuerir. 
Varios id genus morbos fuo loco, &■ quibus remediis curati fue- 
rint, explicabimus: quod multis ac variis exemplis vix fidem inue- 
turis oftendemusequibus tamen non fit detrahenda fides,cu fuper- 
ftites adhuc n5 paruae ηοίς viri,ac fide omni digniiIimi,teftimoniis 
fuis veritate eorü, quae dico,confirmet,fuiscp coprobent fuffragiis. 
Cum autem caufas eiufmodi motuü animi radicitus euellendas 
eile dico, nolim ftoicorum more ftupidos hominesprorfus redde- 
re, quafi omniaifedionufenrufpoIiadifint.Neq; enim fieri poteft, 
vt animus corporisgubernator luis motibus careat, cu infinitas fy- 
deru jpprietatesinfenaturaJiter poftideat: quibus etia brutorum 
inftar commonetur. Etenim in bruti modum non poteft homo 
appetitibus fuis cauere,quin fame &fiti preilus cibum &potum ap- 
petat, caeteraq; neceilaria inquirat. In naturalibus itaque iftis mo- 
tibusfouerihominem volumus: at vbi perturbati funt, &c extra na- 
tura: ac rationis limites euagantur, ad rationis & naturae cancellos 
iägaci Medici confilioceniemusreuocandos· 
Fhantaßa de 
prauata cau- 
. fa pracipua 
perturbatio- 
mm animi. Basilica Medice 
Stoicorum er 
rorinaffeäi- \ 
hm radicitus \ 
eueüendts re- ·, 
fatam. 
In Stoicos Philofoph os» qui homines einfmodimotibuscx- 
uere volunt, infurgit Ariftoteles in Ethicis, coscp carpit, quod vir- 
tute in omnium affectionum priuationeconftituiilent, docctq·, in 
affeduum moderatione eam confiftere; nec minus omni fenfude- 
ftitutos damnat (qui vt plurimum fatui, ftupidi,eradi funt) quam 
eos, quiintemperanter & immoderate fuisie cupiditatibus laxant 
& addicunt. Has cum nofceret facultates &affediones animi Fla- 
to, tantum abeft, vtdamnarit, vt contra neruosfpiritus, in Phile- 
bo,eile pronunciarit,indicanshaccomparatione,inftar neruorum 
toti corpori ienfum&motum diftiibuentium,huiufmodi ha- 
bere. S iquidera illa ne morum v fu mfpiritui prasbent, vthuc& il- 
luc moucatur,ac modo deorfum modo furfum feratur.Qmn in- 
de animusfenfum&omnem omnium rerum cognitionem mu- 
tuatur. 
His igitur fi prorfus eifet deftitutus homo, velut immobilis 
iacerettanquamnauis omni vento carens, nec quoquam dirigere- 
tur. Ha? liquidem affediones impellunt hominem, vt hoc vel il- 
lud aggrediatur,quascaraenratio,gubernatorhuius nauis prima- 
rius, dirigatneceiTeeft,nepra?ternaturam morbida?fiant. Hinc 
igitur inferre licet, vteiufmodi morbi & perturbationes ieu aife- 
diones animi curentur, non eife iis prorfus fpoliandum hominem: 
fed peruerlas, ex quacunq; caufa vitiata? fuerint, omnibus modis 
eife corrigendas: hoc eft, tollendum eile ab illis malum, vtintegras 
ac fanas vigeant: quemadmodum boni folent Medici facere, qui 
non omnes ex corpore humores deturbare folent:fed vitia &: im- 
puritates eorum extirpant , vt falutares & puras fundiones exe- 
rant, ad optimam erahn rcuocati. 
Sic quoqj periti hortulani fe habent, quos vtiqueimitari li- 
ceat : fi quidem ex horto fuofolas inutiles, aut etiam noxias erun- 
cant aceuellunt herbas, falutaribus relidis, quas magna fedulitate 
ac induftria rigant, fouent, excolunt. Quod fi contingat interdum, 
nonnullas etiam bonase fuo loco extirpari, id non fit, vt abiiciat 
eas agricola, fed quas minus inter fernes ac fpinas fuffocatas profi- 
ciebant, liberiori aeri &: fertiliori folo implantentur, vbi vberius 
cdudas, occatacque frudus fuo$ citra impedimentum fuo tempo- 
Ofßciutnhom 
Medici. Liber Tertivs. 
re,nonagreftes, fed cicuratos, non acidos, fedfuaues, & minus a- 
cresexpliccnr. 
Sic öcergaanimi affe&iones agendum,quasno expedit ex natu- 
rx fux fmu promifcue & temere auellere :ita enim in iadhiram fpes 
lucti degeneraret.Quemadmodum igitur, vrapte& concinne cor- 
pori medeamur, praeparantia inprimis purgantibus prxmittenda 
iunt, quo fliixiorcs reddantur humores, δί ad euacuationem faci- 
liores,necnon vt minoriraoleftia, & citra vim purgatione xgerfe- 
rat:Sicin curandis animi perturbationibus prxparantc methodo 
vtendum cft,qua cicurentur praax illaeafFcftiones,&manfuetio- 
res reddantur,eaderaq; via xgrotusipfe,poft implorata Dei miferi- 
cordia& auxiliii coponaturadadmitrcda remedia,hoc cft,falubres- 
adhortationes,rccreatia colloquia,c5iolationes,&id genus alia fa- 
lutaria,conftlia,argumenta&exempla, qixpropaftionum natura 
3c conditione ad limitarem mentis reftituendam explanabuntur. 
Haec ad vniuerialem morborum animi curam pertinent, cui 
particularis nunc demum annetftcndaeft curatio. Hanc aggredie- 
mur ab explicatione Ungulorum remediorum,quae fingulis pailio- 
nibus figillatim aptari debent, pcftquam prius illarum numerum, 
naturam, difFt rentias, & caufas enucleaucrimus. 
Tenendum eft igitur, prxter appetitum, qui nobis cum aliis 
rebusomnibuscreatiscommuniseft, & rationis facultatem, qux 
nobis eft fingularis, reliquis aliis naturisprxter humanam ea defti- 
tutis,animalem quoqjappetitum nobis infidere,alirerfentientem, 
quo & bruta prxdita iunt. 
Ex hocfcnfiriuo appetitu, aut naturali fenriedi potecia,qua qux 
bona iunt&falurariaamplc&imur, qux vero mala & noxia dedi-, 
namus & refugimus, duo infignes rami tanq ex eadem radice ena- 
fcuntur, irafeendi videlicet &. concnpifcendiftudium, ex quorum 
dominiopendent varieilli motus &pei tuibariones, quibus agita- 
mur inftar arundinis ventorum datibus huc illucimpulix. 
Ad concnpifcendi appetitum referuntur fex diuerfx pertur- 
bationum fpecies,tres quidemex bono, quodfibi proponit, exur-i 
gcntes:alix vero tres Cx malo, quod vitare findet. Tresprimx di-J 
cunrnr eilen mor,cupiditas&gaudium:quibus tresalixopponim- 
lur, odium, aueriatio, mxftitia. 
Quinam ani 
rm affe cius t- 
velkndt 2 
Tr iplex in ho 
mine appeti- 
tus. 
Appetittu fen 
ßtivw. 
Concupifcen* 
di appetitus 
fexjpecies..  Basilica Medice 
Irafcendi ap- 
petitus. 
Hx irafcendi appetitu,qui fibi bonum proponit, tanquam obie- 
&um,&eius comparandi difficultatem, quique fugam mali velut 
fcopü fibi obiicir,cumeius declinandi impotentia,quinq; aliae mo- 
tus ipecies oriantur, ipes nempo ,deipcratio, metus, audacia, &: ira. 
Vndequidamvndecimpaflionumaut perturbationum ge- 
nera deriuant, quas alii ad feptem contrahunt; Ambitionem fcili- 
cet, auaritiam, voluptatem, inuidiam, Curiofitatem, Iram & Me- 
tum. Pleriq·, vero quatuor tantum agnofcuntin genere, gaudium, 
dolorem, ipem &metum. Vndeiilud Virgilianum: 
Hinc metuunt, cupiunt, gaudintg3, dolent 
Varro &C maior Philofuphorum natio de quatuor paffionibus 
verba faciunt, duas a bonis, totidem a malis exiffimacis rebus de- 
ducentes. Nam dolore ac timore opiniones mali funt, vna 
pracfentis,&altera futuri. Siinhoc argumentum penitius intro- 
ire conftitutumeffiet, in gurgites&abyifosimmenii maris incide- 
remus, vndenauisnoftranunquamemergeretur. Satius-igitur eft 
hicvela complicare,necvlteriusprogredi, tantumquede iliis ipi- 
ritus paffionibus verba facere, quas motibus fuis varia morborum 
genera in corpore parere idonea funt: quod pra:cauere, & eiufm o- 
di incommodis mature profpicere, boni Medici & religiofi offi- 
cium eibnon fecus ac Theologi partes funt,perturbata; anims mo- 
tus deprauatoscorapcfcere, quales funt ambitio, auaritia, cupidi- 
tas,&inuidia, qusispe corpori ia&uram & interitum minantur, 
&conciliant. Nuncde Ambitione. 
Ambitio fupremorum honorisgraduum ardeseftinfania, datur 
vitio, quod inanis gloris immoderato ftudio teneatur, no quo pu- 
blicam vtilitatem fpe&er, iedcsteris cum fartu tumoreq; dominc- 
tur.Vndeetiam maiore ratione damnatur, fi obliqua via,& nocen- 
di potius, quam proficiendi ftudio, ad eos gradus contendat. 
Luculenta infimis iftius, qus inter primas alias animi pertur- 
bationes in humanam fcenam irrupit, apparuerunt omnibus fecu- 
lis reftimonia,infigniaque fuppIicia,quod vbique & iemper ffilitus 
fit Deus hominum fuperbiam &arrogantiam grauibus poenis mul- 
titare : Quibus neipfi quidem Angeli erepti frnt. Illi enim acer- 
biffimasprimi omnium fuftinuerunt, &c in sternum fuftinebunt 
Seruinsin 6. 
JEneid. Qua 
tuor amnii 
paßiones qua. 
Ambitio. 
Lapfus ange- 
lorum. Liber Tertivs. 
aerumnas, in profunda inferorii barathra detrufi, e quibus nullus 
vnquam futurus e fi: exitus,quoddiuinis fuperbi mandatis reludati 
funt.In idem peccatum primus noiler parens Adam lapfus cft, cum 
fefe Deo aequalem fuperbe reddere voluit, &ambiuit pares cum il- 
lo dominandi honores, cuius ambitionis opera perferum eft , vt, 
omnibus exueretur, cum animi, tum corporis dotibus, quibus in- 
finiter & abunde ä Deo fuerat ornatus & inftrudus. 
Ad illius exemplum reliqui, quotquot fune, fiue Principes, Re- 
ges, Monarchie, fiue mediae conditionis, aut inferioris etiam ordi- 
nishomines,qui velut Thrafones&Salaconescriftasattollercvo- 
luerunt, miieri tandem 5c infames perierunt. 
Tedis eftiudiciorum Dei immanis ille gigasGoliath.-tcftis fu- 
perbusSennacherib: nec non audax ille Holofernes;qui fuperbia 
fua abrepti, &furibundaferociaaudaces in Deum ipfuminfurge- 
re,ac iniolentibus didis viuentem in fecula inceflereaufifunt,hu- 
mans Cux condicionis 5c imbecillitatis immemores. 
Eandem fuperbia? muldam pertulerunt Ozias, quod dignitate 
Regiaminime contentus facerdotüambiret;Nebucadnezar,quod 
cultum diui ium,& adorationem fibi, vtDeo,praefi:are imperaret: 
Herodes, qjdiuinitatis titulos a populo ailentatorc fibi tributos a- 
lacritcrexciperet; Nec manus Dei effugerunt potetes illi Monar- 
cha?,Cal:gula>Domidamis,HeliogabaIus,aIiiq; complures, qui fi- 
bi diuinos honores deferri, fimulachra fua vbique ereda adorari, 
feq,- in Deorum numerum referri, fua? vilitatis obliti, imperiofe &: 
minaciceriullerunt, vt qui miferrimum ac infelici ffimum vitae exi- 
tum in fuae ambitionis &fuperbiae poenas experti funt. 
Hocipfiira Poetas fabulis fuis, veritatem rei velantes, inge- 
niofcexprefierunr.-Cum Phaetonta inducunt audader nimis & 
fupeibe, ad agendos Solis equos procliuiorem,maioraque viribus 
fuis arroganter molientem , contra Phoebi Patris monita, filium fic 
compellantis: 
Altius egreffus uleftiaftgna cremabis, 
lußrius terras, medio tutißimus ibis. 
Cuius ambitionis,temeritatis 8c audacia?, eo ipfo raomero mp- 
pliciu coflagratione fui pasnas dedit, vt vere ciidum fuerir, raro ari- 
Superbia A 
damt & po- 
: fterorum pu 
■ nita.  B A s 11 i c Med i c m 
te ce dentem fccleftum defcruitpcena pede claudo. Simile quiddr 
Icaro etiam iidem leferunt, artiiidofum volatum iibi arrogante, 
qum idluris alisper aerem volante pr#cipitc in maie nulle confin- 
gunt; his nempe figmentis infelicem an\bitionis exitum & arro- 
gantia: docentes: Deponircnira Deusporentesdefede: & exaltat 
hurniles;.fuperhosenirnisferrenon poteft, quin variis fuppliciis 
muldet, & incognitis morbis aificiar, quibus nulla Medicorum 
auxilia conducunt: tale Ozias tulit lupplrdum,qui deploratam in· 
currit Elcphantiafin: Herodes verminofum dc pedicularem mor- 
bum. Tales etiam morbos potentiflrmi quidam Monarch# noftri 
temporis, fulmina belli, paifi funt·* quos Medici nulli, quantum* 
uis eruditi, naturalibus ibis remediis profligare potuerunt, vt- 
pote quorum fu per na tu ales eflcnr caufe, naturalibus remediis 
minime cur! biles. vtique maxime notandum, & alia co- 
gnitione ac meditatione occurrit,, cum illa captum 
lenius humani fuperent.. 
A nbitianemcominus fequruravaritia,qa#inter violentiis 
fimas &.fir lofiffimasanimi per cui bariones annumeranda eft: infl- 
nitis enim Andibus omnium prope hominum vt 
nullo non turbine node dieq; perpetuis vig:hisinqnieroseos con- 
cutiat, emaceret atque profte nar. Inft.-ren mf eti &angufliarum 
Lybicarum haec fi habet ; vbi perpetuisflatibus &fladibus,iisque 
contrariis inter Scyllam &Caribdim, mare conturbatur, ac fur- 
fum deoifumque peruolri'ur. 
’ Cum enim diffidentia, metu,lblicitudine,varialpe,autdelpe* 
ratione, f#pius ftipeturfquasquinq; furias fibi iernper adiundas 
habet Auaritia) nodedieq; perpetuis vigiliis animufapgat&con- 
torquet,vt nulla quiere f u· poflit.Hincfit,vtAuarusinfomncsno- 
des ducat,rigid#cenae iucubet potius, quam mollibus ftratis,quae 
impenfarnm metu in fcntes,fpinas & vrticas commutat, adq; vfq; 
adeo anin u torquet variis fludibu«, vt mille mortes in horas ex in- 
genti illo curarum : rdcreiubeatj&lici ter pereundum viuat.-Tan- 
tusq; f fl ille crocatus, aiu Phalaridis tyranni incenium δζ ignitum 
tau um in fupplicium, cmdelcexcogirarum non #quctmodo>jfcd 
aciam immanitate funeret ? Hinc Me2#ra illa Auadtia tot furiofls 
Aumtia. 
Fum homi- 
nitefftäus a- 
uarittx. L TB E R T E R T r V S. 
291 
imotibus animum exagitans, iure a Spiritu Dei radix malorum di 
citur:aq aidcirCoPoht.Lib.i.cap.2.& ab ambitione tanq am 
feminariisomniapromanare viria icfcclerarede ic vere fenfitlcri- 
pirqueAnftoteles. Huic igitur tam horrenda;'’ e ernciquicun- 
que ad liieren t, 5c laqueis eius irretiuntur, infani proifus funt 
iudicandi, & omni ratione fenfnque carentes. Q id enim in- 
fanius, quan furiofis impura: iftius btiluae moribus a Cafto vir- 
tutis amore, qua; coe’o 3c azterna vitabcar, amplexantes,auoca- 
ri ? Q tid non moleftiaruin & cruciatuum exh.bet auaritia, non 
tantum in hoc fecnlo; at in futuro etiam poe is apud inferos a> 
ternis fequaccs fuos muldarura ? Nullum tamen frequentius 
&vfiratiusvitiumvclinterCh ifiianosetiam auaritia pullulat, vt 
hocnomincab Ethnicis enam, & infidelibus fipercmur multis, 
qui ipretis caducis his opibus immortali virtuti & gloria; toti incu- 
buerunt. 
Vbinuncaiteroccurrat Demetrius Phalereus, qui ex Mer- 
catura ingentes coniecutusopeS,audito forte fortunaCratete,pu- 
blicedocente,acper vnamatqjaltciam horam de laudibus, & ad- 
mirandis virtutis effc&is, difieiente, fe miferüexclamauit, q a diu 
ignoranriafouilTet.bonaq·, t a exquifita virtutis pauco copaiada ne- i 
gotio flocci pependifiet, vt magnis cum laboribus, & crebris vitae 
periculisadcaattentior fuifiet, quae vfq; adeo vana funt & caduca. 
Pauci nuncoccurrut.fiue literati, liue ignarfq Anacreonte imi- 
tandum fibi conftituant.qui a Polycrate quidc tyranno tria circiter 
nummorü aureorü millia dono dara accepit: at cum metu & graui- 
oribus curis infueris vcxaretur.fibq; fomnii eripi indgn mTurdn- 
terq; dormiendu fubfultim expergcfa&us,ac nimia cofei na i i mu- 
neris cura perpetuo teneretur; non ibiii de pecunia,fed et 'a de vita 
alatronibusvcldomefticiseripiendafohcitus,c*pirdepiift na iua 
animi Tranquillitate recuperanda cogitare, ac de anxf’a e depo- 
nenda. Quod vt prxftaret, ide argentum Polycrati tertium,atkh- 
ditq; abeo libi plus negotii coflatfi, ά quo tepore fui feriniis iiuIn- 
ierat,q exeo voluptatis &deledatioms in pofterQ t fiet expe> tnrus., 
Atqjhtecin hunc finem d <5tafinr, propohtaq exempla, vtqmun 
prauaiiia cupiditas & auaritia infinitis animum torqueant pe mr- 
Radix omniu 
malorum A~ 
vantia. 
Demetrius 
Phalereus. 
Plutarch. in 
tracl.detraq, 
an. 
Anacreon. bationibus doceamus, quo minus illis mancipemur, easque tan- 
quam corporis&anin a: perniciem & interitum exeeremur. 
Reftat, vttanquamMedici, quibus coipus humanum medica: 
dbbus & fym- 
ptomatisimpeca ur. abexee aododlo monftro recenfeamus, &: 
huic narrationi adii; iamus.Anarus fame bea irgl.mie & incxplebi- 
liperpetuo thelamisinhiat,ftrurh omcun geren< ft machü, quo 
non tanrumferrum concoquit,at aurum argentuu q e folidiilima 
inter omnia mctaJlanbibrbet atq; concoqmt. 
Excutiamus etiam remedium, imo digniftin uauari ilippliciu, 
quoadftdaJum caninum illum appetitum Sc immodeiatarab e, 
vtatur, ex'genda Remedium tenere cnpjs ? ftuftulopar isauropyri 
&fecundarii,focalini,fa^iuiq;rancidi.-rrrpa,p erro, fudlaautbu- 
bulafaIitis&fumoils:moll'ginec£Enofa,iallishakcbus, &id ge- 
nusjpdIimisiiueafarcorumdierum,iiuefarcicornm tempore, ftia: 
fami & hianti perpetuo gutturi confulit.In potum aiTamit vippam, 
vinorum fames & reliquias aceftentes, fugax vinum corruptu, 
atq; id genus deprauatos potus ;ex qu bus omnibus nihil in corpo- 
re praeter falfum fanguinem,retorridum,impurum ac pefsimps hu- 
moics valetudinem eiuslabefadtames gigni poteft. Hinc redditur 
valetudinarius, & de perpetuis doloribus conqueritur. 
Praeterea cuaduerfus aeris iniurias vel rigidifsimäetia hyemem 
propenudusincedat,aut viliattritoq; veftimento parcius aut ie- 
gniiisfefeinduatrrnariatcrrasq,· j ercurrat, nodle dieque azftiuis 8c 
hybernis tcpeftatibusieienegot ado citra quieem torquear .-quas 
no poteft infirmitates,cruditates iucodliones,rheumata,catharros 
non contrahere, & innumeros alios affedhis incurrere ? vnde enim 
pleuritides,febres, chiragra:, podagra! & id genus al a ex hoc niil 
fonte promanant ? Quibus vt medeatur,quid agit? nimia nepe ab- 
ftinenria,feupariimoniafibi fan i iaii vtirur, vt qui in neceilaiii 
inftauratiui locum,vnicum onum,vixadhucintegmcineribus co- 
dhimaiiiimattpaneaqnadiluto, patancllrc dd a.,x aut minutalis 
loco vefcatur.-iufculum ex butyro fdiro& br: flica conditum, n 
cor fummari alicuius optimilocum for beat, aur gela inrc. In pur- 
gantis vero medicamenti vicem, ii adftn&a iit aluus, drachmam 
Basilica Medici 
Qualem D\& 
tam teneant 
Avari, vnam granorum ebuli, rhabarbaroalioqui cariori fubilituit, vfus 
alicuius veneficae confilio, ne apud Medicos Sc Pharmacopaeos 
fumptusvllosfaciat. Eo tandemhumfmodihomines defperatio- 
nis adiguntur, vtfifertiliorem meiTem, & vtiliorem annonam for- 
te praefcnferint.quaevenditionem iliorum frumentorü ac vinorum 
iam ex longa etiam pretii expedatione, rancidorum &c pendulo- 
rum , remoratura fint,fibi laqueo vitam eripiant, vel in puteos prae- 
cipites fe dent, vt hac ratione corpus &c animam iufloDei iudicio 
perdant. 
Sexcenta hic annedfremusp£naru in illos maledidos homines 
diuinarum genera,ni obftreperet Momus aliquis aut inuidus Cen- ; 
for, recl uiurerque, haec nihil ad rem fu tura, neque proprii effe lo- 
ci in quadam de diseta rradatione vr verba, tot hiftorias, &totex- 
empla percenfere. Sed xquiori ledori, inftitutüm noftrum. 
aifecuto, res fecus videbitur. Saris enim perfpiciet, vni- 
uerfaicra hic a nobis, non particularem tradi de diaeta tra- 
dationem , quae idcirco nihil indidum aut praetermiiTum 
ferar. Tantus enim eius eil ac tam neceflarius vfus, vt la- 
xam hic, non ftridam eius explicationem, in qua nihil de- 
iideraretur proponere conftituerim : cuius idcirco accurati- 
or 8c longior rradatio tanquam fupervacanea inique redar- 
guetur ? Buni igiturac £equi confuISc candidus ledor noftrum 
hoc iuftitumm , nec fibi inutile futurum, aut de nimiaver- 
botum copia, ex qua non pofllt frudum decerpere, conqueic- 
tur. 
Confulto enim me in hanc tradationem effundo,quod cmi- 
modiaffedionum & morborum animi cognitio maxime fit Medi- 
co neceifina, &c ad eas explorandas attemiftimum cius eile debeat 
ftudmm, quod magnisiisqaeftnpendispertmbationibus 6c fxuiC- 
fimis etiam crudat bus corpus excrucient, ex humoribus, quos 
contuib int&prorfusdeprauanr. Vndeetiam magnus ille Hippo- 
crate, coaduscft aliquando dicere, in quibufdmn morbis dmi- 
numquidiacife. , 
AnnonChr.ftus perhorrendum fupplicmm dicit de auaro. 
Luc. 16? 
Liber Tertivs. ’ 
Punitio diui 
min auaros. 294 
Basilica Medica 
Upifcopus Mo 
gunttnvs k 
muribus de- 
voratus. 
» Infignis auarasfair MoguntinusEpifcopus, qui ad querelas 
innumerorum pauperumfamc pereuntium,&ftipemabillo en e- 
- dicantium,taedio indignatur.omni huniani«ite& mifericordiade- 
poilta,ied immanitate &: crudelitate, fuperantc iae iilimos quos- 
uis leones, atfumpta totam illam murium farrag em, vt vocabat, 
areafrumentaria concludi iuilit,atq; aedificium incendi, vr mife- 
randoibi (pedbaculo deplorandi pauperes cocicmarcntur, fed fce- 
leftiffimu ac crudelifiimum homine poena non dcieruit, diuinaq; 
vindi&aiEo enim ipfo ia nefarii fcelcris patrati morr cto,repentina 
muriuinnumeroiüca eruacircüuallatur.q nullo ingemo, nullaq; 
viafeexcutere&f.immouerepoturt,quin(iue ftans,fiuefedcns fi- 
uedecumb5sinIc&o,iIuemenfaiaccumbcns,ab Ilis roderetur,ac 
dilaceraretur. Nec iuuaruntdereftandum hominem latebrae,quas 
quaefiuir,autergaftula,quaeianuis&fencil.iscarentiamurium tur- 
bam, introitu arcerent; fecute illi diplomate Deinixi quouis irre- 
iiferunr. Necquicquam opis (atclJites tulerunt, licethuci luc 
uftibus & baculis irruerent, fi rirent, feieq; circumagerent.Fmftra 
edam arx & turris in medio Rheno extrui iulTi cil,qua piaculum il- 
ludincluderctur, vana vitanda: diuinae vindidbe fpe δί perfuafio- 
nc, quafi mures naare aquas reformidarent. Repente enim magnis 
turmis in aquas irruerrunt, rraiecerunt, turrim confcenderunt, fu- 
fierarunt, introierunt,execi ä Jum illum hominem adortifunt,veI- 
icarunt.tandemq·, ab omnibus luis fatellitibusderehdlum, &fru- 
ftravireshumanasimplorantem, deuorarunt, abfumpierumque. 
Praeter vifibde illud Dei iudicium, occulta alia in theiauris 
(ilis Deus aiTeruat, quibus fcclera hominum coercet, quorum cau- 
feabdicac funt ac nobis incognita , captumqne hominum fii- 
perant .· qua idcirco vel acutiifimorum ac dc ibi (limorum 
Medicorum leges & medendi normas rideant ac fallant; Ad quas 
tamen Chriftianum Medicum attentum cfle oportet, ne quid 
fupra vires aggrediatur, atque aliunde remedia petat quam ex li- 
brisHippoctatisjGaleni, Cclfi, Auicenna & aliorum : nunc de 
Ambitione. 
f. Has omnes ambitionis& auaritia horrendas deformitates 
depingere graphice fufeepimus, qua tamen pamivtique momenti 
invidia. L Iber Terti v si 
funt, qusportentoib ilio Inuidias monrtro,.qiiQd lange horribi- 
liore, & magis exccranda cactcras vincit pernicie. Tanta enim 
hascanimiperturbatioeft,tot venenis cor abi'amenjjinternis ac es- 
cis ignibus cor adurens, vel citra rationem ÖC argmnentu, quibus 
fiiperiore carere non videntur, ad fiiorum motuum fpeciofam ex~ 
cufarionem, vt nullo calamo digne iatis deferibiaut ratione expri- 
mi portit. Ambitio fiquidem virtutis fpeciem iuftirrerc videtur: 
aaaritia boni alicuius imaginem fimularc, quo fibi &: porteris con- 
iiiLit. At imiidia nihil habet, quod iure fucum fus perturbationi, 
comparet. 
Nam qnamnis ambitionis &vans gloris ardore rapti fue- 
rint Alexader ille Magnus,& Themiftocles inter Grscos,excu/an- 
di tarne videtur. Ille quod vereretur,ne aparrePhilippo fempervi- 
dorefibi nihil relinqueretur, quo gloriam & famam ailequi pof* 
iet: Hic quod nihil aliud, quam Miltiadis virtute 8c trophsis exci- 
tatus, ip/ius veft;giaprsclaraquegefta,non squaTe folum , /ed et- 
iam /liperare node dieque meditaretur. Siquidem vilem eorum 
conditionem &abiedam apud omnes fortem animaduerrebant, 
qui nulla virtutis gloria prsfti tiflent, nec ab egregio aliquo facin o- 
revllarafibi famam conciliartenr. Sic voluptas fuos motus dul- 
cedinis aiiafdamprstextuexcu/at, quod in congrcflu & confue- 
tudineibciorumhilariterviuatar, quod honertius fit eleganti ve* 
rte, quam vili & lacera indui, illiberalem & fordidam cfie parfimo- 
niam. Auaritia his exceptionibus tuebitur/e, quod nihil fit ca- 
lamirofius, nihil turpius, nihil contemptius cgeftate : fummum 
bonum in diuitiarumacquifitionc&poileffionc collocari: & ge- 
nus&formam a Regina Pecunia donari;qua deficiente, omnia fi- 
mul deficere ;a Medicisinmoibisctiam grauiflimis nullum auxi- 
lium expedari ab illo, qui cenfu carear. Confanguineis etiam, 
agnatis & proximisillum eife odiofum , cui curta fuerit vel nulla 
fupellex. 
His modis ambitio & auaritia /e tutantur.. At inuidia nihil 
habet, quod opponat in cxcu/ationem, fi accuictur, nihil quod 
reclamer, fi perturbationum omnium animi fsdirtima &c tur- 
pilllflia eile dicatur ; fiquidemfuperiotcs motus ex imbecilli- 
Inuidia int» 
cufahilis.  Basilicae Medice 
täte naturas emergunt. A tinuidia ex improbitate noftra; volun- 
tatis nafcitur. Natura enim inuidix vfqueadeohorrendaacpor- 
tentofaeil, vt ex felicitate alterius fu um contrahatinfortuniurn,& 
exalteriusinfortunio iuam fibi conciliet felicitatem : hic mala 
mens,hicmalnsanimus, cum profperaj proximi fortuna: inuide- 
tur,&gaudiumex eius moerore comparatur : cum ridetur ex la- 
chrymiseiusj&ploraturex iifa eiafdem : cum bonus ex alterius 
marcore habituscontrahitur: contracumexemsmodi pinguis ha- 
bitu tabefeit aliquis. In fumma conferri poteft inuidus cum Ti- 
' mone illo Athenienfipö-Ävöp/Tw,&fortuna & felicitatis alienae o- 
fore,omniqüe charitatedeftituto: quod nihd ingratius animo c6- 
cipiat, quam ergahominesbeneuolum ac beneficum Deum ieha- 
bere, eoiqiprofpereacfelicitcrproipiciatdegere. 
• At quemexfuo liuore frudum carpit inuidus ? vt fcilicet 
alter fiat Prometheus, cuius cor a vulture acerbiflimis, iisque affi- 
duis cruciatibuseroditur & vellicatur: ipilim theatrum,ipfiim fup- 
plicium, ac fimul fui fiat carnifex: cui tabes illainftar hirudinis fan- 
guinem exhauriat, medullas exficcet, oila ab fumat, vt macie, pal- 
lore,fqualore &c habitu corporis prorfus dcformi,&horrido <τκ£λε- 
rov potius, quam hominem referat. Quod vtiq; vitium, atqj hor- 
rendum malum pulchre depinxit poeta his verilbus; 
Liuor tabißcum malis venenum. 
It taäas vorat cßihus medullas, 
Et totum bibit artubus eruor em. 
Quum quisquis furit invidet %forti 
Vt debet, fibi poena femper tpfeefl. 
Hicaliquosiftorumfenforum,quimihi femper 
&calamum meum in fe exacuunt,ac argumentum fuppeditant,pa- 
tcfacienda:faaeimmodeiata:inuidia:,cum omnibus eiufdem pro- 
prietatibus Scefftdis, perbelle depidos, mihi videre videor : In 
quosvtique cum acetbius calamo noftro decrcuiilem inuehi, ÖC 
iliisgenuiniscoloribuseosdeclinare,communicailemque cumil- 
luftriilimo viro,&ex regni huius primoribus primario, confilio& 
grauibus fententiis refertus eil, reipondit in hsc verba; 
inuidiofi co- 
paratio cum 
Timone Athe 
nienfi. 
inuidusfimi- 
lis Prome- 
theo. Liber. Tertivs. 
Conquererisjinquit, de iis, quas non poilunt non eile tibi 
laudi, &: in trophaeum praeclarum concedere. Si enim inuideris, 
haec ccrciflimanotaeft, aliquid in ce eile praeclarum 8c laudabile, 
cui inuidetur, & quod aemulatione dignum fit: fimulque addidit 
hoc Diogenis apophtegma, qui homini apud iliium de Jiuore&b- 
dio quorundam, quo incedebatur, expoftulanti hoc aperuit con- 
filium : vt Icilicetin vhionem inimicorum inceptum virtutis 
curium fortiter &c alacriter parfequeretur, nec eum abrumpe- 
ret, vtquaecertiifimafitviaadvindi&am, dc illis Tumendam, qui 
hoc nomine iefe perpetuo excruciant, & intimas cordis partes ien- 
fim &c aflidueexurunt. Maiore fiquidem inuidi cruciatu torquen- 
tur virtutib us confpedtis in eo,quem imitari nequeunt,quam fi fu- 
jflibus & armis ab hoftibus impeterentur. 
Fufioremdehis tra6lationcmTheologisreIinquam,cum eafinr 
mera animi parhemata, cuius illi curam gerunt: tranfeamusq; ad a- 
lias quatuorpturbationuanimiipecies,quaereftacexcutiedae,vrpo- 
te quae propius corpus attingat, ipfumq; coturbent, vtinde magna 
fanguinishumorumq·, aliorum oriatur perturbatio, qua; intefli- 
num bellum & furiofos infultns prorfus in corpore excitet. Hinc 
variis agitanturaegritudinum procellis, quarum nulla habeiipof- 
fic, praeterquam de fagacifiimo& peritiflimo Medico, cognitio, 
nec turbarum eiufmodi compofitio aut extinftio. 
Qme reflat, enanadae animi aife<5Uones,funt venereus amor, 
ira, gaudium, timor, & triftitiao: inter quas primum occupat locum 
Amoris perturbatio, velut aliarum radix &fcaturigo. 
Abeo enim oritur aemulatio, ab aemulatione ira &c furor, a furore 
vindicia, ex qua iniuiiaenafcuntur & Jaefiones, quaedemufupplicii 
metnm incutiunt, que perpetuo triftis recordatio, taedium & mae- 
ftitiaconfequuntur. Autfialiter negotiuhocexpeditcvelimus,cx 
hocipfo amore abfentis boni cupiundi cupiditas nafeitur; ex cuius 
priefciitia&poiTeilione oritur lictida,quam bteuiduraturam,vt le- 
ne, mobile 3c mutabile bonum, mox metus excipit, ne excidar: ita 
vtquantacunq; fcdulitate ac cuftodia difficili retineatur,deiadura 
fugaCilfim, bonifemper timeatur.Ex huius boni priuatione ingens 
nafeitur radium, & prorfus lethalis maeilitia ac indignatio, quae a- 
nimum nocle d.eq; contorquet. 
Vruftut Vi- 
ncramoiü. 298 
Ba.s ilicjE Med ice 
Venerea cupi 
doeftbajis& 
aliaru 
affiiUonum, 
Venerea igitur haec cupido, cum bafis &: origo fit aliarüm,vt di- 
ximus, affcdbiormm atq; in de omnium motuum, quibus animus 
cum corpore perturbatur&: excruciatur, quofes ab ea abripi nos 
patimur &rranfueribsagi, primo nobrs examinanda fufeipietur. 
Huius itaque tales iunt effectus ,· vt iapiermffimos quoique, nec 
non foitiisimosduces, nullis bellorum asilibus aut machinis terri- 
tos5inuadat &: concutere foleat, imo expugner &c profternat:acu- 
tifsimosrcddatilupidirsimos, & qui indicio pollent, dementet.: 
pmdentiisimosadinfaniamredigat,moderatos effienet, denique 
hominem in brutum commutetj cuius pono tanta vis eit, vr quos 
aggrcilaeit, in defperationem pr.Tcipiccr3acmanusfib) inferri mi- 
ierando afpcdtu cogat: homines belluis immaniores efficiat, quas 
ad mortem ruere voluntariam nufquam animaduertem-us, vtalias 
fui generis vnguibnsautdentibns dilacerare. 
Quemadmodum autem illa venefica Circe a Poetis tam de- 
. cantatafingirureQS,quosadfeintromitte,rer, non tanrum effafei- 
' ni!ifc,mente (Sdudiciopriuafle, ied etiam in faediisima bruta, por- 
■ cos nempe, turpifsimum animal conucrtifle ; Sic quos rapit infana 
illa cn pido,de ftatu mentis deturbat,a ftudio &cognitione virtutis 
auocat,omnem illorum fortitudine infr ingit,corporis robur ener- 
ua t,fun itiones anime omnes interturbat&ob!aedit ad 6ne vitiuo- 
mnen q; turpitudinempraecipites agit, deniq; ex, hominibusbruta 
, animaliacffi git, vtiure voluptatem alteram Circen dixeris. 
Si morbos examore prodeuntes fpedtemus.,corporis & animi 
tes,omnis generis ai thritides,vigilias perpetuas parir,omne rrepti- 
ces facultatem &oeconomia vitiat,vt fubtumidi, pallidi,liuidfbu- 
iufinodi homines, omni vegeto defiicuti colore coipiciantur; quin 
&.lue.Ha veneream tam famofam, lepram q; qua torum corpus in 
frufta putrida foliiitur3progignat} qua ratione Circaeos porcos fae- 
diratefupeiat. Haecfuntornamenra, illaedotes, qmbus fatellires, 
fuos ac m, lires voluptas exornat: quas tamen prae amoris iniania 
p ar u m rc form, id a n r, a u t n i h i 1 i p o tiu s fa ciu n r. 
Attamen vt a deprauatiseiufmodi cupiditatibus &:perrui ba- 
tjooibusiunioresauertamus, & Medicos etiam erudiamus, qua ra- 
Sicutt Circe, 
hominem 'm 
pecus : Ita a- 
mor virtute 
in vitium ver 
iito 
Morbi ex Ve- 
nere quot & 
quanti.. Liber T ertivs. 
299 
tionefons i fle mali exhauriri ac exiiccari pofsit, exempla quodam 
fubiiciemus illuftrium quorundam virorum, quibus faniores & 
prudentiores doceantur, ex aliorum deformitate mentem ab eiuf- 
modi inquinamentis, prauisque cogirationibusabduccre. Solent 
enim aut debent lapi'us aliorum, & infelices male initiatas vitae e- 
eentus, alios terrere, qui eadem veftigia fequantur : quique luto 
inter gradiendum im mergitur, comiti fuo meliori incedendi via 
autor eife debet. Alioquinoncareatille reprehenfione, qui peri- 
culum ilbi imminens non defugiar,iuftcque imprudentioae terne - 
ritatis arguatur, qui alieno exemplo non fapiat. 
Vtigiruroftendamus, velfapientifsimos etiam veneno hoc 
amoris infici, occurrit primo fapientisilliusSalomonis infigne ex- 
emplum de quo dicere fuperfedebimus, cum ex facris feriptis illius 
hiiloria omnibus latis elueefeir. Cuius tamen exemplo pius quis- 
que monebitur, vt ab eiufmodi illecebris auercatur.-ne forte,quem 
audiuittotvirtutumdonis,tantaquefapientia inftru&um, turpi- 
ter tamen prolapfum, imitetur,neue idem ipfe inferiorislonge co- 
ditionis,6deuioribus ac nullis prope munitus profidiis,periculum 
laplus i n currat,'aut grauiora peccata committat: ficque Dei gratia 
ipoliatus grauiflimura oterno mortis fubeat lupplicium. 
Proter hoc aliorum etiam lagacis ingenii virorum fequuntur 
exempla, qui licet fortitudine proflantes edent, hocifli veneno 8C 
rationem & virilitatem amiferuntj&prorfusenerues &cffomina- 
tifa&i fune. Teilaturhoc Marcus ille Antonius vir prudentia fin· 
gulari proditus, qui Cleopatro nimio amore incenfus, infarta et- 
iam eiufdem fufeepit ftudia ac confilia, nihil non imprudenter, le- 
uiter, ac negligentertra&auit,aut deinceps aggreffuseil,quod lau- 
dem meruerit, & famam ei conciliarit. Totus enim in eo erat, vt in 
amafio fuo finu & amplexibus viueret, eiufque fafeino & incanta- 
tionibus vfque adeo illaqueabatur, vt nulla habita ratione periculi 
vel dedecoris, vnam Cleopatram &lpiraret& loqueretur, vt feri- 
bitPlutarchusineiusvita : cuiusdemumvtriufque infciicifsimus 
ac fummemiferandus fecutusell vito exitus. 
QuidergoHerculemin medium producam,communem or- 
bis humani monftrorum domitorem, totiusq; fortitu- 
dinis ipeculum l 
Salomonii λ- 
war illegiti- 
mus. 
Marcus An- 
tonius Cleo- 
patra. 
Exemplum 
Herculis.  Basilica Medica 
Ille amatorio Omphalesveneficioinfdixfuccubuir,&:roburin fae 
mineä mollitie, laborem in luxü Martcmq; in delicias muliebres, 
appeniam lateri colo comutauit, Delirarr enta fortaffis putas ? In- 
tueamur quid de fortilsimo illo ScrobullilsimoSamfone fcriptum 
reliquerir^ßcrahiftoria}qiicmalioquiinui(5lum vna mulier,quam 
deperibat, emolliuic, <5c tanquam pecudem citra vim ac repugnä- 
tiam in manus hoftium tradidit. 
Signatur Lucius VitelIius,ViteIlii Imperatorispater (vt fcri- 
bitSiietoniusjftrenuus,ingeniofusacprudens,qui turpis Sc infa- 
mis libertina: cuiufdam amore irretitus vfq; adeo fuit, vt nihil non 
homine indignum patraret: quippe qui inter caetera fcorti vilifsi- 
mi faiiuacumeile inillitam condicerer, quo tanq fumo balfamo in 
ftauiadse vitae opportuno.arterias&guttur crebro, idq; publice;ab 
ieito omni pudore, ad gratiam eiufdem aucupandam perfunderet. 
Mirum vtiq; eft vfq; adeo homines mente & oculis excaecari, vt 
quam incurrunt ignomniam ac infamiam,nequeant percipere,ego 
idcirco amorem depingi caecum exifiimo. Si enim oculorum luce 
fruerctur,fuaeipfuminfamiaepuderet. Ateiufmodi venerei ac la- 
fciuihomines oculorum lumine peiilri6tifunt,qirod citatum mor- 
do exemplum fatis oftendir.. 
Qualis porro ifte fit amor, docere nos voluit zEfopus in quadam 
fuamfabularu, cii dicit, omnes animi affe&ionesacpturbationes 
adeffingendfi formanducp amore cocurrere. Ira nepe,metu, trifti- 
tia, gaudm,mafuetudine,acerbitate,aemulationi,diffidentia,&de- 
müreliquasonesjinterquaspudor vnus&vcrecudiadefiderantur. 
Repetamus curfum noftrumdoceamusq; ingentiillo amorein- 
ftarpecudu homines hebetarfnec folii molles ac effaeminatos fieri, 
qilhs adhalet,at demetioresonibusonino lymphaticisreddfvt f§ 
pe etiafcfe peipites agar,ac crudele vira fuq lanienaexerceat.Huius 
generis moftrafuemt Phillis,Iphis, Hcemon, Sappho, Biblis, Cal- 
luce, Phaedra,Timagoras,Zidfca,quibus mors a ieipfis illata,quod 
infultustanrteperturbationis ferre non pollent. H:ice nonnulla 
etiam,quaenoftristemporibus euenerunt, exempla apponemus. 
Galeazius Matuas Dux Patauii degens, iulfus a puella, q deperi- 
batjVtfefeinfluuiu -pfundü &ingente coiiceret,admifsis ftatimge- 
Smfoti 
Luctus Vitel- 
lius. 
Galearius 
Uatu& Dux.. nerofoequo caJcarib%feinftumcpcipiiededir,vtiIli more gererer, 
polito oni mortis terrore,cü tarne vel foh fadi recordatio, ledioq; 
ianae mentis homine percellat,&: inquenda velati horrore coiiciat. 
Aliis porro huiufmodi amore captis vel folaamafiarum iadtu- 
ra vclabfentia mortem ftatim prasdeiideriointulit. 
Simile qd nobis exempliifuppeditat nobilis qdäGallus invenis, 
no minus ftrenuus,qonibus gratus,ex familia Alcgriorüoriüdiis,q 
cu ingeci amore Mantuani Ducis eadecp, viciilim 
coleretur,cumq; ei forte veneno infedlum pomum ac delererium, 
q> infui pernicie infcius ab alio acceperat, obtulifter, &ex eius vfu 
extremos illam ducere fpiritusanimaduerriilet, deprecatus primo 
culpa extremo animi dolore perculfus,infinu eius nofine fuipiriis 
aclachrymisanimam priorexhalauit; quem ftatim illa fecuta eft 
cornes.Hincqnam potens fit am oris vis liquer, qui omnem napel- 
Ium,a ienicale venenumu&quoduisaliuddelcterium, quo potuit 
pomuintoxicaii, noxae promptitudine, Sc exitii celeritate fuperet. 
Ajiahiftoriarn amoris impetumirifice referente petere licet ex 
Euryalo quodaequeftrisordiniSj&comiteSigifmundi Imperatoris. 
Auguftano,& Lucretia Sienenfi puella ab eodem adamata: quorü 
ardor & flama pauco temporis curriculo vfq; adeo increuit: vt cum 
Euryalo,difcedente Imperarore,abeurdu eilet,difceftumq; fuiEu- 
lyali &longu valefene no poiTet Lucretia, cxdefiderii vehemetia, 
repentina mortepaucaspofthorasconcidir.Cuiusmorte cum au- 
diftetEuryaluseunde vitaeexitfrfi biifler, nirecreatione amicoru, 
& falutaribus cohortationibus fuiftet reftitutus.Nec tamen per to- 
tam vitam deinceps maerorem illum excutere, vel vlla animi hilari- 
tate, at ne rifu quidem obledlari potuit.. 
Qppin&prodigiofihuiufce amoris efte&useo vfq·, proue<5Hfimt, 
vtnon tantum amatarum mulierum illecebrae excaecent,&: homi- 
nes fibi addictos intelle&us luce priucnr, ac pcculis amatoriis eoC· 
dem fortius pellicere, acprorfusfiibigere fibiftudeanr, quod fi fi- 
cus comingar,tnfanae illae mulieres prorfus contabefcunr,aut furiis 
agitatae vitam fibimct eripiunt. 
Caligula vfq; adeo ab vxore fua Ceibnia amatorio poculo infe- 
$us eft,vt nullapoftea,necanimi,nec corporis ianitatemfitconfi- 
Liber T e r t i v s. 
301 
, ΝoVüü iuue~ 
i nis Gallus a* 
i inore periit. 
i 
l 
\ 
Hißoriadein 
ßgni amoris 
{vt cuiufdam 
Euryali alio- 
, runufe. 
) -v* 
An.Sylv.  Basili cje Medice 
catas Cornelius Gallus, tempore Augufti dEgypti praeferas, firnt- 
lipotu furiofus redditus, ac prorfus mente pnuatus eft, vt teftatur 
Eufebiusin Tuis Chronicis. 
Idem fcribit de Lucretio Poeta, quem ex fimili poculo ab v- 
xore Lucilia propinato ( vt nonnulli volunt ) tantis furiis agita- 
tum fuiife dicit,vt tande fuis ipiius manibus fibi morte confciuerit. 
Idem exantiquiffimis & praecipuis Do<5toribus quidam his ver- 
bis confirmat. Liuia, inquit, virum iuum interfecit, quem nimis 
odit: Lucilla Tuum quem nimis amauit. Illa iponte mifcuit aconi- 
tum .-Lucilia deceptafurorem propinauitpro amoris poculo. De 
eodem quoqj extat illud Politiani in Nutritiis. 
Hic, qui philtra bibit, nimio amore* 
Mox ferro occubuit *flc mentem amiferat omnem. 
Sunt, qui feribunt inter prascipua amatoriorum poculorum 
pharmaca Hippomanes recenferi.Vtvt fit,nihil moror,hoc tantum 
adiiciam, eiufmodi pocula ad illiciendum amorem ipe&antia pla- 
ne eile Diabolica, ac nomine Chriiliano indignos efle habendos, 
qui iis abutuntur. 
Atfcelerati quidam fimtalii, qui longius progrediuntur, quos 
certum eftintoxicatisannulis, aliisque id genus artificiis, quas de- 
pereunt, fibiirretirc, vtomnemillis priftinam libertatem prorfus 
eripiant, easque fibi velut mancipia deuineianr. 
Quaequidem «£uv&r<*exiftimarem,nifi frequentior vincien- 
ligandorum accneruandorum genitalium abufus cer- 
tis quibufdam incantatoriis vocibus infufurratis, fatis fuperq,* ho- 
rumfcelerum fidem faceret. Accedit huc veterum authoritas, qui 
fubinde feriptis fuis amatoriorum poculorum, philtrorum, annu- 
lorum, chara&erum, imaginü corearü, &fimiliu, mentione faciut. 
Quid enim aliud Pharmaceutria Theocriti & Vergilii per hos 
intendit verfus. 
Limus vt hic durefeit, & hac vt cera liquefeit 
Vno & eodem igni, fic no fler Daphnis amore. 
Quidue Dipfas illa Ouidiana hoc Difticho. 
Devovet abfentesyfimulachrafa cerea fingit x 
£ t mifemm teme$ in iecur vrgetacm. 
meron.inRuf 
jmum. Lib er Terti v s. 
Quid denfqi Canidia Horatii, poculum Circes, Alinusaureus 
Apuleii,aliud, quam mera philtra & incantamentaamacoriainnu“ 
unt? Graecis enim Sc Latinis his nihil olim fuif familiarius, mhd fo- 
lemnius. Sed authorem horum Diabolum eile quis non videt ? 
Merito igiturex lurisconfultorum , tam piifcornm , quam recen- 
tiorum fentenria, grauia in eos decreta funt iupplicia, quicunqj his 
pocahs Sc phdtiis, in amorc potiundo, fcelerate vtantur. 
Haecinfuper confirmant quidam ex EccIefiafticisDo&oribus, 
zy.de Amoribus. Cypriani ad- 
huc Ethnici ScS. luftinieChriftianae; Et Epiphanias de Gnofticis, 
fortilegiorum 
adamorem conciliandum, profefll funt. 
Deniqi,vt qurea nobis hac de re di<51a funt,luculentius decla- 
rentur, hiftoriam receniebimus mulieris iftius tantopere a Carolo 
Magno adamatae, cuius etil vitadefun&aelongo poft tempore fae- 
ttdum cadauer Imperatoris cubiculum vfque adeo inficeret, vt ne- 
mo faetorem fuilineret : vnustamen Imperator non tantum non 
exofuseft,fed tanquam fuaviilimum odorem violae Cypriae, aut 
rofaeMaio menfe florem explicantis odoratiffimum retinuir. At 
primores Imperatorii fenatus, cum apud Imperatorem nih I pro- 
moucrepoilent, vtiludium ilLusabhoc cadauerc auocarent, co- 
gitarunt id citra incantationem Sc veneficium fieri non poiTe, 
atque idcirco huiufceiortilcgii caufam perueftigarunr, quam ran,- 
demcompererunt in annulo aureo firam, ori incantatricis iftius 
impolito, vtfibi poft obitum etiam Imperatorem dcuinciret. Quo 
in oreciusdeprehenfo&amotojdcfiitrepentcfortilcgium, ita vt 
domum Lber Imperator, & ad ianam mentem reuocatus, vbi cu- 
biculum fuumingreiTuseft, nedum obturatis etiam naribustara 
tetrum putridi cadaveris faetorem pateretur, quinimo ftatim pe- 
dem reuocauir, magnoque clamore cadauer illud alporrari illico 
demandarit. Quid porro huius annuliafteruatori poftea contige- 
rit, quandiuipiumretinuir,&doneceoloco abdidit, vbi reperiri 
non poftet, vt hoc fafeino p lene Imperator liberaretur, ex hiftoria 
igia dl ici po teil. 
, Hiftoria Cy- 
prtant & S. 
, lufttna. 
Carolus Μα 
gnus amore 
effalcmatus. 304 
Bajilki Medici 
Praeter autem eiuimodiincatationes, veneficia,manias,furores, 
ftupotes&amentias, quas perturbatio ifthaec vel praeclarioribus 
animis,fanioribus ac coniiantioubus inducit, quibus praeterea, 
Deus bone! aegritudinibus,iisq;giauiilimis, quarum caufaeabditac 
ilint, corpus conflidtatur, ad quas propulfandas cchberrimus ac 
prudentiffimus Medicus, vtiq; in primis neceifariuseft. 
Quot puellae,muliercs,adolefcemes,viri maturaeaeratis,ienes, 
plebeii, nobiles, humiles, potentes (cum caecus amor nullius con- 
ditionis aut ordinis hominum rationem habeat ) hac tyrannica 
crudeliq e feruitute, cum animo, tum corpore contorquentur, o- 
mniquierefpohantur,proil:ratam habent edendi bibendique ap- 
petitum palleicunt, emaciantur, contabcieunt, acprae deliquiis ac 
virium proftrationequafi morbialicuiusgrauitate oppreffi, perpe- 
tuo decan bcrecogantur.Inhorum curam ii accerfantur Medici, 
iiexpuirafrequenriore,vrinarum rubore,perpetuisq; vigiliis,&a- 
nimi anxietatealiisq; lignis c6 memoratis, ftatim iudicabunt mor- 
bum vel cachexiam eile, aut lentam aliqua aegritudinem, iympto- 
matibus,praedid:is conienrancam ; hinc haec vel illa remedia prae- 
feribent, fanguinis mifsionem imperabunt, benignam aliqua pur- 
gationem aut vehementiorem praecipient: vfum ia<5tis fuo tempo- 
re, &: dulcia balneaadminiftrabunt; nec omittent revuliioneSjde- 
riuatione$;fedtiones ventefaphenae in puellis fuos menfes nondum 
emittentibus, aut iamfiiprefTos habentibus; condita cordiaca ac 
obiltu&iones referantia, nec non optimam viuendi rationem prae- 
feribent. Sedfruftra haec omnia.cum ipiritualis morbus corporeis 
auxiliisnoniuuetnr.HicMedici fcientia, induftria, experientiaq; 
requiritur: hic certa cognitio caularum morbi delideratur. 
- Id ipfum ilia atrate venerandus ille Medicorum Cory- 
- phaeus Hippocrates prudentiisime ac folertiisime alTecums eft,cu- 
-ius fcientia ac fama per totam Graeciam diffufa Perdiccae Ma- 
cedonum Regi inprimis innotuit ; aquo Chronico&grauimor- 
bo detento tandem in auxilium enocatus efl> Is vero cum ad 
Regem, vnacumEuriphonte focio natu maiore perveniilet, δε 
morbi regii naturam accurate eilet rimatus, certifsimisiignis de- 
prehendit,morbum eife ipirituale, non corporeum, eumq·, ex per- 
SumtnaHip- 
poetatis pru- 
dentia ac fo- 
lertia· Liber Tertivs, 
turbatione aliqua animi foueri. Ex debili qnim & languido eius 
pulfu,ad aipe&um cuiufdamPhilae patris concubinas ieieprodeun- 
te,quam amore occulto deperibat Perdiccas, cuius tamen non au- 
debat flammam aut indicium aperte, radicem morbi, quo fenfim 
indies conficiebatur, agnouir,agnitaquepariinduilria curationem 
adhibuit Hippocrates:!! quidem Philas affeCtus caufam explicauit, 
monuitque, vt Regem feruaret, fuauibus Perdiccas oculis,&: fami- 
liaribus colloquiis adblandiretur, & animum illius recrearet: ex 
quo fadum eft,vt priftinae mox valetudini fit reftitutus. 
Aliud fiibfequitur exemplum priori haud difilmile Antiochi 
Stratonicis amatoris, qui quod improbis facibus arderet, impium 
peCtoris vulnus ita contegebat prasdillimulatione, vt pater Seleu- 
cus raasrore proftratus, de folo vnici filii obitu cogitaret. Hanc ta- 
men deiperationis nebulam Erafiftratus Medicus fua difcufiit pro- 
uidentia. Cum enimiuxta Antiochum federet, dc eum ad Strato- 
nicis ingreflum &c regreiTum varios animi & corporis motus fubire 
animaduerteret, morbum iiiicodeprehendit, 3c patri expofuit, 
quichari firmam fibiconiugem filio cedere non dubitauit. Magna 
certe fuitilluftriumhorumMedicorumin curandisiftisprincipibus 
folertia &c ingenium, licet turpi iE mo morbo turpiflimum quoque 
iemediura,fcorrationemnimirum &inceilum in medicamentum 
prasfcriberenc. Verum EthnicorumMedicorum fuerunt hascprae- 
lidia, quas a Chriftianis prorfus reficiendafunt, aliaque aequiora e- 
iufmodi malis citramaieflatis diuinae offendiculumpcrueftiganda 
acadminiftrandafunt. Qiue quidem abundefuppetunt, tamque 
ialutaria opportunaque huic malo,vtasgri potius,qua Medici cul- 
pa, curationem perturbet. 
Primum autem vniuerfaleque remedium , quod in hac 
affectione , aliisque id genus morbis praeferendum elf , &pras- 
fcribendum , auxilium efi: diuinum a Deo tanquam fupremo 
Medico exorandum ; cuius potentiae,gratiae, Sc benedi&ioni, 
quiuisMedicus ,iequefiuaqueremedia committere debet, aquo 
vires luas mutuetur. Praeterea facinorisindignitasapudeos , qui 
turpibus ac violentis affectibus rapiuntur,infaniaque mentis auda- 
cter exaggeranda Se oculis fubiidenda eft,vt morbi periculum ad 
Suran. in 
vita Per- 
dicca, 
Eraßftrati 
prudentia 
Plutatch. 
in vita 
Demetrii, 
Remedia 
opimum 
ci(i- aife- Basilicae Medic λ 
mortem inclinantisapprehendanc, aciudiciaDeiacerbain fie re'*' 
formident, caeleili beatitudineinäeternum carituri. Atq;fic veri aa 
fidelis Mediei fungitur officio ille, qui in grauibuseiulmodi 
bis, periculofosacinfelices eorum exitus libera praedictione aegris- 
exponit. Vnde fiepe accidir,vt aegre,periculimetu propofico, iibi 
melius confulantMedici monitis ac praeceptis alacrius obtempe- 
rent, felicemqj morbi euentum experiantur. 
Huius vniueriälis remediiplane diuini, pharmaca e ccelb1 
nafeuntur, fiolufiqueDeusea.fiuggeritadminiilratque , fiuaq; bene- 
dictione & gratia beat, fi precibus ab eodem efflagitentur. 
Particulariaporro fiunt aliaremedia, quae ex Medicificientfa' 
pendent,tanquam Dei inhoc negotio 
ftriac famulantis. 
Inter alia priuata auxilia norma cil viuendi, aquainornnii 
alio morbo etiam Medici fiuas curationes fiolentauipicari, vtpote 
quodfiupremum fit malorum remedium. Quaevero omnium fit im 
Hacaffedionisviolentia,congrucntiffima actutifflmadiaeta, Py- 
thagoricam vtiqueccnfieo ,fiue parcam & fio briam auream ,quae 
■ a Lycurgo ar6ta & laudabilis Lacedaemoniisinftirutaeil, quamfio-- 
brietatis fichoiam vulgo in Graecia vocabant. Imperandum eil igl·-- 
mr illis in condimentum autreltauratiuum iuficulum illiusgcntis 
nigrum,quo Reges ipfi,in gratiffimiiaporis ferculum, & tanquam 
delicatillimo vtebantur :.fied non nifi fame prius , ex laborio- 
fia exercitatione corporis obfionata , citra quam ingratifflmus e- 
rat cibus, & plane naufieabundus, cuiusrei teilis eilDionyfius Ty«- 
rannus. 
Optimum enim condimentum eil fames. Aut praeicrifieji* 
da eil illis vulgarisilla captiuorum , qui non fiunt fioluendo, diaeta- 
quae pane & aqua parciffimis confiat. De qua vt querantur, nullo 
iure fieripoteft,cum vel hocvidhisgencrelmperatorilleCyrus,nul- 
lo modo ad idadadlus , contentus degemet. Interrogatus enim 
femel a quodam ex finis; domeilicis, quid fibi in caenam parari« 
vellet , nihil praeter panem, inquit, moxenim ad fontem eaena- 
bimus. 
Haec igitur viuendi ratio perparca & fiobria, mirum in mo- 
Sehol» fo- 
brietatis. 
iufculum 
nigrum 
Regum 
Spartano- 
rum. 
Optimum 
condimen- 
tum. 
Xenophon 
in eyropid. Liber Tertivs. 
317 
dum huic perturbationi animi conducit. Sine Cerere enim & 
Baccho friget Venus, ad quam exercendam proni funt, qui otio 
i£orpcnr,vnde illud, 
Oiuntur Aegißfm quarefit faVus adulter 
In promptu caufa eflydefidiofus erat. 
Haec, inquam, arCtaabftinentia, (famis germana comes ) 
quam amantibus imperamus, ex formulis remediorum Cratetis 
Thebani petita eft. Eam enim iliis indicebat,jqui hoc morbigene- 
re torquerentur.Tria quippe proponebar,vt potillima &c fuprema, 
in huius mali curationem.: βξόχ»·,9fernem, tempus, & la- 
queum. 
Nam eum luxus fit praecipuum amoris alimentum, huic me- 
detur fames ÖC abftinentia. Sin aliter, tempusomnia tollens,aut 
certe mitigans, illum leuat. Quae ii nihilprodeilent Ethniciiftius 
.damnandaiententiaiupererat,laqueus, vtmorbus extremo reme- 
dio finiretur. 
Reftat adhuc particulare quoddam & vltimum huiufce per- 
turbationis remedium, vt eiufmodi aegri exemplis doceantur,qui- 
bus infelici aliorum exitu propofito, dedecus &c mentisperturba- 
. donem vitare difeant. Mag n op eree ni mexemp la aliorum nosuue - 
,uenc,vc merito dicaturä Poeta, 
'Felix quem faciunt aitena pericula cautum. 
Quod fi haec carent aculeis remedia, alia via fuppetit, ve 
exponamus torfiones,dolores, putredinem, faetorem,luem vene- 
ream, cancros, vultum ac totum corpus virore fuo depafcentes, $c 
id genus alia fy mptomata,qu$ fine funere perpetuum funus indies 
minantur, ac cruciatus inauditos ipia mcrceferociores eiufmodi ae- 
gris pariunt. 
Denique proponenda funt eis horror,turpitudo,infamia, de- 
decus ex tam fetido naicenda aifeCtu, nihilque praeter miicran- 
dumac calamitofum ftatum eiufmodi hominibus promittentia; 
quidquid fibifpeciofum&deleCtabilefinguliimaginentur. 
Non alienum fuerit ab hocpropofito, duo praeclara experi- 
menta & curationes, in gratiam quorundam amore infimo perdi- 
torum excogitata,hoc loco breuiterperftringere. 
Laettiui 
Hb. 6. t.f 
■ Tr i λ atne 
: ris remt- 
; dia.  Basilica Med rc je 
UypHti& 
sxeplum. 
Piius eft Hypatiae Hcroina,qii3E praeter corporis infignem pul- 
chritudinem tantis animi &: ingenii dotibus ornabatur, vt erudi- 
tione ac dodfcrinapnxclara fui iccuii ingenia fuperaret, publiceque 
docendo magnam famam confequeretur. Ea eum a quodam diici- 
pulo perdite adamaretur, eiufque cruciatus agnolceret, nolictque 
(ne in deiperationem iuuenis incideret) acrius reludlari, Sc poifu* 
lataacerbius repellere, excogitauitlene congruumque remedium,, 
quo ilium afuofafcino liberaret; Siquidem cum eumagnofceret 
alias prudentem rationi facile morem gerentem ,hocartificio 
via eil, vt linteamina multa congcfta ,menftruis & fanie 
ilii exhiberet: nec non iubiata veile, pudenda tota ianguine ma- 
dentia oculis eius lubiiceret, quo turpitudinem ac foeditatem rei 
tantopere amatae aucrfaretur fuique ipfins puderet. Adiecitfimul 
haec verba ; Iftud quidem adamas Adolefcens; nihil autem pul- 
chrum. Hinc fadum, vt prae pudore indecorae demonftrarionis ille 
erubuerit, fiammafque remiferit, ac modeftior deinceps facium 
fuerit. 
Pofterius cilRaimundiLuili, qui cum adamaret elegantem 
mulierem, eiufque amorisfrudium decerpere magna importuni- 
täte contenderet , diem habuilfe ab ea diclum commemoratur, 
quaipfam adiret. Acceifit Lullius,cui illa cura iiniilram mammam 
explicaffet, &foedilEmum vicus cancrofum *palam exhibuiiTet,a 
quo propemodum tota pars illa depaila erat: hoc tam turpi & ab- 
ominando ipedlaculo territus.Lullus , praefens fuaeinfaniaereme- 
dium expertuseft. Hac enim ratione fa<5lum,vc impudicus illius a - 
mor, in caftam amicitiam tmnfierit, iludiumque fuum totum in 
curationem viceris Ghriftiana charitate dudlus contulerit. Eline 
occaiionem captauitperegrinandi, cum magnis ac dodis viris ver- 
fandi,ac Philofophiae Chymicae fedulam operam nauandi, vt me- 
dicinam vniuerfalem inueiligarer, quam confecutus mulierem il- 
lam integrae valetudinireilituit. 
Tempus eil, vt huic venereae perturbationi finem impona- 
mus, de cuius natura, origine &c caulis, cum internis tum externis, 
iifque, quas ad curationem eiufdem pertinent, fufe fatis diileru- 
imus. 
Suidoi* 
'Raimundi 
Lulli ex- Liber Tertiys. 
319 
Veram antequam finem attingamus, monebimus, nos hanc 
dFr«nem libidinem iampridcm ad viuum expreffifte in Doricis no- 
ftris cantionibus , vbi verifanCtique amorisdiicrimenab adulteri- 
no foedoque oftendimus. 
Ex pie ili adhuc accuratius huncipium amorem,imo furorem, 
primo magni ipecuTimundi a me edidlibro, per hanc anrithelin, 
quod Deus fit benignus, manfuetus δί amoris plenus, vbi amorem 
Deo proprium & genuinum, qui vnus, verus 5c redus eft amor, a 
noftrofegrego, qui nullo moderamine fertur,in obiefhim concu- 
pifcentiae, mutationum momenta & interualla,contrariofque mo- 
tus-acdifcordesiempcrfiibiens,nu}laGertitudincacconil:antiave- 
rae charitatis nixus, cum vnum & idem in Deofint amor, conflan- 
tia amoris,& charitas,vt dilucide paucis verfibuspcrfcripfi. Noftri 
eft igitur officii petere a Deo, vt vera ipfius charitatis erga nos co- 
gnitione imbuamur, di&oquc amore ad ipfam totis animae viribus 
feramur, vt Deum perinde amemus, prout ab illo viciffim diligi- 
mur. Quod potiffimum eil aduerfuseffraenem hanc affectionem 
remedium : Nunc de Ira. 
Inter morales Philofophos,qui animae affectiones defcripfc- 
runt, non infimo loco Seneca &Plutarchus annumerantur. Qui 
quidem vterque videtur de induftriarecreaffe ac laxafie animum 
in defcribenda &ad viuum ira,vr ex eius genuinis line- 
amentis hanctamportentofambelluam omnes deteftentur , quas 
cornibus,demibus,angulis,aipe<ftu truculento, & immani ferocia, 
minax & terribilis eft. 
Nobis igitur illi animae iram reprasfentant, tanquam alteram 
Megaeram furiofiffimam,truculentilIimam, audaciffimam, crude- 
liflimam, acfumme omnibus terribilem, radicesinfe & fcaturigi- 
nesfedirionum omnium, turbarum ac tumultuum continentem, 
litium, bellorum, homicidiorum,excidiorum,euerfionum,ac om- 
nium maiorum abyftlim; tempcftatem, diluuium, ignem,machi- 
nam, tonitru ac peftem, inundantem,fubmergentem,arenrem,di- 
ruentem, fulminantem, inficientem, occidentem,ac omnia euer- 
tentem : homines, quos inuafit, ad omne fceleris genus praecipites 
agentem, e qua innumera alia ftupendaque, tum in corpore, tum 
Irλ. 320 
B A S I L I C JE Me Die JE 
fpiritucontrahuntur. Denique fcelerata.iila eo vique improbi»-» 
tis&: nefandae malitiae procedit contagio, vt non tantum illos in 
belluas &c tigtide sim mani flimaj, fedin daemonas quodammodo 
transmutet. 
Hic efFeda tigridis iftius fiue calamitates , quas haec furiain 
orbem immittit, non eft noftriindituri iigillatim explicare,iätis eft 
quodin genere proprietates eius idque paucis & obiter attigeri- 
mus. Quae tamen illa homini procreet incommoda, quod in illum 
ius & imperium habeat, quofque.eife(5tus.piOgeneret, paulo latius 
explicabimus, vtinueftigatis caulis, eftedis, vrpar.eft, medeamur, 
prout prtecipuxnoilriofHcii partes poftuiant. 
Atque vtinprirais hanc tam effrenem■&.tetsrrimam belluam 
fuis delineamentis, tam intus, quamincute depingamus,irati in- 
compoiitum inceflum &adtiones ob fernem us. En quanto faftu,& 
quam truci ore fuperbaque corporis agitatione., modo huc, modo 
illuc voluitur, ac circumfertur,quam varie modo erubefcir,modo 
pallefcit: cubitis quicquid occurrit hinc inde propulfat atque 
didicit/ En vtafua ipfiusvmbra etiam exacuitur,quam lerrene- 
quit placide: vt voce tremula; modo alta, modo depreifa ad bilis 
agitatse modum aut quietem intonat ! En vt labia commordeat., 
peftus pugnisverberet, crines indignabundus vellicet, in quos ci- 
tra rationem inuolar, inftar Iapidem ruentis, quo idus eft ! 
Si aciius ac propius ira percitum intueri voles, &. os eiuscircurafpi- 
cere,in quibas omnes irae proprietates tanquam in fpcculo elucef- 
cunt, omnis perturbationum generis notas milio Eeuire videas-i 
vt rubore & ferocia icintillet, vtruihs maculis leopardi inftar vbi- 
que fcaceat: vt igneis tedismicantes oculi truculentiam minentur, 
vt capilli colore bouini in Maurorum ipeciem arrigantur & cri- 
fpentur. Denique in ea iaeua perturbatione animinihii non hor- 
rendum & monllrofum cernere licet. Ac forma illius, quam 
deferipiimus , primis irae motibus tantum congruit, videtur- 
que fuauis ae benigna, ii cum patoxyfmo illius impetuque 
comparetur. 
Tunc enim illa infernalis Megana , vinculis folutisrabiem 
itotamexerit, nonvno flagello flmplici contenta , fed cruenta Liber Tertivs. 
iumentem vna, incenfam tedam altera manu intentat, illius bra- 
chia redufta vefte,nil niii csdes & fanguinem minantur: apertum 
pedlus faftuofe explicat:auras ifbibus quali ferio proelians diuerbe- 
rat , modohuc , modo illuc circumagitur , quin & horrenda 
voce , ad arma & caedem, ad iänguincm & ignes furiis omnibus 
agitatur, ac ferro ignique fe vallaturam omnia comminatur, vfque 
adeo infolens illa rabies ,.oranibus modis truculentam & atrocem; 
belluam refert. 
Altera eft ira: ipecies fuperiori prorfusoppofita,quaelaudabi- 
lls ac iufta dici poteft,ardentiffima videlicet aemulatio, Zelus,aut 
feruens itudium omnes in officio continendi, & in gyrum rationis 
reuocandi, qualis eft acerba reprehendo & minae, quibus pallores 
gregem fuum territant, vtin officio erga Deum ipfum contineant, 
aut lapfum &c deuium erigant,acinrredtam viam reducant. 
Sicpater iufta commotione fertur in pertinacem filium,quii 
vero tramite digreditur , dum peruicacfam eius eaffigat. Sic 
Dominus feruum & praeceptor difcipulum ftomachofe incre- 
pant. 
HaciraPhilofophusille corripiebatur , qui*cum in peccan- 
tem feruum excandefceret , moderamine & iraeno fuum furo- 
rem coercuit his verbis: Ni, inquit, iratus eifern , multis plagis- 
vapulares. 
Eft 8c tertia irae ipecies, qua: intermedia eft, vera animi affe- 
ctio, paffioque , quae iimul cum fpiritu coqms diuexat ,& variis, 
modis conturbat. 
Huius duas traduntur fpecies, quarum altera nihil putidiper 
ferens, ftatim erumpit, & virus conceptum euomit, vrcunque in iis 
qui faetidas aquas corde includi & foueri diutiusda- 
mnant. 
Altera fimurata eft& fidta, quam longo tempore clam after- 
uari poife aiunt: interim tamen, quae inftar ignis cineribus fepul- 
ti fe habet, quibus fouetur ac conferuaturfine vllo interitu,aut im- 
minutione. 
Etfi' autem irarum Hae ipecies inter ie differre videantur, idqj 
ihbiedli ratione,vanum temperamentumfubeuntis,vtinmclan- 
Zelus [eu 
&rnuUtio 
°™nes tn 
irs-iu* 
JPec*&· Basilica Medici 
cholico aliafitirae fpecies,in phlegmatico «Scpituitofoalia, alia ita 
biliofo temperamento : Hamm tamen aliae femper violentius ani- 
mum perturbant, alias lenius, vt didlum eft. Haec voratilem ignem 
& Periicura reprasientar, illa occulti cancri clam & feniim rodentis 
ipeciem exhibet,cuiusidcirco cura diflicillirnaeft. 
Hanc vtramque fpeciem priuatim tradtandam fufeepimus, 
vtpotc quas veras animi affedtiones & aegritudines iint, a quibus 
corporis noftrifumkiones lasdunturac deprauantur,variaque mor- 
borum ac iymptomatum genera procreantur, in quibus curandis _ 
apprime Medici operadefideratur , ac ncceiTaria eft. Duobus au- 
tem vtraque inftrumentis vtitur, manu &: lingua; Siquidem praster- 
‘ quam, quod animus defiderio nocendi exardeicit, manus atroci- 
ter,non auras tantum diuerberant, fed quemlibet occurrentem 
feriunt, Sc propulfant, famam & nomen feriptis profdndunt,ac o- 
mneconuitiorum genusinfefto calamo congemnt,vtaculeosira- 
taspennas vel remotiiumiquique perientiant, & ferre cogantur. 
Lingua non minus periculofa &c acerba, imo manu ipfa acer- 
bior, omne veneni genus clam exerit 0 quod vix vitare quis poilit, 
cum occulta iint vulnera , necfacile perfpicua, a quibus caneri 
poilit. Cuiusidus ii minus aperte corpus feriunt, lethalia tamen 
vulnera animo infligunt, conuitiis, maiedidHs&horrendis exe- 
crationibusipfum obruentes,vt iure parosmia inde nata iit, nocen- 
tius eile linguas, quam lanceas vulnus. Ea enim li conuitiando, 
detrectando ac maledicendo incumbat, tum prasfertim, cum bilis 
cfferuefcitjtonantiorem vocem reddit, quam Colonieniis illius 
primarii & cathedralistempli organicas fiftulae emittunt, follibus 
concitatas, etii ad earumfonumaures obfurdefeant audientium. 
Morales Phiiofophi (interalios Plutarchus & Senecaj/atis fuper- 
que docent exemplis,quam varia & infinita mala ex linguas proca- 
citate, &:effrasni licentia irati& furibundi hominis oriantur, iicut 
ex aduerfo fummam virtutem adfocictarem hominum tuendam 
infllentio $c taciturnitate collocant, vt fcilicet longa iit aurinm at- 
tentio, breuis linguas reiponfio : ficque nihil vel paucareipon- 
deantur. 
Haec igitur duo praecipua irae inftrumcnta manus nempe 
In vleif- 
cendiin- 
ßrumenta. 
Lingui 
'vitium. Liber Te um?. 
323 
'lingua, nififheno & moderamine aliquo retineantur, iratum ho- 
minem Sc furibundum in grauiffimos affc&us Sc perturbationes 
rpracipitem agunt, quae fi, vtpär eil, rite gubernentur, magno funt 
homini auxilio & vfui; necrainus,quam reliqua corporis membra 
ihominiopportuniilima& vtiliilimaHinc tritus ille verfus. 
Nd melius hnguajingua nilpeius eadem eß. 
Abfit igitur vt animum perturbatum fequamur, eiquc obfe- 
icundemus, cum in bene compoiito animo fe lingua canendis Dei 
laudibus voueat, ad quas deftinata eft: Manus vero iis defcriben- 
dis, nec non piis omnibus operibus & charitati in proximum exer- 
cendis incumbat. 
Praeter illa duo fiiperiora inilrumenra, quibus irain acuen- 
dis fuis efFedis & producendis vtitur, acfefepatefacit, aliafunt 
eiufdem indicia caque feruentcs motus irati hominis certo praefa- 
igientia &c aperte teftantia. Siquidem eiufmodi homines iracundi 
multofaftu turgent, multa de fe fibi pollicentur, &pauonum in- 
ftar,cum mira oblcdatione ac fuperbia fefe circum/piciunt, fibi ni- 
mium blandiuntur & indulgenr, pr£cipites,acuti&fubtilesfibx 
videntur, parum tamen firmi, vt quifacile ad leuiifimum verbum, 
vel tomum intuitum & inopinatum, ftomachentur& bilem mo- 
veant., quibus omnia diipliccnt &faiHdiummouent,adomnem- 
que adionem öc orationem exardefeunt, illis ne quidem omnes 
Luculli coqui gratum ferculum condirent, neminem loquentem 
ferunt, etfi cum ratione ad deprehendentem aut contradicentem, 
fefe folos celebrant, reliquis omnibus abiedtis, ad quamlibet au- 
ram,aut nihili rem armantur,& querelas conci tant.Eorumque ani- 
mus vfque adeo delicatulus, leuis, fenfilis, mobilis dc omnium im- 
patiens elf,vt ex folo aliorum halitu offendantur, fimilefque pror- 
fus arthriticorum fiunt, qui ante.chirurgi manum admotam, iam 
de dolore conqueri & inclamare folent. Denique nullus non 
iracundus infculptas fronti trium charitatum loco gerunt, 
impatientiam, inconftantiam,&-impietatem DyfcharidesEumeni- 
das. Qui eiufmodi comitibus ftipatus incedit, nihil non impium, 
crudele , truculentum admittitomnique charitate/poliatur, 
„cumque manfuetudo,pietas,cteterteque virtutes hominemlenem. 
Manus 
lingua 
vtiliffirm 
hominis 
inßru- 
; menta. 
'IracunUi 
hominis 
nota.  Basilicae Medic j 
benignum, conflantem, lepidum ac/^κξβΒ-ν^νreddant, contrati# 
bilis &c iraeaffedHones hifce virtutibus ex diametro opponuntur- 
Vt autem impietas, & crudelitas charitati adueriktur,fic impatien- 
tia & inconftantia iuos motus habent admodum feroces, vt non 
minus"omnibus iniuriae iint ac contumeliofie, quam iupenores.- 
Ex hac igitur furiofae bilis commotione, & continuis fluclibus,ane- 
mus 5c ipiritusprimum agitantur y totum corpus concutitur, fan- 
guis aliique humores incalefcunt & conturbantur, acinprimis 
ipfa bilis inflammatur, quasftomachofis omnibus & iracundis im- 
perat. Cum enim totafit fuJphurea, reliquis omnibus citius incenr- 
: ditur : inde ardentes naicuntur febres , & tertianae biliofae, inde 
' pieuritides, omnefque aliae inflammationes internae ab eodem hu- 
more a fuo temperamento excidente excitantur c inde varia porro 
procreantur mala, cum interna,tum externa,vt cholera, feu caelia- 
cus aut iliacus morbus, qui tanquam iumpto antimonio per inte- 
riora & fiiperiora expurgat, vti&erus croceo colore totum corpus 
inii ciens, vt Eryflpelas, ignes perii ci,fcrpigines,&nomicavIcera ex- 
ternas partes corporis indar leprae depai centia. 
Haec idcirco in medium proferimus ,vt confpieuum fiat, 
quanta & quam varia inde in corpus mala promanent,&morbis 
ipiritualibus naicentia ,.qui vt plurimum ad mortem vique aegros 
fuos deducunt r,quodinprimisinhac furibunda affe&ioncex fe- 
quentibusexemplis videre Jicet.- 
Nerua Imperator valetudinarius ac ventriculi tanta debili— 
, täte Iaborans,vt crebro afliimprum cibum ruomeret,cum iemelirr 
quendam nomine Regulum excandefceret, tantum pe&orisdo- 
loremfuilinuit, vtconfeilim febri exitiali, deplorataque corre- 
ptus fit. 
Idem Valentiniano Imperatori contigit, qui cum aduerfiis 
Sarmatas nonnunquam propter Illyria? vailationem in praetorio 
1 faeuusintremerct, &c vniuerfae genti excidium rigidus minaretur,, 
iänguine irrumpente animam exhalauit. 
Simile quidde'W'enceslao Rege hiiloriaefuppe- 
ditant,quiirainpocillatoremfuum percitus, cum interficere eum 
propriis manibus fuis vellet, paralyfi affe&us concidit, &: paucis 
Ir& incom ■ 
tnoda, quot 
&qaanta. 
Mema 
Imperator. 
Valenti- 
manus 
nus_ 
Wencef- 
iausBohe- 
mtaRex. LiBER TERTiVs. 
poft diebus vita exccffit. Quod vtiq; fumme mirandum eft, ab vna 
icilicet biliofa commotione, cuius naturaferuendffimaeft,paraly- 
fim pofte generari, cuius efficientem ac materialem cauiam,ad fri- 
gidam piruitam Medicorum vulgus euocat; quae quidem cauik 
naturae bilis prorfus contraria eft. 
Sifuperentftomachofi homines,& furibundi iIliAiaces,huiuf· 
modi exempla femper fibi animo verianda,&ocuiisperpetuoin 
tuenda proponerent,vt a caminfaelici exitu,&effediscrudeliffimae 
perturbationis iibi metuerent atque cauerent. 
Sed aliapraeientiora ac opportuniora habemusremedia,quas 
in huius aifedionis praecautionem & curationem adferemus. 
Atq*, vt a curatione ordiamur, primo notandum eft, nequa- 
quam fpernendum eiremahrm,atfeduioprompteq·, medicandum- 
Vbi igitur vel leuiffimairae commotio per cipitur,quod cx pui- 
iuseleuatione& ieuibtis quibufdam femoribus, qui temperamen- 
tum excedere, & a naturali fuo ftatu decedere teftanrar, cognofei 
Poetae, 
Principiis ohflajero medicina paratur. 
Eiufraodi ignis aqua continentiae a ratione fublimata & c- 
lambicata extinguendus eft. Ad id iuppetit cxempkim Socratis, 
qui iimui ac infe primos bilis iftiusigniculos perfentiret, ad re- 
medium conuolabat, quoque illa magis ad violentiam & acerbi- 
tatem erumperet, tanto moderatiorem , dociliorem ac paca- 
tiorem animum , corpus iedatius ac compofitius exhibebat, 
quod ore , oculis , geftu corporis& omnibus tranquilla animae 
no cis fatis fup er que teftabatur, vt nihil deforme in ipfo conipi- 
ceretur. 
At quaeret aliquis, qui in iracunda aftedione aut irato homi- 
ne eiufmodi fedatiuum ac illud contemperans papauer re- 
pedatur ? Si in cordis, linguae, manuumque hortis mature trans- 
plantetur,colatur5foueatur,&fedulo educetur. 
Quomodo enim transplantatione & cultu cichorea na- 
tura amara hortulani artificio edulcefcunt : ita fi colamus 8c 
alamus in nobis hanc contemperandam , hoc eft , fi docilita- 
ti, maniuetudini, moderationi affiiefcamus, naturam noftram 
Cromeruh 
lib'iio 
Summ» 
, continen- 
tia Sotr λ- 
tis. 
Plutarck, 
intr*äa~ 
tione dt 
ira.  B ä sili c m M e d r cm 
alioquiagreftioremS: ferociorem cicurabimus, acita m o der abi-- 
mur,vt contrarias facultates ac vires conciliet acquirat que. 
Vt hanc moderationem temperantiam confuetudineii bh 
compararet. Socrates,idque in omnibus affectionibus, quxhomi- 
ni.moleftie ciTefolent, cum acriori liti premebatur, nonftatirnfc· 
aquisingurgkabaf, icd eputco ipfi fibilente hauriebat, quas fu per·: 
oram putei morari ac acquiefcere diu linebat, ne auidius quaim 
decebat, biberet, qua ratione fr3enabardefiderium,vt.immodera-- 
tis cupiditatibus e 1 udandis ac domandis aiiuefceref, naturam do— 
ciliorem fibi comparant, iibique tandem imperant, confuetudo e— 
nim (vt communi fertur prouerbio ) altera clinatura. Atq; hoc re— 
medium ad prophyladicen huius affedionis partem pertinet & 
fpedat.. Hteceadem moderatio &abftinentiatanta cura a Pla- 
tone exculta fuit,tantafqueacfirmas in eo radices egit, yt nulla in— 
iuria,. conuitiis, crudelitate, quibus a Dionyiio Tyranno olim la- - 
ceiTebatur,ail;aturationis vnquamdimorusfuerit , autin excan- 
defeentiam, iramvequantumuis leuem eruperit. Hxc eadem vir- 
tus ineodem ipfo Philofopho confirmatur, acteftimonioPlutar— 
chi declaratur. Qui de ilio fidem facit in tractatu, cur diuina iuftitia 
fcelerum poenas differat. Cum enim ipfe Plato femclieruum in 
culpa&grauiflagitio deprehendiiTet,iilico commotus dciraperci- 
tus baculum arripuit, quali feruum eo caefurus,fed ipfo tamen mo- 
mento feie continuit,nec vllumeiuspuniendidcdir indicium. Id 
cum quidam eius amicus demiraretur, qui eunda peruiderat, & 
feifeitaretur cur baculum apprehendifiet ? Refpondit Plato, ad 
iram propriam coercendam,qu? extra rationis limites euagabatur,, 
id eile a fe fadum.. 
Eadem manfuetudo diuturna confuetudine a nobis compa— 
ratajCertillimum nobis probet in huiufce perturbationis praxau— 
tionem, auxilium, prout experientia vetere s illi Philofophi didi- 
cerunt : & certam nobis huius rei fidem fecerunt,fuo exemplo do- 
centes, quosvis iracundos iifdem aut fimilibus in curationem fui 
mali vti pofTepraefidiis. Tritacit vulgarifquc illa Medicorum fen- 
tcntia,extremis morbis, extrema ellc adhibenda remedia.Huic igi- 
unanorbo inter alios grauiifimo, irae nempe & furiofaaffedui, er- 
Mb der a- 
iünis exe- 
ff um in 
Blatone.. L I B E R TER T I V Sv 
trsrrmim hoc oppono, nouum tamen ae p ϊχ ihm renic d iu m ,Pat i c n - 
mm videlicet , quadlt illius af&dionäs fpecifica theriacalisaqua, , 
quaeque a tam lethifero veneno mortales-'eripiat iibcrerque. 
Eadem patientia cordis noftri probitatem ac integritatem aper-· 
re teilatur,monetamque noftram nequaquam eile adulterinam in-- 
dicat, dum circa immunitionemaut immutationeiui tot iftius paf·- 
iionis ,eaq·, violentillima , fuftinet incendia,nofq; auro in fornaci-· 
bus'excodohmilesreddit,quoquodpluribusignibusprobatur,eG 
purius,nitidius ac cornicandus emicat, naturamque fuanrmagis ac 
magis retinet. Sic patientia noftra, dum variis exercetur maiorum 
procellis, conilan dor Scrobuftior redditur aduerfus huius pertur- 
bationis feroces motus, paimamqyvidoriae magna cum gloria ex 
conflidu reportat. Siquidem palmae ipfi plane reipondet,qitae quo 
magis premitur, eo fortius attollitur, aut tympanum imitammv 
quod fortioribus baculiidibus percuilhm refonantiusauditur.· 
Sed huius porro patientiae ab Ethnicis iphs exculta elegantes 
effedus confpiciamus. 
Ariftippus Dionybi tyranni vitia fcmel increpans, ilium m tan- 
tum biiisferuorem compulit,vt boniillius PHilofophi faciem con- 
fpuere non vereretur, qui hac vera patientia inftmdus & probe 
munitus tantum abeifvt in iram proruperit,vt contra iniuriam fibn 
illatam ioco exceperithis verbis: Sipiicatores,inquit,vtpifcicu- 
lum irretiant, facile imbres aquarum perferunt,moleftum mihi effe 
non debet,h in pifcando rhombo parum humeder,- 
At ne eadem virtus aliis denegetur, & folis Philofophis afferue-* 
tur, qui omni vindidae telo carebant, fuerunt & magni Principes: 
axon pauci, qui Philofophos imitati funt, nec mediocri modeiliaSc 
patientiaarmatifuerunt. In his praelucerAntigonus, qui cum tem- 
pore hyberno caftra tranftuliifet in locum, vbi non eilet rerum ne-- 
cellariarum copia1, atque hac de caufa milites quidam in Regem 
maiedida congererent,ignari ipfum eile in proximo,virga tentorii 
vela diduxit. Flebitis, inquit,nilongius femoti de me mala loqua-- 
mini.· Quidhac facetia clementius, aut quid Hae ciementiaface- 
nus; Simulabat fe non indignari, quod male deipfo loquerentur, 
iedqgod tam vicini yyt exaudiri pollent ab eo,cui maledicebant. 
Ir& reme- 
dium pa- 
tientia. 
Manfue-- 
tudinisex-- 
emplum in 
Arißippo. ■ 
Laertius 
lib z. in 
ajita Art-- 
ßtppi. 
Medeßia' 
Antigoni.· 
Plutarch.·  B asil ic je Med ie iE 
Idem RexcumnoÄc quadam quofdam e militibusfuisau- 
diiTet omnia malaipfiimprecantes, a quo in iter praeceps & inex- 
plicabile lutum indudHmiiient',acceffitadeos, qui maxime labo- 
rabant , eofque infcios,a quo adiuuarentur,cxplkiiiiTet: Nunc,in- 
quit,maiedicite Antigonojcuius vitio in has miferias incidiftis, fed 
ei bene optate,qui vos ex ea voragine eduxit. 
Hanc ille folam vltionem repetiitab interioribus, quos ex- 
tremis poterat merito fuppiiciis afficere,vnde magna eius clucefcit 
patientia, clementia,ac magnitudoque animi. 
Quid porro de tam infigni patientiae & clementiae virtute 
commemorabimus, quaPhilofophus Macedonum Rex fortiter 
aduerfus multas grauiffimas iniurias,conuitia & calumnias prseua- 
luiiTe dicitur, quas mirum in modum patienter acconftanterper- 
tulit,variis in locis & temporibus, vt hiftoriae ipfie teftantur. Lucu- 
lentum huiufcc veritatis teftimonium fortaffis requirimus ? Pelo- 
ponnenfes,qui multa magnaqj beneficia a Rege Macedonum Phi- 
lippoaceeperant, nihilominus dicteriis illum in Olympicisludis 
proiciderant, & acriter in fuis tragoediis confoderant. Philippus 
re cognita, cumaquodam ex fuis aulicis ad poenas exigendas inci- 
taretur , hoc confiliumreiecit, & haec verba addidit, Si tam prauo 
homines ifti funt ingenio,vteosirrideant, qui de ipfis bene me- 
rentur, quid tum fit, fi quid mali ab iifdem accipiant ? Sic Rex pa~ 
tienciffimus ac clementiffimus prudens iniit confiIium,caeterofquc 
docuit maledicos non efie prouocandos , ne forte magis male- 
dicant. 
At quis non mirabitur fimileeiufdem Regis reiponfum da- 
tum cuidam e fuis aulicis Smicytho, Nicanorem vtique de Regia 
maieftate detrahentem aecalumniantemaccufimti: Nicanor, in- 
quit,Rex,non habetur inter Macedonia peffimos; Expendendum 
cttigitur,nummeafit culpa,necne: Expendit Philippus negotium 
& animaduertit illum fumma obrui inopia,ipretumque ac obliuio- 
ni traditum, licet egregiam in bellis ante nauailet operam: iuffit er- 
go ad eum iplendidum munus comportari. Vnde nadus occafio- 
nemNicanor, mutatafententia, Regislaudcsvbique fuis praeco- 
niis celebrauit. Hanc repentinam pracdicationemidem Smicythus 
cti. uy. 
il. c. tS. 
Plutarch. 
in Apo- 
fhtheg. 
Philippi 
Regis Ma- 
cedonum 
clementia, Liber Tertivs. 
eaniäd Regem dctuliilet, hoc alterum reiponfum dementifli- 
ttmm accepit: Nunquid vides, (TnquitRex) in nobiseife fitum 
vt bene aut male audiamus ? Quo fatis dido declarauit, Regum 
& primatum beneficiis omnes homines ad benedicendum de ipfis 
obligari,& contra iniuriis ad detrahendum prouocari. 
Simile quid legimus de huiufdem Regis erga Arcademde- 
inentia , qui de illo vbique detrahebat, quem cum Rex femel ex- 
cepiffet clementius, & blandis verbiseum compellaifet, additis fi- 
mul exquifitis muneribus , Arcadem habuit fuarum laudum per 
totam Grxciam promptifiimum & ftudiofilfimum prasconem. 
Qua in re Rex &c patientiam infignem, 6c admirandam clemen- 
tiam omnibus patefecit, fimulque peflimos Arcadis mores hoc ar- 
tificio correxit,qui fcelere fuo mortem promerueratddac patientia 
& clementia dodiorem fe Medicum praeftitit, &falubriorem iis, 
qui capitis paena hominem muldandum, & de medio tollendum 
cenfuerant.- 
Caeteris tamen praeiiat illud,quod de eodem Rege apud An- 
tiquos legitur, quo lingularem fixam in Democharem declarauit 
manfuerudinem , qui ob nimiam linguae procacitatem cognomi- 
nabatur Therfites. Is cumex numero legatorum ab Athenienfibus, 
ad Philippum miffomm efiTet,ipfique iam dimittendi a Rege audi- 
ienr,fiquidpoiTetin Reipubl. Athenienfisgratiam, ie ftudioiefa- 
durura,ftatim infulfo refponfo, & nimm audaci ac temerario Re- 
gis verbaexcepit Demochares. Tu, inquit. Rex rem duitati noftrae 
gratiffimamfeceris,fi teipfum fuipendio praefocaris. Qnpd tam in- 
dignum δζ atrox reiponium peifime audiit apud caeteros legatos, 
qui non finegraui murmure ac indignatione hanc contumeliam 
Regi fadam pertulerant. Hos tamen blandiffime , & citra vl- 
lam commotionem Rex compellans : Nunciate, inquit, Athc- 
nienfibus, multo fuperbiores videri, qui ob animi impotentiam e- 
iufmodi dideriis &farcafmisnonabftincnr, quam eos, quiimpu- 
ne dici permittant,ac iniolentiam talem facile concoquant/ 
Tam illuftribus Philippi Regis exemplis adiideturPerieies 
qui cum per ihtegrum diem ab improbo &c impudente quodam 
calumniaretur* vfque adeo conuitiis laceilcretur, vt ne in aperto 
TlutctrcL· 
tn trt&at*· 
** irM' 
Exemptum 
Patien- 
t/Λ in 
riete. Flu- 
furch*  IB A 'S >I'L I C JE M E D I C JE 
.quidcm.foro vbi Pericles de rebus feriis & Rempublic. -ipedantU 
bas tradabat, iniurias δί calumnias aduerfus eum remitteret, fed 
publice in eum.ime fronte debaccharetur, id tamen citra omnem 
bilem patientiifime & conftantiffimc tulit. Deinde vero cum im- 
purus ille &fceleratus conuitiatoripfumPericlem, fub vefperam 
continuis calumniis domum vique comitaretur & deducerer, Pe- 
ricleslares ingreifus iuilit, node ingruente , ttedamaccendi, &:a 
feruo detredatorem tuto adiiios reduci,tantum hic abeft, vtfto- 
.machofus in illum proruperit. 
Quanta haec iit.& patientia & moderatio animi, omnibus no- 
tumeft. Abhiftoriographis Pericles ranquamclementiae,teperan- 
tiae &: moderationis ipeculum proponitur, quod vel in ipfo extre- 
mo vitae halitu teftatuseft. Cum enim tunc temporis,qui ad illum 
accedebantamiciionmesegrcgiailhusfadaiigillatirnenarrarentac 
celebrarent. Obreruaftis3inquicille,totum vitte mea; curriculum,. 
& probe examinaftis : At quod praecipuum & laudabile de quo 
glorior, hocelf, quod nemo atratus de me vnquam expoihdarit. 
Quibus verbisinnuebat, neminem a fc vnquam incerfedum, eae- 
fum vel aliquo modo laefum quem atrati amici defieuerint, quam-. 
diuReipubl. Athemeniis gubernacula iit moderatus: Proinde- 
que nullavnquam bile commotu,in aliqueminudlaire,fcd patien- 
tiam , moderationem ,&,clemenriam femper exercuiiTe, quae ma- 
gnum vtique Principem decent 3c exornant. 
Has ii Ethnici tam ftudiofevirtutesexcoluerunt: Nos, qui 
Chriftianorum.nomen profitemur, ii illorum veftigia non fequa- 
mur, &: ab illis fuperari pariamur, quantum dedecus ,<Sdgnomi- 
niam merebimur,quos deceatlongemaiore in perferendis calami- 
tatibus conflantia, & in iniuriis vindicandis dementia , tanqnam 
illis χΒ-ιογνωρόvan eile inftrudos atque munitos ? at 
cum fecusfaciamus, in eoque glorite noftrae.caput politum falfo 
cenfeamus, vt nullam impune feramus iniuriam, vel ipfa voce te- 
nus illatam, per caedefque mutuas credamus honorem noftrum 
conferuari, qualem Chriftianiimum iadabimus, quiEthnicarum 
virtutum gloria fuperetur. 
Plura in hanc rem a me proferentur exempla, ni praeilantiores 
Valerius 
Maximus. Liber Terti vs, 
«quippe hiftorici memoriae prodidiffenr, quanta Artaxerxes, Pifi- 
ftratus,Leonty chidas,&alii Principes in fraenanda& coercenda ad- 
ucrilis iniurias hbi illatas ira, virtute praeftiterunt. Quibus omni- 
bus Chriftianaauthoritate confirmatis, iterum atque iterum mo- 
neor ,vt in pofterum omnes malevolorum & inuidorum voces, in 
me oblatrantium, floccifaciam, cum praeiertim illorum femper iu- 
dicauerim contemnendam maledicentiam , quod non aiudicio, 
fed ab animi morbo, inuidianempe virtutis femper inimicapro- 
ficifcatur. 
Vltimum iequitur irae remedium, cuius authorem&: praece- 
ptore laudo Athenodoru, quod idcirco a me profertur in medium, 
ne quidindidlum in curationem tam cxirialisaffcdtus defideretur. 
HocpraefcripiitPhilofophusille Imperatori Augufto, cum 
ab eoeifet difceilurus ob aetatis&feniigrauitatem, adfeliciterdc 
fapicnterimperiigubernacula moderanda. Tale autem fuitillud, 
ne quid cum ira & animi acerbitate vnquam gereret: In quam ta- 
men fi quacunque grani occafioneincideret, caneret quicquam 
praecipere, quin prius numerum viginti quatuorliterarum Graeca- 
rum digitis attente fubduxiiTet,innuens meditandaeiTe otiofe,nec 
praecipiti momento decernenda, quae plus temeritatis, quamfa- 
pienriaein Imperatore arguant. 
Atque hoc remedium non ad latentes illas iras , inuidiasSi 
clandeftina odia fpedrat: At biliofis&feruentibus furoribus op- 
portunum eft,qui bombardici puluerisinftarvno momento incan- 
deficunc,&: violentiflimo impetu feriunt. Siquidem hoc temporis 
fnteruälio, quodalphabeticarum literarum enumeratio interpo- 
nit, vt ad mentem redeatur, fertiores eiufmodi irae momentanei re- 
tineri ac coerceri poliunt. Rationi enim conceditur tempus, quo 
omnia prudenter moderetur, & aqua clementiae & temperantias 
tanquam fpecifico auxiliofiammas illas &c ineenfos motus extin- 
guat atque cohibeat : Nunc de gaudio. 
Quod Latini gaudium vocant,Graeci quafi fiw quod 
hilaritate cor diffluat & dilatatis meatibusSpirituseffundatacex- 
piret, vnde repentina oritur fiepe numero exanimatio. Hoc qui- 
dem gaudium vel internum eft nullis notis extrinfccus fe prodens. 
Uh.y c. i. 
Brufoniusi 
lih.i.c. 16, 
Plutareh. 
in traft, de 
ira. 
Eraßnus, 
in Apo~ 
.phth. 
Atheno- 
dori confi- 
lium Im- 
peratori 
datum- 
Gaudium. 
Bijfenn- 
tia gaudii. & dicitur tacitum δί occultum : vci excernam,quod tifu autbene* 
volo ac hilari vultu grataque ac iucunda congratulatione, te (limo- 
nia de fe profert. 
Nafciruraute m gaudium diucrfis ex caufis. Aut ex commo- 
ditate dc vtiiirate, quadri obis contigit,aut cx ea,quam futuram fue- 
ramus,quae proprie δί gaudium dicitur, aut exea felicitate ex- 
oritur,qua frumitur, vel quam morantur, qui nobis funt amici quae 
quidem dicitur, id eft gaudium ex rebus aliorum fe- 
cundis, prout alia gaudii fpeciescft, quae nafeitur in nobis ex infam- 
jftis inimicorum faccefllbus& infortuniis , atque haec 
apud Grcecos nomen habet. 
Huius gaudii apud Suetonium leguntur affe<Slusyquo popu- 
lus Romanus audita Tiberii Ncnoris aliorumqj Imperatorii 
perfufus eft,quorumtyrannidcm diuturnam expertus fuerat. 
Apud, eundem feribitur, quanto gaudio fenarus Romanus 
ex Imperatoris Domitiani caede affedus fuerit, cuius haec funt ver- 
ba i Senatus, inquit, adeoiaetatus eft, vt repleta ftatim curia, non 
temperaret, quin mortuum contumcliofiftirac atqj acerbiifimo ac- 
clamationum genere laceraret, Scc, 
Quin 3c Cuipinianos admirandum huius ipeciei gaudii af- 
fe dum per totam Italiam eircumiacentefq;, regiones diftufura de- 
fcribit,poftinterfedum in Sicilia Conflantem fecundum Impera- 
torem ; AdeoextuIcrunt,inquit,animos I»titia,vt Italiae Exarchu» 
& copiarum Duces in publico gaudii, nec minimum triftitiae fignu 
oftendere auiifunt, vfq; adeo iftius Imperatoris odium capitale o- 
mnibusinfederat, ob fpoiiatam Romam,& tributum ab Italia tota 
exadum. 
Huiufmodi autem affedio adeo interdum exuberat, vt vn® 
momento hominem perimat. Corcnim vielen ta&fubitanc a di- 
latatione a gaudio explicatum,omnesipiritus repente exhalat, Sc 
effundit, calorumqj natimtmefflat,vnde fubfequiturmors. Sic 
Chryfippus ridendo mortuuseft, duraafinumvefcentemficubus 
condiceret- 
Zeuxis quoq, inirgnisiflc pidor,qui nullam non mduftria*», 
ingenium ac artificium ad per-fc de depingendam Helen» pulchri- 
Basilica Med c μ 
- 
lainliL· 
fäiudittm 
tx morte 
Tyranno- 
rum. 
Chryßppus 
tbntmium 
\mortuu* 
φ 
Celias. 
Μλ.*λ. Liber Tertivs. 
tndinem, appulerat, cum vetui« cuiufdam deformitatem iiio arti- 
ficio perfede delineaflet,eamqi attente in tueretur, vfq; adeo inc£- 
filium prorupifle rifum legitur ob expreflam γζ?φ**ί anus deformi- 
tatem ac tiupitudincm,vt animam ipiam inter ridendü efflauerit. 
Prioribus alia quaedam fubiungemusexemplacorum3qui, 
profpera vll fuerint fortuna, amicoiq; habuerint& agnatosfelices 
atque florentes,gaudio fbltiti c vitaemigraucrint. 
Sophocles iniignisille Poeta tragicus, qui toties palmamex 
tragoediis vidor reportarat e x vitima fua tragoedia denuo relata vi- 
soria tanta animorum ab omnibus congratulatione acapplaufu 
exceptus eÄ,vt nimia laetitia diffufus ipiritum momento emiierit. 
Philippid.es Athenicnfis Comicus iam «täte prouedus, cum 
in Poetarum certamine praeterfpcm vidfl'et3coronaqj potitus fiiii- 
£cc,pr« nimio gaudio anima deficiens repente mortuus eÄ. 
Eodem mortis genere,ex iniblentilaetitia conflat«,vno momen- 
to (piritibus difliparis,quidam Anetus diem obiit extremum. 
Infignem porro hilloriam fubiiciemus dc parente quodam ni- 
cnial«titia correpto , ob honores inopinatos liberis pr«ftitos, m 
quorum amplexibus animam expirauit. Parenti illi nomen erat, 
Rhodius Diagoras, qui tres filios iuuenes habuit, bon« omnes in- 
frugi,atq;interalioseiufdemiecuartisfacileprimus. Vnue 
illorum pugillarum exercuit: alter Pancratiaftes: tcrtiusverolu- 
dator. Hos eadem oiympiade viditfimul triumphantes ,& coro- 
na infignitos. Cum autem illi patris capiti coronas imponerent, 
quas adepti fuerant, & fuauiflimeampledcrentur,pr«nimio gau- 
diocommotuspater in fp e dantibus nngulisintermanusfiliorum 
animam cxhalauit. Eandem narrat hiftoriam Cicero Tufcul. Vc- 
tuntamen duorum tantum filiorum coronispr«cindorum mentio- 
nem facit. H«c proponimus exempla, vtinnotefcat, quantis vi- 
tibus eiufinodi a ffediones polleant,&ad nocendum potentes fint, 
cum terminos excedunt ,qu«alioqui, fi modum feruent, fanitati 
maxime conducunt; Siquidem louiales omnes complexiones, vt 
loquuntur , quales funtl«t« & hilares inter reliquas,fummefunt 
falutares,alioqui vfq·, adeo corpori humano exitiofiejVt vita ipfum 
tandem,idq; momento (polient. 
SophocUt. 
Dt odor ut* 
valtr, 
MaXt 
f *  Basilica M e d i c λ 
Hinc igitur manemur, vt eiufmodi affedionum alieni iimus, 
omniaque ita temperate &: moderate a Dei manibus excipiamus, 
vtin neutram partem excurramus, fed medium iemare perpetua 
ftudeamusduxta illud: 
Medtum tenuere beati. 
Ex his etiam a nobis propohtis exemplis Medietis hunc fru- 
dum priuatim referet, vt inprimis cauear, ne nuncium quod a:gns 
vehementius gaudium inducat, repente deferatur, fed vt lingula, 
quaeadhoc faciunt figillatim & momentis diftribuantur, vt moti- 
bus illiusailedionis, etii hilaris, paulatimtangatur,necvnoimpe- 
tu abripiatur &foluatur. Prcecipiti enim &: immoderato gaudio,ve 
exemplis adhucpluribus, ni breueseiie vellemus, doceretur, ple- 
rofque repente concidiife & exanimatos fuiiie, certo certius eil; 
Nunc de Timore. 
Inter alias animi perturbationes Ecprus timor nos adoritur, 
aliafque affediones.vtplurimum tanquam vmbracorpus comita- 
tur. Etenim auarum fequitur comes ille perpetuus, a quofemper 
cgeftas ac pauperies reformidatur. Ambitioni adiungitur, quae 
probra &c vituperia metuit. Quin &: amoreoilipatur, qui node 
dieq-,are amatarepuifam pati veretur,perturbatio faneaeterisper- 
tinacior,qua vix vliu s carere pollir,aut eam a fe auertere. Imo vero 
reliquis alfedionibus prior: Alia:liquidem mala: aut noxias efle no 
poflunt, nili quatenus perflat earum caufa,qua fublata, tollitur ef- 
fedus. At timor citra vilamcauiam coniundam Ecpe nafei potell, 
vt qui non tantum prasfentia reformidet,fed etiam futura,imo quae 
nun quam forte euenturafunt,cum tremore praefagiat. Malum igi- 
tur hoc, quod opinione fola mali Eepe fubit ipedem, nosperperuo 
laceilit,ac omni quiete non tantum nos priuat,fed vique adeo per- 
terret, vt nobismentem & rationem eripiat,fenfusomnesnoftros 
implicetaeconfundatjlethargicofqueacprorfusilupidos&immo- 
bilesreddnt. Quinetiam metus vel minimus omni prorfus virtute 
& robore cor noftrum ipoiiat, tantoque ipfum conftringit frigore, 
vt omnes febriles horrores ac rigores facile fuperer. Hinc leniim 
nafeuntur terrores vani, vel incautus etiam ille metus, qui animos 
perccUit,vtYcriirimumiIt Poetae didum; 
Tedibuf umor addidit alar. 
Timor. 
Vrtde ti- 
mor. Liber Tertivs. 
Tamaqj iit animi cx ea imaginatione perturbatio, vt ab ho- 
ftibus nos ikpe opprimi, alioqui löge difiltis aut nullis, falfo nobis 
perfuadeamus: Hinc terror ille,qui dicitur,Panicus, quo perculfus 
cft aliquando Brennus Gallorum in Graeciam traiiciendoru dmftor 
& Imperator. Tota haec hiitoriade artificio,conat|uq},quoin cofer- 
uando luo Delphico replo vius eft Daemon impius aduerius hofti- 
les Brenni copias,&c de origine & caulis ingentis illius terroris, ha- 
betur apud luftinura iub finem Z4.1ibri. Quin 3cPaufanias diferre 
deiifdem terroribus Panicis mentionem facitlib. io. quibus non- 
nunquam & equi & homines fubito,nulla apparente caufa,cofter- 
nantur&profligantur. 
Scriptum reliquitSigebertus,quomodo anno 900. per leporem 
capta iit Roma. Cum enim Arnulphi Imperatoris,a Pontifice For- 
mofo propterieditionem ciuium euocati, milites lepufculum ver- 
fus vrbemfugientem infcölarenturcum clamore, Romani timore 
exanimati lefe de muro deiecerunt, & hofHbus per vallos aceruos 
murum afeendendi locum dederunt. 
Ex quibus apparet,hosPanicos terrores fieri nulla vrgente caula, 
omnium prope animis vno momento confternatis. At magis parti- 
culares funt timores, in quos facile nonnulli folentincidere, qui 
varias ob caufas oriunrur,&piusoccuItas,&:quarfi nulla haberi po- 
teft cognitio. Sunt enim quidam,qui vel folo audito hoftis ftrenuil- 
fimi nomine repente expauefcunt, quemadmodum Iohannis Hu- 
niadis ducis apud Tureas fortiffimi nomen formidabile omnibus 
vfq; adeo fuit,& terrificum,vt nutrices ad comprimendos infantu- 
lorum vagitus Huniadcm adefle confingerent.Multos ego vidi pu- 
eros,iudicio adhuc carentes, laruatü hominem aut nigredine infe- 
ötum citra terrorem oculis fuftinere no potuiffe: imo vt coerceren- 
tur eorum eiulatus,qui verberibus compefci non poterant, audito 
folo horridi cuiufdam aut fquallidi hominis nomine,&fimulata il- 
lius appellatione, ftatim obmutuifle &c clamores continuiiTe,vfq; a- 
deo naturali imaginatione citra rationem terrores eiufmodi ab illis 
concipiebantur. At non folis infantibus hoc terroris genus accidit, 
& pueris, verum etiam magnis&praedantibus viris, nec non ipfis 
Philofophis Stoicis, qui inter alios temperantiae, continentis,pa- 
Tenor 
Panicus. 
Romaper 
leporem 
captu.  Medtc^p 
&entix,aliisq; id genus viitutibusinciunbcntibus,fi? ab hac pertur- 
batione animi dedituros aflerere non potuerunt. Omnibus enim 
€ ui ufcunq·, ord im e, fc xus, £ctatis,homimbus,eft adco et communis 
hsec perturbatio, vtnemofeabeaiiberarcpodit , ne quidem con- 
ftantiffimi, forti ffimi acfapientillimi quique. 
Huius rei exemplum nobis ilippeditarur invita Alexandri, 
in qua refertur, Caliandrum Antipatri filium,ob infidiorum fufpi- 
cionem aliquando ab Alexandro male exceptum, & poft Alexan- 
dri mortem in Regem Macedoni«e,totiufq', Gtxcixcreatum,cdie-1 
mei Delphisinambularet, & inter alias ftatuas iimulachrum Ale- 
xandri infpiceretjtanto terrore perculfum fuiil'c,vt fubiro roto cor- 
pore contremuerit, & ad illius imaginisconipefhimreftuans aegre 
fe collegerit. Huiufmodi pauor, iiue terror,non rantumaccidit ex 
confpeftu aut recordatione eorum,qui nobis infefti funt, quos ob 
iniurias nobis illatas vkionem meditari fufpicemur, at diaeriasa- 
lias ob caufas aliunde etiam irafeitur. Neque enim leones, tigri- 
des,aliaq; id genus animalia ferocia ob folum metum mortis re- 
formidantur , edi iuftum iuppeditent terroris argumentum. Nec 
ferpentes etiam, buffones, aranea: idcirco timentur, quod venenis 
fuis nos poifint perimere, at natura: funt quadam & peculiares ho- 
minum proprietates,quse «.7/*-«9V«/ dicuntur, quibus hoc vel illud 
citra apertam caufam odimus & metuimus, eriiabeomhil inco- 
modi patipollimus. Atqj huiufmodi naturales affeftiones nullam 
curationem fui admittunt. Memini magni cuiufdam Principis, 
qui me interdomefticos vfuscft Medico adhuc iuuene,cuius fum- 
maerat animi fortitudo dcaduerfushoftcsinprocin<5luinuid:afe- 
rocia, qui tam facile afpcdu aut fenfu alicuius muris in cubiculo 
degentis perterrebatur, vt feipium vix continere poiTer. 
Memini etiam Anglum quedam nobilem a me couiuio aliquan- 
do exceptum cu multis aliis nobilibus viris , quem videre licuit in 
medio prandio corpus modo huc, modo illuc agitare ac torquere, 
modo pallefcere, modo fudores emittere, ira vt ab omnibus cre- 
deretur accumbentibus graui aliquo malo ccnflui&ari,nili ab ali- 
quo ex conuiuis nobiliflimoviro,apudquemille Anglusagebar, 
nobis narratum fuiiTetjneceflario in cubiculo felem adeife, cuius 
praefentiamiimulatqi nobilis ille Anglusveloculis,velfenfu tan- 
TlutMrch. 
-Cajfandri 
timorMa- 
ximmvtu 
de. ium perciperet, hisanim i motibus Sc perturbationibus angprctar. 
Cuius rei ratio alio referre non poteft, quam ad Antipathias natu- 
rales,quibusmuresnatura feles reformidant,&; oaes iup©s- Simile 
quid did poteft de occuka Antipathia , qua nonnulli homines o- 
derunt eerca quaedam animalia r um Γ/lueiiria, tum domcftica.Hac 
aifedio feu perturbatio longe vire was progreditur, liquidem alii a- 
quas & naufragia reformidant,qui i\cßißei vocantur,aIii audiro to- 
nitru mirum in raodum-percciiumar, qualisfuit Caligula Impera- 
tor,quem icr ibunt fühle natura pertimidum, vfq; adeo, vr vel me- 
diocri audito tonitru, formidine quateretur, & fubterraneas late- 
bras amenti fimilis percontaretur. Noui ftrenuos & beliicoios 
militesacduccs,qui deficiebant animo, 
ikctilliinpnclioenfeshoiliurn cruoreauda6berinficc£ent,nec vlla 
mortis formidine tenerentur. Iftud quidem timoris genus ad- 
uentitkim eft,& occultis quibufdam caufisimplicatum,aliud vero 
infitum Sc natur ale,a qu o vix. ac ne vix quidem, boraoicipfum po- 
icft temperare. Atqj id eft,quod Zenorefpondebat apud Laertium 
cuidam interroganti, cur canem fi bi allatrantem tirauiflet?Perdif- 
ficiie cft, inquit, prorfus hominem exuere* Quibus verbis licet in- 
ferre, hominem nunquam efte tam fortem, quin aliquando often- 
datfc hominem eftc,& affcdlibus obnoxium* 
De Ariftippe referunt etiam hiftori«,dum nauiveheretur,oh 
exortam fubito vehementem tempeftatcm quae naufragium mi- 
naretur, timore expalluiiie, quod miles quidam animaduertens 
fidendo dixit,illum parum Philofophicc fe geffifie, cumipfe nihil 
metuerer, ciri Arifti p p us re lp on dir : Non eadem caufa tibi atque 
mihi fuit metuendi: T u pro anima nebulonis folli citus non fuifti: 
Ego autem pro anima Philofophfex quihusinteUigi poteft , phan- 
tafia quidem male Stoicos Philofophosmoueri pourifTe canquam 
Komines, e-t/yxccTti&tw nonaddidifle* 
Certiiliraum quidem eil, nonnullos reperiri vftjj adeo £otpr 
conftanti ac parato animo, vrnullaratione eiuimodiperturbatio- 
nibüs vincantur ac eoniiernantur,ctiamfi ex improuiio ipfisoccut- 
fant. At rara cft talis conftanria, & paucis familiaris: non enim , 
<$tnn«s Fabricii fune. Fabriciuscnim cum legatus e fiet, a Ro- 
Liöeä Tertivs. 
Caligata 
Imperator, 
I 
GeÜiuf 
UB.if.e. X* 
Elegans 
rejpenfurm 
jirißippi, 
T tutar eht 
in vita 
Pyrrhi manis miiTus ad Pyrrhum Epyrotamm Regem,tentatus eff ab illo, 
numquidde conflantia&animi fortitudine , cuiusinfignem apud 
omnes reportabat gIoriam,remitteret,&adtentationem illius cum 
iufliffet Rex in ter tapetes celari Elephante,qui Fabricio illae tranf- 
eunti immaniterarruderet,acincau tu perterreret,nullo modo ter- 
ribilisilliusanimaiis boatu atq; inopinoperculfuseft, imo vero cu 
illud de induftriafadum fuipicareturfficPyrrhum copellauit.-Neq; 
aurum tuum b Rex me heri,neq; Elephas tuus hodie perterrefecit. 
Atq·, haec exempla funt notatu digniffima,magna:q; virtutis & effi- 
caciae,ex quib. liquetjtantaconflantia praeditos occurriffe aliquan- 
do homines,& adhucpoffe occurrere,vt nullo terrore correpti va- 
rias huiufmodi animi perturbationes citra moleffiam perferant. 
Reflat tandem de timoribus quotidianis nulli non familiaribus, 
iifq·, inter alios grauioribus differere,nempe de iis, qui ex aegritudi- 
nibus,&corporis animiq; affedionibus concipiuntur, vbi apertif- 
fimeinnotefeit ,hanc animi perturbationem omnium ede cali- 
diffimä &peruerfilIimam,CLiiusaftutia&pius decipimur ac incauti 
opprimimur. Etenim per timorem ftepe accidit, vt etfi cornucopia 
rerum nobis affluat, integraq-, valetudine fruamur,vt tamen ino- 
piam rerum & fanitatisiaduram temere reformidemus. Quid aute 
hoc eff aliud,quam venturis miferiis, iifq·, incertis torqueri,quiete 
npftra,qua recreari debemus, cum opportune occurrit, ip'öliari,& 
ante tempus diuexari? Necidfolum ab hac conflatur aftedione, 
quin imo tyrannicaifta perturbatio malum, quod bonum rcuera 
dici meretur, nobis obiieit metuendü, bonumq·, aliena mali fpecie 
i amatum nobis fu gi end um rep rade n ta t. H u i lis generis ipedmen in 
tribulationibus videre licet, quas velis remifq; omnes diffugiunt, 
8C auerfiintur,ciim tamen illae iint nobis inprimis ialutares, & ianuä 
beatitudinis aperiant.. Etenim,vt docet Apoftolus,permultas tri- 
bulationes introire necefle eff in regnum caelorum. Siquidem eae 
n©s ad Deum cognofcendum,timendum &orandum excitant,no- 
ilrifque natura: corruptionem oculis fubiiciunt,ac mortem ex pec- 
cato ortam perpetuo commonefaciunt. 
Si Ethnici pridem,eo nomine deplorandi, quod Deum nonno- 
uemnt,eiufmodimcditationibus,caIamitatum temporibus,animü 
exercuerint, quid de Chriilianis cognitione Dei imbutis colligen- 
Basilica* Medicae 
Inßgnis 
ΐab ricii 
confian- 
tM' 
Morbus ex 
umore. 
€>u&vti- 
luas ex 
morbis. Liber Tertivs. 
dum tc inferendum cft ? Nonne illos debere pudere Antigoni,qui 
cx grauifflma argritudine fanitati rcftitutus, Hodie, inquit, didici 
(compellans quendam cxdomeilicis) ex morbo meo,4ne eiTe mor- 
talem. Anccaenimcuminccgra & firma fani rate vtercr, omnique- 
luxu ac deliciis diffluerem, ranquam potentilTimus Rex, de morte 
futura nunquam cogiraui. Sic ille ex morbo momentaneam eiTe 
vitamhommis eamquevno halitu, qnofouetur,finiri,fateri addu- 
ctus cft,itavtnecvllapotione Medica, vix ad breue tempus valeat 
retinere. Atq; hinc elucefcic, quantum boni potius, quam mali ex 
huiufm odi affectionibus oriatur, quae idcirco magis optandx, 
quam metuendae finc,etfi falfo malae ab ignaris judicentur. Eaedem 
praeterea calamitates, ac morbi, veri Antidoti aduerfus metum vi- 
ces fubeunt, metum, inquam, vel ipiius mortis,cuius amorem po- 
timorem conciliant. Mors fiquidem nos omnibus 
miicriis, aerumnis ac cruciatibus liberat,a quibus magis diftorque- 
mur , quam ab ipfo fupremo fato, quod malorum omnium vltima 
linea eit ac remedium. Qui horrenda quadam epilepfiainuadicur, 
qui epulando &delidis ac voluptatibusindulgendo,nihilrainus, 
quam fubitum exitium metuens repete fulmine apopleftico iCtus 
concidit,aut (ii animam non exhalet ) vel membris omnibus, 
aut media corporis parte percellitur , quid is in reliquo vit« 
curfu omnibus corporis functionibus priuatus expetat cum vo- 
luptate quadam ? Imo qui non ifta eum invitent ad mortem potius 
efflagitandam, ranquam omnium malorum portumcertifflmum, 
aut medicandum, quam vana iit 3c caduca vita humana, vt eam in 
bonorum numerum nequaquam recenfeat, fed meliorem quxrat, 
adquam illa nos introducit. 
Quos pleuritis acriter Sc fine intermifflonc lancinat,quorum- 
que pe€tus magna anguftia premitur; qui colicis, nephriticis & ar- 
thricicisnode diequedoioribusconfli61:antur,mortemqueinau- 
xilium fxpiusinuocant, nunquid iure fubfidium illud implorant, 
quod e tantis malis e os eripiat ? Nunquidillfquiexmiferrirno & 
calamitofiffimo hoc mundo egreifum optant, laudatis votis com- 
mendabuntur, prxfertim cum in beata vita perpetuam quietem 
expe&ent, eamque certe fibi polliceantur. 
Antigonus 
per mor- 
bum fßpe· 
redifcit. 
Antidotus 
aduerfuo 
metum. BasieicjE Medica 
Sedcumccrtiffimo Dei decreto ratum &fixflmfif, vt necef- 
fario iit monendum,&naturae tributum perfoluendum, 
deferendae huius mundi,quae putantur,delitiae,vt alacriores ad exi- 
tum paremur, Deus optimus melli deliciarum feliis nonnihil in- 
termiicec admodum acris amariq;quo nos ab illis abla&er,ne fem- 
periisimmoremur, inftarqj nutricisamaris rebus mammillam ob · 
linentis erga nos fe gerit, quae alumnum fu um a iarfte feuocat,vt fii> 
miori&coftanciori cibo afluefcat: Sic Deus mundanis deliriis mae- 
rores intermifcer, vt ad certiorem tranquillioremqj vitam, in qua* 
nihil ftomachum perturbet, nec animum moueat, nosprouocet & 
adducat. Atq·, huc fpe<ftantmorbi & aegritudines tfi corporis, tum 
animi,vt fuauiorem regni federn mediternur,ad quam eue- 
<fti beate ac feliciter in aeternum quiefeamus. Sed haeevidentut 
eiTe animae,non corporisremedia. Nos vero,qui corporum etiam 
aegrorum curam fufeepiraus, vt finem huic perturbationi imponam 
mus,annc(51amus auxilia,quae corpori ipfi fatisfacumr,quemadmo- 
dum & in aliis morbis eidem fuccurrcre confueuimus. 
Veri igiturMedici officium iit,aegrum folarfieidemqj bonam fu- 
turae fuaepnftinae valetudinis fpem concitarejacpcriculum ii quod 
ineftet vitae dillimulare.Interea tamen etfi deplorati (Kraus iit mor- 
bus , ipfimet aegrotanti fua folerria cognitus, bonis tamen verbisa 
Xledico recreandus eil,nec non ope Medicinae, in falutem horninu 
creatae, vt multa fibi bona polliceatur, hortandus eft: Ipfe Deus in 
optimum &beneuolu Medicum aepotemiffimum proponendus, 
qui ex morte ipfa, vel exanimes poffit reuocare,eum eiTe,qui ex fe-: 
pulchris mortuos eruat, in eum totam fpem & fiduciam e fle repo- 
nendam, nec Medicorum praedi&ionibusimmorandum, vr quae 
faepius fallaces &incertaeiint,muIros in grauiffimis morbis a Medi- 
cis fuiiTe dereli&os, & mortfadiudicatos, qui fingulari tamen Dei 
benignitate reftitutiiint. Deniqj non prius de vita eiTe defpcran- 
diim,quamfpirandifimsacceirent. Atq·, haec,quac aegris opportu- 
ne ipes iniicitur,magnieft rnoraenti,&infignepharmacu,quodn6 
minus morbis omnibus opitulatur, quam metus econtralethali 
fuo veneno omnibus eft exitio: Nuncdetriftitia. 
9 Triftitia, vtab illius deferiptione accuratu fumatur exordium. 
Elegans 
jimtie. 
Officium 
veri Me- 
dici. 
Oefcnptis 
TrtftitU. Liber 'Tertias. 
unitiil aliud eile deprehenditur praeter maerorem ac languorem qua- 
dam exappreheniione alicuius mali praefentis, aut certe proxime 
ingrucnriSjUxmcontrabhnn.Quiquidemmecusanimoconceptus 
cor confeftim exagitat, mentem obnubilat,omnes animales facul- 
tates perturbat,omnibus fenfibus,tam externis,quam internis rui- 
nam minatur praei e uri ili mana , aedemum ( v rpau cis multa com- 
pledarj adeonoftras vitiat & inficit abtiones, vt illius malignitate 
vis imaginaria de Tuo ftatu deturbetur, cerebrum debilitetur,& ar- 
ger mirum in modum difcrucietur Quicunq, huiufmodiiympro- 
matis afficitur,hunefiepe numero licet videre omnis prorfus quie- 
tis expertem,dies ac nobles iniomnes tranfigenrem,lentisgre ilibus 
incedentem,obftipo capite humum transfigentem, circa lepulchra 
8c deferta loca errantem , vberes lachrymas ex oculis emittentem, 
aures cuilibet paffim confolationioecludentem ,nilq; nifi lufpiria 
ore effundentem: Manibus is peblus liuidum pertundit,lucem re- 
fugir,& latebras quaeritat remotiores, fefeq; ab humano fecernens 
conlortio,fola gaudet folitudme,cu vultu ferenoftonteq; prius ex- 
porrcbtavigerer,nunciifdemHuet5ccorrugatur: Sihabitucorpo- 
ris praeilabat antea validi(Timo,tabefcit fenfim atque liquefiat. 
Haec porro iniqua animi pallio vfiqj adeo aegrum fatigat, & in il- 
lum ficui tjVtrubigine ingenium illius conficiat,aciem mentis & vi- 
res obtundat,e forti meticuloiurn,eviuidofomniculofum,eq*,dili- 
genti torpidum &: fiegnem prorfus reddat. Deniq; vt ftomachus 
maleafiecbus & naufeabundus in probum chylum cibos iniedlos 
minuspotcfttransmutarcjfic confebHmaeilitiafacultatumanima- 
lium nullam probe norunt exerere fun<5Honem,nullum minifteriu. 
Quin imo fialiquando per incuriam accidat, vrglifcentihuiufce 
morbo non occurratur, mens fiepius de fua naturali fede& imperio 
dimouetur, nunc homo ftupidus, &velutfaxea quaedam Niobe 
redditur,nunc furore maniaq·, corripitur. Arqj haecdmt,quae de na- 
tura & cffe&is morbi illius perniciofi dici poliunt, cuius innumere 
iefe offerunt differentiae a diuerfa imaginationum congerie petitae, 
prout fequentibusexemplis clarius illucefcet. 
Illhaec rurfus affebl-io diuiditur in veram & naturalem 
cuius internae fiunt caufae , & in adulterinam , cuius externae 
Duplex 
triftttiet 
vera ni- 
mirum & 
aduUeri- 
na. Basilicje Medice 
iiint radices , quaeq* a naturali &: vera toto, quod aiunr,C2eIo diftm- 
guitur,ciiifta nilaliud cenieri debeat, qua mera induda perturba- 
tio,verus animi languor,& germano Triftitia vocab ulo,cuius id eft 
propriu.&peculiare, vt locis incultis immoretur arger, feq; ab ho- 
minü luce δί oculis maerendi lugendiq·, gratiaipoce fubducat. Hoc 
triftitiaegenere vexatum Bellerophontem accipimus,dc quoPoeta, 
Qui fotus mi fer in campis errabat AUtf, 
Ijffefiiumcor edensjiomnum veßigta vitans. 
Infiniti propemodum homines hac olim fuere argritudine 
peiliindati,prout iuoloco opportune a nobis demon lirabitur. 
Alteratriftitiae fpecies hanc rcuera nuncupationem fortiri no 
debet,quod iit adulterina,& praecedenti minus confentanea, qua- 
propter luduspotius ab emundioribus nuncupatur. 
Verum ludius ille dolorem nequaquam naturalemfentit,imo 
tottrs eft fiditius,pigmentis obdudlusjcercmoniisriribufqj circun- 
datus, qui certe palam & in propatulo ingens videtur, genuinam 
quandam maeroris naturalis fpeciem repraefentans , attamen qui 
longeacorde &intimisabeft diifidetq; praecordiis. 
Huiuftnodi laruatus dolor diuerfis temporibus, & vfq·, adeo 
variis modis aftumptus fuit ab Ethnicis 8c vfurpatus, vt inde facile 
liceat colligere vanum illius ipedmm&fimulachrum. 
VEgyptn, audore Diodoro & Herodoto, ad ex equias defun- 
dorumlborum,praefertim Regum atqj Principum, celebres quas- 
dam adhibuerunt,dmcurnasqjceremonias.Vniuerftis populus cer- 
tis quibuidam diftindus centuriis, viris & raulieribusinterraixtis, 
vnum in locum ad piandum & lamentationem cogebatur, vefti- 
bus difciflis,piOgrediebatur,facie caeno fimoq; derurpata, iyndo- 
neq; fubtus mammas, tum mulieres , tum viri ein di, bis in die no- 
«antes ludum circuambulabant,atq; cum cantu&dangore Regis 
virtutes numerabant, cibis animantium codiftpacvmo,omniquc 
menft apparatu, per feptuaginta duos diesabftinebant, non laua- 
eris,no vnguentis,no ftratis ledis, non venereis vtebantur, fed tan- 
quam defundo patre aut filio,per eos dies grauiter lugebant, 
GrasciRomaniq; veteres fimm a Chaldaeis & pian- 
dum in obfequiisvidentur rautuati,quc ritib. peneinnumcris,tc- 
poris progreiru,iisqiabfiirdis,ica ratione penitus alienis adauxerfir. 
Hu eins. 
LuQms 
Gr Acorum 
Komano- 
rum, alh- 
rthmofut. J Liber Tertivs, 
Si enim apud Graecos Rex quiipiam, aut Imperator diem obi- 
iflet,extremü funusiblemni pompa &apparatu regio deferebatur, 
captiuiq; &milices circa rogu digladiabantur,oues bouesqi macta- 
bantur, vtqi in omnem formam ludus concederetur, ecnuviiique 
tondebantur,propugnacula e maembus diruebantur, araefubuerte- 
bantur,lares conuitiis traducebantur, ignifq; extinguebatur» 
Romani d graeca iuperftitione nonnullas huius generis cere- 
monias in hanc rem deduxerunt, & alias quam plurimas fiiperin- 
duxerunt. Pofleaquam enim defundum deploraflent,& in rogum 
deportailcntjfupremum eidem Salue & Vale , tanquam nunquam 
viiuri,impendebant,pofteaque ilieet omnes clamabant, qua vocc 
miiliim populum faciebant. Huius fupremi Vale Virg. meminit» 
Salue diurnum mihi maxime Palla, 
ALternumque Vale, 
Et de Polydoro. 
Animamque fepulchro 
Credimus3& magna fupremum voce ciemus. 
Ad haec,quae modo retulimus,rurfus accedit, quod certis qui- 
bufdamperfonis,aere condudis, adlugendos mortuos vterentur, 
quae modo ingentes gemitus ore edebant, modo vero naenias fiine- 
bresaltavocereibnabantj&aliquandoadmaiorempompam, or- 
gana mu/ica & lituos pro varia virorum dignitate afeifeebant: ferri 
enim mortuos ohm tubam,indicat Virg.in dEneid. 
It clamor calo plangor que tubarum. 
Et Perfius Poeta Satyrieus t 
Hic tuba,candel&ytaniemque beatulus alta 
Compoßtus leäo. 
Alexander lib.j. c.y. & Caelius lib. 16. ledion.Antiq. harum mu- 
liercularum ad condendos mortuos empritiarü, meminerunt, eafi 
que Carinas &: Praeficas appellari tradiderunt,eo quod luduiprae- 
eflent,quxq^cantu flebili carmineque funebri m ortuos i nfunerib. 
laraentarentur,vitamque&:praeclara eorü gefta non fine comifera- 
tionc celebrarent,necnon,quifadadrdaquerepneientarent,ad- 
hibebant. 
Infiipcr receptior in ludu indumenti fpecies,&ab omnibus 
Virg. j. 
Aene ui. 
Carina & 
Fr&ßca. 
Veßitnen- 
ta inluciu 
qualia. 344 
Basilicae Me d i c je 
pene gentibus celebrata coloris fiurcandidiatq; pullati. Quemti- 
tum hodiernus adhuc viduarum Judus non tantum in regni exte- 
ris, fed etiam noilro obferuar,in quo Reginae poli obitum Regum 
coniugum-iuorum candido velamine circumteguntur, vnde fit, vt 
alhae veftisgratia Reginae candidae toto viduitatis.curriculo vocen- 
tur. Quod fi quis altius cauiam voluentinueftigare, cur haec duo 
colorum genera in ludrbus publicis fuerint introducta, nihil mo- 
ror,videtur tamen haec notio communis, & a natura parente menti 
humanaeinfita, itaquidem, vt albedo animiά corporisergaftuio 
folutifplendorem denotet, nigredo vero nota fit corporeae corru- 
ptionis. 
En fucos, en pigmenta, enfalfahuiufce tiiftiriaelincamcma. 
Hinc earinas & praeficas vidiiTcs,inde mancipia, & huiufmodi ple- 
his &ces,mercede condudas,vtpublicum ludium ad eos deploran- 
dos aiTumerent,quos nunquam, vel de iblo nomine cognouiifenr* 
v t lac firymas, inquam ,precio extorquerent, ipfo citius ai pe du de- 
ficientes. Adde piandus,v.iulatus,comarum direptiones de capil- 
lorum,immolationem viditnariim,& alia huius farina: comme nta 
exteriora,ad fingendam triftitiam exoticam atq; fpuriam,qua:foia 
bititur aura populari,quaq; fola opinione communi, talis 
doloris ingeniolo artificc,aur potias ridiculo, fu (lentatur. 
Quocirca mirum vidermon debee, fi tam vanaconfuetudo a 
cunilis iere populis minus fuerit approbata. Thraces quippe Sa- 
pientia“. titulum ea praferrim de caufa fibi merito conciliarunt, 
.quodinfantum Tuorum natiuitatem ludrbus, funus verogaudi-o 
plauiibuiq; profequerentur, indenimirum genus humanum cdo- 
centes,cum nafeimur, nos vitam ingrediarumnoiam,miiemmam, 
& infinitis vexationibus obnoxiam , aqua cum decedimus, tot &C 
tantis periculis extricamur, vt huius beneficii ratione, nemo non 
Jaricia perfundi debeat,& fumme deiedari. 
Inter feptem Graeciae lapientes non infimus Solon hos ludus 
commentitios a communi vfu plane ccnfebat amandandos, vt in 
illius vita Plurarchus commemorat,qui lacerationes plangentium, 
eateraque ploratfcm cxcitantia;&eiulatum in alienorum funeribus 
fuftulit. 
Cur Regi- 
ta. eundi- 
d& voctn- 
cap. 
J Jax iß 
i.c.y. de 
inß.ant. 
Thraces 
C“r 
„ , , 
Solon 
äuS ahufü 
reprehen- 
dtp. LtBER TeRTIVS. 
Ex fup-enonbus tarnen hoc nequaquam inferri velim,rjon li- 
cere iciiicec ludium facere, nec condolere in obitu parentum no- 
ftrorum, affinium & amicorum, nec dolorem aliqjiem ex abfentia 
eorum teftari. Aliter enim ferinam naturam proderemus, & quali 
fabcaucaiearupe a feris educati videremur. Hac quippe decania 
lapiens ille, de quo nuper, Solon funeris lutum afuis expetiit, vt 
Elogium illius aperte apud Ciceronem in Catone Maiore rc- 
ftacur. 
Ne mihi lllugubrts veniat mors,fed mihi charis 
Marorem potius adfer at & gemitus. 
Quod fi in hanc rem facrarum facit paginarum autoritärem 
afeifeere , plurimis fane locis conflabit, lutum & lachrymas in 
mortuorumpoftremum honorem atque gratiam religiofiflime ab 
oraniprorfus hominum memoria approbatas. 
Cum filii fui lofeph dile tillimi veftem Patriarcha lacob con- 
fpexifler,fanguinedelibutam,illumqj aferadeuorarü credidiiler, 
fcillis veftimemis Sc fuccintisSyndone lateribus,filium luxit, diu 
confolationem omnem refpuens, quin imo adeo granis & vehe- 
mens fuit illiusafflitio, vt in inferum vlqj ad natum fuum deflen- 
dum cupierit defeendere. 
Dauid non ficeis oculis fedferuidioribus iachrymis filii fui 
Abfolon mortem lamentatus effi 
Magnus ohm plautus totam occupauitludaeam in obirnRe 
gislofiie, in cuius lutum lereraias Propheta naeniam conlcripfit, 
omnefq; cantores in lutu lolia? vno concentu eam in naeniis cane- 
re,vt tanti Regis & memoria & mentio fouereturdufli funr. 
Vnruerfus ludaeorum populus magnis gemitibus IhdaeMa- 
chabaei mortem legitur hifce verbis profecutus; Quomodo cecidit 
potens,qui faiuum faciebat Ifrael. 
Pofteaquam D. Stephaniis lapidibus obrutus efl:, primufque 
fuo fanguine martyriifemitam aperuifTet, quidam Chriffianarpie- 
tatis ailertores illius corpus curandum a ludaeis impetrarunt, & 
magnum plantum ( inquiunt diuinamonumenta ) fuper eum 
fecerunt. 
Kifce & fimilibus exemplis innptefcffinon omnium Iu tuum 
Soion 
' 
inudat. 
LuBui la~ 
cohi Ρλ- 
triardoA. 
Geo 37. 
Dauid. 
t.Vctralyp. 
‘*P \h , 
7. Mach. 9. 
i. A#*?»·.  Basilica MldicjE 
genera damnare. Ac quasdam decenter Ghriftianis etiam efie Icoft- 
cefta, quod confirmauit fuo exemplo Chriihis.Lazan obitum ge- 
mitu profcquens,ea tamen lcge,vr verus Iit piandus,vt moderatus, 
vtafuc9pcnirusabiir , vt certis quibuidam cancellis continca- 
tur,nec vllammcerenribus inferatpemicicm , Ifraelitisin funere 
corpora lacerare fincipur dccaluare nefas crar, qifod infideliifm 
ludus eifet, refiuredione m ignorantium. Vt ludum moderatum 
meis affero iuffragiis, ficetiam pias Chriftianorum exequias mci- 
pfum comprobare profiteor, ranquam verae pietatis indices,& fcri<- 
pturae Sacrae confentaneas. 
Abrahamo non mediocri fuit citrae, vt corpus coniugis fuac Sarac 
honorifico tumulo mandaretur. 
Pari follicitudine Ifaac & Ifinael patrem fuum Abrahamnm, 
corporis vinculis exolutum, curauerunt, cuius corpusin duplici 
cauernaagri fepelicrunt, quam ab Ephrone Hettaeo viuus emerat. 
lacob Patriarcha qui diem fuum in zEgypto claufit, extremum 
filiis filis id munerisdemandauit, vt in terra Canaan fcpelirerur, in 
fepulchro patrum fuortim. Nec quid di ihm ile paulo poftpraeftitit 
lofeph illius filius eadem in regione vinis excedens , Fuos quippe 
iureiurando aftrin*xit,vt cum ipfis eorum que porteris Deus fub ve- 
niflet,&: ex iEgyptoeduxirtetjortarua illinc deportarent. 
Dauid non parum etiam fuit iollicic s exequiarum Regis Saul, 
lonathae, & aliorum ciufdem Principis filiorumfin terram enim Pa- 
laeftinorum 5c Galaadirarum huiuice muneris obeundi eratia in 
, O 
grertuscft. 
Tobias iamiam fpiritumDeo redditurus, vnicum praeceptoris 
id filio imperium reliquit, vtfc mortuum fepeliret honorifice, ma- 
trem honoraret,memor dolorum,quos ciuscaufa pcrtuliftet,eam- 
que vita fundam i n e o de m fe p ul ch r o h o ne rtc fcp e li r c t. 
Praeterea in feriptis vetuftirtimorum authorum exhiftoriis Ec- 
clefiafticis cernere li.cet,quantopere excquiaea Ghriftianis commo- 
datae fuerint, & accurate celebratae. Moderatione igitur, cum na- 
turali affedu temperata, ritusiftenonnifi laudabilis, & magna 
gloria dignushabcnduseft. Id nosdodos efle voluit magnum 
illudEcclefiae ornamentumB-, Chryfoft.hom. 16. vbi ficfcriptnm 
reliquit: Honorem mortuorum non eifertetum, non eiulatum, fed 
Des;/. 14- 
Sep altura 
Vatribus 
olim hono- 
rifica. 
Reg.x. cap. 
XI. 
Tohiai. L I B ER TeRTIV 'S- 
hymnos & pfalmos, & optimam vitam: perditam, fi in fanere vni- 
uerfam etiam habuerit duitatem,nihil tamen inde lucraturum. 
Haec eft genuina inter fandum, verum, legitimumq; piandum, 
necnon meer falftim, fidum & illegitimum difterentia. Ad mili- 
tatam ergo de vera tritliriadi!putanoncm,aquanimiumfortc di- 
guefll fumus, iterum redeamus. Huic enim prxfertim enucleandae 
magisnobis eft incumbendum, cum iit mera &: ex naturaefontibus 
deduda perturbatio,qtueqj talis dignofciturpluribusfignisdindi- 
idis exade a Cello Medicorum Latinorum Antefignano explicatis 
lib. de re medica c. 7. Suis cara fatiscoloribus anteaexprellimus 
ßHincamentis,praecipue autem peitinacisiftius mali notae fiinr,c5- 
tiaua,quaiafteCtosioilicirudo metufq; comitatur,&omnis penitus 
quietis carentia, vultusillisfubeftliuidus,faciesconfternata,oculi 
concaui, errabundi, caliginoii, fempercogitabundi, illi funt nun- 
quam non ex pedore fuipicioii, d locorum defertorum cultores, 
omniafulpeda habentes. Pulfum habentinftartabetcentiumver- 
miculatum, lienem turgidum,ventrem variis iubindeflatibus dil- 
lic uc um & crepitantem , ftomachum humoribus acidis & vitriola- 
tis redundantem,faraeqj fepius canina eos diuexari videas. Praeter 
ea quod ait Altius tetra.3. fer. i.c. 17. nigra lotia excernunt,aliquä- 
do autem &perinterualla ipforunr corpora torpelcunt: ftercora 
vero calchanti colorem referunt, atq; aluus his vtplurimü exllcca- 
tur. Quod fi demum caput habeant ficcum,fuligiuofum,modicum- 
que, id pro certo ratum ftaruas, huiufmodi homines omnino in 
in hanc atram & malignam proclines eifeaffedionem. 
Qupdad caufasattinet,exterioresilfelunt,aut certe interiores, 
illas a variis petuntur doloribus &.aerumnis, quibus non vnaftirps 
aut origo vna eft. Parentes quippe filiorum anguntur interitu, filii 
parentum occafu difc r u cia n t u r, fe mi n te coiugum, coniuges femi- 
narum luarum fato vexantur, amieiqj viciflim fuorum neceflario- 
rura orbitate afflidantur. Alios tangit bonorum iadura, angit 
honorum difpendium , aliis demum tale quid incommodum, ma- 
laq; fors Fortunae triftiriae anfas fuggerit & occafiones. His adde vfü 
ciborum craflae melancholicacque fubftantiae, qui languinem pro- 
creanthac infedura contagione x Zizaniorum praeterea femen. 
Honor 
mortuoru. 
qualis ejfe 
debeat, 
Cauft tri- 
ftit.it. Basilica Medica 
quodpluribus in locis repentur inter frumenta &c hordeaceas fru- 
ges adolefcens ·, ni fiat in panis & Zythorum proculdubio generat 
non parum pernitiofos , mentemq; perturbantes ac edentem ine- 
briantes. Caufae externae,quaeq; in ipiis noitris relident corporibus, 
humores funt atrabilarii, vel fanguis melancholicus adultus, qui 
vel in cerebro minus calido 5c ficco continetur, vel per omnes ve- 
nas , totiusque corporis molem difpergitunaut certe in hypochon- 
driis, fplcne 6c meienterio dehtefeit, e quo fumi & nigraeeleuantur 
exhalationes, quas tenebras menti offundunt , cerebrumq* obnu- 
bilant, & tenebris fimile reddunt. Haud aliter cmm atri illi fumi 
mentem afficere videntur, quam no&urnae tenebra: animos homi- 
num in iis verfantium terrentes & perturbantes. Hinc ratio caecutit, 
öcidgenusnubibuscircumfepta lucefuaprmatuivtocaqvpaifimin 
fuis difcurfibus hallucinatur &c errat. 
Secundum igitur diuerfam harum explicationum qualitatem,a 
diuerfo fanguinisortam temperamento,diuerfi iurguntfumi,fuli- 
ginesacvaporesmultiplicesoccurrunt, vnde triftitiae fiue melan- 
cholicae diuerfiefpecies progrediuntur , quae facultatem laedunt, 
pradettim imaginarricem, eamq·, prae caeceris vitiant atq* corrum- 
püt. Exhachumorumutatione corruptelaq, quaein melancholicis 
affeblib. percipitur, oriuntur abfurdae multaedcinopinataeimagina- 
tiones & phantafiae, quibus nulla alia cauiafubeif, praeter fumos 
iftos diuerfos atrafq; fuligines ex fupradndo humore procedentes. 
Qupfdam invenias , inquit Galenus, quifeputentfiglinum 
vas, quamobrem cocadhxrn hominum 6c omnino propinquitatem 
expau-efcunc,ne eo modo comminuantur decurtenturue, 
E primoribus quidam fe vitreum opinabatur,quocirca amicis 
fupplicabatne ad ie propius accederent, cum tamen caeteris in re- 
bus perfpicacifm-ereturingenio maturoque. Sunt quos perpetuo 
timor percellat,ne mundum fulciens Atlas 
feratur in praeceps &omnes vna pereant ruina.Proinde fugam fem- 
per meditantur, vt, (fi fieri poilet) fefe extramundanadauftra 
proripiant. Aliiin nonam fpeciem transformatos fc exffiiraant, 
vnde alii cuculorum, alii gallorum,aut aliorum animalium voces 
geftufque imitaneur. Alii vates ie augurantes, de rebus futuris fibi 
Diuerfi 
triftitis. 
tnelancho- 
lic& Jpecie:. 
3. Oe locis 
0jfeftis. 
Calius l. 
17. cap. i. 
Ant, Leil. Liber Tertiys. 
multa pollicentur, nonnulli potentes fe putant, qualis Hippoco- 
musille, de quo Muretus, qui fe Pontificem fummum imaginaba- 
tur,certifq; hebdomadae diebus Venedis in domo heri fui, haede 
cauia conditorium Cardinalium m charta depidorum, quosallo- 
quereturfta tuebat. 
Alii fe capite, nonnulli cruribus, brachiifq; truncatos putant. 
Aedus refert, quendam inid erroris prolapfum, vt fe capite minu- 
tum crederet, idq·, pallim lamentaretur, donecpileoirgentispon« 
derisferreo, illius verticiiuperaddito, ab hacphantaliadimouere- 
tur. Adoieicensquidain narum fuum adeo increuifie fibiperfuafe- 
rat,vt vix e loco m locum transmearet,ne forte alicubiimpingeret. 
Alii quamuis mortem perdmefcaiu, hanc tamen exoptant, &c ali- 
quando fibi confcifcunt,vt nimis multis claret exemplis. Alii liant, 
qui fe fame confici putant,feque propterea continuis efeisingurgi- 
tanr.Nonnuliicibum vitae fiiperefle exiftimantes. 
Trallianus fcribir,fe mulierem vidifie,quaefe a ferpente perti- 
naciter exedi ail'eueraret,hanc autemPharmacis vomitoiiis,&; fup- 
pofito in peluim aeneam clanculum ferpente curauflic. 
Demophon Alexandri Magni Oeconomus ieadaeihim Solis 
infrigidari,&: in opacis nemorum vmbris aeftuare credebat. 
Ardron Argiuus ad feruenti (limam Lybiae eremum ad frigus 
captandum decurrebat. 
Multi iuter dormiendum deambulant, fi cut & alii plurimi, 
qui ad os etiam puteorum dormientes fpatiantur, Vnde forfan tri- 
tumiiliidprouerbium, Deum fingulari fua prouidentia &: ftultis 
& puerisparirer confulerc, eofque apericulis, qutcincurrunt,vin- 
dicare. 
Suntprteterea,quife a latronibus continuo putant circuueni- 
ri&fpoliari: alii vero,qui a lidoribusie colligari, & mox in carce- 
rem conficiendos credunt. 
Aliife viuos a terra abforberi &c deglutiriiam tremuli exck« 
mant,ahi aliis imaginationibus,prout vitae fert inftitutumpertur- 
bantur. 
Denique alii aut contentionibus, aut ftudiis,autprecationi- Basilica Medica 
bus,ahisuemftitutis,quibusaddi61:i Fuerunt, toti occopäd funt,yi- 
que vigilantibus hoc accidit, quod fanis faepe dormientibus con- 
tingere folet. 
Haefunt innumerae,&: incredibiles pene phanraiis& deliria, 
in quae cetra haec animi perturbatio fydcracos femel flatu iuo argtos 
praecipites agit acq; deducit, quae fxpius etiam tantam exercet ty- 
rannide m , vt non tantum ipiritus oblidendi & cruciandi vires ha- 
beat, omnibus iis modis, quo modo diximus,ied corpus edam tot 
infultibus impetit, vr plane ipium obruar,& prorfus fuisfuncHoni- 
bus ineptum reddat ac inutile. Quin & tauram interdum ferociam- 
exercet,vt mortem eius acceleret & praecipiter. 
Huius rei certiilimam nobis facir fidem OdhmiaeSororis Im- 
peratoris Augufti hiftoria,quae vfque adeo tnftitia,maerore &: dolo- 
re ex morte filii fui Marcelli, maxima; fpei Principis oppreila cfi, vt 
omnem confanguineornm firorum & agnatorum refpuerit acccf- 
fum, quod nullas ab illis adhortationes aut coniblanones vellet 
admittere,adi!iorii fiiaues voces aures obilrucns, quin potius om- 
nium confpechim fugiens latebras fcoriim quaeritarer ,vt maerori 
folicaria liberius induigerer, & nari mortem abunde citra impedi- 
mentum deficret,quem roto reliquae vitae cuniculo pergemuit,ran- 
tifq·, pofiea& languoribus & maeroribus, ac animianguftiis confli- 
&ataefi,vt miiiies moriendo mori nonpofler. 
At oftcndamusquamplurimos etiam ex eiufmodiliberorum 
ia&uris ,. quas confianter ferre non potuerunt, non nifi morte £b- 
latium fibi comparare potuific, vfque adeo vrgens & tenax eiliila 
amnii perturbatio. 
Adraftuscum exercitum a Thebarumexpugnatione domum 
reduceret, audito Megaerae de morte filii fui Agyaleinuntio, extre- 
mo repentemaerore correptus exanimis concidit, ac fcpulchro il- 
lic conditus eft. 
Eduardus tertius Anglorum Rex, amiflb Eduardo filio iuo,- 
Principeiamilluftriflimo,&multis virtutibus clari llimo,maioraqi 
adhuc in pollerum de fe promittente, ex grauiifimo animi dolore 
lu&uq; exaniraatuseft. 
At quot videre eil exanimatas coninges ,, ex maritorum 
Seneca 
traft Je 
confoL 
Mors fub- 
it anea ex 
nimia tri- 
ßitia. 
faul- in 
oft. 
Folyd. Ul·,· L i bi r Ter rrrs; 
fuorte audita , quarum ludus· non nifi morte finiri* potue- 
runt. Ex earum numero habentur lulia C.Iulii Caefarisfilia, Pom- 
peii vxor, item Imperatrix* liene. Imperatoris Philippivxor(qua: 
audito de morte mariti graniflimo nuntio maerore percita,gvauida 
intempefliuum faetumcxclufir,&paulo poft obiit. 
Haec portentofa vtiq; 5c implacabilis animi perturbatio non 
tantum mulieres adoritur , ac fortilllmomm etiam virorum Re- 
gumqj ipforum corda;,non inuadit modo, fed edomat etiam,qualis 
fuit Rex Antigonus Epiphanes, qui licet ftrenuiilimus, fortiffimus 
acpotentiflimuSjtantatamenanimitriftidaobrutuseftjVt viab ho~ 
fte repulfuSjignominioiam hanc fugam ferre non potuerit. Is enim 
&hac ignominia fufluihs & audita Lyfiaefuga, aludaeishoflibus 
profligati, adeo dolorem ingeminauit, vt coadus fuis amicis fateri 
ie prorfus animo efle confternatum, tantoqv maerore obiutum, 
vt prorfiis langueret ac conciderer viribusanimi, vnde propediem 
interitum fibi extremum pradagiuit , qui & paulo poli fccutus 
eil. 
Cufpinianus narrat, luftinum minorem vfque adeo grauiex 
clade apudPcrfanacceptajmaerore correptum,vt rationem & iudi- 
eiumprorlusamiferit, demensque tandem in lethalem phrenefin' 
inciderit. 
Simili vitasexiru Vrihtas quidam Iixftinianus, naualisbelliVe-r 
netiorum Dux, vfus eft , ob infortunium quoddam & detremen- 
tum,quod inopinato accepit in bello; 
Fuerunt,qui elato ac fubiimi animo praediti,cuni ad optatum 
finem confllia iuaperducere non poflent, tanto maerore aut indi- 
gnatione idcirco laceflitifuerunt, vt vno momento mortem op- 
petierint. 
Philetas Cous inflgnis quidam Critica s, cum fophifma quod- 
dam foluere non poflet,prae maerore contabuit: 
Quid non'etiam de magno illo Philofophorum Principe 
Ariilotele Stagirita icribitur. Is cum in Chalcidem 
Eurippi freto crebras euntis & redeuntis maris fladuum-recipro»- 
cadones admiraretur,quae die nodeqpfcpties iterabantur, cum hu- 
iu» reiaidus animo agitataeÖCperueftigatae rationem aflequi non 
Cufpinian 
ia Philipp- 
vxmpia 
triftiti* 
ciral.i. 
tom.hiß. 
Fomü 352 
Basilica Medica 
poiTet, tantum inde maerorem concepit, vt in cum prolapfusiit 
morbum, a quo nunquam conualuerit. 
tione acdefperatione agitatum fuiiTe, vt ie in mare praecipitem de- 
derit. Inde natum prouerbium : Quoniam Anitoteies non ce- 
pit Eurippum, Eurippus cepit Ariftotelem. 
Hinc videre licet ab hacferiffima bclluanemini, cuiuscunqs 
generis fit & fortis,patci,ab codemque non animum tantum variis 
modis obfideri, fcd corpus etiam eovfq·, adigi, vt faepiifime fibi 
mortem vitro confcifcat. 
Noftraeigitur funt partes , tam graui perturbationi fuccur- 
rere , ac lingularia quaeque laudabiliaque remedia in medium 
adferre quae ferociffimum illud malum cohibeant & enei> 
uent. 
Quemadmodum autem varias horum morborum differen- 
tias attulimus , eorumque diueriiffimas caufas offendimus, 
fic varia in curam remediorum genera poftulari, certi flim um 
«ft. 
Curatio igiturprimo in generalem & particularem diuidetuc. 
-Generales omnibus maerorum fiue genuinorum & exquifitorum 
fiupeipurionim fpeciebus & differentiis adaptabitur. 
Praecipua autem huius narrationis vniuerialis remedia ex 
duobus fontibus hauriemur, nempe ex plaufibilibns ac fidem et- 
iam fadcntibus3quaevagum alioquiiudicium & in conflantem ani- 
mum fiilant & roborent triflis ac melancholici hominis , quas- 
que certilfimis documenti? auertant & .leniant eiuiinodipertur- 
bationem. 
Alter fonsremediorumeft, qui variis redundat & fcaturit ex- 
emplis , quas eiufmodi triilitia affectorum oculis fubiicienda funt, 
vtin temperatum ac firmiorem flatum animus eorum perturbatus 
reuocetur : Siquidem iis exemplis doceri poteft , quanta com- 
moda ex eiufmodi curis , feliciter id genus morbis exhibitis orta 
fint. 
Cum enim animus huiufmodi malis praecipue ac priuatim 
torqueatur,ad eum praecipue etiam,ac priuatim reilituendum,to- 
L.ty.c.S. 
Cur At io 
generalis 
trißitU. LiBEA Ter* iv 
ia fioftraferri debet intentio ac fedulitas. luxta porro malorum 
Varietatem , varix etiam rationes ac diuerfa exempla accommo- 
danda funt,fingulaq; ad lingulas cauias reuocanda. Sublata enim 
eau/a, facile tollitur effe&us. 
Diuiilmus autem horum morborum cauias in externas & in- 
ternas. Etfi autem Medicusinaegritudinibus corporeis ex caufis 
internis nullam curationis intentionem mutuetur, niii quatenus 
ex funtpnefentes,vt vult Galenus methodi·quarto : non itares ha- 
bet de animi morbis. Etenim eiufmodicaufae licet abfentes aut 
iam pridem adventitiae fint, iemper tamen feie animo tanquam 
prxfentes exhibent, quarum idcirco perpetua habenda eit ra- 
tio. 
Oftauia, de qua fupra diximus , trifli hiiiuimodi perturba- 
tione , ab externa caufa, ex morte nempe filii obieifanunquam 
ea triftftia expediri potuit quinfibi perpetuo morbi cauiarn,et- 
fi abfentem, oculisfiibiicetet: Ita vt ad vitae vfque exitum perpe- 
tuo caufae fai maeroris intenta,maerens ac deflens filii iui funera,per- 
ftiterit. 
Sed excipiet aliquis,eum Odtauia tanti Imperatoris foror,nul- 
la ratione Romt, vbi celeberrimi ac do&iifimi totius orbis viti 
tum degebant, nullum auxilium percipere potuerit, quorfum igi- 
mrhuic morbo nunc prxferibantur remedia? Atnonfequitur, fi 
quibufdam non profinc femper remedia, quin aliis auxilio non fint 
futura. 
Vt enim omnes corporei morbi non omnium ergo femper 
curationem admittunt, fic &fpiritualesaegrkudin€S,nonvbique 
periananrur. 
Liuia eiufdem Imperatoris AuguiH vxor , eodem tempo- 
re, eaidem ob cauias , &C ipfa fimili perturbatione tentata, ex 
morte Drufi filii fui. Imperii fuccefibris futuri, falutaribusremc- 
diis, ac fumme animum folantibus , quibus eam adhortatuseft 
Philofophus Arius, fic reuocataeft, vt tandem patienter ac con- 
ftancer, fapienterq·, filii obitum tulerit, ficque lethali ilia aegritudi- 
ne liberata fuerit, 
οΒληϊλ. 
Liuia ob 
fihimor- 
te™ nttNis 
per™£um 
vhilofo- 
phum re- 
fiituitHr.  B a s iLic je Medicae 
Mar da ex 
filii morte 
quanta, 
trißitia. 
Marcia ad mattem vfq; eadem aegritudine ex iaduxa filii fui 
1 Metelli,eximiafpeinobilis,omniq; virtutum genere clari ίΏηιί,οό- 
flidata tandem,&ipfaad meutern reuocataelf , ac iapientiffimis 
magni Senecaexhortationib.acconfolationibusianitatireilituta. 
Mutuanda igitur funt nobis a magnisillis & praeclaris viris 
remedia, quibus inxuramhuiufmodi malorum ex iimilibus caulis 
procreatorum;vii funt, quorum formulas quafdam hic praferibe- 
mus fummatim, quasquiuis latius diffundere poterit, certaindu- 
ftria Sc methodo,prout lingulis viderit expedire. 
Prima remedii formuia fuerit, communem totius generis hu- 
mani conditionem oculis fubiicere, qua quidem huiufinodi eft,vt 
omnia orta oecidant,&audafenefcant,iravt homines, cuiufcunqj 
fortis fmt , vix nati ad interitum properent. Docendumpraterea 
fuerit,aDeoprafcriptoseflenobis vita noftralimites,quos pera ä- 
iire non liceat,ipfumqvnoiTejquid no bis expediat,atque omnia ab 
coin falutemnoftram deriuari, ita vt vita noiira fila regar, qua 
producit, prout nobis expediat, vel corripit, prout ere noftraeiTe 
cognoucrit>:adhaciapientiiIlme omniaab eo gubernari,nec qnic- 
quam citra eius voluntatem contingere, cui nos fubiiciaquumfit, 
omniaq; ab illo pendere,qui nobis iit pater,de cuius beneuolentia 
dubitare filiis fuisfit nefas , alioquiffuftra.illius imperio refrage- 
mur, qui nos homunciones parum moretur & quos halitu folo 
poffit in nihilum prorfus redigere- Cum igitur ncceilario nobislit 
moriendum, vita tamen, noftraexitus incerta fit hora, qua vel ac- 
. celeratur vel differtur, prout beneplacitum diurna fert voluntatis, 
quorfum tot triftitia,marores &c continui fletus, cum nihil dc fen- 
tentia Dei immutare valeant, cum vita terminus hac ratione pro- 
duci nequeat, eum mors a moriu fuo ne latum quidem vnguem 
vanis illis ludibusaecedat ? Quid mortahbus &mortuisprofini 
noftri piandus,nifi vtnobis ipfis mortem confcifcamus, nedum vt 
alios in vitam reuocemus. Cum porro multis fletibus defideren- 
tur, qui cx his,mundi miferiis ac calamitatibus egrefli, in foelicem 
portum,tranquillum,acab omnibus procellis mundanis liberum, 
tuto recepti funt, & vitaarefna, loco caduca frumitur ? quorfum 
anirnaimmoitaliinuideatur,fi ex ergaftulo corporis, quo captiua 
Veraani- 
mi afflicli 
folamina. Liber Tertivs. 
includitur,perpetuo ad libertatem anhelet ? & coelum fummis vo- 
tis adeat, vnde duxit originem , ibique proprium domicilium 
quaerat. 
Sed quis excipiat, notifiimam eile omnibus generalem mo- 
riendi legem, attamen inopinas eiufmodi mortes nonpoiTenon 
defierfiflorentifque aetatis, acilimmae fpeiiuuenes,immaturo obi- 
tu fublatos,nonpoife etiam non defiderari ac lugeri. lllireipon- 
ium fu, voluntate Dei rerum omnium legemftabiliri,magnique 
delirii ac infamae eile, ii quis,cumicunque ordinis,aetatis &fexus 
fuerit, füllte crediderit vitam praerogatma quadaia ad extremam 
vfquc feneclam deberi. 
Quod cum Imperatorurn,Regum &Principum liberi,nullo 
iure priuato, arrogare iibiaudeant,vtfcilicctvitamvltra Deivo- 
luntatempiOducant,fedincunabulisetiam ipiis cogantur animam 
exhalare, quid alii gregarii homines auiint libi promittere ? Hinc 
canebat Poeta : Mors aequo pede pullat pauperum tabernas, Re- 
gumque turres. 
Sed quae lugendi autfiefe maerore conficiendi ob defunddos,fi- 
ne breui,fiue diu,inter nos commoratifuerint,iufta 1'efe offert occa- 
fio? Si enim omnibus vitiis inquinatifuerint , aut nullius in Re- 
publ. humana vius, quorfiim iiti lugeantur, quos iam pridem ex 
hominumconfortio fiiblaros oportuerit &vtilc fuerit ? Ii gloria &c 
virtutibus claruerint, quaregloriofum exitum illis inuideamus, 
cum forte fi diutius in hac vita permaniiifent , naeuis gloriam 
fu am aipergere, & foeditate huius vitee, quas plena eft fotdibus , fa- 
mam (vtprocliues fimt homi ics ad vitium) magno dedecore con- 
ipurcare potuerint? Nunquidfatius fama celebres, & gloria prae- 
claros occidere , cum in huiufmodi exitu immortalemapudho- 
mines vitam iibi comparent , aeternaque gloria m caelis fruari- 
tur. 
Qnot rationum fimt momenta , tot fimt ruta remedia prae- 
parandae conftantiae ad perferendam triftitiam idonea,quaeex emf* 
modi caufaquamdiximus genitaeft.Vt autem eam prorfus euella- 
mus& extirpemus, exemplis id praeftandum eft a nobis comme- 
moratis,eorum aut illarum, quae ftrenue aut conilanter,Tnagnaque  Basilica Medice 
cum admiratione & fortitudine animi , eiufmodi perturbationes:, 
perpeifae iint, indeque ilbi immortalem gloriam, perpetuumq; no- 
menpepcrerunc. 
His enim ratione praediti homines-facile monebuntur,&ad 
fanam mentem rcuocabunrur. At fi qui tanta obruantur niititia, 
cx liberorum morte, quibus opera iit impendenda, vt eosa tama 
perturbatione dirnoueamus , primo loeo Dauidis exemplum eo- 
rum oculis fuerit fubiiciendum, qui filium firura ex Betfabea con- 
ceptum videns in extremis vitae anguillis verfantem, qucmcxco' 
ipfo morbo rao§iturum a Propheta Nathan audiuerar, toto morbi? 
filii tempore in ieiuniis & precibusperftitk, feie in puluere volun- 
tatis, & perpetuis lachtymis ac pkmftibus coram Deojno&efque’ 
diefque iefe excrucians , quem iuftaira percitum fatis ferebat,eo* 
confilio vt irati Dei forte animum pacarer. Atdefan&ofeptimo? 
die filioiicfurrexit a ludu ,corpus in unxi t, atrata veftimenta in re- 
gia pe rra utanit,cibum que rande m ίίιιη pfi c. 
Quod mirati domeftici, huiufque rei caulae imclligendiat- 
pidi,quod a ludlu deftitifler, quem mors auxiile debucrat,expofuit 
Dauid, dum vita adhuc infans fiucretur,fe ingemufilefefequeieiu- 
nio & precibus a Deo fumme contendiiTe, vt fi fieri polier, vitae in- 
fantis mifereretur, eique parceret, quod cum fecus acciderit, mor- 
temque obierit infans, nullis ieiuniis necprecibus Deam amplius 
eile follicitandum, vt qui fecus de illo iamilatuiflet: Deinde fer- 
monern fuutn concludens addit, ie tandem ad filium iturum, ar 
nunquam filium adpatrcm rcuerfurum. 
His paucis verbis totaremediorum a me propofitorum cifen- 
tia enucleatur, quae inter confolatoriaprimae clallis auxilia plu- 
ribus verbis fu pra attuli : Qui Deum timent , certiifimum tmiffi- 
muraque praefidium lu&ibus fuis comperient, fi ad tanti Re- 
gis , tamque fideiis Dei ferui illuftre propoiitum fefe compo* 
nant. 
His ft Ethnicorum exempla adiiciamnsyqui virtute quadam 
naturali, & Philofophia humana edofti, conftantiam hanc ade- 
pti fune,, & fefe omni coniblationum genere,inpertubationibus 
fuis recrearunt, citra vlkm Dei cognitionem , quam pudibun- 
Dauidts 
uliorum- 
que trißi- 
ti& exem- 
fla* Aum nobis Fuerit, & ignominiofum , fi nos , qui Chriftianum 
nomen profitemur , & aliam longe firmiorem ex coelefti fchola 
haufimus,ab illis nos vinci patientia & conflantia patiamur. 
Anaxagaras aliquando, inter amicos familiariter de natu- 
ra & proprietate rerum differens, infufurratam auribus ab amico 
filii mortem accepit, quo triili nuncio ftatim commotus, &mo·, 
mentum interpellata oratione , paulo pofl curfum narrationis 
fuae repetiit, cumque conftanter fecutus efl, hoc tantum nun- 
cianti refpondens Sciebam , inquit , me genuifle mortalem, 
HaudFecus Rochardus Poliaenidae filius audito de obitu «filii Fui 
adntio maerorem diffimulans reipondit.Olim Fciebam,illi eile mo- 
riendum. 
Pericles inter Athcnicnfes illuftris Princeps , intra quatri- 
duum duobus adolefcentibus filiis , ornatis multis virtutibus 
praeclaris, orbatus his ipfis diebus , & vultu priftinumhabitum 
retinente , Sc oratione nuiia ex parte infra<5tiore concionatus 
eil. 
Si Romanorum exemplis in remedia vti velimus, quis non 
in id genus perturbationibus admirandam Quinti Fabii, Puluilli, 
Horatii, Pauli, i£milii& Catonis Cenforis, vtapudPlutarchum, 
Valer. Max. Pontanum, & alios authores videre licet,conllantiam 
nonfufpiciat ? Quorum virtute nulli non affe&ipermouebuntur, 
δί ad mentem reuocabuntur. 
In conclufionem huius de conflantia & patientia Roma- 
norum orationis addam , quod Valerius Maximus FcribicdeM. 
quodam Bibulo , magnae authoritatis viro, ac multispraeclarisac 
honorificis muniis decorato, qui quo tempore in Syria moras du- 
cebat, filios duos, eximiis virtutibus infignes, crudeli & immani 
caede a quibufdam militibusGabianis Fublatosamifir. Quos Re- 
gina Cleopatra tantum fcelus exofa corripi iuifit, colligatofq; ho- 
micidas propere ad Bibulu transmifit, qui jp facinoris immanitate 
dignas de illis p aenas fumeret. At ille oblato beneficio,q? nullu ma- 
ius higcntitribui potuerat,dolore moderationi cedere coegit, car- 
nificefq;Tahguinis fuiintaftos e vefligio adCIeopaträreduciiuifit, 
Liber Tertivs. 
ηαΑμχλ- 
et* 
Μαχ 
IOt 
plutt* 
caton. ‘ 
vaUibr.f, 
£4· c.ro, 
m.bHh- Basilica Medicje 
dicendo,p oteftatem huius vindidaenonfuam fed fenarusefie 
bere. 
Atque Lee iiint tam praeclara tantorum virorum exempla, 
quae exhiberi poliunt hominibus hoc morbi genere affedisex fi- 
liorum fiiorum iadura. Quae quidem verafiint Antidota , dilcu- 
ticndishuiufiriodi doloribus idonea: Exempla, inquit,tum exia- 
cris literisjtum ex profanis hiftoriis deprompta. 
Atque haec viris virilia exempla in confiolationcm proponen- 
da funt. Si quae vero mulieres id genus perturbationibus lenten- 
tur, documenta,ab exemplis illuftrium mulierum, 
&c magna conftantia in aduerfis rebus praeditarum, petita, quarum 
aliaeChriftianaefuerunt, grauiflimapotius martyria perpeflaecon- 
ftantifilme , quam quid indignum nomine Chriftiano perpetra- 
rent. Quin &; liberos ad atroces cruciatus conftantifilmeperfe- 
rendos adhortataeiunt potius, quam vt eorum obitum crudeli (Ii- 
mis fuppliciis comitatum plangerent&impatientiflimelugerent- 
His nemo non ChriftianusmoueripoiIit,praeicrtim fi perpendar,, 
nihil non fibi aDeoimmifium ,omniaqueexDei voluntate fieri, 
cui reludari fit nefas. 
Interea vero, quae ex Ecclefiafiicis hiftonis peti poliunt, op- 
portune citari pollent exempla Blandinre, Sophiae &: Felicitate, 
quae incredibili conftantia ac animi fortitudine liberos fuos ad 
grauilfima martyria comitatae funt infinitis doloribus excrucia- 
ripatientilfime viderunt. Inter has fandas vtique mulieres 
FeHcitata, vidua Romana, quae inter primos Chriftum am- 
plexa fuerat,eiufque cognitionetemporibuslmperatoris Antoni- 
ni &Seueri totam fiiam familiam cum feptemliberis,quospepe- 
rerat, imbuerat, magna conftantia intuita eorundem liberorum, 
crudeiiflima martyria,quorum fortem,tantum abeft,vt deflerer,vt 
contra variis iifque grauifllmis adhortationibus, nonflne magna 
animi fortitudine excitaret , & compelleret, vtad vltimum vfque 
vitae exitum infide,quam profitebantur, ftrenue perflarent, his 
verbis eos compellans : Filii chariflimi, infide&con&flftmeper- 
fiftitfc; Vosiam fpedat Chriftus, cum fandis fuis,pugime pro ani- 
mabus 
Exempla 1 
quarunda 
mulierum- 
Teli citata. Liber Tertivs; 
mabusveftris,&fidelesv©sexhibcte Chrifto. Quos cunvfingu- 
los ordine fortiter morifpecftailetfiila & ipfa forti arumopoft mar- 
tyrium fiubiir, proprio fianguine confignans eruditionem, quamde 
Chrifto liberis tradiderat, &: qua; animo iuo Dei gratiapenitillime 
infixerat. 
Atque haec fiunt quae Gregorius in eiuslaudem ficriptis man- 
dauit: Felicitata credendo extititancilla Chrifti,praedicando vero 
mater Chriftifafta cft; praedicando peperit filios Deo, quos carne 
pepererat mundo.· Filios fiuos carnem eile nouerat,fine dolore mo- 
nentes viderenon poterat, ied erat vis amoris interior,quae carnis 
amorem iuperabat,&c. 
Praeter haec fiandliffima exempla,ex hiftoriis profanisalia mu- 
tuari poiTumus, quibus admirandae conftantiae virtutes nobis in- 
noteficunt, mulierum etiam complurium, in morte liberorum fiuo- 
rum , quaeque ruta remedia &: fialutaria exhibebant, fi attento 
animo recolentur , & in vium reuocabuntur apud mulieres, 
aliofique homines , qui id genus perturbationibus confli&ati 
fuerint. 
Primo ordine matronarum Laconicarum virtutes rccenfie- 
bimu sin genere , quaeftatimpoft confli 6his pro Republicafiufice- 
ptos de more accurrebant, audituri num filii fiui generoie viciflent, 
aut fortiter occubuiilepr, quos cum fortiter id fecifle intellexifi- 
fent, magna animi alacritate vulnera, quibus interfe&i fuerant, 
circumfipiciebant. Quae fi aduerfia patebant,in perfequendis hofti- 
businfiiefa eile congratulabantur, magnoque fepulchrihonore 
euehcbanr. Atfieaauerfiafuiilenr,cum teftimonium fugae exhibe- 
rent, pudore&ignominia fiuffufae, cum magna indignatione do- 
mum reuertebantur,indignaque iepulchri honore cjidaueraiacere 
feris & auibus praedampermittebant. 
Fuerunt «5e priuatas quaedam mulieres, quae in huiuimodi ad- 
uerfis rebus magnae fuae conftantiae teftimonia, eaque non vulgaria 
exhibuerunt. His exemplis refertae funt hiftoriae. 
Fulgofius mentionem facit cuiufidam Laconicae mulieris 
quinque filios habentis,qui omnes inconfiidum pro patria alacri- 
ter defeenderant. 
Virtutes 
Laconica- 
rum mu- 
lierum. 
L. y. ί.ιο. 
_/»ä hißor,  Basilica Medicae 
Illa vrbem egrefia & fcifcirata ex quodam qui ilatus eilet prae- 
lii? refpondittalemfuiiTe, qui omnes eius liberosluilulerit,&fo- 
io proilrauerit. Malo,inquit,tuo fato,hoc a te non petii, fed vt pa- 
triae res fe habeat, rogaui. 
Cum autem alter itcraflTet, quod ad Rempubl. attineret, rem 
bene habere , addidit&illapulcherrima hsc verba magna animi 
conflantia plena,nec muliebre quid redolentia; Lugeant ergo mi- 
lene,ego victrice patria beatam me exillimo. 
Plutarchus in Lacon, apoph. & Diodoruslibr. fuo n. prae- 
claram aliam & lamme admirandam hiiloriam defcnbuntde Ar- 
chileonide Brafidas illius generofi ac ilrenui Spartanorum Ducis 
matre, qui cum faepe fortitudinis animi & inui<5be ftrenuitatis fpc- 
cimen pro patriae libertate edidiilet, tandem lignis collatis cum 
Cleone Athenienfium Duce, ad Amphipolim fortidime ante om- 
nes pugnans , interftratos hoftium aceruos fanguinem profudit, 
interfeblo pariter altera ex parte Cleone inter dimicandum. Huius 
tamen crudelis confli&us, cum nuntiusLacaedemonapemenillec 
mortis etiam Brafido: fidem faciens ; Audito nuntio mater inter 
omnia feifeitata eil, nu Brafidas gloriofe &c fortiter dimicans occu- 
builTct, qua: cum refeiuifiet,nullum illi in certamine virtute parem 
fuifie,nullumque magis llrenuein hoftesirruilTc: Hallucinammi, 
inquit, viri, video non fatis vos cognitos elfe Lacedaemonios. Vir 
quidam erat bonus filius meus, verax & ilrenuus,fed qui plerofquc 
alios longe fe virtute prae lianti ores habuerit antea & reliquerit 
conducs. His verbis paifim per vrbem diuulgatis Ephori publicis 
honoribus ac laudibus ornatum Archileonidem, cui patriae lau- 
des &c maieilas publica filii fui gloria chariores extitilTent. Quis vel 
extrema triilitia languens, his tam eximiis &illuftribus exemplis 
non permoueatur,&recreetur? 
A Spartanis ad Romanos tranfeamus. Vt enim Romaiam 
nobispeperit illuftrium virorum infignia exempla , quitamcon- 
ilanter huiufmodi animi affediones pertulerant, non minus cele- 
berrimarum mulierum in hoc virtutis genere indiguit,qiiiefefege- 
nerofasac fortes in huiufmodi perturbationibus ferendisacedo- 
mandisexhibuerunt. LfBEP. T E Ρν T ί V Sv 
TeiHs cd inter Chr titia nas Mel an ia qua: dam Romana, c no" 
bili oriunda familia Sc Marcelli Confultsvxor, cuius memink D< 
Hieronymus in epift. äd Paulam , fuper obitum BIclillae. Atque 
hasc quidem Mclania, poflquam eodem tempore Sc maritum Sc 
duos filios amififiet, ft renue Sc conftantcr hanciafturam ferens, 
devoluta in p d°s, exclamans ad Deum, hee dixit: Expeditius tibi 
iemkura fum Domine, quia tanto me ouetchberaiU. 
Inter Ethnicas Liaia quasdam fuk ( cuius iam niftitionem 
fecimus) fuit & Rutilia', Ania, Cornelia Scipionis 
rürn mater,quae omnesin filiorum iaitura eximia conftantiasac pa- 
tientias exempla,fummaque admiratione digna in omnem homi- 
num memoriam propagarunt. 
Sed in Colophonem tam ilhiftrium exemplorum liceat hoc 
admirabile Amatncianas, gregarias mulieris addere, quas cum au- 
diiftet filium fiium,qui ad fupplicium trahebatur, animo concide- 
re, accurrit ipiaadeum , hortans vt temperaret alachrymis, nec 
mortem formidaret, ac furfum cor & caput attolleret, vbi coelum 
Sc Colem intueretur. 
Cui drda materna audienti addit illa. An, inquit, ignoras fili 
confeftim ce in arces illas emigraturum ? Ac vix vnius momenti 
dolorem perpetuam tibi quietem & voluptatem pariturum. 
Quis tanta trifiitia , tam atrabile inter Chriftianos vexatas* 
oh amiftos liberos propinquiores autfideliffimos amicos, his ex- 
emplis non moueatur,autrecreetur, quibus tantam animi con- 
ftantiam ac generoficatem, in perferendis rebus aduerfis vel apud 
ipibs Ethnicosextitiife , pcripiciet ? Quis,inquam ,* Chriftia- 
norum non tantum illos imitari, imo eonftantia ac fortitudi- 
ne animi non conetur fiiperare, praeiertim cum certum habeat 
( quod incognitum fuit Ethnicis ) reiurredhiros eile mortuos* 
mortiqueexpenfo tributo, Dei filios vita beata in perpetuum cfle 
potituros. 
Si nafcatur triftiria ex fortunarum iadlura aut fimili ca- 
lu, tfeaiedia, quibus ratio vtidebet, haec funt, vtfcilicct docca- 
Melanit 
confiantia. 
Notabile 
Amatri- 
οιΛηΛ tx~ 
eTnf Mm' 
, 
ß 
Aranda* B a silice Medica 
tar, ob rem nihili &c nullius m omenti dolorem concipi: Siquidem 
ocbonahaec externa & mundana gloria, fun fefe attente fpcden- 
tur, titiuillitio funt viliora, etil ab hominibus iniquis aeftimatori- 
busmagnifiant,quiinhacfcnteniiaplurimumhallucinantur,prae-i 
fertim cum fatisnotumfit, hancaeftimationemeifc prorfus naturae 
contrariam, quae paucis iit contenta, nec quiequam faperiluum 
ambiatV 
Intnjamur ipfa hominis rudimenta, cumis in lucem editur, 
fololadl«bntentusfouetur & recreatur, commodeque hocvno 
vefei poteft etiam toto vitae curfu cum pane&aqua, quae quidem 
regula a natura praeferibitur. 
At inexplebili appetitui & famelico abdomini , multa alia 
praeter naturam defiderantur , cum huiuftnodi homines naturae le- 
gem violantes, caninam famem ilbiipft vitro contrahant, quae 
nunquam expleri pollit, at quo magis vorat, eo minus exfature- 
tur. Sic qui bonis & fortunis inhiant , nunquam tot opes libi 
accumulare poifunt, quibus acquiefcant, fed aceruos aceruis 
nullanec corporis intermrflione & quiete adhibita, cumulant Sc 
fuperimponunr. Atque id genus homines cum nunquam libi fa- 
tisfaciantjinpaupertate,quam fugere cupiunt,perpetuaverfantur, 
necfaelicem vnquam vitam degunt, etft totum etiam mundum 
poilederinf.fiquidemineo bonorum felicitas poiitacft,vtquifquc 
fua forte iit contentus. 
Praeterea qui bonum illud dici poteft, quod vno memento 
poteft excidere elabi i Deinde quam ftultum & vefanum il- 
lud eft , diuitem iaduram bonorum fuorum facientem maerore 
idcirco confici Sctriftitia conflidari, qui cum nihil e fuis bonis 
perdiderit ? Omnia enim mundi bona fica Deo nobis concredita 
funtjVt quando iubeat eorum reddere rationem rcftituere,nuf- 
quam liceat detredare. 
Fruftra igitur lugeat aut deipcrabundusindignetur,ft comif- 
il & depoliti rationem Deus expoftuiet. Haec funt vtique remedia, 
quae animi Medicus iis proponere debet,quihuiufmodi perturba- 
tionibus ex bonorum 6c honorumiadura conflidari folent. 
Felix qui 
fua forte 
contentus. Liber Terτ:ϊvs 
In documenta proponentur eorum exempla, qui aid fummum 
■felicitatis humanae fafiigium eueclfin calamitatum Scmiferiarum 
abyiTos tandem deuoluti & praecipites aftiiunt, vt his documentis 
addifcanr,quam vanus δc inconfiansfit.rerum humanarum ftatus, 
nihilq; in hoc mundo habile, vnde nos permoueriaut maeroribus 
confici oporteat. 
Craefus Lydorum Rex inter potentifiimos fui temporis Princi- 
pes relatus,eo nomine a Solone correptus cft, quodfuambeatitu- 
dinem in diuitiis&opibuscon (Heueret: Illud enim certo certius 
fummus ille PhiloLophusfibiperfiiadebat, nullum inter mortales 
hominem exiliere,qui ante obitum felix nuncuparetur: Haec ta« 
, men verba male apud Craefum audierunt, propter quae Solonem 
-tanto eft odio profecutus,vt fiio regno ejiceret,&cexulare cogerer, 
tanquam finitum hominem δζ omniiudido carentem. At tandem 
vCroefus a Gyro Perrarum Rege captusinbcllo, quod aduerfus ini« 
quiusacaudadus,quam par erarfiuiceperat, tunc fe hominem a- 
gnouir,cumque fe bullo proximum cremandum videret, tum ex- 
clamauic,b Solon,Solon,faluberrimi Solonis confilii, licet paulo 
ferius,recordatus. Cyrus Crcefolongeprudentior, Bc reshuma- 
nas attentius pemidens,cum Solonis hanc vocem exOeefo audi- 
uifiet,Crcerum ab incendio libcrauit,6c apud Γε toto vita; tempore 
honorificentifilme habuit, infiabilitatis δζ inconfianthe. rerum 
mundanarum memor. 
Per me deinceps id genus aegris,nempe grauiore trifiitia ob bo- 
norum iaefiuram lefe cruciantibus,opportune obiicitur Polycratis 
exemplum ab Herodotodercriptum.vIsSamiorum fuitTyrannus, 
qui toto vitae tempore non tantum Fortune alumnus dici poterat, 
at ipfemet Fortunae pullus,ab ea conceptus &c editus, vfque adeo 
mundana omnia ex vocofucccdebant & arridebant. Attamen cum 
mortem obiret infamem,probrofam dc calamitofam, quantsinfe- 
licitati tandem fuerit mancipatus, cui bonorum omnium Tuorum 
auxilio non potuit eripi,fatis iliperq* patefecit. 
enim innumeris opibus fcateret, illae tamen non impedie- 
runt,qmnab Oronte Perfarum Satrapa,captus patibulo miiere & 
ignominiofiflimefufiigerctur. 
Quomoiit 
Croefui e- 
uaferitfup* 
pliciam, 
■MifaajbilU 
interitu* 
Polycratk* BaSILICtE M £ D 1 C 
M. Cr afft 
tnempium 
In vltimum exemplum afferemus M.Crailum, qui ex in ope cfi·^ 
. ues fadus, imo inter Romanos omnium opulentiffimus, qui no« 
vereretur iadarefibi neminem vidcridiuitem , qui per annum in- 
tegri exercitusimpcnfas non fu ft i n e r e t, m i fe r a n dum tamen farm« 
immeniisfuisdiuitiisnon auertit,quinmifereaSurene Parthorum: 
Duce caperetur, captus bonorum omnium iaduram pateretur, 
quin imo a vidoribus trucidaretur, Ik trucidatieaputtruncatur« 
& amputata dextra ad Hyrodem Armcnix Regem in trophxum: 
mitterentur. 
Hxc&fimilia exempla eorum oculis fubiicienda funt,quihu- 
iurmodilethalibus xgritudinibus correpti funt, ob amiflbs libe- 
ros, naufragia bonorum, honorum imminutione, & aliquid aliud 
iimile. Sic enim eorum fruftra agitatas fpiritus,ob res nihili, qux 
velpotentiffimis huius mundi Principibus illuduntur, reuocabi- 
tur & in fedem Tuam poftliminio rcfticuetur. 
In vltimum huius malorum curandorum fcopum reuuliio eft 
ipiritus a triffibus cogitationibus facienda, qux praedabitur, friu- 
cunda omnia,grata&: voluptuofa aegro exhibeantur, quod vtique 
remedium aptillimumeftmaximeqi neceffarium omni maerori &c 
triftitix tam ab externis,quam internis cauiis· orrx. 
Vere igitur Medici in huiufmodi malorum curam vocati offi- 
cium fuerit,obieda grata ac animum recreantia,omnibufque mo- 
dis ipiritus exhilarantia proponcre,ime verbis facetis & dele dan- 
tibus id fiat, fiue Mufica vocali aut inftmmcntorum harmonia, 
concentibufque fumme mentem reficientibus,qux ipiritus & ani- 
mum omni deledationum genere pafcunt & erigunt: ifta enim in 
huiufmodi aegritudinibus fumme conducunt, vnde fic canebat 
Meander. 
Semo enim e fi triflitu remedium folus, 
7rißitiam enim heneuolusfcit mederifermo, 
Sermo Mediem efl in animo,paßtonü: 
Animi agrotantis e fi medicina fermo. 
Praeter orationem,qux non mediocri cuiuiseft foIatio,dixirmts 
& harmoniam Muficam,expreffamqj fidibus vocem, fuis numeris 
adaptatis,& varietate rythmorum aures ac animum iummeoble- &antem,humfmodimorbisnonparumiliccurrere. Cumenimii- 
mileiimiliplurimum afficiatur,animufq·, nofter ex Pythagorae fen- 
tentia fit natura quaedam ex harmonia & numeris conflans, non 
modicum certe illis recreatur «Sdunatur in Tuis perturbationibus. 
Etenim in vocali Mufica atq; organica tam exa&a eil numerorum, 
rythmorum haec proportionum concordia, (VtPlutarchus, Boe- 
tius, Glareanus, compluresq; reccntiores Muilcireflantur,& fcri- 
ptis fuisdocuerunt) vt nihil fit,quod magis animam permoueat & 
recreet,nihil,quod per externas auras fuauiter diuerberatas magis 
illam afficiat atq, oblc<5let,quam concentus, &exa6laeproportio- 
nes,quas cum ingenti voluptate concipit, prout reipfa facile com- 
probatur. Sit aliquis quippe, qui quatuor aut quinque vocum ele- 
ganter temperatarum harmoniam ac melos auribus hauriat,praeci- 
pue ii a vocibus optime feleilis,canoris & fuauibus, vt in hac aula 
Regia videre licet, proficifcatur, is proculdubiomecum fateatur 
necefleefl, nihil vnquam elegantiusautfuauius audiri pofle,nec re 
vllaraagis animos hominum promoueri ac recreari, cumvelipfa 
anima ptopemodum a corpore prae nimia dulcedine abilrahatur, 
abripiquevideatur. Idipfumin choreis emun<5li indicii quilibet 
homo perfpiciet, in quibus mens deleftatione rapta, tripudiare 
potius, quam corpus aduertitur. Neque enim corpus ad modulos 
rnouetur, quin ab ipfaanimaagitetur,vt elegantibus motibus huc 
& illuc impellatur. Accedat hoc fuperioribus miraculum, & quod 
velipfosinfantesratione carentes,ingremiis Tuarum nutricum ad 
fuaucs eiufmodicantus, &c inflrumentorum muficorum harmo- 
niam , fuapte natura moueri, fuofque eiulatus videas compefcere. 
Atnunquidipfimet ruflicivel agrefliorcshomines, prorfus rudes 
ac terreni,recreantur eiufmodi inflrumentorum fuauitatei Quid 
de belluis&pecudibus dicemus,nunquid conflat hac melodia o-! 
nrnes paffim moueri, fed praecipue aniculas, quae ad huiufmodi' 
eantus partes fuas proflare &c ipfae velint,cantibusq; fuis melodiam 
illam imitari,aut etiam fuperarc conentur ? Quod fatis inter alias 
philomelaeautlufciniac, Cerini ac acanthides reflantur, quae quo 
magis intonat harmonia, eo fjpiritus intenflores edunt, vel media 
etiam nofte, vt viatoriam tantae iiiauitatisac melodis reportare 
Liber Tertiys. 
Quant* 
vü Muß* 
ca. 6> 
B’as Me dic te' 
obnixe contendant. Hinc fadum, vt Poeta;, nec citra rationem,1, 
confinxerint,, ab Orpheo illo Thracico fuauiter lyra modulante ■ 
arbores & rupes pellcdas,&: de iliis motas fedibus, arbores radici- 
tusemtas,quas-tandemmelosiequerentur,belluasvel feroci ffimas 
cicuratas,&;adadum lyrae abreptas atqj leniili mas redditas. Quae- 
vtiqueFoetarum fidio aliud nihil voluk, quamadmirando&Har· ■ 
monia; Mufica; effedus reprasfentare. 
S:ed omillis fabulis ad rem ipfam veniamus, oftcndamufque,, 
quantafitpotentiahuiufmodi rythmorum &:.concemumin mor- 
bis animi leniendis«. Ac primum Saulcm Ifraelitarum Regem in- 
tueamur,qui quoriefcunqj humore quodam melancholico & fu- 
riofb fpiritu agitabatur ,Jola. Dauidis lyra demulceri.& recreari 
poterat. 
Quin & idis Tarentulae venenoia; morfu miram melodiar & 
concentuum virtutem animaduertimus.Etfi enim varia pro varie- 
tate humorum inhominegignantur fymptomara, omnia tamen, 
cuiufcunque ilnt generis inftmmen torum fono>& Mufica harmo - 
nia reftitui folent. Scaliger 185. fixarum exercitationum aduerfus 
Gardanum; & Matthiol.57.cap.2.1ibr.Diofcoridis,mira de eapree- 
dicant. De eaipfaadmiranda concentuum poteftate ipfe diilcrui 
4;hb. meorum poematum, quremagnum mundi fpeculum inferi» 
huntur.. 
Atque haec funt,qua: Melancholiae & triftiti£e remedia exhiberi 
poiTunt pollrema, ab externa caufafufeiratis, quin & harmonia 
Muilcaaliis quoque moeroribus,ex atro humore & melancholico 
in nobis dominante procrcans3aptabuntur, 6c opportune fuccur- 
rent. De cuius humoris curatione nunenobisdicendum, prout al- 
ter ille humor varie fuis exhalationibus, ipiritus noftros afficit, ex 
diuerfo quo quifque proditus eft, vnde varii pro- 
ducutur effedus,quale sfuntftulta; cogitationes, & varias phan- 
taiiae imprcfliones, quibusicerebrum multis modis perturbatur. 
Siue enim morfus Taremuhe, alios ad rifum compellat facetum, 
iuxtahominis temperamentum,fiue ex melancholico humore tri- 
ftitiam ödudumidis progignat, iiueferociam, fiue ftiipiditatem, 
iiuemobiluatem >;fiue garrulitatem, fiue furorem, aut quid aliud i 
Orpheus 
Xhracieua 
SStul'Rex 
Ifpaeliiarü 
Lyra Da-, 
Midis λ me· 
lancholia 
feftitutus.. 
Maßes 
Matmenia - 
curat Ta-- 
nntuU 
mtrßum·· 
TSfarij Me- 
läneholu> 
(iffiäw Liber Ter tiv s: 
fimile ex eodem temperamento fufcitet,quemadmodum ex ebrie- 
tatis effe&is in vino repletis varia vinorum Fymptomata, progi- 
gnuntur, diuerfaSque hominis ebrietate correpti iuxta fuitm Un- 
guli temperamentum’, proprietates, geilus aucgefiiculationese-- 
dimc,vraiiiindc garruli & faceti,alii lugentes,alii ridentes, alii fal-· 
titantes, aliiftupidi,alii cogitabundi, alii dormirurientes*, alii per-- 
petu© vigiles,aliitripiidiantes,aiii furibundi conipiciantur; Sic in 
iis qui aTarentulaferiuntur,res habet; quae tamen omnia fympto- 
raata,vt diximus,harmonico concentu compefci folent, iuxta ta-- 
men humoris melancholici aegrum poilidentis, proprietatem. 
lam vero praeter melodiaSjVt accurare Medicus fuccurrat, per- 
pendendum eft,ex quo genere melancholiae malum oriatur, vta-- 
ptum humori peccanti remedium adhibeat. 
Etenim alter ille humor, cum iit praecipua & potilTima huiuiV 
modi aegritudinum cauia,danda eft opera,vt praeparantibus acpur- - 
gantibusmedicamenris,iifque melanagogis aptis & ip e ci fi cis exs- 
cindatur,cui rei oportune adhibebütur fyrupus de pomis fragran- 
tibusjviolaceusde bugloiTä,deepithymo,de cotoneis,de fumaria,, 
vtfint praeparantia re media,caque vulgaria,quibus fuccedanr,quae 
iequuntur,reraedia,IapisLazuli,hcllebonartefpagyricapraepara-- 
ti,vt decer,quaen0poftremum virtutis locum occupant interpur- 
gantia vegetabilia. Hifceremediisexhibitis,adreuulfiones &de-* 
riuationes rranfeundum,quibusaddanturpoftea, quae leniunt, &c 
triftitias demulcent,quaehuiufmodi Humore pafcuntur. 
Sednectempus,neclocus,necnofl:rafertmtentio, vt fpecifica' 
aliaplura remedia hic attexamus, ime interna’, fiueexterna, quae 
tum ex vegetabilium, tum ex metallorum familia,infinita erui ροί- 
funt. Ea enim abunde noftra Bafilica chymica'fuppeditabit, Sc 
fuggeretetiam aliadiaetica,ieu optimaviuendiratio.Quin dc Chi- 
rurgia, fanguinis miflionc, Sc haemorrlioidum apertione, aliifque ■ 
manuum operationibus,fuas partes explebit.- 
Caeterura cumimaginatrixvisinHuiufmodimorbispotifllmunr 
deprattetur &c laedatur, ad eam totüm noftrae curationis fcopum di- 
rigamus oportet; vt fcilicet a falfis fuis & illuforiis conceptioni-* 
Hussauertatur", imprefilonibusque phanaticis liberetur.- Qua,1  Basilica Medicae 
in rc non pama dchderatur Medici folertis induftria. Diximus 
fupra,tres aut quatuor phantallicae imaginationis aegritudines 
nöimliis accidiiTe hominibus, quae vt mox dicemus,fagaci Medici 
artificio curatae funt,qualis fuit iibus hominis deprauata imagina- 
tio,qui nafumfe crcdebathabere vrngemagnitudinis inftar, quem 
diximusluforiaillaimpreflionefuiireliberatum aMedico,accom- 
modato illius nafo bubulo hepate, ex quo magna fruita refeinde- 
bantu.r,nouacUla inuerjfa nafo admota, vt aliquid doloris nafo in- 
ferretur, qui teilaretur exceflum illum exfeindi, fruftis hepatis vn- 
dique fanguinemprofundentibus,quo totafacies cruentata eil, vt 
hinefibinafumreftitutumaegercrediderit, & fallis ftultifqueluis 
imaginationibus fuerit hac ratione explicatus. 
Similis fuit eiiile, qui certo credebat fe in ventriculo a ferpente 
torqueri,cuius curatio fuit, vt impolito polubro ferpente vino,& 
vomitorio aegro medicamento ingello , facile ille perfuafusfuerit, 
huneferpentem vomitu ex ilomacho expulifie, atq; ßc fc.fuo mor- 
bo expeditum crediderit. 
Sic in aliis id genus morbis,vbi falfis ftultifque imaginationi- 
bus illuduntur aegri, magna dexteritate & folcr- 
tia eorum curationi incumben- 
dum eft. 
Tilftmude 
li«;» 
qut 
i * * 
a erevr- 
Tudinif 'in- 
ßar. 
,> 
Alitu car- 
debatfein- 
ventriculo 
a Urpente 
torqueri, BASILiCdE MEDICdE 
LIBKl TERTII 
Pars Secunda. 
Vefecundo Inßrumento Therapeutices. 
C a p v t L 
De φαρμχζζυη κ yj in genere. 
ffiflSgT λ< A&enus diximusdeprimo Inftruinento Therapeuti- 
2 ces,quodtra&auitfexResnon naturales; Secundum 
yK quaetra&at deMedica- 
mentorumMateriaatque Methodo. 
In genere autem Pharmaceutica Inffcrumetaillafunt, quae mor- 
bo occurrunt Remediis, qualia ilint omnia illa, quas corpus no- 
ftrum alterare poliunt: Horum alia füllt iimplicia,alia compoiita. 
Simpliciafunt, quae videlicet d fola natura fuppeditantur,&: 
petuntur vel a vcgetalibus, vel ab animalibus, vel a Mineralibus: 
a vegetalibus fumuntur vel Corpora integra,vel partes, vt iunt ra- 
dices, ligna, medullae, cortices, foIia,fummitates,flores,femina,fru- 
dus,fucci,gummi,reimae,liquores,olea,&c. 
Ab animalibus, fumuntur etiam,vel corpora integra, i. Partes, 
videlicet funt,cornua, medullae, caro, Scc. 
3· Qme in iis generantur,vt lac & oua. 4. Opera, vt iunt mei & 
cera. 5. Excternenta,vtfel,vrina,ftercüs. 
A Mineralibus fumuntur: Horum alia dicuntur ita proprie, alia 
improprie: Proprie vt fuIphur,antimonium, vitriolum ac metai-, 
ia,qualia 7. Plumbum, ftannum,ferrum, aurum,cuprum,argen- 
tum viiium, item argentum, Improprie,vt 1. Terrat,quales lemnia. 
xivltun 
Remedia 
duplicia: 
ßmplicia 
& cotnpo- 
fita. 
■ Simplicia 
. λ vegetali- 
but. 
i Simplicia 
ab anima· 
libas. 
Simplicia 
λ m incta· 
libas, 'Basilica 'Medica 
figillata:,bolus,&c. f. Lapides, iivelpretioii,νςΐminus 
5. Salia. q. Succiin terra concreti. 
Compoiiraremcdia dicuntur,, quandoab arte plures naturales 
res in vnius medicamenti formam commifcentur. .In quibus con- 
fideranmr compofitionis caufc,ratio ac modus, 
t In medicamentis praeterea confiderantur eorum differentia: ac 
facultates; Differentia: i.ab aliis, rebus, vt vel alimento, quod cor- 
pus noffcrum tantum auget, vel inftaur.at, vel. reficit; Vei veneno, 
quae corpus non folum alteranc/ed & corrumpunt. 2.. Inter fe, ita 
alimenta dicuntur efie medicamenta vel adu,aut potentia; Adu, 
quae vim iua adu quafiabfoluto&pradenti obtinent. Vt ignis qui 
,adlncalefacitjitem aqua&glacies qua: adu refrigerant. Potentia, 
quorum vis primo contadu non percipicur,fed quafi fopita.delitc- 
fcit, necadufefcexerit, donec.a calore noftro aliquo modoinv- 
muretur. 
Facultates; Harum aliae funt 1, vd ratione fuarum qualitatum. 
1. vel ratione effeduum. 
1. Suarum qualitatum, harum alite funr manifeftae, alia: occulta*. 
Manifeita: funt,qua:videlicet nqftrosfenfus afficiunt; quarum 
alia: funt prima:,fecunda: vel tertia:,ab aliis .& quarta:, Primae funt, 
. qua: videlicet habent vim calefaciendi, refrigerandi, humedandi 
Sc ficcändi. Secundae,quae poiTunt exempli gratia,emollire, indu- 
rare,condenfu-e,rarefacere,rcfoluere, attenuare, incraflare, actra- 
here,repellere,&c. Tertia:qua: p offlinemoueue.velvrinas, mea- 
fes aut vomitum,vel carnem generare, aut calculos frangere, &c. 
Occulta: facultates: Harum tria funt genera, vel enimimmo- 
rem certum peculiari facultate euacuant; vel cum membro ali- 
' quo peculiarem cognationem habent, vnde alia medicamen- 
ta dicuntur, cephalica, cardiaca, hepatica, &c. vel rcfiftuac 
venenis. 
1. Facultates alia: funt ratione effeduum, quos in medicina e- 
dunt, vnde ad fex poti firmum,clafles referri pofie videntur om- 
nium medicamentorum facultates. Ita compleditur claffrs prima 
, onmia medicamenta qua: *;&«(Wipedant nouaeque qualitatis in- 
dudionera, quo referuntur efficacia qualitatibus primis ac fc- 
Compefita 
medica- 
menta. 
In remediis 
conßdera- j 
du d'jfe- 
rentia ac > 
facultates. ' 
F acui tat es 
maniftila. 
Facultates 
prima. 
Facilitates 
fecunda. 
Facultates 
tertia. 
Facultates 
occulta 
funt in 
gradu eum 
quartis vt 
videre esi 
in fequen- 
tibus. 
Medica- 
mentorum 
facultates 
inftxdajf. 
Clajjis i. Liber Tertivs 
371 
eundis. Primis,calefaciencia;refrigerantia,humeclantia&ficcan- 
tia. SecundiSjVtemollientia,indurantia,laxantia, rarefacientia, 
condenfantia,dipantia,obdmentia,addringentia,apenentia,atte- 
nuantia,incraflantia,implentia, detergentia, anodma, narcotica 
ibnum inducentia. 
■ Secunda cladis,quae vi motum conciliando valent,vt attrahen- 
tia,repellentia. 
Tertia clailis,quae in alicuius generatione confidunt, vt matu- 
rantia,pus generantia,carnem generantia,glutinantia, cicatricem 
inducentia,Iac & femen generantia. 
Quarta cladis,quae corrumpunt vt corrodentia,putrefacientia, 
crudam inducentia,adurentia,Iac& femen corrumpentia. 
Quinta in rei ablatione confidunt, vt lenientia,pur- 
gantia,vomitoria,vrinam & menfes cientia,feeundinam expellen- 
tia, foetum mortuum extrahentia, calculum frangentia & expel- 
lenria,erihina,dernutatoria,apophlegmatizonta,expurgantia,py- 
rotica,bechica,vermes necantia ÖC expellentia, &cc. 
Sextacladls,medicamenta venenis reddentia Sc Alcxipharma- 
ca,&c. De his ingenerefufficienterdi&umfit, iedeumde mate- 
ria medicamentorum fat clare agatur in Bafilica nodra Chymica, 
hic eam pluribus deferibendum omittimus & mentem nodram 
dirigimusinmedendi methodum,qu? etiam requiritur inhaepar- 
te pharmaceutica. 
i. 
h 
4* 
5· 
6, 
De methodo medendi & indicationibus. 
C A P V T H. 
MEdicinxfubiedhimfcimusefle corpus humanum» quatenus 
fanabile: Sanitas vero fcopus, a qua functionum omnium 
integritas. Hinc corpus fruitur fanitate, vel illaefam conferuando: 
vel ne in totum a caufis morbificis fupprimatur , praefemando: 
Vel amiilam fanitatem recuperando curandove. Hirte trinum 
exiftit medicinae munus, confcruare, praeferuare accurare: Item 
Mediciη* 
Munmtri* 
plex. Ba s ilicae Medi c & 
&: tres medicinae operatricis partes (medicina enim authoreG-aL 
Üb.de conii.artis,in numero artium fa&iuarum eil, quae aliquid fa- 
ciunt ,& ex pacte vitiatum corrigunt) confcruatrix, praeferuatrix 
&: curatrix. 
Munus conieruatricis proprie eil fmiratem in eodem datu tue- 
ri ac conferuarc,autparua minus ienfibilia vitia,contraria a caufis; 
neceilariis externis vel internis corrigere. Deinde qui curam fufei- 
pit tuendae fanitatis gratia, tres hos fcoposobferuet nece darium 
eil : r. vtid,quod continuo a corporis ilibdantia diflbluitur falu- 
bri diaetareilimat. z. Vt excrementa expellere iciat. Tertius ne 
animalptaeproperefeneicat,prohibeac. 
Hinc munus praefematricis eil, ii in horum vfu manifeilus error 
c0mittatur,grauioraq^vitiamorbisproxima,nafcantur aut cauftr 
exiilant,quae morbos fouent &augent,vcm praeferuario fanis pro- 
prie non debetur,fedaegris autncutris,idque diuerfo modoj Con- 
ieruamus enim fana non parata aegrotare -r praeferuamus neutra· 
corpora,fiue fana parata aegrotare, & aegra dum morbi hinein fieri,. 
& a cauia fouentur. 
Mimus curatricis eh morbum tantummodo rcipicere ,·& quan- 
tum morbi genitum edproprie tollere. 
Officium.& munus proprium Medici eil,naturae inferuire, eam« 
icirc,caufasydifFercntias aefignaomnium eorum, quqiecundum &C 
praeter naturam humano corpori infent probe a fe inuicem digno- 
icere ac cognofcere. Peculiare vero eius officium eil, ianos con- 
Ceruarc, eonuaiefcentes reficere, fenes fouerc,caufas morborum 
praecauere,aegros a morbis liberare, iymptomataque omnia mitii- 
gare*&c.- 
Harum operationum cauia efficiens eil natura & ars: 
ftrumenta vero per quae operationes abibluuntur, fimt fimilia* 
naturae & contraria morbo; Modus agendi eil cito , tuto aciu- 
cunde. x 
Maceriaillorum inilrumenromm eil triplex; Diaeta, pharma- 
cia,& chyrurgia. Via & modus inueniendi materias auxiliorum 
duplex eil: Ratio fiue methodus per indicationes; Et experientia. 
aTenfumn euidemibus,· 
i. Conftr- 
Motrix. 
a.Pne/er- 
MMrix. 
5. Cür»- 
trix. 
Mtdtu*i 
ftnd:. 
Materi» 
mftrumen- 
torumtn- 
ffc». Liber Tertiys. 
Methodus medendi, eft vera ac Homogenea cognitio rerum 
Calubriumperlegitimamrationem6cordinem, perque intentio- 
nes 8c indicationes ad ianitatem conieruandam & amiHara recu- 
perandam procedendi: Sub hac continetur methodus curatiua, 
quae ratio eft perfe<5ta& ordo inueniendi certa cuique morbo re- 
media ad reftituendam ianitatem amiflara; & haec non fine me- 
diis, verum etiam per ibas intentiones atque indicationes. 
Scopicuratiuiftintintentiones,quas Medici in agendo propo- 
nunt ilue cum ad agendum ie accingunt,vt ianitatem ailequantur. 
i. eft, quid iit agendum,au alterandum, an euacuandum, an vero 
reddendum, &c. 
z. Quibus remediis,anrefrigeranribus,excalefacientibus,bilem 
cuacuamibus autiimilibus,item an iblidis,an liquidis. 
3. Quantumagendum,anmultum,anparum, ac qua menfura 
ycl gradu. 
4. Quomodo agendum an ienftm, vel confertim, an continen- 
ter, velper vices. 
5. Quo tempore potiffiraura,anftatim in initio, an in augmento 
vel in ftatu. 
6. Qup ordine,fcilicetquidprimo,recundo,quidterti)o,&quae 
cum ahis,quaeftnealiis. Cui additur locus & via agendi. 
Indicatioeftiniinuatio agendi, ftue ratio dirigendi a&ioncm, 
feiun&a ab experientia, fumpea a natura rei ftue contemplatio- 
ne fcopi. 
Inindicationeconfideranmrduo:Indicans &indicatum. 
Indicans nihil aliud eft ,quam quiddam in corpore fecundum 
aut praeter naturam obferuatum & defignatum. 
Indicatum eft illud ipfumiuuans, ftue id quod indicanti con- 
gruit aut coniequens agendum gratiafanitatisreftaurandap. 
Sunt autem tres primae indicationes, curatiua, praeferuanua, & 
curatiua : Sic etiam tria indicantia, vt morbus, morbi caufa & 
facultas. 
Indicantia etiam a nonnullis coindicantia dicuntur, quae no per 
fe,fed per aliud indicant* Quae vero impediunt,quod a primo indi- 
Methodust 
medendi 
ieopi cur* 
tiui fex. 
Indicati*, 
Indicam. 
indicatum. 
indicMb· 
»estret· 
Indican- 
indican« 
tia 374 
Basilicae Medica 
Centra- 
indicantia. 
cante (aggeritur,ea vel contra indicantia & correpugnantia dici 
(olent,contraindicans autem eil,quodperfe primo impedit : cor- 
repugnans vero quod fecundario: Veluticacochymiaeuacuatio- 
nem indicat, coindicant vires robuilae, confuetudo, &c. contrain- 
dicant vires debiles, correpugnant aeras, fexus, tempus aiinf&c, 
quaeviresfra<5tasdemonitranr. Similiterfacultas vi&um indicar, 
coindicat aetas,temperamentum,quae quanta: vires funt declarant. 
Contraindicat morbi vehementia , correpugnant fymptomata 
confequentia. 
Indicatio curatiua, teile Gal.9. Mcth. cap.15. eilipfa contrarie- 
tas,quaeamorbofumitur,fanitati enim morbus contrarius eil. In 
hacfeptemveniuntconiideranda, 1. Indicans,reumorbus, qui 
oilendit quid & quibus agendum in curatione, z. Indicantia quan- 
titatem agendi in curatione. 3. Indicantia modii agendi 4. Tem- 
pus. 5. Locum & vias per quas. 6. Formam remedii. 7. Ordinem 
agendi: Aparte affedapeculiaritcr 3. Indicationes (limuntur,ni- 
mirum a partis temperamento, z. Ab adtione parris. 3. A figura 
partis. 4. A (itu. 5. A fenfu partis. Deinde etiam (umuntur in- 
dicationes a rebus naturalibus & non naturalibus. Deinde haben- 
da etiam eil ratioindicationum curatiuamm, quaeiuntiniingulis 
morbis: l.Iniimilaribus. z. In morbis organicis. 3. Iniblutione 
continui. Quibus & accedit ordo,(eruandus in curatione,vbico- 
plkatifuntaffedlus. Et denique affedlusvrgcns: qui triplex: Aut 
magnitudine propriae fuae eifentiae: Aut ratione facultatis totum 
corpus gubernantis: Aut ratione partis ipiiufqj fundlionis la:(ae ea- 
dem affe&io. 
Indicatiopraeferuatiuafumitur 1. A cauia interna (iue antece- 
dente. z. A fubilantia materiae peccantis. 3. A qualitate humoris 
peccantis. 4. A quantitate humoris redundantis. 5. A motu hu- 
moris peccantis. Ex motuipecialiter quadruplex indicatur reme- 
dium,vtfunt i.Reuellemia-.cuiusinilrumenra funt,Phlebotomia, 
cucurbitulae,fn6lionesvalidaeoppo(itaepartis, vincula dolorifica, 
lotionescahdae,clyileresvalidi,veiicatoria&iImilia. 
z. Medicamenta intercipientia: quae vias claudunt 
nchumorinpartemaffedamferatur, vnde defeniiuavocanturSc 
Intermedio fpatio adhibentur. 
indicatio 
curatma. 
In indica 
tiono 7. 
funt cö»/7- 
deranda. 
A parte 
affefla 
indicatio- 
nts. 
Ordo cura- 
tronif. 
Indicatio 
fr&feruati- 
uavnde. 
Σχ motu 
quadru- 
flexreme- 
Intercipi e- 
tiamedi- 
tamema. Liber Tertivs 
375 
3· Dcriuantia, quae trahunt humores a parte affecta ad vicinas: 
vtapophlegmatifmus trahit a cerebro per palatum,errhinaope- 
rantur per nares,dcc. 
4. Reprimentia, quae a parte affecta humore tantum repellunt, 
taliaadftringentiafunt, quae admota partibus affedis, duplicem 
vfum proeflant, nam robur partibus illis afferunt, ne nimis prom- 
pte affluxum humorum infe recipiant, deinde contenta in parti- 
bus nondum plane impada exprimunt. 
His annotanda fucccdunt tempus reuellentium ac deriuan- 
tium,&c. Irem indicatio a quiete &fltu humoris peccantis: De- 
inde tempus euacuationis,quantitas &: modus, & denique quan- 
do fymptomata indicant. Nonnunquam enim ipia fymptomata 
rationem habent caufae, nimirum vehemens dolor, vigiliae, animi 
deliquia,&c. quatenus vires proflernunt vehementerque vrgent: 
Sed haec ratio curandi extraordinaria eit: Ordinata vero ratio po- 
ftulat,vtprimum caulas communiflimas tollamus. 
Deinde proximas ordine : tandem ipfum morbum ; fublato 
morbo definunt fymptomata & redit fanitas. Complicantur et- 
iam interdum morbimter fe cum iliis caulis, nonnunquam mor- 
bus cum fymptomate vehemiifune vigente,&c. 
Morbus &c caufa morbifica eadem indicant &confentiuntct- 
iam remedia ; in quibus deledus eile debet, pro ratione morbi, 
caufoe morbificae & natura aegri; Nam extremis morbis,extrema 
debentur remedia, aft vbi tempus permittit, nullumque pericu- 
lum in mora,malo etiam non vehementer vrgente, lente feftinan- 
dum tutoque remediis minus violentis vtendum, habita femper 
ratione virium; quarum maxima dignitas eft. Nam ipfa vita con- 
flat ex virium cuftodia. 
Indicatio conieruatiua feu vitalis quinque defiderat 1. Formam. 
2. Quantitatem. 3. Qualitatem.4. Modum, & 5.Tempus. For- 
ma vidusfumitur pro ipiius alimenti ad nutriendum feu viresre- 
ficiendasefficacia,quaeaequalis,maioracmino4t eft, quam vires po- 
ftulant, & quam id, quod de fubftantia corporis deperditum eft: 
Vnde vidus ratio triplex ftatuitur, vna exade plena, quando fub- 
ftantiae corporis & virium plus apponitur, quam deperditum efl; 
Deriuan- 
tiamedi- 
camenta. 
gentium 
duplex,v- 
-Ze- 
Sympto- 
T(lU0’ 
Complica- 
ti0 mor 
indicatio 
confema- Basilicae Medicae 
alia fimpli citer plena, vbi tantum apponitur, & fubftantia virium 
diminuitur', Tenuis vero diuiditurin iimpliciter tenuem, &c te- 
nuiiliraum. Subiiftunt autem vires in partibus viuentibus , & 
teile Galen.ιϊ. methodi triplici lubftantia complentur, fpirituoia, 
carnofa& fpermatica i olida ve.Qua liber harum Tui cuftodiam in- 
dicatpro fuaiubftantia,quantitate,& qualitate. 
Quantitas vidlus proprie iumitur pro copia maiori aut mi noti 
alimenti fub quacunque vidlus forma; sedimanda autem erit ea 
quantitas, prout virtus magis minufque indiget, & morbus per- 
mittit,ve·!prohibet. Hippocrat.i. Aph.io. Norma vi&usin argris 
eft extremus vigor morbi, quo tempore tenuiilimo vidluvten- 
dum erit in comparatione ad alia tempora. Morbi autem alii acu- 
ti, alii longi. Deinde acutorum varia: funt differentiae, in omni- 
bus tantum exhibendum quantum opus erit, vt aeger adftatum 
morbi deueniat. 
Qualitas vi&us morbo & caufie mortificae contraria eile debet, 
fed temperaraentOjSctati, confuctudinifimilis: VndeHipp.i. Aph. 
Febricitantividhishumidus conuenit; Item pueris &c qui talivi- 
dlu confueuerunt. Vbi vero morbus cum temperamento, state & 
coniuetudine pugnat,morbo occurrendum, & aliquid aetati j Na- 
tura: & confuetudini tribuendum. 
Modus cibandfan fiepe vel raro,an multum vel parum, indica- 
tur ex ipfaindigentia: &c virium magnitudine, habitaratione mor- 
bi,nam vbi magna vtilis alimentiindigcntiaeil , & vires debiles 
funt3parumfiepeque nutriendum, iin corpusvtilifucco abundat, 
parum raroque contrarium faciendum, vbi vires robufts funt 
cum humorum defedlu: Vbi vero redundat vitioforum humo- 
rum copia,iisalimcntisvtendum, quae& vires reficiunt & humo- 
res contemperant. Verum in his omnibus aliquid dandum cftaeta- 
tfiregioni, confuetudini & tempori anni. 
Tempus cibandi aegrum, eft ca hora, qua ciliumfacilimefu- 
ftincre poteft,aut hora confueta fanitatis; facilime fuftinet cibum, 
quando a morbo minus grauatur. Proinde in intermittentibus 
aptifllmum eft cibis declinatio , aut quod longi (fime recedit a 
paroxyfmorumincurfu. In continuis vero hora minoris affli&io- 
Quantität 
UlÜHi, 
Qutliuu 
viftuf. 
Modus ei 
hndi. 
Ttmputci- 
hundi. Liber T e r t i v s. 
377 
ftis,niii vires vehementiftime vrgeant,namin acce ftionibus cibum 
praebere noxiam eft» 
Capvt 11 f» 
De differentia medicamentorum & alimentorumv 
eorumquefacultatibus. 
MEdicamenrum & nutrimentum in relatione quadam ad cor- 
pus animatura dicuntur,ied modo & ratione diuerfa, Nutri-' 
mentum enim dicitur, quatenus in fubftantiam corporis animati 
conuertitur, id eft, nutrit &: auget. Pharmacum vero quatenus ä 
ftatu non naturali immutat: liue quatenus corpus curatur. Com-1 
muniter tamen vocabulo apud graecos, &c medicamenti 
apud latinosnon iblum morborum etiam venena 
pigmenta continentur» 
Medicamenta proprie vocantur quas inftta vi corpus huma- 
num alterant,fed non corrumpunt» 
Venena vero qux iua natura & alterant & corrumpunt» AIi-J 
menta,quae a corpore noftro alterantur, dc in iubilantiam corporis, 
coniiertuntur,/iue perfede eiaflimiJantur. 
Alimentaiuntduplicia: Alia quae corpori noftro aftimilantur, 
&dum concoquuntur nulla manifefta qualitate corpus alterant, 
haec abiolute alimenta vocantur. 
Alia quae manifefte agunt, Sc patiuntur aliquid, fed temporis 
fpatio vincuntur &perfede affimilantur; quaeabfolute neemedi- 
camentanecalimenta vocantur , ied alimenta medicamentofa, 
aut medicamenta alimentoia. 
Venena etiam iuntdupliciaj AIia,quaenuUa iubftantiaefuaepar- 
tc mutata,corpus humanum caloremque natiuum vincunt, atque i 
ad eum fere modum mutant,quo ipfum cibos,veluti venenum vi- 
perae & fcorpionis, aconitum, & c. Haec tota fua natura deleteria 
vocantur,& alimentis propriiftime didis maxime opponuntur» 
Aliaiunt, quae a calore noftro initium mutationis accipiunt* 
Nutrimen* 
rum. 
Pharma* 
cum. 
Medien- 
mentum 
proprie. 
Venenum, 
Alimenti*, 
Aliment» 
duplicia. 
F 
Venena dm. 
plicith 
Deleterin. 378 
Basi licte Me dic te 
deinde in multifarias mutationes vertuntur, quibus corrumpi no- 
ftram naturam contingit. Hac non totafubftantia, fed quantitate 
dicuntur qiiiaaillimptaparua quantitate aut conferenti- 
bus mixta iapeprofunt: Vnde nunc medicamenta, nunc venena 
dicuntur. In horum numero funt ilupefacientia quale eft opium, 
item &c eledliuc purgantia,qualia Helleborus, elaterium,&c. 
In medicamentis efficacia agendi facultati, vt caufa proxima 
femper debetur: Etin quolibet medicamento tot funt facultates, 
quotdiuerfaadionum caufa: Cum facultas medicamenti proprie 
fit caufa proxima adionum. 
Facultas perfe confiderata qualitas eft, confequens Eftentiam 
rei: quatenus vero adadionem refertur, caufaquadam eftedrix 
vocatur, qua mediante agit indeterminatum corpus. Infunt au- 
tem qualitates aliae adu,aliapotentia: Adu quando idipfum quod 
eile dicitur, nuncautaduabioluto eft, vtignis adu calidus, gla- 
' cies frigida eft: Nam quod adu dicitur eile, id prafens & perfe- 
dumeft. 
Potentia, quando idipfum quod efte dicitur, nondum eft, fed 
poteft euadere,fi exhibeatur vel corpori noftro admoucatur, leni- 
ter immutatum a noftro calore: Ita piper dicitur calidum,& ladu- 
cafrigida,Iicetadutalianonfint. A Medico confiderantur facul- 
tates cuinfque medicamenti non abfolute, vt in fua natura medi- 
camentum eft, fed ad hominem comparatum , &: prout inhomi- 
nem,non in aliud agere poteft. 
Facultas etiam alia per feeft, alia per accidens: Quaiperfe al- 
terant, vi propria,immediate fine alterius alicuius interuentu id 
agunt; Quae per accidens, non fua vi, immediate, fed alterius tan- 
tum effedus interuentu. 
Ex eftedibus 4. facultates Medicamentorum deprehenduntur: 
quarum alia Temperamentum, alia Formam fubftantialem Me- 
dicamenti confequuntur. Quae autem a Temperamento proraa- 
nant,quia operationum caufa euidentes funt, qualitates aut facul- 
tates manifefta vocantur: qua vero a forma fubftantiali,qualitates 
occulta,aut a tota fubftantia. Illaexeffeduum ordine & differen- 
tia, vt a temperamento promanant, triplices efte deprefiendun- 
Stupefa- 
ciemia. 
ΈλήΙολ 
tnedica 
menti per 
feconjide■ 
rata■ 
Txln·^'S 
Qualitates 
ex potentia 
Tacultas 
per accides, 
Σχ effecit♦ 
bm 4 .me- 
dicamen- 
torumfa- 
(u at es. Liber Tertivc. 
tur itum irum, fecundaj & tertiae. Verum de his facultatibus, non 
vna eil omnium Medicorum opinio, quare eius ambiguitatem hic 
omittimus & iludioium ad reliquos Medicos de his inferentibus 
le mittimus- 
Medicamentum porro duplex eil, temperatum & intempera- 
tum: Temperatum vocamus quod veiaiTumptum , vel admotum 
corpori humano temperato,calorcm,autnaturalem eius humidi- 
tatem.nec auget nec minuit, acproinde quo adfenfum qualitati- 
busilmilibuspraditumeiK 
Intemperatum vocamus quod aillimptum, vel admotum cor- 
pori humano temperato,caloremauthumiditatcmeius auget vel 
minuit. 
Quod auget caliditatem corporis temperati, calidum, hoc mi- 
nuit frigidum; quod auget humiditatem,humidum, quod minuit 
ficcum medicamentum vocatur. Hinc medicamentum intempe- 
ratum eil quadruplex, itidemque hinc quatuor primae facultates:1 
fcilicet caliditasjfrigiditas, humiditas&ixccitas. 
Exeffeftibus &receiTu a temperato, 4. ordines iluegradus lin- 
gulis medicamentorum facultatibus Medici aifignant: 1. gradus 
vocatur primus re,ceilus a temperato, vbi obfcure aut non nimis 
manifeile medicamentum corpus temperatum alterat, z. gradus, 
cil fecundus receiTus, quando manifeile quidem, fed citra noxam 
agit. 5. gradus eil tertius receiTus,quando vehementer, noncitra 
noxam aliquam corpus,temperatum immutat. 4. gradus eil fum- 
mus receifus,quando vehe raentiilime &grauiilima cum noxa cor- 
pus alterat vel corrumpit. 
In quolibet gradu Medici tres faciunt maniiones 6c partes: 
videlicetprincipiura,medium,&jfineim 
Modus etiam fiibilantis medicamenti triplex eil: vt tenuis, 
craifus & mediocris: Medicamenta tenuis cilcntlasac fubilantia: 
funt,qu« celeriter in partes tenues foiuuntur,iiueprompte facile- , 
que fefe in corpus nollrum & humores inierunt & infinuant.Crai- 
faeiubilantiae vero contra,quaefubilantiamcorporisaut humorum, 
nonpenctrant, fedhaerent & iubililunc. Mediocres, quaemedio 
modo fe habent. 
Medica- 
m*ntum 
2 €τηρ€Υ&* 
$um* 
IntemP*' 
ratum. 
mentum 
intemper*« 
tum qua- 
druplex. 
Gradu* 
medtcatni- 
torum 4. 
1 
I Ingradt- 
but confi- 
det anda. 
3.Princi- 
pium,, 
Medium, 
Finit.  Bas nieM Med i c'ae 
Qualitates 
Jecunda. 
Qualitates 
paJfiuA. 
Secundae qualitates communiter dicuntur, quae a primis 
manant,& a&iones primarum confequuntur. Confequunturau- 
tem primas ta£liiesin mixtis;triplicesqualitates: quarum aliaepaf- 
iiuae dici merentur,quia certa potentia aut impotentia tantum de— 
finiuntur,qaibusintelligunturfubie<Slaiis praedira apta velincpta;- 
elTe,vt aliquid patiantur,non agant; qualia funt,quae ab Ariftot.4:. 
Meteor.cap.B:& 9. enumerantur·: fcilicet 
λακτβν πηκίβν.eiTnjicnr rurj-nv,urur,Ttvyw.v<&v,uycf.vwv> &c. Secun- 
do confequuntur primas ta&iles qualitates, praeter colores, 
res,fapores,ci£teraeta<5l:ilesqualiratcs,vt durities,mollities; Tenui- 
tas,craffitudo;tcnfio,laxitas ;aiperitas;leuitas; vifei diras, friabili- 
tas,itemraritas,deniltas;plenitudo,vacuitas,&:c. 
Tertio confequuntur priraas,qu2e viribus primarum agunt,& a— 
ditiae dicuntur , ac potentia definiuntur: quiafubiedlum iiü· 
praeditum aprumeff, vt certo & determinato modo in aliud agatti 
nimirum vt fubiedhira habile a fuo fläcu in contrarium alteren 
Status autem illifunt qualitates,quas vocauimus: durities,molli-- 
ties;raritas,&c. 
Tertiae qualitares;quae determinatum membrum, aut materiam 
refpiciunt; particulares facultatesautqualitates interdum vocare 
tur,&mediae quodammodo naturae videntur, inter facultates 
eundas & quartasa tota fubftantia. Nam vt■ Auerrh. reflatur, ma·* 
gna ex parte dependent a forma fubftantiali: Ynde Ferneliusaliiq; 
piures tres tantummodo medicametorum facultates conftituunry 
& has vel ad fecundas, vel ad occultas referunt. Hae facultates 
pjicesfunt; Aliae enim refpiciunt contenta, aliae ipfas partes conti- 
nentes. Quae refpiciunt contenta, funt Iae,vel femen excitantia,& 
comprimentia: Menfes aut vrinasmouentia &fiftentia; calculos 
minuentia, &c. 
Deinde quae determinataspartes refpiciunt, a partibus illis de- 
nominantur; Vnde alia medicamenta cephalica dicuntur, quia 
manifefla qualitate cerebro profunt,alia cardiaca, quia cordi, alia 
hepatica,fplenetica,beehica, &c. 
Medicamentorum porro facultates fecundae in fpeciefimtim· 
’ tendens & relaxans; Tenfio partis fit vei exficcatione, a calore 
Tertia 
qualitates 
'Jktediea- 
menttnum 
jatultam Liber Tertivs. 
Hmtnide dcpafcentc* vel concretione, a frigore congelante,aut 
partes tenues exprimente: vel repletione,ex humore influente \ a.-, 
liquando ex humorum confligatione. 
Intendens triplex efl:; i. eftexflccans, i. congelans , 5. re- 
plens. 
Relaxans quod intendenti opponitur etiamtriplex eft: 1. Hu- 
medans. 1. Calefaciens. 5. Euacuans. Propniflimc relaxan- 
tia dicuntur, quae rarefaciunt, & attenuant, vt quae diaphoretica 
communiter vocantur. Diaphoretica autem appellantur , quae- 
cunque humores in halitus difloluunt, vel contenta-corporis per 
cutciWiflipanti nobis funt fudorifera. 
Cum autem omne Diaphoreticum rarefaciat & difeutiat; Hinc 
rarefacientia dicuntur quae craflum folidumque, tenue aeporo- 
fum reddunt. Horum omniumflmilis eflicacia non eit; Nam alia 
leuiorafunt,emollientibus vicina aut flmilia,quaeporos cutisrare- 
faciunt, tenues humores digerunt, craflbstantum concoquunt, 
vnde iimpliciter rarefacientia dicuntur, vt camo milia, meliiotus, 
parietaria.&c. Modice rarefacientia 6c qus his vicina funt emol- 
lientia,quia contemperando cutemque relaxando ca ufam doloris 
mitigant, Anodyna propriiflime dicuntur,communitcr vero Ano- 
dynafunt,quaecunque dolorem tollunt. 
Hic tollirurrribus modis 1. Anodynis proprie didis flue pare- 
goncis,quae noiko calori fimilia funt, caulam doloris demulcent, 
concoquunt &c aequabilem reddunt,tenuitate partium rarefaciunt 
porofque aperiunt vt meliiotus,camorailla,&c« 
a. Tolliturdoloriisomnibus,qu2Ecaufam doloris tollunt: velu- 
tifl caufaflt ah intemperie calida frigidis; fl a frigiditate calidis : fl a 
materia,euacuantibus,&:c. 
5. Omnibus iis,quaefenfumpartibusadimunt,nimirumNarco- 
ticis proprie didis, quaefua natura vehementiflime refrigerant & 
torporem inducunt,vt opium,mandragora, hyofciamus,Scc. 
Sunt etiam alia laxantia fortiora attrahentibus vicina, fed debi- 
liora, qua: rarefada cute craflos humores attenuant, &C inhali-i 
tusdiifoluunt, vt per fe facile diflipentur & difeutiantur: VndeJ 
attenuantia &cdifeutientia, aliquando fimpliciter Diaphoretica^ 
: fetund&i* 
jpecie. 
. Intendem 
triplex. 
* Relaxant 
- triplex. 
L 
Diaphre- 
■ tka. 
\ 
\ ' ' \ 
I 
Anoiytt*' 
l 
Narcotica. 
Simplici- 
ter Dia- 
phoretica 
funt 
Attenuan- 
tia & dif- 
(Htienti*, BaSILICJE ME9ICÄ 
Conien- 
fanda. 
Jnerajfan- 
m' * 
Attrahen- 
tin. 
Attrahen- 
nuditati* 
5 * 
Attrahcn- 
damani- 
ψ*1“α 
1 * U' 
■Reptilen. 
fia. 
nuncupantur,vt origanum,pulegium,ruta,laurus fern, calida, $cc. 
Rarefacientibus condenfantia, öc incraiianria attenuantibus op- 
ponuntur,& fpiracula cutis humorefque cogunt & incraiTant , fri- 
gida erailärum que partium erunt,& modice adftringemia, qualia 
iunt plantago.myrthuSyrofa Sc iimilia. Hucreferuntur vehemen- 
ter frigi da, papau er, mandragora, &c. Namfi quis modice iis vta- 
tur, condenfant,incrairant;li liberalius,ftupefaciuntj fi libcraliili- 
rae, mortem inducunt» 
Attenuantibus vicina attrahentia, quas 
foris impoiita, humores aut vapores ex alto in iumma corporis 
(transferunt & diicutiunt. Varia autem attrahentium Materia: Alia 
' enim occulta qualitate materiae aut iimilitudine attrahunt, vt can- 
cer fluuialis tritus &impofitus tela attrahit, fcorpius fuum vene- 
num &c. Alia manifefta qualitate fcilicet calore vel inilto vt finapi, 
vel adfeititio aut contra&oexpiuredinevt fermentum, huius co- 
lumbinus, anferinus&c. Quaemanifeila qualitate attrahunt cni- 
denter calida, tenuiumpartium,&ficcafunt: quae calidafunt non 
fhpra fecundum gradum,Ieuiter attrahunt: quae tertio gradu cali- 
da valide attrahunt & difcutiunt;quae quarto gradu calida validif- 
iime attrahunt. Sub attrahentibus etiam numerantur 
finapifmi,phaenigmi,&c. 
Ex his apparent, id eft repellentia, quae non adiefb- 
ras,fed afead interiora,liuc 5 loco cui admonentur, humores mo- 
nent & reprimunt, frigida cife crailarumque partium. Verum de 
repellentibus MedicidiiTentiunt: Alii enim fub reprimentibus 
comprehendunt omnia adilringentia: Alii non folum adftringen- 
tia,fcdetiam oblinentia, incraiianria, oppilantia; conrraplurimi 
fub adftringentibus reprimentia ponunt, & aliaadftringentiare- 
pellere,alia non repellere volunt; Eius differentiam 8c diftindio- 
nem pete ex authoribus ipiis,iic verior tibi lententia conflabit. 
Quae minus valide adftringunt,vtxOiäe,cotonia, iäntala, &c. vi- 
Icera partesque firmant & corroborant. Verum funt & nonnulla 
'' repellentiatenuisTubilantiae,qua;rninus adilringunt quamrepel- 
lunr,& alte penetrant vr camphora, &c. 
proprie iiue adftringcns medicamentum fecundum A- 
Ctrrobo- 
rantia. 
Tartes fir 
mantia. Liber Tertivs. 
ncrrh. idem eft quod Galeno Ttyyuloyv, fcilicet quod orificia vena- 
rum adftringit: Quafignificationc facultas ?u7r%>ty; 8c op- 
ponuntur,ac vis a ftypticadiftinguitur. Hinc di- 
citur, quod orificia vaforum recludit, quod materiam 
mentibus impa&arafiue infarftam extergit & euacuat. Tresau- 
tem gradus Auerrh.operationum in anaftomaticis ftatuir:i. humo- 
res abftergendi. i. aperiendi. 5. orificia dilatandi. 
'Vvwltwextergens,6c ixtp&K&w deobftrues, interdum pro eodem 
rumuntur,difFerunrtamenpotiflimumduobus modis: r. Quod 
fuirZ/yy fiiperficiem corporis & externos meatus expurgar: (vtin vl- 
ceribus) vero internas cauirates. 2. Quod extergens ca- 
lidius eft Sc magisrenuiumpartium, quam obftruens. Ad ’ι*.φ& 
reduciturxsvltwextenuans incidens: Vtenim vafainfkr 
<ftu liberes,requiritur vt craifa extenuentur, lenta&: vifeidainci- 
dantur & difleccntur. communiter vocari folec, quod 
materiam extenuat,incidit & fimul meatus expurgat. Extenuan- 
tium autem & incidentium fimilis materia eft,magna ex parte cali- 
da,ficca: Interdum frigida actenuium partium,&c. Deobftruen- 
ribus cognata funt,quae per os aut aluum manifefta qualitate eua- 
cuant: Euaeuant autem per aluum alia fpecifica forma, nimirum 
catarftica proprie difta; Alia manifefta qualitate. 
Manifefta qualitate per aluum quas le- 
nientia communiter dicuntur: Non autem fune vnius naturas: 
4. enim modis euacuareputantur, vnde quadruplicia di- 
cuntur, nimirum,lubricantia,abluentia, detergentia & compri- 
mentia. Lubricantia funt,quae vias dudhifque inaequales laeuigant, 
vt humores adhaerere nequeant j inaequalitas enim fiue afpentas 
viarum motum impedit, laeuiras vero aequales & patentes reddit, 
vt humores fine impedimento defluant: Lubricantibus abluentia 
& detergentia contraria funt: Haccenim non oblinendo, fedfor- 
des diluendo vias complanant &Leuigant: Vtroque etiam modo 
fit laeuigatio,a contrariis vero exaiperatio. Aft fub detergentibus 
abluentia plerumque continentur. 
Abluensproprie dicitur,quod fiiperficiem partium expurgat. 
Detergens vero,quodaltiuspenetras,&tenuiores meatus fubiens. 
, ΑίΛφρ&ΙΓ- 
. φ· 
’Έ.κφρ»*& 
I ν 
>&· 
Detergen· 
[· Oeobßru- 
■ entia, 
f 
ι 
. Euaeuan* 
, t ia alia 
Jpeaßca 
forma, alia 
• manifeßa 
: qualitate. 
. Hypa&ica 
quadrupli- 
«4. 
Lubrican- 
' lia. 
, Ab luet ia. 
Oetergen* 
tia. 
Compri- 
mentia,,  Basilica Me d j c je 
fordes educit. Tandem comprimentia non per fe immediate al- 
uum expurgant,fed dum va£a.conttahunt,vt humor concentus ex- 
piimatur.Ttaque improprie aut ex accidente leniunt. 
Abilergenribus oppoiica funt emplaftica, quae tenuitate fua 
meatus infarciunt,tenuiorefqi humores incraflant, fed manifeile 
non adilringunt:aliud enim eil meatus oblinere &ob£tmeic,aliud 
adilringere öc coar (Stare. 
Emplailicorum duplex eil materia: Vna plane terrea.& ikca ,fi- 
ne euidenti frigore &.calore: Altera lenta 5c vifcofapenitus., .miila 
ex terreis 6c aqueis,aliquando etiam ex aereis. 
Abforbentiafuntquae valida exficcandi extenuandiquc vi hu- 
mores frigidos impa&os,& tumores oedematofas & aquofos, ali- 
quando fdrrhofos, fed priemiffis emollientibus & attenuantibus 
abfumunt.Hec valide diicutientibusifimt vicina, fed raagis exfio 
eanda,adeo vt materiam magis depafeanr & abforbeant quam dif· 
fbluant,cuius generisfuntialia,fulphurea,&c. 
Suppuratorium cemplailico fimile cil#eique cognatum 
: Nara vtraq; & ύκννκης & quaedam 7ΓΐΓ7Γΰίν(Πζ j ideil 
maturatio,concodlio/ed vitiati humores in conuenientiorera na- 
turae ilatumdedutlio.Eil autem fuppuratio, humoris corrupti ex- 
tra venas, in pus conuerfio : vero, eil humorum qualitate 
nocentium,intra venas potiifimum, non in pus, fcdinhenignio- 
rem natura conuerfio; Vrruraq; naturae opus inilmmento caloris. 
Ex temperamentorum magna varietate,accidit aliquando vtidem 
refpc&u vnius fit fuppuratoriura, quod Jaltenus fit difeutiens , ex- 
purgans autfarcocicum.: vtficus,Rad.altheae, lilioruin,therebmc. 
&fimilia. 
Hinc proprie vtrifque facultatibus praedi- 
tum e-il,fcilicet exiiccat fimul & deterget, fed blande fine morfu. 
Eiufmodi varia fimt pro naturacorpotis&partium a£fe(Slarum:fic- 
eioribus enim & durioribus corporibus 
midioribus minusficca. Sarcoticaimbecilliora,vlcus reddunt for- 
didum,vchcmentiora exaiperant,fluxionefque irritant. 
Piroticafequuntur, quae vehementiillme calefaciunt: fub his 
comprehenduntur & ntvi<w: Nonnulli 
Bmplßfii· 
BmpUftt- 
mntttU 
duplex. 
Ahforben· 
m. 
SuppuTAte- 
riß, 
Sarceiica. £r B' t R Τ ί.1Ύ I V & 
äddunrrubrificarttia, vt dropaces acres, deiirtapiimos. 
rnniafumme calidafunt&: igneae fubftantiae, licet modo materiae 
differant,vnde diferepantes effedtus. 
R übrifi cantia fü nt, quae fu o ardore humores attrahunt,& cutim 
rubore inficiurtt,necci!ario non vellicänt,nec exedunt/unt tenui*· 
um partium,attrahentibusfimilima veluti finapifmi;&rc. 
Phcenigmi, hue veficatoria proprie didta,humoresproliciutTuö 
ardore,&fupremam cutis partem exulcerant, imc puftulas&: veß*- 
casmouct,minus tenuium funr partiu, fed rubrificantibus vicina. 
Särcocicis etiam oppoiitafünt i(gc7zcf ξίτίχοί, quaefeniim eoliiquair- 
do carnem coniumunr,lfccitare cum partiü tenuitate praedita funt, 
tt tenuitate illa virtus exedendi cito diffipetur, priuiquam longe 
penetrare queant, dc fuperficiem exhecando comprimendoque 
fenfim carnem coHiquent & abiiimant, cuius gensris vitrioluni, 
alumen, aerugo,&c. 
Supporatoriis oppofrtafunt^. quae altius penetrant, quam 
phcenigmi,&carnem tenuiorem colliquanr, iniit um que calorem 
diflbluunt/uperioribus acriora erunt cratfioriique fubftantiae-,fed. 
nonabfolute craifae,vtauripigmentum, arfenicalla,&c. quae quali- 
tate quoque occulta noftrae naturae funt contraria; 
Hinc in ie quu ntur, qu ae alti ffitn c pe ne tran t ad ferri can- 
dentis fimilitudinem,cutim ita exerunt, vtcruftasinducant,acet- 
iam dura callofaquc corporaabfumunt,& ca quibus inhaerent, fti- 
pitisrituinfixa,excrudant,abfoiutaefimtfubftantiae, omniumque 
pyroticorum mordadflima,vtpraecipitatus, calx viua, &c. quibus 
vtimurpotiflimumin cauteriispotentialibus·. 
Hae funr differentia pyroticorum quae repleti vl-, 
cerisfummam carne dehccant &indurant,in callüfine cicatricem 
cuti fimilimam: Nam cucis eil· qüaii in callum indurata caro, eique 
iimiliscicarrix.Eiufmodimedicamentaneceftario iiccafunt, fub- 
ilantiae craifae, vr plurimum vi adftringente praedita, flue euidenre 
calore & frigore,ac etiam fine morfu,vt hu mores tenues in fuperj&· 
cie abfumantipfamqj contrahant,iiue condenfcnt,veluti;,haemad- 
itsitutiajceruna,&c.- 
Inter numerantur multa; r. quae fine cüidenti adftriddö- 
ne deiiceat;Vtc. ceruiyftüjcoralliaj&c. 2. quae cümorfu de/iccanr5. 
■ Χ·νξα7*>(ρ.. 
ί 
φβινιγμ&ϊ, 
} Veficato· 
‘ rin. 
KctTUi'$t·· 
> ' \* 
.<*· 
► 
ΣνπΙϋφ, 
■ κ&. 
’Εττνλαη'« 
W- BasijlicjE Medice 
&c durioribus corporibus tantum c0ueniimt,vt alumen, aes vllum, 
3. qua; cathereticis quoque annumerantur. 
& ί/Α'ζαλχφηρ intermedia; quodammodo natu- 
ra; efle videntur eil,glutinantia quas labia cruenti vulne- 
ris adduda vniunt, de/Iccant enim cum adftridione, ime omni 
morfu&euidenti cahne,acfubilantiaenonnihil craffie terrenacque 
funt, cum quadam tenacitate,qualis in confolida, fanicula, vcrbc- 
na, &c.apparet. 
Haec de fecundis facultatibus,nuncad tertias,initiofado a Diu- 
reticis. Δproprie funt medicamenta calida & iicca,quae vim 
habent incidendi, iero fa a fanguine feparandi, & humores fun- 
dendi,atqueinaquofam fubftantiam mutandi.Mouent autem ali- 
quando medicamenta diurcticavehementcr,aliquando medio- 
criter; Vehementer, quae cum euidenti calore extenuant &deter- 
gunt vt femina calida: Moderate,quae cum calore temperato vt 4, 
fern: frigida. Annumerantur etiam diureticis nonnulla, qua; vias 
vrina;leniunt vt glyzirrhiza,altha;a,&:c. Deinde qua; feruorem in 
fanguine contemperant,fed ea minus proprie diuretica funt. Quae 
valide vrinas mouent,&fimul renes ac vafa diuretica expurgant, 
calculos & arenas diifoluunt&: expurgant. 
Diureticis cognata funt menfes mouentia. Siduntur menfes ob 
trescaufas 1. Ob imbecillitatem facultatis expultricis. 2. Obvi- 
tiumfanguinis,quiapaucus, craifus, vifeofus. 5. Propterobftru- 
' dionem venarum in matrice,aut quia fanguis auertitur a matrice. 
Proprie autem quae obftrudiones matricis aperiunt,& abilergunr, 
&c fanguinem ad vterum deducunt, menfes mouentia dicuntur; 
Minusproprie, quae facultatem expultricem roborant, aut vitia 
ianguinis emendant. 
Quae menfes mouent; fimilitudinem' cum iis habere videntur, 
quac.lac &femenpromouent. Differunt tamen: nam lac & femen 
.mouentia minus ficcafunt,nec vehementer calida, vt menfes mo- 
uentia: Deinde non carentaliqua humiditate; qualis vis eil in ane- 
tho & feniculo yiridiad lac gignendum; in eruca ad femen ex ch 
tandum. Aliud eftiac&femen gignere, aliud prouocarc, &c mate-1 
nam ad mammas vel teftes deriuarc. 
Glutinati-' 
fia* 
Atiqenyi. 
Calculos 
dijfolutn- 
tia. 
Menfes 
mouentia. 
j.Cauft 
cur menfes 
ßßantur. 
tae&fe~ 
tnenpro- 
mouentia. Liber Tertivs. 
iunt, quae contenta in peffcore & pulmonibus apta red- j 
dunt,vttuififacile expurgari queant, duplicia funt, quemadmo- 
dum humores: Bechicaenimaliaextenuant & incidunt, fedfine 
vehem&nticalore, vtHyiTopus*. Alia contemperant, modicein- 
crailant & leniunt, vt amygdala,nuces pini, &c. 
v£pp«<jfunt qu$ fuperdpam pituitam circameninges δί cerebrum 
per nares expurgant. 
' ifunt,qui per palatum expurgant: hi agunt ali-> 
quando occulta qualitate, & plaemmque manifefta, incidendo,- 
abftcrgendo,&:c. 
P.oltremo vifcetibiisoranibusmanifefta qualitate conueniunr, 
quaerobm membri conferuant,ftueadftnngendo corroborant, in- 
primis ventriculo hinc ftomachica,iecon hinc hepatica, fplenf 
fplenecica, cordi cordialia, capitiime cerebro cephalica, matrici 
hifterica,&:c. 
Quartae facultates medicamentorum fu venena A- 
lexipharmaca&appropriata, &c. Hae aurem facultatesa tempera- 
mento non proraanant,ncc a materia perfufa qualitatibus primis, 
fedimmediate atotafubftantia & formafubftanriali, hreGaleno 
qualitates a toto temperamento interdum vocantur. Agunt hae 
non euidenti modo vt fuperiores, fed occulta ratione, exmnfccus 
vel intrinicciWjinbonum audii malum,dupliciter, vei per motum 
aliquem localem, velper tranfmutatiouem iiue alterationcm ali- 
quam. Permotum localem tripliciter: i. vel retinendo reprimen- 
doveea, quae praeter naturam monentur, iu parte aliquafiftunr. 
a. vel expellendo. 5. vel attrahendo eeoipore noxia educunt. 
K.etfc*x%j(p funt, quae certos ac determinatos humores educunt, 
aut ialtem naturam ad eorum cxpuliionem irritant, dicuntur haec 
ele&iue purgantia, & ab iis, quae manifefta qualitate lubricando, 
abluendo .extergendo, comprimendo, quicquid obuium efteua- 
cuant. Euacuantautempeculiariproprietatevnumhumoremde- 
terminatum potiflimum,vtRhabarbarum,bilem: Agaricus, pitui- 
tam: Helleborus, melancholiam *,iris,aquas,&c. 
Deinde cuacuant etiam alia ex quacunque parte corporis,aIia 
cxpeculiaripociflimüjVt quando Rhabarbarum ab hepate magis. 
Bechici* 
Err'ma* 
’ΑΤΓΒφλΐ· 
ypcflirpst. 
Bartes cor* 
robor an~ 
ita. 
Sfiar't 
facultates. 
Qualita'et 
a tfo tera- 
perameto* 
■ %'  Basilica Medicas 
aloe ab inteflinis & ventriculo, Agancus a capite hcrmodaftyli ab 
articulis potentius trahunt,&c. Praeterea-purgant alia magis per 
fuperiora,alia per inferiora, &c. Per tranfmutationem aut aitera- 
tionem aliquam, occulta iubflancix proprietate agunt medica 
medicamenta triplicia, i. Deleteriaime venena, 2. Antidota,flue 
alexitena vel alexipharmaca. 5. appropriata. 
1. Venena medicamentis & alimentis opponuntur, haec potiili- 
mum cor fontem caloris natiui oppugnant ,ipfamque fubftantiam 
caloris corrumpunt. Sunt autem venena non vniusgeneris, nec 
etiam vno modo agunt: Alia manifcfta qualitate interimunt, alia 
folius fubftantiae proprietate. Manifefta qualitas illa veleft, ca- 
lida.vel frigida, vel ficca, nonnunquam proprie humida. Sic cali- 
da corrodunt,vtlepus marinus: Vel inflammant, vteuphorbium, 
vel putrefaciendo corrumpunt veluti fublimatus. Frigida vel 
congelando cor cum ipiritu & ianguine interimunt vt opium: 
velobftruendo visfpirituumimpediunt veluti gypfum,&c. 
Deinde iicca vel depafcendo humidum vt calx viua,vel eroden- 
do vtarfenicum, mortem afferunt. Hisaddunturvalidiflimepur- 
gantia, quae violeter,&cum grauiffimis fymptomatibus euacuant. 
Verum quae non tam manifefta qualitate, quam totius fubflantiae 
contrarietate calorem natiuum corrumpunt, corfontem calo- 
ris lxdunt,funti<5tus fcorpii, vi perae ,napcllus, &c. Haec dicuntur 
venena a tota fu bflantia poti ffimura. 
2. Venenis contraria iunt alexipharmaca flue alexiteria proprie 
di&a, haec venenum proliciunt, vel contrarietate fubftantiae fuae 
vires cius frangunt, obtundunt, planeq; immutant, & cor confor- 
tant: Sub hoc genere continentur theriaca, mithridatium, lapis 
bezoar,fem.citri& alia plura,quae & alterant, & venenum a corde, 
expellunt. Verum venena quaeeuidenri calore potiflimum interi- 
munt, contrariis alcxipharmacis alterantur &c curantur,vt calida 
frigidis,ficcahumidis, &c. 
3. Quae peculiari proprietate certas humani corporis partesre- 
fpiciunt eaique tranfmucant,alia totius fubftantiae familiaritatem- 
uanc,alia totius contrarietate laedunt. Totius aurem familiaritate 
flue quadam faluia capiti,pulmo vuipispulmonibus, &c. 
Venena. 
’Αλφφΰξ· 
f&w- 
jtffroprh- 
Μ· Liber Tertivs. 
389 
conferunt. Sab hoc genere comprehenduntur omnia, cephalica, 
ftoniachica,hepatica,d<:c.quatenusfamiliaritatelubftantiaEagunr. 
Item quae certis morbis conueniunt, vtpoeonia, vifcusquercinus, 
cranium microcofmi,epilepfiae; ftercus canis,angiuae: cinis leporis, 
/anguis hirci, calculo: cerebrum leporis,tremori: Verum totius 
fubilantiae contrarietate ime cantharides veiicam, lepus 
marinus,puJmonesexulccrat,mercuriusdentibus &neruisinfen- 
fus,&c. Haec de medicamentorum facultatibus. 
C A p v t IV. 
De modo indagandi & explorandi vires medicamentorum, 
de que medicamentorum dff.rentia, 
refyettumateru. 
FVndamentamedicinae duo,fic&: duplex modus indagandi vi- 
tes medicamentorum, primus fit per rationem, alter per expe-1 
rientiam: De primo feu de ratione priusdicemus, deinde & de ex- 
perientia. Cognitio de medicamentorum viribus perratiocina- 
tioncm,ex primarum qualitatum manifeftis elfedibus oritur. 
A primis qualitatibus autem in generatione mixtfduplicespro- 
manant effedus: Aiii priores, alii pofteriores. 1 
Prioresfunt vel inerte paffiones mixtorum, nimirum congela- 
vei pailiuae qualitates vt 
combullibile,incombuftibile,durabile,indurabile,&c. i 
Pofteriores funt obieda fenfuumjfcilicet colores,odores, fapo- 
res,durities,raolIities,quaeterminifunt pailionum, & mixtionem 
coniequuntur.Hisaddit Aucrrh. conlidcrationem loci, regionis, 
temporis, &c naturalium operationum. Ex his omnibusiumitur 
coniedura aliqua de temperamento medicamenti: Nam primum 
cx modo congeIationis,inipiiiationis,&c. Qme frigore diftbluun- 
tur,coagulamur iiueconcrefcunt calore, & contra: quae a calore 
tantum concrefcuntjfrigida ficcaqdudicantur.Quod vero a frigo- 
re tantumconcrefcit,fineadionecaloris,frigidam humidumque 
eftjVtfendt Auerrhoes. 
Medus in- 
dagandi 
medica- 
menta du- 
plex. 
Modus in- 
dagar, dt 
per rat mi- 
natio Htm. 
Duplices 
effecl usk 
primis 
qualitati- 
bus. Basili cje Medice 
Praetereaadobic&afenfuumquod attinet , cum in omni colo·- 
mm genere calida, frigida, humida, iicca repedantur, folo vifu ex 
coloribus, de medicamenti temperamento nihil certi colligere li- 
cet,multo minus ex auditu,cum parü referat in viribus indagandis, 
anmedicaraetaionoraäninfonoraimtiNecexafpentate, leuirate, 
duride,&rc.Nam plurima tam dura,quam mollia, afpera quam le- 
liia &c.oppoiifarum qualitatum funt, & dmerfimode corpora no~ 
ftra afficiunt. 
ex odoribus, niilpropter fapores, cum in hominc 
olfatftus obtuiiilimusiit, vtnihilpene olfaciat, fed cum fenfudo- 
loris aut voluptatis : Deinde quod plurima medicamenta odore 
omni careant,ac ex tam foetidi«, quam bene odorammuka diuer- 
fas plane vires habcant.Necetiam ex regione, loco & tempore, aut 
ex naturalibus quibufdam operatiombus,vt 
&ificatione,&c.vt Nihilominus 
ex his omnibus de temperamentis medicamentorum aliquam in- 
terdumuconiedlummfacimus/cd ea incerta & dubia cft. 
Saporeft qualitas orta ex ficco terreo diluto aque® humore, a- 
«ftione caloris in mixtb,determinante forma fubrtantiali. 
DiiHnguuntur autem fapores pro varia mixtione cum ficco,per 
dmerfamaftionem caloris.A Medicis enumerantur odfco:vt i. ca» 
lidi tres,acris,amarus,faifus. i. tres frigidi, vtacidus,acerbus,auile- 
rus. j. temperati,pinguis,& dulcis, cui addut nonnulli&c infipidü. 
Exhisfaporibus in dignofeendis medicamentorum facultari- 
bus,decet Medicum praeexercitatum eile in fenfu guftus, & vniuf- 
euiufque guftus proprietatem exa<fte renere, deinde caufas fapo- 
mm&: vires medicamentorii ex faporibus indagare: verö oportet 
ante omnianaturalem faporem cuiufcunq; medicamenti ab adfei- 
titio diftinguere,itcmfimplices fapores a compofitis,&c. 
Acerbus fapor hic linguam contrahit, &c contrahendo exaipe- 
rat: hic percipitur in gialla immatura. 
f. Aufterus fapor,hic linguam moderate contrahit,hic poteftper- 
eipiincydoniis. Caufavtriufqueeftdominiumficciterrei,acalo- 
leparum attenuati, &humidononfatispermixti: Verum aufte- 
ius fapor fit ex iicco magis attenuato, meliusquepermixtoaqueo 
humo- 
Sapon 
Sapores- 
täe. 
Attrita. 
AttfterM. Liber Tertivs! 
Immore,quam acerbus, ab Aetio acerbitas tripliciter reioluitur. 
I. velcalefadione, i. velhumedationc δί 3. vtraque fimul. 
Acidusfaponhiclinguam iine fenfu caloris alte fäciteque|)ene- 
Crat,ac in terram effufus ipfarn fermentatffiic percipitur in oxalide; 
oritur ex iicco terreo permixto copioib tenui humido, a calore at- 
tenuante, fed non perfecte elaborante, quia citius calor deficit aur 
exhalat, quam terminum aifequatur. Hinc differentia eit huius 
iäporis in fimpliciter acidam, cum tenuitate iubftantix, &c vehe- 
menteracidam veluti acerbus. 
Dulcisiapor,hiccum manifefla iucunditate guilum oblinit Sc 
replet,ad nullum exceffum trahendo: talis percipitur in facharo. 
Pinguisiapor,hiclinguam cumlentore oblinit, Scidem in gu- 
Uu efficit quod dulcis, fedfine manifefla iucunditate; hic in oleo 
maturo percipitur. Oritur vterque in mixtis a calore proportiona- 
to,vt exteri fapores ab inproportionato. 
Acris iapor guflui oblatus, hic linguam cum vehementi calore 
penetrat,inflammat ac mordet: talis in pipere & expis deprehen- 
ditur. Oritur in generatione mixti ex iicco terreo permixto fuffi- 
cienti huraido, a calore igneo attenuante, & ita elaborante, vt ef- 
feruefeat pars tam humida &i ficca. 
Amarusiaporeil,quilinguamdetergir, &: cumgrauiffimamo- 
ieftiaabradendo exaiperat, Sc contrarium plane in guitu efficit ei3 
quod dulcis: hic in feile & colocynthide percipitur. 
Generatur avehementrcalorchumidum totumfere exhaurien- 
te, & ficcum terreum adurente. 
Salfusiaporaraaropropinquus eft,vrerq; enim linguam abfler- 
grr,iedfalfus magis eluendo, quam abradendo. Generatur falfus 
iapor ex iicco terreo,permixto copiofo huraido aqueo, ä calore aff 
fanre,venuionprorfus humidu depafcente', fed cu iicco cogente. 
Infipidusiiue aqueus,proprie iapor non eff,fedpriuatione fapo- 
ris intelligitur; Hic in aqua iimplici & Cucurbita aliquo modo per- 
cipitur.Oritur autem iniipidumjnonvtfapotjex iicco terreo tranf- 
colatQ per humorem aqueum, verum ex materia craffa, non plane 
rranfcolataffed potius perfufa humore aqueofiine euidenti calore. 
Hgc pauca didafufficiant,de naturafimpliciumiaporum,&ratiO- 
Triplex re 
ßohitio et- 
_ eerbittuis. 
A eidus. 
■ Dulcis. 
_ Vtr.guis. 
Actis. 
Amxrus. 
Salßa. 
Inßpidus 
ßue se- 
quetis.-  B a s ilic£ Medice 
1 
Modus in- 
dagandi ( 
per expeti 
entium. 1 
tripli iter 
Confidera- ; 
tur. 
I, Medica- 
mentum. 
t.Subieftu 
corpus in i 
quo expio- 1 
ramus vim 
medica- 
menti. 
Corpus du ' 
pUx. 
Duplex 
medica- j 
mtntitx- 
ferienti». 
ne dignofcendi ex fynceris faponbus vires medicamentorum: 
Nunc agemus de modo indagandi per experientiam. 
In indagandis viribus medicamentorum per experientiam tria 
obferuanda funt i. Efficiens,id eil medicamentum,quod explora- 
re debemus,idque duplici modo i. omni qualitate aliena,fiue ad- 
fcititiaautaccidcntarialibcrumeiredcbct, &c Tua infirafacultate 
tantum agere, z. ad agendum idoneas fuffidemesquevires habe- 
re,nimirum morbo femper oppoiitas, ied lapilli morboio gradi- 
bus,fi heri quear,a:quales. 
z. Subiedlum corpus,fiuepatiens in quo exploramus, eilpotif- 
fimum corpus humanum,ad quod proprie medicamentum refer- 
tur,& a quo praecipuum iudicandae facultatis experimentum fumi- 
tur: Quam enim vim in homine, eande in alio animali non necef- 
fariolorticur,licetinaliisinterdum experimentum fiat. Corpus a- 
diud eil fanum,aliud aegrum: fanum vel temperatu,vel intempera- 
tum: ALgm,hinc aliud iimplici,aliud copoiita laborat intemperie. 
Medicamentum experimur duplici de caufa: i.vt Iciamus ipfam 
facultatem tantum,velfacultatem &; facultatis gradum ,an calefa- 
ciat,velrefrigcret , & quo gradu: non autem an illi corpori profit, 
velobfit. z. Experimurgratiaianitatisinilloindmiduo, an laedat 
veliuuet. 
3. Obferuandum in indagandis viribus medicamctorum modus 
actempusagendi. Non enim omnia vno eodemq·, modo femper 
aguntjfed nonnulla aliter initio quando applicatur, deinde aliter. 
St medicamentum a principio ad hne vno eodemq; femper modo 
agat, id eil, calefaciat vel refrigeret,&c. Certum experimentum 
erit,per fe & vi infita agere, ac proprie calidum auc frigidum eile. 
Si initio vno modo,deinde alio modo agat, experimentum du- 
bium erit,& incettu vtra adlio fit per fe,id eil, vi infita immedia- 
te,vrra ex accidente,feil.aliena vi aut mediante alio cffiedlu. 
Duobus enim modis agit aliquid ex accipentc:Veluti aqua cali- 
da admota corpori primum aliena adfeititia qualitate calefacit,de- 
inde infita vi refrigerat: Ataquafrigida liberaliteraffufa aeilateiu- 
ueni laboranti tetano, primum vi infita refrigerat, deinde ex acci- 
dente,quia calorem intro coercet, calefacit, &c. nunc de materia 
medicamentorum agemus. 
5. Tempus 
(jy medus. 
Accidens 
agit duo- 
bus medtf. Liber Thrtivs. 
393 
Medicamentum omne rcfpedlu materiae, aut fimplex aut cora- 
pofitum eft; Simplex medicamentum vocamus,quod fecundum 
iliam naturam iyncerum eft,autfua natura tale, ab arte nihil alieni 
permixtum habens. Compofitum eft, quod iua natura iyncerum 
non eft,fedarte ex diuerfis commixtum. 
Simplicium materia teile Gal.6.de fumpt.mefi.fac.cap.i.& i. de 
compof per gen. ca. i. fumitur ex vegetabilibus, mineralibus a- 
nimahbus. 
Sub vegetabilibus continentur omnes fiueplant#, nimirum 
arbores,frutices, & heibae;earumq·, partes vt funt radices, rami, li- 
gnajCortices,iiipites,furcuIi,foIia,flores,fernina, frudlus, fucci, Ji- 
quores,gummi,refinae,olea,&c. 
Sub mineralibus continentur non folum foflilia , fed etiam a- 
quae Thermales,&omnia mixta inanimata, cotenta terra & aquis: 
Talia funt metalla ieptem,eorumque recrementa,lapides ac gem- 
mae, terraeinfigniorcs,media mineralia & minima,Scc.his adduntur 
& illa qua: ex metallicis arte compofita funt. 
Ex animalibus medicamentorum materia fumitur vel totis, vt 
funr lumbrici, cantharides,&c. vel ex partibus aut excrementis a- 
nimalium,velati pinguedines, adipes, &c. .Item olla humana, cor , 
cerebrum, caro, lapides cancrorum cornu, fanguis, tunicae ventri- 
culorum, &c. irem lac,oua,meJ,cera,fel,vrina,ftcrcus,&c. 
Horum vires&gradus quantum fieri poteil, medico indagan- 
dae funt: fimulac obieruatis iis,qua: fimplicium vires augent ac mi- 
nuunt qualia fiiiit; Regio, tellus, cultura 8c fitus loci vbiproue- 
niunt,item tempus colle&ionis,&:aeras,tandem praeparatio. Dofis 
medicamenti ac quantitas, in humano corpore mediae aeratisac 
conftiturionis,ex facultatis ipfius ordine fiue vehementia deprae- 
henditur.Quaeenim pari ordine funr,eademq; vehementia agunt, 
pari menfura fiue doii ilatuuntur; quae difpari modo agunt,difpa- 
ridofi. Verum in alterantibuspoti (fimum, promagnitudineiitu- 
que partis affedlae,dofis augenda minuendaque eil,&c. 
Nuncad compofitionem medicamento- 
rum, eorum que caufis. 
Differen- 
tia medi- 
ramento- 
rum. 
Medica - 
mentum 
fimplex 
Campe fi· 
tum. 
Materia 
fimphesii 
' triplex. 
Vegetabi- 
lia torum· 
que Jpecies. 
Mineralia. 
Animalia 
eorumqut 
partes. 394 
Basilica Me dica 
C a p v τ V. 
V e comfoß'one medicamentorum, dujrue caußs, medo 
componendi, ac djfercritus comt> μ turum. 
Quid? me- 
dicamen- 
tum com- 
ponere. 
MEdicarn.en.tum componere, eil plura fimplicia invnam ali- 
quam formam redigere,gratia laniratis reflituenda:, aut con- 
feruandcT, nimirum vt inflruraenta idonea habeamus, ad id pip- 
ilandum, quod indicatio requirit. Vbi igitur nullum fimpiex a- 
ptumreperituradidperfidendum,quod ne cefle eft: Compofitio 
aliqua neceifaria eft. 
Scopus & nece ditas omnis compoiltionis dependet a tribu« 
i.vclabipfoafledmeiufcp caufa&iymptomatibus. i. velabipfa 
parte affeda, cui curatio debetur. 3. vel ab ipfo medicamento, 
quo curatio perficitur. 
Omnium autem maxime neceflaria componendi caufa, eil mor- 
borum diuerfitaSjitem caularum &: fyrnp comarum vigentium. 
Teile Galeno 1. Method. Quilibet affedlus, pro fuanatura re- 
medium indicat;fimpiexaffed:us,fimplex remedium, fimplicifa- 
cultate prreditum; compofitus affedus, remedium compofitum, 
aut natura vel arte tale. Si morbi complicantur, diuerfaquoq·, aut 
contraria exigunt remedia, vel in vna parte, vt vicus cum inflam- 
matione: vel mdiueriis,vt hydrops cum febre. 
Indicat etiam interdum aliud moibus , aliud lymptoma vi- 
gens,vt inflammatio in principio cum vehemente dolore: Deinde 
qua: a diuerfis aut contrariis oriuntur caulis, diaerfa aut contraria 
exigunt remedia. 
Secundo ipfa pars affeda, a:griquc natura δc confli tu tio, com- 
ponendorum medicamentorum occafio acmpradben t. 
In parte afleda 5. confiderantur. 1. Adionis digftitas : Labo- 
rante enim ventriculo, hepate, aut alia parte principe, nonfolum 
folis relaxantibus,verum & aftringentibus vtimur, ne robur vifce- 
risdiflbluatur, vel etiam alia quas facultate fubflantia: corrobo- 
ranr,vt monet Gal. 13. methodi medendi. 
1. Vismedicamentiadpartcminprofundo,autremotolocofi- 
j Cauf& 
compofit to- 
num medi- 
camento- 
rum. 
1. C aufa 
compofitio- 
nüres pra- 
ter natu- 
ram tn cor- 
pore. 
i. Caufa 
compofit to- 
nis natura 
agri,par- 
tvsfy ajfe- 
ίΪΑ. 
j. Confide- 
rantur in 
parteajfe- 
fta. Liber Tertits. 
\ tum non facile deducitur,nifi admixto aliquo, quod tenuitate aut x 
peculiari proprietate eo penetret,aut quali vehiculum iit: alioqui a 
in longo itinere,magnoquc intemallo, de virtutis robore multum 2 
perit. Sub /itu continetur connexio partis cum aliis. 
5. Temperamentum conferuatione.femper indiget; Vbi 
cumtemperameto morbuspiurimiimpugoat, vt ii cerebrum ery- , 
fipelatelaboret, non folum vehementioribus indiget,fedetiam 
quspartis temperamentum, & robur tuentur, & confemant,prae- 
(cipue ii pars princeps iit. 
4. Conformatio partis: Htec medicamenti formam,modumque 
vtendi praeferibit: componendorum medicamentorum occafio- 
nem aliqua exhibet: Propter forma enim idonea multa mifcemus. 
5. Quando pars acuti fenfus validis remediis tentanda non eil, 
ne vires dolore diToIuatur,autpartesinconfenfum trahantunRe- . 
media congruentia erunt contemperanda i & fi acria validaque ea; 
Miicenda,qua: acrimonia obtundunt, &panis robur confirmant. 
Qualis ratio partis affeblas: Talis Sc ipfius Aigri. In tegro autem 
i confiderantur tetas, fexus, confuetudo > vita genus, temperamen- 
tum, natura proprietas,haec omnia Medici intentionem variant,& 
compofitionis caufam praebent. 
Tertia catifacompofitionis,eilin ipfis medicamentis, quod nul- 
lum tale fimplex reperiatur quale cupimus, & neecfiicas exigit. 
Non repetitur poti firmum 1. vel ob ramus idoneam fubilantiam. 
1. vel non debita qualitatem. 5. vel non iuilam quantitatem. 4. vel 
minus conuenientemagendi modum.His 6c 5. addimus duas alias 
neceflitates/cilicet forma,vt & medicamenta m habemus. 
Porro in compofiti® ne medicamenti 6. probe obfemanda funt. 
1. Quid fitum fit in ratione fubilantiac,quae varia varium q; appara- 
permixtionem,requirit: Exempli gratia fi liquidis ficca, Sc 
ficca liquidis mifcemus.· Item cralTi$,attenuantia,&attenuantibus 
CraiTa; putrefeentibus, conferuantia,&c. 
2. Ratione qualitatis: Qualitasenim fiue vis medicamenti fim- 
plicis aliquando intentione necefiaria eil, fed affedtuinonpro- 
portionata, & vel nimis remifia, vel intenfa, vel cum malignitate 
aliqua coniun6ta,velpartiaifc6taenonappropriata. z. Aliquando 
x. AflienU 
dignitas. 
1. Situs ac 
connexio 
partis. 
I-Tempe- 
r am et um, 
4. Confer- 
matio. 
5. Stnftu 
partti. 
Natura £ 
gri. 
3 Cauß 
compoßtio- 
nls in me- 
dicamen- 
tis. 
. i. Rat hm 
.fubftantia. 
-1. ' Rationt 
. qualitatis 
s medica- 
' menti.  B A S I LI c je Msdigi 
facultas aliqua medicamenti intentioni necefladanoncft, fedfu- 
pcruacanca & aliena. 3. quod maligna qualitacepraeditum eft, be- 
nignioris permixtione obtunditur aut contrariis contemperatur 
aiitmitigatur. 4. Si parti afFecftae, medicamentum appropdatura. 
noa iit adduntur dirigentia. 5. Si medicamentum iliperuacanea, 
non t ilio ia humedtatio inten- 
tioninoftraeneceilariaiit, &C detur medicamentum frigidum hu- 
midum; tum debita permixtione calidi humidi frigiditatem illam 
fuperuacaneam temperabimus, 6c intentianfnoftrae fuisfacimus. 
His accedit faporis, odoris, interdum caloris iniucundi, & c. Item 
& color corrigitur interdum, praeferam in vnguendsj Deinde vt 
iucundailnt & foliis auri quaeda integuntur, 3cc. 3. Propterquan- 
titatem non debitam,interdum compoiido necc ilada videtur,fc<£ 
rarius,&podiftmu,vbiiuftiracdicamenti neceilani quantitas deft· 
cit,qui dcfedtus alio hmplicfeiuidem facuitatis5fuppieri debet: vt 
fiopus/itdrach.ij.agad: &iideficiant, iappleturturbich. 4. Mo- 
dus agendi medicamentorum,vbi intentioni noftraenon fadsfacit,, 
compoiltionis occaiionem praebet. Intentio eft, vt nunc cito nunc 
tarde agat: nuncfacilspenetret, nunc iubliftat ,aut nondefcen- 
dar,&c. Horum omnium ratione aliquid plauimque mifceinus.· 
5. Ratione formte: Formae autem multiplex vnlicas , alii enim hac 
alii illa forma dele&antur: Deinde aliae atque aliae formae,aliis 
idbuSjpartibufq;affe<ftis,&operationibus, magis accommodatae 
funt,vt pilulae magis a capite,podones vero e ventriculo &c aliis vi- 
cinispartibustrahunt. Propter formam vada edam miicemus:Er 
cum forma couiungimus medicamenta conferuanda, 6. Hic fco- 
pus compoiltionis eft, vt medicamenta^^»^lemperinprom- 
ptu habeamus,quaiiaiuntthedaca, diacatholicon, &c. quae variis 
vftbusferuiuntj&intenrioni noftrac prompte iatisfaciunt. Nunc 
de modo componendi medicamenta. 
Modus componendi medicamenta duo requirit 1. Morbi Ipe- 
cicm 8c magnitudinem,condidonem aegd,partifqj affeftae. 1. Na- 
turam limpliciuinjeorum facultates, facultatum gradus ac doles. 
Morbiipecies&magnitudo exiuis caulis&fignis indagatur. Na- 
tura aegri,partifque afte.&ae ex Phyiioiogia pedtur,de his in poece- 
dendbusfadafuit mcmio.Simpiiciumfacultates. facultatumque 
5, Rattone 
quantitar 
tos. 
4;. Propter 
modum· a- 
gendi. 
y Rat tone 
form*. 
6. Tr opter 
varias co- 
po fit orum 
vires. 
Duo rtqui 
ßta in mo- 
do compo- 
nendi me- 
dkameta. Liber Tertiys. 
gradusdofesac praeparationes pete ex noftra Bafilica chymicain 
lib.de animalibus ac vegetabilibus. 
In compolitione medicamentorum vna pars principalis eil: ra- 
aix,& domicilium curationis,haec per iimilitudinem dicitur Bafis. 
Yelut in aedificio,columen eft bafis,fiuc fundamentum, cui totum 
aedificiumfuperftruitur: Ita in compofitis medicamentis, balis eft 
pars illa praecipua,qua caeteraeomnes fpeftac, profligando morbo, 
accomodatiffima. Pacatur aure accomodatiffima fi morbo plane 
aequalis, id eft qualitarc &c quantitate,ime gradii idoneum habeat. 
AfFedhts aliusiimplex, alius compofitus: Itabafis, quaeafteitui 
correfpondet duplex, alia fimplex,alia duplex. 
Simplex bafis duobusmodis dicitur: i. Vnomodo fimplex eft, 
quae vnumvfum praeftat,licet ex pluribus fimplicibus eiuklcm fa- 
cultatis,compofitafitvtinele0t. diatrioopiperem. 
i. Alio modo dicitur, quaevno iimplici medicamento conftat, 
Tt aloe in hiera picra. 
Bafis compofita duplex eft; i. vel quaeplures vfuspraeftar: 2. vel 
quae ex pluribus fimplicibus compofita eit. i 
Qme ex pluribus fimplicibus, eadem facultate praeditis eft com- 
pofita,pro iimplici habetur, quiavni incentioni tantum fatisfacit. 
Quae vero ex pluribusdiueria, aut cotrariafacultate prseditiscom- 
politaefunc, bafes compofita: potiffimum vocantur, quod varios, 
diferepantesq·, vfus fiunt medicamenta τπλνχξ*?*, 
quae diuerfas operationes edunt. Bafis variatur pro qualitate, & 
quantitate caeterorum componentium quae bafiinieruiunt, vel ra- 
tione morbi,& cauiarum morbificarum,vel partis aftecftae. Si mor- 
bum,cauiafqj morbificas refpicis: Bafis aliquando morbo accom- 
modata plane eft,aliquando non, & inaequalis. Inaequalis autem, 
quia vel nimis remifla,vel nimis intenfa, vel maligna,vel aliena fiuc 
non neccflaria qualitate praedita. 
Vis bafis fi ignaua fit,debilis ac tarda, aut in materia minus effi- 
caci: extimulantibus $c acuentibus corrigitur: fub acuentibus 
continenturcorroborantia. 
Si bafis fi t nimis vehemens,violenta,acuta, corrigitur refrenan- 
tibus. Si maligna, aut aliena qualitate prasdita : ad mixtis con- 
trariis contemperantibus benignioris naturae.Sub his continentur. 
Bafit. 
Hafts dsjfe« 
rentia. 
Bafis fim~ 
plex au»· 
hm modk 
dicitur. 
B»fis com- 
pofit» du«~ 
bu4 modk 
dicitur. 
Baßes in 
genere. 
Bafis vä* 
ritttu. 
B.tfin cor· 
rigenti». 
Baßn din- 
genti».  Basili cjz Medicae: 
quae calorem,odorem,faporem ineundum reddunt. Appropriata’ 
vero parti affeda?redditur bafis diredionis,fcu dirigentibus. Sub 
dirigentibuscoprehenduntur, non folu qua?familiaritate fubftan- 
tiae parti c6ueniunt,fed etiam vias dudusq; aperiunrjHumores > 
praeparant,& concoquunt. His adduntur bahn conferuantia: horü ■ 
trium proportio in copofitione medico fummopere obfcruäda eil. - 
Vis medicamenti indicatur ex baii, cui in compoiitione caetera 
feruiunt; namex debita fimplicium proportione tota compofitio- 
nis ratio dependet. Dofis vero & determinata quantitas bafis,de- 
pendet exipfiu;» facultatis vehementia.. Si bafiseftxobufta.mino- 
re in compoiitione fumimus quantitate.: ii debilis maiorem: fi me- · 
diocris mediam : attamen variatur dofisfiue quantitas pronatura: 
aegri,magnitudine,fenfu, fitu & dignitate partisaife6las,item adio- - 
nis celeritate aut tarditate.. 
Compofita bafis, pro ratione componentium,muItismodis va-- 
riatur. Commifcentur a. medicamenta fe cundii qualitate s primas, 
fecundasjtcrtiasautquartas. Secundum primas a. quando in Vno 
fimplici non datur gradus quem cupimus, fed veiremifilor, vel in- - 
tenfior,vtfiopusfitmedicameto calido fecundo gradu, & nullum 
detur fimplex tale,fed vel calidum,aut fngidu gradu primo, & ca- 
lidum in tertio gradu,dubiratur, nofolum ex quibus componi de- 
beat calidum fecundo gradu; ied etiam dedoiifingulorum. Nam 
de proportione ordinum fiue graduum m alterantibus non cofen- 
tiunt Medici. Quare qui varias opiniones medicorum de gradi- 
buseorumquepartibus legere cupit, ipfiflimoseosconfulat,nos 
praeteribimus. 
Cum autem medicamentorum compofitio, vera mixtio non fit,, 
nec ipiafimp licia,qua? in potentia tantum funr, &ablum a corpore 
noftro recipiunt,in compofitis agunt, aut patiuntur,nec a fe inuice 
contemperantur,nifi accedat Fermentatio, quae nihil aliud proprie 
eft,quam per mutuam alterationem vnio, qua?priftina?fingulorum 
vires integrae non permanent. Nam Theriaca recens aliis viribus, 
quam vetus, praedita eft. Ante fermentationem igitur fingulafim- 
pliciain compofitis, vbi a calore noftro tantum excitata fuerint, & 
in particulas comminuta,fecundum proprias vires agunt,nofolum 
JSafin con- 
feruantia. 
Proportio ? 
Bajis, 
Compofitio 
Medi came 
torum fe- 
cundum 
qualitates 
primas. 
AH io fim- 
jp licium in 
mixtis. 
Fermenta- 
tio quid. Liber Tertivs. 
in corpus noftrum,ied etiam,dum a calore noftro diuicluntur, in ie 
muruo. Atq; ita adione fua fe inuicem refringunt, omurep ex pro- 
portione maioris 8c minoris aequalitatis, A Clio. Poft Fcrmentatio- 
nem noua & occulta vis emergit. Oritur autem fermentacio ex 
mutuaiimplicium alccratione,ab igne, vapore, aere, putrefactione 
&iimilibus. 
Quae ratio eil in primis qualitatibus: Eadcquoq·, eft in fecundis, 
tertiisqj. Verum cum fecundae, tertiae cp viribuspnmarum tantum 
agantmeceife eft contemperatis ftmplicium primis qualitatibus, in 
compofttisfecuiidas, & tertias vnaftmilicp ratione alterari, nimirii 
aftumptaftn corpore fecundu vires proprias,lingula fimplicia agere 
propter aCHonem primatu qualitatum j ex quibus reiultant fecun- 
dae quod ii eiufdemiint facultatis,vt rofa, &: galla aftrin- 
gentis, apium 8c femen melonis diureticae: inrenfura intendere 
remiiTura , &remiiTum remittere incenium: iin diuerfte facultatis, 
veiuti vnum emplafticum,altem epuloticum.pro modo mixtionis, 
& ratione primarum qualitatumnouam plcmmq; fecundam, aut 
tertiam,qualitatem oriri. Ex debita mixtione emplafticicum epu- 
lotico,aut detergente oritur farcoticu: ex farcotici cum aftringete, 
glutinans: ex aftrmgentis cum valide iiccante>-epuloticum, 8cc. 
Purgantia medicamenta,alia manifefta qualitate quemcunque 
humorceuacuant, lubricando, abluendo & detergendo aut com- 
primendo.Aliaoccultafubftantiae qualitate peculiariter humorem 
euacuant. Deinde aliaremifle & leniter purgant. Alia vehementer 
autcito3alia mediocriter. 
Purgantia mifcenturvariis modis: i. ΙμΒίότξοτκ 5 fimilia ilmilibus, 
nimirum lenientia lenientibus,mcdiocria mediocribus, aut vehe- 
mentiavehementibus. i. DiilimiliadiiEmiiibus; vt lenientia me- 
diocribus,aut vehementibus: mediocria vehementibus. 
In his probe obferuandum, quas manifeftavel occulta vi agant." 
Nam tutiusmulro eft plura mifcere, quae manifefta, quam quaeoc- 
culta agunt qualitate. Vis enim compoftti, ex fimplicibus manife- 
fta qualitate praeditis,fenfibus eft euidens,&ratione diiudicatur: at' 
cxiimplicib.occultafacultatepraedicis,occuIta,fenfibuscpobfcura' 
non ratione,fedfola experientia,comprobatur. Naminqua- j 
_ Vis ferm e- 
r tationis. 
Ratio mi- 
* feendi firn· 
' plicium fe- 
l cunnum 
l qualitates 
, /ecundas 
aut ter- 
tias. 
Sarcoticü. 
’ Glutinans, 
Epuloticü. 
• Purgantia 
■ varie hu- 
l mores eua- 
. cuant. 
! -Compofitio 
purgantiü. 
Ohferua»- 
da in mix- 
tione me- 
die am en- 
torü fecunu 
dumqua- 
litat es oc- 
cultas.  Basilica Medicae 
litatibus manifeftis euidens eft,contraria fe mutuo contemperare, 
remiflum, remictereintenium, intcnium intendere remiflum,ad 
medium vtriufqjdn occultis qualitatibus talis ratio.Nam comper- 
tum eil,nonnullaiimplicia fimiles effedus edere, tarne in compo- 
ßtis repugnant,& tacitis quibusd ä viribus diffidcnt.Quare ea fim- 
plicia occultis viribus praeditapotiiEmumpermifcenda, quaelon- 
govfudeprehendunturcöientireinectemere noua compofita ex- 
cogitäda,fed vetera coperta nouis incompertis femper proferenda. 
Hinc obferuandum etiam eil in mixtione medicamentorum 
proportio bailis,eius vehementia, debilitas, habita ratione morbi, 
ac partis affeCbae. Deinde dc habenda ratio proportionis in corri- 
gentibus,dirigentibus, ac conferuantibus&c.Nuncin compofitis 
medicamentis confidcranda venit forma,deinde vfus. 
Medicamenta compofita ratione forma: funt triplicia; alia (oli- 
da,alia liquida,alia mediocria. 
Solida medicamenta vocantur quaeficca vtpulueres : vel dura 
aut craiia,vtpaiHlli,catapotia,Ele6l:folida,emplaftra,gIandcs,6cc. 
Liquida medicamenta funt, quaehumidam fluxilemque fub- 
ilantiam habet,vt aquae deilillatae,dccofta,infufa,fyrupi, olea,&c. 
Mediae confiftenti® funt, quae medio modo fe habent, vtecle- 
gmata, eie&. mollia, quae communirer opiatadicuntur,linimen- 
ta,&c. Quae confiilentiam mediam habent interdum folidis an- 
numerantur. 
Ratione vfus,quiacompofita formam vfui accommodatam ha- 
bere debent, pro modo vtendi diilinguuntur communiter in in- 
terna & externa. 
Interna aute medicamenta vocantur,quae intra corpus ailumun- 
tur aut ingeruntur. 
Externa vero,quae extrinfecus corpori admouentur. 
Medicamentorum internorum plura funt genera; Horum alia 
* aflumunturfiuedeuorantur: Alia inficiuntur,Tiue ingeruntur. 
AiTurauntur fiue deuorätur tragemata, trochifci catapotia, Boli, 
condita fimplicia &: compofita,eclegraata,eledluarialiquida & fo- 
lida,nimirum confectiones aromaticae,catharticae, opiarae, autan- 
tipharmacac,antidoti,fub quibus coutinentur tabulae,orbiculi, pa- 
Proportio 
Bajis. | 
proporti« ■ 
corrigen- 
tium, dsr i 
gentium, 
ctnferttan· 
tium. 
Oiuifio 
medica· 
mentorum 
eompofito- 
rü duplex. 
I. Ratione 
forma. 
Sohd*. 
Liquida. 
lAedi* to- 
fißentia. 
z. Ratione 
vft*S. 
Medica- 
menta in~ 
terna. 
Externa, 
interno- 
rum medi- 
camento · 
ru forma. 
Jijfutnen- 
tia medi- 
camenta. Lib-ek Tert ivs. 
$£,morfelli,adduntur apotemata , potiones, fyrupi, iulepi, emul- 
£oncs,fucci,fapte, &c. Item oiea, tin&urse, magifteria,extra&io- 
j^s,fales,elixiria,eirentia,&:c. 
Ingeruntur vero fine inüciuntur, clyiteres, gargarifmi, errhina,' 
apophlegmatifmijgland'es fiue iuppoficoria, peili, 6c iimilia, quo- 
rum nonnulla magis fune facul tatum,quam formarum nomina. 
Formte medicamentorum externa*funt, olea., vnguenta, lini- 
menta,cerata,eraplaftra,cataplas: ime malagmata,fomenta ficea & 
humida,iaccuJi,pulueres inipergendi,fapones,fuftitus,&c. His 
addunt aliqui cauteria aliaqj qua? magis funt facnltacum nomina.’ 
Verum ex his omnibus nonnulla iunc, quae & apponuntur 6c inii- 
duntur,vt oIea,decoila,emulfiones &: fimilia. 
Hinc compoiita medicamenta non foium aforma,fed etiam ab 
§ffe&ibus,& aparte affedla diilingpuntur. 
Ab eife&ibusalia purganda,alia Diuretica,&c. 
A parte cui delimantur,aut ab vfu varie diftingimrur Sc denomi- 
nantur, vnde quae auribus inüciuntur, Quae oculis colly- 
ria*, quae vtero, qute naribus errhina j quae pituitam per 
Qspurgant,apophlegmatifmi nominantur. Eodem modo alia ce- 
phalica,cardiaca,&c. dicuntur,quia cum facultate talem formam 
habent,qualem figura partis requirit. 
In genere omne eompofitum medicamentum nomen habet a 
foima.-fed in ipecie fingula a Baii potiffimum: vt theriaca a tyriisii- , 
ue viperis,dialacca a lacca,&c. 
Aliquando ab aliis compluribus egredientibus, compofita de- 
nominantur, & vel ab aliis ingrediennbus,vt ele6l. diaphaeniconis 
a dadilis; Vel ab vfu,vt elcdt.diacatholiconjaerificans: vel a parte 
cui contreniunr, vt piliulaearthetrcae, flomachicum Jaxatiuum: vel 
apraeftantia,vthiera benedi&aIaxatiua,loch fanum,&c. vel ab in- 
uentorc,vtmithndarium,philonium,confed:io hamech: Vel a lo- 
co,vt fyrupus Bizantmus: vel a colore vr emplailrum citrinum,vn- 
guentumalbum,&c, confequens eilet vt nunc ageremus de pra- 
paranonc medicamentorum, ied in bafilica nollrachymicahaec1 
latius examinantur, & certis de caufishicomittuntunporroagj- 
aausde purgatione^quaratione & ocribus perficiatur· 
Ingerentia 
medica- 
menta. 
Medica- 
mentorum 
externoru 
forma. 
Compoftta 
medica- 
men inen- 
de nomen 
' fortiantur. 
Nomen 
medica- 
menti co>- 
poßti λ for* 
ma&baß, 
Nomina 
medica- 
mentorum 
Vfnedefu- 
muntur. 
Ab ingre- 
di ent ibtiu 
Abvßti 
A parte,. 
Aprafian*·- 
ria. 
Ab inmn~ 
tote. 
A loco. 
A colore 402 
Bas ilicee Me dic a 
C a p v t VI. 
V e purgatione, qtu ratione & quibusperficiatur, deinde quAnatu- 
, ra purgationes ferant,& quos humores purgare opor- 
teat* Item quoties purvandum. 
PVrgare proprie eil, per fupenora&inferiora medicamento e- 
uacuare: in anguila vero iignificarione k£ dicitur tantum 
per inferiora educere. 
In purgatione proprie di&a duo confiderantur: i. Id quod ex- 
purgatur,aut expurgari debet, δζipfam purgationem potillimum 
indicat.;!. Id quod expurgat. 
Medicamenta qux purgant duplicia funr. i. Qua: manifefta 
qualitate quemuis obuium humorem euacuant,nimirum 
quas quadruplicia; Lubricantia, abluenda, detergentia &: compri- 
mentia. i. Quxvnum certum determinatum humorem educunt, 
& proprie appellantur, interdum per excellentiam phar- 
macavnde ü. Aph.i.Idem fignificat,quod eleddue pur- 
gare, fe u vnu m p e cu liare m h u m o re m e d u ce re. 
Tota ratio purgandi tribus comprehenditur i. Ipfa medica- 
menta quibus perficitur purgatio. z. Modus vtendi, iiue metho- 
dus purgandi. 3. Accidentia purgationem confequcntia. 
Inlegitimamethodopurgandi 5. obftrruanda: 1. An, <Scquibus 
purgatio conueniat. 2. Que & qualia purgare oporteat. 3. quan- 
■ tum, quoufque&: quoties. 4. Quo tempore potiffimum. 5. Per 
quas vias iiue loca. 
f Hinc notandum quod fingulapene pharmaca vnum humorem 
potillimum euacuant,aliquando duos,raro plures, nunquam om- 
nes,nifi natura a violentia Scefframata vi purgantisita proritetur, 
aut tam languida iit, vt nec violentiam pharmaci coercere,necim- 
petum humorum fluentium cohibere queat; tum nonfolum de- 
terminatum humorcm,fed edam reliquos educit: Verum primum 
tenuiores & ad fluxionem aptiores, deinde crafiiores, omnium vl- 
timo fanguiiiem natura: thefaurura. 
Purgatio 
quid. 
Inpurga- 
tione confi- 1 
derantur 
Medica- 
metapur- , 
gantia du- 
plicia. 
quadrupli- 
cia. 
Pharmaca. 
Partes da- 
Sirina de 
purgandi 
ratione. 
Methodus 
purgandi 
j. requirit. 
"Differentia 
■purgantia 
medica- 
mttorum. Ll Β Ε Ι Τ ι R Γ I T S. 
Hmmodicxpurgationes,qu£C vtilia cum inutilibus educunt, vi- 
:iefq; w5wicr«? graecis dicuntur. 
Inpharmacis occulta fubftantiae proprietate euacuantibus: 4. 
conßderantur 1. Quem humorem proprie euacuare debeant, 
i. per quas vias. 3. A qua parte potiffimum. 4. Quo modo : abhis 
* omnibus diftmguuntur purgantia. 
1. Humorespurgandi 4. funtmimiru bilis,vtraq; pituita ßcierü. 
Hinc medicamenta elediue purgantia quadruplicia erunt: 
'cholagoga,mclanagoga,phlegraagoga & hydragoga. 2. Alia per 
Tupenora,vt vomitu,alia per inferiora deiedione euacuant. 3. Alia 
a ventre magis,aliaaiecore,iplene, cerebro ,&c. 4. Alia blande, 
leniterque aiuumfubdacunt, alia valide, alia medio modo Teha- 
bent. 
'Bilem leniter euacuantiafunt,manna, caffia, fyr.ro larum tama- 
rmdi,myiObai.citrini,&c.Modice,aloe,rhabarbarum:validcfcam- 
monium,&c. 
Melancholiam blande euacuant, epithymus, chymus, polypo- 
dium,myrdbaLindi,&c. Validiusfoi.iena:: validilTime, hellcbo- 
rus nigcr,lapis armenius, lapis lazuii,&c. 
Pituitam crailioremleuitereuacuat: Carthamus,polypod.nu- 
pob.chebuli,&:c. validius,agaricus,tuibich,hermodadylus:vali- 
diffime colocynthis,euphorbium,&c. 
Aquofosjieroioique humores leniterpurgant, ebulus, iambu- 
cus,&c.validius iridisTuecusToldaneikAc.vahdiihme elaterium, 
mezercon, lathyris,&c. 
V omitum ieniterprouocant,aqua hordei, fyrupusacctofus, hy- 
dromel,oxymel,ncusrecentes,&;c. validius,fu ccus raphani ,deco- 
dum rad.be toniaj, raphani fem.atnplicis,ane|äh,puluis alari, radix 
peponis; validiriimegratioia,helleborusalbus,&;c. Hispurganti- 
bus adduntur fecretauoftra chymica, qualia varia praeparantur ex 
antimoniojvitriolo, Mercurio,Ioue,Saturno,ac Sole, öcc. 
Hinc porro etiam notandum de purgantibus a determinatis 
partibus;vt quando proprietate iubilatias agaricus & colocynthus 
potentius a capite trahunt: Aloe a ventre: Rha barbarum aiecore: 
Caffia apedore:Folia a Liene;Hcrmodadyii ab articulis,&:c. 
■ νζτ(ξφ· 
JwgCTfjf. 
Inphar- 
maco 4. eo- 
. ßderanda. 
. 4 :Hum- 
: res. 
. §}uadru· 
p'ictapur° 
gantt». 
Purganti* 
ßngulos 
humorts 
hlandt.mt· 
dke ac va~ 
hde. 
biUm. 
' 
• kam. 
Pttunam, 
Aepuanu 
» 
-Vomit ena. 
Purganti* 
ft detertni- 
natis parti- 
bi!4. 404 
Basilicae Medicae 
QuAmedi- 
camenta 
'vitanda. 
Validiilimepurgantia, nataram conturbantia, grauiifimaiym- 
ptomatainducentia,autrite corrigenda, iiue legitima methodica 
manu praeparanda, aut prorfus vitanda funt: ne vtfcribit Plinius 
iibr.29. hili natural, cap.i. Animas negotiari, δί experimenta per 
mortes agere dicamur. 
Ex iimplicibus purgatibus compofita etiam fiunt, variaeqj com- 
poiitorum formte,& harum omnium non eft vnaratio. 
Sunt hinc alia purgantia compofita interna,alia externa. Inter- 
na,per os ailumuntur,&ftint triplicia; 1. Liquida. 2. Solida. 5. Moi- 
1 lia. Externafunt: qua; corporiextnnfecus admouentur,qualia fimfr 
clylleres, glandes, &c. Sin veroaeger horum vfum renuat, cogi- 
mur aliqua ratione fupplere per linimenta, aut malagmata ventri 
impolita: Vtiuntepithemata,&vnguenta ditiilib.i. ler.j. cap.135. 
Item per poma Rhafis,ex fcamraonio, aloe, myrrha,diu manibus 
agitata, donec mcalefcant; per odoramenta ex valde purgantibus, 
per pocula metallica,&c. 
Quando purgatio humoris,alia perfe&aplenave, qua tora ma- 
reriamorbificalimul euacuatur: Alia imperfe&a & paulatina, qua. 
tota non limul educitur: Hinc continetur primo purgatio minora- 
tiua,qua materia morbi minor tantum redditur, quod plerumque 
in initiis morborum fierifolet: Deinde purgatio quaeper 
dicitur, qua id, quod vitiofum efipaulatim euacuatur, & pro eo 
quod falubre efi,reponitur. 
Nunc notandum,an & quibus conueniat purgatio: Purgari au- 
tem primo debent corpora cacochymica, quae prauis fuccis fiue 
humoribus qualitatepeccantibus redundant: Potiflimum, fi hu- 
mores tam copioll aut vitioii fint,vt a natura facile iuperari, aut in 
vtiliorem fubftantiam conuerti nequeant. 
Proprie purgatio fanis non conuenit,fed neutris,autaegris, in 
quibus prauorum iliceorum redundantiae. 
Purganda funt cacochymica corpora: 1. Si adhi morbo laboret, 
vt corpora aegra: aut futurum metuant, vt neutra. Aft non femper, 
fedprimufi vires ferant,corporis coftitutio, aerambiens, caeteraq; 
permittant. 2. Purgare ηό decer,vbi aliis &Ieuioribus curare licet. 
1. Vbi natura ner fefiiiticit - ad morbificam cauiam deneilendam. 
Porm& 
medica- 
mentorum 
purgantiu. 
Purgantia 
interna ξ$ 
externa. 
Purgatio- 
nis diffe- 
renti&. 
Purgatio 
per Ιτπχ-ζα. 
01*. 
An faspui- 
bus conue- 
niat pur- 
gatio. 
Proprie 
purgatio 
non cenue 
nit fanis. 
Quando 
purgandu. 
vel no pur 
gandun». 
4· Ratio 
»es. Liber Tertiv«! 
iutvbinaturaTe ducemnonpraeftat. 4. Sihumorad purgationem 
plane ineptus & inidoncus iit. 
Prima indicatio in purgatione Temper Tumitur acauTamorbifi-J 
ca, id eil,humore peccante, qui Tua natura euacuationem deiide-' 
rar. 2. Indicatio Tumitur a vilibus aegri,quatenus illam euacuatio- 
nem permittunt aut impediunt; per Te enim vires conTeruationem 
Temper indicat. 3. Accedens eft partis afFedtae cöditio:Item aer am- 
biens, Tub quo tempus anni,regio, & conftitutio coeli continentur. 
Cum cauTamorbiftcaconiungunturipTe morbus <5clymptorna- 
ta vigentia. Vires dcmonllrar,aeras, Texus, temperamentum,natura 
proprieras,habitus corporis,conTuetudo & limilia. Partis aftectae 
colideratio depedet ex ipiius temperameto,viu,hgura,iitu &TenTu. 
Medico m regnis obTeruandus primo morbus ,idq; his modis. 
1. Qualis morbus,an acutus,vel diurnus,an eum alio morbo,vt Te-1 
brijConiundtus. 2. Ex quamateria,an quieta velTurenri: An cruda 
aut concocfa: Si cruda an concodtio ftt expedtanda, an lola praepa- 
ratio ,an Tine his euacuatio aliqua molienda, 3. Quam diu leger la- 
borauerit. 4. Quae naturaeproprietas an validis medicamentis apti 
&: ail'uetiTmt,6cc. 
Secundo aetas perpendenda, vbi ab iis incipiendum , quae vires 
demonitranr: ditas media habilior eft & optima ad purgationes 
Tuftmendas,peior actas fenilis & infantia,ob virium debilitatem. Si 
vires non conilent, & magna neceilitasvrgeat, pueris öc lembus 
purgantiaexhibere non conuenit.Nam valide purgantia rara pue- 
jorum corpora dilTbluunt & colliquanr,debilia Tenum corpora ob 
boniiänguinis & Tpirituum defedtum profternunt, nihilominus 
ramen Tenibus validiora quam pueris,conueniunr. In magna pra- 
uorum iuccorumredundantia,iipuer adhucladlans eft, purgatur 
tefte Hipp.6. epid. Cathartico videlicet diluto nutrici exhibito, 
quod lac purgantiu vi,res contrahat; iin no reipondet albus,man- 
na,mel roTar.grandiqrib.Tyrupus diaTereos, &c. propinaripoftunt. 
i ertio viri purgantia validiora Terre poliunt, quam mulieres, 
licet interdum accidat contrarium. Mulieribus menftruo- 
rum fluxum labqr.a,qpibus purgatio non conuenit: praeterea & 
vtero gerentes diftiQulter Terunt, nili in morbis acutis, peri- 
culo vrgente,& tumoribus turgentibus, vt pnecipit Hippocr.i. 
Inditatit- 
nes purga- 
ti u&. i. 
t. 
J- 
Meditus 
obferuabit 
in purga 
itonihui i. 
morbum. 
ι Mtate. 
3- Sexum.  B’a s i l i cve M e o ic r 
Äphi4· praegnantes quadrimcilres vfq; ad feptimum meniem pur- 
gabis ”,ied has parciusne; violentia foetus ligamenta rumpantur;. 
Virginibusj&.vidiiis cailis,obfeminis retentione &vteri fuffoca-· 
tionem, valida purgantia exhibere nonoportet,-quia vterus acri- 
bus facile irritatur. 
4. Temperamentumddeofiitutio media purgationibus maxime* 
opportunaeil.-corpora vero ficca,fngida,raacilenta,laxa,rara,mol-- 
lia, aut nimis obaTa purgationes agnus ibrütj cotra robuila,carno— 
falaborib. airueta,&c.Pingues,graciles,plethoricietiainepti.&c.. 
5. Temperamento additur ioicavyxgcfcnK·, & confuetudo; Nam ob> 
peculiarem proprietatem nonnulli valida purgantia fa-- 
cile fuftinent ,.alii leuibus multum offenduntur: Alii his, alii illis· 
magis delebantur.Gonfuetudo vero purgandi, valide purgantia'- 
minus infeila reddit; Ideo eos validioribus purgare non oportet,, 
qui purgationibus aiTueti nonfunt:Nili natura robuili fuennto- 
6. Conilttutio aeris, & temporis ac regionis temperata, purga- - 
tionibus maxime accomodata eil: Aer calidus ac humidus: Tem- 
pus vernum,autumnale,zona temperata, &cc. Deinde fub cane & 
ante canes difficiles funt purgationes. Eadem ratio in ardentibus > 
febribus,fi materia pon turgeat,&:iimilibiis.. 
7. In morbis tandem fymptomata vrgentia, vires debilitantia,, 
veluti vehemens dolor, vigiliae, morfus circa orificium ventriculi, 
&c. Purgationes prohibent. Item valide purgantia, teile Hippoc 
lib. hellebori vfu,no conueniunt decolorans,fiticulofis, fiatuo— 
fis,ficcfituiIientibus,raucedinelaborantibus : qui 
praecordia diilentahahent,&c.. Itemiis, quipraua vibus ratione: 
vtuntur. 
Nunc confiderandum quis humor&qualis fitpurgandus: De-- 
indein omnib.purgationibus,de hac praecipit Hipp.22. Aph.i. &Cr. 
, Hinc &;duplex.eil praeparatio humorum i.piopter concobionem, 
quod attinetjintelligere etiam neceiiarium eil, quae eam poiluient: 
aut impedimento fint: vndefumeda eil differentia «ruditatis, quae: 
huitiorü &putrefabio &in venis potiilimu corruptio teile Hipp.- 
& Gal. Ad hanc corrigendam ; accommodltfi-dRdingnlis humori- 
bus praeparatio: veluti Gal.4; de iänit.tuerfcR. Oportet inquit,pri- · 
4; Tempej 
rument um 
fahabitii 
corperti. 
Aetius Itb. 
liferm.}. 
cap.i]. 
f. idtofyn- 
crafium 
confuetu- 
dinem.. 
6 . Aerii 0' 
temporum 
conflit t*- 
ttonem.. 
7; Morbos 
(£'frmpto~ 
raut λ vr- 
gsotia. 
Tr&parati» 
hkmorum 
duplex. Liber Tertivs. 
nmHumores incidere dc attenuare, deinde concoquere. Exempli 
gratia:Pituitoius,frigidusiaut craflus humor cocodtioni aptus red- 
diturcalefacientib.extenuantibus, & incidentibus. Melancholici 
humoreSjhumedatibus & modice calefacientibus. Biliofiacrefq; 
humores refrigeratibus &humedantibus.Obilrudiones,aperien- 
tibus.-Humorefq; impadi attenuantibus, pro natura humorii,&c. 
Hippocrates praecipit,corporafi quis voluerit purgare, fluida fa- 
cere; Fluida redduntur, quando humores ad expulfionem idonei 
& prompti funt; Deinde vite,per quas purgantur, liberae & paten- 
tes. Humoresautem ad fluxionem idonei funt renues, calidfitur- 
gentes & mobiles: Inepti vero funt crafli,vifcidi,impadi, &c. Viae 
praecipuae funt,ventriculus,intefi:ina & venae, &cc. 
Nunc & de dofi medicamentorum purgantium dicendu eilet, 
veram de hacdiciturinmoftraßäfi 1 icaGhymica, quare hic eam o- 
Kiitrimusr 
Praeterea inpurgatione obferuandum,quantum purgandum &: 
quoties, i. Quando paulatim aut copiofe euacuandu. 3. Quando 
locum habear. 4. Quo ordine purgandum. 5. Quando 
purgationem phlebotomia praecedere debet. 6, Tempus, quan- 
do ftatim vel non cft purgandum. 7. Locum plenae purgationis. 
8. Quando minoratiua purgatiua requiratur. 5?- Quibus diebus. 
1 o. Qua b us horis &rdeni que per quas vias, &rc. 
Inter purgantia referuntur etiam vomitoria, vbi obferuandum 
quibus coueniat vomitus & quibus norDcinde quibus affedibus. 
Et his confideratis,refpiciendum eft ad formam medicamenti, 
& quid agendum fit aflumpto pharmaco : Irem vnde dignofeatur, 
num vtilis ac perfeda fuerit purgatio 3 Et quid malam purgatio- 
nem oftendar, &cc 
: Summe n- 
quiruntur 
adohfer- 
uandu in 
'purgationi. 
1Vomitoris 
( Medica- 
menti for~ 
' ma. 
’ Vtilis pur- 
gatio. 
, Mala pur* 
gatio, 
Gapvt vil. 
cft euactiatiohumorum quantitate nocentiurm 
* arte fadtaperapertionem venae aut arteriae,in eum finem vt va-' 
funulticudmediftenta, aut vires onere granatae, leuenturj vel vt: 
De Phlebotomia.. B a silicee Medici 
Differ en- 
tia inter 
phlebrto- 
tnta": 
nem *“0 
Plethora. 
materia noxia aparte aftecftaauenatur.Difterunt phlebotomia & 
purgatio non Folura inftrumentis quibus perficiuntur, fed etia For- 
ma mocloq; ,& quod purgatio cerros leledlos humores qualitate 
diftindtos educat: Phlebotomia vero qualitatis rationem non ha- 
beat,icd quantitatis tantum. 
DiFpofitio humorum quantitate nocentium plethora dicitur. 
Hincplethoraproprieeft redundantia boniFucci, veluti 
praui. Primario autem eft aifedho venofi generis a redundantia 
nmguinis,Fecundariohabitus corporis. Sanguis enim primum in 
venis &c arteriis abundat, ab his deinde in habitu corporis. 
Duplex autem eft plethora,(quia plenitudo duplici rnodo afti- 
cit) i. Quo ad vaFa fiue capacitatem vaForum, quando ob nimiam 
{anguinis redundantiam ipia vaFa ita tument, vt maximum teniio- 
nisTenFum inferant,metuFq; iit ne vaia diirumpantur, auraegri Fu- 
bito Fu docentur, z. Quo ad vires, quandoadeft tanta fanguinis 
redundantia,yt natura eam gubernare nequeat, Fed vires premat, 
FenFumque grauitatis inFerat. 
Ratione contentorum autem omnis plenitudo,vel eft exquifi- 
ta,&Fimplex,cxFolius boniFucci redundantia: vel Notha quando 
cum bono Fucco aliquid vitiooii accumulatur, quae ob id plethora 
cacochymicadici Folct, iicut quando cumprauoFuccoredundat 
. nonnihil boni,cacochymiaplethorica. 
Simplex plethora duplex eft: i. proprii ftime didla, quando o- 
mnes 4. Humores Fcruata ad inuicem proportione augentur. 2. 
Fanguinea didla, quando Polus Fanguispurior redundat. 
Plethoraratione corporisafleblfaut eft rniuerFalis aut «ft parti- 
cularis: Vniuerialis, quae per totum corpus diftuFa eft. Particularis 
quando in determinata parte redundantia conflftit. Alia etiam eft 
in Folis vafis. Alia fimul in habitu corporis.Item alia a6hi, quae to- 
tum corpus aut partem aliqua occupat. occupa- 
tura,vt cum ex Fuppreftä conFueta {anguinis euacuatione,plenitu- 
dinem in toto timemus, vel quando ex fluxu humorum ad deter- 
minatam partem, partis inflammationem, putredinem, dolo- 
rem,&c. 
Pinis phlebotomiae non vnus eft, plerumqj autem vt per Fe pro- 
Plethora 
duplex. 
Plenitudo 
duplex. 
Plenitudo 
fimplex. 
Plenitudo 
Notha. 
Plethora 
cacochymi- 
ca. 
Cacochy- 
miaple- 
thorica. 
Simplex 
plethora 
duplex. 
Plethora 
vniuerfa- 
lis& par- 
ticularis. 
In vafis. 
In hah itu. 
A£tu. 
Poteßate, 
&c. Liber Tertivs. 
409 
fxr,cJuancio plenitudinem coacuamus,aut auertimtts.nÖnunquam 
propter aliud, aut aitenus finis gratia,quando praeftare eu- 
pinnis, quod fine (anguinis euacuationc fieri nequit, vt quando 
initiis morborum, venam fccamus euemationis gratia, vt conco- 
ctio melius procedat. putredo rcftinguatur, celera que remedii 
commodius exhibeantur, &c. 
Phlebotomia proprie triplex; i. Euacuans. i. Reueliens. 3. De- 
riuans. Euacuans alia (impliciter ex toto corpore,alia ex deter- 
minata tantum parte, fi parti inhaereat humor citra affluxionem. 
Verum fi aliquid fimul affluat auxilium poftulat ex reuulfione aut 
deriuatione coniurxftacum vacuatione. 
Phlebotomia (impliciter euacuansa toto corpore, reipicit fo- 
los humores in toto corpore adauitos, citra alicuius particula; af- 
fedlaecon(iderationem,&propriemorbis vniuerialibus a plenitu- 
dine C0uenir,fecunduplenitudinis modii: fanis vero,quibusmor- 
busvniuerfaiisaplenitudine imminet, aut fingulis annis aut certis 
temporibus in vniuerfales morbos decidunt,non particulares. 
Simplex euacuatio aparte affedain particulari plenitudine lo- 
cum habet. Particularis autem plenitudofii in fieri, auerfionem, fi 
in fa6to, euacuationem fimpliciter indicat. Si per vicinam , ple- 
rumque deriuatio dicitur. Si per ipfam partem,fimpliciter euacua- 
tio. Hinc iimplex euacuatio interdum pro deriuatione fumitur, 
faepe fub deriuatione ilta euacuatio continetur. 
Reuulfioproprie,tefte Galen.5.&: 13.Method.cft (Habentishu- 
morisin contrarium trasftus, fiue auerfio humorum cum impetu 
fluentium, aut qui fluxuri funt in partem contrariam vtimpetus 
fluxionis quam ciriflime cohibeatur. 
Contrarietas autem illa in reuulfione eft fecundum motum 
humorum fluentium per venas in partes aftedtas. Influunt autem 
in partem aftedtam nonnunquaatoto corpore omnibus vafisple- 
rumq; a parte aliqua mandante, aliquando vna parte potiffimu & 
fimul a toto.Nam accidit non raro,vt ad partem debilem aut afte- 
dam,omnespartes fua excrementa deponant. Haec omnia in re- 
uulfione confiderandaemt, &iemper fecundum quam rectitudi- 
nem fit influxio, eadem via in contrarium inftituatur reuulfio., 
Ftnu phle- 
h ornis. dit~ 
phx. 
. Vhlebeto- 
inm pro - 
prieiriplex. 
Phleboto- 
mi a fim- 
’pliciter e- 
■ uacuans. 
- Phlehoto- 
[ wz/λ e«a- 
cuansa 
parte. 
Phlehoto- 
»j/λ 
lens. 
Reuulfio- 
n is confio 
deratio,  ÜB A S I L 1 C JE 'M E D I C M 
Si fluxio efta toto,rcuulfio fit ad partes maxime diftantes. Si a pas- 
te mandante,m:urfusad originem fiat, aut ad parce ei proximam., 
euacuando prunum tranfinittcndam : Nam reuuliio primum 
partem rclpicit mandantem: deinde recipientem, aut afle&am; 
contra denuatio. 
Conuenit auremreuulfio potiflimumaiFe&ibusillis, in quibus 
fluxiones vehementes &: hu morum copia magna ,vt inflammatio- 
nibus initio potifiimum. Deinde in angina Ophthalmia, phreniti- 
de,hepatitide &fimiiibusaft'e<fi:ibus; quosianguis aut eruptio ca- 
lidorum humorum progenuit. Conucnit & ad praeicruationem, 
(quando humores fluere folet ad partem aliquam, vt in vulneratis, 
fradis,luxatis, <Sec.reipiGicntes ad idquodfuturum eft,fi metusffit, 
inflammationis partis afle6he,item in profluuio fanguinis,narium, 
hanuorrhoidibus,&c. in iputo fanguinis, ne copia confluat ad lo- 
cum affedlum. 
Deriuatio proprie humorum efi; citra impetum in partem affe- 
ctam defluentium ,<vt qui defluxerunt, fed nondum impaCti ftmt 
auerfio adlocum.viciniuautparsafFeda a noxio humore liberetur. 
Refpicitautem deriuatio primopartem afFedlam, & areuulfio- 
ne Evacuatione differt, teile enim GaLi.epid.tcxt.y.com.z J)eri- 
uamus humores fluentes, aut non impactos,nec per partes remo- 
tas,vt in reuulfione,nec per partem affeCtam, vt in fimplici euacua- 
;tione,fcd per propinquasadlatera ex venis vicimcpartis fEiufmo- 
di veriiE neceltario communionemhabcre debent cum parte affe- 
Cta, nam optima deriuatio,fit avenis dedudtis ab his, quteinipfis 
partibus affedis fixnt; Conuenit deriuatio in aifeCHbus ortisa 
tdebiliautdiuturna fluxione: Item poit euacuationcm a toto ad re- 
nulfionem, in magnis inflämatiorubus ceflante impetu fluxionis: 
Praeterea in aiFeClibus, qui aliis euacuadonibus non cedunt,dupli- 
cimodo i.Vtid,quod in venis partis continetur, pereas 
detrahatur. 2. Vt id, quod inmandante aggregatum eft, per ei vi- 
cinas extrahatur.Tandem infanisconuenit deriuatio, humoribus 
quiefeentibus, fed fluere afluetis in parte aliquam debilem, quan- 
do cum impetu fluere non folent. Ex hisapparet quibus affe&io- 
nibus phlebotomia conueniat,& qualifque; Nunc de venis. 
Keuulße- 
nüvfni. 
Thlehote- 
miaderi- 
u*»s. 
Vfm deri- 
untionu, Liber Tertius. 
Quando de venis aduri, obferuandum eil primum, venarum 
nomine duo. Vaforum genera ab Hippocr.I.Epid.fed.j.compre- 
hendit, nimirum quaspropric,venasvocamus,&:iprasartenas. Ve- 
naeautem quacfecantur, numero certo non definiuntur, nec in o- 
mnibus eodem modoperipiciuntur ,vnde aliiplures aliipauciorcs 
enumerant. 
Confpicuac venae fimt maxime cubiti, deinde crurum, manus 
pedum &: capitis. Arterias Galenus infommo admonitus fecare 
non dubitauit,hodie vero pauci arterias fecant, quia grandes feca- 
re periculo non vacat, & minores conipicuaenoniemperfunt.-ie- 
cantur tamen nonnulise in certis afledibus, vbi materiacalida 8c 
Ip rituoiaeil , aut dolor diurnus aut pulfatorius. 
Primum vbi requiritur phlebotomia fimpliciter a toto evacuans 
quauis vena feda effunditur fanguis. Commodiflime tamen pleni- 
tudo in toto detrahitur ,fedi cubitivenis ,prajcipue interiore ve- 
na cubiti dextri lateris, quaeacaua plurimum, a jecore validifiimc 
prolicit:maxime fi plenitudo fimplex aut biliofa fuerir,quodfi me- 
lancholica , interior finiftri cubiti potius fccari debet.Euacuat inte- 
rior cubiti vena, quae bafilica dicitur,non folum a toto corpore,fed 
etiam a partibus infra collum &renescito valideq-,reuellit:tardius 
& iegnius eius propago, dicitur inter minimum di- 
gitum & auricularem. 
Eodem modo euacuat cito & valide reucllit a partibus 
fupra,clauiculas vena cubiti exterior fiue humoraria,ynde cephali- 
ca dicituntardius vero & debilius vena illa brachii, quae funiculus 
dicitur.Item vena, quaeinterindicempolliccmqjcxcurrit. At venae 
communisexbafilica&cephalica, in,aut circa mediam iundurac 
fiexiiram deduda,quiaabvtrifqjderiuataeft, partim afuperiori- 
bus,partim ab inferioribus euacuat &reuelht. 
Subreaibus fi affedus conftiterit feda vena crurum eidus & per- 
fedius euacuatio efficitur,tardiusfedis venis malleoli: Renes mc- 
diiquodammodo ponuntur interpartes fuperiores, inferiores 
ob initium & produdionem venarum.Proinde Gal. n. de compof 
fed.loc. eap.i. renibus inflammatis a cubito Sc cruribus venam fe- 
oare iubet, femper autemafuperioribus ad inferiora conuertitui 
Venarum 
nomine 
duofunt 
vafa. 
; Vena, ton- 
. fpicut·. Basilicae Medicae 
iiumoi: feda vena crurum & pedum, contraab inferioribus ad fu- 
pcriora vena brachii.Proinde fluxus menftruor um aut hamonltoi- 
dum fiftuntur, furfumq; retrahuntur feda vena cubiti: contra lan- 
guisdeorfum conuertimr menfesq;fuppreflimonentur,feclave- 
na in poplitea utralo intcriore, q u ς fapheaa dicicur.potiilim um m- 
flanteeempore menftmxpurgationis. . 
In Ifchiade fecatur.vena cruris aut exterioris malieoli,&c.VcruJR 
vbi caufa partis alicuiusfanguis ,fecai>da vena illa ent,qua? parti af- 
fedas maxime: congruit.. Nam optima euacuatiopartis fit,per ve- 
nas vel ipfiiis partis vel dedudas ab his, quae in partibus funt. 
Reuulflo vero humoris fluentis a parte afreda in contrarium 
fieri debet, feruataquantum fieri queat redicudine,& communio- 
ne venarum ; Reditudo autem venarum eft fecundum longitu- 
dinem potiflimum. Nam a dextris ad finiftra & contra non eft tanta 
venarum reditudo, nec etiam communio , quanta dextrorum 
eumdextHs,autfiniftrorumcumfiniftris 
Communicant quidemomnes vxnaeprima coramunione3at pri- 
»atacomraunioneparres communicant per proximas venarum di- 
oifiones,quas funt vni trunco communes, quo modo bafilicadex- 
trabrachii cum omnibus venis &z partibus dextri lateris,bafilicafi- 
aiilri cum omnibus finiftri lateris communicat. Magis adhuc pro- 
prie venas illas communicant, qua? ab vno eodemqj trunco dedu- 
dasiunt,vt vena humeraria cum veniscapitis.. 
Communicant quoq; venas fuperiores & interiores per fuao- 
rificia , oyb quam communionem cum reditudine in pleuritide e- 
iufdem lateris venam fecamus,licet vtrumq;iatusa vena fine pari 
recipiatalimentu. Verum quia defluxiones potifllmu a locis com- 
munibusiliint jfedio communis venas reuulfiones . rite complet, 
licet nonfatis perfede a qualibet parte,vtinfra apparebit. 
Rcditudo.autem in omniphlebotomia temere negligenda non 
cft,licet nonnullis cafibuslblam communionem obferuemus :fic- 
uticontra corporis reditudinem non Habita ratione priuatas ali- 
cuius communionis; cum reditudinis magna vis fit. Nam partes, 
quasiecundum reditudinemfitaefunt,plurimum communicant,dc 
«file.GaIcn.lib. dc curat.perphlebot. erup dones ianguinis, quas 'Liber Tertivs. 
413 
■perreftitudinem fiunt, magnum emolumentumadfcrunt·, quae 
contra,nullum aut exiguum. 
Er in pleuritide,phlebotomia, quae a contrario latere fir,obicu~ 
ram vtifitatem aut longo tempore adfert: nam imiftraein finiftras, 
dextrae in dextras fe facilius exonerant,obre&itudinem vaforum, 
fiue attraCtioilla intelligatur fieri fecundum reCtitudinem fibra- 
rum , vt Fernelius arbitratur, fiue potius conlecutione ad id,quod 
cuacuatur, vt plerique volunt,cum ipfiefibrae redtae euacuationem 
non perficiant. Nihilominus vbihumoresa toto corpore cum im- 
petu in partem aifeCtam irruunt, vtile erit,vtpraecipitGal. lib.de 
FraCt.cap. lo.&lib. T.de humoribus cap.i.ad contrarias &cdiitan- 
tillimas partes, imo ad oppofita latera concitatas fluxiones retra- 
here, atq; ha:c reuuifiofimplex dicipoterit.Vbi vero fluxio a certo 
fonte aut determinata parte dcfluit,fpectanda cft ipfa origo , & la- 
borandum , vt reducatur ad originem aut ad partem proximam, 
vndc localisreuulfio a nonnullis dicitur.'Vbi vero pars mittes , per 
fe debilis eft,aut proprio afFeClulaborat,autfimul fluxio a toto fit, 
nunquam ad originem fluxionis reuellendum erit , fedvtimpe- 
tus fluxionis fiftarur , ad partem ci proximam. In omni quidem 
phlebotomia reCHtudo quaedam obieruari debet per dire&umex 
venis deduCtis ab iis,quae in parte affeCta funt, non habito reipcCtu 
paris mandantisratreuuifio contra, partem mandantem primo rc- 
ipicit,deinde recipientem , requiritur enim in reuulfione ,vriliam 
venam fecemus, quae transmittentem proxime euacuarc queat 
partem mandantem euacuantes , fecundario a parte affeCta abdu- 
camus. 
Quare'in reuulfione locali tria requiruntuni. Vtper venas fiat, 
quae communionem & redlitudinem habent, primum cum de- 
mandante, &propter demandantem cum recipiente. Deinde vt ve- 
na fufficientem diilantiam habeat a parte affeCta. 3. Vtincontra- 
riam partem humorum retradrio fiat , aut contrario motu agiten- 
tur , vt impetus fluxionis fiftatur.Nam ad contraria retradlio in o- 
mni reuulfione neceiTariaeih& vnice vtilis ad cohibendos impetus 
fluxionisjicetmagis fluxionis quam afFeCtus remedium. 
Verum nec retradio adnotilfimaspartes, nec ad originemre- Basilicae Medicae 
curftis,momnireuuIflone ncceflarius eft, fedrerradtio ad partes 
diftantes his poafllmum affediibus ex uiu eft,qui fomentum ex to- 
to fufcipiunc: atrecurfus ad originem iis, qui ex aliqua certa parte 
fontem trahunt.Plerumqj autem rccurlus ad originem non ftc ad 
patres remotifllmas, fed interdum ad propinquas. 
Quare quando pars fluxione periclitatur ob humores motos aut 
monerifoliios,reuuliio triplici modo heri poterit.Primo retractio- 
ne humorum adpartes contrarias , maximeqj diltanres feCtavena 
in oppoftto lacere:vt excitato conario motu impetus fluxionis tan- 
dem cohibeatur. i. recurfus ad originem fluxionis fedta ve na,quae 
in partem mandantem inieritur aut vicinam, vt inde recurrant hu- 
mores vnde prodeunt .3.RetraCtione m directum feCta vena com- 
muni lemata reCtitudine cum parte mittente &:affeCta, vt non Co- 
lam humores influentes reueilantur,fed etiam aliquid aparte af- 
feCtaeuacuetur.Optirae communes , vt fupra dictum 
cftab eodem latere reuellunt,iimulqj euacuant, quia defluxus a 
communibus locis per direCtum, vtplurimum fiunt. Haec non fo- 
lum fluxioni, fed etiam affeCtui aliquid confert,at rerradtio ad par- 
tes maxime diftantes aut oppoftea latera ctft fluxionis idoneum 
remedium iit, longius tamen diftat, quam veaifectui gratiam ali- 
quam prteftare queat. 
Quapropter vna horum trium modorum ratio in omnibus non 
cft. Nara quando magna fluxionis caufa adeft,ut vulnus i6his,ma- 
gnaplenitudo, &c.aiu a toto confluunt humores :fecatavenanon 
Idlum in redo ,fed etiam in diftanti iitu, & aliquando in oppoiito 
latere. Deinde vbi oppoflta euacuatio {anguinis fieri nequit, ex 
vicino loco venae fcdio inftituinunquam debet, fed ex maxime 
diftanti: quia in iuflicicns loci vicim vacuatio maiorem, concitat 
fluxionem ad partem affeCtam. Quare fluxiones quas citius aut tu- 
tius auertere conamur, per proxime diftantes partes reueliimus. 
Quas vero citius quam fecnrius , per propiores partes, &cx venis 
communibus feruata reditudine citius autem reueliimus , quo 
magis vrgetaffedus. 
Igitur in plenitudine ,quaevehemenriflimeplemnq; vrgetfeca- 
nuis venam ab eodem latere contenti reditudine & communione Liber Tertivs. 
venarum; vtnon jfolum influxushumomm rcuellatur, fed etiam 
abaffeda parte quam plurimum,extrahaturjicec interdum ex vfu 
iit, potiffimum ii humor ex toto confluat, aut in annua plenitu- 
dine prae/eruationis cauia ,ex contrario latere fangumem mittere. 
Verum ex contrario latere vena: fedio tantum rcuellit, ipiam 
inflammationem non imminuit , nec a parte inflammata euacuat. 
Praecautionis vero gratia monet Hipp. lib. i. de natura humana ie- 
diones quam longiflimea locis illis facere , vbidolores fieri,&C 
fanguis coaceruarifolcnt. Eadem eft ratio in inflammationibus o~ 
culorum, aurium,&c. 
Verum , quando datur pars mandans, communitas venarum 
cum mandante obferuanda erit.deinde vbi fluxio intra corpus cum 
magno impetu in partem affedam irruit, vt in inflammationibus, 
quia cito fubuemre oportet, vtile eft maiores venas fecare, fi par- 
tis aftedae conditio ferat: vbi vero extra erumpit, vt in haemorrha- 
gia, iatmserit minores venaseligere, potiffimum fi vires debiles 
fint;vt minusfpirituum dilfoiuatur: & impius miflionem fanguinis 
repetere,vt natura aiTueta crebris motibus reuulforiis locum af- 
feduum deferat. 
Denuatio proprie fit,feda ea vena,quae in partem aifedaminfe- 
ricur aut ieda venadeduda ab his, quae in parte aftedafunt. Vti- 
murvrdiximus aliquando deriuatione perfe ,aliquando poftre- 
uulfionem aut euacuatione a toto, ceflante impetu fluxionis , ita- 
que in morbis capitis ex plenitudine, vena cubiti exterior reuellit, 
aederiuat fluxus ianguinisnarium ,&in dolore anterioris capitis, 
ftupore, Scc. fedio venae frontis deriuat.-verum reuellit,in dolore 
pofterioris capitis:deriuat quoq;in inflammationibus oculorum 
fedio venae m angulis oculorum ; Inangina orisqueaffedibus 
fedio venae fub lingua,irem in vehementi angina, peripneumo- 
nia,catharro fuflocante fedio iugularium : inlienisaffedibus,a- 
pertio haemorrhoidum : in inflammationibus fub renibus primo 
fecatur cubiti vena interior, deinde pedis eiufdem lateris non tam 
ob deriuationem, quam vt id, quod fuperat, exhauriatur,& deor- 
lum conuertatur. 
Eadem propemodum ratio eft in arteriarum fedione , vtin- B AS IX 1CAE Μ E D 16 AE 
wenarumdicet arteriarum fedi o careat;po- 
tiflimum Γι maiores fuerint . Galenus tamen infomnio admonitus 
in diuturnis laterum doloribus arteriam dextra; manus, interindi- 
t cem δε pollicem fecuit. Secantur arteriasiuxtaaures,vt in vertigi- 
ne,in diuturnis capitisdoloribus,inruborefaciei,&;c.licet Hippo- 
cratifuipedasfint. Secantur quoq; arterias iuxta malleolos in anti- 
quis coxendicum doloribus, &cc. Verum in his .omnibus magno 
iudicio vtendum erit. 
Perficitur vena fedio, vtplurimumphlebotomo flue fcalpello." 
tutiflime lancetta iiue gladiolo , interdum admota hirudine ipfi 
vena. 
Vena;tres, cubitifupra flexuram potiflimum Tecari debent, nc 
tangantur arteriae & ne rui, quae funt priores inipfa iundura, quam 
fupra. Deinde dum tunditurphlebotomo bafilica,periculum eft 
propter arteriam potiflimum , aliquando nemum.-dum mediana 
propter neruum, quare pro vera mediana ,alii ramum.bafilica,alii 
ramum Cephalicafccanr, paulo fupra medianam ,quae ab utrifq; 
deriuataeft. In Cephalicas Tectione tantum periculi non efl, fed 
tantumobferuandumelf, ne fediofiat in initio mufculi,vbiten- 
do fub digitis duris fentitur. 
Quando venaconhiia funt, aut vna non fatis confpicua,vt Ce- 
phalica , aut Bafilica, fecetur proxima3nimirum ramus proximus, 
vnde deriuata eft mediana, & alter remotiordigito aiifte compri- 
matur. Venas minores aliquandiu in calida aqua mergantur,vt in- 
tumefeant , antequam fecentur, deinde in calida iterum detine- 
antur. 
'Si vires non fatis firmx imt, aut fanguis tenuior, fedio angufta 
fieri debet , vtpaulatim fanguis exeat, δεpaucifpiritus exha- 
lent. Idem quoque inreuulfionibus fieri conuenit, aut vbi reite- 
ratio ex ufueft. Vnde nonnulli foramini digitum aliquandiu ad- 
mouent,vt retradio a parte afteda quali per vices melius proce- 
dat, verum ampliorfediomagis accommodata eft euacuationf δε 
craflum fanguinem facilius educit. 
Confequens eft,vt fanguinis miflio con- 
,ueniat.Nam in agris non ftatim, quicquidaftedusrequirit,facicn- Liber Tertiys 
diimeif:, fed primum videndum , anfuftinere autnon fuftinere’ 
queant. Ofteniiim fupra cft morbü magnfi prüfen rem aut immine- 
rem phlebotomia indicare 11 vires ferant,aetas,anni,tcpuscaeteraq·, 
conientiant. Nam vires validae fuffi cientem {anguinis miffionem 
permittunt.-mediocresmediam.-debilesaut plane deiectaeexiguam' 
autmillam. Verum non omnis virium debilitas ianguims nulli ο- 
nem prohibet. Nam dehilitanturvires duobus porillimum modis,. 
dum opprimantur,aut diiToluuntur. Vires autem oppreihe iiue af- 
fli&ae in fuafubftantianihiii patiuntur ,-nec euacuationem femper 
prohibent,feddiifolut£ iiue languida:.· 
Opprimuntur autem vires ab humorum multitudine aut mfar- 
&u,vt in plethorica diipoiitione athletarum , interceptionibus· 
venarum ,vehementiilima fynoche, Sec: 
DiiToluuntur vero diiTolutionefubftantia: ipirituum', 
carnofamm , 6cfpermaticarum, aut labefa&ato eorum omnium · 
temperamento j quod acciditin phtiiij-atrophia; hedlica,febribus: 
malignis,magnis cruditatibus Sc iimilihus. 
Namconiiftuntvires in temperamento ipirituum , fubftantiac' 
carnofac &l fpermaticae-,ac aeftimanturex faculratibus,vel iniitis lin- 
gulis parnbus,vel influentibus a corde,cerebro,& iecore. Vires au- - 
tem cordis, iiue virtus vitalis , quae maxime neceilaria eil ex puliu- 
indicatur: ViresanimaJes,exfuncfionibusfenfus&:.motus: Vires 
naturales ex.iigms concodl;ionis& cruditatis, vt Prognofticis de- 
monftratum eft. Gaienusfolius virtutis vitalis in fangumis miilio— 
ne mentionem fecit, quod reliquarum facultatumfundamentum 
iit, Sc eadeiedla caeterae facile collabantur. Verum in lingulis mor- 
bis,quieuacuationeindigent, coniiderarcoportet, quae facultas 
morbum debellare &cfinirepotillimu debeat,vt eiusroburconfer- 
uetur,necimmodiciseuacuationibusfuccumbat;fedvirtusvitalis 
imprimis fpedlanda erit,an iibi Sc caeteris fufficere queat. 
Vires variant resnaturalcs,non naturales , Sc praeternaturaleSo 
Namprimumtemperamentum calidum habitu denfo fblido iir- 
raoq;praeditum cumiatis venis, copioiillimas euacuationes fufti- 
net:contrariaconftitutio,autnullasaut exiguas. Deinde corpus 
calidum habitu proditum, ex quo conti- Basilicae Medicae 
nuo plurimum diflipatur , validas euacuationes millomodofu- 
ftinet. Calidum vero modice ficcum cum laris venis, liberalius 
quam corpus frigidum & ficcum euacuari poteft,quiavtraq*, con- 
ftirutio anguftas venas habet. Semperautem corpora ,quae tenui- 
um funt venarum depauci fanguinis,aurmhil,aut quam minimum 
extrahi iinunt.Plerunq; autem in pingui habitu vente 
quod ii latae fuerint, facilius euacuationes fuftinent,quam graciles. 
Deinde cuiq; artati ilium robur a natura eft. Nam media iiue flo- 
rens aetas,naturaliter vires omnes robuftas,fpintuum & {'anguinis 
copiam habet j &: copiolas fanguiniseuacuadonesfuftinet. Con- 
tra, aetasdecrepita ob virium debilitatem omnem fangumiseua- 
cuationem metuit. 
At aetas puerilis (ante annum 14.) licet fubftantia virium abun- 
det:tamen quia corpore humido molli & tenello prardita eft , ex 
quo continuo plurimum diftxpatur proprerinfitam a natura eua- 
cuationem,refpiciendonon tam ad vires prodentes quam futuras, 
fanguinis euacuationes, aut nullas aut exiguas fuftiner. 
Verum ex aetate no abfolute virium robur conficere oportet,fed 
iuxtacuiufq; corporis naturam & conditionem.Nam eadem aera- 
te aliis corpus robuftum,aliis debile eft. Quare, vt praecipit Celfus 
iib.z.cap.p. fiiuuenis imbecillis eft, aut muliernongrauidaparum 
valet, male fanguis emirntur.-emoritur enim vis , & quae iupererat 
hoc modo erepta eft. 
At firmus puer &robuftus fenex ,& mulier grauida valens , tuto 
curatur. Puer autem firmus praecipue non ladans , habitus denii 
& multi fanguinis, fi grani morbo laboret, vt interiturus videatur 
ni fi hoc modo adimus fuerit, non erit cundandum ianguinem 
mittcre:Condonantur aliquid tepori,&c.QuareAuenzoar fi- 
lio trimo vtiliter in tali cafii venam fecuic. Eadem eft ratio inrobu- 
ftisfenibus,graui morbo a plenitudine laborantibus, ut longa ex- 
perientia demonftrat Rafts. 
Viriplcrumq; fanguinis miftionem melius ferunt,quam mulie- 
res, praecipue quae habitu molli laxo & raro praeditae iunt cum venis 
anguftis. Quando autem menftrua naturaliter fluunt i phleboto- 
mia abftinere conuenir* Ltbis r Tertiys. 
Multer« quidem grauidae teile Hipp.31. Aph.5. iifanguis mit- 
tatur abortum faciunt: attamen fi magnus morbus vrgeat aut im- 
mineat a plenitudine ,-cum virium robore medici erir potius an- 
ceps auxilium eligere quam nullü .Verum minus extrahere, quam 
vires tolerant, porillimum primis aevitimis menfibus,vr di<5lum 
cilfiipra.. 
Praeterea aer ambiens temperatus, euacuationes feliciores red- 
ditjContra intemperatusdiffialiores. Nam caliditas vires & coipo* 
ta diiToluit, frigiditas coercet .Proinde ver omnibus euacuationib. 
magis accommodatum eil,deinde autumnus.· minus accommoda- 
ta e(ladlas, deinde hyems. Quas ratio in anni temporibus,eadem in 
regionibus Sc locis ac cadi cempellatibus. 
Praeterea qui non aifuetifunr vense fe6lionibus,&qBiparfimo·* 
fiia vitas vfi funr,&mulris curis & laboribus torquentur,minus fan- 
gainis eua.aiationem fuilincnt.Contrajqui afifuerifunt 
nibus, &c liberalius plcniufque viuunc. 
Tandem &es contra naturam quatenus vires debilitant autdi£ 
foluunt,euacuationemfanguinis prohibent, vtmorbiabhumori- 
busprauis aut crudis fine plenitudine, vthydrops,-&c. magnae in- 
temperies partis principis,grauiffima vulnera, &c. Item neruorum 
diilenfiones,morfus aut dolor in orificio ventriculi, fyncope, diu- 
turna vigiiiasjfiuxus alui immodicus,fpontaneafanguinis euacua- 
rio,quatenus vires di/Ibluit, aut materiam morbi fufficienter de- 
rait,&c. Oportet autem non folum in aegrisvires prasfentes obfer- 
uare,fed etiam futuras profpicere. 
Ex Iiis omnibus iudicamus non iblum, quibus venafecanda fit, 
ied etiam aliquo modo, quantum fanguinis extrahendum , fiuc 
quoufque fit euacuandum & quoties. 
Quantitas autem fanguinis cuacuandicorreipondere debet 
quantitati illius,quod multitudine peccat,modo feratur a viribus.· 
verü cum nec multitudinis nec viriumfit certa mcnfura,neq; etiam 
perfpcdumfit,qualis fit fatura aeris conilitutio ,&c.quantitasfan- 
guinis mittendi incerta erit .Nihilominus ,quiacum fecatur vena, 
in manu noilra eil, quantum detrahamusjfi comparatio fiat virium 
cum magnitudine morbi aut plenitudine, ex vtrifquepropriis B a S I E I C AE Me D I C AE 
iignis,n6 prorfus difficile crit,artificiofaconiedura adiuilam quä- 
tiratem quam proxime accedere c. 
Verum fi res adhuc:mcerta.videatur ,Xatiuseritindefe<Sfcu pec- 
care , &fe6tionem repetere, quam irr periculum aegrum abducere 
fiibito&inopinato virium lapfii. Vires autem validas copioiäm ian- 
guinis detradionemfadle. fiiitinent, & fimul caufas raorbificas fä- 
dle excutiuntjatlLvires deficiantjtelidlo-morbG viribusfubuenire 
oportet-jUam auxilia per ieanorbos extirpare.nequeunt,fed naturae- 
auxilium requirunt. 
Verum fi vires nec fatis firmae.,nec prorfus debiles fint , ita cura- 
tio inftituenda erit,, ytnecvires. necmorbum contemfille videa- 
mur, Pioinde quantitatem euacuationis femperailimari oportet 
ex·. quantitate requirentium & tolerantium miffionem; requirit 
enim morbus, tolerant: vires» 
Exmutua autem comparatione , morborum requirentium & 
virium tolerantium ipfa fanguinis miffio triplicem differentiam, 
admittit, alia enim phlebotomia perfeda magnaue.e{t,quae totam 
aut maximam materiae morbifioae partem detrahit alia utilis led 
irnpcrfeda, quae portione aliqua detrada-, reliquam leniorem fa- 
cit,vt a natura faciliusTegatucterria noniblum imperfeda, fed c- 
tiam tam exigua eft, vt inutilis videatur, & nihil laborantem leuet- 
Quemadmodum phlebotomia, ita vires 6c morbi diuiduntur. 
Vires auce in integras,fiue robuftas,mediocres, & debiles fiuepro- 
firatas-. Vires robuftac perfedam, mediocres imperfedam, fed vti- 
fcm, deiedae autem exiguam , aut prorfus nullam ianguinis detra- 
ctionem fuftinent. Morbi vero alii magni,alii parui,alii mediocres 
funt. Semper autemmorbimagnitudo cum virium robore: confer- 
rendaeft/i tutam curationem exequi velimus». 
Parui morbi licetaplenitudine-leuioribus remediis curantur,-, 
nec fanguinis detradionem: requirunt, vt fupra diximus. Morbi■: 
vero magni aplenkudineimagnaremedia fcilicet , phlebotomiam 
indicant,fedpro/inodo magnitudinis Sc viriürobore. Nam fi mor- 
bus extremusfuerircum virium robore; quiavehementiffimevr-· 
get, citofubuenire oportet,pienaintegraqj fanguinis detradione; 
atiiiuorbus minotfuerit 5vires integra:, plena euacuatio ne- Liber TxRrnrs. 
(CcCTaria non eflvfed vtilis fufficere videtur ,vt tuto magis quam cito 
.curemus. Nam ferne! 3c vniucrfum euacuare periculo non caret. 
Sin vires debiles fuerint, fe d non plane Sc morbus ve- 
hemens , confultum eric per vices fanguinem extrahere , Sc inter- 
medio tempore,antequam hat reiteratio ,viresfemper.reficere.In 
acutis vero morbis quia periculum magis vrget,fanguinem paulo 
liberalius mittere oportet, modo vires ferant. 
'Nam fiproilratae fuerint,omninoabiliaendumerit,fimagisop- 
preifae,quam languida,nequaquam fanguinis miilionem omittere 
decetjfcd reiterato fanguinem derrahere,^cper vices reficere,qua- 
lisphlebotomia per dicitur. 
In Chronicis vero, quanto morbus diuturnior , tanto minue 
fanguinis detrahere oportet, ne fubtra&ione fanguinis matura in- 
via deficiat. Nam in Chronicis potiffimum.,non tantum viresprac- 
fentcSjfed etiam futuras confiderare oportet. 
Deinde in phlebotomia gratia praecautionis imminente morbo 
a plenitudine, neceilitas nondum exigit, vt tantum fanguinisde- 
trahamus, quantum plenitudo poftulatjquemadmodum in phle- 
botomia gratia curationis. Nam vrgente morbo &plenitudine,v- 
tile eft quam plurimum euacuare. 
in talibus vfqueadanimi deliquium ducere,fiai· 
gerperferre queat. Verum fimpliciteradanimidcliquium iangui« 
nem detrahere ,nec certa nec tuta menfuraeft. Nam nec omnibus 
qui animo deficiunt , fat fanguinis detradhurgneque fi plurimum 
detrahatur , omnes ftatim animo delinquunt, fed nonnulli inter- 
dum poft minus copiofam fanguinis dctra<5lionem,infubitum&: 
inopinatum virium lapfum incidunt. Deinde fatis certa detra- 
ctionis mefura,no eil ψιχ fumitur a mutatione caloris fanguinis,ii 
pars aliqua inflammata fuerit:autin caeteris,a mutatione coloris 
faciei & oculorum ; neq; etiam ex fluxionis impetu,fi mbfederit, 
licet nulla harum contemnenda fit; fed potiflimumex conferen- 
tia Sc segri tolerantia .Confert enim euacuatio,quae morbum mani- 
feile minuit,toleratur,fi viribus moleila non fit.Et licet non videa- 
tur phlebotomia morbum ftatim imrninuere.tamen fi viribus mo- 
ieftanon fir, prodent icmel aut iterum potius reiterare, qua ad ex- tremam cuacuationesducere.Nam vt confidit Celfus,parcendum 
fein per cft remediis, &: vitae euftodes vires demunt, 6c medico* 
pro gloria dedecus conciliant. Verum in dcfperatis,vbi nulla iiiper- 
eft fpcs,nifi infanguinisrm Ilione, iubet Aetius vfq; ad experimen- 
tum procedere. 
Tolerantiam aeilimat Gal.ex pulfu,qui vitalis roboris /ignara 
eft,cuius confenfu feruato vitali robore certam aliquam quantita- 
tem extrahere licebit. Verum vt fupra monuimus,cum vitalis con- 
iideratione coniungerc oportet aeftimationem illius facultatis, 
quas morbum debellare dcbeatjcauentes,ne immodicis vaeuatio- 
nibus robur illius fuccumbat. Nam prster robur virtutis vitalis*, 
quidam morbi poftulant robur virtutis animalis , aliqui naturalis» 
nonnulli vtriufq·,: Veluti inplearitide omnium facultatum robur 
defideratur, vt vitalis propter diiToIutioncm ipirituum viralium a. 
dolore,febre , &c. naturalis ob concodionem materiae in peco- 
re animalis ohexpuliionem ilue exipedorationem. 
Cum viribus coniungere oportet eonilderationem rempera- 
mentixtatis ,loci, tcmporis,&:castera,vtfupradidum eft. Nara 
quantitatem debitam non fmunteuacuare, aetas puerilis,autfeni- 
lis,fexus femineus, regio ,aut tempus nimis calidum,aut frigidum', 
vigilias,inedia, cruditas, morbus ad fyncopen inclinans, orificii 
ventriculi debilitas,aut nimis exquiiitus fenilis. 
Ex quantitate requirentium & tolerandum asftimatur non fo- 
lum, quantum & quoufque iit euacuandum,iedetiam quoties fci- 
iieetan iimal& femefanitcratoiiuepcrvices&partes. Vbicun- 
que enim fcme-l miiTo ianguine , omnibus nceellitadbus requi- 
rentium fatisfadum non eft,iteratio conuenit. 
Requiritur autem phlebotomia gratia euaeuationisiimpliciter, 
autreuuliionis, autderiuadonis, quae omnia necilmui &femei 
nec ex vnaeademque venaperfici poffunt, vt ex fupra didis pater. 
Deinde vbi vires periclitantur tam reuuihones& deriuationes, 
quam euacuationes partiri decet, imo teile Galen.lib.de Cur.per 
venas fed.cap.n.quanto maiorem innumerum particulares detra- 
dionesauxeristantoefhcaciorem reuulfionem effeceris. 
Praeterea vbi vires periclitantur, vtindebilibus conuakfcenti- 
Basilicae Medicae IfBElt TERTIUS. 
ikis,quireeidiuam patiantur, aut quifa eile animo deficiunt,opti- 
mum eil detradioncs iterare & per eiiacuarionesinftituere': 
Idem aliquando requiritur in graui angina & affe di bus fu iFo can- 
tibus,&c. Item fi fknguis fimplex non fixerit aut mplures partes 
diuifixs ,aUt partim invafis,partim extra. Verum in reiteratione fi 
neceilitas plurimum non vigeat , & vires aegri nondum expertas 
habeamus,melius cft a paiica quantitate incipere,at fi vrgeat necef- 
fitas, & confiet de viribus, fatius eft prima vice plus detrahere, qua 
fecunda, & fecunda quam tertia. 
Supereft, vt de tempore opportuno agamus,quo phlebotomia 
inftitui debeat. Tempus autem oportunum praefcribit necefiitas 
vrgens,& virtus tolerans.Neceftitas alia maxima eft, quae {anguinis 
miiHonem tardare non finit, fed ob imminens periculum ftatim 
Venam fecarc cogit: alia minor,quae non tantopere vrget, fed diem 
aut fairem horam dicraccommodatam eligere finit; vnde alia phle- 
botomia eoadla dicitur, afiaeleda. Inftituirurphlebotomiaairt 
gratia curationis,vt in aegris ,aut praeferuationis,in fanis.In aegns aii- 
tem confideranturmorbor u tempora non fotum vniuerfalia,fed e- 
tiam particularia, in fanis &aegrisanni tempora,dies & horae, qui- 
bus fecarior phlebotomia. De temporibus anni firpradidum eft. 
Vbi neaeffitas magna non vrget, vt in praefematione, ver maxime 
oportunum phlebotomiae, deinde autumnus jdicsnccmagni calo- 
ris,nec magni frigoris,hora dicitemperatiffimapraccipue matutina. 
Commodi (Time enim inftituitur phlebotomia mane, vna aut altera, 
hora a fomno pofi lenem deambulationem, fiomacho vacuo,con- 
codione celebraca,Scedudis excrementis in inteftinis primisq; ve- 
nis,ne vafa exinanita aliquidvitiofiTuganr, eorreda etiam fi opus 
fuerit nimia orificii ventriculi fenfibilrtate aut debilitate, Scc. 
In morbis vero fi neceilitas vehementer vrgeat (vt in vehemen- 
ti fynocho autintereeptionibusvenarum)& vires ferant, fanguinis 
milfio taidarino debet,fed ftatimnöhabrtaratione diei&hor^,aut 
praeparationis corporis venam fecare oportet;cum in mora pericu- 
lum fit. Nam in fedione venae tempus morbi aut numerus dierum 
non femper obfemandus eft, fed nece ffitasvrgens,&: virtus toleras. 
Quo enim die tefte Galen.hos fcopos in aegrotante inueneris,in eo  Basilicae Medicae 
.auxilium illud adhibeto, etiamii 20. is ab initio morbi extiterit.igi- 
,tur cum neceffitas vrget, quam celerrime fanguinem mittere con- 
uenit, modo vires ferant.Ferunt autem vires,quo temporerniaus 
exhauftarfunt ..Exhauriuntur vero in morbis duobus modis. 
Nam primum inpleriicp morbis exfolui.tur virtus tradu tempo- 
ris, quare mittendi ianguinis occafio dierum numero deperditur,& 
differendam talibus non eil; ob virium diffolutionem , fed vt mo- 
net Hipp.inchoantibus morbis ii quid mouendumfit,moue, cum 
,confiftunt melius eftquiefcerc. Igitur,fi quando vei fecundo die 
ab initio morbi vires exfolui videantur, a phlebotomia abftinebi- 
mus. Deinde in morbis, qui certis quibufdam periodis 
& exacerbationes, remilfionefq-,habcnt , exfoluitur virtus in ac- 
cefflonibus,quo tempore tegri maxime affliguntur. Proinde in fe- 
bribus continuis differtur phlebotomia, ad remifflonem in inter- 
mittentibus adintermifflonem, quacunq; hora diei aut nodis c- 
uenerit; nam hoc tempore maxima morbi tranquillitas eft ,& vi- 
res facilius ferunt. 
Verum, vbipropter dolores,inflammationes,aliofque affedus 
citra febrem hoc auxilio opus eft , non oportet remifflonem ali- 
.quam exfpedare , fed magnitudinem doloris aut affedus tantum 
intueri & in ipfa vehementia fanguinem detrahere, ( fed quantum 
vires ferre queant) vt a parte affeda fangms retrahatur; quia ad par- 
tes dolentesctetera; ipiritum cumfanguinc transmittunt,dolores- 
que vehementiores excitant. 
Phlebotomia fimpliciter cuacuansa toto,in principio morbi ad- 
hibetur, vt multitudine detrada eorporaliberalius tranfpirennvn- 
de confidit Gal.p.Method.med. initio febrium putri darum venam 
fecare.Atreuulfio & deriuatio affedibusrheumaticis conueniunr, 
fedreuulfio initio potiffimum , autquamdiucumimpetu ffuunt 
humores.Deriuatio veropoft reuulfionem aut euacuationem a to- 
tOjCeft'ante impetu R uxionis,&: c.vtfupradidum eft. 
Valida exiftente virtute tantum fanguinis euacuare oportet, 
quantum vramur. Re- 
petitio vero in quibus fimpliciter euacuare .conamur magis eodem 
die efto, fi vires fufficere queant ,fin minus,fequente die,donecto- Eirrr Terti vs.. 
mfllla fanguinis copia,quae fupra mediocritatem eil,fuerit prope e-- 
uacuata. 
Ätreiteratio gratiareuulfionisj melius iudicatur, fidaobusdie-- 
Bus deincepsfiat &: frequenter.Nam venapluriesapcrta vehemen- 
tius reuellit,quianaturaafiuetacrebris moribusjreuulfonis,eohu-- 
mores mittit,6c iocum affedhim deferit:In inflammationibus late- 
rum aliarumque partium ,· quando materia e vafisadlocum con- 
fluit,repetitio commode in diem fequenrem aut vitra defertur , vt 
materia vitiofainterim ex affe&a fede invenas exhauftas fubear.· 
Verum in peililentialibustumoribus ne violenta contagio diu- 
tiusinhaereat,aut latius ferpat,reiteratio procraftinanda nullo mo- 
do eft,fi vires ferant.In omni vero fedlionc vires aegri femper obfer- 
uare conuenir, manu arteriis illius admota,vt fuadet Galenus,&: ii 
confertim euacuationem ferre nequeat, primo die tantum refice- 
re expedit, fecundo detrailionem reiterare. Tantum de Phlebo-- 
tomia.. 
Quia vero fanguis ,· qui parti affe&arinhcerefcit , nonfemper' 
venaefeftione detrahi potcft,non enim facile venas fubit autin ver- 
nas exhauftas remeare folet.-Proinde magis particulari euactiatio-ne 
indiget, fi tanta eiuscopia fit , vtinfenlilieuacuatione difcutine-· 
queat. Particularis autem fanguinis euacuatio eft,qu<e ab ipfa parte 
aflfedafanguinemmanifeftc educit.· 
Manifefte autem-ediicitur vel per hirudines ,vel per fcarificatio-* 
nern,fine aut cum cucurbitulis. Hirudines>autem eligere oportet’ 
non.nigras,aut virides, autquae magna capita habent- ,· & in aquis 
putridis 6c camofisdegunt,6cc.vt docet Auicenna&Rafes.Dein- 
de vtftatim captte:& ablutae funt, vt omnem virulentiam deponat, 
aqualimpidiiTimamergantur,faepeqjaquapermuretur, additoin-- 
terdumpauxillo facchari;. 
Hirudo praeparata partiq; admota', morfu fuo trifidum vulnus' 
primuminfligit.Deindeianguinem a vicinis partibus fugit , donec 
copia turgefeens decidat: , Anthillus iubet forcipe caudas earum 
incidere. Nam effluente iänguine retrahere non definunt,quoufqg# 
fal aut nitrum ofculis earum inipergatur. 
Hirudo in calamum vtrinqurpcrforatum demiifa, 6c venae legi— Bas ilicae Me © IC AE 
tinia latione admota , ita plerum q; attcakit, vt poft icdionem lan- 
guis confertim erumpat. Proinde vniucrialis languinis cuacua- 
tio per hirudinem fitaffixam venis maioribus, vt lupradiximus, 
Reueliunc autem mpluribus affectibus hirudines,, ii brachiis ad- 
hibeantur,venaefaluatellae,&£. 
Deriuant quoq; a liene , mefereo &cytero, fimulque melancho- 
liam euacuant, ii venis haemorrhoidalibusadraoueaiitur, nam prx 
ceteris auxiliis putantur optime melancholiam detrahere.Item ve- 
ηςfrontis affixae a capite deriuant. Verum cuti autparti admotae,cui 
venae amplae non funr eam potiffimura exhauriunt , & a remotis 
partibus nihil alliciunt. Proinde cutis yitiis;conueniunt,vt icabici, 
leprae, &cc. 
Deindeicarificatio cutisprorationeloci , de prout magis mi- 
nus que alte fcalpellus adigitur, magis aut minus copiofam langui- 
nis detra&ionemjfacic ; vtilitatem autem interdum non minorem 
praedat, quam ipfa venaefedtio.Euacuat enim non folura humorem 
parti inhaerentem efficacius multo quamphlebotomia , fcd etiam 
redundantiam a toto quodammodo.Item rcuellit & deaiuat tutius 
quidem quam phlebotomia: verumfeguius, tardiusq; &c citra mi- 
norem commotionermaut viriumiadturam corporis etiam in vigo- 
re morbi licctin pueris tam vehemens auxiliumiit, quam in grandi- 
oribus venae fe&io. 
V timur autem in tollenda plenitudine fcarificatione brachio- 
rum &. crur.ü,cum cucurbiculispleriimq; quando tutum non cil ve- 
nam fecaredta Orbafiusffibi aliifque in pede Afiatica crus fcarifica- 
uitduafque libras fanguinisfere detraxit, atq; ob eam caufam peri- 
culum vitauic.Nonnuliiin talibus affctdibus nates fcarifi eant. Con- 
ducit fcarificatio potiffimum crurum in plenitudine afuppreffionc 
mendruorum aut haemorrhoidum. 
Reuellit quoq; fcarificatio &adpa.rtes didantesferuata redtitu- 
dine aut communione.; Veluti inflammatione cruris dextrhfcarifi- 
catio manus dextrae ,aut cruris flnidri. Item ab interioribus ad ex- 
teriora re vellit, & flmul deorfura mouec fcarificatio crurum.Deri- 
uatveroin fuppreffione mendruorum fcarificatio femoris aut fu- 
rarum. At humorem parti inhaerentem , qui aliis remediis non Liber Tertivs. 
i£cdit , efticacülime euacna'tfcarificatio partisu#edbe,vtdiximus. 
Proinde entis foeditatibus conuenir,item fcyrrhis inueteraris,in- 
flammatiombus,gangraenis, tumonbuspeftilentialibiiSjmorfibus 
venenatorum,&c. Verum inipfäfcanfica ti one diilindioqusedaad 
hibendaeft ·, magnae enim icarifieationes,, multueua- 
cuanc, & e longinquo facibus trahunt, mcliuiq; duris corporibus 
craifoq; fanguine conueniimt;contra renues &c fuperfidarie. 
Semper autemfcarificado largius, diftantioribus penitiori- 
bus partibusianguinem cuacuabit, fiftatim adhibeatur cucurbi- 
tularattrahit enim cucurbitula poti ili m um cum multa flamma,pro 
fui magnitudine & defcnbit Gal. Auic.&c. 
Vtimur autem fcarificatione aut ime cucurbitulis, aut cum cu- 
curbitulis ; & vicifllm cucurbitulis, aut ficcisfine fcarificatione,aut 
cum fcarificatione» Scarificatione autem fine cucurbitulis vtimur, 
vbiattradtione magna opus non eil· , nec copioia euacuatione,& 
porifiimum in pueris,in corporibus mollibus raris,&c. 
Cucurbitulae,vero magnum vjfumpraeftant non folum cum fca- 
rificatione, fcarificatione:vtroqn.modoeuaciiant¥ 
attrahunt,loco materiam mouent,rcueilimr,alcerant,dolores miti- 
gant. Euacuancautemficcae tantum inienfi biliter ,& fiamofos ipi- 
ricus difeuriunt,proinde colo, inteilino aut ventriculo propter fla- 
tus dolente, tefie Galen. 12. Merhod.curcubitula magna cum multa 
flamma admota incantamenti inftariuuat. 
Deinde fiftit quoq; vomitum &fingultum,ventriculo impofita: 
acmenfes fluentes,mammis. Praeterea cucurbitulae deftillationes 
in ftomachum fuipendunt.-fanguinc attra Jiunt,«Seprofluentem rar- 
ius fiftunt,obied:is partibus admotae, fed vt monet Paulus cumfca- 
nficatione efficaciorem perfpiratum praebent. Nam cum icarifica- 
tionefenfibiliterfanguinemcaeterofq·, humores euacuanf, 3c a re- 
motioribus altioribusq; partibus eliciunt. 
Quare in nonnullis locum phlebotomiae implent cucurbitulae* 
cum fcarificatione cruribus, natibus, aut brachiis admotae.Reuel- 
lunt etiam adlongiffimas partes,& in febribus malignis ab internis 
ad externa humores euacuant. Veram autore Gal.purgatis in pri- 
mis corporibus vtiles potiflimumfunt 3 nonplethoricis. Nam 428 
vbitatn cucurbitulis,quam ven$ic$:ione aut purgationeopiiseftv 
femper venae fe&io aut purgatio praecedat. 
Deinde initio inflammationis , parti affecbae nunquam admo-*- 
«cndae erunt, fed partibus diilantibus laboranti in dire<5tum con- 
iunftis,feuuliionis caufa. Ipfi vero parti affed? aut vicinae tum cu- 
curbitulas admouerc conuenit , cum nihil amplius affluxerit,to~ 
tumq; corpus exinanitum fuerit, vt inflammationis materia e loca 
moueatur,vel a parte nobili ad ignobilem transferatur,vel euacua·- 
tioneieniibili aut inienfibiliamoliatur,velabinterioribus 
ad exteriora trabatur,fcd de his legendus erit 
Oribaiius Iib.7.& 8.&Paulus lib. 6. cap.n. 
Geliusiib.z.Auicen.liB.Fern.4, 
Do<5t-5. 
Basi l ϊ c αίε M !öic αχ 
FINI S. JO ANNIS Ό ANI E 
Vetter ani Haßt M, C. 
T ra&atus 11. 
Seu 
BASILICA CHYMICA 
CONTINENS LIB. VII. 
i. Auri 
Z. genti ό* Mer curij. 
3. Jovi*) Martis ac Ventris. 
4. Trattcit degemmis» 
5. Examimt miner du* 
6. Vegetabilia, refoluit. 
7. \Jimmalia explicat. 
Francopvrti apud Lvcam Iennis, 
M'DCXFIJL EXCELLENTISSIMIS 
EXFERIENTISSIMIS, CLARISSIMIS- 
QYE VIRIS DD.ET DnBECHT OLDO BACH 10,1 OH AN. 
Hartman no Beyero&Petro Ueeenbachi ofiPhyfids, Me- 
dicis Francofurteniibas, Affinibus fuis plurimum obiemandis, 
loannes Daniel Mylius. M. C. S. P. D. 
KE v s infinite bonusfipia etiam per fe bonitas, fummaque perfe- 
dio,res omnes in fuis ipeciebus plane bonas tk perfedas in 
hominis vfum ac gratiam,ipfum denique hominem perfedif- 
firais omnibus anima: & corporis virtutibus creauit,qui tam 
eleganti palatio, vt tot tantiique donis copiofiflime inftrudo 
pra:eflet,omnibusq·, creatis frueretur: (vti videre eft in Prarfat.noftrarü Bafil.) 
Imo vt de ipia vitae arbore frudus ad v izx immortalitatem decerperet, fi man- 
datis creatoris obtemperailet; (in quem finem hatearbos tanquam obedien- 
tiae erga creatorem propofita, erat (aeramentum, vt ex ea perpetuitatem vitae 
hauriret) per lapfumaurcrnjin omnibus illis corporis & animi ornamentis, 
vere proteruiamfeciiTetifadumeftjVtiufto Dei indicio propter futim pecca- 
tum non tantum humana caro, ied& terra, coelique maledidione diuina in 
eum vndique conipirarint.Hinc tam pellucidi ac fplendidi intelledus eius ra- 
di) denfifiimis tenebris & foeda caligine obdudheognitio illa in eo rerum om- 
nium dilucida & tam illuftris,tetris ignorantiae velis funditus inuoluta : Diui- 
namens, qua ad imaginem Dei efformata erat, infeda, & brutis affedibus 
obnoxia: memoria laeiaperturbataque; omnes denique ien fu s, cum interni 
tum externi,quorum elegantia ac perfedione ad coelum vfque eueduserar, 
miicredeprauati funt: cumque is antea illuftria in fronte diuinitatis infignia 
geftaret,aeternitatis notas oftentaret,ac fummi boni, perpetua felicitatis, in- 
cuifaeque quietis pignore laetaretur, in has conclamatas ac calamitofas corpo- 
ris animxmiierias, quibusaffidueconflidatur, momento praeceps irruerit, 
vt aerumnarum mole,aeuique breuitate,alijs creaturis longe videatur inferior. Epistola 
His omnibus inquam,dotibus fpoliatus,quantis corporis calamitatibus ob- 
noxius fic redditus,paucis opus eft,excuriamus,ac quibus defedibus fcateant 
flnfus eius pauliiper perpendamus: cum enim eius aures antea femper ab o- 
mni impedimento libera·, ad diurnarum laudum cantus alacriter paterent, 
prorfus nuncad omnia obiurduerunt & occalluerunt. Oculi alias radiantes & 
ad omne bonum reiUimque collineantes , fu fl udonibus & cata- 
ractis vitiati,aur potius occaecati iunt: Nares iuaue redolentes faetoribus ica- 
rent, meraque putredinis cloacae, ac impuritatum femina reddita :Iuftus 
prorius deprauatus,locofuauiilimi!aporisnilprateramarum& ingrata fafti- 
diaiapit. Cum vero manibus ad vira fruClum perpetua decerpendum effer 
pradicus,nuncfumma coit oris & animi anxietate ea ad arandum tellurem,& 
fodienda terra vifcera coguntur,idqs iapius nullo fruCtu, vt fic lententia Dei, 
infudere vultus tui comedas panem tuum, quam veriffime vbique appareat. 
Quid plura ? cum verni eius temporis flos perpetuo virefceret,mhilque quam 
iuauiflimosvitafrudlusexplicaret: Nunciaua hyemis aipericate exarelcunt 
ac rigent omnia,qua nihil aliud quam repentinam ienedam,&: praeproperum 
vitalium facultatum in terimm minantur.Cum ea animi.gratia afredtiones,o- 
mnirecreatione fcelidiuaues,in moerores «Scanguftias degenerarunt, vt nihil 
non in perniciem tam corporis,quam animi nunc concurrat. Siquidem & ca- 
lore&fiigore,fameiiciq; ,acalijs id genus infinitismiferijs impetibus Homo, 
perpetuo conflidatur,&miierandalorte obruitur.. Corpus eius cum alioqni 
optima & perfedta omnium partium iymmetria ac temperamento aquali 
conflaret,nunc prorfus ametria omni,omnibuique άκρασίοςgeneribus diflol- 
uitur, vt nihil nunc in toro orbe calamitoflus ht homine, qui peiorem edam 
brutis magisque deplorandam vita conditionem fortitus eft.Si quidem longe 
maiore, quam bruta morborum numero ac varietate premitur: adeo vt om- 
nium malorum foediilimaflc fentina,quibiis ab ipio ortu & incunabulis ad ex- 
tremum vfque lenium,tanquam perpetuis comitibus ad terram, nonnunqüä 
etiam ante annos pubertatis,dedudtur.Et h«c quidem iunt peccari ac Hama* 
nae peruicaciaeftipendia,DeiMandatodeflgnata. Nechomofolum, fed pro- 
pter eum natura vniueriaraimdiquc elementa maledictionis diuinae poenam 
fernnt.Hinc enim aer,qui perpetup alias ferenus, purus, mundus, ac fpiritibus 
hominis,quorum erat fomes&pabulum,emundandis,ac in puritate perpetua 
eonieruandis idoneus,propemodum nunc femper caliginofus, multisque in- 
quinamenti s ac fordibus impurus,corruptus,acpeftilens euadit: quibus mul- 
tos ac varios paric morbos tara peltiferos & epidemicos, quam fextentos alios 
allectus grauiffimos,fummeque noxios.Terra,quae antea benedictione diuina Nvn-CVPATOR ia* 
faecundiffima rerum omnium producendarum vim obtinebar, e qua in vians 
ac pabulum hominis,grati, ialubres, ac maxime vtilesfrudus promanabanr, 
vtpote Arcana, E{lentur,Tin6turx&Bairama a corruptione vitam tuentia, 
mmefentes &tribulos,oraniaque homini peftifera ac exitialia procreat: vtfi 
quiexeaalioqui meliores fructus pmdeant,infinitis tamen fecibus ac impuri- 
tatibus rcateant,itavt nunc certo prbmmciare poiIirnus,cibos potufque no- 
bis magis inialubres ac noxios,quam vtiles ac ialutares: quoque eos habemus 
copioilores,aut magis ijsad delicias vtimur,corpus recreaturi,eo maiorem in- 
de nexam contrahamus,vt vel hinc lapitis noilri frudus,hoc eft,poenae fuppli- 
ciaque nobis haurienda fmt,ea prasiertim de cauia,quod Elementorum corni' 
ptiones ac akerationes,cum noftraingluuie &: intemperantia coniundae, va- 
ria morborum genera procreent foueantque. Nec ab his tantum afficimur, 
hoceftab aere, cibo ac potu, fed ab inanitione etiam & repletione, fomno&. 
vigilia, motu & quiete, quae vique adeo corpus noftrum immutare poifimr,. 
(veluti dicetur in lib. Bafilic. Medie.) vt crebro valerudo noftra infringatur, 
corumque defcdu vel cxceiiu,prorfus deficiat vel tollatur. Atque idcirco non 
naturales merito dici poliunt, haeres fex, non quod extrinfecus contingant,, 
cum nihil fit non naturale, bonum videlicet ex prima origine, & malum ex 
contingente maledidione ob laomm hominis,omnibus creaturis indida, fed. 
O I J 
quod omnia a natura fua degenerarim. Siquidem Elementa,qua? antea perfe- 
6ta,&omni benedidione ac virtutum vitalium infinitis dotibus äDeo infiru- 
di erant,contrariam mutationem patiuntur.Vnde fit etiam,vt ob maledidio- 
nemdiuinam Elementorum inquinatio hominis defoedata imagine fpur- 
cities,& varice fubinde mutationes minus cum natura coniencanete,hominem, 
inficiant,ac contra,quam tulerat eius procreatio,obruant,labefadent, deftru- 
ant.Verunramcn fic Deus humani generis miiertus eft,vtbonum,quod rebus 
creatis ante culpam hominis inclulerar,non prorfus maledictione fua deleue- 
rir,ledvarijs vfque adeo impedimentis intricari voluerit iufto indicio, vt non 
nifi fublat s obllacalis quicquam nobis prodeiEe pofilnt; nocere autem pluri- 
mum,nifi arte & diligentia Medica corrigantur, vt fcilicet malu ab eis fepare- 
tur,bonum vero naturale fincerum ac purum extrahatur, quod in vfum hemi- 
nis iuxtaDei inftitutum cedat &c. Hinc Msdicifolerna & lapientia elucefcar,. 
opus efi, fi eas debite, methodice ac fpagyrice-depuratas;, compofitas & 
praeparatas a’gris prteferibat ac adminiftret; Ad quam iapientiam & fciertiam, 
non parum facere videturars Alchymia nobilis,lolidas philoiophia: fons, cla- 
uislapientia?, anima acmed illaphyfices, Medicina: radix myftica,philolo- 
phoram bene medendi iaeacix&L meta in quam coilimanc lapientes·: Nom ΕρIS T OLA 
:£nmi,artesmteracfciemiastantaftudiofitateffimmisabingenijs,& inptimis 
vero his,qui dignitate magnificaRegiaeminentes,fapientiae praecellentia ino- 
mniam confifterunt admiratione, delcdabiles,appetitas,acquifitafque, quam 
celebres,illuftres & praeclara Nobilitate ornatas. Viri Experientiffimi, Medici 
edeberrimi,affines,famma mihiobferuantia colendis,non eam,inquam, efle 
poftremam aut ignobilem,quam hodie vulgato nomine Alchymiam vocam9 
& nuncupamus, antiquitas, velutiHermes,artemperfediMagifterij dixit: 
Exempli gratia,alius inquit: Efte feiemiam de occultis Philofophorum, vt Ar- 
noldus de Villa Noua: Scientia abftrahens hominem aMundi calamitate, & 
reducens mentem ad cognitionem bonorum, quae poft hanc vitam funt fpc- 
randa,Morienus: Ars inDei potentia reieruata, lenior. 
Alius .-PhiloiophiaacMinerua occulta omne exiftumatione excedens. 
Item: Scientia non omnibus data,propter euitationem icandalorum. 
Alius: Hoc eildiainum&admirabile opus »inuentum per continuum 
Andium,preces,cognitionem didorum philofophorum, <Sc fidelem icientem 
informationem. 
Alius: Haecarsnonmanifeftaturnifireuelacionediuina, per vocem vi- 
uentis ieu oftenfi bilem dodrinam. 
Alius: Haec (cientia non participatur nffi Deo mentem purifices. 
Alius: Via adhanc artem fecretaeft,viuere fecundu faluatoris praeceptu. 
Alius : Haec ars fuccurritelecftis, demonftransDeiprouidcntiam,&a- 
gnofeens illud,quod toti mundo impoflibile videtur. 
Item: Ars Aftronomiae&:Phyfices legentibus patens eft: Ars vero no- 
ftra non nifi a lapientibus fciripoteft. 
Item: Ars noilra ell fcientia vafis Hermetis,de lapientia Domini genti- 
bus occultata. 
Item: Qui hanc feientiam apprehendunt, his lignum eft vitae, cibus le- 
gitimus ac fempiternus,&lumen indeficiens: &:beati,qui tenuerint eam,quia 
fcientia Domini nunquam peribit. 
Item: Spiritualis eftfapiemia,& habet fempiternum Theiaurum, quo fi 
pafceret quotidie millemillia Hominum,non indigerer. 
Item; Inueni eam non ex mea fcientia,fed fpiritus fandi gratia. 
Item; Haec fcientia eft gratia,a Deo data,cuius fundamentum non funt 
Academici libri,fed inuifibilis mifericordia Dei & donum: Fundata non fuper 
figmenta humana fedfupra Nataram,quam Deus fando fuo digito fublunari- 
bus vero metallis perfedis impreffit,ideo verum fundamentum eius 
Deus eft,& meruniDeialtiffimi donum: Non ab Ethnicis,fed a fupremae vni- N V NCVPATORIA'. 
ucrfitatis vnico Reclore, ibio videlicet Deo, dierum antiquiffimo, &errare 
nefciojluminurr pacre,petenda&discenda. Hinc non ex creaturis,icd ex Deo- 
difcendaeftiäpientia, qui omnium arcanorum cgnditor iolus feit, quas pro- 
prietates cuique creato indidit: Nunquam enim a mortali praeceptore aut lite- 
ramortua,tam rede & commode diicitur,quam ab eo qui omnium rerum eil 
perfedus artifex, ficuti eil ipfe creator iablim is, & gloriofus Deus,aquoad 
ros profluit,non aliter atque radijsiolaribus calor, qui flores & omnis gene- 
ris germina producit Quid enim habet homo, quod non iuperne accepit f 
omnes per retrogrefllonem, difcunr a primo & hicäDeo, quieifeientiara 
creauit.ldem: Medicus naici debet e lumine gratia’ & natura ab interno & in- 
uiiibili homine,interno Angelo,luce naturo,quo inilar veri Dodoris Homi- 
nes inftruitjprout ipiritus iandus Apoftolos linguis igneis inftruxit: Exercen- 
do confirmatur,Medicinae Chymicae fcientia,& in lucem producitur,non fta- 
bilitur humana ,fed Dei & naturae inftitutione; Et nihil aliud eft quam creata 
& incarnata miiericordiaapatrecoelefti,egent ibus & aerumnofis mortalibus 
€rogata,vtpatiensaegrotusfenfibilitervideat,&experiaturbenignum erga ie 
in afflidionibus iliis creatoris fui amorem,miiericordiam & auxilium, ficque 
Deus in iliis mirabilibus glorificatur &c. 
Alij hanc dixeruntiapientiam «Scphiloiophiam Myfteriornrn, inarcanis 
& myfticis latitantium fcutatrice & detedricem &c.funt vero multi,& pleriq;, 
omnes illi hoc inficias abeuntes,qui vel errore populari dementati, pulcherri- 
inarumq;rerum ignorantia occupati vel iliorum placitorum, quo ieu cofinxe- - 
runtipfiiiiaiibi decreta fabricantes,(eu a proceptorib. no meliorib.aut faltera 
praueintelledis,acceperunt,amorciuauiter,tanquahaufl;u poculi circii,ebrij, 
öc alias inter vaftiffimas, craflliTimafq; obicuritatum profundiillmarum nebu- 
las adhuc in Platonico fpecu (edentes errare cum multis malunt,qcum paucis 
fobrijs bene ientire:aut fairem, vtut ientiuntcum paucis, hoc eft,cum animo 
fuo i quafi canteris nullus fitienfus,tamen cum multis loquendum putant. Sed 
longe aliter, quiiapientio & re & exiftimatione, abftrufoque fcientio copia ac 
facultate procellunt,nec iudicio ac candore deftituuntur,longe inquam augu- 
ftiusdehac Alchymiaftamunt,exiftimantq;, iuxta fententiam didorumanti—■ 
quorum,hancartemeire diuinumquoddam Dei omnipotentis munus, mife- 
rio humano fiibleuando,clemenriffime& ex gratia altiilimiconceflurn, quod 
qui vituperio ducit ac ludibrio, procul dubio ille conferentis iro ie facit ob- 
noxium. Regum &iapientum curofuille Alchymiam olim icimus,apud quos 
in tanta honore & admiratione fuir,vc inter myfticas habitafitab ipiis feien - 
tias, nec vili etiam fuit reuelata illis fiimrnaiapicntia,nifq i .late p red itis,& ia- ■ 
croiand. Dodrino initiatis, hominum filijs, Epistola 
Primas cius imientor creditur Tubalcain,ille in iacris notus, quem Vulca- 
num nominant.ls enim prim9 in metallurgia elaboraire fcnbitur.Refertur po- 
ileahociapientixftudium,ad Hermetem Propagatorem feu potius Dodo- 
rem,a quo & Honorarium nomen,arsHermeticaacquiiluit: Hunc prifci t et 
maximum,Triimegiftum fiue Mercurium Trifmegiftum appellauerunt, vel 
quod tres Philofophix partes abfoluerit: vel, quod primus ex Dei Opt. Max, 
reuelatione Trinitatis Diuinx Myftcrium inter Ethnicos clare tradiderit; ime 
quod Diademate regio,infulaque iacerdotali & Philofophi dignitate fuerit 11- 
loilris; Hic Legum Aegyptiarum,primus fuit inftitutor ac celebrator, &z tranf- 
mutationisinuentor; Abhoc&arsretinuit iigillum Hermetis, Auem Her- 
imetisjideft Phoenicem,vas Hermetisjideft Pelicanum &c. Ita apud Mefuen 
'font Pil.HermetiSjHiera Hermetis &c. Ab hoc etiam ars ipia Hermetis nun- 
cupatur,&intel!igiturtranfmutatoria. Huicfuntiniecutihi reges Aigyptij,ab 
authoribus denominati; Mena,Buims,SimandiLis,Seroilris,Miris,Chemms, 
Amafis,Sethon, Adfir Alexandrinus,qui Morienum docuit,Calid,Rex Aigy- 
pri Saracenus,qui a Morieno doduseft decitem Principes Tyri), Dipetcs & 
SrichthcusRegcs Athenienfes.Item Gebrum quoque’illum Alchymix me- 
tallicxinduftnumDudlorem, Regem Mauritania: fuiife narrant, cuius con- 
gentiles enarrant PhiloiophiiGalud Rex Babylonix.Rex Artus,Hercules Rex 
&Pbilofophus &c. Hinc ab ipfis Regibus &c Principibus Alchymia authori- 
tatem,&inter liberales artes ac fcienrias fedem nobiliflimam occupat ac ba- 
bet.lnfubielli)siacrari)fque iapientum,maxime corum,quiprx exteris Philo- 
fophix operam nauarunt,quique olim in Oriente & Aigypto potiilimum ia- 
pientix admiratione fulferunt,magi inde, facerdotescjue didi, adeo celebres, 
vt Grxcix Magiftri non dubitauerint magnis fumptibus, periculo maiore, 
feruore animorum maximo per Maria, per terras, xftufque& frigora exilijs 
verius, quam peregrinationibus, vt inquit Plinius,adealoca penetrare, vnde 
fama eorum in vniuerfum diffunderetur mundum.Liquores ftillatitios feciife 
leguntur primi Arabes &PeiTx, Vnde AuicennaaSorfano dicitur Alchymia: 
operam dediffe, ipfeque nominarim facit mentionem corrigendx aqux per 
iublimationem &deftillatioiiem j de quo videnda eius funt opera. Huncfe- 
quunturRhazes,Mefue,BuIcafisd:al)j,qui teftantur Alchymiara rum tem- 
poris fahle exercitatam excultam atque ampliatam, apud quos etiam multa 
Chymicarcperiuntur: & nominarim Mefue Alchymiftis tribuit edam oleo- 
rum rcfolutorumconfedionem. 
Non abfurde aliqui ftatuunt,qux Chymica Platoni, Ariftoteli, Empedo- 
cli, Democrito &iimilibusadfcribuntur, ea fuiife illorum Grxcix Pbilofo- Nvnc VP atoriaT 
phorum, Sc ipolia oclcntis fecretilfima,qus ob id non csteris libellis in publi- 
cum fmtdata,leddomi in a'dytisaileruata,donec fublatis polleilbrib9 in dient 
protraherentur. Ars ipfa magni Magillerij titulo, focht ie folis fapientibus: 
His etiam Arcana apudMefuenaflcribuntur. Ab his nomen obtinuit oleum 
iäpicntum beneditium Philofophorum Scc. Ab his lutum lapientis: Ab bis 
Parabolica artis traditio,qus vemftatem iiia confuetudine redolet,non minus 
ac illa Pliniana,quae Magica cenientur,cum vere iint Myfticorum Philofopho- 
mm dogmata Hieroglyphica,olim non Aigypto tantum,verum etiam Pälslli- 
na,& toto Oriente illum in raodura philolophante,aique etiam fcnbentc,cu- 
ius argumentum icriptionis adhuc exiliere videtur in cfiaraderibus &c monu- 
mentis antiquorum. De his vide multa exempla in Hieroglyphicis aEgyptio 
Grs eorum, Sc lym bolis Aurea! Menfe 12.nationum, apud D. Michaelem 
Majcrinn,C;I.C.N.E.&c. 
Serenus Abbas apud Calfianura coUat.S.cap.2 2. dicit,dodrinam a Deo 
traditam de coslelEbus Sc lublunanbus rebus Adamum communicafle filio 
iuojSeth (qus erat vera Theologia, Aftronomia,Phyfica Sc cognitio rerum o- 
rnrtium proprietatum Sc naturarum ) qui eam conferuauit incorruptam, do- 
nec FilijDei (vt ait feriptura) mixtilunt cum filiabus Hominum, 
fteris Cam Scc. cognomt fane omnium creaturarum ellentias intus & extra, vt 
in lactis traditur,dura nomina a cuiufq; natura ij s impoiuir.Sunt &alij,quipro 
Hermete Mofen Ebrsorutr legislatorem, Prophetam Dei lummi&inter- 
nuntium fuille,arbitrati fuerint: ex co,quod Aurum combulferic Sc puluerem 
Ifiaelitis cum potu bibendum miunxerit. Legitur etiam apud Authores anti- 
quos Sc recentiores de foeminaquadam Hebraea Maria nuncupata, Mofis ib- 
rore,quam &inChymicis, (apienterinilmdam demonftrat liber qui circum- 
fcrtur.Quibufdam !ulpedus& venit lolephus atq$ Abrahamus; De lofepho 
raiia refert iib.i de lym bolis aures Menfe: ioiephum a.nou opibus vel Auro, 
ied lola prudentia, diuinitus ipficonceifa, ad failigiuratanrs dignitatis apud 
conilatj quod fiin tanto officio Regio conilitutus quid a 
facerdotibus relciueritdnexploratumanfit: mihi non fit verifimiie cum Chy- 
micis imbutum fuiile,qui tot regni negotia peragenda habuerit, vtne tantil- 
lum alteri rei vacare potuerit: De Abrahamo: Illum allrorum (Gen. 12,) ob- 
ieruationem docuiile regem cum ficum cx Chaldqorum regio- 
ne attulerit nullum eil dubiam,quin plures eiufmodi arces iciuerir,qaas nepo- 
tibus longa (enedefcendenrib.reliquerit: Abrahamum potentem & diuitem 
(Gen.iq. fa lle oportuit,qm quataor reges vno prslio exuperaile fcribicur, a 
quo redeunti Melchiiedecb (Gen.2t.)oilert panem cum vino : Ac qui pro po- 
tendifimo auiusfit inire foedus: Deum illi benedixiile prs este- Epistola 
ris fetemur,atannon quoq; artis naturalis,quam forte ex Ur Chaldqorum tra- 
duxerat, quis pro certo adfirmabit? Tale genus docendi vlurpajle Salomo- 
nem quoque iapientiilimum ilium luda’a? Paleffcinae regem arbitrantur,quan- 
quam in fuperftitionem impiam veria diiciplina, n5 intelledla, fuerit abolita, 
crefcente in tantum abufu,vt vero vfu oblirerato,res ipfa firaul iit lublata,qua- 
le quid accidit etiam ierpenti aeneo Typo Chriili paliuri & ianaturi, fide alpi- 
eientum,languorem omnem,infigniq; monumento olim in deferto 
Numinis.Hinc non male exiilimant,qui putant, Alchymiam aliquandiu ea de 
caufa aut latitaHe,aut negledlam contentamq; fuifle: fed hoc maximi eil hono- 
ris & decoris,eam ingenio iapientum fuille inuentam,eorundemq; iludio ex- 
cnltam.Verum eo honeiliore htecars eftloco,tantoq; excellentiore dignitate, 
adeo vt poilquam a fecrofiindta Theologia diicdleris, nullam itmenire poliis, 
cui potius deiure debeantur prima?.Obuiam verum nobis occurritur & obij- 
citur, & quidem nonabindodlis, qui dicunt acfcribunt,adeocondemptam 
hodie iacere Alchymiam,vt vix inter aniculas & proilibula ergailulorumque 
ieruitia,&: Nebulonum circulos iedem inuemat: Et quo facinorofior qui eil 
(aiunt) quoqueadmentiendumdecipicndumq; paratiorimpudentiorque,eo 
melior Alchymiila,&: eo contentius in ifta arte verfatur, per fraudes 
Chymicas infigne aucupatur nome, homo proflagrantiilima: nequitia?, maxi- 
meq; proilituti pudoris. Hanc eile dauern clamant, qua fibi perditiilim9 quifq; 
in loculos diuitum & ceraria Principii molitur artis praetextu 
Facultates deprsdatur. Sed obieclio horum virorum Do&iifi nulla alia eft,q 
quod pretiofidimis vtiliilimifque, & in maxima dignitate conilitutis euenit ab 
hominum memoriafcientijs .?Quo diuinius,auguftiufq; quid eft,eoferuenti9 
appetitur ab his, qui c fordibus emergere,& ad culmina dignitatum gdliunt 
euadere.Quid iublimius Deo diuiniiq; ? Eo afpirarc olim contempto Dei filio 
fuperbia periiiafit Principi Angelorum; idipfum auius eil libi etiam deinceps 
rapere,& vel a Dei Filio adorationem ilii poilulare Quid celfius habet mund9 
regnandi authoritate f Ad quam multi ad hanc etiam per parricidia contende- 
runt ? Quam multi in folo Regio ita ie gdlerunt,vt,fi vlla vnquam facultas aut 
funilio propter improborum hominum mores eifet vituperanda, Regia eilet. 
Medicina:,Iurilprudenria?,Philofophia?quid quiefo euenit indies nil profici- 
ente protegentium conatu ? Quanta proluuies fe in eas intrudit ? Contrarium 
itaque potius eo argumento concludi debebat. Sane multi quidem funt,qui 
ad Alchymia? ftudium fapientiieq; fontem afFe&arunt&adipirarunt inde ma- 
gnam nobilitatem &: ornamenta expedlantes, iedhtec non omnes fimi con- 
iecuti: Aliqui tamen profeilione & exerciti) s huius artis ad altiora fimt eue- 
dhcelebrefque euaferuntntavt pariter cum Sole fit defiturum eorum in orbe Nvncypatoria* 
nomen. Etenim quod (celera ifta attinet tam variorum hominum,illa profe- 
do tam longe abfunt ab arte vera, quam longe ab ingenuo natiuoq; calore fu- 
cus,ab honefto turpitudo, a virtute flagitium.Illum merito non dicimus artifi- 
cem Chymis,qui verbis folummodo arte refonat, aut furriua (quorum multi 
adhuc dum luperfuntjaliquaichedula,nec vnquä intelledagloriatur, ampul- 
las proijcit,&:lefquipedaliaabilrufiEnoriris verba. Hos nebulones verus Phi- 
iofophusaucr fatur,ad que coruos mittendos permittit. Nos contra expetim9, 
®ptamus,exercemus, amamus ac tradamus veram artem,ηό meretricem, fed 
caftam virginem calto amore cafte profequimur, iuxraq; morem difdplinse 
iyncere docemus: Imo adeo fideli(fime,vt non parum videamus ab inftitutis 
prifcoru deficere,dplebeis nimium verbis arcana iapientum diuulgaretdicen- 
ces cum Pio pontificelib. Epift. Epift. 9 o. Qm literas (uas magis abicondit, is 
eas magis annihilat.Hincinde noftri Anteceif0res,Philofophi lapientes, non- 
nulla sterno iiIenrio,neclibris,led mentibus fiiijs Dodrins infcripferunt, & 
ficad pofteros tranimiierunt: & alia parabolico dicendi genere propofuerunt: 
nonnulla Principiorum naturalium virtute inteliigenda reliqucrunr.Cum er- 
go(inquitPhiloibphusfapiens)accideret,vtaftudiohoc remitterent fapien- 
tes,Reges ac Principes,vel rupta bellis pace,qu a fola vigent feien tias liberales 
ambitu Philofophis contemplatricis condulsjion pollent artiifti dare opera 
vel feculorum progrelEu primum illum Proauornm & antiquitatis feruorem 
inieextindum fentirent,mallentq;in fulgore p opulari inter ciuiiiaforenfiaq; 
negotia verlad& illucefcerepotius,quara in feceffibus puluerc carbonum fa- 
uillaque inquinari & fordere, olercq* furnulos & Athanora Philofophorum: 
aliquibus etiamtsdium & alienationem afferret difficultas,operumcp magni- 
tudo & cum labore attentio drudentiaq; accurata: Veledam deeifent a quibus 
tanquam manu ducerentur,& lecreta dilcerent,interrupta fataliter traditione, 
&ll qusalialicet exiffimare; (eruitiorum furtiuis manibusexpofitamfuilfe 
Alchymiam credimus,& in vacantem poileilionem irrupiife impoftorum ma- 
nipulos,qui tamen vmbram potius & corticem praffienclerunt, quam ellentia 
& frudum verum. Hiantiquilfims fcientis rudes fenilis arcanos non funt 
Confecuti: verum in literahsierunt,&nihilominus dum laborando perrexe- 
runt, adulteriaconflarunt,&mydicam icicntiam, artemq*, veram in Sophifti- 
cam tranfmutarunt: Huic ergo debentur vitupei ia & probra,non arti nollrs, 
(lucis coeleftis Idsa) perfe mculpats. 
Si quis poetarum fcripra( Arcanis Sophorum repleta)adlireram accipere 
iuberet fimplices,illisq;perfuaderet,impofturs crimen nonredeimpingere- 
tur in PoefimQuare itaq; Alchymia facinoraaliena penfet ? Ideo ne peccatum 
quod a Prsceptoribus, profundioraailegoriis funt obicurata & Hieroglyphi- Epistola 
cisconteda? Imo non obicuramnt, fed propriis Difciplinae verbis explica- 
runt, quae apud Filios Dodrinae longe plus habenr lucis, quam apud Extra- 
neos, ficut& Metallurgorum iermo metallicis eft perfipicuus: aliis aenigma- 
ticus. Eft autem haecfeientianonniiide occultis Philoiophorum, & qui ad 
Artem hanc accedit & non eft Philoiophus, ille fatuus eft, inquit Arnoldus 
de Villa noua: Hinc non omnibus datum eft philofophare aut nolle Myfteria. 
Sicftultiadmifliauditum pro rebus reportaruntverba, quibus accommoda- 
uere ieie Daemones Deceptores, &c ex ftaltis infimosfecerunt ,atq; ita Vanifli- 
mam Magiam vociferarunr. Veluti Plinius, placita multa veterum ridetatq; 
explodit, & pro fabulis ac fuperftitione magica habet. Sed, Porcis non fimt 
proliciendae Margaritae: (VideMatr. 7.10. & 13. Non ante tempus in vias 
gentium eundum Apoftoiis. Ipfe laluaror pro vaticinio Pial. 74. In Parabolis 
os Tuum aperiebat, & annunciabat abfcondica a conftitucione Mundi: ColoiE 
i.faccedentesq·, Apoftoli Myfteria ςίαπιΐΒ feculis racita vulgabant fimdis ,quib. 
Deus voluit notum facere,qua? fine Diuitia: gloria: Myfterii iftius mrer gentes. 
luteriapientift. didosPhi'oiophosnonnullus ficclamat; Hoc ftudiura 
ab omnibus amouet ignorantiam,& reducit humanum intededum ad veram 
cognitionem,& ad cuiuslibet rei (dentiam: Qui autem ftudere abhorruerint, 
& tamen laborare voluerint,videant, an ars ipiä fit imitatio, q ars ipfiue 
emendare debet: Quoniam impoflibile eft ei fecreta Philoibphom ad perfc- 
dum finem praeparare ;Et reliqui lapientes de his dicunt, quod ij tranfeunt ad 
pradicam, ficut afinus ad coenä, ne(cientes,ad quod roftrum porrigant nifi in 
quantum fenfius exteriores fine intelledu per viiimi& guftum ad pabulu ad- 
ducit.Sicipfiafini,fine bonis veris principi js&fruduofisftudijs aefine natu- 
rarum cognitione, quaerunt perficere opera Naturae & fecreta totius pjnloib- 
phiac, ac opus optimum, quod Hominem ornat Moribus, ditat beneficiis, 
auxiliatur Pauperibus, & corpus Humanum incolume conferuat praebens ei 
ianitatem&c.ficDicit&ahus Sapiens: Non datur tibi hocDiuinorum Myfte- 
riorumftudium, pro tua audacia , fortitudine & calliditate, fine omni labore. 
Nam laborant Homines, & Deas tribuit fortunam Hominibus: Adora ergo 
Deum creatorem,qui tibi tantam gratiam fuis operibus benedidis voluit ex- 
hibere. Eft enim hoc ftudium Philofophia occulta,Minerua& Margarita Vni- 
ca pretiofiilima omnem Microcofmi excedens exiftimationem ; Nec datur 
alicui aditus ,nifi per reuelationem Diuinam aut per vocem viuentis feu often- 
fibilem dodrinam: quia Nulla etiara eius rei perfedio, abique Diuinitatis 
auxilio tk demonftratione. Deus etiam non omnibus vult hanc fidentiam ma- 
mfeftare,propter euitationem fcandalorum, Vnica & vera via ad hanc eil, imo N VNCVPA TOR1A* 
ad omnia (cetera, vt iecundum ialuatöns prieceptum adDctim omnis boni 
auchorcm recurramus: Quare & dicit Philorophus,Fi!i>icito, quodiftam iei- 
endam habere non pores,quouiq; mentem tuam Deo purifices, & iciat Deus 
te habere certum animum ac redtum, at tune raunao dominari te faciet. 
Quemadmodum enim bonus paterfamiliaslolet nonnihil reieruare de opi- 
bus in filios diftribuendis,vt inordinate vrgenre neceiIitate,chari(fimo fibiali- 
quando fuppetias ferre &iuccurrere poifit, ita Pater coeleftis, cuius lemper 
inexhauftamanus,pra:terinfiniraaliadona,qua; ex nihilo creauit δζ per natu- 
ram indies ex liberrimo Gazophylacio coeli & terras producit &c reducit, ha- 
bet hoc peculiare, quod donat fibi eledos & probatos, non vt eo vtantur ad 
exercendam nequitiam aut indulgendum omni vitiorum generi (alias feru- 
tator cordium ac renum hiice non contulillet} ied potius ad ieruiendum 
Deo,maximo pietatis Zelo,bonaque circa pauperes milerabileique homines 
alioque quofeunqueprarftanda opera. Ideo Moricnus dicit, quod hscicicn- 
tia abftrahat hominem ab huius mundi calamitate, & ad cognitionem alio- 
rum bonorum, qua; poft hanc vitam Iperanda funt, mentem eius reducit. · 
Ars Aftronomia; & Phyfices legentibus patens eft; ars vero noftra,nonnifi 
a iapienribus Iciri poteft. Et ne ftolidi & infipienres natura ignorantes, 
legere tamen fcientes a.b.cipfisattraherent: Quaraobrem cupientes hanc 
fcientiam,oportet intelledum valde fubtilicer & ingenioie acuere, fiepe & 
perfiepius, intus & extra,ante & retro voluere & reuoluere didla iapientum. 
Non eft enim iapientum ftolide loqui, cumintelledus verborumipfomm 
maxime literarum/bnocontraricturj qui enim fonum verborum acceperit» 
& intelledum interiorem non habuerit, nihil fibi prodeft,quoniam illi dici- 
tur id quod feriptum eft; legere & non intelligcre eft negligere. Ne ergo 
innumeralirate nominum decipiaris, iapiens fis inquit Philofiophus , nifi 
enim in noftra fcientia myftica multiplicarentur, ab hominibus nomina 
/apientiam noftram pueri riderent. Inde hinc diuinorum myfteriorum 
atqueiecretorum,natura; contemptus, & miraculorum omnipotentis Dei 
petulantiflima derifio. Spiritus fimdi Doni,& impretiabilis pretij ignomi- 
nia & contumelia. Apud Prilcos in oriente &-dEgypto,ij laudatiilimi ha- 
bebantur Medici, qui Alchymiam (ciebant & exercebant: Tunc ipiorum 
Regum, Principum ac Philofophorum manibus medicamenta praepara- 
bantur, δζ opera Chymica adminiftrabantur , ingenfque erat mirabilium 
fanatiouura prouentus & medicamentorum ilimraa felicitas, vt fas eftere- 
dere,gaudcnte Medicina Alchymia laureata, & triumphali laborarore , fiue 
illieadem cura eilentias chymiatricas tradabant, qua bella, eademque dili- 
gentia diiponebant operas chymicas,qua caftroram& rerum publicaram ia- - Epistola 
picntiatq; munia: fiue honeflis manibus omnia procedunt felicius, quoniam. 
& ftudiofius pmdentiuique fiunt. Sed quid hodierno dic Alchymiam exponit 
probris ? Exercent eam ftupidfichymicaq; arcana profitentur plerumq; inficri- 
pti vultus de fiecreaffimis natura difleruntinfeliciilimaingenia,& his habetur 
fides;Hisauicultatur; Haecconfuluntur: ludicia arcanorum vinoconfulto- 
rura & ftultaopinione plebis funt penes Nebulones. Aufit Dodlorum aliquis 
in medium prodire 3c de maximis fecretis Philofophari; ridebitur, plufiquam 
authoritatis&c admirationis inuenietFurcifer audaciffimus,qui de arcanis pr$- 
fiumk verba facere&ceniere,cum praeter fcelemrn confcientiam nihil habeat 
nec didicerit arcanorum. HuiuiraodifumilliSodomafi; qui cum comprae- 
hendere vellent Lothum iuftum, exccecatifores quaerebant, fedin tenebris 
palpitantes capitum tubera,& pedum manuumque contufiones afportabant: 
Verum vt hi fauillam,tandem iulphuream ienferunr,iraimpoftores Chymici, 
quorum culpa patitur Alchymia, fua tandem piacula.Hinc cruces facine- 
roforum,&infcriptapatibiila,fceleremencit£eartespenj{re. Sed relinquamus 
hos,roi£E enim Veneri facra:,fine cruciatu & interitu iufiineri vix poiTunt:Per- 
fedus Natura: - Confultus Medicus Alchymia carere nequit; iolusis hac vna 
Diana* lampade plus cernit,quam multi aperto folc. Praeceptum Hippocrati- 
cum,cedro,aetemaq; memoria dignum eft,in Praeparatione Mcdicamentoru, 
oum inquit Cous Senex,inutilia ab vtilibus feparentur, vtilia& efficacia quan- 
tum fieri poteft,pura & emundata dentur. Sedcuriubetita, diuinus Hippo- 
crates? cur praecipit abijcivtiliaab inutilibus ? Nimirum probe intelligebat, 
natura nihil puri nobis dedi ile, fed omnia pmulris, imo noxijs pcrmifcuilTe 
impuritatibus; fiue id fieri credebat materiae contumacia, in qua elaboranda, 
citius virtus exhaufta fuerit,quam ad finem peruenerit: fiue id euenire ftatue- 
bat propter externam impedimentum: fiue ignorabat alapfu primorum no- 
ftrorum parentum hanc labem intromiffiam :Quicquidid fit, cognofcebatfl· 
ne ex multiplici rerum & fidentiarum caeterarum vfiu, fingulas artes populari 
(eu quotidiano conatu,reiedanea iemper amolirfierrataq; corrigere,vt natura 
infiemetipiaquafi deficiens,hanc ipfiam (cientia nobis ab infantia cognoicen- 
dam identidem incnlcafie vnice videatur. 
Annon Hyppocrarica: Medicina (imo & chyrurgia:)liberaliter Alchymia 
iuppedirat medicamenta; Annon aquas dcftillatas,olea,extradionesjiyrupos, 
elkm ias,flares,Baliamos&id genus multa huic praeparando lubminiftrat.?Di- 
cam qui i res fit.Multiexccrantur Alchymiam propter Sophiftas, & maxime 
Paracclium,quem magnum,omnium artium liberalium ab antiquo in ficholis 
celebratarum contemptorem proclamant. Sed intelligunt lapientes nullam 
laudem fiupercifie philoiophitejnullam Theologia:, nullam caeterisfcientijs, ii Nvncvpatoria, 
eam Sophiftscorrumpere poliunt. Delirafle putant Paracelfam,qmdhocad 
puritatem veritatem Alchymiae ? Abulus eft hac,inquiunt,ad Medicinas Phy- 
artium & icientiarum euerfionem. Sir,fiuenonilt,Alchymiae 
non,redfuacu!pa.Curartemvicuperas,qusn6poteratprohlbereiuiabuium ? 
Ita vero Sc opes, pecuniam, vinum,ignem,imo &folem,&quacunque be- 
neficia criminare.Fueric Magus Paracelius,fuerit Sophiftaverfutus, Medicus 
Paradoxus,conremptor,irri{orq; Philoiophorum & Medicorum.Quid tum .? 
Nonabijcitis Medicina,quia Galenus inMoien&Omnipotentia(mquit Phi- 
lofoph9) Dei fuit procax: Non natura rerum contemnitis Sc commentationes 
Piin i, quanquam in Deum contumeliofus fuerit autor, refurre&ionem irri- 
ferit, Moien magis fuperilitiofisaccenfuerit. Non eft tanti Lucianus,& Por- 
phyrius, vtgnrcas literas& Dialedticam propter impietatem eorum abiicia- 
mus.? Sed ob contaminatam maleq;*collocatam vitio Paracelfi Alchymiam 
iure eam damnari polle placet, cur non eodem fuffragio damnatis Medicinam 
&: Phylleam? Anillehaslanctiustradbauit? Nec fuit viq; adeo imperitus Al- 
chymiteParacelfus, quanquamlacpe paradoxus &obfcurus iuafponte. Non 
pollumusbelium virtuti inducere. Probamus omnia,malis abadlis bonare- 
tinemus. Tali & modo nos trailamus Paraceirircripta,quamvisiimplicesqui- 
dara non putent inParacelfum dicendum efte, quia Mortuus, cum mortuis 
confligere,eft ludari cumlaruis. Verum 11 Paracelfus non arridet,placebunt 
forian non contemnendi authores recentiores, lofephus Quercetanus Regis 
GalliaeMedic9,OlVaIdus olim medici,Ioannes 
Beguinus, Duncanus Bornettus, Andreas Libauius &c. obiiciuntur etiam no- 
bis alienatum artium contentiones.? Verum quotusquisq; non inter Medi- 
cos foium, fed&;alios eft, qui cum altero idem omnino fentiat? Alchymiflis 
debent multi, vtluum infortunium implorent, quippe polii ritationibus eo- 
rum decepti. Sceleratis Hominibus potius inquam, quam Alchymiflis. Ab 
his/e delull plorant plorent lane. Quis iiiUit fidem habere impoftoribus.? 
Libros de arte auri fica damnant calculo,quia ex ledis nemo pro ficiat,lentiatq; 
damnum prxlens, qui operari ad literam velit. Quin ergolapitis, &literaie- 
polita fenlum inueftigatis. At chymici chymicos mordent ipll. Quid h& 
Medici Medicos, Fabri Fabros, cantor cantores &c. Nonnulli etiam fatui Pa- 
racelfo tribuunt nihil nili Myfticas voces,ut,qui nihil dixerit aperte & proprie 
compendiola hasc criminum depulllo eft, aliud verba omnia ionare,aliud late- 
re. Aderar aliquando, qui perlliadere vellet, inEpiftohs Senecae ad Lucilium 
quaerendum eile lapidem Philoiophorum; Quo argumento id ftatueret, in- 
terrogatus, tam parum potuit dicere,quam parum iili, qui vocularum quarun- 
dara allulione decepti artificium ex Cantico Canticorum aliis q; libris lacris Epis toia 
exrculptmt.Simt & DodiffiViri qui fcripta Paracelfi,tanquam ex aiüs Pkilofo- 
phis decerpra,iudicant, quid tum f vereor,nos ncqueillos,ncque Paracclfum 
intelligere: Et hsec ipia a me in tribus trad.hifce compr«heniä, non pro meis 
vcndico ied ex PhiIoibphorum,Medicomm tarn antiquorum,quam rcccntio- 
rum fcriptis decerpta depromo; non exinde iapientiam aut Do<ärinam occul- 
tandam , fed in gloriam Dei & viiim proximi aperiendam atq; manifeffandara 
non etiam iepeliendam autartem deftruendam. Quando quidam qui vocari 
volunt DodiiT Exccll. ExpcrientifflNobililE &c,multos commentarios,mul- 
tas Explicationes tradunt in Philoibphiam iapiencum, hi Philofophorum funt 
dcftru6tores,non Oratores,nulius enim (apientum hoc agere mandauit, neq; 
etiam opus habet veritas Philoibphicahis ambagibus & nugis; Aurum lane 
patitur deftrudionera ad eruendum inde Magifterium -.Verum verba iapien- 
tum tantam Ecclipfin non ferunt,cum illorum ienius fimplex & verbum iapir 
ens: Sapientia amat fibiilmilem iapientiam,& non ineptas fabulas & comem· 
ptus.Quando magna pompofirate neicio qua; garrientes quidam de Philofo- 
{jhorum legibusjvitis ac nominib.inquiruntjhinc ex pariete vmbram & Phi- 
oiophicsc artis fuiq; ignorantiam depingunt ac demonftranr. Sunt irem non- 
nulli qui per Magiam ad hscnoftra tendunt, hi ferpentis infernalis ailutiari 
citius incurrunt,cuius etiam poenam non praetereunt: Quando quidam, ne- 
icio quo afflatu aut Numine praefagiunt Fraternitatem Grucis Rofe, hanc 
nondum cfle/ediorfaniam venturam credas ; quod autem Reformationem 
eorumattinet,hocfcies,eos nöalioru aut mundi, ied fui ipibrum fore refor- 
matores ; ad harc fi poliunt prxdicent feculo multa fada& accidentia. Reli- 
quas in Alchymiam fatuitatesiureirridemus,&fpagyriam expurgaram nitore 
veteri reftitutam pro virili cupimus. Eodem quoq, animo vos eile Viri Exper. 
Affines ac Praeceptores obferuandi, periuafum plane eft. De virtute enim 
veftra & amore veritatis, fauoreq; non folnm erga me; verum &■ homines fa- 
pienrcrphilofophantes non minimaafferturfama.Hinc vobis Viri Exper.atq; 
Clar.hocdidum ftudmm Chynncum,ameilluftratuexplicatim}q; Alchymil 
dico,addico,nuncupo6ccommendodefendendaamplexandamq;acortiandi 
veftra: dignitati atq; Excelienr.amiccac obieruanter iiibijcio; Huic locum in- 
ter veftrarum bibliothecarum pulpitadate,quodq; fi confectuum videro, nec 
candelarum fumos duxiife,nec frigorum acerbitates perruldie, nec lolium ca- 
nicukcque arftnantem rabiem fuffinadT'c,ncc miPe moleffias cerebrfinec digi- 
torum callos articulorum q; fatigationes contraxi ftc me pcenicebit. Ec quo be- 
neuolenciori accipiatis animo, precibus, queis pcfflun contendomaximis, 
Veftra: Exc. me libi viollim ad omnia iernida parat iflim-um habebunt, quos 
Deo Opr. Max. commendatos velim. Valete in Deo. Dabam Francofurticis 
Moenum, Menle Fcbruanj ex meo Mu(a:o Anno i6d8. PPvOOEMIVM IN 
PRAEFATIONEM TRACTA- 
TVS SECVNDI BASILICAE 
chymicx. 
N priori Praefatione , Tra&atus Bafilicae 
plS|| Mcdicjc, excellentiam Mictocofiniobitcr 
deraonftrauimus, nunc & cognitionem 
Dei aggrediemur, dicentes cum Bern- 
wvfäwi bai'do : Quaeramus ergo illum,qui ad nos, 
Ego,inquit,fum Medicvs taus,£*fld.if. 
Eg0fuir. Lux mundi, qci fequitui: ms, nen 
ambulatin Niilia.cauiävet-ieudtfuii,niii psc° 
catores ialuos facere· Teile tnorbos , toiie vuineri, ec 
cauia eft Medicinae, Kugo üb λ S: SäcrtvkiUis · Cfir/iofi. ifi Htth· 
cap. 4. Quis άΐ'ΐζζi pauperedi’iizi&squsenr? Magis autesupus> 
pera diuircdiultias qusrit. Oransbonemdecoslodetosner.c 
in terram, noads tercaafeoudit ia cedunu 
Chr.isto,deosania in nobisCttrasrv s. Siiyuir.sEG c&sxi 
deiideras, Medicvs -eft 5 ü £ebtib.us s(xar,tor-s c&: fi gt&caiis 
iniquitate ejuilida eit: k indlgesaciiilio,victosc&: Utsuxx&jt 
times, vita ε&: fi tenebrasfcgp, Iuecfi:fi codam de&lecw# 
eil:fi cibumquaeris, alimentum efi» Ακώτοβίϋ 
ait: Ambniacevis? figo itita via ; J?iUi 
non vh ? Ego i um veritas 5 mori non vis? figo iuiti vita. 01c& 
Origines ait Uomil, 3, i» Lenk· Onastis Medicus ese hoa&cuiii 
fuccis, vd arb 0 ·. usn, vei etiam metaliociica vetito, vel animam - 
tuita naturis * profutura corporibus medteam$nta componit: 
Qd herbas ftar fi quis force, autequata ratione artis compo- 
nantur,afpiciat, liquidem ia agris, autmontibii«, veisit fenem 
viis conculcas & proterit: Siverb litas intra Medici fchoiam 
diipofitas per otcj.uen viderit:» licet odorem cciilem torte & 
* ' fta sufic- 
fttm> vt mederer:rrk. Na* tSSüpKf&Ktöw 
mati babentibtx, 
Mädloiß p'.i’h 
iüdU>£fä£t- 
Spiritus J> - 
mim ßp: 
ms t €3 
vmrk 'fA - 
Tfctiiinus. /Λ 
£fiHuntf.w 0 
rd6vßr-.i: ·■ ■ 
... M'h \yj 'Trocemium in Vr&fationem 
Xflf.4. Vtique 
dicetif Mihi 
thancfimilitu- 
äinm:Medice 
cura teipfum. 
Luc. 5. Non 
egent, qui fani 
Junt,Medico, 
fedqui male 
hahent. 
Medicus cor- 
poralis, ' 
Ecdef.io.Lan 
guor prolixior 
grauat Medi- 
cum. Bnuem 
languore pra- 
dicit Medicus, 
Eec/c/jS.Ho- 
noraMedicu 
propter necef- 
fitattm-.Ώϋ- 
minus enim 
eim Author 
eft. Nam 9- 
mnis Medici- 
na manat ab 
Altifimo. 
Ibidem,Difii- 
pltnaMedici 
■ exaltabitca- 
putilliui,&tn 
sonfteftuMa- 
gnmm coi- 
laudabitur, 
Altißimusde 
i anftemm reddant, tamen fufpicabiturcascurac vel remedii ali- 
quid continere, ctiamft nondum, quae vel qualis iit iamcatis ac 
remedii virtus, agnouerit. Vem nunc ad leium Chriftum Me- 
: dicum: intra hanc dationem Medicina cius Eccleiiam: Er quia 
Ies v s, qui Medicus eft, & Verbum Dei -eft,aegris fuis nou 
herbarum fuccis,fed verborum (aeramentis medicamentaco- 
quirit; quae veiborum medicamenta ii quis incultius per libros 
velut per agros videat ellc difperfa,ignorans (ingulomm di- 
,vt vilia hscj&nullumicrmonisculcum ha- 
bentia praeteribit: qui vero ex aliqua parte didicerit animarum 
apud Chriftum eile Medicinam .imelligerprofeöto ex his li- 
bris,qui in Eccleiia recitantur, tänquam ex agris8cmontibus 
fdlutares herbas afilimerc vnumquemque debere (ermonum 
duntaxatvim; Vtii quis ille eft in animalanguor, non tam ex- 
terioris frondis & corticis, quam fucci intciioris häufte virtute 
(anetur. Idemin.Pikl.37.inquit: Sicutcorpori medicamenta 
Deus praeparauit ex herbis, ane difciplinaquccompoiitis: Ira 
etiam animas medicamenta prasparauitin his fermonibus,quos 
perdiuinasScripturasfeminauitatque dilperfic: vthi, qui ali- 
qua aegritudine fuerint oppreili, ftatim vt vim morbi ienfcunr, 
atque alicujus vulneris ftimulum, doloremque profpexerint, 
requirant aptam & conuenientcm (ibi rationabilem difcipli- 
nam, quae eis ex praeceptis Dei pofllt mederi,-hujus medicina; 
archiatros eft Chriftus, Difcipuh funt Medici. D. Ambioiius 
in Sermon.iq. ait: PafcuaTuntlibri fcientiarum cceleftium,in 
quibus recreamur & reficimur, cum ea, qua; (cripta (unt.dcgu- 
ftamus,vcl fummo ore libata frequentius ruminamus. His pa- 
fcuisgrcx Domini faginatur. Carpis illic nouum florem, qui 
bonum odorem dedit reiurredrionis. Carpis lilium, in quo ht 
(plendoraeternitatis. Carpisroiam,hoceft,Dominicicorporis 
languincm. Pafcirur os noftrum hic, cum loquimur mandata 
Dei verbi: Paicitur oculus interior lucernae-ipiritualis lumine, 
quae nobis in hac Mundi nodte producet, ne (icut in tenebris 
ambulantes, incertis titubemus veftigiis, öc viam veram jime- 
nire nequeamus. Idemlib.y.Epift.qq.ait: Mare eft Scriptura 
diuina, habens in ie fenfusprofundos,altitudinem propheti- ‘TraBatus 11 Baßltcx chymkt. 
c0tum aenigmatum, in quod mare plurima introeant flamina: 
ex hujus fluminis plenitudine,quicunqaeaccepedtjcleuat vo- 
cem fuam: Ex hoc flumine aqua faliens in vitam asternam,quae 
lastificatciuitatcmDE i. Collige hinc aquam Chnfti,illam quas 
läudatDominum: Collige de locispluribus, quam effodiunt 
nubes Ex his Ledor optime, clara fronte tan- 
tum elucet, Medicinae ftudium (circaoorpusagens) nonelfe 
praeponendum cognitioni animae, feu ftudio ialutis , quare? 
HicrefpondetHilarius inPfalmumvS. Vtquis nodeegreffus, 
lucernam an re fert, & quo pedem inferat, contuetur, atque ad 
iingulosgreilusnatumfe eile exiftimet, vtrurfum, poftquam 
narus eft, nullus eifet,lumineprseuntc.follicitus eilet; Ita 
vnufquifque noftrum manens in ic Verbum Dei, in omnes 
operum proceifus,tanquam lucernam praetendit. Omnis enim 
dodrina coeleftisduxnobis aditer vitse eil, quae lucernaemodo 
io hacnodcfeculi praeferenda eifcum aliquid aut agimus,aut 
cogitamus, aut loquimur, vtea in omnem progreifum cujuf 
eunqueoperationis vtamur. 
Robertus Abbas Tuitienfis ait Libro G.inMatthaum: Qnae- 
riteprimum regnum Dei , & juftitiam ejus.] Qmd eil regnum 
Dei, nifi Verbum ejus ? Nam per quod fada funt omnia, per 
ipfum Verbum reguntur omnia: Et in hocfermone vtique re- 
gnare eft. Quotiesergoad audiendum fiue tradandum Ver- 
bum Dei conuenimus,quoties ledionesfandas legimus, vel 
libenter audimus·, toties quaerimus regnum Dei, & juftitiam 
ejus. Hic quidem quaerere poifumuSjinuenire autem non nifi 
poft hanc vitam. Thefauruseft hoc Dei regnum, in agro ab- 
iconditus, theiaurusinagroliteiaelegalis,atquepropheticae li* 
terse , ex magna parte parabolice vel aenigmaticae, diligenter 
daufus atque fignatus. Hunc thefauruminuenire, eft Scriptu- 
ras faeras intelligere, &pre gaudio theiauri omnia vendere, & 
agrum emere, hoc eft, prae deledatione caeleftiura bonorum, 
vel regni ccalorum , quale inScripturis promittitur, omnem 
folicitudincm abijeere, fecundum hoc Euangelicum coniiliu, 
folumque earum ampledi ftudium Scripturarum , vt homo 
femper iit expeditus., ad Vcrbum D e i tradandum & audien- 
terra procrea- 
uit. Medica- 
menta r nec 
' ahhorrebit ÜU 
' virfapiens.Ad 
agnitione ho- 
minum virtus 
tUorum. Inhis 
i curans miti- 
■ gabit doloremu 
Ecclef.iS.Anr 
te languorem 
* adbibe Medi- 
i tlnam\£tan* 
' te iudiciu in- 
terroga te$r 
pfutn, &in- 
conjpeäu tn~ 
uemespropi»■ 
i tiationem. 
■ Gregorimin* 
Ιώ.ερ'φ.%α>· 
ait:Quideft> 
Scriptura far 
cra nifi quada 
epißolaDei o- 
mnipotentis 
ad creaturam 
fuamfEt cer- 
te ficuhi ejfet 
gloria vefira 
alibi conßitUf 
ta, &fcripta\ 
terrent tam 
Imperatoris 
acciperet, nom 1Trocemiumin Tr&faüomm 
ctffaret, non 
qutefceret) fo- 
mnum oculii 
non daret, nifi 
prius quid fibi 
Imperator ter 
rsnus fcrtpfif - 
fet,agnoutflet: 
Imperator coe- 
li , Dominus 
hominum & 
AngeUru ,pro 
vita tua Epi- 
flolas fuas tibi 
tranfiniftr, & 
tamen eafdem 
efifloias aräe- 
ter legere ne- 
gligis. 
D.Hieronym. 
inc.i.adGal. 
Sicut in vinea 
multi vfq\ ad 
pralitm gra- 
dus funt, & 
primu necejfe 
eft, vt vitis ge- 
met in pampi- 
nis, (pempw- 
mittat in flo- 
ribus: "Dehinc 
Vt flore decuf 
foifuturihotri 
ßccses effor- 
metur,paula- < 
imque turge- 
fecns 
j dum. O quantos hoc iludium,non {oiam adfufficiennan:: vi- 
- &us&vcit{rus, ied ad ampliffimos honores prouexic. iaper 
falutem&rc, Idem in Macth.hb.7. Sicut lacoblu&atascCtcum 
i Angelo,in quo Deus erat,qui&vi&umie fatebatur: Ica lu&a- 
t ri debet Verbi Dd amator cum fcrmone veiSaiptura, in qua 
r Deuscß,qiis ex Deo eft,necdirnittere,'antequam vincat vinci 
- volentem, feniumq·, comprehendat vtilem in litera jacentem, 
: Lu&a enim pulcherrima eft, tatndiu pericuerare petendo, do- 
. nec inueniat pullando, donec fibi aperiatur. Haecluda Deo 
i placet, hac cupit ipie vinci, hac fortitudine opus eft, vtnobii 
- aperiat, 6c det Spiritum fiindlum. Chryfoftomus Ilmil. 58. in 
) loan. ait; Scriptura eft oftium,quomodo nos ad Deum ducunt, 
. & ejus nobis cognitionem aperiunt, iphe oues faciunt,ipfe cii- 
i ftodiunt,neq; lupos irrumpere permittunt. Tanqnam oftium 
■ enim firmiflimum haereticos arcent, & in tuto conftituunt, πε- 
ι que nos modo velimus, aberrarernquam finent. Etnifihoc 
. ofiium infringamus, nunquam nos inimici noftri poterunt ex- 
, pugnare : per hoc ofiium & Pallores, & omnes alii ingrcdic- 
murin ouile: id eft, ad oues,&curam earum. Qui enim Scri- 
pturanonvtiturracra,fedafcenditaliunde,ideft,nonconcelIa 
via,is fur eft. Sic Pharifiei aliunde afeenderfit,legem Dei tranf- 
; greffi. Hinc inde capiemus, 
1 ne illotis manibus,vt vulgo dicitur, in artes incurramus, illafqj 
ex manu diuina traditas polluamus,fed dicemus cum Bernhar. 
’ fuperCant.2$. Quaerit anima Verbum,cuiconfentiatadcorre- 
: dionem , quo illuminetur ad cognitionem, cui innitatur ad 
virmtcm,quo reformetur ad iapientiam,cui informeturadde- 
corem , cui maritetur ad fcecunditatem, quo fruatur ad j ucun- 
ditatem. 
Aüguü.inEpiß.i.ad Macedon. ait: Non ego meo ingenio 
vel merito, fed ejus dono him, fi quid laudabile fum: nam 
quxdam acutifilma & excellentiilima ingenia tanto majori 
errore errant, quanto confidentius tanquam fuis viribus cu- 
currerint,nec fuppliciter ac veraciter Deum, y.t viam fibi often- 
deret,pctiueruat. 
Gregor. illud lob, 4. Nunquid implebis 'Tractatus lI.Baßlica chymicA. 
fagcnasait: Deus primo collegit indodos,poftquamphiloib· 
phos; fcd non per oratores docuit piicatores, fed per pifcatorc: 
fubegitoratores. 
Seneca ad Lucilium ait; Prope Deus eft, tccum eft,intu! 
eft·, Ita dico Lucili, facer intra nos Spiritus (edet, bonorum ma· 
iorumqiieobferua:«or&cuftos: Hic prout a nobis tradatur. 
ira & nos tradat ipfe: Bonus vero viriineDco nemo eft. An 
poreftaliquisfuprafortunam , nifi ab illo adjutus,exurgerc· 
ille dat confilia magnifica ,& ereda in vno quoque bono vi- 
rore. Dirigat itaque mentem noftram folus omnipotens, vt 
boc in opere coepto non noftram, ied ejus diuinam quadramus 
gloriam atque laudem iempiternam,AMEN. 
Initio D e v s optimus maximufque,eundorum creauit 
rerum Thou & ßahu, materiam icilicet & formam, ac vniuetfi 
ornatum. Vlcimum autem creationis iex dierum opus fuit ho- 
mo, vt omnium coelo quaeve in terra naturam & vim, in 
vnam vclut epitomen referret eximiam, non fecus ac periti.ar- 
tifices,qui totius operis molem prius mente agitant, partibufq* 
conucnientibus diftinguunt, denique reipfa, in opus confum- 
matumin lucem claram educunt: Vti non immerito in hoc 
hominc& ccEleftia,inuifibilia,6aerrena,vifibiIia,quaeve ex his 
compofitaconftant, quodammodo naturam propriam reco* 
gnofcant,cique vt affini & cognato infamulenturinieruiantqv 
Ex his perfuaderi poteft, omnium rerum cognitionem homini 
©ffeneceftariam,quin etiam illi fuit imperatum (vti fupra) fc- 
ipfumnoffe: &Mofes olim quemcunque admonuit his ver- 
bis, Attende tibi. Quae quidem fui notitia, eft rerum omnium 
abiblutiffima diiputatio,per quam paulatim & perfcdioricer- 
tiorive ordinato tramite ad De i notitiam peruenimus , et- 
iamfi illa fit perdifficilis, quamdiu huius corporis pondere & 
vinculis deprimimur. Gorpusquippe, vt ait Salomon, Sap. 9. 
fccns vuaspAr- 
turtatyVtpref- 
fa torcularib. 
dulcia mufla 
defudet:lta& 
in doärina 
fmguli beati- 
tuiinum funt 
profefius , vt 
audiat quis 
Verbum Dei, 
vt cocipiat, vt 
in νtero ani- 
ma eius aiok- 
fcat,&adpor 
tum vfq\ per- 
ueniat: Vt tu 
pepererit illic, 
lafte enutriat 7 
&per infan- 
tia, pueritiay 
adokfcenua, 
iuuentutem, 
adperfeäum 
virum vfquc 
perducat. 
In principio 
creauit Deus 
coelum & ter- 
ram, Cjenef.t. 
Verbo Domini 
coeli firmati 
rHnt,qmmaipfedixit,&faäafunt.Tfal$i.&7$.ioi.jo$JIeb.i.&ii. Chryfoßonm 
fuper Matth, ait: Animalia fecit Deus propter hominem , hominem propter feipfum. 
St ergo animalibus minifirAt propter hominem, quomodo hominibus non miniftrahit 
propter feipfum. Prooemium in 'Pr&fatwnem 
3ψ. l. .Quo- 
niam Devs 
mault homi- 
nem inexter- 
minabilem,& 
ad imaginem 
fimihtticUnii 
[na fecit iliu. 
Jnuidia ante 
Diabolt mm 
introiuit in 
mhe terrarii. 
Thilo ludaus 
Iniibdefam- 
ßciii Abelu & 
€aini,foL%% 
SicutJine luce 
videre no pof 
fumus,quta 
nec colores nec 
ioculi ad vide 
dum fußcmt. 
Hanc enunr 
au vinculum 
r.aturaprapa- 
rauit,quo x· 
ptaretur colori 
«culus: Nam 
%n tenebris 
neuterfuam 
vim exertt. 
Eodem modo 
anima oculus, nullam virtutis aäionempottii attremar e, ttifid lahon ceu luce adtutus. 
hic enim inter mentem & bonum,quod mens defider at,medius tlludvna ex par te,hanc ex 
altera trahens adfe,vtmue manu amicitiam concordiamq\ conciliat, atq, ita bona per- 
feftatjficit. 
quod corrumpitur aggrauat animam; & terrena inhabitatio 
deprimit fienfium multa cogitantem , ex quo homo in turpe 
prolapfiusdelidrum , contumax legi impolitae de non edendo 
firu&u, ligni vitae, caliginem ignorantiae fiubiuir, vtncc mini- 
mum qaidaisplane cognolcat : &i quod antea infula cogna- 
tione pcrfede nouiftec , nunc non nifi fummocam labore 
diicerc, idque iraperfie&e, & lippis oculis cernere poteft. Pro* 
inde lucubrationes & vigiliae, quae in ftudia impenduntur, ab 
Ecclefiaftei. dicuntur nomine occupationes peftimae. EcpiO- 
pofiui, inquk, in animo meo quaerere,& inueftigare, lapientes 
de omnibus,hanc occupationem peffimam dedit Deus filiis 
hominum ,vt occuparentur in ea. Additque quod in doftnna 
3c fapientia , prudentia ftultitiaque digno icenda, nihil aliud 
verfetuivquam labor & aftlidio fipiricus: atque in multa lapien- 
tia maximam eile indignationem :6c addentem icienriam, ad- 
dere laborem. Quamobremin hac parte egemus neceflarib 
arce aliqua & methodo,alioquin no poiTiimus atam perplexo 
labyrintho nos explicare & euoluere. Iohan. i. fic extat,Tu 
quis es ? Porro,fi iguoraste,6pulcherrrmaanimaintermulie- 
res, hoc eft, inter alia opera Dei , egredere & expergificae a 
grani ignorantis fiomno,&abi poft veftigia gregum tuorum, 
contemplare, inquam, ordinem rerum creatarum , in quibus 
difices rationem tus prsftantis, admirabilem nexum, altitu* 
dinem & profunditatem fidentiae & lapientis incomprehen- 
fibilis demiurgi &archirc#i omnium Dei,vt admonctSalo- 
mon Cantic.cap.L· Sicproprium dicitur hominis ficire per cau- 
fias,quas quidem probe cognoficemus, fi nes ipibsperfe&e co- 
gnoueriraus. Quod vt aftequamur, nobis explicanda multis 
ante fieculis incognita ars,certis legibus & praeceptis conclu- 
dcndaerit. Veium ante remonendus eft vulgi erroris ferupu- 
lus,dum nouum putant & fere inauditum, artem & fidentiam TII Hafilica chymicx. 
aTiquameffe, quam omnibus erudiamur, & per quam ratio Ac 
oriinibusaliquareddi pofiu, cumfcriptum iitEccieiialh«/?, u 
Cundac res difficiles: non poteft homoeas explicare iermone. 
Ec rurilun, Ego Ecclefiaftesfui Rex in Hieruialem,&: propoiui 
in animo meo iapiencer inueftigare de omnibus, qua' fiunt fub 
Sole,&G. Vidi eunda quae fiunt,&ecce vniucifa vanitas. Ad- 
dic Plinius Itb. i.Hißor. natur, caf.it. Omnium rerum polle ad- 
ferreoaufas, non minus mirum efle, quam conilarciu aliqui- 
bus. Et Virgil. inCarnt.de AEthna: 
-Quf mortali Jpes eil, qua amentia maior, 
In louit errantem regno perquirere velle. 
SuffragaturSyluins Julianus, cognomento Seuerus, Mediola- 
nenhs peritillimus,Iabo 1cni difcipulus, qui inter rcfponia, fre- 
quentatum illud edidit,i·non emnium,!. 151.de legib.lib.i. 
Panded. tit.jj. tritum apud juris vtriufque ftudioios: Non 
©mnium quae a majoribus noftris conditura iunt, rationem 
reddi polle. Sunt aliorum tedimonia,qui fubfcnbunt huic fen- 
tentiae,Ron tam excufandae ignorantiae gratia , quam quia ita 
rerum experientia cognouerint, ferio de rebus diuinis philo- 
fophati: docueruntque mortalium cognitionem, ad illum co- 
fcendere gradum non poffe, vt omnia Dei opera imo nec mi- 
nima pollit plene indagare-JEr ranquam curiofam>& extra can- 
cellos uihrmkatis humans, difccndi nimiam cupiditatempo- 
tius mortalibus inutilem .& noxiam , procul ablegauerunt. 
Suadet & ratio, quae eum qui non inuenerit omnium caufam 
monear 5 & cogitare debere fe hominem efie,Deo ipfofine 
proportione inferiorem, Deique ad menluram fapientis par- 
ticipem, non illi squalem, non iimilem : tantoque Dei cogni- 
tione minorem , quanto excellentia naturi eius vincitur,& 
limitatam cum habeat Sc circumfcriptam naturam cognitionis 
infinitae noneffe capacem, vt dode feribit D. Irenaeus lib. 2. 
contra Haeret cap.4}. Acceditnon tantum vanum eile cogni- 
tioni rerum omnium fe immiicere, fed &c impium de aliqui- 
Chryfaß. Ho- 
mi, i. ad He- 
braos: Si,qui 
Solis radios 
corporeis cupis 
haurire lumi- 
nibus, no mo- 
do quod qua- 
tit non efficiet t 
neqj quod in- 
ßituit peraget: 
verum ipfo 
quoq\ quo vi- 
det ,priuabi- 
tur lumine, 
innumeraque 
fuftinebit in- 
comoda; Mul- 
to fane magis·, 
qui in aterna, 
illam luce de- 
figere obtutuc 
quatit, eamcfe 
rationibus confequi mortalibus, hoc patietur, fttjhil enim deterius ejfe pottU , quam 
velle dtuinas res, humana ratione difcernere atque metiri. Ita enim ex fidei funda™ 
mento quifque decidit,&longo errore laciatur vagus,at q\ a luce de feritur. !Trooemlum in 'Pr&fationem 
i.Cor.i. Ter- 
dam fiapienti- 
am fiapiemiu, 
&fapientiam 
prudenttu re- 
probabo.Non- 
neßultam fi- 
elt Deus fapi- 
entiam huius 
Mundi} Nam 
quia in Del fit 
plentia no co- 
gnouit Mun- 
dus per fiapien- 
tlam Deum, 
Tlacuit Tleo 
per ßultitiam 
pr/dicat mis 
faluos facere 
credentes. 
Eccl. icf.Me- 
liorefl homo, 
qui minuitur 
fapientia, & 
deficiens finfu 
in timore Dei, 
* 
qua??} qui ab- 
undat finfu, 
& tranfgr edi- 
tur legem Λΐ~ 
tißimt. 
ψ. f. Va 
quifapientes j 
eßisinoculü 
veßrtä&cora vobifmetipßsprudentes. Ί*hihludausldj. i. fic 
ait: Quemadmodum certoficire nonpoßmus^uiufiueßtlU qualisfit tjfentia> quatimus 
- busdiiputarevclletveluti de Dei ebenda incomprehcnfibili, 
. dogmata vellcradone humana explicare : non aliter quam ii 
y quis vellet mare omne cribro conelaudere : globum vniueril 
t pugno conftringcre 5 cum finiti ad infinitum nulla fit propoi- 
. tio. ftulte omnino hxcproculdubio videtur quis moliri, ftul- 
. tius autem creatura cum creatore de cognitionis fimilitudine 
. certare, dignumq; potius diuina animadueifione&vindidaj 
. icrutator enim diuina: majeftatis opprimetur ab ea. Nec bo- 
num cll: multum mei comedere j vt habetur in prouerbiis ha- 
i giographicis, Prmerb.cap.if. Er omnis beftia qua: tetigerit raon- 
\ tem, fcilicet ceifitudincmDEi, lapidabitur,vtait De vs in 
. Exodo cap. 19. Sed neque ratio reddi poteft, necexpeditqui- 
. dem, de omnibus myfteriisa&ibus ve diuinis. Incomprchen- 
. fibiliaenimfuntjudiciaDEi;quodD.Paulus i.ad Cerin.cap.n. 
admonuit, dum raptus ad tertium vfque coelum ingenue pro- 
feilus eft, fc ibi diuina & arcana audiuifie, qute non liceret ho- 
minibus eloqui, vt multo magis non liceat de his rationem 
veluti de dubiis reddere j cum diuina, veluti indubitata, credi 
debeant,&non agitari. Ideo idem D.Paulus animo voluens 
fupereminememDei eftentiam, totus in admiratione raptus, 
exdamatad Roman. 11.0 altitudo diuitiarum fapientia: & ici- 
entheDei,quamincornprehenfibiIisiuntjudici|,&inueiliga- 
biles vice eius quis enim cognouk ienfum Dominii aut quis 
confiliariuseiusfuit? Hoc & Meles juftu oraculi erigens taber- 
naculum Deo,figuris dum duos 
Cherubinos ad latera propitiatorii adjecit, qui expanfis alis 
velabant oraculum. Etlefaiascap.£. Seraphin dixit in throno 
altiftimi, velare alis faciem &pedesDomini: indicantes per 
haccadira, incomprchenfibilem Dei majcftatem ciTe. Diuus 
etiam Cyrillus Archiepifcopus Hierofcly. Cateche. cap. illu- 
minat. Proprietates,inquit,Dei eloqui non licet, nec poflu- 
mus. maxima (cientia eft, 
ignorantiamfateri. Magnus item ille Bafilius CsikrienfisEpi-  chymica. 
fcopus,lib. 5. contra Eunomium, de qualib. Spir.S. Docendo 
Dei proprietates, eas eife ait humano ingenio incomprehcnii - 
biles, & arrogantia fumma de illis difputate,qu£ ruri um alibi 
repetit,iiip.Pial.iif.de fubftan. idq; ob nofträ metisinfirmita- 
te. Vnde& Dion.Arcop.teftaturlib,de coel.hyer. c 1. non ede 
poilibile aliter illacere diuinum radium nobis, niii pervarie- 
ratem velaminum (actorum anagogice circumuclatum, Sc niii 
prius iit fecundum nos, vt ait, hoc eil accommodate prouiden- 
tia paterna connaturaliter & proprie prteparamm. Additque 
cap.z. idcirco in viiionibus (acrofimdis fpirituura figuras ef- 
fingi imagine boum,aquilarum,rotam,leonum,volatilium, 
&huiufmodi.SubiaibitD.Ioan.Damafc.hb.i.orchod.fid c. 1. 
άρρητον το Qmv'yju Λχα,τχλιτί'Λν ,\®ilv $ wh't ίΰ&ν.ί ttäVate, id 
cft,cftari nequit vel comprehendi diuinitas j Deum namque 
nemoviditrnquam. Eo quod,vt ait D.Paulus i.adTim.cap.6. 
Deus inhabitat lucem inacceillbilenl, & nubes 5i cäligo, vt 
Dauid Pfal.576. in circuitu cius. EtrinTum Pfal.i7.&2.Reg.c.5. 
caligo lub pedibus cius. Cum hac & apparuit Moii, Exod. 
Et in horrore magno & tenebrofo, Abrahamo, padum cum 
illo initurus.Gcn.cap.15. Corn.Tacitus lib. de morib.German, 
fandius &c reuerentius, inquit, vifnm eft gentilitati, de adis 
Deorum credere, quam fcire. Nemo autem dubitat feite, di- 
dis philofophantibus, idem quod per caufas cognoicerc. Et 
ideo fcientiam repellendo, repulfam curiofam per rationes hu- 
manas difquifitionem,non cognitionem^idelcm; Nulla enim 
eft fimilitudo perfc da Dei, quia non nifi vrius, quarauis fi t tri- 
nusinperibna, nulla cauiä originalis, a qua pcftrt dici Deus, 
cum fine principio; nullum accidens inDeo, neque alia in co 
(unt, quas alii conueniant: vnde per alia, necper rationes alias, 
quam per feipfum, & a feipfo perfede cognofci & fciri poffit. 
Itaquel Plato in Cratylo audaderiedvere.dixit,fatendumeilc 
Urnen aUert- 
ter, oblecta- 
mur 
nibus venfimi 
libtts, propter 
geminum dt- 
fccndi defide- 
rium. Ad eun- 
dem modum 
luet ver um il- 
lud ens Deum 
non valeamus 
, cernere, debe- 
mus tam e in- 
defwcier eum 
quarere,qua- 
dohacconjide- 
ratio vel per fe 
ipfa citra in- 
uentionem, 
res e ii fumme 
defiderahilis. 
lib 3. de Theo- 
logia dicit: Vt 
equi,vtbouu, 
vt hominis, 
breuiter, vt 
vnufquiffa eo- 
rum, qii£ ad 
eandem Jpecie 
pertinent, vna 
quadam eii ratio i&vnicuifyhac eadem gratia competit,hoc & proprie inde nome ha- 
bet: Cui vero non comem Mac inde aut improprium habet: Ita & Dei ef~ 
fern tam, natura vnam quidem ejfe \ quamuk pro diuerfa equidem ejfen- 
tia consideratione quoq\dmr[a [artiatur xum quod proprie Deus dicatur ,& hos 
ejfe Deum: quod vero fueritfecundum namamMoc&vere nominari. *Trocemmmin Trafationem 
nos nihil de Deo cognofcere , neque de ipfo,n*equc de illius 
nomini bus,quibusfeipfum vocat, quanquam conftet, cum fe- 
ipfum vero nomine nuncupare, tranandum q; de ipfo, prout 
in lege homines acceperunt: quod deeifentiaDei intelligeu- 
dumeft,vt nullis rationibus aifequi illam poifimus,nifi eate- 
nus,quatenus nobis in lege per Prophetas, per ipfum Dominii 
noftrum lefum Chriftum , & Apoftolos reuelatum exftitit. 
Confentit Proclus loco quo tra<5l. de inuentio. patris, dura ait, 
nos perfedle venari non polle Dei cognitionem, per fenfibiles 
& compolita-s rationes. Quia fi id fieri poliet, accideret, vt pa- 
rem vim ingenij haberet homo ac De v s,imd majorem , fi 
ipfumvteftcomprehenderet; iatiusenimpateteontinens c6- 
tento, pro facultate & modo continendi: & ita animus, qui 
comprehenderet Deum , qui Spiritus immenlus & intermi- 
nabilis & infinitus eft, infinitus eilet, & maior infinito, fi infi- 
nitum vt f ft continere & comple&i pollet, & ita mator Deo 
eilet, ipfe Deus quoque. Quod eftari etiam prxter blalphe- 
miam,quam abfurdum fir,nemo eft qui non videat. Quando- 
quidem nullo modo fieri polllr, vt infinitum quod eil D e v s, 
contineatur & comprehendatur, tunc non eilet infinitus, fed 
finicus,fieiletcomprehenfibilis.Nequefieriporcft;Dcum c/fe 
comprehenfibilem,nam fi eilet comprchenfibilis, illud quod 
eum comprehenderet, eilet potius Deus, tanquam majus & 
praecipuum, & antiquius & fummum. Summum autem & fu- 
premam quod eil, quodque per fe eft, & fuper efienriam,& ab 
alio non dependens, fed ex feipfo,&:in feiplb, ncceile eft, vtfit 
Devs.Qupd&nouitSibylla Dythrea lib. •'oracu- 
lorum, ficM»1 GiU ftirst t.f Sed Deus vnus folus 
omnium fupremus. Quod & citat D. Clemens in Protreptico. 
Alphraganus etiam Arabs lib. quem de fcientiis icripfit,voluit, 
res diuinas ac pura fide credibiles, alnorjs eile ordinis, a qua- 
rum comprchmiione debilitentur rationes humanae, nec illas 
eas aflequi. Item Theophraftus in fuis Metaph.fic norar: 
Chryfoßom.in 
sap.n.Mattb. 
hom.iS.Sicut 
qu't innaui- 
gahilemOcu- 
mmnauigare 
je vfurpat, du 
mnpoteßeum 
tranfire, fle- 
ußt efly vt per 
eandem viam 
reuertattir , 
vnde dignjfus 
π 
Μ ί%£1 
fjliv w 77»if jl' ÄtTVt JuOfMV χξ J/XfCCTTO TA~V CC*£ii(Pi* V / (f ΙΛ- 
ßetvvhtjrücy$ 6 η* au m Ttt *ξκ& K) muretμΟχΡοάνωμν^vx e π Jl» - 
vdu:Sx: ein Sß-To pn ou-xUvt9tTiii» τήν d£i**ux*; Τ'rattutm IlfBaßliCiZchymicx. 
quodeihhucufque ad aliquid quidem poiiumus (peculari per 
caufas.primordia dieniibus (umentes : quando autem adipfa 
extrema & primatranficnmus , non amplius poiiumus; ime 
eo quod non habeamus cauiam , vel prope-er noftram impo- 
tentiam, & mentis debilitatem. Nam eius rei, cuius non eft 
prius, demonilratio eile nonpotcft vlla, &confequcnrcr neca 
nobis explicationem ex nofttis fuicipere poteft. Quod &no- 
uit Plato in Craty. Sed meliusarqueomninoexpcebc veriibus 
quatuor expreffit Euripides in Troadib. aöu 4. verh 14.indu- 
cens loquenrem Hccabcn his verbis: 
t&:Sic&4K~ 
tiqm Phtlojc- 
pht& Orato- 
res, de Dei na- 
tura qiurere 
contendentes·, 
rziff/ /««ί »«- 
, defecc- 
runt fernioney 
in rlt'two ni- 
hil fe amplius 
inuenir epotu- 
φ, confeßi y 
niß quia Dem 
ignoßcihüis. 
Alexander, 
Plut.inapoph, 
ln louii Am- 
monit templo, 
cum a Vate di 
ätu ejßtlouis 
film : Nihil, 
inquit, mim, 
nam lupiter 
omnium qui- 
de natura Pa- 
isreii,fedexhü optimos quofquepeculUmtrfuosfacitModeßißmeimerpretatuseßO- 
Sl yvr ίχνμα Kctv) ynf ίχ®* 
0"W νό? *ί αν etotveu 
ZiutyHT »voiytot $υτία(,Η πγνς ßt/Iaf, 
B«im KiMyt» ic, //Ktiy tu £pni eLyetf. 
id eil, 
O terrse vehiculum,&in terra federn habens, quifque tandem 
cs,inacccife noftris animis Iupiter,fiue naturae ordo ile ferat, 
/lue mens mortalium,Te veneror; Omnia enim iecrcta & fine 
ftrepitu. Qui facis incedere via, &c iufto libramine mortalia & 
humana. 
Quocircacuiqj videripoteft neceffario concludendum, 
artem generalemad omnia enucleanda, inutiliter & vane nos 
polliceri:Cumnecomniaamortaliintelligi poffint,fitque id 
proprium Dei, omnia fcire,& omnia nofle, & extra illum ne- 
minem eiie, qui id fibi attribuere poific. Et ita etiam tcilantur, 
qui Devm vere nonnouerant, vt& Sibylla Erythrea lib.i. 
Sibyll.oracuL 
'a-3-äVät®- mHif TraYtv/ftowtgh , ο' μ Ικίλουαν. 
*Ayyirtti’ υμίν,'ίνΛ μη φξΐα)ν Id eil, 
Omnia namque nouit immortalis Saluator, qui omnia proui- 
det, & me jufllc nuntiare vobis, ne mente pereatis. 
Firmat Maximus Tyrius, fermo. 51. Et apud Homerum 
Odylf veri. 379 Menelaus Idotheam filiam Prothei marini 
fenisailoqaens,prodeaeamaiFatus,ficait; «M« σ u*ef μα «- 
«ί,θίβι Sin παίν.Λ ϊσ&ηκ Sed tu dic mihi, Dij enim omnia Prooemium in Ψr&fationem 
raculupt. NS 
Vates fer adu- 
lationem dixit 
iüum Filium 
louis: quafific 
e louc progna- 
tus effet,que- 
icdmodu Her- 
cules creditus 
eß: louem na- 
tura autorem 
ac parentem 
cjfe omnium: 
fed eos demum 
peculiariter 
pro finis filiis 
agnoficcre, qui 
virtute ac pra- 
elate geftu jp- 
xime ad dtui- 
nam natura 
accederent. Ea 
efiy omnibus 
benefacere. 
S,Thomas de 
Aquino in E- 
pift.de modo 
acquirendi 
fidentia: Quia 
quafiuiftia 
me, in Cbrifto 
mihi chariff. 
loan. qualiter te ftudere oporteat in tbefauro feiema acquirenda. Taleametibifuperhoc 
traditur confilium, vtperriuulo.s ncnftatimtnmareeligas introire, quia perfaciliora ad 
difficiliora oportet deuenire. Hac eft ergo monitio mea, & inftruäio tua. Tardiloquum 
se ejfeiubeoi& tarde ad locutomm accedentem* Conficientia puritatem mpleäere. Ora- 
I norunt & fciunt. Quod certe & defoecatius cecinit Dauid, 
• Pfalm.138.Ecce Domine tu cognouiftiomnia,nouiflima&an- 
t tiqua. Salomon oratione fua ad Deum 5.Reg.cap.8. Tu nofti, 
inquit,folus cor omnium filiorum hominum: quod etiam fcri- 
: birurrurius alibi, i.ParaIip.cap.6. Ne quis putet ea di&atcmc- 
rc,fedprouidc. Atque Apoftoli orantes repetunt: TuDomi- 
ne,inquiunt,qui corda nofti omnium, oftende, quem elegeris, 
A<5lu 1. EtBaruc.cap.Qui fcit vniuerfa, nouiteam lapientia, 
&adinueniteamprudcntiafua. Etpaul6poft: HiceftDomi- 
nusnofter,& non xftimabitur aliusaduerius eum. Iterumquc 
Salomon, Sap. 9. Rerum lapientia tua, qua: nouit opera tua, 
qua: & adfuit tunc cum orbem terrarum faceres. Nouit autem 
ille eo modo, vt omnia fdat&noucrit, antequam fiant. Sic 
enim profeflaSufanna calumniis impetita apud Danielcm c.ij. 
Deus,inquit,sterne,quiabfconditorum es cognitor, qui nofti 
omnia antequam fiant, tu fcis, quoniam falfum teftimoniutn 
attulerunt contra me, &ecce morior, cura nihil eorum fece- 
rim,quxifti malitiose compoiueruntcontra me. Neque quic- 
quam fimile de hominualiquo, quis nifi fuerit amens, efterrq 
vnquamaudeat,vt cun&anuda& aperta oculis mentis eius 
fint, vt omnia nouerit. Imo contra, plures fuerunt, qui nec 
aliquid ab hominibus fciri polle dixerunt, nihil percipi, nihil 
cognofci,&anguftos eileienfus, imbecillos animos , breuia 
curricula vitx, & (vt aitDemocritus}in profundo veritatem 
efledemerfam,opinionibusomniainuolui, nihil teneri,nihil 
veritati relinqui, & in fiimma , omnia tenebris circumfula. 
Itaque Archelaus negabat, cfte quicquam quod fciri poliet, ne 
illud quidem ipfhm, quod fibiSocrates rcliquiflet. Sic omnia 
Socrates & alii latere ccnfebant in occulto, neque eile quod 
cerni aut intelligi pollet. Quod & Carneades & Plato cum te- 
li qua Philofophorum turba putauit, qui ideo omnia in vtram- Traäatm II.Baßlic& chymic&. 
uis pänem difiputantes, nihil certi reliquerunt, vt teilis eil Ci- 
cero lib.i. Acad. quaeft. In fine Galenus etiam tomo vltimo in 
Ifagog.lib.quiMEDicvs infioribiturj; Scientia,inquit,eil con- 
ucniens,firraa,&nunquam aratione declinans cognitio: eam 
autem neque apudPhilofophos, pradercim dum rerum natu- 
ras perferutantur, inuenias, multo iane minus in re medica: &: 
vt breuius me expediam, nec ad homines quidem vnquam ve- 
nit. Atque idem tomo 4. & lib.5· de differ, pulf. in initio fiden- 
tiam in dubium reuocat,nititurque probare ex eo, quod non 
omnibus idem videatur, neque honeftum, neque lapiens eile, 
neque verum: Sc inde neceifari0 exiliere contentionem. Nam 
ctfi maximi fuerint ea definita, non tamen ideoficiojfied ellin 
omnibus opinio, ex qua par eil nafici controuerfiam, vt fien- 
tiunt,qui (dentiam firmam ede & congruentem ducunt,fied 
non fadlc inueniri. Pindarus autem rationem mihi reddere 
eximie videtur. Olymp.odey.ilrophe*. 
'Αμρ «Λ* cttfyoiarav αίνΛξβμητβι κς(μΛντν/ί id 
eil: Circa autem hominum innumeri pendent. 
Et Plato inSoph. vel de ente, nullum hominum omnia ficire 
poife,contendit. Vt Maximus Tyrius ierm.it>. Animum hu- 
manum,ait,mitum in modum imbecillem, fiacilemque ratioci- 
nationibus in omnem partem fle&i. Quod videlicet in hac fe- 
cunda vita, denfifilma caligine circumdarusfit. Ideo & peri- 
tum etiam viatorem aliqua rupe, coeno, fioueave decipi ·, peri- 
tum nauitam nonfiemper ritegubernare5 medicum terreriet- 
iam peritum ignotis, & probat La&an.lib. 5. fine de fal.ficien. 
Ecclefi cap.2. Altiora te ne quaefieris: Sc fortiora te ne ictutatus 
fileris, ied qua: prazeepit tibi Deus, illa cogita iemper,& in plu- 
ribus operibus eius nefiueriscuriofius.Noneil tibineceflariura 
ea,quaeabficonditafiunt,videremis oculis. In fiapemacaisre- 
bus noliferucari in pluribus operibus eius,non 
tioni vacare 
non deßnas. 
Cillafrequen- 
Ur diligas ,fi 
vis in cellam 
vinariam in- 
troiucijmni- 
husq3 tefami- 
liarem exhibe. 
Nihilfy te ft- 
nimdefaäis 
aliorii intro- 
mittas.Nemi- 
ni te multum 
familiarem o~ 
flendas. Quja 
nimia fami- 
liär ttasparit 
1 contemptum, 
& fubtraftio- 
nüfubitb ma- 
teriamfubmi- 
nißrat. De 
verbis &Jaftü 
feculariu nul- 
latenus te in- 
tromittas. Dif 
curfus fuper o- 
mniafugias. 
Sanctorum & 
bonorum ve- 
ßigtaimitari 
no deßnas. Non reßticias a quo audias, fed quicquid boni dicatur,memori& recomenda. tt 
qua legis & audis, fac vt 'melligas. ‘De dubiis ne certißces, & quicquid poteris, in arma- 
riolo mentis reponere fatage ,ßcut cupiens vas implere. Alt tora te, ne quafieris. Ita fequens 
veßigia, frondes &fruftus in vinea Domini Sebaoth vtiles, quandiu vitam habueris,pro· 
feres acproduces.Hacßfefiatus fueris, ad id attingere poteris quod affeflas. *Tr Osmium in Pr&fationem 
B crnhard.fup. 
Cant.fermon. 
$6.Vides,qtiod 
non pro hat 
nnilta fiten- 
tew.fi wodum 
fitendi ne fite- 
rit. Vuiesquo- 
wedofruäum 
&vtiittatefii 
tmi£ in tnodo 
fiiendi conßi- 
tutt. Quid er- 
go dicitlnift vt 
ßias,qm ordi- 
ne, quoßudio, 
quofinequncfa 
nojfe oporteat: 
quo ordtne} vt 
iüud prius, 
quod matu- 
tini moutt ac 
falutem : quo 
ftudwhttütid 
ardetm, quod 
vehementis ad 
amorem: quo 
fine ? vt no ad 
inanem g'on- 
am,(unofita 
te, aut aliquid 
finnkfied tan- 
tum ad tuam 
& aliorum a- 
itfiiamnan. 
eris curioius. Plurima enim fupra fenium hominum oftenfa- 
iunt tibi. lobi 3 6. veri! 16. Ecce Deus magnus, vincens icien- 
tiam noftram.Hier.ji.v.'O.Incoraprchenfibüiscogiratu. Ro- 
man. 11.v.33. Imperueftigabilcs viae eius. 1 .Cor.! j.v.13 Peripe- 
calum in amigmate cognoicimus. Proner.Z).v.z7. Qui (emea- 
tor efemaj e itaris, opprimetur a gloria, &c. Sed cum ipiaiacca 
Scriptura nos ad codcftia,imiifibilia,&immortalia, certa litera 
ded ucat, quafi ad admirabilem operum Dei connexum,& ca- 
chenara,ea ordine, veluti filo Ariadnes Theieus, extra ha*c ca- 
duca & inferiora tradi, ad iuperioraeuehi nos patiemur vique 
ad illud ineffabile primum, quod Deus eft. Sic enim loquitur 
Paulus ad Rom.cap.i. Reuclatur ira Dei de coelo fuper omnem 
impietatem & injuftitiam hominum, eorum qui veritatem Dei 
in injuftitia detinent; quia quod notura eft Dei, manifeftum· 
eft in illis. Deus enim illis reuelauit, &c inuifibiiia ipiius a crea- 
tura Mundi, per caquae fa&a funt intelle&a, confpiciumur, 
fempiterna quoque eius virtus,&diumicas,itavtfint inexeu- 
fabiles; quia cum cognouiftent Deum, non tanquamDeum 
glorificauetuntjiedeuanueruntin cogitationibusiuis,&ob- 
fcuratum eft cor infipienseorum, & qua: fequuntur. Et lob* 
cap.iz. Interroga jumenta, & docebunt te; loquere terrae, & 
rcipondebit,& narrabuntpifces maris.Quis ignorat,quod ma- 
nus Domini haec fecerit ? Adde iacra oracula, Spiritus fan&i 
reuelationes, facras literas, quae rationum nobis rerum diurna- 
rum abunde iuppeditant fontes, non quidem omnibus, fed iis 
qui animum adhibent &z inquirüt,&in legemeditantur,prouc 
jubetur libro lofwae cap. 1. Veluti terra non omnibus fru&um 
producic,fedramum dihgentibus agricolis.&aftiduisculro- 
ribus.Siccnimhomini, qui labori addi&us eft, Dei lententia 
comparatum eft, vcnihil optimive! excellentis citra fudorem 
conieqnacur. Neco.ms uuclenm edit, quin decorticet; Atiriqr 
venas, non in p anuptis montibus quifquam colligit, quin 
prius immeniislaboribus cuniculosduxeritomni ex parte per 
vifcera terns, donec ad venas per filices perueniat: eo modo 
maximus labor cerre,in rerum veritate eruenda, inter tantas 
camqiiedenfashommuro carnalium tenebras, & multas con- T'raäatm II, Baßltca chymiu. 
ucnit tcritarevias ,vt praecipitia falfitatis vitentur. Miner ta- 
men labor itineris,li quis edoctas fuerit viam compendiat iam, 
■quae,quo quis proficifci velit,&fe& aiios leui negotio dedu- 
cat : Quaenam illa quaeris? rationis inquam eftdiicui fus,&: cau- 
iärum reieratio , quae duo, nempe ratio & cauta, cum aliae fine 
&diucrtaa reipfa,tamenadremipi:irn,viarn ftcrnunc facilem. 
Nihil enim in terra iine caula fui, vt feribir lob cap.5. Et Arbo- 
bius cap. 7. contra gentes, qnicquid geritur, inquit, debet ha- 
bere caufam fui,nequeita eile a ratione fejundeum, vt in operi- 
bus feratur caffis , & vacuis ludat inanitatibus erroribus. Et 
rutius eod. lib. Quascunque ab hominibus fiunt, maximeque 
in re facra, debent habete fuas caufas, neque fine ratione di 
quicqaam in negotiis omnibus, atque in omni adminiflratio- 
nc,faciendam. Et laudatur Anton. Pius Caflar, quod omnium 
quas gdfir in Senatu, per edidia rationem reddidit, vr feribit 
iulius Capitolinus in ejus vita. Et miierorum vere refu ium 
di, imo certe alienum ab interiori homine, qui ratione vtitur, 
non po,fle rctum difeernere caufam aiiquara. Et quanquam 
nonpoflit caufam cflencialem reddere,qu£ in omnibus a crea- 
tione Dei & virtute natiua confiftit, brutum omnino eft, fi fal- 
tem vel quod ita placuit, vel vtile, vel honeftum, vel conue- 
niensfit,nonratiocinctur, vela fine, vel efficiente, vel ab aliis 
mediis, &c. Mouet nos &ad id D e i illa prouidentia, qua 
quotidie audimus & experimur,nihil temere,nihil fine ratione 
caufa,non fato,non cafu,in e flendis fieri. Excitat 6c nos par- 
ticularis noflra prouidentia, quae dicitur prudentia, non efle 
animalis ratione vtentis, res aliquas, negotia, aggredi, non a- 
diones aliquas tentandas, fine examine ra- 
Hugo ii dau- 
ftritatum.hk. 
i .ait: Oriam 
ßultittam, la- 
bor fiientiam 
generat. Sci- 
entia Uh ου in 
trtadtuiditur, 
falicet in la- 
borem dtfcipli- 
ΠΛ, exercitu 
& doftrina. 
Inf mitia la- 
bor itfcipItfUf 
iniuuentute 
txiHttij,in fi- 
nio doctrina: 
Vtqtu nefcit, 
in pueritia di- 
fut,qua didi- 
cit, in innen- 
tuteadvfum 
ducat-,qmd ai 
vßwi duxerit, 
in finio do- 
ceat. 
Cic.i.Tufi. 
ait: 'Domina 
omntii & Re- 
gina ratio; Connexa per fi,&progrejfa longius,fit perfecta virtus. II ac vt imperet ijliparii 
animi,qna ehedire dcbet,id videndum eil vno,velut firuo dominus, velut Imperator nn- 
litijVelntparensfiho. Laäantius Fimian. hb.y. cap.vlt. dtcit: quicun^ratie.- 
nem hominis ahiecerit ,ac pufintia ficutmin humumfe ipfi profirauerit janquam de- 
fert or domini & Imperatoris, & patrisfuipunietur,&c. Laurentius lufiinian. Patri ar, 
de contemptu Mandi, cap.i.aitTolle ab homine rationenh&erit tanquam nanu in me- 
dio aquoris ahfquegubernaculo acd'mßore. Flatibus enim mau impulfa, nunc impetit Trocsmiumin Tr&fatiomm 
Jcopuki>nunc 
illiditur vn. 
dis, nunc ia- 
tfaminlit- 
tortfui femper 
patiens detri- 
mentum }quo- 
advfqueomni 
ipfm diffioluta 
compage, effi- 
ciatur inutilis 
amittatq, j>- 
priam forma, 
transfretandi 
vfum, vtilita- 
tewfycmer-l 
cij. ' 
Qut ßne 
Saluatore fa- 
httmvultha 
berey&ßne 
vera fapientia 
txißimat ,fe 
f rudente fieri 
poffe-y nonfa- 
nus,ßedagery 
nonprudens, 
fidfiultusjn 
agntudineaf- 
fidualahora- 
bity&inceeci- 
1 ate noxia ft ul 
tus & demens 
permanebit. 
‘Auguft. Hb. de bähet.i £.q.i.Qttißne. Ctcero bh.de Legib. ADiisimmor- 
talibus ßunt Agendi(apiendaprimrdia. B.Tbem.fuperPfalm.^.celum.i.fin. 
tionum,in quibus cofiiltatio difficilis,elediopericulofa: cum 
fit difcrctio bonorum a maiis, & in bonis bono melius rcperiti 
poifit:&aliquando praeiens bonum contemnere expediat, & 
a negotio rationabili ad rationabilius traduci. Nara , vt ait 
Achilles apud Euripidem,in Ephige. a6t-4·''Αλλα eiziyoi κα»· 
.ναλαίνη* xiyv . Rationes antiquant rationes & tollunt. In 
fiitnma intclligere pofiumus ab hominibus coniulto omnia 
fieri debere,&: rationem fadorum eile debere animam. Quam 
fi hienon adhibeamus dum viuimus,futurum eft a nobis a Deo 
exquirendam iri, quare non adhibuerimus. Dixit enim Domi- 
nus noftericiksChriilus, Matth, cap.n. De omni verbo otio- 
ib,quodloquutifuciinthornines,reddemrationem ind;e ju- 
dici}: Ex verbis enim tuis ;uftificaberis,& ex verbis tuis con- 
demnaberis,&c. Adremipfam. 
Ne itaque fiat abuius noftrx cognitionis, rationis atque 
fidentiae, fermonofter erit cum Auguftino de duitate Dei, lib. 
n.Cap.i.Ciuitatem Dei dicimus, cuiusScriptura ea teflis cftj 
quae non in fortuitis animorum motibus , fed plane iummae 
prouidentiaedifpofitioneiuper omnes omnium gentium lite- 
ras; omnia fibi genera humanorum ingeniorum diuina excel« 
lensauthbritatcfiibjecit. Idem contra Maximum ait libro j. 
cap.14. Necego Nicsnum, nec tu debes Arimincnfe tanquam 
praeiudicaturus proferre concilium; nec ego hujus authoritate, 
nec tu illius detineris. Scripturarum authoritatibus res cum 
re,caufa cum caufa, ratio cum ratione certet. Ambroi.ialib.de 
Cain&Abel,aitiCoeleftiumScripturarum eloquia difeutere 
aepoliredebemus, toto animo ac corde verfantes, vtfuccus 
ille ipiritualis cibi in omnes ie venas anims diffundat. Sint 
itaque nofiri ierm0nes'eo diredi, vt S. Scriptura: tcftimoniis 
ornati,fummam jn nobis accendant lehoua: lucem, quo diui- 
nam ftateram afferamus de Scripturis fandis, (teile Auguil. de 
Baptifin.contraDonai.) vt nomen Ie s v luceat inuocatum, 
pafcat recogitatum>ieniat atque vngat inuocatum, qui exei- Tractatus II Baßliu chymtcA. 
citatos reparabit fenfus,corroborabit vimites,vegctabit bonos 
mores atque honeilos, caftas faciet fouerc affediones. Bernh. 
fupcr Cantic. &c. Diuifio itaque noftrae praefationis erit talis. 
Prima: partis vero generalis fumma erit de De i Patris ipfiiKma 
Edentia, Vnitate,Trinicatc. ItemdeFilio Det, fecundaDci- 
tatis periona, fic&de Spiritu fando. Secundae Partis noftrae 
Praefationis adio erit de Creatione Mundi. Tertia loquetur 
de Creatione Angelorumfeuintelligentiamm. Quarta decla- 
rabit eiientiam primi mobilis feu Solis cum reliquis Planetis. 
Quinta Pars tradat de Auri virtutibus, cjufque eiTentiali cor- 
refpondentia eum Scie. Leueraus corda noftra cum manibus 
ad Dominum in ccelos, Thren. 5. Quia fortitudo mea & laus 
mea Dominus Deus,&faduseft mihi in falutem,Eyrf.iz. Omni 
corde & ore collaudate & benedicite nomen Domini, Pfal. 39. 
Confitebor tibi Domine Rex, & collaudabo te Deum Salua- 
totemmeumyPfil.fi. Quid dignum offeram Domino? Cur- 
uabogenuD e o excelfo: Nunquid offeram eiholocauftoma- 
ta,& vitulos agniculos ? Nunquid placari poteft Deus in milli- 
bus arietum, Mich. 6. Laudabo nomen Dei cum cantico. Et 
placebit Deo fuper vitulum nouellum, cornuaproduccntcm, 
Pfal,68. Benedicam Dominum in omni tempore ,femper laus 
eius in ore meo. Magnificate Dominum mecum,& exaltemus 
nomen ejus in 33. Afferte Domino gloriam & 
honorem,Pfal28. ImolaDeofacrificiumlaudis, Pfal.49. Fili 
honora Dominum, & valebis: praeter eumvero non timueris 
alienum, Proutr. 7. Secundum nomen tuum Deus, fic & laus 
tua in fines terne, Pfal. 47. Regi autem fecuiorum immorta- 
li ,inuifibili,foli Deo honor & gloria in fecula fecuiorum, 
Amen, i.Timth.u 
rDiuim anxi· 
lij imploratio 
aitna facit, 
quiaau xili- 
amquiltbet 
fauet .auxilia- 
tur & dmgtt, 
Plato in Ti- 
m&o: In m&- 
x-imüßue mi- 
nimis debet 
implorandi- 
uinum auxi- 
lium. 
3oet.de FbihC 
cenfoUib.i.ln 
minimis quo- 
que rebus di- 
uinum auxi- 
lium implora- 
ri debet. Inuo- 
cadus eft entm 
omnium Pa~ 
t*rrerum,qii9 
prAtermijjo, 
nullum rite 
fundatur ex- 
ordium. Co- 
lo f Omne quodcunquefacltis in nrbo aut in opere, omnia innomine Domini Ie s v 
Chri s ti t gratias agentes Deo & Patnptr ipfiitn. Ambrofius fuper Lucam cap. i. 
Vhiquediuina virtusftudtiscooperatur humanis,vt nemo poßtt adtßcareßneΌεο,ηεηιο 
ctffiodireßns Deo, nemo quicquam incipere ßneOeo,Pfat.i<). Hi in currit as, & hi irs 
equis·, nos autem in nomine Domini Bei noßri inmabmus. PRIMA PARS HVIVS 
PRAEFATIONIS, 
De Deo Datre, Deo Filio , & Deo 
Spintu Sanäo. 
BE d cum de D e o in hac prima noCtrx Praefa- 
tionis parte fumus locuturi; admonent nos tum 
facrte.tum profanae litera:, a Deo etiamfempec 
in omnibus eile incipiendum.Sed quemadmo- 
dum Abrahamus cora Deo locuturus, veniam 
loquendi ab ipfopetiit, Genef.i8. feque cineremcfle agnouit*, 
Ita & nunc coram eo nos abijciamus,ipfius faciemdeprccan- 
tes, vt falutare impetremus exordium , idemque vt felix hic 
nofterlit conatus, velit jubeatque. Thales Mileiius interro- 
gatus, quod omnium eiTet antiquiffimum; refpondit,D e y s. 
Curita? orr nunquameifecoepit. Fertur,Euciydcn 
Philofophum a quodam importuno multa interrogatum de 
Dijs, talia rcfpondiile: Quae petis, ignoro : hoc vnum fcio, 
Deoscuriofis iftis eile infenfos. Gymnofophifta Indicus ab 
Alexandro Magno de vero Deo interrogatus , refpondir: Is 
Deus eft,qui facit,quod nulla creatura poteffi rogatus, 
quid faceret Deus? Sublimes,inquit,detrudit,&: humiles ele- 
uat. 4.v.io.Prou.3.v.Auguffinusfcidlo 
cuidam ad multas curi olas diffidi es q; quacftiones rc/pondiile 
fertur: Devm infernum fabricaife ejufmodi qusrentibus* 
Quam refponfionem quidam ficreddidit: 
Qiureris,Augußine Vater, quid fecerit ante 
Principium, quo funt condita cunäa. Dem? 
infernum fab ric„ß refers qu&rentihus iß a. 
Quo poenas merito, quas meruere,luant, 
pifette nafutt: Qmfquismyfleria faera 
Implicat, ingemo defipiente perit. 
Chriftianus quidam Philofopho interroganti, vbi eilet Deus? 
Laer.inelus 
vita :Tbales 
percontatus, 
Quid ejfet 
Deus: Quod 
principio & 
finecaret,re- 
jpondtt. 
Sec.Arid. lib. 
u.Metaph.Efl 
autem Deus 
animal fempi- 
ternum & o- 
ptimum. 
Apuleius de 
Mundo; Ano- 
nymus ali- 
quando inter- 
rogatus,quid 
ejfet Deus: Re- Tr&fationis Pars Trima 
acitdifimciefpondit: Dictüpriüs bPhilofophe, vbi nonfir. 
Hocdiilindlmsexplicat Auguftinusin PfaL Devs a feipio eil, 
fieuc a & Λ, principium δί finis: In Mundo , ficat au&or & 
reftor: In Angciis.ficatikpoi & decor: InEcclefiaficut pater- 
familias in domο: In animo, fieuc ίρο πfusin thalamo: In juilis 
ficut adjutor &ptote&or: In reprobis, fient pauor & horror. 
Quo ibo a S phitu tuo? nemofugitabillo,nifi ad ilium,ab cius 
feueiitate,ad eius bonitatem,a Deo irato, ad Deum placatum. 
Quis eninue locus exceperit fugientem, nifi eius prsientiam 
inuenias?&c. Idem Auguil.ait inSoIiloq. Mensmea Devs 
tibi deuora, tu o amore fufpenfa^ibifohfufpirans,tibi inhians, 
iefoIumdefiderans,nihil habet dulce, nifi de tc loqui, de te 
tuam gloriam ac memoriam frequenter corde reuol- 
uere, non eil: Quic- 
quid vult mihi dare Deus meus, totum auferat, tantummodo 
fe mihi det. ItemBernhar. fupet Cantic- Reuera illud folum 
cilgaudium,q.uod de creatore c6cipiturycuicomparata omnis 
aliunde jacunditas,mceror cibonuiis fuauitas, dolor eil·, omne 
dulce,amarum·, omne dcGomm.foedum jomne denique q.uod 
dele£larepotcft,moleftumeft. Huc& refero illud , quod de 
D.Auguftino perhibetur, qui cum ineffabile myilerium Tri- 
nitatis intelle&us fui acumine comprehendere iludens, vide- 
iet in maris Jittorc fdta forma puellum , cochleari quodam 
aquamarisin fctobemefFofiam transfundentem; Ecquo nara 
fucceflu, mi fili, inquit , hunc laborem re fubire putas ? Tum 
ille,Tu veto,mi Pater ,rcfpondit, majore fortaifis conatu diui- 
nkatisintelhgemiam aggredieris, at fucceiTu non eris felicior. 
' Jpondit: Qaod 
eil in triremi 
gubernator jn 
curru reciory 
■ pracentor m 
choris ,dux in 
vrbe, Impera- 
tor in exerci- 
tu, hoc φ in 
Mundo Deus. 
Anshehn.Uh. 
i.cap.y.Qmd 
miferuordtus 
intelhgi va!et,. 
quam 
catori aternis 
tormentis da- 
mnato , & no 
habenti, vnde 
fe redimat, 
'Deus Pater 
dicit: Accip» 
vmgenitum 
meum, & da 
pro te. Et ipfe 
filius: ToUe 
me,&rtiim 
te.Quafienim 
hec dicunt, cum ad Chrifiianamfidem nos trahunt. Laftant.cap.$. Nemoeiiquidem, 
qui [aptat, putet, qui non vmim *.Deum effe \ntehgat,qm & condiderit 
omnia, & eadem,quacondidit,virmem9deretur. Quidenim multis opus eii ad Mundi 
regimen fußinendum} nife forte arbitremur, fipluresfint,mimshahereftngulos neruorum 
atque virium. Idem. Quis dubitet,potentißimum effe Regem,qui totius orbis habet im· 
ptrium : ne%immeriü,cum illiusfint, qua vbifafunt omniacum ad eum[olam omnes 
rndufa copia congregantur. Qut aut putat, hanc tantam magnitudinem non poffeabvno 
f egi,fallitur. Nec enim quanta vis patefias dium a makftatisjnteüigtt,ßexifiimat. Tr&fattonis Tars Trima. 
ßngular&tt 
&eam9 qui fa- 
cere.Mundum 
potuit i eunde 
regen nopojfe, 
quem fecit- 
Idem. Satis eil 
homini ad ple- 
na perfeäam- 
que prudenti- 
am yfiDeum 
φ interligat, 
cuius intelli- 
gentia vis & 
fumma hac 
cil,vtfufcipiat 
& honorificet 
commune pa- 
rentem gener is 
humani, & 
t erum mira- 
hiliumfahri- 
catorem. 
I» Meditat. 
Mf. 2-9. 
Et hoc dido cuanuit. Diuus Bcrnhardus iic ait: Quidam funt, 
quiDeum inteiligunt, nec volunt; Hi mortui funt. Quidam 
inteiligunt, led non requirunt, fiuenolunt,hi impii funt. Qui- 
dam requirunt, fed non inteiligunt, hi fatui funt. Quidam in- 
teiligunt & requirunt, hi fandi & boni funt. Huic & Augu- 
ftini itidemGGnfonatinlib.j.confeC Infelix homo qui icit alia 
omnia,te autem nefeit: Beatus autem qui tefcit,etiamfi illa 
nekiat. Quivero &tc & illa nouit, nenpropter illa beatior, 
ied propter te folum beatus eft. Hermes antiquiifimus Philo- 
fophorum dicebat: Deumihumana acie penetrari quidem no 
polle; non enim videri oculii*mente vix cerni, attamen mani- 
bus contredari. Confentit cum illoPauli Ador. 17. Vt qua- 
terent Dominum, fi forte palpando eura inuenirent: No enim 
longe abeft ab vnoquoque noftrum, &c. Natura humana, ait 
Iamblichus,nccrationcmquidemotationemvedeDecs fuf- 
ciperepoteftfine Deo,nedum vt diuina opera valeatabique 
ilio implere. Eft quippe imbecillis adeo,& hebesprorfum, vt 
nullum nullitaris fu£E remedium habeat, nifiquandam diuini 
luminisportioncdefuperini!uemem,äbrq; qua nihil omnino 
diuini a nobis perfici poteft. Deus eft omnia, poteft omnia, 
implet omnia iemctipfo, &c. Alius dicit : Magnitudinem Dei 
qui putat fe nolle, minuit. Ex Auguftino haec & proferre pla- 
centium inquit: Videte,Fratres, magaummiraculum: Altus 
eft Deus: fi te erigis, fugit a te ; fi te deprimis,venit ad tc: aicen- 
dere aliter adipfum non poifiimus,mfiperhumilitatem de- 
fcendendo. Efa.vlt.Quem refpiciaminifi pauperem & contri- 
tum fpiritusac trepidantemad Termonem meum ? Deusfum- 
mus,optimus eft; iecretiifimus&praefenrifilmusjftabilisj&in- 
comprehenfibilis, femper agens,femper quietus,opera mutar, 
nec mutat confilium; nunquam auarus & vfuras agit; reddit 
debitanulli debens; donat debita, nihil perdens; percutit vt 
fanet; occidit,ne moriamur; non longe eft a nobis eius omni- 
potentia,etiam cum longe fumus ab ipfo: folus eft praeiens, et- 
iam his, qui longe funt ab ipio. Alibi dicir. Ifta eft fcientia 
fumrai judicis, cui peruiumeft omne folidura,& apertum eft 
©mnciccretumrcui o|>fcura clarent*cui muta relpondent,fi- Prafat tonis Pars Prima\ 
lentium confitetur,&fine voce loquitur. La&anrius cap-5 
ait: Deus autem, qui eft aeterna mens, ςχomni veiqueparte 
perferae coniummataeq; virtutis eft. Quod fi verum eft, vouj 
fit neccfteeft. Gregor.lib.i6.Moralium,ait: Creator omnmrr 
Deus Pater omnipotens vbiq; eft, & vbique totus eft: in parte 
non eft,quoniam vbique eft: & tunc minus inuenitur, quande 
is,qui vbique totus eft, in parte queritur. Idem fuper Ezechie- 
lem homil.iy.&lib.z.moral. Deus manet intra omnia, ipfe 
extra omnia, ipfe fupra omnia, ipfe infra omnia. Superior ei 
per potentiam, inferior per fuftentationem ; exterior per ma- 
gnitudinem,interior per fubtilitatem ; furfum regens, deorfum 
continens; extracircumdans,interiuspenetrans. 
Bernhardusin fermone de confiderac.lib.5. D e v s non 
partibus conftat vt corpus; non aftedibus diftat, vt anima, 
non formisiubftatjVt omne quod fatftum eft. Nun quid veren- 
dum,ne cogitatio tranfiroluetillum ? Quantum cunque in ai- 
tumproficiat, vitra eft. In terra quod homo cogitari pofiit, al- 
tHIImum querere .ridiculumeft; fta-tucre impium. Vitra non 
citra qnserendum eft. 
Hugo de clauftro animae lib. i. ait:Sicut nullum momen- 
tum, quo homo non vtatur, vel fruatur D e i jjonitate & miie- 
ricordia.-ficnullumdebet efie momentum, quo eum praelen- 
tem non habeat in memoria : omne tempus, in quo de D e o 
noacogitas,hoc te computa perdidifle. 
CafiI0d.fuperPfal.47. ait: Virtus inexplebilis,pietasin- 
comptchenfibilis,fapientiaineffabilis, cuius definitio eft,fi- 
nem in ian<ftis!audibusnon habere. 
AmbroianJiaac.ait: Adeft Deo,qui exit deleculo.; adeft 
Deo,qui illum cogitat,qui eum intuetur, qui in ipfo fperat: 
adeft ille, juxtaDeum eft, qui extrafe non fuerit. 
IdemfuperPfal.jiS. ait: Deus interualio locorum non 
relinquitur, fcd.prauitatc morum geftorum, vnufquiique fuis 
ftudiis aut fe Deo jungit aut feparat. 
Idem Lallant. 
Firmi*, lib.de 
epiß.re't,c. 17. 
ait: Ouicqutd 
viget tnout- 
femper,nec vi- 
deri, aut tangt 
poteR: AEter- 
numftt necejfe 
eil. 
Eußach.Epi- 
fcopus in orat. 
habita fuper 
illo: Dominus 
creauit me in- 
itium viarum 
fuarum. Me- 
minit Theodo. 
Dial. l'fol. 
118. No« in· 
tra moles cor- 
poreas fupre- 
ma fipientia 
inchtja, conti* 
netur, quem· 
admodum hu· 
mida&ßcu 
materia intra 
vafa quidem 
includuntur: 
cotinetur au· 
tempotius qua 
repofitoria co- 
tineant. Sed quaquidem diuina & inexplicabilis potentia,& qua intra & qua extra tem 
plum funt, coomprehenäens continet, & illinc vlterius procedens, omnes fitnul moles ac 
magnitudines continens, coercet ac moderatur. Prafationü Pars Trima* 
f tato in Alcih 
SicutJpecuU 
euidenema 
junt, quam o - 
etdipimL·, & 
puriora: ßc 
quoque Deus 
vpttma anima 
noßra parte 
purius quip- 
piAm&fylen- 
didius eil. 
Laäantiut 
Jirmia.lnßit. 
diuin. hb. u 
eap.$.ait: Ät 
ß{homo) con- 
cipiat animo, 
quantaßt di- 
uimhumo- 
perü immenfi- 
tas, cum antea 
nihil efet: ta- 
men virtute 
atque confilio 
Dei ex nihilo 
φ conflatam, 
quod ad extre- 
mam mendi- 
candtneceßi- 
tatededuci m, 
näum preci- 
bus expofeit,Deumfolum obteflatur,&per em diuinum atque vmcum nomen,homi- 
numftbi mifmcerdum qumt. 2\£unquam igitur Dei meminerunt, niftdum in malit 
funt. Poflquam metus defer uit, & pericula receferunt, tum vero alacres ad Deorum 
templa concurrunt, hü libant, his [acnßcant, hos coronant, Deo autem ,quem in ipfa 
mctßitate impkraueram, m verbo quidem gratias agunt. 
Idem fuper Lucara lib.r. Non in loco Deus videtur,(ed 
mundo corde: nec corporalibus oculis Deus quaeritur, nec cir- 
cum ici ibi tnrvifu, nec tadu tenetur, nec auditur affatu , nec 
fentirnt inccffu : Sc cum abiens eil,videtur j & cara praeisus eil,, 
non videtur, 
Augullimisfuper Plal.no, Deus totus oculus cft, quia 
omnia videt > totus manus cil,quia omnia operatur j totus pes- 
efl,quiavbique eft. 
Idem Auguft.lib.firpportationum,par.3.c.r. luilumeil, 
vc creatura laudet Deum creatorem, ipfe enim nos ad laudan- 
dum fe creauit,qui noflris non indiget laudibus. Eftautem vir- 
tus incomprehenfibilis, nullius indigens,ipfa fibi fuffidens; 
Magnus enim Dominus nofter & laudabilis valde. Hunc itaqji 
mens diligar, lingua canat, (cribat manus, atque in his fandis- 
ftudiis fidelis animus fe exerceat. 
Idem in libro de Pcenitent. ait: Quo ibo aSpiritu tuof 
nemo fugit ab illo,nifi ad illum : Ab eius feucritate,ad eius bo- 
nitatem. Quis enim locus te excipiet fugientem? nifi ejus prte- 
feniiam ibi inuenias j fi aiccnderisin ccelum ,ibi eftj fi dcicen- 
dcrisin infernam, adeft, 
D.Bafiliusin i.cap.Ioannis: Solem hunc fcnfibilera ne- 
mo eft,qui non laudetj&ipfius magnitudinem, fimulque pul- 
chritudinem & radiorum fyramctriam , & lucis fplendorem· 
admiransj fiverbin eo diligentius atque pertinacius imuebi-' 
tur,& indies eius aipedum intuebitur, &indicseius afpcdum> 
confiderabir,non folum quaefentit ineo deprehendet, icdet- 
iam oculorum aciem debilitatus abfeedet, Tale quid mihi vi- 
deor pati mente, fi quid requiratur de Deo, quid fir, 
Ladamius diuinar.inftir. Iib.i. cap.4. Satis eil hominiad· 
plenamperfedamque prudentiam,fi Deum efietnteiiigat, cu- 
jus iotelligcnriae vis& fummahaec eft,vt fufcipiat&honorift- Ψmfitionis Vars Prima, 
cet communem parentem generis humani, & rerum mirabi- 
li um fab rifa&orem. 
Idem lib.a.cao. 9. Denique cum aperiet 'homini verita- 
tem Deus,cafola icire nos voluit, quas interfuit hominem ici- 
xe, ad vitam confcquendam. Qux vero ad curioiam & propha- 
nam cupiditatem pertinebant, reticuit, vt arcana eiient. Quid 
ergo quaeris,quas nec potes icire, nec ii Idas, beatior fias ? Pcr- 
fedta eil in homine fapientia, fi, & Deum ciTe vnum, tk ab ipib 
fadaeile vniuerfa, cognofcat. Philofophorurn pater Mercu- 
rius TriimegiftusnuncupacusaitinPymandrofoI.ioo.Quem- 
admodum Mundi partes funtccel um, aqua, terra, & aer: Eo- 
demmodo membra Dei, vita, immortalitas, neceffitas, proni - 
dentia,natura,anima,mens·, horum que omnium participatio, 
jpium bonum; neque fit aliquid vfquam,ne que eilfa£him,vbi 
Deus non .adiit. 
Thaims ad Paulinum presbyc. ait: Quod lux eil viden- 
tibus &vifis,hoc Dens eil intelligentibus &c intclle&is. Idem: 
Vt Deus fecundumciTentiam nobis eil incognitus; ita fecun- 
dum majeilatem eil immenius. 
XyilusPythagoricus inEnchir.ait: Dcusficut mens eil, 
quae monetur iponte, fecundum ha»c & fiibiiilit. 
Hilarius lib.i. deTrinit. Deterret acuriofainquifitione 
diuinitatis,pulcherrimafimilitudinc; Sol,inquit,ita videndus 
cifilcut poteil videri, tantoque eil excipiendus lumine,quan- 
to admittitur : ne fi plus velimus in corpore Solis /pedare, 
iplendor perilringat oculos,vt etiam illud admittant, quod 
viderepoterunr. Perluilrabimusordine antiquorum monita, 
fcripta&iacrade Deo: Non autem dicemus dc hiilona Si- 
monidiSjdequaCicerolib.i. de natura Deorum, qui explica- 
turus Regi Hieroni, quid fit De v s , fparium ad deliberandum 
accepit biduum,triduum: & cura aliquoties multiplicaiTet nu- 
- ‘T^az.ianz. 
- lib.i.deTheoL 
i ait:Vtqui htl- 
■ l 'e fabricatam 
) cithara eiußfe 
■ concinnitate 
compofito- 
mtnq.. mira- 
tur, aut con- 
centum audit, 
nihil aliud 
quam ipfius 
cjthara vel 
artificem,vel 
moderatorem 
citharoedum 
animo conci- 
pit \eoq3 tota 
cogitatione 
conuertitur, 
eriamfi oculis 
fortaßis eum 
no cernat·: Ita, 
& nobis fii- 
pfum prodit 
illud, quod & 
facit omnia, 
&faftamo- 
uet atque con· 
finiat ·, cim interim qui illud tandemfir, mentis noftra angufliis nequeat comprehendi. 
‘Rfazianz,. Hoc ‘Dei tergum eii,quicquid eum nobis fuo iudicio refert, vt tame illm na■» 
luram non contingat:perinde ac vmhra & in aqua relucens Solis imago hebetioribus ocu- 
lis illum adumbrat,dum illum ipfum pr<e nimio purißima lutis fulgor e, quo finfum facile 
exuperat,intueri nequeunt. Lib.i. de Theolog. Frafationis Pars Prima* 
merum,tandem dixit: Quanto magis cogito, tanto minus in- 
tclligo,quidiitillud, quod vocamus Devm. Neque illud af- 
feremus, quod Pythagoras definiturus Deum,dixit,eiTeexccf· 
fum maximorum numerorum fupra proximum. Plato dixit·, 
Deum inuenire haud facile eft ,intcllexifle autem impoflibile. 
Et in Timaeo ait; Au&orem &parentem huius vniuerlitatis in- 
iienire operofum eft,&inuentum, fieri non poteft, vt in vulgus 
commodisverbisefferas. Et in Parmenide inquit: Deus neq·, 
nominari, neque dici, neque cogitatione comprehendi, ne- 
que cognofci,neque ab vllo ente fentiri poteft. 
Auguft.Iib.de cognit.verae vitae dicit,cap.y.Sicutfummus 
ille Spiritus, qui Deus eft, a nullo intelle&u valet proprie ex- 
cogitari. Hilarius:CertehoceftDeus,quodcumdicitur,non 
poteft dici; cum aeftimatur,non poteft aeftimari; cum definitur, 
ipfe fuadefinitionecreicit. Inhiftoriatripart.lib.6.cap.5i. So- 
crates ait: EuagriusinMonachico lib. temere &incoiiderailG 
de De o difputare prohibuit, definire verodiuinitatem modis 
omnibus interdicit. Ait enim,rerum compofitarumefle defi- 
nitiones. Omnis, inquit, propofitio aut genus habet, quod 
praedicatur, aut fpeciem, aut differentiam, aut proprium, aut 
accidens,aut ex his compofitam orationem. Sed nihil in lan&a 
Trinitate horum qua: difta funt, poterit comprehendi. Igitur 
quod ineffabile eft, ratione filcntii adoretur. 
Ambrofmsdidt lib.i.de vocat.gent.cap.y. Quae Deus 
occulta eile voluit, non funt ferutanda ; quae autem manifefta 
fecit, non funt neganda, ne in illis illicite curiofi, & in iftis da- 
mnabiliter inueniamur ingrati. Hic venuftum, venuifio ve- 
nuftiftimum occurrit illud Dionyfii lib. i. de diurnis nomini- 
bus, Gen. 51. v. 29. lacobo quaerenti, quod eft nomen tuum; 
quailftomachabundusrefpondet; Quid quaeris nomen mcu, 
quod eft mi r ab ile ? Et Iud.13. v. 18. Cur quaeris nomen 
meum,cum iit abfconditum,vt Hebraei legunt. Contra vero 
Macrobius fu- 
per fommim 
Scipio. Itb. i. 
Sic Plato,cum 
de Deo loqui 
ejfet anima- 
tus, dicere q.d 
fit, non eil au- 
fus:Hocfolum 
de Deo fi iens, 
quod fein, 
qualis fit, ab 
Domine non 
poßtt. Idem 
vero ei fimili- 
mum de vifi- 
bilibusfolüm 
reperit, &tcr 
eiusfimilitu- 
dinem viam 
femoni fuo 
attollendo fe 
ad comprehe- 
fibilia,patefecit. 7\fa?n Deus qui prima caufa eil & vocatur,vnus omnium quaquefunt, 
& qua videntur ejfe, princeps & origo eil. Hic fuper abundanti foscuniitate maieflatts de 
fern entem creauit. Hac mens qua m, vocatur, qua Patrem itfyicit,plenamfimtlitudf- 
nem fer uat authorit. jVr&fdtionis Pars Prima. 
fπ multis Scripturae locis exprimitur nomen D e i ,ita vt man- 
detur agnoici,narrari,celebian,inuocari. Exod.5.V. 1 4.ij. Si 
dixerim mihi,Quod eft nomen eius; quid dicam eis l Reipon- 
de,Ehejehaicherehejeh,Egofum,qui fum. Sic 
dices filiis liracl: Qui eftnnfit me ad vos. Dixitque iterum ; 
Haec dices filiis ifiaehDominus Deus Patrum veftromra,Deus 
Abraham, Deus liaac,& Deus lacob mifit me ad vos. Hoc no- 
men mihi eft in aeternum, & hoc memoriale meum in genera- 
tione & generationem. Sic Exod. 6. v. 5 &c 15.V.1. Deut.ii.v.4. 
Hier. 2 $.ν.6.φ: v.i 6. Deus ipie nomen fuum explicat,& illud 
ab aliis agnoici, inuocari & celebrari vult. Eft ergo aliquod 
nomen Dei occultum&abfconditum , lud.ij.v. 18. quod 
Icrutaiinon licet. Plato: Θ.et ζωον etüdvar**, ecCrafult ν&ς 
IvJcupoviav , v tria, ctih <&·, 2 'tw j«-5» wcmt aitlst. Id eft, Deus eft 
animatum immortale, Ubique ipfi ad beatitudinem fiiiHciens, 
mens.eterna,&boni in naturacaufa. Cicero:Deusipiequi in- 
tclligicur, a nobis non poteft alio modo intelligi, niii mens ib- 
luta quaedam,&: libera,iegregata ab omni concretione morta- 
li, omnia ientiens & mouens, ipfaque praedita motu fempiter- 
no. Et in i. de nat.Deorum: Nihil eft praeftantius Deo. Abeo 
igitur necefte eft Mundum regi. Nulli igitur naturae obediens 
eft aut iiibje&us Deus: Omnem ergo ipie regit naturam. 
Damaftenus lib.r.cap.z. de fide orthodoxa, Deum hoc 
modo definit:' 
7ϊ x' UiJ)&‘,anTjr&, »τξΐτίί<&, ύΐναϊλβ/αΐφ*, etvrXut, »rCuStl®*, do· 
tH®*, τάπ , dirteu0nT<&,tt*.enu\iinl<&4i dya 
Sv:, ,πά/Ιω* /.ναμάτων i'nyi9vfyot>7reti'ltJ'Jva/a&‘,noiv'a~ 
κ&ίτωζ . )ίζ*παςνί yvd- 
σκψ·:ν d,0fxrieyvy.iP,&c. Hoc eft, Deum eile fine principio, 
fine fine, perpetuum ac iempiternum, increatum, immutabi- 
lem, nulli akerarioni peruium, fimpIicem,incompofitum, in- 
lehouah, hoc 
e ft nomen me- 
um. 
generaliter 
plerumqueo- 
mmbusfere 
Orbis populify 
appellatio fum 
nn numinis eß 
quadrihtera. 
Λ’pudHebraos 
Ado- 
nai, rnm 
lehouah $ 
rrnw out 
eit, &c. Aß 
fyriis, Adad» 
Perfls, ruf 
Syra. *dEgj~ 
ptitfySavS, 
vel , 
Theut. Ma- 
gU OfCTil, Orii* 
vnde profluxit 
Onomaiis. 
Arabib.ocMety 
Aila. Gneisy 
Qicr. Tunisy 
eiyj'i.Etrufcis 
i<rotf. Latinis s 
Deus. Gallis, 
Dien. Germanis, (5.0 if« Populis Notii orbis, Zi“; ' per hac T)ii eß 
fentiamfignificare voluerunt ; redactis in circulum funt trta lod , & ßa~ 
mez> iqutbustanqtiam tribus partibus ejfentialibus, v mm lehouam conflare 
voluerunt, per fimis aqu aUhusyd.fi inuicem infepara bilibus, quod omnes vn# 
& eademfubflßant e flentia at dignitatev Prafattonis Pars Prima. 
'CahMjta 
Deumßgnifi- 
care volutrut 
•nomine virtu- 
tis 40. Utera- 
rum,quod vo- 
cant Sem ha- 
vtephorab. 
Item per no· 
nten Agla,& 
fimilia, de 
quibus apud 
Autbomfcri- 
$9s legere^. 
corporeum, inuifibilem, intangibilem, incircumfcriptum ,in- 
■ finitum, omnem amplexum , comprehenfionem omnem , o- 
mnemqae mrclligcnnameffugientem:bonum,.jaΡαπυ,υΓύηι- 
■ potentem »omnium creaturarum opificem »omnia continen- 
tem, videntem omnia, omnibusproludentem , puteftarem o- 
■ mnium habentem,judicem omnium & agnofeimus& coni/ 
■ temur. Et Deum vnum efte vniiate fubftantise in tribus per- 
fonis,Patre, Filio, & Spiritu fando. Et Patrem > & Filium ,& 
Spiritum fandum vnumeundemque eile Deum ,n*h7hf’* γα· 
1 tnrlat f "tiif ywwtnac, τ*ς ίκνοζ^παις;praeter ignaicnciati], 
nafeentiam, & procefiaonem. 
EtvnigenitumFilium ,&Verbum De 1, & Οενλί, per 
vifeera mifeiicordiae fuae,propter noftram ialutem beneplaci- 
, to,&bona voluntate Patris , & cooperatione Spiritus iär.di 
fine femine conceptum, & finc corruptione ex fanda Deipara 
'Virgine Maria genitura per Spiritum fandum, &z hominem 
perfedumexea fadum. Et eundem Deum perfedum efie& 
hominem perfedum, ex duabus naturis /Deitate fcilicet & 
humanitate ,& in duabus naturis, intelledu & voluntate pro- 
ditis,ad operandum eflicadbusj& potefiads liberae, atque per- 
fere ie habentibus, fccundunvvttiufque (diuinicatem & hu- 
manitatem, in vnacoumtasperfona) definitionis rationisque 
decentiam. Quia & efuriit& fitiuit, labores tolerauit,&cm- 
cifixuseil, mortemque & fepulturam expertus, tertia die re- 
furrexitj&afcendit ad coelos,vndeadnosvencrat,&iterum 
venturus eft : quae&facrae Scriptura: authoritas, & vniuerfus 
teftatur fandorum chorus. 
Quid aurem CnDiuina fubßantia,yel quo pado vbique fit, 
& in omnibus: Quomodo Deus ex Deo genitus eft, aut pro- 
ceflit,aut quemadmodum fcmetipfum exaniuit vnigenitusfi- 
lius, & Deus homo fadus ex virgineis iänguinibus alia quam 
naturae lege plafmatus: Aut quomodo ficcis pedibus fuper 
aquasinceflit: & ignoramus, & eloqui non valemus. 
Auguftinus : Omnipotens Deus Pater ,dc¥ilius,&cSpiritus 
pH#«i,vnusatque trinus; vnusin natura , trinus in perionis, 
’ iolus inuifibilis, folus immenfus, atque incomprehenfibilis. 
lauit.ii.Ne 
polluatis no- 
menmeufan- *Tr&fat tonis Pars Fr ima. 
fblUsiiicii.camlcnptus,folus immutabilis, incorporeus, irn-i 
mortalis,vbiquepraeiens, fedlatens , vbique totus, fed im- 
mcnfus. 
IdamdeTiinit.lib.f. Intelligamus Deum Π pcflumus, 
quantum poiTdmus,fme qualitate bonum,fine quantitate ma- 
gnum fine indigentia creatorem, fine fituprafentem, line ha- 
bitu omnia concinentem, fine loco vbique totum, fine tem- 
pore fempiternum, fine vlia ini mutatione mutabilia facien 
tem, nihilque patientem. 
Idem in libro quaeft. Veteris & Noni Teil. quaeft. i. Dens 
eilfpiritnsnaturafimplex, lux inacceifibilis,inuifibilis, inaefti- 
rnabilis,infinicus,perfe6lus,nulliusegens,aeternus,iramona- 
lis, venerandus, diligendus, metuendus, omnipotens, omni- 
tenens;, diues, bonus, juftus, feuerus, mifericors, clemens, pa- 
tiens fiue longanimis. 
Idem de ipintii & anima, cap. 63. D e v s id folus eft, 
quod eil, & qui eil: Eftque id quo nihil majus cogitari poteil, 
nec mclius,ncc jucundius: Vita,fapientia,lux, veritas,bonitas, 
aeternitas,fummum bonum,fibi ad omnia fiiificiens, nullo in- 
digens, quo omnia indigent vt fint,&vtbenefint,&:c. 
Idemibid. Deus eft furamum omnium, quo nihil majus 
cogitari poteil, vita, lapientia, lux, veritas, aeterna beatitas, & 
beata aeterniras,&omne veru bonum. Quod bonum eft Deus 
Pater,& Verbum,id eft,Filius ejus, & vtnuique amator, vnus 
&C communis Spiritus fandius. 
Idem de cognitione verae vitas cap. 7. Deus-eil eiTcntiain- 
uifibilis,omni creaturae incomprehenfibiiis,totam vitam »to- 
tam fapienciam, rotam aeternitatem fimul eilentialiter pofll- 
dens. Idemipiavitaupfaiapjentia,ipfa veritas,ipfajuftiua,ipfa 
Hum.Ego m~ 
minui qut fan 
älfiiO vos. 
■•Tbify ipfe 
Deus pacis /an 
ctißca vos per 
omnia, rt in- 
tegerßnritus 
vejler & ani- 
ma-, & corpus 
ßne querela in 
aduentuDo- 
mini noßri 
lefu Ch'rißi 
[eruetur. 
i.Ioan.yEp 
omnis qui ha- 
bet hanc fern 
in eo, fanhiß- 
cet ft, ßcut & 
iUefanäus eß.· 
£fa.\o.ait: 
Va filii defer- 
tores, dicit Do 
minus, vtfa- 
ceretis confi- 
Uum, & non 
ex me: & or- 
diremini tela, 
& noper Spi- 
ritum meum,vt adderetis per peccatum fuper peccatum, qui ambulatis ,vt defendatis in 
A Egyprum ,&os mmn nonimerrogaßis .ferant es .autem auxilium in fortitudine Fha- 
raonts, & habenttsfiduciaminvmbra AEgjpti ,& eritvohisfortitudo Pharaomsincon- 
fufionem,&fiducia vmbraAEgypti in ignominiam. Hugo lih.de Anima,au: Infacra 
Scriptura quicquid docetur, veiitas; quicquid prAcipitur bonitasquicquidpromittitur, 
feelicitaseft. 3fam Dew ventas esi, bonitas fine malitia, fuluitasßm mifenas Vr&fationu Vars Vrima. 
Angußin.ι. 
epiß.ad Vo- 
lufia, HicVbi- 
iofophiA·. Quo- 
niam omnes 
omnium na- 
turarum cau- 
ßuncDeocrea 
torefunt. Hie 
Ethica: Quo- 
niam bona vi- 
ta &honeßa 
non aliunde 
formatur* 
quamquam 
ea, qua dili- 
gendafunt,& 
qaemadmodii 
diligeda funi, 
diligatur: hoc 
eft, Deus & 
proximus. Hic 
Logica: Quo- 
niam veritas 
ani- 
ma rationalis 
non nifi Deus 
ttt. Hic etiam 
laudabilior 
Eeipublica fa- 
lus: neq\ enim optime eußoditur duitas, nififundamento fidei, concordia, quum 
bonum commune diligitur ,fummum atque verißimum Deus eil. loan. Bapt.ferm. 8. 
Joannes virtutum fchoU,magtfierium vita, fanftitatisfoma,norma iuftttia,virginitatis 
fpeculum,pudicitia titulus, caftitatis exemplum,poenitentia via, peccatorum venia,fidei 
difciplina, Legisfumma, Suangelij aäie , Apoßolomn vox ,filenttum Prophetarum, 
lucerna Jfäundi, officium pmonit, pmo itiduij, Domiju teßis, totius medius Trl· 
ititatis. 
aeternitas exiftcns, omnem creaturam inftarpundi in fe conti- 
nens &c. Idem de quantis animae cap. jj. Deus eft omnium 
rerum creator, cx quo omnia, per quemomnia, in quoomnia, 
incommntabilcprincipiura, incommutabilis fapientia, meo- 
mutabilisveritas,incommutabiIisictcraitas, incommutabilis 
virtus,tncommutabilis charitas. Vnus verus Deus atque perfe- 
<5his,quiminquam non fuit, nunquam non erit, nunquam ali- 
ter fuit, nunquam aliter erit, quo nihil fecretius, nihil prasfen- 
tius,qui difficile inuenitur,vbi fit, difficilius vbi non fit, cum 
quo eftenon omnes poffiint: Et fine quo eile nemo potcffi&c 
Idem in cpiftola adDardanum: Deuscft fubftantia creatrix, 
fine labore regens,'& fine onere continens Mundam. 
Ambrofius de fide lib. r.cap. 7. Deus natur« fimpl icis eft, 
non coniundi atque compofits, cui nihil accidat, fed folii tn 
quoddiuinum eft in natura habet fua, oompledens omnia, 
nufquamipfeconclufus,penetrans omnia, nufquam ipfe pe- 
netrandus, vbique totus,eodemque tempore, vel in ccclo vel 
in terris, velin nouiffimo maris praeiens, vi fii incomprehcnfi- 
bilis,ienfuin«fiimabi!is, fide iequendus, religione vencradus. 
Ladantiuslib.i.delraDei: Deus eft incorporalis mens, 
quxper omnem rerum naturam diifufa ßdntema,vitalem fen- 
fum eundis animantibus tribuit. Irem : Tantus eft Deus, vt 
ab homine non poffit aut verbis enarrari,aut feniibus xftimaii 
Vnuscnimeft princeps & origo rerum Deus. 
Aliadefinitio; Deus eft eftentiaIpiricualis,aeterna, di- 
ftinda intres pcrfonas,inDcumPatrcm,inDcumFilium,& 
in Deum Spiritum iandum : creans, omnipotens, dicens, in- 
telligens,fapiens,bona,jufta,mifcricQrs, non deferens afe con- 
dita , fed gubernans, alens,tcnens,& conleruans omnia. Alia: cPreffationis Pars Prima 
Deus eil eilcndaaetemadntelligens.ornnipotens,Zapfens,jufta, 
bona,mifericors,&:conieriiatrixornniiim rerum, quae eflentia 
generat imaginem fui, confubftantialemPatri,a quoPatred: 
Filio procedit Spiritus fandus. 
Albertus Nouicampanus Regis Deus 
eft ipiricualis ellemia, qua nihil potcftefte melius,aut fapien- 
tius,quae incommutabiliter eft line tempore ab aeterno,quae eft 
ipfum efle,a qua venit rebus conditis, vt fint aliquo modo, in- 
comprehenfibilis,ineffabilis,omnipotens,verax,)ufta, in qua 
nihiladjundum,nihilcreatum: AtquehicquidemDEVs vni- 
utc eilentiaevnus,& trinus in petfonis, quarum tamen eadem 
eft Deitas, eadem ellcntia,& coaeternitas, eadem omnipoten- 
tia,eadem majeftas, eadem fapientia, eadem bonitas. Prima 
perionaappropriaturPatri; fecunda Filio; tertia Spiritui fan- 
do, Pacer innafcibilis eft; Filius ab aeterno a Patre genims ge- 
neratione ineffabili, qui deftinato tempore alTiimfir huma- 
nam naturam ex virgine Maria; Spiritus fandus ab vtroque 
procedens, Pater per Filium redemit Eccleiiam, per Spiritum 
fandum gubernat, regit, viuificat eandem. 
lodocusWilichius in 2.. parce Catech.hanc tradit D e i 
deferiptionem: DcusefteiTentiafpiritualis 
eft Spiritus.) aeterna,in-telligens,bona, cafta, verax,pura, (Pfal. 
|.v. 5.) mifericors,immeniaepotentiiE , vel omniporentillima, 
fapiemiilima. Pater,Filiumfubftanciicfuaeimaginem,fuaeque 
lufiin.Martyr 
de recta, conf. 
ßuede fancta 
& coejfeutuli 
Trin.fol.i6, 
Comunis hie 
Sol nobis quo- 
tidie feprabet, omnibus nec magis mimifvt irradiat alium quam alium :fed in omnes ex 
aquo exercet vimfuam: attamen fi quis acutiore vifu polleat ,ptus eiusfylcndoris recipitt 
non quod Sol magst in eum agat quam in uteros, fed propter vim oculorum eximiam. 
At qiiifquis infirmos habet oculos, ne obtueri quidem tantam lucem poterit, propter eo- 
rum \nhetuimm. idem cogita de Sole iufiitU, cum fit Deus,ex sequo iüum adeffe omni - 
bus iuxtafum effentiam: nos autem quot quot fumus, vt hebetes & oculis fcatentes pra 
peccatorum [ordibus, ad percipiendum lumen non effe idoneos, templum vero illud pro- 
prium oculo purifimofplendorem totius luminis capere, vtpoteformatum Spiritus [an- 
cti opera, & apeccato prorfus aliemfmum. 2y qmficut Sol, quamutsfua vi attingat 
pariter omnia , tamen non ab omnibus [militer capitur: Sic Verbum illud iuxta 
effentiamprafm omnibus, nonfiimihter adelluterk vt templo proprio. Ψτ&ία timis Fars Prima* 
maj? (totis ab asterno gern· t (Pfalz, v.7. Mickj. 
v.z. Heb.i; v.$./ Qui Filius HomoracUiseft,atqueitanos fittos 
irae, Pätri, tanqna'm vnrcus Mediator, rcconcriiaoir, (loanq-.v. 
KJ.&jiiRbtni.v.j. r.Tim.2.v.5·) A quorumvtroqueSpiritus 
iändus praccflu. Corda fidelium illuminans-, veraquc cogni- 
tione D in dr ducctione imbuens, nouamque vitam promo- 
uens,tanqsiam Spiritui grati;?& precum, (Zach, i z.v ro. Ado. 
2. v. 4.) Cosli de terrae, 6c omnium creaturarum conditor 
conternator, rteb.i.v.io. Vtllbi EccieUam Verbo iUo docen- 
dam & informandam, propter fui cultum, vadecunque colli- 
gerer. 
Definitio D.Phit.Melanchrhonis, Deus eft edentia (piri- 
tualis,inreliigqns,£Eterous,verax,bona,juila,fan<ii;a, cafta, mi- 
fericorSjiibeiTiraavimmenfiefapieutix Örporencite, alia a Mun- 
di corporibus & creaturis omnibus. Pater aeternus, qui ab ae- 
terno cx edentia Tua Filium imaginem fnam genuit. Et Filiasy 
imago Patris coaeterna, ab aeterno a Patre genitus. Et Spiritus 
fandus, procedens ab aeterno aPaae&F.iio; neue parefada 
«ft hacDiuinitas certo Verbo. Quodque hic Parer artemus* 
cdm Filio (uo coaeterno & Spiritu iando, Patri & Filio coaeter- 
na, condiderit dc iemet coeium & terram, vifibilia&inuilibh 
lia, omnelquc creaturas. Quodque hic aeternus, iblus,vnus& 
verus De vs,in genere humano,ad imaginem luam&cerrara 
obediemiamGondito, elegerit Ecciciiartr per hurrcFrliura ,-vt 
fit ianda&irrcpiehenfibilis coram ipfo,propter Filium,& per 
Filium,St in Filio, quem conftiruitcaput Ecclefiie corpori luo: 
St quod Filius a Patre Sc ie iniferit Spiritum· fandum, viuifica- 
toiem & landihcacorem Bcclefi^. 
D e vm in eflemia nemo vidit vnqnam. ioan. 1. v. i&, 
Non viditme homo,& viuet. Habitat enim lu- 
cem inaccci!ibilem,i.Tim,6'.v.ii>. cc poterit tenebras latibulum 
iiium, Piabit, verteil. Ideo Motes inquit,Deur,4.v.rz. Vocem 
verborum eiusaudiiiiftisded formam peuisus non viditeis,prte- 
ter vocem. Hic fecundum mentem notandum venitSchola- 
fticorum. Nomina quadam Dei fUntNegatiua, vel Affirma- 
tius $ Negatiua,vt in uiiibilis, immortalis, incorporeus. Et huc 
Auguß'mto 
ltb.de (flentia 
dnmadictt: 
fdeoDem im- 
mutabilis dt- 
(irur,(jutain 
natura eins 
fra,fur(iy,p(e- ‘PrxfationisTars Prima. 
pertmetdidnm Anguftini: Si nopotes inucnire quid ficDeos, 
picramencaueasdeeofentireqnodnon·eil. Aiürmatiua,funt 
yelEfTencialia,velRelatiua: Eficntialia, quasjpredicanturde. 
cfientiadiuina ·, vtfiint attributa in primo membro definitio- 
nis.. quae conueniunt vni edendae diuinae, & fune communia 
tribus perfonis,&:totamixngiiIis;ncc fime acci dentia, icd ipfa 
diuinaeiTentia. Relatiua, rtperfonarum vel Intra, vel Extra. 
Ad Intra intct fc, vt Patris generate, Fili) gemtura eile, Spiritus 
iandi.proccdere aPatrc&Filk). Ad Extra, vel ad creaturas,vt 
creator,fuftentator: vel in beneficiis ei ga Eccle(iam,vt redem- 
ptor, fandificator. Praeterea&axiomataSckolafticorumfiinc.: 
i. Nihil in Deo quod non fit Deus, t. Deus accidentia non 
recipit, quamuis enuntietur per attributas aliis .proprietates, 
3. DeuslubiUntiaincomprehenfibilis,ficuc&opera. 4. Co- 
gita dcDeo; quicquid melius potes ; dc te quicquid deterius 
vales. 5. Dc Deo amplius credere debes , quam loire pofns. 
6. Religio nobis a natura indita; Modus aute colendi Deum, 
exlcgc&more receptus. Eccleiiae veroconfeifionemfic in- 
duco: Benedida fit fanda Trinitas,atq; indiuifa v.nitas. Con- 
fitebimur ei, qui fecit nohilcum miiericordiam fuam. Benedi- 
camusPatrem & Filium , cum fando Spiritu. Gloria Pani & 
Filio, Spiritui fando : Sicut erat in principio, &nuac, & 
fern,per, & in fcculaieculorum. 
Ad DiE y m Patrem.] ,fombonitaiis,Patei inge- 
nite, a quo eunda procedunt.· otvmv. Kwe't,qnipatiNatum, 
Mundi pro crimine, ipfimvvtfaluaret, mifiili : \λίηστν. Kw>», 
quifeptiformis das dona «tnvp»’<&*, a quo coelum & terra rc- 
plentuc, ‘λβκο-ακ. 
AdDEYM Filium.] Xe*r4 «V* > coeli compos,Regix 
melos gloriae, cui iemper aftanspco numine Angelorum, ac- 
cantat apex:Ixirmr. Xe/ri,vniceDe 1 Patrisgenite.qucmde 
Virgine naiciturum Mundo mirifice fandi praedixerunt Pro- 
phetae : Ihiiunv. coelitusnpftris adfis precibus , pronis 
mentibus quem in tertis deuote coiimus, ad te pie Iesv 
mamuSjUtucrcK. 
nitentia, ohli - 
uio,rtcorda ■ 
tio, & altabis 
fwnluii ii 
nullo /nodo 
accidunt. Sm 
plex.enim na- 
tura i it & 
immutabili* 
.atque imper- 
turbata, nerfo 
aliud eil tpfe, 
& aliud quod 
habet y& quod 
eii. 
Ejfentiaftn- 
quit Augißi- 
nus,pradka~ 
tur de Patre, 
F t!iOy& Spi- 
ritu functo, no 
vtgenus de (pe 
ciebus,necvt 
jfecies de indi- 
utduü, necvt 
totum de par- 
tibuitfedalio 
quodam inef- 
fabili &tn- 
coprehenfibili 
s modo, vti & 
Augußim et- 
iam Regula 
lpmiptt:Sint 
pmmmre qmdftt Dem, umenuueai de eo fentire, quod tum eii. Prsfatwnis Pars Prima. 
Ad De vμ Spiritum fandlum.] KCen , Spiritus alme, 
cohaerens Patri Natoque vnius v<riat confidendo, flans ab v- 
troque, Wh/ok. Kven \ qui baptizato in Iordanis vnda Chri- 
sto, refulgens fpccie columbina apparuifti, smrnrcv. Kwe<i, 
Ignis diuine,pedlora noftra fucccnde,vt digni pariter, telau- 
darepoflimus femper, 
Irenaeus lib.i.cap.z· Ecclcfia per vniuerfum orbem vfque 
in fines terras feminata, ab Apoftolis,&:a diicipulis eorum ac- 
cepit eam fidem,qua: eft in vnum Devm Patrem, omnipo- 
tentem, qui fecit coelum & terram, mare & omnia, quae in eis 
funt. Et in vnum Iesvm Christvm, Filium Dei incarna- 
tum pro noftra falute. EtinSriRiTVM SANCTVM,qui per 
Prophetas prtedicauit difpenfationis myfteria & aduentum, 
& eam quae eft ex Virgine generationem , paifionera &rcfur- 
re&ionem a mortuis, & in carne in coelos afcenfioncm dilefti 
Iesv Christi Domini noftri,&ipfius ex coelis in gloriaPa- 
tris aduentum ad recapitulanda vniucrfa , & refufeirandum 
omnem carnem generis humani ,vt Christo Iesy Domino 
noftro, & Deo, & Saluatori, & Regi, fecundum placitum Pa- 
rris inuifibilisjomnc genu curuetur,coe!cftium,terreftrium,& 
inferorum,&omnis lingua confiteatur ei,& judicium juftum 
in omnibus faciat. 
TeftimoniadeDEi vnitare taliaiunt. Vna cftaetcrna ei 
Pater,Fi- 
lius imago Patris,& Spiritus fandius: acperfonaedifcernuntur, 
quotiesDiuiniras intrafefe defcribfcur; fed cum opponifcrca- 
turis, mentio fit vnius arternae eftcntiae,vt Dcur.6.v.i4. Audi 
1frael,Dominus De vs nofter,Dominus vnuscft. Deut.4 v.yj. 
Vticias,quod DominuseftDeus, &non eft alius praeter eum. 
Videte quod ego fimfolus,&non eft alius prte* 
ter me. Efa.44.v.4. Haec dicitDom.inusRexIftaeI, &: redem- 
ptor ejus, Dominus exercituum : Egofumprimus&nouifli- 
mus,& praeter menon eft Deas. Ifii.45.v.6.& 7. Ego fum Deus, 
Olympiodom 
in Ecdeßaßen 
cap.y. Farua 
duitas efi mi- 
litans Deo in 
terra: Sccleßa 
parua, inqua, 
(omp aratione 
eins qua tri- 
umphat in coe- 
lis. Pauci in 
hac duitate 
funt,viri fen- 
ili ßilicet, & 
tkäi Dei. Ma- 
gnus autercx 
iniquitatis ca- 
put eß Diabo- 
lus·, hicaßidne 
hanc Circuit 
duitatem, vt 
iäias eines re- 
digat in fer ui- 
tut em.Pauper 
aurem ftptens 
in hac duita- 
te, cuius confi- 
Ito tpfa ferita ·' 
tm, tpfieif Chrißus Dominus Deus noßer. Dicit enim ciuibmfuis fandis: Conßdite, Ego 
vki Mundum, i. Tim. 3. Hac tibi feribofili, vt fetas quomodo oporteat tt i» domo T>ei Prrfationls Pars Prima 
Änoneftvllus praeterea, praeter me hon eft Deus, & non eil 
ali us formans lucem, & creans tenebras, faciens pacem & cre- 
ans malum. Item v. ai. & zi. Non eft alius Deus praeter me, 
Deus juftus & faluans non eft praeter me: conuertimini ad me, 
dc falui eritis omnes fines terra:, quia Ego ium Deus, & non eft 
alius, i. Corin.8. Scimusquodnihil eftidolumin Mundo, & 
quod nullus eft alius Deusnifi vnus. Nam etfi funt,qui dican- 
tur Dij,fiue in coelo,fiuein terra, ficutr funt Dij multi & Domi- 
ni m ul ti: Nobis tamen vnus eft Deus Pater, ex quo omnia, S: 
nos in illo; Et vnus Dominuslefus Chriftus, per quem omnia, 
& nos per eum. Eplief 4. Vnus Dens & Patet omnium,qui fu- 
peromnes, &peromnia. lob.i.verf 10. Dominusdedit,Do- 
minus abftulit,ficut Domino placuit, itafiuftum eft, &c. Ma- 
lach.z.v.io.Nunquidnon Pater vnusomniumnoftium?Nun- 
quid non Deus vnus creauit nos ? Sunt 3c praeterea'teftimonia 
plura ac infinita, vtExod.3. Deut.6.7.10. &31. 
&ZZ.V.3Z. i.Reg.8.&i8. Sap.iz. Efa.37.&4j- 
& 46.6c 64.0fe.i3.v.4.Mar.i2.v.Z9.Ioh.i7.& 18. r.Cor.S&iz. 
Gal.j. 2,Paral.6.v.i4.PiaL 
....v.io. z.Reg.f. V.15.&19.V.15, 
De vnitate redlc dicuntur. Vna eft indiftin<5la natura 3 vna 
cadernqueftibftanria. Simplex, vna &indiuifadiuinitas. Vna 
& indifferens elfentia. In edentia eftvnitas. Tresftmtperfona: 
coaeterna: & coaequales* Tresperfbnaevniusftibftantiae·, &in- 
ieparabili aequalitate vnus Deus* Patris, Filii, & Spiritus ianöi 
vna eft diuinitas, iqualis gloria,coaeterna majeftas. In hac Tri- 
nirate nihil prius,nihiIpofterius,niliil majus aut minus j.fed to- 
ta: tres iunt & coaequales. Ioan.io.v.30. 
Ego & Pater vnuna fumus; fcilicec cflendajvoluntatc,potentia 
&operatione,&c. 
Nonrcdlc dicuntur: In eftentia eft lingularis. Tres funt 
aeterni: Aut tres increati. Aut,tres immenfi. Aur,tres omnipo- 
tentes. A ut,tres Dij. Aut,tres Domini. Eftentia diftinguitur in 
Patrera,Fiifum> &Spiritumian«ftum. In diuinitate eft prius & 
pofterms. Eft majus &c minus. In Diuinitate eftinaequalitas. Et 
iiquiconilmiles iunt modi loquendi, qui velperfonarum con- 
conuerfau r 
qua iß Ecclt- 
fix Demut, 
columna & 
firmamentum 
veritatis. 
i .C0r.13.Se- 
cundüm gra- 
tiam qua dat* 
eil mihi, vt 
fapiens anhi- 
t eit us,funda- 
mentum po- 
fui, alius au- 
tem fupeudi- 
ficat, . 
Amhrofius it* 
fermoneqo, 
Qmjquis ver· 
ba Cbrtfit pa· 
fcitur, terre- 
num pabulum 
non requirit. 
Nec enim po- 
teU panem fe- 
euli capere,qui 
pane reficitur 
Saluatoris.. 
Negligit fa- 
mem corporis, 
qui pabulo U~ 
itionis inten-  Pars Ψτίιηα: 
diumc ventris 
curam habere 
poterit,qui ali 
mentum cibi 
<cceleßis acqui- 
rit jpfa enim 
,sfi omnium 
rtfeftio, qui 
[aginat ani- 
pinguat vifce- 
rdyCum dedi- 
uinis Scriptu- 
ris cibum elo- 
quii pexennis 
accipimus. 
i fiifioncm vel efientixfeparationem imporcant,&c. Dei ne- 
- mcnalii&etiamrribuitur,Exod.7.Y.i.&ii.v.8. nSam.iLv.13. 
i Pial.4 7.V. io,&8 iiV.6. 
D e v s acceptor.perfonarum non eil, Deutern 6*v.17.1. 
Paral.v. 19. Iob.f4. vj9. Sam.6.v. 8. v.15. Ela.n.v.3. 
Matth.iz.v.u?.,Marciu.Vii4.Luc.io.v.zi. A6IJ0.V.34. Rom. 
z.v.11. C0I.3.V.Z4. i.PeM.v. 17, 
D e vs adjutor fuorumeft, Gen. ij. v. 1.14. & 31. v. 24. & 
j.8. v.i f.& 31. V.Z9. & 37. v.5. & 39.V.21. Sc 45. v.5. JEsoRav. z5.Sc 
14.V.14. Dcut.5z. v.36.43.Iudic,if.v.i9..PialJ9.V.15-6c 25. v.15. 
&28.V.8.& 3 0.v,ii.&55.v.zo, &37.V.39.&40. V.18. & 4.0.v.i. 
Era.41. v.ij.&jo. vjj. 
.Alternus eil,necprinqpiunihabet,necfinem; fedeftipfe 
principmm&finisjGcH.zi. v.33. Exod.15. v. 18·iob.i^.v.zj■& 
36.v.z6. Pfal.^o.v.a&9Z.V.9.& 93.V.Z.&10Z.V.15. Eia.4i.v.4. 
&43 16. Thrcn.5. 
v.19. Rom.i6, v.,z6. Hebi'J.v.S.iz. Apoc. 
17.&10. v.5. 
Solus Altiilimus ,Pial. 83. v. 19. 
.Author.ScfonsBonomm omnium, Ioan.3. v.Z7. i.Pet.j. 
,ν.ιο. Iac.i.v.17. 
Miraculorumauthor,Piäl.72. ν.ιδ.Sci>6. v.4. Ecclef u. 
v.4. Ador.19. v.io. 
Faciunt Acalii miracula ,.Dcuccr. 5 4. v.i2.Ecclef.3i.v.9.& 
48, v.4.15. 
Patientixauthor, Rom.i5. y. p. 
AuthorpacisjRomjii.v.zo.i.Cor.i4.v.33. z:Cor.i3·v.u. 
Phil.4.v.9· i.Theilahj.v.t}. z.TheilaU.v.itf. 
Solus beatus, x.Tim.i. v.11. & <5.v.i5. 
Aliibcati,Gcn.3o.v.i3. Pial 1.V.1.&31.V.1.2.&41.v.i. & 
H9.V.1.&IZ7.V.1. Matth.5.v.i.&c.& Luc.i. 
v.4 14. VJ4. iacob.i. v.i. 
Benedidus,Marci14.V.61. Rom.i.y.Z5. 2.C01MI.V.31. 
Beneficus, Matth.5.v.44.4j. Ad. 14. v. 17. 
SoIusbonus,&quibus,Pral.i8.v.z7.&73.v.i.&ii9‘V.68. 
Ma«h.i9.y,i7.1uc.i8.v.i9. Ψ Tdfat tonis Pars Pmirna. 
Aliistribuiturbonitas, Geneiu. V.51.&3.v.6.Sc49,7.1;.’ 
Mum. 14.7.7. i.Sam.29. v.9. i.Sarn.18. v.27. i.Paralip. 28. v,8-. 
Judith.iz.v.12.14. Pfal.n!.v.io.&i4 '.v.r. Prouer.i8.v.n.&:i2. 
7;v.i7. Mar.jj. v.50. Lucte 
G haiitas eil, 1. loan. 4. 1. loan. 2 .v.5. 
Clemens & & 18.V.21. Exod.34. 
V.6.&. 7.V.7. 1 Paralip.59;&’j<r. Nehem.9. v.51. Pial.7. V.12.& 
86.1 105.V.8. & in. v.4.&i42.v.2.&ni>.v.j.(3a45.v.8. Eia. 
jo.v ι8.&5ϊ.ν·7·&<*5·ν.ζ. Ier.ji.v.2®. loehz.v.rj. lona: 4.V.2. 
Malach.3.v.i7.Lac.io.v.ji.&i2.v.45.&: ij.v.S.&ij.v.iS, A61. 
i5.v.i8.iSci4,.v.ui. z.Pet.j.v.«?. 
Deo omnisgloria tribuenda, Rom.n. v.jtf. Eph.3. v.21. 
r.Timoth.i.v.17. i.Per.4.v.n. Apocal.i.v,6.&4.v.n.&5. v.13. 
&19. V.I. 
Deo omnia Ador,i7.v.28. Roman. 11.V.3& 
i.Cor. 8. v.j. 
D e v s hujus feculi Sathan, 1. Cor.4.v.4. 
Deus impiorum&Pieudoprophecarum ventereft, Ro« 
man.i <f.v.i8.Phil.3.v.i9. 
Dij multi , 1. Cor. 8. v;j. De his vide in parte creationis 
Angelorum. 
His annedlere placet exempla apparitionum & reuela- 
tionum: Adt&Etu, Genefj.v.S.p. Cain, 
Gtn.6.v 15.14 & γ.ν.ι.δί 8.V.15.& 9·ν.ι. Abraht, Genef.u. v.7. 
&ipv.r. Lotrr,Gen.iq.v.i. Abiimlecho,Gen.2o.v.3. Rebecu,Ge* 
ifdaco,Gen.i6.v.i. /4Col>o,Gen.i8.v.n.&c.&32.v, 
50.& jj.v.p:&48.V.3. B4/*4W0,Num.22.v.2O. 
Jofu£,}of.i.v.1.2. lßaefitü,lud· i.v.i. Gofco«;,Iud.d.v.u. 
»ißf/i, i;Sam.j.v.2o; Dattidi,2.Sam.2. v.r. 2.Sam.7. 
v.4.5. E/iie,i.Reg.i9.v.9 &Co 
ΐα'ιζ, Eia.ti.v.ii. lerewiie, lerem. 1; v.2. izuhieli, Ezech.i.v.j. 
Dimeii, Dän.7.v.9.1 o.& n.v.4. ludais,z. Macch.n.v.8- Chrlfto 
baptiz,4te>Manh.}.v:j 6. Petro,Ucobo & loanni,Matth, 17.v. 1 .&c; 
Stephano,Paulo,A&.16.V.8.9. & iS.γ.9.10. &zj. Vr&fat ionis Vars Vrima 
γ.ιο.ΐί. Gal.i.v.n.‘&i.v.2.2.Cor.ii.v.4· Anania, A&.9.V.10, 
loanni Euangelifla, Apocal. 2. v. 13. 
Timoris Dei exempla &c teflnmonia hac funt: 
Abraham,Gcn.ii.v.n. Iofeph,Gen.39.7.9.11. Obfletmts, 
Exod.i.v.17. -4E£y/>m,Exod.9.v.io. Hebrai,Hebr.14. v.31. l/- 
r<w/inc,i.Sam.i2.v.i8. 1Z)4«id,i.Sam 24.7.7. i.Rcg.iS.v.j. 
Quidam Propheta, 2. Reg. 4. v. 1. Bablonij & Cuthai, 17,7,54.41. 
H4«(ii«<ii,Nchem.7.v.i. lob.lobi i.v.t. 
8.&2.V.3.&51.V.13. Iö«4i,Ion.i.v.c). SiwiWH, 
LUC.2.V.25. Fide/«,A6l:or.8.v.2. Ecclefu, A&.9.V.31. Cornelius 
Centurio,A6t.ro.v.i. Hikf,A6t.i2.v.7. Ananias, Act.11. 7.12. 
Laudum Dei celebratarum exempla. 
Apaflortbus, Luca2.v.20. Eia. 6.7.5. LUC.2.V.T3. 
2)<fw<mwco,Luc.8.v.59. Ic- 
pr0jo,Luc.i7.v.i5· lerofolymitanisXuc.iy.w.fi. Difcipulis,Luc.14. 
v.53. Adlor.2.v.47.&3.v.8. Ecclefia ludaa, Gal.i.v. 24. Ciniflo, 
Hcbr,.2.v.i2. Turba magna, Apocal. i.v.io. Senioribus, Apocal. 
19. v. 4. 
Laudandus D e v s inmedio fan6tcrum,Pial.io9.v.3o. 
Exemplum: Dauid,Pfal.m.v.i. Deus vbique laudandus, Pf 
105.V.22. OmnesDei laudes annuntiari nequeunt,Pfio6.v.i. 
LaudumDei IegitimipraconesJPral.22.v.24.& jt.v.i-A: < o.v. 
i6.&65.V.1.&X01.V.1.2. Amosf.v.25. Deusnofruftiaquaeri- 
tur, Era.45. v.i9. Quaercnduseft & quomodo, i.Paral. 16. v. 1 r, 
&22.v.i5>.&z8.v.8.2.Paral. Ji.v.KS.&iq.v,4.& 15.7.4,11.&30. 
Dei contemptus exempla : Dauid , 1.Samuel 12.V.9. 
ManaJfes&populuSyiJP&rzl.tf.y.io. Impii,Piäl.n.v.5.9. Poena, 
i.Sam.2.v.29.30. i.Paral.28.v. 19. DonorumDEi abuius,& 
cius poena exempla: Agar,Gen.i6.v.4.f.6. Ej4«,Genef 25.V. 
35.34. Hebr.i2.v.(j.i7.&c. 
Nunc de Trinitate fecundum Patres, Philoib- 
phos, & Sacra iermonem inchoabimus. 
Bernhardus ierm.n.fuperCantic. ait: O veritas, chari- 
tas,aeternitas! O beata beatificans Trinitas? Adtcmeamiie- 
ria,Trinitas, miferabiliter fuipirat, quoniam a te infeliciter ex- 
ulat: Difcedcns a te, quantis fc intricauit erroribus,doloribus. 
Auguflin.lib. 
1. de Trinit. 
Vbiquaritur 
vnitas Trini- 
tatis, Patris 
& filia, & *Vr&fat ionü Vars Vrima. 
timoribus ? Rario fiepiffime in judiciis fallitur, voluntas qua- 
druplici perturbatione jadlatur , & memoria multiplici obii- 
uione confunditur. Triplici huic vanitati nobilis creatu ra fub- 
je<5ta eft,non volens, in fpe tamen, heu qualem pro te commu- 
tauimus Trinitatem? Cormeum conturbatum eft, ik inde 
dolor; dereliquit me virtus mea, & inde pauör, Sc Iu racn ocu- 
lorum meorum non eft: mecum, & inde error. En, quam difli 
milem Trinitatem : O anima; mea; Trinitas exulcs oifcndifti. 
Veruntamen quare triftis es anima mea ? &c quare conturbas 
me ? Spera in Deo, quoniam adhuc confitebor il li, quum vi- 
delicet a ratione error, a voluntate dolor, atque a memoria ti- 
mor.omnisicceilcrit: &fucceiferitilia,quam iperamus, mira 
ferenitas, plenafuauitas,aeternafuauitas. Primum faciet veri- 
tas Deus·, fecundum chariras, Deus ; tertium fumma poteftas 
Deus: Vt fit Deus omnia in nobis,ratione recipiente lucem in- 
extinguibilem , voluntate pacem imperturbabilem , confc- 
quente memoriafonti indeficienti xternabilitermhaerente. 
N a,z ianzenu« ad E uagt i u m de D ci täte a i t; Que m a dm o- 
dum cumhumor Ne&areus ,a fonte aliquo aquarum copiose 
fcaturisns,profluuiofuo abudantiamoftendit,indelap(u per- 
enni in iluminaduo inciditur; Vnicam ex vnofontis ortu vim 
ä principio continens,bifariam autem fluminum formatur ipc- 
cie, fine nocumento tamen ciientia; flumen illud diuiditur: 
Humorum enim politione tantum fluor illediicriminatur, at 
humoris qualitatem vnam&eandem continet,etiamfi flumen 
vtrumq;, vt di&um eft, quam longe diftare,&: multum a fonte 
abeile videatur: Principium enim ad continuitatem fontis co · 
munem cumiiiahabetmatre. Similiteretiam omnium bono- 
rum Deas, veritarisflIeadminiftcator)& Saluatoris Pater, pri- 
ma vitae caufa, ac immortalitarisplanta, fons vitae iiempiternae, 
bifluam quandam Filii & Spiritus S. cognoicibilem adnosde- 
mifit gratiam, ipfeverb nullum propterea nocumentum in ef- 
Spiritus fart- 
ctiynecpencu- 
leßm alicubi 
enatur, nec 
fruäuoßus a- 
liquid inuem- 
tur. 
gebitme,ficu- 
bthafitoyquA~ 
ure: nec pude- 
bit, ficubi erro, 
difcedere: Otiif 
quii erro hoc 
audtt vel levit, 
o 7 
rit pariter cer 
tuseji, pergat 
mecum, vbi 
pariter h fi- 
tat, omrat 
mecum t vbi 
errorem fium 
cognofiit, re- 
deat ad me: 
vbi mecum, 
reuocet me.lta 
ingrediamur 
ßmuUharita- 
t is viam, ten- 
dentes ad eil, 
dc quo fcriptu 
eil: Quirite 
facie eius fern- 
per. 
Bejf.Card. in coelum Viat, lib.$.cap.j$. Trinitatem fanäißimam ratione naturali co- 
gnofcere impoßibile eil,fed facris authoritatibusprobaripotesi. Gregorius Ub. 23. moral. 
jtap.iy. Ettinarfturo,quodconßderantiuspoffunmintueri: in[eptemquidem voluitur, ςPrafat tonis Pars Prima. 
& Modo qui - 
dem-tres ad 
fmima els\. 
uat, atque ad 
f maquatmr 
fuperuts engst, 
&. tres infe- 
rius premit 
ßc [ancla Ec- 
cleflamodocu 
infidelibus 
Trinitatis m- 
ütiamitnodb 
vero fidelibus 
quatuor vir- 
tutes quafi ro- 
tat u pradir 
eationis flatus 
ßßwiqvo- 
dummodo re- 
py&fentdt. 
isfiazäanz* 
inorat, indi- 
ctum 8uange- 
lt). : Crede Tri - 
nitatem vna 
tflfe margari- 
tum ■. vndiqu? 
finalem, & a 
qualiter feien- 
dem enr. Mar- 
gania enim, fi 
in uhq.ua· par- 
te deturpetur, 
tota eimgratia ettantfcit ‘Jtaujmm Filium ignominia afluis, que Vatrem venereris, ne- 
quaquam honorem tuuwfuflqnt, ob Ftlqdehsneflatisnem Pater wtmm'e gloriatur flfan. 
pmsfilm Utificat patnm,quanto magis filii honor> honor erit patris, 
iemia e it gei p e ilus. Nu lia m enim imminution em p r op tc r :Γ:ο- ■ 
mm ad nos vique accefifum nec illiproptcreaa Patre' 
feparationem vllam fuftinuerunt : Indiuifibiliscnira, quem- 
admodum iub initium diximus·, meliorum cft natura. 
Darnaiienus lib. ι. oithod. fid. cap.4. Sicut iimu! ignis,3c 
fimul ab eo lux, neque prius eil· ignis,<Sc pofterior lux>fcd fimui 
fimr: & quemadmodum lux ab igne femper gignitur, & ne- 
quaquam fepacatur ab eo: fic & Filius a Patre gignitur, Bi ne- 
quaquam ab eofeparatut, fed femper ineo» Sed lux, quae ab 
igne mfeparabiliter gignitur, in ipfo fempermanens, non ha- 
bet propriam ilibiiftendam praeter ignem. Nara natiua quali- 
tas ignis eft. Verum Filius Dei vnigenitus a Patre infeparabi- 
Jiter genitus, &indiuifibihter,& in eo femper manens, propria 
habet fubiiftentiam, praeter eam, quas Patris efl·. Et quemad- 
modum non dicimus alterius fubftantiae igne, & alterius luce .* 
Hunc in modum fieri non poteft, vtrefte dicamus. Patrem & 
Filium alterius & alterius vnius & cjufdc:&: quo - 
paÄo didmusper eam lucem ,qiueab ipfo cft, ignem illueere, 
&non ponimusorganumadmimftrarorium ignis efife lucem, 
quas ex ipfo eil·, fed potius virtutem naturalem ;fic dicimus Pa- 
trem, quaecunquelacit per vnigenitum Filium eius, non vtper 
inftrumentum fera »e, fed vt per virtutem naturalem & iub- 
ftantialem. Etvc dicimus ignem illuminare: Et rurius dicimus 
lucem illuminare: fic omnia quascunque facit Parer, fimiliter 
-Bc filius facit. Sed lux quidem propriam /ubfiftentiam praeter 
ignem non pofiidet: filius- autem perfe&a fubfiilentia cft 
paterna- diferera. 
Bernhard.infeparat. ferm.i. Bft Trinirasercatrix, Parer, 
&JFilius,&Spivirus ian&us,ex qua credit creata Trinitas, me- 
moria,ratio & voluntas. EtcftTiinitas,per quam cecidit, vide- 
licet per fuggeftionem , deledationem 6c conienium. Et eib 
Trintras,in quam cecidit, videlicet, impotentia, ccecitas, im- 
mun dic i a. Rurius Trinitas, qua: cecidit, id cil·, memoria, ratio. Ψτφΐύοηΰ Pars Prima. 
voluntas, Snigiicutniqnetripartitus exciditcafus. Memcr 
na cecidic innes ipecies cogitationum: afTcccuOlas onerofas, 
oriofas. R -iri© in -triplicem ignorantiam, bonivik mali , ven Sc 
-falli,commodi & meo»!modi. Voluntas in conc pileennam 
carnis, edeupifeentiam oculorum,ambitionem licui i. LftTri- 
nuas,per quam reiuigit fides, ipes,charicas. Quae trimembres 
habenc lubdimiiones. £ft enim fidespraeceprorum, fignorura 
promiflomm. Eft &ipesveniae,gratite.gloriar- /EftAr chamas 
de oordepüro, ik conlcienda.bona, & fide non hdta. 
Augail.lib de fide & Symbolo, c.9. Cu m de fonte inter- 
xogati,non po (fumus dicere, q*ipfe firfhmius; nccdefiuuioin 
£crrogati„potlutnus.diccrc, quod iit fons; &rurfum potione, 
-quae de fonce ve! fluuio eft,nec fonte nccihiuiuim nominamus. 
Nam fi quaero, vnum in fonrc aqua fit ? Recondetur,aqua, 
Hc ii quaerimus,verum aqua in Humo? Nihil aliud lelpondeiin., 
&inilJapo.donenonpotuiteifc alia reipon-ho : nec tamen eas 
lces ΆψίΛϊ, feci vnam dicimus. Sicutin arbore radix non cfttuh 
radix, ncc robur niii robur, nec ramos nifi ramos poiiumus-di- 
ceve. Non enim id quod dicitur radix, poteft dici robur dc ra- 
mi: Ncclignum,quod pertinet ad radicem,poteft alio etiam 
rcanfirii,i3uncin radice eile,nunc in robore, nunc in ramis : i cd 
tancammodoin radice,cum illa regula nominis manear, vt ra - 
dixligiiuiufit,& robur lignum,δα-ami lignum, ncc tamen tria 
ligna dicantur, fed vnum: Aut fi fiaec habeant aliquam di Hi- 
nailitudinem, non poilit non abfurde tria ligni dici proprer fir- 
miratis diuerfiratem. Illud cerre omnes concedunt: fi cx fonte 
rriapocularepleantur,pofledici tria pocula: tres aurem aquas 
nonpofie did,fed omnino vnam aquam,quanquam deiin- 
gulis poculis interrogatus, in quolibet horum aquam eile r e- 
iifondeas,quarauisnullus hic tranfitus fiat, fient dc fonte, in 
fiuminadicebamus. Harcaiitemproptervifibiliumwnkztcm 
corporalia exempla data, vc intelligatur fieripofle, vtaliq.ua 
tria, non tamen fingillaum,.fcd etiam fimul,vm#mfingalarc 
nomenobtincaur. 
‘Dion. Arw}·* 
de Tr mit. Tri- 
nitas 
Dmate, boni- 
tate jupenor, 
diuiru dm· 
fuanornm ß- 
pientu dux, 
dirtgit nos in 
ipfum fuper 
tgnotü &pra- 
fulgens. excel- 
Jum ir.)<feno- 
rum eloquiorii 
culmen, vbt 
ßmpliaa & 
abfoluta, im- 
Theologia my~ 
ßerta latent 
adoperta prae- 
fulgente qua- 
dam filentij 
clam ßcram 
docentis cali- 
gine, qua vhi 
maxime videtur obfcurajhi fupra nudum luem pro fert exuberantem: tüte quod tangi & ‘Trxfationis Pars Prima, 
Auguftiniis in loan tra&. lo.ait: Artende candorem lu- 
cis,in cceloeft,&cxpandit candore per terras omnes, permaria 
omnia,Scvtique corporalis lux eft. Si feparas candorem Solis 
aSole , fepara Verbum a Patre. De 5flMe loquor, luccrntevna 
Hammulatenuis, qusnonflatu poiIitextingui,fpargitlucem 
fuam fupcr cun&a, qua: fub jacent, vide lucem iparfam a flam- 
mula generatam: cmifllonem vides, feparationem non vides, 
intelligite, Fratres, fic Trinitatem, Patrem, Filium »Spiritum 
iamflura.fibi cohaerere, & omnia opera vnius Dei eile ; haec Pa- 
tris,haec Filij haec eile Spiritus fan<5ti. Idem ille de Domini in- 
carnatione contra ludaeos: Citharamrefpice,vt Muficum me- 
los Ionis dulcibus reddat, tria pariter edefle videntur ; ars, ma- 
nus & chorda; & tamen vnus fontis auditur. Ars ditflat,manus 
tangit, chorda refonat. Nec ars, nec manus Tonum reddunt: 
fed cum chorda pariter operantur: fle nec Pater,nec Spiritus S. 
fufeeperunt carnem,& tamen cum Filio pariter operantur. So- 
num fola chorda excutit, carnem folus Chriftus accepit. Ope- 
ratio in tribus conflat:fed quomodo pertinet adfolarn chor- 
dam Toni redditio: fle pertinet ad iolum Chriftum carnis hu- 
manae fufeeptio. 
Iamblichus de myfter. fol. 187. Sicut lumen Solis idem 
totum continuum eft vbique,neq; poteft in partes diuidi,neq; 
alicubi claudi, neque a fonte proprio feparari, neque miicetur 
acri, licet adiit: quippe cum nihil reliquat luminis, calore ta- 
men a calefaciente reli&a : Ita cumfque lumen cotum indiui- 
duae, toti Mundo penitus adeft, licet parti cuidam praecipue 
vim fuam maxime flbi accommodata: concedat. 
Videri non po~ 
tefi,ß>!endori- 
bus plufquam 
pulcris ad exu- 
berat tarn im 
pleto es quafi 
captos oculis 
inteüeäus. 
LaäantMb.4. 
c. 2.4. de Sapi’ 
entta:('um& 
Pater filiam 
fuumfaciat, 
& film patre, 
vna vtrique 
mens, vnusjpi 
ritus ,vnafub- 
fiantia eil:fed 
iHe quafi exu- 
beransfons efi, 
hic tanquam 
defluens ex eo 
riuusulk tan- 
quam Sol, hic 
ta nquaradm 
ex Sole porre- 
eins : qui quo- 
niam Jummo 
Patri & fidelis & chartis efi,nonfeparatur,ficut nec riuus u fonte,nec radius a Sole: quia 
& aqua fontis in ritio efi ,& Solis lumen in radio aqua: neque vox ab ore fetungi,nec vir- 
tus aut manus acorporedtuelltpoteß. Cum igitur d Prophetis idem manus Det, &vhlus 
& fermo dicatur: Vtique nulla dtferetto efi,quia & lingua femhnis minifiraefi, &ma- 
nus,in qua efi virtus, indiuidua fum corporis portiones. Proprior e exemplo vti libet: Cum 
quis habet Filium,quem vnice diligit, qui tamen fit in domo & manu Patris, licet ei no- 
men Domimpotefiatemfyconcedat, ciutli tamen iure domus vna, vtvmu Dominus 
fiominatur: fic hic Mundus vna cDei domus & Filius & Pater, quia vnanimes incolunt 
Mundum: "Deus vnus,quia & vnus efi,tanquam duo,& duo tanquam vnus. Pr^fat tonis Pars Prima. 
Theodorus Epifcopus Dial. i. fol.14. Sicut mortale eile 
commune eft hominum: Ita fandaeTrinitatis comune eft eile 
mmutabile, vertique & variari non ροίίε. 
Damafccnuslib.j.cap.S.orthod. fidei : Non nudam car- 
nem ädoramus, fed counitam Diuinitaci,vt in vnam peifonam 
& vnam hypoftalin Dei Verbi : Timeo carbonem tangere, 
propter igne ligno conjundum: Adoro Chrifti fimul vtrumq; 
propter carni coujundam counitamquc Diuinitatem. 
Dionyf. Arcopag.de Trinit. Trinitas diuina non eft nu- 
merus aliquis in quantitatis genere collocatus, nec in lubftan- 
tiae genere collocatus, nec in eflenciae ordine computatus. 
Auguftin.lib.6.de Trinit. Qui hoc, id eft »Trinitatis my- 
fterium ,vel ex parte, vel per ipeculurn 5c in aenigmate videt; 
gaudeat cognofcens Deum ,& gratias agat: qui vero non vi- 
det, tentat perpieratem ad videndum, nonper ccecitater» ad 
calumniandum : Quoniam vnus eft Deus,ied tamen Trinitas. 
Idem dicit: In fumma Trinitate tantum eft vna, quantum tres 
fimul funt, & nec pius aliquid funt duae, quam vna res, & in fe 
infinita funt; ita fingulafunt in fingulis, & etiam omnia in lin- 
gulis, & fingula in omnibus, & omnia in omnibus, &vnum 
omnia. Idem: Videmus Solem in coelo currentem,fiilgcntem, 
calentem. Similitcrignis tria habet: hoc eft, motum,lucem & 
feruorem, Diuide ergo, fi potes, Atiane, Solem vel ignem, & 
tunc demum diuide Trinitatem. 
DidumPoetaede Dei Trinitatc&vnitate: 
Sic magnus "Deus eft, de fe valet, & manet in fe. 
Cuifummum & proprium eft,Semper id eft,quod eft. 
Splendet enim verum vero de lumine lumen. 
Vtgenitum agmfcens nouerit ingenitum. 
Gregor .in mo- 
ral. Aperte 
nuncvidebi- 
mus,quomodo 
& vnum in- 
diutfihiliter 
triafunt,cr 
indiuifibtliter 
triavnum. 
Theophil. Spl· 
fcopus in iis, 
qua fcripßt 
aduerfus Ori- 
ginem. Memi- 
nit Theodorei. 
Dialog, i.fol. 
149. Quem- 
admodum Fi- 
lius & Vater 
vnumfunt: Ita etiam,quam accepit Filius,anima,&ipfe vnum funt: Nefctens,quod Fl· 
Im quidem& Pater vnum funt, propter vnam fubßantiant, & eandem dmmtatem. 
Anima autem & Film altera eil ab altero,fubflantia & natura. Si enim quentadmodu 
Pater & Fi'ius vnum funt,ita etiam anima Filii & Filius vnum funt: Eritettam vnum 
Pater & anwu,&dicet et aliquando anmaFÜih Qui vidit me, vidntfr Patrem. Sed 
nonita tft. Abßt. Filtusenim & Pater vmm:quia non funt dtuerfr qualitates. Anima Fr&fationü Pars Prima.* 
mtm & Pk- 
lius,eß& na- 
tura,&ßib- 
ßantta alte- 
rum: OuAtt- 
doquidcm ipfa 
quoque per 
ipfum fafta 
dem nobifewn 
[uhßantko 
€um dicit, 
(Imaginem,) 
inquit Augu- 
ßinus Uh. de , 
ßde ad Petru, 
oßendit, vna 
naturam eße: 
£üm vero di- 
cit (Noßram) 
oßendit eun- 
dem 
rnu,fedplures 
ejfeperfonas. 
Idem Anguß. 
lib.deTrintt. 
& habetur de 
conßcr.dtßg. i 
OmnesMuos i 
;Vnatrium ‘DeitatyPna oft fententia, ab vno 
Idem eft& Verbi Spiritus atque Patru. 
Thulium opus abtun ftum,null* eil non aquapoteßar 
hi cunftisynumfunt tria principium. 
Quum Pater in Verbüßt femper, & tn Patrc Verkum, 
Sitcj3 vnus.Verbi Spiritus atque.Patrü. 
Sic de perjonis tribute ft tibi non dubitandum, 
Vnum,vtdoftafides, confitear ecDeum. 
Corde Patrisgemtum, creat & regit omma Verbum« 
tamen e ft aliquid, quod ft ne ePatr egerat. 
Vnus enim amborum motus, ratio vna volem, 
Tar virtus, idem Jpiritus, vnus amor. 
Caiftod. fiipcrPialv49· Summum prqpriumDiuinitatk 
«eft Verbum »quod tempore non mutatur,(cd iemperadeft & 
tibi aliud facraracntum, <juod vna iyllaba tribus liceris conci- 
netur, vt fan$a Tcinitas in caelis vnusDeus eile docec. 
$diolaftieommregulaeo&o fune,tin quibusTiinitas_ 
diuinaapparet, i. Ip(amdgnificadoncm,vdanominePatris, 
& Filii, & SpiritusS. 2· Confignificationcm numeralem, vc 
creauit .Genef i. v.j. Item: .Faciamus hominem ad 
imagincnx&fimiiitudineranoftram,Gen.i.v.16. 5. Appro- 
Verbum,Piäl.3 ,\.6. Er Spi- 
ritus Domini ferebatur fuper aquas, Gcn. 1. y,i. 4. Snppoii- 
donem terminorum: vt, Deus genuit Deum, Pial.z.v.7. Pro* 
uer.S.v.22. 5. Trinam iterationem: vt, San<5tus,San<5Us,San- 
dhis , Eiä.i.v.j. 6. Ordinem verborum : vt »Benedicat nos 
Devs,Pevs nofter, benedicat nos X) e v s, Pial.67.v. 7.8. 
7. ConRotadoncmina&umiflionis; vt,Mifitme De v s,& 
8. Apparidonem.vtGenef.iS.v.x. 
Quibus etiam addunt habitudinem conftrudionis; vt,Bx ipfo, 
Col.i.v.16·. 
Praeterea & funt etiam haec te.ftimonia,Gen.3.v.j*. dicit 
ferpens: Eritis (icut diuina: peribniE.Iofvlc.v.ip. Non 
poterit ieruire Domino, quoniam fanddcil. EtHie· 
rem.io.cap viri,& Rexfcmpiternus.Ge- 
nef 3.V.22..Adam quaii vnus ex nobis. Gefyii.v.y. .Delcenda- jVr&fationü Pars P rima, 
mus & confundamus linguam eorum. AntiquioresThahnu- 
diftiecxpofuerunt τν,τρ, D e v s , & domus judicij. Vir Bei 
Martinas Lutherus de vltimis verbis Dauidis, hanc ponit te- 
gulam : Vbicunque inScriptura lcgis,Deum loqui de Deo, 
tanquam perfonam de perfona: ibi tuto affirmes fignificari tres 
pecfonas diuinitatis. Duabusenim nominatis fimuffignifica- 
tur perfona Spiritus Tandi loquentis inScriptura, juxta illud, 
z. Pec i.y.11. Non voluntate hominis allataeft olim Prophetia, 
fed a Spiritu S. impulfi, locuti funt fandi Dei homines. Etz. 
v. z. Dauid ait; SpidtusDominiper me locutus eft,& 
iermo ejus fonat per linguam meam. Et in Symbolo Niccno: 
Quilocutus eft per Prophetas. Ofe.i.v.y.SaluabocosinDo- 
minoDeoiuo. Dominuspluit a Domino ignem 
&fulphur,id eft,Filius a Patre,teile Spiritu fando Efa.6o.v.i9· 
Dominuserit tibi in lucem fempiternam, & Deus tuusinglo- 
riam tuam. HicSpiritus S. introducit Patris perfonam loquen- 
tem de Filio. Vt&Efa. 42.45.55. Num.i.v.23. Sic benedicetis 
FiliisIfrael, Benedicat tibi Ichouah, & cuftodiat te : oilendat 
lehouah facicm fuam tibi-, dc mifereaturcui: Conwerrat leho- 
uah vultum fuum ad te,&det tibi pacem. Inuoeabuntque no- 
men meum fuper filios Ifrael,& ego benedicam cis. Ief-3 3.V.22. 
Ichouah eft judex norter, lehouah eft legifer nofler, Ichouah 
«ftRexnofter; ipfefaluabitnos. Exod.zj.v.zo. 'mittit 
Angelum,cui nomen Π1Πη· Hicr.ji.v.j.&p.&G.ft.v.ij.&rtf. 
fufeitat germen,cui nomen ΠΊΤΤ · latn qui mittit & fui1 
citat,nece flari o alius eftabeo,qui mittitur&-fufcifatur. Ergo 
manifefto difcriminc reuelantur duae perfonae. Huc perti- 
nent illa Pial.3 5.v. 6, Verbo Domini coeli firmati funt,& Spiritu 
oris eius omnis virtus eorum, Dan. 9. v. 1.9. Exaudi nos De vs 
nofter propter Pfal.z.v.y. Ego hodie genui te. Pial.uo. 
v.i. Dixit Dominus Domino meo,Tedc a dextris racis. Etibid. 
τ.3. Ex vtero ante luciferum genui te. Item v.£. Domine a dex- 
tris tuis, &c. 
potui legere, 
qui ante me 
fnpferunt' de 
Trimtate,qu'a 
Deus eft : Di- 
uinoru libro- 
rum -iterum 
& nouorum 
Catholici au- 
thores trana- 
tes hoc inten- 
derunt fecun- 
dum Scriptu- 
ras docere , % 
Pater, &F i- 
lius, & Spiri- 
tus fanäus.v- 
nius eiufdem- 
que fubjiatia, 
infeparabilia· 
qualitate di» 
uinainfinu- 
antvmtatem: 
ideoq; 
tresDiifftd 
vnus Deusi 
QuamuUPa> 
ter Filium go- 
nuerit,&idso 
Filius non fii, 
qui Pater eft: 
Filiusfyd Pa- 
tre fit genitus: 
_ _ _ , WT idea Pater 
non fit, qui Filius: Spiritufyfanftus nec Paterfit nec Filius ,fed tantummodo Patris & 
Silif: Spiritus}& Patri & Filio etiam ipfi coaqualv>&ad Trinitatis pertinens vnitatem: Traf at tonis Pars Trima, 
Has funt praecipuae obferuationes, fecundum quas colligi 
poflunt de Trinicate teftimonia ex Veteri Teftamento. A ugu- 
ftinuslib.i.deTrinit.ait: Dehacrefumma &excellentiiTima 
? curamodcftia & timore agendum eft,& attenti ftimis ac deuo- 
1 tis auribus audiendum, vbi quaeritur vmtas Trinitatis Patris, 
• Filii, & Spiritus fandi: Quia nec pericuioftus alicubi erratur: 
’neclabotioriusquaeritur,nccfmduofiusinuenitur. Tria au- 
rem ponuntur teflimonia ex Nouo Teilamento, peripicua,fir- 
ma,clara ac propria,de Trinitate. i. Diftindareuclatio trium 
peribnarum fädain baptifmo Chrifti, Matth^.v.i6.17. Marci 
i.v.io.ii.Luc.j.v.n.za. Ioan.i.v.52. PATR!S,clamantisdecae- 
• lo:Hiceft Filius meus diledus, in quo eompladtum cftmihi. 
Filii, flantisinflumine, &baptifmum a loanne fumentis. 
Spiritvs Sancti, defccndentis de -coelo in fpecie co- 
lumbae, &fupcrCHRiST vm venientis. 2. inftixutionoftri 
Baptifmi, Matth. & Marc vlt. Baptizate eos m nomine P a- 
• tris , & Filii ,& Spiritvs Sancti, 3, in verbis Chrifti, 
Ioan.l4.v.i6.i7. Ego rogabo Patrem, & alium Paracletum da- 
• bit vobis Spiritum veritatis. Explicationem horum teftimo- 
•;niouum vide iniextuloc.coram.Dn.Praeceptoris Philippi. His 
-praeterea & accedunt alia teftimonia facrofandae Scripturae ta- 
■ lia,vt: i.Cor.i.v.io&n. Gal-4.v.8. 
i.Ioan.j.v.y.S. Ioh.i4.v.io. ioh.f.v.Ka. 
- 3c 17. Rom.itf.v.zj. i.Cor.i.v.S. Eph.5. V. 9.16 & 17. lacob.i. 
• v.17. Ioh.i.v.9. io.v.29. Pfäl. 104. 
•v.30. i.Tim.6. ;Rom.i6.Lii.c, 18. Ioan.8.& 16.17. Matth.n. A- 
Gal.4.v.6. MifttSpiri- 
tum Filii fui in corda noftra*clamantcm. Abba Pater. Oramus 
in Spiritu, I0I1.4.V.13.24.&C. 
Sunt etiam & dicuntur Opera Trinitatis: Ad Extra,&ad 
Intra. Ad Extra vide Dn. Mart. Luthcrum de vltimis verbis 
DauidistomXIen.pag.164. Itemteftimoniafacra demoftrant 
Gen.i.v.26.Ioh.i.v.i6loh.i4.v.io.Ioh.5.v.i6.&i7.Ioh.i6.v.ij. 
Nazianzenus dicitilllud q> operatur,cft vna tribu* perfonis cö- 
munis eflentia. Opera Trinitatis ad Intra: vide eunde Dn.no- 
ftrum Luthcrum de vlt. verb. Dauidis. tom.8.len. pae. 16 t.&c. 
non tamen 
eandem Tri- 
nitatem na- 
tam de virgine 
Maria,&fub 
Tonsio Pilato 
crucifixam & 
fepultam,ter~ 
tiadierefur- 
rexijfe,&in 
coelum afcen- 
dijfe,Jed tan- 
tummodo li- 
lium. Pater, 
& Vilius, & 
Spiritusfan- 
äusyftcut in- 
feparabiles 
funt,ita infe- 
parabiliter 0- 
perantur. 
Idem de Tri- 
nitate lib. 1. 
Nec periculo- 
fus alicubi er- 
ratur,mc la- 
hriofius ali- 
quid queri- 
tur, nec fru- 
äuoßus ali- 
quid inueni- 
tur, quam 
Trinitas. Präfationü Pars Prima. 
Auguilinuslib.f.deTrinit.dicit; Magna prorfusinopia 
humanum laborat eloquium. Dulum eftramcn TresPtrfon&, 
non vt illud diceretur» fcd ne taceretur omnino. Non enim rei 
ine#abi!is eminentia hoc vocabulo explicari valet. Gratianus 
Imperator modeilifllme ad Ambroiium icribit: Loquimur de 
his rebus,nonvtdebemus, fed vtpoiTumus. 
De Trinitate rede dicuntur: Hilarius; In perionis eil di- 
ftindio,difcretio,dircrimcn. Anguftinus : Patcrellaliuspcr- 
fona,fcuperfonaiiter. Patergenuitalium,fciliccrFilium:non 
autem alium Deum , fed aliam perfonam Damaicenus: Eil 
perfonarum differentia. Hac-tamen voceEcclefia izpe neque 
libenter vtitur. Deus eil t* inus, non edentia, quee vna& fim- 
plicillimaeil.ledpcrfonis. Non rede dicuntur: In perionis ell 
diuerfitas,diuifio,ieparatio. Deus efttriplex. Pacer cilaliud. 
Pater generat aliud. DcusgeueratDeum, 
Summa : Modi loquendi de hocfummo myilerio,dili- 
genter idue iunt accommodandi»ne in regulam 13 Acha ac j 
impingamus ,vbi dicit : Nun confundentes pertonas,neque 
fubftä iam fepavantes, PetrusLombardus reuerctver :l!eg .c 
verba praefationis Ecdefiailicae Veie dignum tk jullum ell, 
acquu m a c fal u tare, n os t tbi i emper & v b i q; gr a Mas a ge r e; D o 
mmefande Parer, omnipotens, xterne De vs, qui cum vnige- 
nitoFiliotuo, & Spiritufando, vnus es Devs, vnus esDomi- 
mis,non in vnius lingulari täte pei lonae; fed in vnius T. micate 
■fubilantice. Quod enim de magiori a, reuclantc te,credimus, 
hjscdeTiiio tuo, hoc de Spiratu fando line differentia dilcre- 
tionis fentirnus, vt jn confeilione veire icmpiteinarq ic Deita- 
in perfonis proprietas,3c in edentia vmtas,& in majeilate 
adoreturccqualitas. Quem j au dant Ange Ii .adorant domina- 
tioncs,tremunt po.tc.ilates,caIi calorumque virtutes, ac beata 
Scraphimfociaexfuitation e.conccl ebra n c. Cja m qui b u s .& η o · 
ilras voces.vt admitti jubeas,te precamur, fiipplia confeilione 
dicentes: SawduSjSandus.Sandas'Dpiiiinus De v s Sebaoth, 
plena eftomnis terra gloria ejus. 
Theologorum noftrorum haelunt perionarum definitio- 
nes; Patcrprimo eilprima pcrfonaDeitatis. i. Nongenira, Ψr&fationi.f ParsPPrima 
neque proce Je na ;· fed quseab »terno genuit Filium unagincra* 
(ui. 5* C:§;ins, iulltnrans,coniernam')&gubernans vnineria, 
v.:imu ifibilia. Angelos Sc hominesj-cnm Filio & Spiri- 
tu fan&o* 4.. Minem Filium redemptore m, &; Spir;uir»ian· 
έΤι m fancFificatorcm. 
Filios· prim0 eft fecunda peiTona Dfuiniratis. %.■ Non 
creata e· x ni hilo, ied ab »terno genita α Patie, imago Patris & 
rplcndor glo; ia? ejus. 3, Per quam Pacer trcauic, iuftentat, cd- 
ieruardt gubernati vnkieria vifibilia-&: inuiiibilia, coelum & 
terram, /Angelos& homines, in Spiritu ία-nCbo. 4- Perquam 
pruna Euangelii promi itio prolata eftprotoplaibisinPaiadilo. 
Ag juxta hoc decretum rmfta, a Patie in Mundum Red e m- 
p t o r. , vc hic Filius incfFabili vnione,in vnam parionam diui- 
n» fu» natur» copularet »ternofoedere humanam nataram, 
conceptus per Spiritum fandum, natus er Maria virgine, per- 
ferus Devs , perfedus homo abfque peccato, vnus Chriftus p 
vt Euangelium ex sterno iinu Patris prolatum enarraret-, δί 
juxta id1 fieret viftima pro peccatis totius Mundi-; Crucifixus, 
mortuas, fepulcus, defeendens ad Inferos Filius 
De i icfiure&ione amomiistertiadic,injuftitiamomni cre- 
denti : Triumphator afeendens fuper omnes coelos, caprinam 
ducens saptiuirarem pac ied'ens peife&us Devs , perferus· 
Homo, vnus Chriftus,ad dextram Dei Patris, omnia in coelo' 
&-in tert apraiensgubernansj mittens Spiritum fandum in die 
Pencecoftes, vifibili ipecic fuper Apoftolos, inuifibilitervero' 
in corda credentium per Verbum & Sacramenta , conibhms, 
gubernans,& defendens fuam Ecclefiam, venturus in nouifli* 
modie judex vinorum &: mortuorum. 
Spiritus fandhis primo eft tertia pcrfona diuinitatis. 2. 
Nonfacbus, nec creatus, nec genitus 5 fed a Patre & Filio ab »- 
tcmopiocedens. 3. In quo Pater pei Filium creauic vnineria, 
vilibilia&inuifibiiia, Angelos & homines, creata que fuften- 
cat,confeiuat&gubernat. 4. Miftus a Patre per Filium vifi- 
bili fpecie,iuper Apoftolos,qui quoque inuifibilirermittitur 
a Patre per Filium, in corda credentium , vt eafantftificec per 
Verbum & Sacramenta,- 
rat er mmo 1 
vo<adns, quia- i 
vhw eSi Pa- ' 
m ,qui in cx·· 1 
lu >ß,MaUih···' 
j.· .6, Match. 
25. v: 9. Uphef- * 
4..P. 6. 
Cimfli per- ' 
foria vna eif a- 
Pairedtßtn~ \ 
äa, lob. 8. v. 
ιέ. 18. i.Cor. 
t.v.6. r.Tiw. 
i.v.6. ; 
Chriftus & 
Me fias idem, 
loan.i.v. 42,; Pr&fatwnü Pars Prima 
Hxc de p.imaperiona Diuiniratis di<äa fint -y nunc de di- 
uina natura Christi loquemur. Sciendum primo hic cd: 
Filius.eil fecunda perionaDiuinitatis. z. Non creata cx m- 
hilo, Ted ab aeterno genita a Patre. Vocatur autem (ccunda 
perionaDeitatis, vfitate &communiter A03.©-, quam appel- 
lationem ioanncs Euangelida ex Chaldaica Bibliotum trans- 
latione, tempore Chrifti & Apoftolorum, vulgoaiota & vii- 
tata,mutuatus Tertullianus aducrius Praxeam : in viirni 
eil nodrorum , per (implicitarem interpretationis Λ γ.ν Ter- 
monem dicere, cum magis rationem vel cogitationem com- 
petat. Hilariuslib.z.deTrinit.fol.iy. Etenimfeimocogita- 
tionis aeternus eft: cum qui cogitat,astemus eil. Baiil ius: Qua - 
re dicitur λ<>γ& ? Vtoftendatur, quod cx,mente prodierit, 
& iit imago genitoris, totum in feoiiendens,genirarem,&ex- 
iftens proprie ; Sicut & noder Termo effigies eil totius cogita- 
tionis. Irenaus ait; Filium quoque dici a0;c* , .quia (it per* 
Tona Tonans & loquenscum Patribus ,&edens piormflione-s. 
Edque notandum ,quod.Eta(musprolixa,citacionc odendit, 
quondam Eccleiiam legide,: In principio era: Termo. £t itaci- 
tau.iaCypriano.& Augudinoexemplo illiusySaoienr. 1 S.\'.iv. 
Orruvi potens Termo..tuus Dominecxlilicns decedo,*; rcg.alt- 
bas Ted.bus:, 
;Deindc & iecundb dicitur haec fecunda Dmini tatis per- 
fona,FiLivs Dei,«’*«* 51 Θ»«, hoccd, ».v.i-f. 
Terno dicitur ' τύί , (eu, SpUtulor glv.tt, 
cbr.i.v.y. Heb d v.j. Eft aurem Jo£ct,C.opitfa&ux, ve i. 
Cor.^·v.7. &Txodq4. v.$o. -a>g/ Vulttu Muiilegitur,& 
•Tue.2· v.9. dicitur: Δο'£« Domini circumfulfirPaftorcs. Vir« J- 
yoLTun ell refulgentia ex illa luce, quia ctnxiyu;j. a ligni fi eae 
fulgorem, vt i iit quafi fons lucis in corpore Salis Exibit 
autem ‘Sap.7. v.25.16. pulcherrima explicatio horum vocabu- 
lorum , vbi fre legimus : &£r «ar-i/f«« r/u P 3· ν.α-.ξα-χ 
MhtKtntif cLftavya<qj.a φΛτο? ä/Jiw jj«) π stV-v ötV.aAj -Jil v i:s & öe» 
h/ifytiai>(#jf fly.uv τη, βί·}α%ότ»Ί(& ojjtü. Hoc eil : Splendor sterrtie 
lucis edfyncera emanatio gloriae omnipotentis, & immacula- 
tum fpeculum operationis Dei, & imagobonitatis eius. PrAfationis Pars Prima. 
Qnanc dicirur^Af^^f,Heb.i.v.5. ideft, FiliusDei, non 
eil euandccns imago, ficut fpeciescorporisrefpiendcns in fpc- 
culoeft «■.«.*, &quidem euanefeens, lac. i. v. 11. 21. fed ex- 
prcfla& permanens effigies, ficut nummus eft χι&κΊης fuac 
matricis. Sed quia nummus eft χΛ&τ*\ϊΐξ formae matricis tan- 
tum,non fubftanriae ; ideo additur 7»? r«< sanui, id 
eft, imago non qualitatum in Deo, fed fubftantialis & integra 
imago, communicata ipfi eftentia. 
Qiijntb, Fili vs, ex qua appellatione ratio communica- 
taeeiTentiaecolligitur: Sicuteniminnarurahominum,dicimus 
filium genitum de fubftantia patris, fimilem patri: Ita fecunda 
perfonaDiuinitatisdiciturFilius.quiadc fubftantia Patris na- 
tus eft eius imago. 
Sexto, Genitvs: Damafcenuslib.iocap. 8. Generatio 
eft ex fubftantia gignentis proferre quod gignitur, fimilc fe- 
cundum fubftantiam. Creare vero vel Facere,non eft ex fubftan- 
tia creantis vel facientis,fed extrndecus aliquid producerc,nec 
fimile fecundum fubftantiam creantis vel facientis, icddiuer- 
fum & dtifimile. Inde in Symbolo dicitur genitum,non fatftu, 
eo quod vox (Genitus) Ύ&πον υπΊrfiut fignificet. 
Eft igitur Filius ita fubftantialis imago Patris,quia cften- 
tiaPatris ipli communicata eft. Dicitur autem eftentia com- 
municata; quiaPacer generando non ira tradidit Filio eften- 
tiam.vtfe illa exuerit j fed tradendo cffecit,vteftetvna&ea- 
dem eftentia in Patre & Filio, & illa communis vtrique. Nety 
enim Pater ita libi omnia tenet, vt Filius non omnia habeat. 
Nec omnia ita dedit Filio, vtnuncilla non habeat, fed loan. 
16. v.2 Omnia quacunque habet Pater, mea funt. Et loan. 5. 
v.16. Sicut Parer habet vitam in femctipfo,ita 6c Filio dedit ha- 
beie vitam in (cmetipfo. Magnus nofter Lutherushtec omnia 
explicat in vtihiT. tranatu de nouifl. vcibis Damdis,ad quem 
Ledlorem breuiratis caufa remitto. Hic obferuandum eft, 
quam accurare & dextre Sacra Scriptura verba moderetur, Jo- 
quensde Filio Dei. Deus eft & vocatur Pacer credentium, E&. 
6^.v.16 Tu enim Pater nofter, &c Abraham nciciuit nos: Tu 
Domine Pater nofter,redemptor nofter,dfeculo nomen tuum. 
luc.J.v.tf. 
pfal.i.v. 7. 
Afi. 15.?.55. 
Rom.i.v. 4. 
loan. i.r.4. 
(olojf.i.v.16. 
17· 
Hebr. 1. v. 2. 
JM4fife.1r.15. 
loan.i.v.14-. 
Prou. 50. r.4. 
Fccltfi. v.\6. 
ApOC. 2. v. 25. 
Genef. 52. r. 
19. Trafationü Pars Prima'. 
Vrautem intelligeremus, quod alia ratione iit Pater Domini 
nollri Iesv Chr isrr,&alia ratione nofterPatcr; dicitur Ioh.· 
5. v.i8 ναiJiov Ixiyi «f 0iov, cujus vocis vim & emphafin 
ludaei bene intellexerunt j quia dicut, squalem ie faciens Deo. 
Deus etiam credentes appellat filios, Eia.i. v.z, Filios enutriui 
öcexalraui: Ipfi autem ipreueruntme. Sed credentes fiiij di- 
cuntur per CuSurL*.*, vel adoptionem. Nam cum naturaeile- 
mus filij irae, nobis EÜosDei fieri»· 
Foan.r.v.n. DcChristo autem dicit Paulus, ieftwij» non pe- 
percit De vs,Rom.8.v.jz. Credentes quoque dicuntur naticx 
DEo,Ioh.i.v.ij. Verum facra Scriptura rationem illius genera- 
tionis di fer te explicat, lac. r. v. 3. Voluntarienos genuit verbo 
Veritatis. i.Pet.r.y.j. Secundum miiericordiamFtiam magnam 
regenerauitnosinfpem viuam. quis renatus 
fuerit ex aqua & Spiritu, &c. De Filio vero dicit Ioh. i.v. 14. 
16. ι$.μογογΐ¥Ϊΐί TTalpcf; Joh. r. v.i8. Quia CX- 
efientia Patris natus efi,ficut Symbolum Nicenura dicit. · 
Sequunturappellariones,quas ScrrpturRtribuit Filio Dd. 
Hierony mus in Epift. ad Marceliam, quae numero eft 13 
ait,decem efle nomina maxime illuftria j Primo Vtf Septua- 
ginta 0<ev vertunt. Aquila vero etymologiam exprimens5. 
ιχυ&ν, Tortem, reddidit. 1. ppjVK· '· quorum v- 
trumqj Devm denotat. 4. ΓΠίΟΥ > virtutum vel exercituum’ 
(Deus) juxta Aquilam,· Septuaginta,((5£>H) tfdjAMtt/ 
5. * Excelfus. 6. EflprntW, quieft vel erit, in £xodp, 
7. π , quodin Deo tantum ponitur,&in Alleiüjach extrema 
quoque iyJIabafonar. 8. y ril&ty&r/αραΙον, »nwavnlov, 
id cfi, ineffabile exiftensdüdaeis. Quod vocabulum Eutherus, 
vbiuismajufculisliteris cxpredito 9.. *λ*<- 
fi<&,R9bußM,& omnia efficiendaperficiendaque' 
fibiipfi fufificiens. 10. quem nosDominum- 
generaliter appellamus.· Hascfirrniilkne Filium eile Devm 
probant, id quod fic jam oftendemus. 
r. Vocatur Deus Vk n'PS Iohan.i;v.i. Ver- 
bumetatDfiV S; Hebr.nvj.8i Pial.8.45. v.y;& 8i Ad Filium äu- 
ßern dixitThronus tuus Deusdn iccuium Teculi; propterca  Pars Prima, 
xvnxitteDcuSjDeiistuus.bleo exaltationis, vitra confortes 
' tuos. Ador.z.v.i#. ‘Deus acquiiiuitEccIeiiam fanguinefuo. 
"Macth.i.v.z}. exEfa.7.v.i 4. Emanuel vocabitur, quod expoli- 
tur, NebifcumtDeuslEfa..;9.v.£.Deusvfortis Irem Pfai.-(>8.( quem 
jPaulusEph.4.7:8. dc Chrifto interpretatur) v. 1*. Currus Dei- 
deecmmiliibusraultipkx,milhalaetantiü,DorninusineiS;&:c. 
Sunt & alia teftimonia, quae tribuunt Chrifto appellationem 
Dei, cum tali deicrjptione, Rom. 9.V.5. Qpi eft fuper omnia 
Deus iniceula benedidus, ioh. i.v.-i. & 5. d Qiet/lv 9 
& quidem talis Deus, per quem omnia fada 
Sumus in vero Filio cius Iesv Christo , hic cft vcrusDeus, 
,& vita aeterna, Tit.z.v.ij. Exipedantes beatam ipera &aduen- 
tum gloriae magni Dei, & Saluatorisnoftri Iesv Christi. 
lioah.zc)..v-X:8. Thpmas inuocat Cluiftura, dicens: Dominus 
meus,&rDeusmeus. i:Cor.S. I0h.10.v-34. 
J5.&36. &c. 
z. Tribuit etiam S. Scriptura Chrifto nomen D e i pro* 
prium Lucae z.v. 54. Pct.z.v.8. Chriftusvocatur lapis 
offenftonis,petrafcandali :fcd.£fa.8. 4. legitur : Et erit 
TlliT vöbis infandificationcm, in lapidem offenfionis, dc pe- 
tram fcandaliduabus domibusiirael. Hinc patet, Chriftum 
vere & natura efle De vm ,non nuncupatione tantu m. Eia. 6. 
v. r. Vidi iedentem fuperfolium excelfum&eleuatum, 
& plenaerat domus majeftatis ejus. Sed loanncs dicit cap.iz, 
v. 41.Haec dicit Efaias, quomodo vidit gloriam Chrifti, & lo- 
cutus cft eo. Ergo Chriftuseft natura Deus, Zach.iz. v.10. lo- 
quitur · Etaipicient ad mc, quem confixerunt :ied Jo- 
hannes cap.i9.v.37.deChrifto ait: Videbuntinquemtransfi- 
xerunt.!. Cor.io. 7,9. dicit Paulus »Judaeos indeierto tcntaftc 
Chriftum: fedExod.i(>.v.7.&7.v.z. ItemNumi4.v.zi.di- 
cuntur tentaflenW· Paulus de Chrifto expo- 
nit : Mihi feie fledet omne genu, & omnis lingua conii tebirut 
Deo. 5ed Eiaf45.v.ii.iz.&i3. Ego Dominus,, & non eft vitra 
Deus abfq·, nae, Deus juftus &: faluans non cft praeter me. Ego 
Deus & n6 alius,mihi curuabitur omne genu, de jurabit omnis 
lingua. Eigo Chtiftus non nuncupatione ·, fed vere & natura Prof arionü Pars Prima; 
De aseft,quia tribuitur illigloriajquscfofi Deo competit. Hie* 
rem. 25. v. 6. & 33. v. 16. Hoceft nomen eius, quod vocabunr 
cum 7^7^. luftitia nejira : Lutberus , jfjll mrm«V 
S)*r/i>crrnf«rQ3«rccf>i«0fcififf. Sed i.Cor.i.v.50. Chri- 
flus fa&usell nobis dDcojuftitia. Sicautcm juftificare,tollere 
peccatum & iram Dei, rt ddete vero juftitiam & vitam aeterna, 
nemo poteft ntfi folus DevS. Hinc icquitur, Chriftumvere 
&nacura eile Deum. Hocargumentum finr.iifimum eft,&ita 
premit kidaeos pertinaciter negantes, Meiliam eile Deum, vt 
cum nulla alia elabendi ipiis rima pateat, manileftam falfatio- 
nem textus inducant. TVirV' eft nomen proprium Dei. Quia 
enim vocabulum ‘Dm, tribuitur etiam idolis, vt i.Gor.8. v.5. 
& alias faepe; voluitDEVS hac peculiari appellatione difeerni 
ab omnibus aliis commentitiis numinibus. De fignificatione. 
verb Rabini non tantum fubtiliter,iedfuperftitioseetiam dif·· 
putant, qui&annotauitßurgeniis in additionibus 
Exod. Traditio ludiorum eft, quod dicunt,hoc nomen my- 
flerium eiTe Vnitatis & Trinitatis Dei: Per n enim intelligfi 
Patrem,qui ell principium & origo omnium rerum : Per 
Filium,perqpemomniafa&afunt: Per*),qua;eilconjun(5lic* 
copulariua,Spn itum fandliim.qui eft amator & nexus vtriufq,·, 
ab veroque procedens: pergeminatum vero alte- 
ram in Chiusto naturam,humanamicil.denotari. Vocant 
aurem rrf&y&pfjkxlov, ScdicunteiTe α’ηκφάηί] v feu ineffabile'; 
& ob reuerentiam non pronuntiant, fcd loco eius legunt Ado- 
nai,&c. De his pluries apud Theologos. 
Tertio ad nomen De i TVmV' pertinet etiam 
PfaL.no. v. i. Dixit Dominus Domino meo,& i.Corin.S.v. 6. 
Vnus eil Dominus lefus Ciiriiliis, per quem omnia, & nos per 
ipfum.. 
Quart b.& Quinto tribuit etiam SrScriptura Chrifto no- 
raen & fp quod per conrra<5lioncm ex nominer 
ΓΠΤΡ eil labium. Quo cum Deus fcipfum nominet ; & tarnen 
Ciniflo accommodetur , fequimr neccflario, Chriilum eflb: 
verum Deum. TeilimoniaexrantExod.3. v. 14. Mbfesinter- 
rogat: Quodcft nomen tuumlRefpondet Deus: Ego ium,qui'. TrAfationis Tars Trima. 
fiim. Etiicdices; Quieft,miiitme.InApocal.fieperepemur;'. 
ό άν,ο Sr, ο ίςχομινφ'. Et in i.c.v. 7. manjfefte tribuitur Chri- 
fto. Aitenimioannes:Ecce venit cum nubibus, & viddbir eü 
, omnis oculus,&qui eum pupugerunt: , AcChnftumloquen- 
• teminfertv.'8. Egofum ro Atyro n,principium &finis, dicit 
Dominus Deus. Qui eft qui erat,& qui venturus eft. .Item 
y. 17.18/Ego fura primus & noujftimus, &: viuus, & fui mor- 
tuus; Et ecceium viuensin fecula feculorum, &habeo claues 
mortis &inferni: Ergo Chriftus vere & natura Deus. Et vide- 
; turhucreipexiiTe Chriftum, Ioh.S.v..58. Antequam Abraham 
, naiceretur * tyu ei μ); Heb. 15, v. 8. ; Chriftushodie, heri,& in fe- 
cula. 4.* Ego Dominusprimus>&nouiftimus ego 
fum.Efa.44.v.6.H£ec dicit Dominus Rex Ifiael0&Redempter 
cius,Dominusexercituum,Ego primus & nouiftimus, &c abfq*, 
menoneftDeus. Είά.48.ν.ιζ. Audimelacob, &Iftacl quem 
, ego voco. Ego ipie , Ego primus; Ego, nouiftimus. Manus 
, quoque meanindauit terram .· Apoc. 1 .v.i 7. Chriftus ita voca- 
tur. Ergo vere cftDeus. 
'Sexto, fpliDeo tribuitur.nomen > quod &r Chri- 
fto manifefte tribuitur.; Nam locum Eia,8. v.14. loqui de Chri- 
ftoconftatex narrationeSimeoniSjLuG.2.v.i4. & Petri nPet. 
2. v. 8. vbivocaturDominus Zebaoth. , Paulus feribit i.Cor.i. 
v.8.Dominum gloriae crucifixerunt. Sed Pial.2 4.y.8.& io. di- 
cit .•DominiiSZebaoth eft Rex gloriae Ergo.Chriftus cruci- 
, fixus vere eft Deus. 
< Septimo , phVj? proprie de D e o dicitur, fed ttfbui- 
' tur etiam Chrifto. Eft enim manifeftu, Pikl.47. loqui de Chri- 
fto V.3.& 6· Aicendit Deus in jubilo 5 quoniam Dominus,Do- 
minus excelius.-Sed Chriftus, exafto opere redemptionis,& 
fuperata morte ac Diabolo,aicendit in coelos. Ergo Chriftus 
Deus eft. Pfiil.9 9.v/i.,loquitur de Deo, qui du&or fuit populo 
in deferto :;DominusinSion magnus&excelfas iuper omnes 
populos. Sed i,Cor,io.v.4. Paulus affirmat; Chriftum fuifte 
du&orem populi,in deferto. Ergo Chriftus vere Deus. 
O&aub, vocatur etiam Chriftus Filius Dei, a quo. cre- 
dentes meum, in nomine ipftus habeant vitam atternam;Ioh. 'Pr&fationis Pars Prima. 
10 .V.51. Haec fcripta fnnt,vt credatis,quoniam Ie s v s eft Chri- 
ftus Filius De i; vtque credentes vitam habeatis in nomine 
ejus. Ergo eft vere&natura Deus, non modo viucns,autvi- 
. tam,habens, fed aliis etiam vitam impertiens. 
Tribuitur etiam χ&νίακ&ηΐξπύ 
laf/.nr. Apoc.i.v.8. DomiuusquiDeus eft, qui fuit, qui yentu- 
irus eil, omnipotens. ι6.Y.14.Congregateillos ad praelium, 
ad diem illum magnum De i omnipotentis. Haec deChrifto 
. dici manifeftum eft : dedit Filio, 
loh. 4. v.2,2,. Apoc.17. v-14. AgnuseftRexRcgum,Dominus 
.dominantium. oAoy&S ©tijiabetinfe- 
rniore & inveftimentis fcriprumnomen,-RexRegum,&Do- 
, minusdominantium. Sed affirmat Paulus,il- 
lum titulum pertinere ad folum verum Deum. Soluspotens, 
, inquit, Rex Regum,& Dominus dominantium, qui folus ha- 
bet immortalitatpm,&c. Item ΡΓ.8 9.V.55. Benedictus iit HITD 
inTecula. a. Cor.n. v.ji. Deus.&: Pater Domini noftri Iesv 
Christi fcitjOuieil 
, /tusςίΐ Deus fuper in iecpla, 
iTeilimonia ,quae foli<liuinae naturae 
< Scriptura Christo ffibuuntur , taiiafunt. i. Ejfentia infinita. 
Matth. 18.V.20. Vbicunque duo,aut tres congregati funt in 
nomine mcp,ibi fumin medio eorum. Ioh.5 v.ij.Nemo afcen- 
. «dic in e<Elum,niii quidefeendit de ctslojTiliushominiSjqui eil 
in coelo. - Adefte vero vbique, «exaudire & opitulari vbiqae,- 
propria iiint diuinae naturae: ficutidpatet ex 
;· Nunquid non eoslum Sc terram impleo Dicit iDorninus. 
1. afiiovniuerßlüincreatione,loh.i.v.$.iDtr\nia.f)eripC\imia.&a, 
lunt,&ftne ipfo faClum eft nihil.· Coi. i.y. it?. aOmnia per eum 
condita funt, Hebr.T.v.2;Per quem & fecula fecit, s Quodque 
illa teftimoniatirmiffimeprobenriChriftum€fieDEVM’,indc 
raanifeftumeft. NamHicr.io.yel 11.dicit Dominus; Si iuBa- 
bylone vocentur ad idola iftc dicetis eis: Di j qui non fecerunt 
ccelum & terram,pereant de terra, & de his quae fub poclo funt, 
3. Vrouidentia,fuftentatio, conferuatio, & gubernatio rerum creata- 
sum, Hebr.i.y.j. Ferens omnia Verbo virtutisiuae. Ioh.y.v.ry.  Pars Prima; 
τ<). ιτ. Parer meus vfquc modo operatur,& ego operar : quas, 
ille fecit, Filius ilraiUter fecit Sicut Barer exfafeitat raoituos, 
ira& IuHusviuificat qpo5-vnlc kem Luc 19. v·. 4.?.45*4 &:c.- 
& zi.v.6 3t feqep Match.14· v.z.& feqq. 4> Aäioßvcut.'ü, in be- 
neficiis cigaExdeilam , qua: i.mnfpotentis naturae ilint ριό- 
ρνια. Eia. 4j. 7. ii. Deus juitus & laluar s ron eft praeter me,, 
dicit verus ’ΠΙΓ»’'· Sed loan, 10. v.18. inquit Cheilitis : Ego vi- 
tam »ternam Et ioan, 14, v. 13. Quicquid pctieiitisPa- 
trem in nomine meo, hocego fidam. Et Luan.ij. v.5. Sine me. 
nihil potdlis tacere. Luc.u v.15. Parer datSpirjuirnLunShmn 
petentibus. Et Ioan. to.v.22.inquit Filius: Accipite Spntum S» 
5-. Eil-.tk hoc proprium naturae omnipotentis» loan ia.v.17.18.. 
Ego ponam animam ineam,&famamcanarurfus. Nemo tollit 
eama.me,.poteftatcm habeo ponendi eam ,&-iun:cndi eam. 
Qupdcura vciedeChristo Ecdicatur,manifefteetiampro~ 
bar, i pium eile DsyM-oinniporantenv De diuite autem dicit- 
tollent animam ruam a ce,&c. 
In genere videbimus >. quomodo & quare Christvs dis- 
catur De vs. 
Sicaurem Christvs dicitur De vs ,quia sperre dicitur 
Devs , qpod his probatur S . Sci iptui a: rÄlimoniis, Gen. 3 z. v; 
2.8 2,5.v.9.&c 45.V.11.12. & Item 40. 
v.5 & a f·· v.15 21 22.23*24.&rc. Icrem.jj.v.if.Ki O/caei.v.7. Za- 
©har.z.v 8.9, Malach.3yv.u5, PEI.45.V.7. Matth.i.v.zi. 13.& ii. 
V.4.5.&15.V.40.&5.V.3. Marc.i.v.3. & i.v. 16.17. Ad.· 
4.V.12. & 20.7.28. Rom. 14:7.11 &9.V.5. Ioan. 1. v. 2.5. i.Cor.z. 
v.H.Gal.i.v.iz Dhil,z,vv6. Gol.i.v.if.i9.&ζ,ν.9,1 Tim. 
Tit.i.v.5.4.&z.v..i5. z.Pera.v.j Hcbr.i.v.S. Apo> 
cal.21.-v. 7. iZ. 
Quia dicitur cz efi Ifh-ova , Eia.45. v. 24.&C. Ofc.i.v j.. 
Zach.v.8.9. Malach. 3,7.1.Paret itidem eximutua inter le colla- 
tione teftimonioruniVet.ac luTefhmenti: v.z.. 
&H5.V.4.& 14.V.24.& zo. v.z. Deut.jo.v. zo. & 6. v.i5. E/a.5. 
V.1.9.10.&.8. v. 14.2,4. & Z4.V.1Q. & 40. V.3.10.&41. v· 4.&44» 
v 5 3z 48 v.iz.& 44.V.11. & 4 5 .v. 5.12.18.21. Ierem.9.v.a5. &-23·,. 
v.6, Ezcch.s>5vv,6a.5.1. Iofuei,v.i.& 14.7.19. Piai.Z4.v 10.&. Praefationis Pars Prima. 
Sp-v.ii.&ioi. v;i. 16.27. 18.&150. v.7.8. Matth.it. V.45.&ic, 
7.41.6:5.v.5.&i.v.ii.&>io.705. Marc.n. v. 55.56.57. &i. v. 
■9.v.rn . Luc.io. γ.44.&5.v.4.'&5.v.54. Ioh.i4.v.6. &n;v.5£. 
4 0.41.1kg v.59.& ι.ν<Ζ5.&4.ν.ΐ4. 4t.>i.Ioh.5.v.io. öc 4.V.14, 
A &0.7. vv*o. 51.& 17 .v. 18 4. v. 15. & 1.7.54. & 4. v. 12.1. Coc. 
10.74.9 &c· &1.V.9 50. & 2.7.8. 2.Cor. 11.V.1. HcbtiiJV.it.io. 
*u.& 9.7.17 i6.Tic.t.v.i4.iSci.v.5. Rom.9.v.55.&;i4. v.’.i. 1. Per. 
.z v.7. i.Pec.i.v.f. Phil.i.vuo. Coloil Gal.6. 
•v. 14. Apocai. 1.V.5.&C.&II..Y.6.&C21.7.15.& 19.y.jiöczi.v.Z· 
•Oica: 1. v.7. 
DiciturIchouam feruatutumdonmm lehudamin leho- 
uaDeo iuo; Atqui nemonih in Chrifto&perChriftum ler- 
•uatur. Ezcch,16.7.8. Oieae 1.7.19.&6.7.1. & 15.7.4.14.& 14.7. 
1.5. Pral.45.7.ii.ii.l>fal.t.7.6. loci.2.7.17.28. Mich.2.7.11,14. 
Macth.i.7.ii.&9,7.i5.Luc.i.74i.5;.ioh.4.7.4 2. 
7.26.6: 1.7.29.6: 15.7.26.&i ojv.i6.'& r i.v. 17.28.5c 2.7.51. & 5. 
■7.56.6:6.7.29.55.40.47. 6:9.7.35.6c 14.v.1.6. & 17.7.5. 1 .lohv 
4.7.14. i.Pet.i.7·!. A<5feor.i.7.5 j.&4.7.11.& 16.7.51. 6c 15.7.19. 
& 14.7.24. Tit.i.7.l. i.Cor. M.v.i. 1.Corin. 15. Eph/i« 
7.6.6ci.vti5. C0I.3.V.1.&1.V.4.& 1.7.5. i*Tim.i.7.6.&-5. v.15. 
i.Timoth.i.7.io.&3.7.15. Apocai, 19. 
7.7.6c 11.7.2.9 >.6c A* v. 27. 
Quia omnipotens. 101013.7.51. &10.V.18.& i4.7.i4.Phi- 
4ipp.5.v.ii. tlebr.1.7.3. Apoc.i.v.18.6c 5.7.7.6:4. Y.8.&17.T. 
14. & 19.7.15. 
Quia peccata remittendi autiioritaremhabet,Matth.9. 
7.6. Peccata remittere 
•eil folius De 1, Eia. 45 v.25. Mar.2*v.7.iLuc.5. v.11. 
Quiapotcftatem miracula edendi confert,Matth.io.v.& 
Mar.6.v.7.&i6.v.i7. Luc.io. v.19. loh. 14.7.11. A6t,$.\.6.&cc, 
Sc 14.7.5. 
Qoia cft authorrefurredionis, Ioan.5. y.zi.Sc 6. v.j 9.&C. 
& 11.v.25. **Cor.i.j 7. zi. 
Quia Rex Regum,&Dominus dominantium , Apocai. 
-19.7.16. -Paulus tribuit Patri, L.Tim 6.7.15. 
Eiufdem creo eft Chriftus coccnti« cum Patie, quia Pr&fationis Pars Prima. 
Seruator,Matth.i.v.2,1. A&.4.V.12. i.Ioan.4.v.i4. Tit.i.v.34· 
&Z.v. 15. atqui hoc non niiivero lehous competit, Efa. 44·· 
Y.11.&45.V. 22. Quod autem hxc appellatio miniftris Verb1 
tribuitur, i.Tim.4.v.i6.Iac.f.v. 20, eo fit, quia illt Tunt admini- 
ftriίalütisperEuangiplicanldod:πIxam,L·CoL·.4. V.9.&4.V. 11. 
Quia Euangelium, quod reftimonium De i dicitur, r. 
Cor.z.v. 1. dicitur Chrifti reftimonium, i.Cor. 1.\.6. Quia 
iperaredicuntur Gentes in eo, Eia. 11. v. 1 o. Paulo interprete, 
Romiij.v.iz. 6c beati dicuntur qui iperant in eum, Pfal.t.v. ιζ· 
Atqui maledi&us, qui fpem fuam locat in homine,derem. 17. 
v. f, 7, Beatus contra, qui fidit Dteo,Pfal.84.v.i 5. 
Quiaiiifcitauit feipium, Rom.i.v.4. Ioh.10vv.18. 
Quia Spiritum ianftum mittit, Zach. 12. v. 10. &c 2. v. If. 
Mich.4.v.7.&5.v.4.&7.v.i8. Eiä.5j.v.<j. Matth.2.v.6. Euc r. 
v.35. Iohan.io.v.i8.& 1.7.29». i.Pct.z.v.14. Agg.i. 
y.j. Hcbr.ir.v.zy.&c. duo introducuntur fub nomine leho- 
uahjMittens ßcMiflus,quorum vterquelehouah dicitur. N5 
&nt autem duo lehous, iedvnus, Deuter.6. v, 4. Flures ergo 
in Deo ihm peribnaeivrante&pofthocloco citatur. 
Quia μονούς· eft vnigenitusDe r Filius, loan. 1.v. 18» 
&3.V.T4 &c. i.Ioh.4.v.c> . Fatemur idem in Symbolo Apofto- 
iico, Rom.i.v.j. 
Quia imago Patris, loh.i 4. V.7.&C. 2.Cor.4.v.4. Col. i.· 
v.if.& Hebr.r. quia imago aut fimilitudononeftdiueriarum 
interic rerum, fedfimilium& parium.. 
Quia squalis Deo Patri, Philip.z. v.6. 
Quiasternus, Mich.5.v.2.Prouer.8.v.ii.Ioan.rv.i.&8. 
V.5 8. Colofl.i.v.17.18. i.Ioh.i.Y.i.& 2.V.15. Apocal.i.y.S.iy &ii.· 
V.6.& ii.v. 13, 
Quiaauthoreleftioniseft, Iohan.ij.v.iS. 
Quiaomniaipfaquearcana cordium nouit, Matth. 9. v 4. 
L11C.5.V.22.&9.V.47.& 11.V.17.&zz.v.io* Ioh.i.v,48.dez. v.24. 
&5.V.42. &5.v.if.&ii.v.i4.&i3.v.n.&i4.v 29 v.4. dc 
18.V.4. APOC.2.V.9.&C.&3.V.1.15. QuodibliusDei eft, i;Reg. 
8.7.29.2. Paralip. 6. v.10. ίPr&fationis Pars Prima, 
Quia credendam eft in cum,vtDeum, loan.i-f.v.r. 
Quia donat aeterna premia, I0I1.5. v.z-4. & 6. v.4 o. 
Quia edudlor populi Ifraelitici, ex quem tenta - 
ueruntindeferto,T.Cor.io.v.4.9.Exodiz$.v.2o.&c. Illaedu- 
ölio populi vero &c aeterno Deo tribuitur, Exod.zo. v. 1. &c. 
Qui a exaudit inuocantes ie, loan. 14.V. i 4. 
Quia in forma Dei eil, Phil. 2. v. 6. 
Quia gloria illa ejus aeterna, Ioh. 17. v.y. 
Qmagloriailla,quamEiaias vidit, Efa.6.v.i. fuitChrifti 
gloria, loh.iz.v.14. 
Quia gratia: & pacis largitor, id quod patet ex precibus 
Pauli, in quibus Filium cum Patre conjungit, Roman, i.v. 7, 
i.Cor.i.y.£.& κί.ν.24. z Gal.i.v.j. Hph.i. 
v.z. Phil.i.v.z. ColoiLxz.v.i. TheiLi.v.z. j.Tim.i. v.z. z-Tim. 
i.v.z. Tir.i.v.4. 
Quiailiuminat,Iohan.i.v.9. quod eilfolius Dei pro- 
prium, Exod.4. v.ti. 
Quia judicatviuos & mortuos, Ioh.j.v.iz.z?· teile Sym- 
bolo Apoftolico. 
Qmacftobje&qm fidei, Efa.8.v.i4.&z8.v.i6.Pfal.z.v.iz. 
Luc.z.v.54. i.Pet.z.v.8. Matth.zB. v.19. Mare. 
19. v. 16. 
Quia virtus eius diuihos eiFedus habet,Rom. 15. v.18. 
&e. z.Cor.iz.v.9* Hebr.i.v.j; 
Quia vita fuifle in Chnilo dicitur. Ioh. 1. v. 4. Atqui in 
foloDcoviuunt,mouenturacfubfiiluntomnia, Α61.ΐ7·ν.ζ8._ 
Rom.n.v.ji. i.Cor.8.v.6. 
Quia vnusciTentia cum Patre, Ioh. i.v. 8.&5.V. 18. & 8. 
V.38.&14.V.10.20. Phil.z.v.6. 
Quia creator, Ioh. i.v 5.&5.V.17. CoIofTr.v.itL Hebr.i. 
v.z.4.10. Apoeal.3.V.14. 
Quia adorandus, Pfal,9.7.V.7: Hebr.r v.7. Lucae 24. v.jz. 
loh.z;. Phil.z. v.i ©. Apoeal.4. v.8 .&c. Atque iolus Deus ado- 
Beruh, fupcr 
Cant.femone 
57. Chrifius 
humamta- 
um ab Ecde~ 
ßa fubtraxit, 
vt daret low 
fidei.· 
Augufi.fuptr 
Matth, cap. j. 
Egofum via, 
veritas & vi- 
ta, tanquam 
diceret, </«4 
p» ire.? Ego 
fumvia; quo 
vis ire, Ego /«7« veritas: vbi vis permanere ? Ego fuw vita. Idem fuper loan. Ambulare 
νΰϊ Ego [um via, fallt non vis, Ego (umventas,mori non vis,ego [umvita.  Pr&fattonis Pars Prima. 
tandas ,Deut.6.v.i$.&:io,v.2 o. Mattb.4.y.io.Luc4.v.S.A&- 
Apocal.^.v.y. 
Quia baptizandum in nomine Chridi, Matt.28. v. i *j. 
Quia idem cultus & honor debetur Deo Filio , qui & 
Deo Pani, ioh. 5. v.25.1. Ioh. 2. v.22.24. Atqui clamat Devs 
Eia.42.v-8. fegloriamfuamalteri non daturum. Ergo Filius 
cum Patre idem in edentia Deus* 
Quia curuabimripfi omnegenu. Roma.4iV.11. Pbilip.2. 
v.ro. Atqui id cd foliusIehouae>Efa.4f. v.23. 
Quiainuocandus jEfa.n.v.io. Rom. 15. v. 12,. Matth. 18. 
v.zo,Luc#24.ΑΛ.7.&9.&2’.Rom.i.v.y. i.Cor.i.v.2. z.Cor. 
i.v.ZiGal.i.v.jiEpha.v.i.Phil.i.v.i. ColoiTi.v.i. i.Theif i.v.i. 
& 5. v.11.,2 TheiEz. v. \6.. i.Tim.r. v. 2. z.Tim.i. w.z. Tit.i.v.4. 
Philem.j.v.zj. i.Pet.5.v>i4. Apccal.22 v.2021. 
Quia juratur in eius nomine, Eia.45. v. ij. 
&c. 
Deum; non autemtitulansDeus, vcluti.kaeretici blaipbeme 
nugantur» 
Videamus&paucisPatrumorthodoxorumfentcntias: 
Bernhardus iuper Canr. ait; Habemus Chridum lefum 
ex Patre nafcentem ,in Patre cubantem ,.cumPatre fcdentem, 
fub Patre pendentem,a Patre ambulantem,pro Patre dantem, 
& fine Patre morientem. Idem in quodam fermone : Sub 
Chtifti fcapulis quatuor nobis beneficia conferuntur, fub his 
enim abicondimur, fub his ab incurfii accipitrum & miiuornm 
protegimur , fub his vmbraculum ialubre nos refrigerat, ni- 
mium Solis fernerem repellit,fiib his quoque alimur &fuue- 
mur. IdemSerm.22. Christ vsfadtused: nobis lapientia in 
praedicatione ; juditia, in peccatorum abfolucione ; fan&ifi- 
catioinconueciatione; redemptio in pailionc. 
Cbiyfoftomus in 10. Matth, homil. 25. Sicut nullus ed 
locus,vbinon appareatSol, aucnon (cmiatur calor cius ; fic 
nullus erit locus, vbi non cognoleatur Chridus. aut non inrci- 
HgaturDiuinitas ejus. 
Auguftin. dt 
gra. Chr. Aut 
cum fbrifio, 
mt cum Dia- 
bole nos effe o - 
portet, nec eil 
locus medius. 
Ternhard, in 
ferm. Aliud 
fequi Uftnn, 
aliud mm, 
aliud mandu- 
care. Sequi fa- 
lubreconßltH, 
tenere & am- 
pleäi ygaudtu 
foletme,man- 
ducare, vita 
beata. 
lußtnus Mar- 
tyr in Rfßtonf.* 
ad Orthodox. 
Quemadme- 
du Deus totus 
eiivbique, & 
totus in vno- 1 
qmfa&tetus 
infetpfo.&hutusfidemhahemut: fic&eiusfimplicitai tota eii¥iüw,&tota eit habm 
Ftlmm,& tota mßlium eil,& tota eü habens conßlsum. *Pr&fationü Pars P rimar. 
Auguftin. fuper Matth, cap.5. Ideo permittitur inimicus 
jüxtaviam ponere laqueos; ne fccuritate exultationis via de- 
feracuf,&ininfidias incitatur.· ViaChriftushumilis,Chriftus 
veritas & vita:Chriftus excclfus,& Deus,(i ambules in humili, 
peruenies inexcelfum. Idcmfupra loan. Attulit Chriftus ve- 
ritatem,vt re&or: Manfuecudincm vc liberator: juftitiamvc 
cognitor. Idem contra Fcelic. Erat Chriftus vno atque eo- 
dem tempore totus in inferno, totus in coelo: Illic patiens in- 
juriam carnis, hic non relinquens gloriam Deitatis ,eratapud 
Inferos refurreftio mortuom,erat apud coelos vita viucntium. 
Hieronym.adPaul. ait: Chriftus famfttficano eft, fine 
qua nemo videt Filium Dei , feu faciem Dei , Chriftus redem- 
ptio, id eft, redemptor & pretium, Chriftus omnia ,vt qui o- 
mnia praeter Chriftum dimiferit, vnuminueniat pro omnibus, J 
&poffit libere clamare; Pars mea Dominus,&c. j 
Gregor. Homil. 4. Redemptor nofter homo nafcendo,, 
vitulus moriendo, leo refurgendo, & ad ccelos afeendendo,, 
aquilafadtuseft. Idemiuper Cande. Gemma dulcedofuaui- 
tatis exuberat in pe&ore Domini Iesv : longanimitas in ex- 
ipe£tando,& facilitas in donando; nomen Iesv quam cha-j 
rum,quam vtile,falubre; fivtilcnon eilet, mihi nonefftrnde- 
retut; fi falubre non eilet, me non lucraretur. 1 e s v s mei in 
ore, melosinaure, jubilus in corde. Idem ;-Ne Mundi gloria 
feu carnis voluptatibus abducaris , dulcefcat tibi probis fapi- 
entjaCmusTVSine feducarisTpiritu mendacij& erroris,lu- 
cefcat cibi ventas Chriftus , neaduerfitatibus fatigeris, confor- 
tet re virtus Dei Chriftus. 
Damafcen. in Matth. 16. Nomen enim Ghrifti exprimit 
vnitacemperfonae in duabus naturis, exprimit etiam dignita- 
tem rsgianv, & facerdotal em. & gratiae plenitudinem propter j 
vmftionis praerogaturam. 
S. Hippolytus Epifcopus &C Martyr: In oratione quam fe- 
citiniiiud : Dominus oafeit me. Meminit Theodoretus Dia- 
Bernhardue 
fuper (fantic. 
Nihil ttaficut 
nomen Iesv, 
ira impetum 
cohibet, fuper- 
burumonm 
fedat, liuoris 
vulnus fanat, 
luxuria fluxu 
refringit, li- 
bidinis flam- 
ma extinguit, 
fitim auan- 
ύ& temperat, 
tc totius dede- 
ntis prurigo 
nem fugat. 
Idem: Dignus 
dane eidimor- 
te, qui tibi re- 
cufatviuere, 
&qui tibi no. 
fapit, defipit, 
& qui curat 
ejfe ytiifipro- 
pter te, & pro 
nihilo eii,& 
nihil ett. Pro* 
otertetpfum 
fecifti omnUy, 
& qui ejfe 
vult fibi & no. 
ihi,ntl ejfe iw- 
apttmeromma. Hilar.in Mattb. Quidiugo Chriflifuauius? quidonereleuius,proba- 
bilem fieri, feiere ahflmre·, bonum velle mare omnes ,odijfe malum ,aterna tonfequi. Pr&fat tonis Pars Prini a* 
pufentibus 
inferre alteri, 
quodfibi per- 
peti fit mole- 
fium. 
Bernharfuper 
Cant.Quii no 
poH illum li- 
benter atque 
alacriter cur- 
rat,qui & ab 
errore liberat, 
& errata dif- 
fimulat ? qui 
deinde merita 
viuendotra- 
diti&pramia 
moriendo 
conquirit? 
logo1.fol.56» Arca ex lignis quae putrefcere nonpoterant,erat 
ipieSeruator. Eius enim tabernaculum nulli put! edini obno- 
ab interitu alienum ideo praedicabatur, quochiullara 
peccati putredinem produxiflet. Qui enim peccauit, confite- 
tur.&dicit: Putruerunt & corrupta funtcicatrices mcaeafacie 
■infipientiaemeae. Dominus autem erat a peccato alienus , vt 
qui ex lignis putrefa&ioni minime obnoxiis,quod ad humani- 
tatem attinet, nempe ex Virginis,&Spftitus Dei Verbi, veluti 
auro putifilmo,intra & extra eilet conte&us. 
13erilhardusfuperCantic. Prudentia vera inChriftidc- 
dtrina, juftitia in Ghtiili mifericordia; temperantia in Chrkli 
vita; fortitudo in eiufdempaifione requirunttuV&c. 
TeftimoniaScripturae iacrae, Filium eiTe coaeternum Pa- 
tri, haec funt: loan.6.V.62. Si videritis Filium hominisaiccn- 
dentcm,vbi erat prius. loan. 17. v. 5. Glorifica me ea gloria, 
quam habui apud te, antequam Mundus fieret. PfaJ.7 i.v. 17. 
Erit nomen eius in fecula,anteSoIempermanetnomeneius. 
Illum locum Burgenfis eruditiifimc explicauit m ferutinio. 
His accedunt &aliateilimonia, vtTit. i.v. 2. Quempromifit 
Devs ante fecularia tempora. EtEphefi.v. 4. Elegit nos in 
ChrrTto, priufquam jacerentur fundamenta Mundi. Clarius 
& manifeftius hoc explicauit Micheas cap.5. v. 1. 'Egrcflus eius 
ab initio ante dies Mundi. EtEfaiaecap.jq.v 8. Generationem 
cius quis enarrabit ? Haec collatio tcftimoniorum multum lu- 
cis.confen: Ex his fundamentis in Symbolo Nicaeno pdfitum 
cft : Ante omnia fecula. De Patre Scriptura ita loquitur; 
A’feculotues Deus: vt de Filio dor’ t.v.i. SicPfal. 
90.v.z. Priufquam montes fierent,aut formaretur terra&or- 
bis. Et mox explicando addit: Afeculo Sein feculum tu es 
Deus. Sicut &Prouer.8.v. 21. Sdeqq. de Filio Dei dicitur,& 
eo rdpexitloannes, cum dixit: In principio ; quod explicatur 
Ab aeterno. Sic Efa.45.v. 10. dicitur : Ante me non eft forma- 
tus Deus, &poft me non erit. 
Filium effe coaequalem Patri, fic comprobatur ex S.Scri- 
pturaeteftimoniis ; Ioh. j.v.iS. Judaei magis quaerebant eum 
interficere, quod non fblum ioluebatSabhachum, fed &Pa- 'Tr&fat'tonis cPars Prima. 
crem iuum dicebat Deum aequalem Ce faciens Deo, Phil.i. v.£. 
& 7. Qujcüm in forma Dei eifst, non rapinam arbitratus eil 
elfe aequalem Deo, fedfemetipfum exinaniuit, formamferui 
accipiens,in fimilitudinetr. hominum fallas, & habita inuen- 
tus iit homo. Ab operibus Dei mdiiiifis5&:toti Trinitati com- 
muntbiis,vtIoh.5.v.i9 ii. Quaecunque Paper facit,Filius fimi- 
hter ficir. Sicut Paterexfufcitatmortuos; itaFiliusquos vult, 
vimhcat. Irem v.i6. Sicut Pater habet vitam in ieraetipfo, iic 
dedit Filio habere vitam infemetipfo. Illud teftimonium Cy- 
ryllus erudite exponit de diuina natura Chrifti , & continet 
ipiiillmam definitionem ψοnjiotf. Pater enim dedit Filio non 
aliam vicam,fed illam ipiam quafpie viuit: & tamen ita dedit 
totam,vtfibi totam retinuerit, quod proprium eft co*nfubftan- 
tialitatis. loh. 16. v. 15. Omnia quaecunque Pacer habet, mea 
func.Ioh. 1 y.v.io. Omnia mea tuaiunt,& tua mea funt. Quod 
autem cosqualitas percinetad cpovrlav, rnanifeftum eft ex Piäi. 
89.V.27.28. Ipicinuocabitme,Patermeusestu : Deus meus, 
& fufeeptor falutis meae. Et ego primogenitum ponam illum, 
Excelfum prae Regibus terrae, &c. 
Filium efteconfubftantialem Patri, fic probatur; quia ex 
iubftantia Patris ante feculaeft natus, Pfal.z.v. 7. Ego hodie 
genui re. Vc in FIcbraeo verbum , quod communi Hebra- 
iftarum fententia fignificar de cftenna gignere. Ergo Ipavcri*. 
Filij hoc teftimonio luculenter probatur. 
Teftimonia Patrum ac S. Scripturae, de humana natura 
in Chrifto, feu Chrifti incarnatione funthaec: 
Auguftinus lib. de catechiz. rudibus: Omnia bona terre - 
na contempiit homo ChriftuSjVt ea contemnenda monftraret, 
omnia terrena malaTuftinuit, quaeiuftinenda praecipiebat; 
vcnecinillis quaereretur felicitas, nec in illis timeretur infeli- 
citas.Inciuitatevilieftnatus, cuiuspatriaeraccoeleftis. Pauper 
eft Chriftus faöfcus, cuius funt omnia , ne de terrenis diuitiis 
AthanafUb. 
2. Quemad- 
modum non 
liberati effe- 
mina peccato 
& maledtfio, 
mfi natura 
humana caro 
effet,quam Verbum induit, nihil enim nobisfuiffet commune Ita nechomo 
Dmfaftus effet, nifi natura ex Patre, & verum & proprium tffeumV erbum, qua caro 
faäuieft, Ttopterea.emm talis facta eit comunäio THumitatt qua eft fecunda natu- 'Trafat tonis Pars Trima'. 
ww hominem * 
camuhgpret, 1 
bilis effit eins 1 
fultis &Deiß-1 
catto. Qm ergo t 
&x Patre ηα~· > 
turajjfe ne- \ 
gant,&pro- 
prium eiufde * 
jubßantu Fi- i 
/i«;« wegewi i 
etiam eum ve- i 
ratn carnem '■ 
& humanam < 
ajfumpfijfe ex i 
Mana virgi- i 
ns. j 
quiTqnc extolleretur. Noluit Rex ab hominibus fieri, quis, 
humilitatis viam offendebat mifetis. £furiuir,qui omnes pa·- 
ferr-,.iiriuit,quieftfonsht!3nt!umfatigatus e it ex itinere,qua 
viam fiat nobis in coelum ; obmutuit & obfarduit, per quem 
mucus locutus eft,& Tardusaudiuitj vindfuscil,qui infirmkar 
ratum vincula foluitj mortuus elf , qui mortuos fufckauit. 
A more itaque eius iimilia patiamur, vt clamat Paulus ad Phi- 
Hppenftsv 
Gregoriuslib. 3. Moral. Mediator DeI & Hominum, vl 
culpas nolfrae. tranigreflionis cxtingueret, venit mortalitatis 
nolfrae flagella tolerare : &qui Pani aequalis elf per diuinka* 
tcm, propter nosvenit ad flagella per carnem. Quae, nimirum 
flagella non iufciperet , nili foitnam hominis damnati redi* 
mendo fumpflflet. Er niiiprius homo delinqueret,fecundus 
ad paflionumprobra minime venirer. Chnlftis in carne natus 
de Virgine, contagio culpae inquinatus non cft> & tamen vh 
tione culpae depreflus elf; admiila propria non habuit,&tamea 
pcenam carnalium fine culpa fufcepic. 
Bernhaivferm. 3. in Vigilia Natiuit. Tria opera, tres mi- 
ifuras fecit omnipotens illamajelfas in aflumptione noftrae- 
carnis: Ita mirabiliter lingularia ,&flngulariter mirabilia, vt 
ralia nec fa<5ta fint, nec facienda flnt amplius fupertena. Gon- 
jutuffa quippe iunr ad inuicem Deus δεhomo, mater & virgo, 
fides & cor humanum. Verbum enim* anima & cato in vnam 
-conuenere perfonam 5 δε haec tria vnum,& hoc vnum tria iunt: 
Necinconfufioneiablfantiae, fedin vnkateperfonae. Haeccfl 
prima & ioperexccllens milfura. Secunda elf virgo & mater, 
vnqne& admirabilis, & lingularis, afcculonon elf auditum, 
quod virgo eilet quae peperk,&: mater eilet,qii£ virgo perman- 
lit. Ternaeff fides & cor humanum, &: haec quidem inferior, 
fed non minus foilitän fortis. Mirum enim , quomodo cor 
humanum his duobus fidem accommodauit: quomodo credi 
Augufl. fupet 
tapMauhy $. 
& contra ¥e- 
lictitn. lacebat 
Chrißus qua- 
tim di carne, 
morum infe- 
putUhro, mor- 
tuos ßtfcitam 
in Infernovi- 
tam tribuens 
vntuerßs m 
(ab: no-Murl·· 
dum dtmüms ad cxluw afcendit, necccdam fedvnoatqusedm 
tempere totum carpus \mpkuit. Idem de verbis Äpoßoli: 7\fon liberaretur humanum 
gemis, hiß Set nm ‘Det dignamur φ humanusNam & tlle homo.dtatur ejfe humanus^ Ψ r&fat tonis Pars Prima, 
potuit »quod Deus homo eilet, quodvirgo manfGjritqiuepe- 
periilcr.-ficat fenum &tefta janginan poilunt, fichxcduo ne- 
queam commifeeri, fr non rniiccatglutinum, Spinrusfcdicet 
De i. Ec h«c quidem miftura excellens, iecunda excellentior, 
icd icrtia cxceliennÜlma. 
Ghryfgftomus 16.Homil.in Ipan. Chriftusfuodeicenfu 
naturam luam nihilo inferiorem reddit, nosauccm>/.um rgho~ 
minia ante in tenebris edemus, erexit adfupernamgloriam; 
non aliter quam cum Rex inopem rnendicumcp ftudic-debe- 
ßeuelentia quadam alloquitur,nihil fe indignumfacit ,rlium 
vero omnibus admirandum reddit. 
D.Bafilius inSerm.de Chnfti natinit. Quomodo ergo, 
inquit, corporali infirmitareDf vs Verbum repletus'non eit? 
Hoc modo, inquam,quo neque ignis fetri proprietates in fe. 
waijcit. Nigredinem habet ferrum & frigus, ignefcens tamen 
ipccicm ignis induit,.&candefcens ignem nonmfufcat.· &c vt 
ipfumfiammefcit, ira flammam ignis luo frigore noreitinguir., 
Pari ratione humanaDominlcarodiiunicatis particeps faCta, 
diuinitati luas infirmitates non impertit. 
Theodoren Epifc. Dial. i. fol. 47. non 
quod ipie maledictum faCtus itt, Edquod pro nobis maledi- 
ctum iLifccpir, maledidtu faCtus efi; Ita non quod couerTus-fit 
in carnem,icd q> pro nobiscarnefuiieperir,dicitutfaClus caro.; 
Rupertus Abbaslibr. t.in Marth. An extrahere poterisj 
Eeuiathanhamo? & fune ligabis linguam eius ? Generatio 
Christi ab Abraham vfque ad loieph virum Mariar, de qua; 
narus eit Iesvs j quali longapiicantisJinea eit; cui hncsfer- ( 
reus hamus fubligatus carne adoperitur,ob hoc vtpiictsedulio i 
prouocatus quod foris patet,ferro ieipfum ftranguJac, quod < 
intus latet diuinitas Christi quafr ferrum Diaboli extitit: 1 
hoc ferro captus & cxtraCtus foras mittetur, ficut fadtum cre-1 
dimus. Ifte eilcirculus, quem Deusin naribus Diaboli pofuir, i 
iftaeft armilla, qua maxillam eiuspetforauit. Irrnxit ie initium t 
fini, id eit, Deus homini: & itahsec, fcilicet initium & finis, 
curreruntfibiinvteroVirginis, vtnares fuastransfixas teneret 1 
firmiter circulus infiexibiirs, 6c armillam fuam voracem petfo· h 
‘■quife exhibet 
* hominem, & 
: maxime ho- 
ijpitwfufctpn 
hominem. Si 
1 ergeh umatm 
■ dtatur, qut m 
domo jua fuf- 
cipit komme: 
quam huma- 
nus eil, qui in 
fapfo fufcipit 
hominem? St 
ergo hamo non 
perüjßt, Filius 
hominis non 
ventjfet. 
Gregor. Ul·. i„ 
& 6 Moral. 
Deus Futer v- 
nicum libum 
fiium in vtere 
Virginis hu- 
mana natura 
coniungens, 
Deumantefe- 
culafibicoa* 
ternum fieri 
voluit homine 
in ßne fecula- 
rum: & quem 
fine tepore ge- 
nuit jaluadis 
hominibus cu 
tepore ofledit■, ‘Pr&fatwnis Pars Prima♦ 
Mguß.epifi. 
i. ad Volußa- 
num: Si ratio 
qtuntur, non 
ent mirabile 
ß exemplum 
pofcuur,non 
erit ßmgulare. 
Damus, ‘Deu, 
altqiudpcjfe, 
quod nos fa- 
teamur inue- 
ßigare nopof- 
fe, j« talibus 
rebus tota ra- 
tio, fatti e ft 
potentia. 
Chryfoß. Ho 
mil. y Scio,cp 
caro Verbum 
faftum eß, & 
quomodofa- 
ilifßtne cw: 
mtraris, quia 
tgo neßio, o 
mnis creatura 
ignorat. 
B. Thom. 3. 
fentent.difi. 4 
arm.i. 
Cbrtfii incarnatioeftprincipium omnium meritorum humanorum. Bernhard ferm. 
j. de Epiphania: Quanti te fecit Deus ex his, qua pro te factus eft,agnofce vt appareat 
tibi benignitas em ex humanitate. Quanto enim minorem fefecit in humilitare, tanto 
maiorem exhibuit in bonitate :& quanto pro me vilior, tanto »ubi chartor. säuerte 
homo, quia limus es :& non fis fuperbus: Et quia Deo tutulus es, nonfis ingratus. Hugo 
Ubro de Satr amentis; 'Tfulla caufa veniendi fuit, nifi peccatores faluesfacere. Tolle mer 
hos j tolle vulnera, & nulla caufa eft Medicina. 
rarer,talis armilla,armillagion;E& honoris ; Vndenuncvfquc 
fatuus trahetur, & quod auidc momorderat, tenere non pote- 
ns, per maxillae foramen emittis. 
Thcophyladusin cap. 8. ad Rom. Non aliam Chriftus 
praeter humanam hanc carnem afiumpiu,quam ÖC fandificauit 
ailumptanq&coronauitcondemnaio peccato, quod carni in· 
elfer,quam fufcepilfet: Hinc i piam oliendic nequaquam e ile 
natina peccatis addidam: NccfecusChriftus effecit,quamfa- 
ceret quifpiara, qui muliere aliqua in foro vapulante conlpe- 
da,vt eam a verberantium mani bus eruat, fceminae illius fe vel 
priuati£& infimae fortis filium fateatur, cum regius fit. 
Auguftinus de incarnatio.Domini contra ludxos: OIu- 
daee citharam refpicc,vt mulleum raclos ionis dulcibus teddac. 
Tria pariter adeile videntur. Ars,manus,chorda, &c tarne vnus 
fonusauditur.-ars didat, manus tangit, chorda refonat. Tria 
pariter operantur ,fed fola chorda reibnat, nec ars, nec manus 
ionum reddunt, fed cum chorda pariter operantur. Sic nec Pa- 
ter nec Spiritus fandus fufeeperunt carnem j & tamen cum Fi- 
lio pariter operantur: fonum fola chorda excutit; carnem folus 
Chriftus accepit; efferatio in tribus conflat. Sed quomodo 
pertinet ad iolara chordam foni redditio; Sic pertinet adio- 
lum Chriifum carnis humana; fuiceptio. Dicat mihiludaeus 
incredulus, quemadmodumarida virga fronduit & floruit, & 
nuces protulit j & ego dicam illi, quo modo virgo concepit & 
peperit.-fedprofedo ludasus nec virgre poterit explicare con- 
ceptum,necego virginispartum. 
Theodoretus Epifcopus de Grarco.cura, ferm.t?. Decebar 
Deum hominem liberare, propter quem,Lunam, Solem, Hel- 
las & terram cteauit: potuit loqui de cceio,vt omnes audirent; Prafationis Pars Prima. 
fed maluit flere in piaefepio: Non Angelum mifit. Atqui Me- 
dicos illos maxime laudare foletis, non quidem qui nos mini- 
ftnsfuiscurandos aegros committunt; fedqui pallium depo- 
nunt, lintcolumquc fuccin6li,fuisipfi manibus ferrum aeci- 
piunt, vicusque, li opus fit, incidunt; neque fletorem viceris 
auerianturi imbautem profluentem ianiem excipiunt,atque 
vnguenta compingant. Neque vero illos etiam Reges admi- 
laudibus ornare foliti eilis, qui Regalibus in thalamis 
enutriti molliter ,|omni delitiatum genere perflui folent, fed 
quibus graue non efb pro fubditis hominibus caput periculis 
obj edure,quique armis obiedti, in prima acie cum holte forti- 
ter pugnant. Sequuntur teftimonia Iaera: 
Hcbr. i. v. 24. Quia pueri participauerunt carni & fan- 
guinfl&ipiefimiliterparcicipauiteifdem. Non An- 
gelos,fed femen Abrahaeaflumpfit,vnde debuit per omnia fra- 
tribus fimdari.&c. Hebr.q.v.ij. Nonhabemus Pontificem, 
qui non pofllt compati infirmitatibus noftris, fed tentarum 
per omnia fecundum fimilitudinem fine peccato. 8. 
Cum eilet Filius Dei, didicit ex illis quae paifus eft, obedien- 
tiam&c. Huc etiam referimus fecundam partem Symboli A- 
thanafij. Sumuntur probationes & teftimonia ex appellatio- 
nibus,quieFilio Dei, rcipedhi humanae ejus natutaeinS- Scri- 
ptura attribuuntur. Nam nomen eius,eft notitiaeius, Hicr.ij. 
v.f.Sc 3j.v 15. Sulcitabo Dauid germen juftum. Ezech.34. v.i}. 
Sc 37. v. 24. Sufcitabo iuper oues paftorem vnum qui pafcat 
cas, fer aura meum Dauid. Efa.q v.z. dicitur fiudtus terrae lub- 
limis. Pfd.132, v ii. De fluctu venti is tui ponam iuperfedem 
tuam. Dan.y.v.ij. Ecce cura nubibus codflquafi filius homi- 
nis veniebat, & vfque ad antiquum dierum peruenit. Semen 
mulieris,Genq.v.i,.Semen Abrahae.Gen.n.v.iS.&Gal.j v.16. 
Semen Kad, Gen.26.v-4. Semenlacobi, Gen.zS.v.iq· Semen 
Dauidis, i.Sam.7. v.12. i.Paral.17. v. 11. Pfal.45.v.3. Speciofus 
Iacob.de Va- 
lentiis in Pfal. 
24. Vmcornis 
fiue monoceros 
eins virtutis 
eft, vtfuo cor- 
nu attracta 
aquacfü ali- 
quo veneno 
corrupta red- 
datur faluta- 
risi Vndetr*' 
ditura natu- 
ralibus , prius 
attingere a- 
quam cornu 
quam bibat. 
Ita Chrifius 
fua humani- 
tate aquis pe- 
fiiferas reddi - 
dit falubres, 
ad peccatorum remifiontm.. Venandus Honorius Clmentianus in enarrationeßdei: Iti 
Chrißo Saluatore humani generis, freut in funciificattone Spiritus, nulla fragilitasexjii- 
tit: fic nec tn par tu eiufdem,caufa corruptionis apparuit. Qui in ceelisvnus, in terris rni- 
ens,per portam Virginis ingredi Mundum dignatus eft* 'Trxfationii Pars Prima 
rB er nlurd.de 
' Chnßi ad- 
wentttz/ Ca- 
pus fine omni 
humano floret 
Adminiculo, * 
non;eminam 
abaliqur,non 
defojfusfarcu- 
b:Non tm- >■ 
pinguaturfi- v 
mo:fic omni- 
no virginis al* 
uusfloruit, fic 
inuiolataftn- 
tegra&caftd 
Maria vifie- i 
ra,tanquam t 
pafcua aterni 
nitoris florue- 
runt :c mus 
pulchritudo 
non vidit cor-' 
ruptione, flos 
in perpetuum 
non mane- · 
fcat. 
i forma praefiliishominum.Efa.9.v.6. Paruulus nataseftnobis, 
r & Filius datus eft nobislEfa. n.v.u Egredietur virga de radice 
L, leftej&iurculusderadiceeiusaicendet. 
I Eccg vir, Zemach. nomen eius, i Refpicit enim ad loca priorum 
r Prophetarum, vbi Meffias appellatur germen. Septuaginta 
i rratiftületunt Inde Lucs i.v.78. Oriens ex alto-Filius 
s Abrahami:& Primogenitus Maria:, Matt, 
r i.v.15/ Primpgenitusintermultosfratres,Rom.8.v.29‘. Primo- 
• genitus omnis creatura:, Coi.1.V.15J Primogenitus ex mortuis, 
Apoc.i. v.y. ItcmCöl.i:v.iB- Primitia: dormientium, 1. Cor. 15. 
v v. 20; Frudus lumborum Dauidis. A dor.i. v.3 o J Leo de tribu 
- luda, Apocal. 5. v.5.' Mulier circumdabit virum,' Hier.ji. v.iz. 
* Filius hominis paffimapudEuangeliftas; Ego Ium radix,&ge- 
; nuSDauid* Apocal.vlt.v.16. ;$.Sunt:&taIiateftimonia, r.Cor. 
- iy;v. 47. Secundus homo de coelo. Ioan.ö.v.62. Si videritis Fi- 
i lium hominis afeendentem, vbi erat prius. Ioh. 3. v. 15. Quide- 
icendit de coelo’jFilius hominis* qui eft in coelo. Lac.2.4. v.39. 
! Spiritus carnem & öfta ηό habet, ileut videtis me habere. PhiL 
i z.v.y. Formam ferui accipiens in hmilitudinem hominum fa- 
■ 6tus eft. I EtRom.8. V.3I in fimilitudine carnis peccati. Matth. 
n.v.i9.Venit Filius hominis edens ac bibens. Item i.Pcf.r.v.12. 
Luc.i4.v.5p.i 
& 12 .v.27;Efa.5 3.V.4IPhil.j.v.n. &Ephj.v.3 o; Hebr. 2. v.i4. 
r.v.2o.&2<. V.28.&26.V.38. Eia. 8.V.18. 
Hiobi4*v-4-Efa.5}.v.9. Phil.z. V.7.&8, 
i.Ioh. 1. v. 14. Item 8. v.40.& 1 o. v. 1 Hebr.j.v.7. 
Matth.2o.v.i8. i.Tim.2.y.5‘.&o. 
1 Teftimoniat haec confiderant appellationes officiorum, 
quae vtriq·, iri Chrifto natura: communes iuntj Rex, lerem. 13. 
v.5. Ezech.21.vi6. Zach.9. y.jj.’ Matth.21. v.5. &25.V. 5 4. Luc. 1, 
v.32.Ioh.i8.v.36. i.CorJ5.v.25. 1 Rcxa:ternus,i.Paral.i7.v 12. 
i4.Pfal.45.v.8.&:89.v.5.&:clECa.y.v.y Luc.i.v.jj. 
Hebr.i. v. 8. Rex litäel & RexIuda:orum, Matth. 2. v.i. & 27. 
v.57.Marc. 15.V.2.26. Luc.23. v.$. I0I1.1.V.50.&19.V.14. Rex 
juftitiac,Hebr.7.v.2. Magnus,Apocal.u.v.5. Pacificus,Efa.9. 
Hebr.7.v.i.:RcxRe- Tr&fdtionüPars Tr ima j 
gum, Apocali. V.5.&17.V.14.&19. vj6. ItemEzech.37.v.*4. 
Dauidferuus meus.Rexfupereos., Itemy.zj., Princeps eorum 
in perpetuum.Daniel.9.v.2f. Vfque ad Ghriftum Ducem. Ma- 
lach/3.y.i.! Dominator quem quaEtitis.vEfa.f j.y.4. D ux & prae- 
ceptor gentium; Efa.9.y.6. AdmirabiIis,confiliarius,Deusfor- 
tiSjPateraeternitatis, Princeps pacis. Efa.3 3; v.22. Dominus ju- 
dexnofter, legifer noftdr, Rex noftdr, ipfe veniet &faluabit 
nos. Ofe. 5.Vij.RexDauid. Mich 5.v. 2. DominatorIfiaelis. 
qui reget populum Ifrael. Llic. 1. v. 53.· Rex 
fUper domumlacob in aeternum. A&.5. v.15. Dux & au «ftor vi- 
tae.. Roma. v.4. lefusChriftusDominusnofter. JHebr.z.v.io. 
Duxätfau&ör(alutis. Hebr.iz.v.2.· Aü&or&conrammatorfir: 
dei; lohlzo.v.iS; Döminusmeus&DeusmeusA Pfaliio.v.q. 
SacerdosinaetcrnumiecundumordihemMclchifedcch. Sa- 
cerdos ordinator, Zach '6:v. 13. Hdbr.z. v. 17.& 5 .V.1.1& 4. v. 14. 
. :5· 6. & 6»v. 2 o. & 7.-v. 17 .-&c. & 8 .V. 1. &c 9. v. 2 4 .& 1 o rv. 
ii.&c. Sic&i.Ttm.z.v.i. MddiatorD e hominum. Item 
V; (>Χαίνχίλυ](β9 νπίξ Hebr^.y.ij.&12. v.244 Mediator 
NouiTcftamenti. Hebr.z.v.iy. Pontifex fidelis ad propitian-. 
daldeli&a.. Hebr.j.y.io. Pontifex maximus. 
tifex futurorum bonorum; Hebr.3. v; 1. Apoftolus & Pontifex 
8. v.z. Sänftorum ta- 
bernaculiveri,quodfixitD0minus,6aionhomor> Hier. 33.,v. 
6ί&33. va6i iüftitia noftra, uGor.i.v.j o. Fa&us eft nobis 
Lapientia, juftitiaj&fan&ificatio&redemptio.vHibb. 
Scio quod Redemptor meus viuit. Rbm; 11. \.ι6ϊ> b 
&quiaucrtit iniquitates a lacob. v.8."Agnus,qui oc< 
cifus eft ab origine Miindi. mortis, morfiis 
inferni. i.Gonn. 15. v. 35., Apocal.j.v.j. Leo de tribu Itida, Rex 
Däuid. Agnus qui tollit peccataMiindi. i.Pet.i. 
v.19.1. Cor.5. v.7.-Pafchanoftfutn; l0h.i.v.4r.’Mcifias,Chri-i 
ftüs.Lücvi.v.ad. GhtiftiisDominiiRom.S. v.35. loh.z.v.i.öc 2, 
AdiiocarusapudPatrera,& propitiatio noftra. Ephef. a-v. 14. 
Pax η o ftra Matth. 1. v.z 1. le ius. Efa 7. v.i 7. E m m a nuel. Lu c. 1. 
t.u. SaSuatorjV.jz. Redemptio plebis, v.jo Saldrare.-Malach.1, 
5·ν·ΐ· Aneelus Teftamenti.Rbm z.v.zr.Reconciliaton Ezcch.. 
.· Amhrojius fic 
3 ait: Cbriftut 
- osnoßrueßjf 
■ ty Patri loqui- 
- mur-yoculusno 
-fter,per qpem 
t Patrevidm9·, 
. dextera noftra 
c per quani nos 
■Tatrt offert- 
.'· mus j quo rufi 
■■ intercedente, 
. nec nobis nec 
■ fanäis omni- 
.bus quicquatn 
. cum Deo e(i. 
i ! Solus Chri- 
: ftus omnibus, 
■-.efl omnia*. 
• Auguft.fuper 
: Pfal. &9. Pro- 
pter ipfum fi- 
< dele Teßame- 
; tum i in ipfo 
mediatum e ii ΐ 
r teftamentumy, 
ipfe mediator / 
eft teft ament t3, 
tpfe fignator < 
teftametx,ipfe i 
■fideiuffcr te- - 
ftammu ·,■ ipfe '< 
teftüiteßame 
ti, ipfe hir edi- - 
tas teft amet i, , 
ipfecchxreste 
ftamenti,.  Trafationis Pars Prima; 
34·ν.ι$.&$7·ν·29· Paft°rvnusomniumeorum. loh.io.v.it. 
Paftorbonus. Hebr.13. v.zo.Paftor magnus omnium. i.Pet 5. 
v.4.ci-χ 2.7.8. Defideratus cuneis gentibus. Heb. 
i v.2.Heres omnium. Mar.12. ν.ύ.δίΐγ. Haeres miiTus in vinea. 
£/a.28 v.t6. Pial. 118. v.22. Lapis angularis. Rom.9.7.35. Petra 
fcandali. Ephef.i.v.zo. i.Cor.j.v.n. fundamentum. Dcur.18. 
v. 1 f. S u ici tab o Prophetam. 
Piopheta&Do6torvngitur,Efa 61.7.1. Luc. 4.V.18. AÄ. 
IO.V. 38. 
Eius Prophetia deferibitur, Deuter.iB.v.ij. Matth. 21. v. 11. 
4β. LUC.7.V.16.& 
Y.17. A6tor.5.v.22.& 7,7.57. 
EcclefiaefuaeDoCEoremagir, Piäl,2.v.67.& 22.V.23-& 40. 
v.ii. Efa.55.7.4. Matth. 11. v.29 &17.V.5.& z2.v.i6.& 23.v.8.10. 
Mar.13. v. 14. Luc.6. v.4 o.& 9. V.55.& 10. v.22. & 17. v. 13.& 21. 
V.15.&12.V.11.&24.V.32. Ioh.i.v.iS &cc. &3.V.2.& 4.V.25 Seu. 
&20.V.1A. 
PracoEuangelij, Efa.6.v.i. &6i.v.i.Matth.n.v.5. Luc. 
4.V.18. Ephef i.v.17. Hebr.2. v.3. 
Annuntiator pacis, Zach.p.v.io. Eph.z.v.i 7. 
1 Paftor,Efa. 40.V.11. Mich.f.v.i. Zach.13. v.7. Matth.26. 
v.31. i.Pcr.2.v.25. Ioh.i.v.58.49.&5.v.2.Mar.9.v.5, Rabbi. 
Ioan.i.v.4. Lux hominum. Ioh.S.v.iz. Lux Mundi. LUC.2.V.31. 
Lumen ad reuelationem gentium. A6E26.V.23. Lumen populi 
& gentium. Eia.42.v.6. & 49.V.6. foedus populi, lux gentium, 
1 falus&c.Ioan.3.v.29.Qui fponiam habetjiponfuseft. Pial.19. 
v.6.Apocal.ip.v.9. Tanquamfponius procedens de thalamo, 
adnuptiasagni. Coloifi.v.iS. Caputcorporislui, 
quodeftEcdefia. Chriftus vnicum pro nobisiacrificium,ic- 
ipiumoiFert,Pial.40.v.7.Matth.20.v-28. Rom.q.v.ay. Gal.i. 
V.20. Ephef.j.v.i. i.Tim.2.7.6. Tit.2.v.i4.Hebr.i.v.3.&7. v. 
27.&9.V.14.&C.&10.V.3.&C. ob id Agnusdicitur. Eft & D e x 
fidelifllmus teftis, 1020,3.7.31. Apocal.i.v.f.&^.v.ty 
Auguftinus ad Bonifacium inquit: Ecclefia Catholica 
fola corpusChriftieft, cujus ille caput eft,Saluator corporis 
fui, extra hoc corpus neminem viuificat Spiritus S. 
Teftimonia S. 
Scriptura. 
Si a vulnere 
curari defide- 
ras, Chriftus 
Medicus eil-, 
β febribus a- 
ßuas,fons eil; 
figrauaris in- 
iquitate,iufii- 
tiaefl }fi in- 
diges auxilio, 
virtus eil \fi 
tenebras fugis, 
lux eil-,fi calie 
d fideras,via 
esi i fi cibii q- 
rfs,alimetum 
tfi.Atnbrofim. Prafationis ParsPrima 
Teftimonia S.Scripturae & Patrum de Adnentu Chrifti 
talia Tunt: Auguftinus fuper loan.in gloiTi.Tim.c.i.ait: Nulla 
c uia veniendi Chnfto Domino, ni ii peccatores faluos facere. 
Tolle morbos,rolle vulnera,nullaeft medicina. Venitergo 
de coelo magnus Medicus, quia per torum vbique iaccbat ae- 
grotus. Gcnusergo humanum torum perierat,ex quo pecca - 
im vnas, in quo iorum erat. Ideo venit vnus fine peccato, qui 
laluos faceret omnes fine peccato. Non enim eum de coelo ad 
terram merita hoftra,ied peccata traxerunt. 
Hieronym. fuper Matth. Signum aduentus Dominici eft, 
in toto orbe Euangelium praedicari, vt nullus fit excufabilis: 
quod au tiam completum eft, aut breuiter cocto complendum. 
Non enim puto aliquam remanfiife gentem, quae Chrifti no- 
men ignoret. 
Jkrnhardus in ferm. 4. de aduentu: Dignum eft,fratres, 
vt tota deu.otio.ne Domini celebremus aduentum ; deledati 
tanta confoiationc , ftupefadi tanta dignatione , inflammati 
tanta diledione. Necfoium cogitemus aduentum,quo venit 
quanere.&faluum facere quod perierat : fed & illum nihilo- 
minus quo veniet, aftumet nos ad ieipfum. Vt circa hos duos 
aduentus jugi meditatione veriemur, ruminantes in cordibus 
noftris, quantum in priore pradtiterit, quantum promiferic in 
fecundo. 
B. Thom. fuper Ifaiaeprolo. Chrifti aduentus triplex : In 
carne per incarnationem, in mente per gratiam, ad judicium, 
in judicium finale. 
Ambroiius fuper Lucam : Hoc tempus non fine cauiä 
Domini aduentus vocatur. Ideo.enim fandi Patres celebrare 
coeperunt aduentus, vt ie vnufquifq; praeparet fidelis & emen- 
det, vt digne Dei fui natiuitatem valear celebrare. Illejuftus 
venit ad nos peccatores, vt ex peccatoribus faceret juftos. Pius 
venit ad impios, vt nos pios; humilis venit ,adfuperbos,vt exj 
iuperbis faceret humiles. ‘ 
Epiphanias hb.z.Tom.2.ait: Sicut Rex profedurus in i 
regionem,praemittit ante fe in equis praeparatores, praenuntios. - 
Et quanto magis aduentus Regis appropinquat, tanto plures > 
i Bcda fuper 
i CanticMb, 4. 
. fuper illud, 
► Veni in bortu 
meum; Venia 
■ jn errantes 
i corrigam,& 
i infirmantes 
adiuuem, dr 
, dubitantes in 
; jWe confime, 
. dr dge» · 
tiumfrutttbus 
perfett is, quafi 
. fuauißimis da 
pthiu pafcar, 
& artantes 
ab hojhu de- 
fendam infi- 
diis ,&vttto- 
res hofiiu, per- 
petua vtfionis 
mea corona 
remunerem. 
Augufi.fuper 
loan. Pater & 
Film & Spi- 
ritus veniunt 
ad nos, dum 
venimus ad 
eos: veniunt 
fubueniendo, 
veniunt illu- 
minando, ve- 
niunt obedi- 
endo, veniunt 
metu- Prtfationü Pars Prima. 
metuendo, ve- 
niunt implen- 
do venimus 
iapiendo... 
Dton.Chrj- 
fofl.incap.5.. 
Matth. Sol 
appropinquas 
ad proceffum, 
antequam ap- 
pareat, mittit 
radios fuos, & 
facit albefeere 
onentem,vt 
procedens au- 
rora diei ad- 
uentum de- 
monßretißc 
Dominus na- 
tus in Mundo 
antequam ap- 
pareat , Spiri- 
tus fui fulgore 
tranfmijfo il- 
lummauit h- 
amie, vt pra- 
cedens ille, ad- 
uentum Sal- 
uatorisannu- 
itet: m forte 
fubiiv vernes, 
& dicem , fe 
φ Fdtu Dii, 
propter spfam 
magnam attfe 
terribilem in- 
dica- 
praecones aduentum anticipitantes, 6c in vrbibus aduentumi 
denuntiantes. Vbi vero venerit Rex in vrbem,quae amplius 
cft vtilitas praeconum?ijuid opuscft equitibus,aut aliis denun- 
tiantibus Regis aduentum, quando ipfe Rex intus cft'?. Sic et- 
iam Lex & Propheta vfqj ad loanncm; Vbi vero loannes prae- 
dicauic vocem in dcierto, & oftendit, Hic eft agnus Dei, qui 
tollit peccatum Mimdi: Non amplius Prophetis opus eft, quo 
veniant &:praedicent nobis Chriftiex virgine aduentum.Opus. 
autem fuit his,qui nuntiauetunttiduentum,ad aduentttsipnus; 
confirmationem, quoniam praenuntiatus fuit» . 
C h r;i st i aduentus duplex: Prior in carnem, Eia. n.. 
“V.io.Ioh.i.v.i4.Rom.i.v.$.&c).v.5.&ij.y.ii. Gälj.v. 16. Eph.. 
4. i.Pet.i.v.io. z.Pet.i.v.if?. i.Ioh.i, 
V.1.&4.V.2; 2.IoH.v.7c~. 
Pdoripfiusaduentusäfeje<3:us,&crucisignominiahumi” 
lis,Efa.55.v.2.&c.&62;v.ii. Matthri.v.i3.& 8= 
V.20.& iO.V.28. Mar.5iV.2- Luc.9.v:58.&ii.v.27. ΙοΗίό.ν. 51. 
&7.v.io.&io.v.n.&ij.v.$. Ador.&.V.ji. Röm.j.v.ö. Phil.z, 
• v.7.8.Hebr.2 v.9. 
1 Pofterior aduentus CKrifti ad judicium , magnificus & 
■ gloriofus-, Matth. 16,v.27. &24.v.50.& 25.v.51. & 26.V.64. 
Marci i5,v.i5.&i4.r.62. Ιηιο.9.ν.26.&ιζ:ν.56.&ΐ7:ν.24.& 21.· 
>, V.27/.&22.V.69. Ad.i.v.ii.&5.v.2i.& 10.V.42.&17.V.31. Ro- 
• man 2.V.1&&T4.V.10. i.Cor.i.v.7.8.& 1 i.v. 26. z.Cor.f.v.io 
■ Gal-4.v.4. Phil.2.v.20.&3.v.2o. C0I.5.V.4, i.TheiTf.v.io.&z. 
V.19.&4.V.16.&j.v.23. 2.Theifi.v.7.&c.&2.v. 1. i.Tim.6. 
• v.14.2.Tim.4.v.i.8, Tira.v.ij.Hebr.ci. V.2S.& 10.v-2f.57. lac. 
5. i, Per.i.y.7.&4.V.5.7.&5.V. 4. 2.Pet.3.v.4.io. 1 2* 
i.Iohan.z.v.28>&5.V.2. Apocal.i.v.7.&2.v.25.&i6.v.if. Sciz, 
V.7. I2.2Q-.&C. 
Gen.49.extat; Nonaufereturfccptrumdeludai&Dux 
de femore ejus,donec veniat,qui mittendus eft. Etipfeenrex- 
fpetftatiogentium: Ligans ad vineam pullum fiium», &äd vi- 
cem .filium afime Cjx. Lauabit in vino ftolam fiianv. & in {an- 
guine vivarum pallium fuiim. Pulchriores* iuntocuiieiusvinOt 
& dentes eius lade candidiores- Ψrtfationü Tars Trima.", 
Matth.cap, xo. Filiushominis non vcnic miniftrari, fed 
miniftrarcj & dare animam fiiam in tedemprionem pro multis. 
Idem 14. Sicutfulgorcxitab Oriente,& apparet vlque in Oc- 
cidentem : Ita erit aduentusFilij hominis. Eod.cap.Sedficuc 
eranc dies Noe j itaerit aduentusFilij hominis. 
1 DenatiuitatcCH r ist i & pauca funt talia; Ambro- 
iius cont.haeret- ait:'Mihi enim impofllbile eil,generationis 
fcirefecretum: mens deficit, vox hlet-,non mea tantum, fed & 
Angölotum ; fupra poteilatcs , fupra Gherubin>&fupra Scra- 
phin,&fwpraomne fcnfumeil; Qmafcriptum efi:: Pax ChrL 
> ili fupra omnemienium eil. Quomodo non eil fupra omnem 
fenfum tanta generatio ? Tu ergo ori manumpone, ferutari 
non licet fupetnarayileria. Licet fcire,quod natus fit, non li- 
! cetfcirc,quomodo natus fit. Hoccnimqusreremetuseil:In- 
cffabilis enim illa generatio. Vnde Ifaias ait: Generationem 
eius quis enarrabit; Hcc humanum ienfum&intelligcntiam 
Mundi excedit: Hocnon capit humans imelligentis ratio, 
i ied prudentiaerfideiis profeilio. 
(loari.Chryfoft.fuper cap.z'. Matth. Intrantes domum in-·· 
‘ uenerunt puerum, Nunquid inuenerunr palatium marmo-. 
ribusfplendidum? Nunquid aulam Regiam diuerfis populis 
• perfonancem? Nunquidhailaras fiue clypeatas militum cacer- 
uas? Nunquidequosregaiibus phaleris infignes ? Nunquid 
currus auro oftroquefulgentes? Nunquid matrenxeius diade- 
mate coronatam,aut in ledlo eburneo recumbentem? Nun- 
quid puerum byifo& purpura inuolutam ? Vtiquc non : fed 
potius anguilum &humile tugurium, vile iqualidumque prs- 
iepium,& magis animaiibus,quam hominibus aptum:puemm 
vilibus pannis inuolutum,matrem vix amicam habentem vna, 
no ad ornatum corporis,ied ad tegumentum nuditatis. Iderm 
Non eft illius fabri fihus quem putatis, fed fabricatoris omniü,’ 
‘qui fabricatus eil auroram Solem; ~Nonne.Dauid fuit filius 
agricols,& tamen radix fiiitilirpis Regis? Cur ergo Chriilum 
I propterparentum ienobilitatemcontemnnnt? % 
dicationem rn 
ipßut, magisfe 
tncredibüem 
ojknient. 
Eptphan. Itb, 
z.tom.z,Quf- 
admodumfi 
quis padagogu 
haberet, velut 
etiam Apoßo- 
lusduit ,quod 
padagogusno- 
fier eiiLexad 
1Domint ad- 
ueAtumyvbi 
peruenentM 
AtAtm,&Ai· 
ceperit prm~ 
ptorem,nono- 
mnino reijat 
padagogum, 
veluttmmicit: 
fic&msde- 
dufti fumus in 
lege & Pro- 
phetis ivfyad 
aduentu pra- 
ceptoris. Re- 
perto aut pro- 
ceptore, no re- 
probamus pA- 
dagogum, fed 
et tpfigratu 
confitemur; cp 
pueritiam no- 
firm deduxit, & ad perfeftiores difcipünas nos dimißt. lohan. Cbrjfefi.fupm}. cqp, 
Matth. 2fonnehic eh fabri film? Prafatwnü Pars Prima. 
Gregor. Hom. 
io. fuper illud 
Matt.2. Cum 
natus tjfet h- 
Jus in Beth- 
lehem. 
Gregorius: Nato Regi aurum offerimus, fi inconfpedlu 
illius,claritateiiiperna: fapientiie refplcndcmus. Thus ofieii- 
mus, fi cogitationes carnis per fanda orationum ftuclia in ara 
cordis incendimus, vt fuaui odore per codefle dciiderium te- 
dolere valeamus i Myrrham offerimus, fi carnis defideria per 
abftinentiam mortificamus. Idem Moral.lib.27. Coeli Rege 
naro. Angelorum thori in tius annuntiatione prodeunt ; hy- 
mnum dicunt , & deuida praua: vitaedifeordia , nos, quos du- 
dumdefpexerant,ciuesagnofeunt, confono ore praedicantes: 
Gloiia in cxcelfis Deo,&:c. ac fi dicant, Quos a nobis malitia 
ditumxerat, j.im nunc in terra bonitas coninngat. 
Leo Papa in ferm, de Apparit. Adorant Magi in carne 
Veibum , in infantia fapientiam, in infirmitate virtutem, & in 
hominis veritate Dominum majeftatis: Vt facramenta fidei Γιις 
intclligendaeque manifeftenr: quod cordibus credunt,mune- 
ribus proteftantur: Thus Deq, myrrham homini,aurum offe- 
runt Regi. 
Bernhard.fupcr Cantic. Fratres,generationem i fiam quis 
enarrabit ? Angelus nuntiat, virtus obumbrat, iubuenic Spiri- 
tus,virgo credit,virgo parturit,virgo permanet. Quis non mi- 
retur ? Nafcitur Verbum infans, &agnofeitur longitudo bre· 
uis,latitudo angufta, altitudo iubdita, profunditas plana. Ibi 
agnofeitur lux non luccns,Vei bum infans, aqua fidens. 
Beda fuper Lue. lib.i. Nonrnediocre hoc tibi fidei vi- 
deatur exemplum : non vilis perfona paftorum; certe quo vi- 
lior ad prudentiam,eo pretiofior ad fidem. Nonfapientcs/cd 
fimplices, qui fucare audita nefcii cnr. Dominus (m praecones 
elegit,nonreihi)ies,fedpifcacoresad euangelizandumdcfli- 
nauit. 
B Thomas quaefi:.i7.art..?.&:$.Senrent.difl S.q.i. Nari- 
uttas eft exitus a generante conjundto , a quo habet principii 
fufficientia. Et dicitur oriri, ratione primi j nafei ratione fe- 
cundi ; & gigni radone cenij. 
Max. Epifc. in Serm. de Natali: Generationem cius quis 
enarrabit ? Fratres, generatio Chriili fic enarrari non poteft, 
fi Lneuadcficit, fides proficit. Maenus enim cft profedus fi- 
Caßiod. fuper 
illud Τ’/A 17. 
Haedi dies, 
quam fecit 
Dominus'.Li- 
cet Deus cun- 
ilas dies crta- 
ueritfingula- 
riter tamehuc 
fectjfe dicitur, 
qui Cbrißi 
Domini natt- 
uitate farra- 
tus eil: in quo 
merito exul- 
tareconuenit 
& Utari.quo- 
num in eo & 
Diabolus ius 
perdidit, & 
fi! uum Mun- 
dus accepit. 
Α'ΐξύβ ('■per 
loan Nobili- 
tat fuit clm 
fi Prßfationis Pars Prima, 
dei,cum tantum deDeo fuopotcft concipere, quantum fcrmo 
nonpoteft parturire. 
AuguiUn Serm. de Epiph. Aurum igitur foluitur, quali 
Regi magno; Thusimmolaturvt Deo; Myrrha praebetur tan- 
quam pro falute omnium morituro. Habuit enimpradicaco- 
res Angelos, narrantes coelos, adorantes Magos. 
Caffiod· fuper illud Pfal. z. Ego hodie genui te: Coaeter- 
nitatemfuaemajeftatis cftendit. Hodie enim apud Devm 
nullo initio incepit, nullo fine concluditur: non enim ibi fuit, 
vel erir, fedfemper manet, femper eft, dc quidquid dixeris illi 
hodie eft. 
Lucte2. dixit palloribus Angelus: Nolite timere,Ecce 
enim, euangelizo vobis gaudium magnü, quod erit omni po- 
pulo: quia natus eft vobis hodie Saluator,qui eft Christvs 
in duitate Dauidi&c. 
Tria opera,tres con jundiones fecit omnipotens illa ma- 
jcftas,(D.Bernh.in Vigil. Natiu.) in aftumptione noftrae carnis 
ita mirabiliter fingularis, öcfingulariter mirabilis, vc talia nec 
fadafmt, nec facienda fint amplius fuper terram. Conjunda 
quippe funt ad inukem: Deus & homo .- Mater & virgo: Fides 
& cor humanum. Admirabiles illae conj undiones, & omni 
miraculo mirabiliores ? Quomodo tam diuerfa ad inuicem 
potuerunt conjungi ?.·&huius tanti myfterii arcem intelhgen- 
do quis confcendet ? Sed, annon prima conjundio valde mi- 
rabilisjquod conjunda funt limus & Deus,majeftas & infirmi- 
tas, tanta vilitas, & tanta iiiblimitas. Nihil autem De o fublf 
mius, Sc nihil limo vilius.. Secunda nihilominus valde mirabi- 
lis. A ieculonon eft auditum, quod virgo eilet quaepeperit, &c 
quod mater eilet, quae virgo permanfit. Tertia eft prima & fe- 
cunda inferior,fcd non minus fortis. Mirum eft enim, quomo- 
do cor humanum fidem his duobus accommodarit. 
D.Äuguftinus in eandem femen tiam-alicubi fic quaerit; 
Quaenam omnium miraculorum Dei maxima miracula? Re- 
fpondet fibiipfi: Ipfum incarnationis Filii Dei myfterium,& 
paiTionis ipfius beneficium. Cujus myfterij manifcftatlo eft 
tamipfisAngelis, quam hominibus non triuialis fchola, ied 
ftt nafcentk, 
in virginitate 
parient is, no- 
bilitas par ten- 
tis, in Diuini- 
täte nafcentis.. 
Tria maxima' 
mirabilia. 
Anshehn. aiti. 
Certe Domi- 
ne, quod me 
fecifti, debeo 
amorituome- 
ipfum totum: 
& tat um de· 
beo plus,quam 
meipsü, quan* 
tum tu es ma- 
ior mtipjo, pro·· 
quo dedifti te- 
ipfum , & cui' 
promittis· in 
cudo· teipfum. 
Ambrof. aitz 
Si a vulnere 
curari dsftde- 
ros, Chriftus 
Medi- Arafat tont* Pars Prima. 
Mvdkus eftffi 
febrib. afluas, 
fonseftffigra- 
■u-triiiniqui- 
tateymßma 
eil> fündiges 
auxilio,virtus 
eft y fi tenebras 
fugis ßttx eft\ 
fi coelum defi- 
detasyvia eil, 
fi cibum qua- 
ύκ , alimen- 
tum eil. 
Uieronj.fuper 
Matth.in fine. 
Traditus eft 
lefus militibus 
verberandus, 
& illud facra- 
tif imum cor- 
pus peätufj 
Dei capax fla- 
gella confum- 
pferunt. 
TStrnh.fuper 
Cant.firm.i$. 
Quam dulci- 
ter, Domine 
lefu, cum ho- 
minibus ver- 
fatus eft quam 
abundanter 
multa & ma- 
gnabonaho- 
' faBIimis&coeieftisquaedam Academia,in qua fcmper vtriiq; 
multo pluradifcendareftant, quam vtrique capere vel perdi- 
icere vnquam potuerunt. Quid quaeris ? Curia:coffeff is lacra- 
tiffianim confflium eft, dcquo exclamantem audiamus Apo- 
ftolum, i.Tim.5.Sine controucrfia magnurneft pietatis myfte- 
rium: Deus conipicuusfa&uscft incarne, juftificataseftin Spi- 
ritu, conipeÄus eft ab Angelis, praedicatus cftGentibus, fides 
illi habita cft iuMundo, furium receptus eft in gloriam. 
Prudentius üc canit: 
Ille warnt quodfempererat: quod non erat, effe 
.Incipiens. 2\[os quod fuimus,tarn non fumus, auäi 
mihi contulit j&fibi manfit. 
‘TfecDeus.ex noftrüminmt fiia,fed fuanofiris 
‘Dum tribuit, noßnetdonaad coelefiia traxit. 
HaecconclufadeNatiuitare volumus, &: nosadteftimo- 
niaaccingemuSide-Pailione Ohr isti,facra.&prophana. 
D.Bernh.mc Scan. 61.in Cantic. Chrrftusguttas fangm- 
ms,tanquamkchrymas pretiofibaliami fudauit. Quare vidc, 
; ohomo.qUantum Chriftus te amant,qui non folum oculis, 
ied quafi omnibus membris fanguineo iudorc lachrymafle vi- 
detur., vt tötum purgaretur. Viicera Domini 
mifericordia affluunt, necdefuntforamma, per qua: effluant. 
Foderuntmanus.&,pedes cius, .latusque lanceafbrauerunr,.& 
per hasrimas licet mihi fugere,mei depetra,olcumquedcfaxo 
. duriifimo,id eft,guftare&videre, quamiuauisfitDominus. 
Cogitabat cogitationes pacis, atego nefeiebam. Nam quisco- 
gnouit fenfum Domini ; At clauis reierans clarus penetrans 
Fa&us eft mihi, vt videam voluntatem Domini. .Quidni vi- 
• deamper foramen ? Clamat clauus, clamat vulnus, quod vere I 
Dcus fit in Chrifto, Mundum reconcilians fibi. Ferrum per- 
tranfit animam eius,&appropinquauit cor illius, vt iamnon 
poflitnoncompatimfirmitatibusmeis. Patetarcanum cordis 
per foramen corporis&c. Alibi fic.: c Amor 
meus crucifixus eft. Abfitvcro a nobis gloriari, nifi incrucc 
Domini noftri Iesv Christi. Gal.6. v. 14. 
Auguft.iuSerm.dcParafceue; Crux Christi nobisto- Prstfationis Pars Primat 
giüscaufa beatitudinis eil: Hase nos a caecitate liberauit erroris; 
hiEca tenebris reddidit luci: Hase debellatos reddidit quieti: 
hasc alienos Deo conjunxit: longe conftitutos proximos pra:- 
ientauir: haec peregnnantes ciues oftendit; haec difcordiaeam- 
putatio eil: haec pacis firmamentum: haec donorum omnium 
abunda largitio. Hodie crux fixaeih& issculamfaMftificatum 
eil. Hodie Hodie crux 
fixa cft,&: mors iubuerfa cib Hodie crux vicit, & mors vicia eil. 
Hodie Diabolus vindlus eil, homo folutuseA, &Deus glorifi- 
catuseil. Idem fuper illud : ad Gal.£.-Crucem, vt in ea glorie- 
mur, Dominus, fuogcilans humero 5 pro virga regni nobis c6- 
mendauit, quod ciTct-giande ludibrium impiis, grande myile- 
lium piisr &vnde MlmdiPhilofophus erubuit,ibi Apoftolus 
thefaurum repetit : quod illi viiumcil.ilultitia, Apoitolofa<äü 
eil lapientia & gloria. 
Bernhard.fuperCantic.Sermon.22. Paflio tua, Domine 
lisv,vltimum eft refugium, lingulare remedium. Deficiente 
fapientia, juditia noniufficiente,iandlitatis fuccumbcntibus 
meritis illa fuccurrit. Cum enim defecerit virtus mea, non co- 
turbor, non diffidoi fcio, quid faciam, calicem faluraris acci- 
piam, fcio quod merita mea non fufficiunr. Ego vero fideliter, 
quando ex me nihil deeil, vfuipo ex vifceribus Domini, quo- 
niam mifericordia afflnor,nec defunt foramina, per quae fode- 
runt manus meas & pedes, latusque lancea ferauerunt. Etper 
hasnmas&c. Ibidem :· Pater, ignofee eis, quia nefeiuntquid 
faciunt. Chriilus flagellis caefus,lpinis coronatus, clauis con* 
foifus, patibulo affixus, opprobriis faturatus: omnium tamen 
dolorum i m memor ait: Ignofee iU*s. Hinc multes miierias cor- 
poris , hinc dolores, hinc mi lerationes, hinc oleum exukatio* 
ms,hincgutrxrangLiinfsdecurrentisin terram. 
de laude Crucis; Paflio Chrifti coelum füllen - 
rat,Mundum perfodit: in ea confirmantur An- 
gelijtedimuntur populi,conrtetuntm inimici: ftabiliunturlub- 
minthus Ur~ 
gitus es? quam 
forttter tam 
indigna, tam 
affer a &dura 
pro hominibus 
paffus es; dura 
verba,duriora 
verbera, du- 
rißtma ftippli- 
eia. O duri& 
indurati, & 
obdurati filij 
Adamrqim 
non emollit· 
tata flamma, 
tata benigni- 
tas , tam in- 
gens ardor A- 
mori»,tam ve- 
hemens ama- 
tor,qui pro vi- 
libus far [inu- 
lis,tampretio- 
fas merces ex- 
pendit. Idem 
ferm.io. Di- 
lexit nos Deus 
dulciter ,fapi* 
enter fortiter. 
Dulciter mm- 
pe dixerim 
carne induit: 
faptenterqitod 
culpam vitautt: fortiter, quod mertem fuflinuit. Sed fuper omnia reddit te mihi ama- 
bilem, bone Ie s y , calix., quem bibifl;, opus noflra redemptionis t Cor enim omnino, Traf.at tonis Tars Trima. 
rnmerem no - 
fßrumfibive- 
dicat. Hoc 
(inquam)no~ 
ßramdeuo- 
üonem blan- 
dius dÜitit , 
iuftius exigit, 
arft'mftrin- 
gtt>& vehe- 
mentius affi- 
cit. 
Bernh.deflo- 
rib.C'ncumire 
poffum Domi- 
ne coelum & 
terram, mure 
&aridami& 
mfquam te 
'm Cruce: ibi 
dormis jhipa- 
fctSy ibi cubas 
in meridie. 
Crux enim 
tua fides eft, 
cuius latitudo 
charitas, lon- 
gitudo longa- 
nimius, alti- 
tudo jf es, pro-, 
fundit timor! 
In hac cruce te 
inuenit}qui- " 
cunque te in- 
uenit: In hac 
flflentia, animantur viuentia,confentiunt fcntienua, illuftran- 
tur intelligentia. 
Cafliodorus fiipefPfal.jo.VbiPrinceps tanta affli&ione 
plangebat,quisillo flente non fleret ? quis illo dolente non ge- 
meret? quando pro gemmato diademate Rex cinerem geiia- 
bat in capite, canus puluere, non aetate. 
D.Bernh. Circumirepoflum,Domme,c(Elum &: terram, 
mare&aridamy&nufquanvteinuenio, nifi in cruce, ibi dor- 
mis, ibi pafcis. Jn hac cruce te inuenit , quicunque inuenerir. 
In hanc crucem tendit anima, & dulcia poma de ligno vitas 
decerpit, yis igitur δ peccator, diuinaemifericordiae düicedi · 
nem inuenire, hucreuerte, huc refer te. 
loh.Chryfoft.fuper Matth. 17 i Quae nobis erit contume- 
lia. poftquamChriftus haec paflus eft? neque enim vna parti- 
la, fcd totum corpus injurias patiebatur. Caput per coronam, 
manus perarundinemyos per acetum, facies infpuebatnr,genas 
velabantur, & tandem totum corpusdn cruce extenditur & 
perforatur. 
;Ambrof in Serm.de pafllone Chrifti; Author pietatis in 
cruce pendens teftamentum condidit. Angulis pietatis opera 
diftribuens; Apoftolis perfecutioncm, Judaeis corpus , Patri 
'Spiritum,Virgini paranymphum, latroni paradifum,peccatori 
infernum, Chriftianis vero poenitentibus crucem cömendauit. 
Äugüftinus lib.de Virginitate : Knipicevulnera penden- 
tis, fanguinemmorientis, pretium redimentis, cicatrices refur- 
gentis. Caput habet inclinatum ad ofculandum, cor apertum 
addiligcndum,brachiaextenfaad amplexandum,totum cor- 
pus expolitum ad redimendum. Haec quanta flnt, cogitate, 
haecinftateraveftri cordis appendit,vt totus vobis figatur in 
corde,qui totus pro nobis fixus fuit in cruce. 
Rabanus de laude crucis; 'Tu fanftacrux peccatorum 
es remiflio,pietatisexhibitio, meritorum argumentum, infir- 
morum remedium, laflbrum refugium, fanorum incolumitas, 
Idefperatorum fecuritas, infortunatorum felicitas. 
Aiiguftin.inScrm.deNataliDomini; Homo fa&useft 
hominisfadorjytfugeretvberaregensfiderajvtcfuriretpanis. Trafationls Pars Prima* 
vt fitiret fons,dormiret lux,ab itinere via fiitigaretur,falfis tefti- 
bus veritas occultaretur: Iudex viuorum ac mortuorum, a ju- 
dice mortali judicaretur, ab iniuilis iufticia damnaretur, flagel- 
lis difciplina caderetur,(finis botrus coronaretur, in ligno hm- 
damentum fufpendererur , vidtus infirmaretur, falus vulne- 
raretur,vita moreretur.'IdemUh.S.De virtutib.iharitatit: Filius 
D e i ad crucem ducitur, expalmatur, quieft vera palma vidlo- 
rix; fpinis coronatur, quipeccatomm fpinas venit conftringe- 
re i ligatur qui foluit compeditos; ligno fufpenditur, qui erigit 
elifos ', aceto potatur fons virx; difciplmacxditur,falus vulne- 
ratur,vita moritur, occidit ad tempus vitam mors, vt inperpe- 
tuumd vita occideretur mors. 
Ambrof fuperillud Matth.26.cun3 gladiis & fuftibus &c 
Stultum eft cum gladiis quxrere eum , qui vitro fe offert, &in 
nodk proditorem inueftigarc,quafilatentem,qui quotidie in 
templo docet. Sedfadlum congruit tempori,Scperfonis; quia 
cum edent tenebrae, in tenebrofo tempore tenebrofum opus 
exercebant. 
Hieronymus fuper Matth. Omnis creatura compatitur 
Chrifto moderni,Sol obfcuratur, terra mouetur, petrxfdn- 
duntut, velum templi diuiditur,'iepulchra aperiuntur; foliis 
miier homo non compatitur, pro quo folo Chriftus patitur. 
Damafcenuslib.4. Crux ChrifticlauiseftParadifi;Hxc 
infirmorum baculus,paftorum virga,conuertentium manu- 
dudiio, proficientium pcrfcdlio. Animte falus&-corpons,o- 
mnium malorum auerfio,bonorum omnium datrix. 
Bernhard.Serm.i.indiePafcbae: Chriftusinpaffionepa- 
tientiam exhibet, humilitatem commendat, obedientiam im- 
plet, charitatem perficit. His virtutum gemmis quatuor cor- 
nua crucis ornantur, & eft fupereminentior charitas, a dextris 
obediemia, a finiftris patientia , in profundo radix virtutum 
humilitas. 
Cafliod.fuper illud Pf 4. Signatum eft fuper nos lumen, 
vultus. Crux eft humilium tuitio inuidU, (uperborum deje- 
cruce fujen- 
datur anima, 
& dulcia po- 
ma de ligno 
decerpit. 
Orofm fup 
Epifiolamai 
Roman. Ub. 6 
Tanta eil vis 
Crucis, vtli 
ante oculos pe· 
natur, & in 
mente fidelia 
habeatur, ita 
ttipfam mor- 
tem Chrifti 
intentis oculis 
mentis adfit- 
ciat, miliaco· 
cupifcentia, 
nulla libido, 
mlhufuror, 
nuttafuperare 
poßtt inuidia: 
fed continuo 
ademprafen' 
tiam totus ille 
peccati & car- 
nis fugatur 
exercitus. 
Idem fitper 
Epifl.adRom. 
UL$.Tantavis 
eil crucis & 
mortisChry 
\quod idfanitatem & remedium non filum prafintis & futuri, fed etia pmeritorunt 
fmlorum, & filum mn huic modo ordini, fid etiam coelejübm virtutibus fufficitc Pmfationis Pars Prima, 
&ioycoeleftiurn-confiimatio, mors infidelium, vitajuftorutm 
Dtrquo loannesGhryfoftomas: Grux eftGhriftianorura Ipes, 
ßrux Romanorunvvi&oda,mortuorum refurre&io, ceecorum 
dux, comieiTciimi via, claudorum baculus,pauperum conio- 
lano, arbor refimedtionis Jigmim vingaaernas. 
Efa. 53- Nonellfpecks cmeqnc decor. Et vidimuseurni 
& non eracafpetöus, Scdeiiderauimus eum delpe&um,& uo- 
uiiEmum virorum, virum dolorum, & (cientem infirmitatem» 
Er qualiablconditus vultus eius didelpedhis ; vndensc repu~ 
tauimuseum. Vere languores nollrosipie tulit, & dolores no- 
ftros ipicporcauir, &:nosreputauimuseumqualileproium5& 
percuiTum a Deo , & humiliatum. Ipfe autem vulneratus eil 
propter iniquitates attritus eft: propter* fcelcrauoftra. 
Diiciplinapacisnoftrsefupereum,&liuore eius fanatifumus; 
Omnesnos quafioues errauimus, vnufquifque in viam fuam 
declinauit, Scpofuit Dominus in eo iniquitatem omnium no- 
ftrum. Oblatus eil, quia ipfe voluit, & non aperuit os iuum. 
Sicut ouis ad occifionem ducetur, & quali agnus coram ton* 
, dentefeobmuteicet,& non aperiet os luum. Idem c. 5*5. Quod 
propter peccatanoftra,propter icelusp epuli mfeipercuili eum i 
Et cum fceleratis reputatus eft: & ipfe peeeata multorum tulit, 
r &pro tranigreiToribus rogauite 
Icrcm. 11. Ego quali agnus manftieta$,qui portatur ad 
vi&imam,& non cognoui, quiacognoucrunt fuper me confi- 
1 lia,dicentes: Mittamus lignum m panem cius, & eradamus 
eum de terra viuentiü.&r.nomcn eius non memoreturampliu?* 
Dan. p. Et poft hebdomadas fexaginta duas occidetur 
Chriftus,&non erit eius populus,qui cum negaturus eft. 
Zachar.n.. Appenderunt mercem meammgintaaigcn-r 
- teos. Idem c.15. Percute pallorem,&dilpcrgentur oues. 
Gen.49, Simeon tk Leuifratres, vaf&iniqairatisbellan· 
• tia, in confilium eorum non veniat anima mea, h. in coetu illo- 
■ rum non (it glouamea, qui in furore 1 u oo cc 1 d e iun t .v 1 ru m, & 
in voluntate <ua luftoderuntmurum. 
Efal.ii Quarcitemueruntgentes,opu 1 imeditatifunr 
A'ugufi’.fuper 
loan.Vbi lefits 
non re(pande- 
bat,tbu&ouis 
ßiebat\hec cif, 
fiitit AgnUiMr· 
nocensnm a- 
peruit oi fuu: 
Vbi vtro re- 
JPßndebat, ibi 
jiiut Faßor 
docebat· Fra- 
tres, vt inpec- 
Mto fanemur, 
Ghnᚠcm> 
ßyMtn intuea- 
mur, Qmmar 
do qui intue- 
batur ferpm- 
temaneunt in 
de ferta, non 
peribant mor- 
ßbusferpentii: 
ßc quüntuen- 
tur fidit Chri- 
ßi mortemfa- 
natur a mor - 
fibae peccato- 
rum: 
idfm hbrof. 
tpnna tUref. 
U* ciifangui} Mein; y&ßiclimeH medicamentum phrenetici. Tmfatiönu Pars Prima· 
inania? Adftirerunt Reges terrs&,& Principes comienerunt in 
vnum aduerfus Dominum, & aducrftis Chriftum eins. 
Piai.zz. Foderunt manus meas,& pedes meos.Dinume- 
CKicruntoinnia offa mea. Iph vero confideraucrunt, & mipe- 
xerunt mc: Dmiferunt fibi veftimenra -mea , & iuper veilem 
meam miferunt fortem-. 
Pfal. 54. Suigenccs teiles iniqui,quse ignorabam, igno- 
rabant me. 
Pfal. 40. Etenim homo pacis meae, in quofperaui, qui 
edebar panes mcos,magnificauit fuperme fiipplantadoncm. 
Pial.68. Et dederant in efcam meam fel,6dnfid meapo- 
rauerunt me aceto. 
Efaiae jo. Corpus meum dedi percudentibus, &gena$ 
meas vellentibus, faciem meamnon auerd ab increpantibus 
&confpuendbusm me. 
loan.j. SicutMofesexaitauitierpentem in deferto: ita 
exaltari oportet Filium hominis, vt omnis qui credit in eum, 
noapereat, fed habeat vitam aeternam. 
z.adGodn. S. Scitis -enim gratiam Domini noftri Iesv 
Christi, quoniam propter nos egenus fadus eft, cumeiler 
diues, vt illius inopia vos diuites ciletis. 
Ad Hebr.p. Si enim fanguis hircorum &ci- 
nis vitulae alperfus, inquinatos fandificat ad emundationem 
carnis,quanto magisfangaisChnfti.qpiiperSpiritum fandum 
fbmetipfum obtulit immaculatumDEo, emundabit conicien- 
tiam noftram ab operibus mortuis, ad fexuiendum Deo vi- 
uenti. 
Paulus ad Gal. d. Mihi autem abfit gloriari, nifi in cruce 
Domini noftri Iesv Christi ,per quem mihi Mundus cru- 
cifixus eft,&ego Mundo,&c. 
B.Thomasin opufc.de venerab.Sacraun.Airar. In Chrifti 
pafllone quatuor cogitanda funr: feil, diledio eius, reamando:, 
Amaritudo eius, eius, aduerfa patien- 
ter fuftinendo: &c vtilitas eius,gratias agendo. 
Vna quaepiam res eft,quae fitilla templum,i pia altare,ipfa 
facerdos,ipfafacriftcium, ipfacui offertur,ipfa quae offert, quae 
i Ambreßus fk~ 
per Lucam z 
- Doles,Dotni' 
■ ne, non tua 
i vulnera, fed 
mea: non tu- 
■ am 
fed naß ram 
■ infirmitatem* 
Leo Papa in 
ferm. j.Men- 
ßsiEjfufio pro 
ininflü fan- 
guimiufitja 
potens fuit ad 
priuilegtu, ta 
diuesad pre- 
mmyvtfiv~ 
niuerfnas ca- 
püuorum in 
redemptorem 
[mim crederet, 
nudum tf ra- 
mea vincula 
ntmrim* *Pr&fationis Pars Prima. 
illa? Chiustys eft: de quo locus memorabilis Auguftini lib. 
4. de Trinit. cap. zq. Quoniam in lacrificio quatuor confide- 
rantur; cui offeratur, & aquo, quid offeratur, de pro quibus; 
idem ipfc;vnus verusque mediator per facrificium pacis nos 
reconcilians D£o,vnum cum ipfo manet cui obtulitjvnum in 
ic fecir,pro quibus offerebat, vnus ipfe eft, qui obtulit,&: quod 
obtulit. Infuper iple etiam altare fuit feil, fui ipfius, id eft, diui- 
nkas humilitatis. Hlic facit illud Alcuini; Nemo pacem cum 
Deo habere poteft,nili per Mediatore, qui eftin duabus natu- 
ris verus Deus homo; Vnus Chriftus,idem facerdosfic 
facrificium,vcniens ad nos, ofterre pro nobis, quod fumpfit ex 
nobis, vt auferret a nobis, q> inuenit in nobis, id eft, peccatum.. 
Auguftinus iuper Pial. 89. Propter ipfum fidele tefta- 
mentum,in ipfo mediatum eft teftamentum, ipie mediator eft 
teftamenti, ipfe lignator reftamenti, ipfe fidejuftbr teftamenti, 
ipfe teftis teftamenti, ipfe hxrcditas teftamenti,ipfe cohxres. 
teftamenti. 
Athanafius lib.majore defide, fol.zij. Vita non moritur, 
fed mortuos viuificat: ficut enim lux in loco tenebricofo non 
laeditur; ita nec vita pati poteft, qux mortalem naturam inui- 
fit: Eft enim immutabilis,& nec verti, nec diuerfa & altera elfe 
poteft Verbi Diuinitas: SicutenirninProphetiadicit defeipfo 
Dominus: Videte me,quod Ego fum,& non fum immutatus. 
Bernhard.inferm.depaffio.Domini; InpaffioneDomini 
triafpecialiterconuenit intueri: Opus,modum,caufam. Nam 
in opere quidem patientia, in modo humilitas, in caufa ehari- 
tas commendatur. Patientia lingularis, humilitas admirabilis, 
fedeharitas inxftimabilis. Idem fnper Canr.lerm.i5z, Quid 
tam efficax ad curanda confcientix vulnera, nec non ad pur- 
gandam mentis aciem, quam Christi vulnerum fedula me- 
ditatio, &c. 
Poeta fic quidam de palfione Christi canit; 
£cce cruci affixum, quo cunila momntememntm } 
Cuius cunila bibantfontibus, Eccefitit. 
Qui fabricat brutis fedilia, pendens 
Nilfuaquo ceruix fußimatur habet. 
\Amhrof.fuper 
Fjal.nS.Bea- 
ti immacula- 
ti: Holi tan- 
tum amittere 
beneficium, o 
homo. Pro- 
pterea Chri- 
fius damna- 
tioni mortis fe 
fubdidit,vt te 
aiugo dam- 
nationis erue- 
retüüefufcepit 
mortis[erui- 
tutem,vt tibi 
tribueret vita 
aterna liber- 
tatem. 
Bernh.ferm. 
7 6. Ex nobis 
ajfumpfit,qua 
pro nobis fufit- 
nuit,nafii,la 
itat um ori,fe- 
peliri:meaeii 
mortalitas, 
nati: mea in- 
firmitas par- 
Muhtmea ex· Pr&fationis Pars Prima. 
E ft nudus largitor opum :ß>ecioßor ajtris 
Ltuet& eif iußus victima pro federe. 
Qui dat fceptra, gerit defentibm eae coronam; 
Latrones inter gloria fumma probro eft. 
,Qui% nfrigerium eft,ipfeest foUminis expers. 
Er vita Dominus mortuus tpfe 'tacet. 
Hac dixijp velim:fed tu memor cßo, tot atque 
Tanta,tui causa, fuflinuife Deum. 
(Piratio,cru- 
cifixi: mea 
domitio fe - 
pulti. 
Bernhaid.Seimi.de Nät.Chrffti: Vt in Päradifö terrcftd 
qtiatuor fuere fontes 3quivniiierfani irrigarent rerram :ita in 
Ghrifto, quinoftcrcftParadifus, quatuor cft reperire fontes; 
Primus fons miiericordix, ad diluendas culpas aquis re mi illo- 
nis; lecundusfonsfapientiae ad potandum ii tim noftram aquis 
dlicredonis: tertius fons gratiar, ad inigandas plantas bono- 
rum opeiuraaquisdeuotionis : quartus fons ad condiendum 
&dccoquendumnoftrasaffeftiones,aqufs aemulationis. Et 
deiftisintelligi poteihlludlfaiae: Haurietis aquas in gaudio de 
ibntibus Saluatons. 
Hxc iafficiant de Chrifti mira «Scalma paffionc -,-dkiina 
annuente opera & Aicenlionem eius aggrediemur. 
AuguftinusingloiTaApocaLiz. Raptus cft Dei Filius ab 
humanitate ad diiiinitatem,in transfiguratione japaillbilitate 
ad immortalitatem, in refimerftione \ d minodtate ad Patris x~ 
qualitatem, in aicenlione; quia quantus fuit deicenfusa finu 
Panis ad panbulumcrucis, taatusfuit aiceniusa patibulo au·* 
ois vfque ad dextram Patris. 
BernHardus hornil. 2.9. Illo reuertebatur CHdftus , vbi 
eratj&indcredibat, vbi remanebat; quia cum per humanita- 
tem adiccnderec in coelum, per Deitatem fuam terram pariter 
continebat &c coelum : oportet, ftotres chariflimi, vt illuc ic- 
quamurcorde, vbi Chriftbmcredimus corpore afcendifTe. Ec 
ii adhuc hic tenemur infirmitate corporis , fequamur tamen 
eumpalfibusamoris. Quia is,qui placidusadicendit,tembilis 
Gregor. Hörn: 
zy.fuperEu· 
cians Cant. u 
Vultis etus 
faltus cogno- 
feere -} de coelo 
veritt in vte- 
tum, de vtero venit in prafepittm, de pnfepio in crucem, de cruce vemt in fepulchrum, de 
ßpukhtorediitincoelum. IdemHomil.q. Saluatorno(ler,qui cum inen carne.quam Tr^fat tonis Tars Trima. 
ajfumpfit,ad- 
fcenderit in 
cedum,peregre 
profeäus eil. 
Oma locus 
carnis pro- 
prius terra eil, 
qua quafiad 
peregrina loca 
deducitur, 
cum per Re- 
demptorem 
noftrum in 
coelo colloca- 
tur. 
Ίοαη. Chrjf. 
Refrena iram, 
expue malitia, 
expugna lu- 
xuriatu, & de 
peccat is,virtu- 
tibus fecifii 
gradum, qui 
ducit in cceltl. 
Auguft. de fide 
&Symb.Vbi, 
& quomodo 
fit in «xlo cor- 
pus Dominicu, 
curiofifiiwum 
&fuperuacuu 
eil qumre. 
Tantummodo 
in coelo effe cre- 
dendum eil. 
redibit. In hacfolemnitäte deletum eft chirographum noftrs 
damnationis: mutata eft lententia noftrs corruptionis. Illa 
enim natura,cui didum eft :Terra es,& in terram ibis, hodie in 
coelum iuit. 
Leo Papa in Serm.hodierno: Non folüm hodie coeli pof- 
feftores firmati fumus, iedfuperna coelorum in Chrifto peno- 
trauiraus, ampliora recepturi peritiam ineffabilem gloriam, 
quam per Diaboli perdideramus inuidiam. Quia quos Diabo- 
lus de primi habitaculi felicitate ejecit,HosDei Filius fibi com- 
paratosad Patris dextramcollocauit. Non.otiose inter refur- 
rcdionem & adfcenfionem xl. dies tranfiere difcurfu: fed 
magna confirmata funt Sacramenta, magna reuelata myfteria. 
In cis dirae mortis aufertur metus, verbiiimul & carnis immor* 
talitas declaratur. In his infufflatio Spiritus S. infunditur. In 
his beatoPetrofupercsterosouilis Dominici cura mandatur. 
Bedainloan.j.Nemoafcenditin coelum,nifiquidefcen- 
ditde coelo. QuifquiscrgoincaeIumadfcenderedefidcrat,ei 
qui de coelo defcendir,& eft in coelo,fe vera fidei&dile<5Honis 
vnitate coniungat: Aperte intelligcns, quod nullo alio ordine, 
nifipereum,quide coelo defcendit, in coelu adfccndcrepoflit. 
Hier.fuper illud Pfal.23. Attollite portas Principis vcftri, 
Virtutesminiftrs pcedentesChriftum inadfcenfionead alias 
virtutes clamant,vt viam Domino venienti aperianr, cique ac- 
currant. Referate (inquiunt) coeleftcs aditus: Venienti Domi- 
no sternalis ingreffus patear i aperiantur .aetheres ianus,& ae- 
ternarum aedium valus, & introibit Rex gloris in coelum. Vt 
ad dextram Patris interpellet pro nobis. Ipfs enim virtutes 
Angelicsnouo myfterio carne induti ftupefads, qusrunt cu 
admiratione,quis eft ille Rex gloris? Quibus refpondent alis: 
Dominus virtutum &c. Licet enim multi fcirent, ipfum eile 
hominem, non tameniciebant, humanam naturam fupra (e 
exaltandam. 
Auguft.in Scrm.Rcfurrcd. Qupmm fepulchra in pailio- 
neDomini funt patefäda, horum corpora,Chrifto refurgente, 
depuluerefunt fufeitata: Decebat enim, vt ille prius refinge- 
ret,deinde illi: ficuc dicit Apoftolus Paulus: Chriftusreiurrexit Traf at tonis Pars Trima. 
3 mortuis primitiae dormientium. Et ficut cum Domino refur- 
rexerunt, ita cumeoadfcendente, etiam ipil adfccndiile cre- 
duntur, 
loan. Chryfoft. in homil. hodierna: Natura, cuiuscauiä 
paradifus in Cherubin cuftodiebatur, hodie iiiper Cherubin 
cum fummo honore fufcepta eil. Ea natura , cui diftum eil, 
Terraes,&interrara reuerteris: Hodie in coelum iuit, Seime 
termino fupcr coelos regnat. 
Bernh. fuper Cantic. Adfceniionis quatuordicimuseile 
gradus: prima,ad cor: fecunda,in corde: tertia,de corde: quar- 
ta,fupra cor. In prima tenetur Dominus ; infecunda auditur 
coniiliarius j in tertia dehderatur fpofus; in quarta videt Deus. 
Chromantiusincap.5.Matth.fol.437. Sicuttuncpopulo 
ad terram promillionis eunti per Iordanem via fuit, Domino 
procedente: ita nunc per eafdem aquas fluuii Iordanis,primum 
iter vias coeleilis apertum eil, per quod ad beatam illam terram 
promiflionis,id eil, promiilionem Regni coeleilis obducimur. 
Illis Iesvs Filius Naue in Iordane Dux fuit: nobis verus Iesvs 
Christ v s Dominus per Baptifmum Dux extitit falutis aeter- 
nae,vnigcnitus Dei Filius. 
Marci vltimo: Et Dominus quidem Ie s vs,|>oftquam lo- 
cutuseftdifcipuhs,aiTamtuseilin coelü,&iedet a dextris Dei. 
Adicendit ad coelos, PCd.i6.v.ic>. Marc.i6.v.i9· Luc.24. 
v.yi. Ioh.y.v.ij. loh.6.v.6a. Ad.i.v.9.Ephef4.v.8.i.Pct.5.v..22. 
Hebr.f.v. f. 
Sedet ad dextram Patris, Pial. no. v.i.& 8.V.7. Lirc zi.v. 
6q. Adlor.2.v.34· hemj.v.$6. Roman.8.v.34.Eph.i.v.2o.&4. 
v io.Phil.2.v.9.CoI.3.v.i. i.Pet-5.v.22. Hebr.i. v.ij.&iz.v.z. 
&i.v.8. i.Cor 15.V.25. 
Veniet juftificare viuos ac mortuos, Malach.3.v.3.Matth. 
6.V.27.& 14.V.50.& xy.v-31. Luc. 17. v. 24.30.&21. v.2f. Ioh.y. 
v.22. A6lo.i.v.t.& 10.V.42.& 17.V.31. Rom.z.v.i6. z.Theflhf 
4.v,i.i.Pet.4.v.5· Heb,9.v.28. Apoc.i.v.y.&c. 
Haec de fecunda perfona Deitatis fufficiant, breuiflime 
aos accingemus ad illuftrandara tertiam perfonam Diuinita- 
tis, quae Deus Spiritus ian&us. 
Hilarius ι σ, 
de Tritt it. Fit 
uro Verbum, 
ι id eil, bomo 
i Detts:Etqui 
, homo eil,;» 
: f eit: & 
qui 'Deus eil, 
; rte ccelis eil. 
■ Aßendit dt- 
■ fcendem ,fed 
, defcendit non 
ι deßendens.Eii 
ι fltfj cr4f, & 
[ quodeß,non 
trat. 
. Ignatius epiß. 
i. ad Tr all. & 
Eptß.j.Cbri- 
fim tribus die- 
bus u mortuis 
, eflreßitutusy 
, reßituente tu 
fuoTatrecce- 
lefii, ad quem 
cum 40. dies 
. effetcum Apth 
ßolis couerßt- 
tus, ajfumptus 
eß infedepa· 
terna dextera: 
vbi tadiu per- 
manet, 
aduerfarii fub 
qciantur pedi- 
busßiis. Pr&fationis Pars Prima 
. ί 
lußinmMar· 
tyr: ApoL z. 
iQuod autem 
Chrißum a 
worum exci- 
tatum, Deus 
Pater ommu 
cjfet in axlum 
abducturus, 
donec dauto · 
mestpfuuho- 
ßespmußerit: 
audtee verba 
ifla Propheta 
DauidU: Di- 
xit Dominus 
Domino meo, 
fede a dextris 
meis. 
Anguß .in E- 
piß. Santhm 
femperopus in 
mejpira, vt 
cogitem: com- 
pelle, vt facta: 
fuade, vt te 
diligam: con- 
firma me vt 
te teneam :cu- 
ftodime,ne te 
perdam. 
(ßregor. in 
Moral. Porro 
ad faciendum bonum quid in nobis bonus Spirit usoperatur iprofefib monet ,mouet & do- 
cet : monet memoriam,mouet voluntatem,&docetrationem: nec minimam paleam in- 
tra cordis}quodpoßidet,habitaculum patitur refiiere:fedfiatim igne fubtilißima circum- 
Jpeftionis &compunäionis exuptßnritw dulcis &fuauis. 
A u gu di n lis de S pi ri tu & 1 i ter a, ca p. 6. a i r: S p i r i cus ia udus 
& digitus De i ,per quem fandificamur, vt ex fide viuenres, 
per diledionem bene operemur. Idem de Tlinit, lib.5. capu 1. 
Spiriruslän(5hiseftineiFabilisPattis&: Filij commu.nio. Idem 
de Tnnit.Iib.d. SpiritusfanduscommuneeftaliquidPatris Sc 
.Filipquicqmd illud ed, Atipracommun:o.confubdamialis& 
coacerna , quae £i amicitia conuenienter dici poteft, dicatur; 
iedamplius dicitur chnritas & hac quoque fubdantu; quia 
De v,s (ubdantia ed, &cDevs ed chariras. 
Damafccnusiib. i.cap. 7. Spiritus fandusnon eft exfpi- 
ratio Dei, iubfcaniia deditura , ied virtus ipfafubdantialis, fe- 
cundum feipiam a propria periona confidcrata, ex Patiepro- 
cedens, & in Filio requiefeens, ipfum manifedans, necfepara- 
bilisa.Patrc & Filio. 
Ali) definiunt. Spiritus, fandius cd tertia perfona Diuini- 
ΐ2Π5,3,Ρ3ηε & Filio procedens. 
.Phauorinus,: Tlyiv,u*t vijtcv Jiu'gtui 1 »γαςικνι, 
Γ©-, T« n/'g/', τ(/) ija βμονοΊ®* iKTTOfcvlifM, ύκας, \κ £ Πα- 
Ίξ)ί πούον,. 
Bernhardus in ferm.ij.Pentccoft. ait: Spiritus fandus 
multiplex dicitur, quia multiplicitcnfilijs inipiretur, concedi- 
tur enim ad vfum , ad miraculum, ad ialutem , ad auxilium, ad 
iblatium ,adfcruorem. Ad vfum vitee bonis & malis commu- 
niabonaabundantiflime tribuens. Ad miraculum in fignis& 
prodigiis. Adralutem,quum toto corde rcuertirur ad Domi- 
num Deum. ,Ad auxilium, quum in omnicolludationead- 
iuuatinfirmitatem nodram. Ad folatiimvquum tedimonium 
perhibet Spiritui nodro, quod Filii Dei fumus. Adferuorem, 
quum in cordibus perfedorum vehementius fpirans validum 
ignem charitatis accendit, vt non folumin fpe filiorum De 1, 
fed etiam tribulationibus gl orientur, contumelia gloriam re- 
portantes. .9?r&fationis Pars Prima♦ 
Idem: Spirirusiändus, 
Spiritus redus , Spiritus dulcis-, Spiricusifortis infirma robo- 
rans, afpera planans,ecrda purificans, quicquid in hocieculo 
nequam videtur,difficile «5c anguilumjeue facir,&: hic illatum . 
opprobrium gaudium,judicat, defpedionem exaltationem 
efTeperfuadet. .< 
Hieronym. fuper Marcum: Spiritus lapientis negligen-( 
tiamunpigte repellit,Spiritus intelledtus diligentiam rationa- 
biliter quaerit,Spiritus confiliidiuinamprouidentiampruden- 
cermucnir; Spiritus virtutis inftigationes fortiter reconditjSpi- 
ritus feientias obliuionem lubricam diu eile integre non finit*, 
Spiritus pietatis humanam fragilitatemdementer induigeti 
Spiritus timoris D e i improuidam ignorantiam ardenter de- 
coquit,Sc bene replet. 
Bernhardt! Serm.2.Pentecoft. Spiritusparacietusdatpi- 
g n u s fal u tis, ro b ur vi tre, fei e n ti ae 1 u tn e n; Pign u s fa 1 u t i s, v t ip fe 
»eddat teftimonium fgiritui tuo,quodfiliusDEi fis. Robur < 
vitas, vtquodpernaturamtibicftimpoiIibile,pergratiameins , 
non folum poftibile, fed etiam facile fiat: Lumen feientiae, vt 
cum omnia bene feceris,te feruum inutilem putes ;&quic- 
qirdboni inte.inuencris,illi tribuas.aquo omnebonum eft. 
In tribus iftis Spiritus iändus docebicte omnia, quae pertinent 
adialutem. ' 
Gregorius fuper Ezechielem ; Confidero Patres Noui. 
& Veteris Tefiamenti, Dauid,Daniclem,Arnos, Petrum, Pau- 
lum.& Matthaeum,Sc apertis oculis fide intueor: Implet nam- 
que Spiritus fandus puerum citharaedum, dc Pfaimiftam fa- 
cit: Impletabftinentempuerum,&judicemienumfacit: Im- 
plet paftorem armentarium , & Prophetam facit: Implet pi- 
icatorem,& principem Apoftolorum facit: Implet periecu- 
torem, ScDodorem gentium facit; Implet publicanum, £c 
Euangeliftara facit: quam ergo infam iumus, qui hunc Spiri- 
tum non quanimus. 
Leo Papa in Serm.dc Pentecoft. O quam velox eft fermo 
lapiendas! Ec vbi Deusmagifter efficito difcicur quod docetur. 
Beia in Rom, 
Spiritus S. in 
colitba &ignc 
apparuit ,quu 
omne cer,q> 
aus gratia tX- 
gttur , &wa- 
juetudiHÜ le- 
mtate tran- 
quiliu &zah 
tußitiafit ac- 
cenfum. Hmc 
Gregor.diat 
in Moral, id- 
circo Spiritus 
S. inigne& 
columba nobis 
monßratus 
eit, quia vide- 
licet omnes, 
quos implet, 
& columba 
ßmfmtate 
manfuetos, & 
mic zeli ar~ 
c2> 
dentes exhi- 
bet. Nequa- 
quam ergo 
Spiritus [an- 
ctus plenus eß: 
aut qui tran- 
quillitate rna- 
fuetudmU [er- 
uor em amu- 
Utionis de- 
/erit, aut-rur- 
[minamuUuoms ardorevirtute manßmudinis amnut. Pufationis Pars Prima, 
BedaHom.y- 
in Luc. Nulla 
in difcendo ■ 
Trier λ dl, vbi; 
Spiritus S. ] 
Dotier eß. i 
Cjregor.Ha- ' 
i« i(jr- 
pore animam, i 
probat vitales 
fenfus corpo- 
ris ; Habitare 
in anima Spi- 
ritum, probat 
vltaßmtua- 
Us. illud audi- 
tu &ν'φι di- 
gnofeim, i- 
Jhd ex duri- 
tate & humi- 
litate , wtt- 
virtuti- 
bus. 
Chrjfoß. de 
[ancto adora- 
do SpirituiDa 
mihi nauim 
vacuam, gu- 
bernatorem, 
/«««, 
and) oras, ο- 
mniad'jpoß- 
ta, Qr nufajia 
eße Spiritum 
venn : Nonne 
tardat omnis 
Non eftadhibita interpretatio ad audiendum, non confuetu- 
doad vfum, non tempus ad ftudium,fedipirante, vbi voluit, 
Spiritu veritatis proprio lingularum gentium voces fadaefunt 
in Ecclehaeore communes. Ab hoc igitur die voxEuangeliu 
praedicationis intonuit,ab hoc die imbres charifmatum, flumi- 
na bcnedidionum,omnedefertum &vniuerfam aridam riga· 
uerunt. 
Bedafuper Ezech. Septem graduum erat afeenfas ciui- 
tatis. Suntenimmulti, quiiamperieptemgradus,ideil,per 
fandi Spiritus feptiformem gratiam, aditum vitae codeftis in- 
ueniunt per timorem Dei humiles, per pietatis ftudium mife- 
ricordes, per icientiam difereti, per mentis fortitudinem libe- 
ri,per coniilium cauci, per in teile dum prouidi,per fapientiam 
maturi. 
D. Auguftin.lib.de Gratia; Spiritus iandus eft Patris & 
Filij amor&connexio:ad ipfum pertinet focietas,qua effici- 
mur vnum corpus vnici Filii Dei. Sicut enim vnum corpus ho- 
minismultis conftatmcmbris, & vegetat omnia membra vna 
anima, faciens in oculo vt videat, in aure vt audiat, & fic in ex- 
iens. Ita Spiritus fandus membra corporis Chrifti, quod eft 
Ecclefia,continet & vegetat. Et ficut humani corporis mem- 
brum praedium formam quidem,qua membrum iit cognoid- 
tur, retinet.fed nequaquam Spiritus iandusfequitur,quo prae- 
ter vnitatem corporis viuat·, fed quicunque a praedida; pacis 
vnitate diuifus eft, facramentü quidem tanquam formam reti- 
net, fed Spiritu praeter vnitatem non viuir. Fruftra ergo foris 
de forma gloriantur, nili intus Spiritu vegetentur. 
Thrmer.in Apoph.65.ait : Non funtomneshaeredes,qui 
in eadem funt familia: tantum qui ab nfdem profedi funt pa- 
rentibus.Neque ftatim Chnftiani, aut Chrifti filii,qui fub vm- 
bra latent Ecclehae, fed qui genuinum Chrifti acceperunt Spi- 
ritum. 
Baiihus apud Maximum : Quemadmodum in fpeculo 
impurgato rerum imagines intueri nonpofTunt.-fic homoSpi- 
ritusfandi iliuftrationem recipere non poteft., nifipeccatum 
& carnis afted.onemabiiciat. Prafationis Pars 
Nazianzenus in orat. de ftatu epifcopali: Qui neque Spi- 
ritus curios£ fcrutcris jpceflum ·, iufficic mihi qaod Filius, quod 
ex Patrej & quod hic iit Pater,ille vero Filius: Et nihil in his cu- 
riose (crutor; Ne in vocibus, quae penitus omnem elocutione 
fuperat humanam, mihi accidat,quod vifui,quum in radios di- 
rigitur folares. Quantum e-nim quis plus& diligentius videre 
voluerit, tanto magis fenili laeditur.* Et dum intimum cernere 
quaerit, etiam illo quod pius eft priuatur, quum res quae videri 
debet, longe etiam yifumexuperet,fi illam totam videre vo- 
lueris , & non ita quemadmodum cernere eft tutum. 
Didymus Alexander lib. i. de Spiritu fando: Quomodo 
diiciplinar& virtutis aiTumptor, fignaculum & figuram ( vt ita 
dicam) in fuumfenfum recipit, eius fidentiae, quam aflumpfit; 
fic&is quiSpiritus fifhdi particeps efficitur, per communio- 
nem ei ns fit fpiritualis pariter&iandus. 
Tertullianus de velandis virginibus: Alpice ipfam crea- 
turam paulatim ad.fru<5lumpromoucri. Granum eftprim0,& 
de granofrutex oritur,6c de frutice arbufcalaenititur. Deni.q·, 
raiwidc frondes inualefcunt totum arboris nomen expan- 
ditur. Inde germinis tumor, & flos de germine ioluitur,&de 
üorefrudus aperitur, Is quoque rudis aliquandiu& informis, 
paulatim aetatem fuam dirigens,eruditur in manfuetudinera 
faporis. Sic & jnftitia (nam idem Deus juftitiac & .creaturae) 
primo fuit in rudimentisnarur* Deum metuens. Pehincper 
legem &’Prophetas prornouit in infantiam. Pehincper Euan- 
gelium efferbuit in juuentutem. NuncperParaclctum com- 
ponitur in maturitatem. Hic erit folus a Chrifto magifter&: 
dicendus & verendus: Non enim ab feloquetur, fed quas man- 
dantur a Chrifto. Hic folus antecedor, quia foluspoftChri- 
ftum.Hunc qui receperunt,veri täte confuetudini anteponunt. 
Pamphylus Martyr Iib.de Spiritu fando; Quomodo qui 
aliqua difciplma plenus eft, qui perfede eam haber,erudite,6c 
fub tiliter poteft de ea proferre fermonem.° ficqui Spifitum fan- 
dum confummateacceperunt,itavtimpIeantureo,cum fidu- 
cia Verbum Dei loquuntur·, quia praefens Spiritns fandus,jdir 
gnam Deo vocem miniftrat. ol: 
■ quantußuHfy 
l eil dpparatuiy 
ßdeßtopera- 
' tio Spiritus? 
■ Itafierifolet, 
■ licet fitfermo* 
■ nis ampla fu- 
i peüex,&mens 
■ profunda>& 
eloquentia, & 
• inteüigentia: 
■ &non ad fit 
Spiritus S.qui 
vimfuppedi- 
tetyotiofafunt 
omnia· 
Bafilius deSp. 
S. Quemad- 
modum ars in 
eo qui naäus 
,-eiiillam:ita 
i gratia Spiri- 
tus tneo qni 
: recepit,femper 
■ qutdepr&fens, 
■ at non perpe- 
: tuo operans. 
Nam& ars 
potentia qui- 
. dem eßin arm 
i iifice,.aßuve- 
:rotum,quum 
f\undamil~ 
, m operatur. 
■ Itidem Spiri- 
t9 femper qui~ Pr&f attonis Pars Prima. 
Mm adeit Al· 
gnü.fed ope- 
ratur in tltis 
iUXCA vtihta- 
tem, aut in·, 
prophani, am 
in [anaticnih 
aut aliis mi- 
raculorum o- 
perationibiu. 
B.Th. t.par 
q.4. art. 3.0 
lißnt.diß.io 
q. 4. Spiritus 
dicitur feptu 
püciter, Aer, 
Vel vetus, cor 
pora beatoru 
anima beato 
rum, virtus 
imaginat tua 
mens, Deus. 
Gregorius in 
Dominus dt- 
hfuccenfos,& 
verbo eruditos 
intus ■reddtt, 
foras linguas 
igneas cfien- 
div. Infigmfi 
ia'uwc adffto- 
ta ‘mudtine- 
'ia „ vt igne & 
forntum fenn- 
D.Auguft.lib.if.de Trinic.cap.19. Sicutcorpuscarnisni- 
hil aliud eit quam caro : fic donum Spiritus fandi nihil eit, 
quam Spiritus S. &c. 
Cliiyfoft.hom.i4,in Epift.ad Hebr.Sicut nauis quspvo- 
fpcroflacu fertur in Pelago, non poreft'unpcdiri, neque de- 
mergi, vfquequo profpero vento ac perieucrance perfiuitur, 
iedetiampoft nauigationem gloria eis magna contingit, fiue 
nautis, fiueexuUtb: illis quidem requiem tribuens, quod la- 
bore remigationis non fuerint fatigati .villis autem, quod eos' 
maris moieftia liberauit, & nauigationem illam hilarem itcit, 
& velutipedlaculumillis ineundum i piam proipentatem cur- 
fus attribuit: Sic etiam anima a diuinaadiutaSpiricu,omnibus 
rebus füpenor exiftit, & omnibus vitulinius 
eminebit,&vitam in coelum dudentem vehementius, quam 
• illa nauisinceditjVtpocequasno vento impellitur, fedabipio 
Paracleto fertur, munda vela poilidens, 8c plena proiperis Ha.· 
■ tibus omnem remiffionem & diflbliitionem a fila mente difeu- 
, tiens* Sicutenimin velis iadatis ventus incidens nihil opera·1 
- tut: fic. etiam Spiritus S. in anima reraifla & fegni non patitur 
permanere. 
, Bafilius de Spiritu S. Spiritasfändi fic omne«; participes 
funtjVt ipfe maneat integer, radii Solis in morem: Cuius bene-1 
ficiuraficadeftei qui fluitur, quafi foli adfit, quum & terram 
illuftrer, & mare, & acri miiceatur: itidem & Spiritus fandus 
vnicuique capacium quum adfit, quali foli, omnibus fuifki- 
entem & integram gratiam infundit, quo fruuntur, quaecunq-, 
de illo participant,non quatum ipfa fua natuiapoildnt capere, 
fed quantum poreft ille, 
Nasianz.ad Euagrium de Deitate: Quemadmodum lu- 
cis radi} habitum inter ie juxta naturam habent indiiiifibilenr, 
& neca luce h gregancur,aucinuicemabfcindi]muf,ied ad nos 
vfquegvanamluminis mittunt: Eodem etiam modo Saluatof 
π öfter, δί Spiritus fandus geminus Farns radius, ad nosvfque 
veritatis lumen iubnhniftrat, Pattique communicat. 
Lucilius Vero mus in memorabil. Quemadmodu nauis 
indio marisjfecimdo.vcnto multum agitatur, velociter irer Ψ'wf attonis Vars Prima 
foixm conficit, atque intutum portum fe recipit: Ita homo in 
hisMilndimiferiisatq·, impetuofo calamitatum omnium mari 
periditans,moru&afflatuSpiritasS,agitatur, vt reda via in- 
grediatur, atque in tutum demum verae beatitudinis portum 
icfe recipiat. 
PafchaimsdeSpiriturandoiQupdSpiritusS.inimguios 
fedifte memoratur, idcaufieeft, vtincelligatur,perpImesnon 
fuiiTediuifiis, m an fi ilei nfin g u I i s totus, ied ficui fieri ignibus 
moscft rhanccniraf vtnouimus) habet naturam ignisaccen- 
jfus., vcquantFad· eum, quanti ad crimen purpurei iplendoris 
adipexerintvtantis vfum fuae iucis impertiat, tantis rninifteriu 
iiii rnuneristribuac; & mhilominus in fui integritate perma- 
neat: ItafandrSpiritusvirtusquancumlibeteffluar,quantum- 
libet in plurimos gratia diuinaelargitatis exupetet, ficui proba- 
tur recipere meniuram,ita nullam fentit expeniäm. 
Sapienr. 12. O quam fiiaois eiiDbrains Spirims tuus. 
Mdcthuz. Quicunque dixerit verbum'contra Filium ho- 
fninis,temittetur:ci;quiautemdixeiitcot3tra Spmrumiandü, 
non remittetur ei,neque in hoc feculo,neque in futuro. > 
Lue. iz. Spiritus S.idocebitvos inipia hora,quidopor- 
teatvosdicere,’. 1 
I0R5. Spiritusvbi vultipkar, & vocenreiüs audis, fed 
neicis vnde veniat, & quo vadar: iic&ioiimis qui natus eft ex 
Spiritu.· 
i.Cor.z. Qfiis hotryinummonit ea/quaefunthominis, nifi , 
ipiritus hominis,qui eft in eo ? Sic & ea quas.funt Dei , nemo 
nouit,nifi Spiritus De i. Ibidem etiam Spiritus omnia fcruca-, 
tutetiam profunda De u Ibid* 12.. Haecorania operatur vnus. 
atque idernSpiritus/diiiidensfinguiis prout vult, · 
z.Gor.j.? Vbi Spirirus Domini, ibi libertas.': 1 
Rom.5. Charitas Det difFufa eft incordibusnoftris,per. 
Spiritum S., qui dzmseft nobis. 
R&m. 8. i Nanrquid oremus ficuroportcrinefcimus,fed 
ipfeSpiriruspoftulat prenobisgemitibus inenarrabilibus, 
Ibid. Accepiftis Spiritum adoptionis filiorum D £ 1 jin· 
<quo clamamus. Abba, Pater. 
fientirent cor- 
pora, igne vero 
tnutfibtli, & 
voce fine fiom· 
tu docerentur 
mdd.Voristr- 
gafiuit ignis, 
qui apparuit9 
fid imus, qui 
fidentiam de- 
dit. 
■ IdemHomil. 
i6. In terra, 
datur Spiri- 
tus, vt diliga- 
tur proximus, 
e coelo datur 
Spiritus,vt di- 
ligatur Deus. 
Sicut ergo vna 
eftchantas,& 
duo pracepta, , 
ita vnus Spi- 
ritus, & duo / 
dona. f. 
1 Spiritus S, \ 
donorum di- 
utnorumdif- - 
tributor, i, · 
(fior.iz.v.ii. . 
■Digitus Dei, , 
Luc.iiiV.io,'>· 
Pioru Doftor, , 
Mdtth.io. v, ·. 
20 loL· 14.V.·. 
16. dcto.6.v, . Trafationis Pars Prima. 
Eph. 1. SigrmtieftisSpirituS.promiflionis,qui eftpignus 
, ihaereditatis noftrae, &c. 
Chryfoft.in 7.Matth. hom.20. Sicut non eft poflibile,vt 
, ex fola pluuia frudiftceturterra, nififlauerit fuper eam ventus; 
’fic non corrigat ho;minem).nifico- 
. optatus fuerit Spiritus fandusin corde ipfius. 
'In fequentibus de.his latius fexaminabimus porro,quan- 
tum & ipfe fuo numine nobis conceflerit. De hacperfona 
Theologorum noftrorum definitio Spiritus S. talis .eft. 
, SpiritusS. efttertiaperfonaDkiinitatis; nonffadus,nec 
creatus,nec genitus, ied a Patre & Filio ab aeterno procedens; 
In quoTater per Filium creauit vniucrfa, viiibilia & inuifibilia, 
Angelos & homines, creataque fuftentat, conferuat ac guber- 
nat: Miflhs a Patre per Filium vifibili fpecie fuper Apoftolos: 
& qui inuifibiliter quoque roitriturhodie a Patre per Filium in 
. corda credentium, vtea per Verbum & Sacramenta illuminer, 
conuertat,regeneret,fandificet,renouet,&c. Hic&notan- 
, dum,quod Auguftinusait&obferuauit de Trinitate; Tertiam 
perfonamDiuinitatisno ita habere propriam appellationem, 
ilcutiprima:& fecunda perfona. Pater enim ita habet propria 
. appellationem, vtTilius nomdicaturPater ruifusParcret- 
:iam nondicatuf Filius/Nomen vero Spiritus S. non itaeftpro- 
prium. EftenimPaterSpiritus: Eftetiam Filius Spiritus. Quia 
Deus eft Spiritus, loh. 4. v. 24. Jtem Pater fandus eft, & Filius 
eft fandus: ficut Seraphin clamauit Efa.6. v.3. Sandus,ian- 
dus, fandus Dominus Devs Zebaoth. 
Piae cogitationes Patrum funt;:Tertiam perfonamDiui- 
nitatis ideo vocarirSpiritum fandum » appellatione tali, qui 
communis eft primae & fecunda: perfonae: QuiaSpiritusS eft 
commune aliquidTatris & Filii: Fcilicet fubftantialis amor,& 
laetitia inter Patrem & Filium. 
VocabiilumSpiRiTVS, primo in genere ftgnificat natu- 
ram feuvim agitantem,vtEzech.i.v. 10. Spiritus vitae erat in 
rotis. Et cap-37.v.7. Cum Spiritus ingreditur ofla arida, fit co- 
motio; & accedunt vnumquodque ad junduram fuam. Nam 
Hebraeisdicitur fl’)*} & agitando,dilatando,ventilando. 
ιό. i.Cor.i. 
y.i2. j.loh.L· 
v. 27. 
Ψιοτιιιη dux, 
Jiom.S.v.y. 
‘Semen, i.leh. 
5.V.9. 
Sigillum, i. 
■Cor. 1.V.21. 
Teßis Chrißi, 
lohiyv.26. 
ίΛ oh.yv.y. 
Virtus ex al- 
to, Luc.24. 
*Μ9· 
Vnäio, i .lob· 
2.17.20.27. 
Veritas, 1 .loh. 
yv. 6. 
Spiritus gra- 
tia yHebr.io. 
v.zo. 
Gratia &pre- 
12.tf.iO. < 
Spiritus fan- 
ftificationis, 
Rom. i.r.4. 
Spiritus [api 
mia,inteUi- 
gentUyConfi- 
lij, fortitudi- 
nis , [cientia, 
& timoris ,Ε- 
faia n.r.i. Prafattonis Pars Prima, 
Et Latinis etiam generaliter ita viiirpatur. Vz,Sedibus athereis Spi- 
ritus ille venit. Item illud Virgilij, Spiritus intus alit. i. Significat 
ventos,Pr.i47.v.iB.FlabitSpimus eius,&fluent aqua:. Pfal.n. 
v.6.Spiritusprocellarum. 3. Significat vitam ieuanimam ho- 
minis: vt,Emifitfpintum,Matt.27.v.50.Sufdpeipintum meu. 
Ad.g.v^.&Luc.S.v.jy.Reuerfuseftipirituspuelis. Etlac.z. 
v.z6.Sicut corpus fine fpiritu mortuum eft. Item Pfal. 
Exibi|£piritus eius, & reuertetur in terram Tuam. Ecclcfj. v.zr. 
Quis icit fpiritum filiorum hominis,an afcendat ipfe furfum,& 
fpiritumbruti,andefcendat ipfcdeorfum. 4. Significat An- 
gelos, Heb.JLV.14. Angeli funtadminiftratoriifpiritus, Pfal. 10 4. 
v.4. Qui facit Angelosfuos fpiritus. Hebr, 1 z. v.9. Pater fpiri- 
tuum.Luc.Z4.v.37.&39. Putabantfe videreipiritum: Spiritus 
carnem&ofia non habet. Luc.ii.v.z6. Spiritus malus nequam. 
5. Significat motusieu impetus hominum creatos, ieu bonos 
ieu malos. Qui aufert ipiritum Principum. Prou. 
i/.v.zz. SpiritustriftisexficcatoiTa. Efa.19. v.14. MiicuitDo- 
minus fpiritum vertiginis. Ofe. 4. v. 12. Spiritus fornicationis. 
Irapleui eum Spiritu Dei, in omni arte ad exco- 
gitandum, quicquid fabrifieri poteft ex auro , argento,&c. 
6. Eft nomen commune Patri, & aliis perfonis Diuinitatis. 
Ioh.4.v.24. Deus eft Spiritus. 7, Eft nomen peculiare dc pro- 
prium tertiae perfonaeDiuiniratis. 8. $xpe etiam pro donis 
Spiritus, non pro peribna ponitur ; vt cum Helifaeus dicit 4. 
Reg.z. v. 9. Fiat tuus Spiritus duplex in me. ItemcumDE v s 
dicit ad Molem,Num.n.v.17. Auferam de Spiritu tuo,& dabo 
Senioribus populi. Origenes τη&ί lib.i.e. 3. Quidam 
cx prtedeceftoribus noftris in Nouo Teftamento obferuant: 
qubdficubi Spiritus nominatur fine adjedione, quaeaftignet, 
Spiritu Sando debereintelligh Hanc re- 
gulam Hieronymus in z. cap.Michearexemplis probat, Gal. 5. 
v.iz. Frudus Spiritus,Gal.6.v.S. Qui feminat in Spiritu,de Spi- 
ritu metet vitam, Rom,8. v. 13. Si Spiritu opera carnis mottifi- 
caueritis,viuetis. Matth.4.v.i.Dudus eft a Spiritu in dclertum. 
Auguftinus de cognitioneveraevita: cap.4. itadiftinguit; Sex 
modisinScripturisSpiritusfubftantialiterdicituriPrimo fDm Ψrafat'tonis Vars Ψήτηα. 
. appcllaturSpiritusIoh.4.v.z4· *· -'Angeli,: Pfal. r 04. v.4.' Qin 
; facit AngeJosSpiritus.; 5. Anima, Pfahl Exibit fpirkus 
eius. >4.1 fcitiifpiritusjuraen- 
tom aii&o.r j. SpiritusproceJiarum. 6. Atr 
, dicirurfpicitus, meuraaperui & attraxi ipiriturn. 
' Nomina praecipua , quae Spirituifando iri S. Scripturi 
tribuuntur, haeciunt: 
Primo dtdturjvpi :ir»€wjue,Spiritus. Et ratio appellatio- 
nis videturabipfoChriftoexpIicataefle, I0I1.3.V.8. Seeundd, 
Phauorinus; Πα&κλπ- 
το* Φηνμα.l.iyiim, f Et: Uä^r- 
Khr,<rtt ’άςιν ä. **χΛκfit.f λγτv ra Jfa. Aoyv ττνουμ,otTJx«. Tertio 
. 2.Cor. i.v.ia/ Dedit arrhabonem Spiritus in cordibus noilris. 
i.Cor.j.v.j. Deus eil qukiedit nobis.arxhara Spiritus. EtEph. 
1. v. 14. Spiritus S. eil arrhabo haereditatis noilrae. Quarto, 
i.Ioh.i.r.17. Vridioquamacccpiilis abillo, 
fdlicct Filio, docebit vos omnia. Pfal. 4p. v.8. Ynxir teDiVS 
ruusdleolaetitiae,praeconiortibus tuisiXuc.4. v.18. Ex Eia. 6u 
v.i.Spiritus Domini fuperme, ed qudd vnxitme. _At5t. io.y.38. 
Quem voxitDeus &c.v Quinto Iohvy. v.38.: Qui credit inme, 
ücut dicit Scripturas, Eumina; de ventre eiusfluentaquae vime. 
Hocautem dixit deSpiritü Sed Efa.44.v.3.: E Eundam aquas 
fupef ftdentemi Mfluenta iuper aridam , effundam Spiritum 
meum iuperTemcn.tuum. Tribuit autem Spiritui S. nomen 
aquae*, primo ,quia purgat noilras fordes: 2. Quiaomni vitae 
fucco&humoredeilituimur : Spiritus fandusautem limpi- 
difllmaaqua e fontibus Iflaelis hauila.jita nos irrigat·, vt non 
fltiant,quibiberint,inaeternum4loh.4. v.14.· Sexto Matth.5. 
v.ii.BapdzabitinSpiritiifando,&igni. Ad.2. v-3-Dispertitas 
linguaetanquamignisTedirquefupcrflnguIos., Septimo Ioh. 
ιο.γ.22τ. Iniufflauit indifcipuloSj&ait; Accipite Spiritum fan- 
dum.' Ad Fadus eft repente fonusde codo,tanquara ad- 
ueniente flatu vehementi.' Odauo,digitus Dei, Matth.u. 
f.28.Lucn.v.2o. 
1 Epitheta SpiritusS.taliafunt: 1. Spiritus 
ncfi.v.2. Hiob.33. v, 4. & Matth. 3. v. 16. Vidit Spiritum D e i 
Spiritus S. 
aqua nomine - 
fignatus. i 
Ioh. 3. r. 5. 
Heb. lo.v.iz. 
Ignis, Matth. 
f: 
Spiritus San- 
itus arrhabo, £ 
i.Cor.i.r.zi. 
&s-v-s-9a~ 
E- 
phef. i. y.13. ; 
14.  Ψήιηα 
' defcendentem. RomamS.v. 9* Spiritus Dei habitat in vobi& 
i. v.n. Ea quaeDei funt, nemo nouit , nifiSpiritus Dei. 
v.jo Non comriftetis Spiritum fandum Dei. ..1. Gon 
j. viuemis. i.Coc.6. v.11. In Spiritu Dei noilri« 
x, SpiritusDomini fvpi?ECsu6t. v.i."&6 jv.v. 14-Euc;4. v.Y8. 
SpiritusDoiTrinlluperme. Ad 8. v.39. 
rapuifPhilippum. 3. - SpirirusPatris,Matth.io. v.zo. Spiritus 
> Patris eil,qui loquitur in vobis. Rom;8. v.u. Spiritus eins,qui 
excitauit Iesym a mortuis. 4. SpiritusGhriilifilij, Gal.4 
Mi fit Spirituni Filij. Rom.S.v.?. SiquisSpiritunvChriili non 
habet, non ejus. Phihl.v. 19* PerfubminiilratioaemSpiri- 
i* tus Chrifti. i.Peu.v.ii.Scrutantesqualetempusiignificaretin 
eisSpiritus Ghrifti. 5. · Pfal.35. v.j6. Spiritus oris eius. Efa. 1 r. 
v.4.Spintulabiorum iuorum interficiet impium, z. TheiP z. 
■ v. 8. InterficietAntichri.fturaSpirita-orisiui. 6. Spirimsbo- 
cereceos. Pfal.143.v.io .Spiritus mus bonus deducet mein ter- 
ram redam.' 7. Spiritum jo}reduro,flabilem, 
(perpeccatumenimdefledimusa regula) vel veracem, id eftP 
alienum ab hypocrifi. 'Vel vt Eph. 5. v. 6. Ne quis vosfeducat 
inanibus verbis. Velhrmum, qui facit peifeuerarcin bono,& 
canerelapfosf Poileaenirnadditz. ame. Itera 
v.14. ipontaneum,vlrroneum. Gqgitenim Filios Dei, 
vtproni&facilesfintadobedientiam^facit exnblentibus vo- 
lentes, juxta illud: Obediuiilis ex ararab,Rom.6.v-7.5c 1. Cor. 
8.V.4. Fuerunt voluntarii. 8.Sap.7. Spirirusin- 
telligentiacjiandus, vnicus, multiplex ( ,) 
fubrilis, mode ilus, difertus, mobilis, coinquinatus, certus, fua- 
uis,amans bonum ,*acutus, qui nihil .vetat benefacere, beni- 
gnus, flabilis,fecurus, omnem habens vittutermomma proipi- 
ciens. 9. Spiritus fandus, quod epitheton & frequenti Π1 mu 
cft,& vblqueobuium. io. Ekernus, Hebri?, v. 14. Pei Spiri- 
tum aeternum obtulit. Adernuseft, quia non coepit, vt reliqui 
fpiritus : qualesfunt Angeli, animaehorninum&c.: 11. Spiri- 
tusfandificationis, Λγοήνν;. Rom.r.y.4. iz. Spiritus verita- 
tis, 15.16. v.13. Spirims veritatisdocebit vos 'Trsfationis Pars Trima. 
omnem veritatem. Et 1.I0I1.4.V.6. Ex hoc cognofcimus Spiri- 
tum veritatis,&fpiritumfcdudionis, wAäW. 15. Spiritus vitae. 
Rom. 8. v. 2. Lex Spiritus vitae. Ioh. 6. v. 63. Spiritus eft τα 
πού . ΐ4· Spiritusmanfuemdinis, i.Cor. 4.V. 21. Gai. 6. v. 1. 
15. Spiritus fidei, 2. 15. Habentes eundemSpiritum 
fidei. i(5. Apoc.i9.v.io. Teftimonium Iesv eft, Spiritus Pro-! 
phetiae. 17. Eph.i.v. 17. Parergloriae dat vobis Spiritum fapi- 
entiae&reuelationis. ιδ· Efa.n. v.2.&5. Spiritusiapientiae& 
intelledus. Spiritusconfilii&fortitudinis : Spiritusfcicntiae 
& timoris Domkii. 19. Zachar.u.v.io. Spiritusprecum. 20. 
Rom.S.v.ij.Spiritusadoptionis, qedfeyiW. 21 Eph.i.v.15.Spi- 
ritus promifiionis fandus. 22. i.Cor.12. DiuiiioneS 
gratiarum funt, idem autem Spiritus. Haec omnia operatur 
vnus& idem Spiritus. Item v.13. In vno Spiritu baptizari cftis 
in vnum corpus. Eph.4.v.4. Vnum corpus, vnusSpiritus. 25. 
Hebr.io.v.29. Spiritum gratiae cotumcha affeciftis. EtZach. 
12.V.10. Spiritus gratia. 24· z.Tim.i.v.7. Spiritusvcritatis, 
diledionis, Sc fobrietatis. 
Sequuntur teilimoniaS. Scripturae approbantia ; Primo 
Spiritum fandum cfTe peribnam. 2. Efle tertiam perfonam 
Diuinitatis. 3. EiTe ψοίσιον Patri & Filio. 4, Spiritumfan- 
dum a Patre & Filio procedere. I. Teftimonium eft illuftris 
reuelatioDiuinitatis,fadainBaptifmo Chrifti: quaedifcernit 
tresperfonasDiuinitatisclariflime Matth.3.V.16.&17. VbiPa- 
tervoceexnubibusprolata, Filius baptizatus in Iordane, Spi- 
ritus fandus autem in fpecic columbae fe reuelauit. 11. In ili- 
ftirutionoftriBaptifmi t Ego baptizo te in nomine Patris,& 
Filip&Spiritus iandijMatth.vltv 19. III. IndiePcntecoftes 
SpintusSandusapparetpeculiari ipecie corporali. Ad. a.v.p 
1V. Ioan.i4.v,i6. Rogabo Patrem,& alium Paracletum dabif 
vobis. Ioh.15 v 26. Cum venerit Paracletus,quem ego mitram 
vobis a Patre, Spiritus veritatis,qui a Patre procedit. Et 
v.13 &14. Quae audiet loquerur, de meo accipiet,&annu«ria- 
bitvobis. V. Paulus ciaie difcernirSpiritus Sandiperfomam 
a donis creatis, ceu adorem de effedibus. 1. Cor.5. v. 6. & Ro- 
man S.v.j.&feqq. VI. 2.Cor.3.v.i7. SpiidusS. vocatur Do- Prafationü Pars Prima. 
minus. VII. SpiritusChrifti fuitctiam in Prophetis, 
V.IO.& ii Zachar.y.vn. VIII. Efa.6 3.7.14. Spiritus Domini 
fuit du&or & gubernator populi in deferto. Gen.i.v.i. Spiritus 
Domini ferebatur fuper aquas. IX. Tres funt,qui teftimo- 
niumpcihibentincoelo3 Pater. Verbum,&Spiritus: &hi tres 
ynura funt, i.Ioh.j.v.y. X. Io el.i.v.xg. Effundam de Spiritu 
meo fuper omnem carnem, dicitDominus. XI. PerSpirituni 
fan&um efficimur diuina: naturae confortes. i.Pet.r. v.4. XII. 
In hoc cognofcimus, quod ipfe manet in nobis 5ex Spiritu que 
deditnobis. 1.I0I1.5.V.24.&4. v.13. Quia de Spiritu fuo dedic 
;nobis. ltemloh.14. v.23. XIII. VnuscftDominus, i.Cor.8. 
y.6. fedSpirituseftDominus,z.Cor.y.v.iy. Ergoconfubftan- 
tialis Patri Domino noftro. XIV. 
Qoo iboaSpiritutuo? Et Sap.i.v.7. Spiritus Domini 
orbem terrarum. Sed.vbique effe& omnia implere, proprium 
eft Diuinitätis.Hucpettinetdc illud: Omnia fcrutari proprium 
eftD e 1. Spiritasfcrutaturomnia,etiam profundaDEi, 1.C0- 
rin.x.v.io. XV. Mätth.ix. v. 18. Chriftus dicit, feinSpiritu 
Dei eijeere daemonia,freut alibi inquit, Ioh.i4.v.io. Paterin 
me manens, ipie facit opera. HincSpitituseftconfubftamialis 
Filio, ficut Filius Patri. XVI Pulcherrima probatio eft ψβ*-< 
imtf,Joh.5.v.i9.cum Filius inquit: Non pofTum«gomeipfo < 
facere quiequam, fic audio, judico. Ita etiam de Spiritu:S._j 
XVII. Anquaeritisexpe- 
nmentumeius,quiinme loquitur Chriftus? Et Matt.io.v.xo. 
Non vos.eftis , qui loquimini, fedSpiritus Patris. XVIII. 
Deur.3i. v.r2.;Dominusfolus duxit eos,& noncrat cum iliis 
XIX. Idem Spiritus, idempominus, idem Deus, 1. Cor.ix.v. 
4 f & 6. Ergo Spiritus eftP©minus.& Deus. Operationes enim 
in illo loco, & D e o Spiritui tribuuntur. Ergo Spiritus S. 
eft vereDE v s. Quia vnus eft Deus, qui operatur omnia in 
omnibus, i.Cor.ix.v.6.ibid.v.ii. Spiritus.diuilltfingulisprout 
vult. Sicut loh. 5. v.21. Filius quosvultviuificat. XX. Cor- 
pora veftrafunttemplaSpiritusfanftiji.Cor.tf.v.i?. Et 1.Cor. 
5.V.16.& 17. Vos eftis templum Dei 3 & Spiritus Dei habitat in 
'' Spiritus fan~ 
’ ßus tertia per 
:fonapiuim- 
tatis. 
Spiritum S. 
ejfe ofxQvriov, 
ftc probatur. Tr&fationis Pars Prima. 
vobis. Si quis templum Dei violaucrit,&:c. Etz.Cor.c?. v.itf. 
Vos eftis templum D e i viui. Eigo Spiritus fandus eft Deus.. 
XXL Simile eft illud Adoi%5-. V.5.&4. Quid aufus es mentiri 
Spiritui fando? Non meiKituseshominibus,fed Deo. X XII. 
Opus creationis eft proprium Trinitatis feu Dibiniratis. Tri- 
buiturautem etiam Spiritui fando, Pfal.35.7.6.· Verbo cadi fir- ■ 
mati Tun r,& Spirituoris -eius omnis virtus eorum. PfL04.v.3 0. ■. 
Emitte Spiritum tuum,&creabuntur. Luc.i.v.35. SpititusDo· 
minifaperaenietintei&c. Mätth.i.iv.zo. Quodinipfo natura» 
eft, ex Spiritu fando eft. Ergo Spiritus fandas eft vere Deus.. 
XXIIL Spiritus fandus vocatur Spiritus Patris. Matth. 10. v.. 
2o.&SpiritusFflij, Gäi 4.V.6.' XXIW Pfal.85.v- 9. Audiam 1 
quid loquatur in rae Dominus De vs : fed Spiritus Chrifti fuit 
in Prophetis, i.Pet.i. v. n.-Ergo Spiritus cftlehoua Deus. Ita 
Hebr.io.vu5.&:\6. SpiritusS.teftificatus efthocteftamentum 
meum jquod difponoadvos. Sed Teftamentumeft 2- Ιεηθ- 
ViE.ÖirnrV' difpofäit. Ergo Spiritus eft lehbua. »XXV; Ex- 
odi 4.V.11; & 11. TViT1 dicirad Mölen : Quis dedit os homini, 
nifi Ego; Ero itaque in ore tuo. Etz.Pet.i.-v 21. Spiritu fando 
infpirati iocuti iunt fandi Dei homines. EtMatt.io.v.20. Spi- 
ritus Patris eft, qurioquitur. Ergo Spiritus fandus eft ΤΠΓΡ · 
XXVI. Luc.i.v.70. diciturDeusloquutusperosfandorum 
luorumProphetarum,quiafeculofuerunt. Sed z.Reg.zj.v.z. 
dicit Dauid: SpiritusDominiiocutuseft perme,Scfermoeiuf 
per linguam meam. XXVII. Nazianzenusvtiturhocargu- 
menro: Spiritus S. vocatur Digitus Dei , Luc. π.τ. 20.' Ergo 
iignificatur confubftantialiras,ftcat cum Filius dicitur Dextra 
Dei. Irem operatur omnia in omnibus, & Prophetis & Apo- 
ftohs?diuerfts in locis exiftentibus. Ergo eflenriafua omnia 
replet, quod proprium eft foliusDiuinitatis, 
Haec funt praecipua S.ScripturarteftimoTiia: venim hii 
&iliaadhucaccedunt, Genefi.i & 3.Deuterii. Eia.14.2i?.43. 
54.6 59- Zach.7;&iz; Hier.25. Mieh.5. loei.z. i.Reg.14. z.Pa- 
rali p.3z. Tob*5· Ffal. 14.33. j*n 104; 159.143. Matth. 5. ro. & vk. 
Mar.4-'&7. Luc.i.&S. Ad.i.z.7.& 19. Ioh.i. 3.5.6.7.8.9.14.15. 
16.6 to. Roman.S.öcri. i. Corin.z.8,io.& iz. z.Cor.3,Gal.3·. Fr&fationis Fars Fr ima. 
t&if. Col.i. i.Iohan.4.&5. i.ThclTj.&p. Eph.3.&4. Tit.#. 
■ilip.i, Hebr.io. 
Sutu autem operationes Spiritus fandi, vel in adione' 
VniuctfalijvelSpeciali :Vniuerfali interdo membro; ratione 
vel creationis, fuftentationis, & totius vniueril gubernationis; 
Speciali, vt in quarto membro, vel in beneficiiserga Eccleliam 
conferuando, & minifterium Verbi ac Sacramentorum. Vel 
lingulis membris benefaciendo: vt animae mentem illuftran- 
do,voluntatem dedendo,in corde nouos motus accendendo: 
corpori vtfimdificando&viuificando. Sequuntur deicriptio· 
nes beneficiorum Spiritus fandi: Primo autem epitheta haec 
Spiritui S.attributa ex S. Scripturaercftimoniisannotabimusj 
deinde efFedus&operationes Spiritus S. in Ecclefia :· Tefti- 
monia Veteris Teftamenti lunt Pfal.5 i.v.14. Spiritu principali 
confirma me. Gen.£. v.3. Non judicabit,difceptabit, litigabit, 
contendet Spiritusmeus cura homine in aeternum. Num.ii.- 
v. 17.& 2 f. Auferam de Spiritu tuo,& tradam Scnioribus.vt fu- 
ftententtecum onus populi; cumque requieuifiet in eis Spiri- 
tus, prophetarum,ßce. Iud,6.v.34. Spiritus Dbminiinduit Ge- 
deonem. Ibid.n .v.29. Fadus eft Spiritus Domini fuper lephte«. 
Cap.ij.v.ij. Spiritus Domini coepit eum agitare. Gap.i4.v.6. 
Spiritus Domini irruit in Samlbn. Samuel.io.v.6. Infiliet in te 
SpiritusDomini,inuadetr.e. i.Sam.itj.v.tf.&s· Agitare coepit 
SpiritusDomini fuper Dauidem. SpiritusDo- 
mini recellit a Saule. 3.Keg.22.v.2'4. Tranfiliuit a me Spiritus 
L Domini,dimifitme.Iob.2i.v.ij. Spirituseiusornauit coelos, 
P/al. 104. v.30. EmitreSpiritum tuum, & creabuntur, Se reno· 
uabisfaciemterrae. Pfal.i 4 3. v.10, Spiritus tuus bonus deducet 
me. Ela.ii. v.z. Spiritus Domini requieicet fuper eum. Efa. 3 ov 
v.i Vae vobis defertores,vt ordiremini telam,fcd non Spiritum 
meurn.Efa.48v.r6.Dominus mifitrne,&Spiritusejus. Ezech;· 
z.v.zlngreflus eft in me Spiritus, lbid.cap.3tv.14. Spiritus leua*· 
urc &aflumpfit me. 3. Keg.18. v. 12. Spiritus Domini afportabk 
te in locum,quem ego ignoro. Zach.u.v.io. Eifundiam Spiri- 
tum gratiae & precum. Efa.4i. v.i. Dedi Spiritum meum fuper 
eum. Mich.z. r. 7. Nunquidabbreuiatus eft Spiritus Domini? iΨ/afationi./ Tors Frtmd< 
'Jo'ei.z. v.18. Effundam Spiritum meum, & prophetabunt, 
.mniafomniabun^vifionesvidcbunt. 
TeftirnoniaNouiTeftamentihaec funr: Matth, r.v.il. 
"Habens in vtero ex SpirituS. Et v.io. Quod natum cft in ea, 
-exSpirituS.cft. Marc.t.v.fl.Luc.j.v.iG, 
Ador.i.v.j. Baptizabit vos in SpirituS. Luc.t. v.jj. SpintusS. 
'fuperuenietinte. Ador.i.v.6. SuperuenicntisSpiritusfandi. 
Ad.z.v.4. Impleri funt omnes Spiritu S. Ad.4.v.8.Tunc re- 
pletus SpirituS.Petrus.dixit. Ad.f-v.5z. Spiritus S.eilteftis, 
quem dedit Deus obedientibus ipfi. Ad.8. v. if. Vtacciperent 
■SpiritumS. Idh. io.v.zz. Accipite Spiritum S. Galj.v.z. Ex 
opcribusLegisSpiritum accepiftis,non-exauditufidei. Ado. 
io. v.44. CeciditSpiritus-S. fuperomnes audientes Verbum. 
Ado.if. 
ύ.ζΒ. viiumeft Spiritui fando. Ad 15.V.1. Dixit Spiritus 
iändus. Ad.15.v-9. ίλΛλνστ. Ad.iS.v.if . fkmMatr.ro.-v.io. 
Non vos efbs,qui loquimini,fcdSpiritusPatris. Ador, if.v.8. 
DansipiisSpiritumfahdumriicut i.Thefl.4.v. 8. Ad.iö.v.6. 
prohibiti a Spiritu (ando. Et mox v.y.Non permi- 
iit eos Spiritus. Ad.io.v.zi. Eccc alligatus ego Spiritu,vado 
inlerufaicm. Et v. 18. ibid. Spiritus S. pofuit 
Rom. 15. v. 15. In-virtutc Spiritus fandi. i.ThcfTal.i. v.6. Cura 
gaudioSpiritus fandi. Rom.if.v.i6. Oblatio gentium fiat ac- 
cepta, fandificata in Spiritu fando. 1. Cor.ti.v.ip. Corpus ve* 
fimm templum cd & νρί* »γν 1. Cor.iz.v.}. Ne- 
mo poteft dicere Ie s vm Dominum, nifi in Spiritu fando. 
z.Cor.ij.v.15. m Spiritusfandi fit cum omnibus vobis. 
Phil.i.v.i. Si quae communio Spiritus. Ephefi.v.i 5 /Obfignah 
contrifletis Spiritum 
fandum Dfi. Tim.i. v. 14. Per Spiritum fandum,qui habitat 
in nobis. liCor.r.v.MJ. & Rom; 8. v. 9. Spiritus Dei habitat in 
vobis. Eph.f.v.r8.& 19. Impleamini Spiritu fando, loquentes 
vobifmetipfis in Pfalmis, hymnis &c. Tit.3. v.f.&ö. »vw*· 
<fhui, renouationis Spiritus fandi,quem ciiiidit in nos opulen- 
ter, vtjuftificatihaeredesfimusviticaeternae. Eph.4 v.14. 
Spiritu mentis vcftrseHcb.irV.4. ic^ejui/Spiricusfan- iTr&fat tonis Pars Prima, 
<$i. Ncbr.io.v.ijv Teftatur nobis Spiritus fan&us. Acl..20wY.2>> 
Spiritus iivfingulisxiuitatibus teftificatur. 2.Per. 2. v.zi. A Spi- 
ritu fanfto tpifjpivoi. Locuti funt fandi Dr.i homines. Luc. z, 
v*25.5c i£. fan&us erat in eo :&reiponfum acceperat 
aSpirituian<5ko. Luc.iö.v.2,1. Eo tempore exfuhauir Iesvs in 
Spiritu. Rom.f.v.f. Gaikas Dei diffufaeft in cordibus noftris 
per Spiritum fandum, qui datus eil: nobis. Rom.ij.v.jo. Ob- 
lecro per charitatem Spiritus. Hebt.6s v.4. Qua; participes ta> 
€ti iuntSpiritus iamfti. Ad.ijrV.a. Dixit Spiritus iandtus; Se- 
gregate mihi Barnabam& Paulum ad opus , ad quod vocaui 
ipfos. Matth.ir.v.iS. Si in Spiritu Dei eijcio daemonia. Rorm 
8.V.14. Qui Spiritu Dei aguntur, ij.iunrFiiij Den Cal. 5- v. 1 
& 15. Spiritu ambulate. Si Spiritu viuimus, Spiritu 
Iremv.iS. SiSpirit-u agimini, noneftis fubLege. Acih8.v.3<> 
SpiritusDominirapuitPhilippum. 1. Cor. 7. v.40. cTc*« &ego- 
Spiritum Dei habere, i. Cor.12. v.3, Nemo in Spiritu De i lo- 
qucns dicitanathemalEsv. P h i 1.3. v. 3. Sp i ri c i* D ei a»]?*oornt* 
i.Pet.4.v.i4. Spiritus fupcc nos οϊχπχύπvj. r. I0I1.4.V.2. In hoc. 
cognofciceSpuicumDF.i. G al. 4.V.6. Emifir Deus Spiritum, 
Filii iui in corda noftra. Phil.i.v.ic), 
Spiritus lefu Chnfti. Matth.4. 
cftindefermm. Mar.i.v.12. StatimSpiritus ipiumirv 
defertum. Luc.4. v. 1 nyt n a Spiritu in dcfsrtum. loan. 3. v. 6*. 
Quod natum eft cx Spiritu Spiritus eft. Item v.p Niii quis re· 
natus fuerit cx aq.ua & Spiritu,non poteft introire in regnum. 
Dei. I0I1.4.V.23. Veri adoratores adorabunt Patrem in Spiritu- 
&veritare. Rom. 8. v. 16. Nefcimusquomodoorandumiir, 
Spirieusinterpellacpro nobis gemitibus inenarrabilibus; Eph* 
Cv.18. Orantes enim temporeinSpiritu. Ich.6 
3 ,v.6. Spiritus eft qui viuificat. Rom. 8. v. 2. Lex Spiritus vita:* 
lbid.v.6. %&*nus· Spineus vita&cpax. Item v.i-o. Spirituseft 
vitapropterjuftitiam. Rom. 2. v. 29. Circumcifio cordis in Spi- 
ritu,non 1 itera. 
Rom.8. v.26. Spiritus kibuenit infirmitatibus noftris. Rom. 12.. 
ναι. Spiritu ferucmes. i.Gor.z.v.q. In oftenfione Spiritus & 
veritatis* Itcmv. io. Spiritus omnia icrutatur,etiam profunda . <Tr&fationii Tars P 
D ei. i.Cor.n.v.4.&reqq.Ioh.5.v.54.Filio non admcrifuratn 
idat Deus Spiritum. i.Cor.6.v.n. Abluti eftis,fandificati eftis, 
• juftificati eftis, in nomine Domini noftrileru Chrifti, &in‘Spi- 
ritu Dei noftri.) u Cor.n. v. 13. In vno Spiritu oi^nes in vmrni 
tcorpus baptizari fumus. Gal^v.i2. Spiritus concupifcit aduet- 
fus carnem: Caro & Spiritus fibiinuicem aducrfantur. Item 
v.f. Nos Spiritu ex fide ipemjuftitiaeexpedamus. Eph.2 v.18. 
Per Spiritum habemus acceflum vtrique * ludaei & gentes, per 
vnum Spiritum adPatremiEph^.v.rtf.'Virtute corroborati per 
Spiritumr fandum, in interiorihomine. Itemv.j'. Reuelatum 
nunc eft fandis Apoftolis eius & Prophetis in Spiritu. Eph. 6. 
v.iy.Gladius Spiritus. Col.i.v.8. Charitatem vefträin Spiritu. 
z.ThefEa.v Deus elegit nos primitias ad falutem ίν αγΛβμζί 
Spiritus. i.Pet.r.v.2. idem vocabulum legitur. Ad.7-v.51. Vos 
iempef SpirituiS.refiftitis. Rom.8.v.i6. Spiritus fandus tefti- 
monium redditipirituiaoftro * quod fumus filij Dei. 2. Cor.j. 
v.17. VbiSpiritus Dei,ibi libertas. Apoc.n.v.i 1. Spiritus vitae 
cx Deo ingrcfluseft in illos. Ioh.i4.v.u>.& 16. Pater Paracle- 
tum dabit vobis,vt maneat vobifeum in aeternum. Ille docebit 
vos omnia. I0I1.15.V.26. Spiritusveritatis tcftimoniurnperhi- 
bebirdeme. lohan.KJ.v.S. SpiritusS.arguetMundum. Item 
v. 13. r ohywi \vosi in omnem veritatem. Nota quomodo Ιο- 
ί annes reddiderit vocabulum Hebraicum HTO- Plal. 143. v. 10. 
Itemv.i3.&l4. Quaecunque audierit Ioquetur,&quae futura 
fbnt annuntiabit vobis. Ille me glorificabit. Ad.4.v.3i. Re- 
pleti fimtomnes Spiritu fando, & loquebatur fermonem cum 
fiducia. Rom.S.v.n. Viuificabit mortalia corpora propter Spi- 
lituminhabitantem. Item v.^iPerSpiritum clamamus, Abba 
Pater. r.Corti 10. Quae oculus non vidit, auris non au- 
diuit, nobis vero Deus reuelabit per Spiritum fandum. Item 
V.12. Accepimus Spiritum qui exDeo eft,vt fciamus,qua a Deo 
nobis donata fint » quae & loquimur. 
Haec funt teftimonia invnumcolleda de Spiritus fandi 
beneficiis,&c. Beneficia autem ncceilaria veniunt primo pcc- 
«antibus,Luc.i3.v.8.&23.v.34. Secund0, pernitentibus. Ter- 
rio,ambulantibus in nouitate vitae, Pfal-.ii v.35. Quarto, cre- Traf at tonis Pars Prima. 
icentibus in agnitione Dei, & i« charitate. Quinto, perfeuc- 
rantibus in vera posnitentia&fide. Phili.v.6. Sexto,pugnan- 
tibus contra Diabolum,Mundum & carnem. Rom.y.v.j. i.Io- 
;han.$.v.2o.& ii. Septimo, tribulatis&:patientibus , Rom. 8. 
Odauo,florentibus,Deur.ji.v.15. Nond, 
,orannbus,Zach.iz.v.io.Rom.8.v.2(>. Decim0,vcrfiantibusin 
.minifterio, Efia.59. v.ai. Ioh.14. \.i6. 
Frudus quos operatur Spiritus fandus,ordinantur velad 
iDeum, proximum,&ipioscredentes; vt caueant fibi a pecca- 
tis,cafligent corpus, gubernent cogitationes&effedus, & te- 
ftimonium habeant bonae conficientis. 
Spiritus S. operatur Trimo ad vitam fiuftentandam , in 
adione vniuerfiali. Secundo, ad edenda miracula , ad confirma- 
tionem dodrinje. Tertio, ad fialutem per Chriftumpartum. 
Hicede De ο Patre, Deo Filio, &fiandabencdidaTrini- 
ta te dixiile fiuffidat. Gloria Patri Filio,Λ Spiritui fiando: 
Sicuteraein principio, & nunc, & fiemper, & in fecula feculo- 
rum, Amen. 
In Summa .fiub jedum vniuerfie Scripturae,eft cognitio 
velDEijVelhominis: *ΌΕΙ, qualisfit aut Perfer, ficilicetvnus in 
cflentia, & trinus in per/bnis; aut adHominem, quem vel accu- 
fiat & terret per Legem, vel c5fioIamr & erigit per.Euangelium: 
fialuat per Chriftum; renouat per Spiritum iandum: fiandificat 
per Verbum & Sacramenta: caftigat,tentat, & exercet per cru- 
cem; glorificat per refiurredionem carnis ad vitam aeternam. 
Cognitio HOMINIS;qualis fit vel per fe, vel ad De vm, vel 
adieipfium,vel ad proximum. Ter fe, ante lapfium,&poftIa- 
pfium, vel ante aut poft regenerationem &rehouationem Spi- 
ritus fandi, tsfd T>etm; poenitentiam agens, agnitis peccatis, 
&ira D e 1 cognita ex Lege. Erigens fe voce Euangelij,credens 
in Chriftum Saluatorem; non, repugnansSpiritui fendo, im- 
pellenti; audiensVckbum,&vtensSacramentis; patienter & 
conftanter iuffierens crucem; iperans &;exipedans glorifica- 
tionem in refiurredione carnis ad vitatnaeternam. yidfeipfum·, 
vt ratione animae vel corporis. Ad proximum·, vt amicum, vel 
ratione religionis, politiae & oeconomiae, cognationis & agna- Prattonü Pars Prima, 
tlofiis·, vel vtinimicamj&c. Vel fic: Sacrslitcrsfieetiamio« 
quuntur vel de Dfo, vci'de Dei operibus: De DEo,vtvno, 
vfdfelicct m Trinitate; vel Trino in Vnitate. Dej operibus, 
vt Intra & Extra; Intra; qtiae iuntdiuifä : vt Patris; ab aeterno 
eignete. Filij; ab «terno genitum eiTe. Spiritus fandi ;ab vtro- 
qjiieabartcrnoprocedere. Extra; qua: flintindiuifa;feruata ta- 
rnen cli jlifqüe per fonarDiuinitatis fua propriet’ate:vt creatione 
naem aebmr«,vc coeli, Mundi,ac elementorum: vt An- 
geloruin, vehominum, Adas, Euar,&c procreatorum ex ipfis* 
iiriVentarione naturae lapße; vt Angelorunvmalonim; homi- 
num, Ad« & Euae.A: procreatorum ex iphs. 
Bene fici i is erga E ede fiam : ea ver fantur aut circa res, auf 
circa perfbnas r Circa res, vt vel V erb um, quod eil Legis, Eu- 
angelij,& Sacramentorum; Vel tigna, qn« funt vel Veteris,vef 
KouiTeftamcnti ceremoniae &miracula. Circa perfonas,vt 
Ecclefi« vniuerfalisacparticularis:· Politi«, vt 
Oeconomias, vtpriufatorum. 
Hic Primam Partem hujus Praefationis aBfoIutam volu- 
mus; nunc ad Secundam Partem accedemus, agit de Crea- 
iioneMundi. Vt itaq; cum Numine grati« aeuiternae illuilre- 
itms, voluntatem no i Iram ad D e i voluntatem corrigamus, 
fcuip Auguftino) non vert> voluntatem D e i detorqueamus 
ad noftram : Sic &nofhum intentum bene conflabit in- 
ftitutum. En mihi.C h r iste dextram; En mihi; 
Christe fidem. ParsmcaDo- 
minus. Hiero nym» 
Wr&fationis Fartis Primλ Tinis, PARS SECVNDA 
Η V I V S PR.« F A- 
TION I S, 
Qstattom Q^Cundt. 
Vgvstinvs Hb. n.de Ciuit. Der, cap, 
fföfö&K 2I* a*c : Tria quaedam maxime fcienda,de 
creatlira>no^s oportet intimari: Quis-cain 
fecerit;pcr quedfcccritj curfeccrit. Si ergo 
cceric> Dev« eft. Si,per 
quod/, dixit,Fiat,&: fadafunr. Si, quarcfc- 
'c ceiir;quiabonuseft. Necenimaiuhordl 
excellentior Deo, ncc ars efiicaciorDEi Verbo, nec caufa me- 
lior, quam vtbonum crearetur a Deo bono. Hanceriam.cau- 
iam condendi Mundum Plato Juftiflimam dicit, vtaDi-o bo- 
no opevabona Bereut. Ibidcmait: Ex perpetuitate creatura- 
rum intelligitur creator seternus; ex magnitudine omnipotens; 
ex ordine,&diipoiirionclapiens; exgubernadone bonus. 
Bernhardusin quodanfSerm. Conßderaieptem in be- 
neficio creationis, quod ercauitte commodo tu.o,cui ait, Bo- 
norum meorum »on eges,Dauid. Sine· merito tuo; quia nihil 
ante promeruit, qui penitos nihil fuit. 3Cogira qualem fecit,, 
fecundum corpuscgregiam creatura, fecundum animam, ma- 
gis egregiam, vrpotc imagine creatoris infignem,.rationis par- 
ticipem , beatitudinis fempiterna; capacem. Confidera& do- 
minationis poteftatem.Terror enim hominis fiiper cunela ani- 
mantia imminere decernitur. Coniidera ergo largitatis dc- 
monflrationem,quanta tibi largitus eiladfuftentatione,aaan 
ta ad eruditionem, quanta ad confolationem, quanta aicor- 
tedionem,quancaaddeledationem,quidni gratiasagas.? 
Ladantius Firin.hb. i. cap. $. Nemo qurerat, ex quibus, 
ifta materiis tam magna, tam mirifica opera D κ v s fecerit; 
--amniacnimfedt ex nihilo. Nccaudiendiiutnt Poetat, qqi di- 
Augufiin.dt 
Trimt. hb.ij. 
cap.$. ‘Deut 
creaturas non 
neun, quU 
funt:fcdidto 
creatur*, funt, 
quia nouiteae. 
Idem aiOrof. 
quaß.i6.Plus 
videtur in Deo 
creatura, qua 
in feipfa.vi - 
deatur Pius in 
arte,qua facta 
efl, quam in 
feipfa,quafa- 
ttafunt. 
Idem dt 
lth.aro.cap.z. 
ln creaturisß 
quid erratum, 
cogitamus,in- 
de eit, quod 
noncoHgruu 
fedtbus ea 
qmrimwj. Prsfationis Pars Secunda, 
cunt, chaos in principio fuiftejideilfGonfufionem rerum atq-, 
elementorum·, pofteavero diremiffe omnem illa congeriem, 
fingulisquc rebus ex confufoaceruo'feparatis, in ordinemque 
deiciiptis,inftruxiiic Mundum pariter,&ornafte. Credibilius 
eil, materiamporiusaDEo fa<5lam, qui Devs omnia poteft, 
quam Mundum a Deo non eiTe fadlum,quia fine mente »ra- 
tione,confilio, nihil fieri poteft. 
Auguft. lib.fupport.part.j.cap.i. luftumeft, vtcreatura 
laudet Deum creatorem: ipfc enim ad laudandum fecreauit, 
quinoftrisnon indiget laudibus. Eft autem virtus incompre- 
henfibilis, nullius indigens, ipfafibi (afficiens: Magnus enim 
Dominus nofter,6c laudabilis valde. Hunc itaque mensdili- 
gatjingua canat,fcribat manus,atque in his fandis ftudiis fidc- 
- lis animus fe exerceat. 
Bernhardus de diligendo Deo : Si totum me debeo pro 
mefado, quid addam jam prome refedo hoc modo? Nec 
enim tam facile refedus quamfadus. In primo opere,me mihi 
dedit, in fecundo (e,& mihi fe dedit, mcque mihi reddidit, da- 
tus ergo & redditus me pro me debeo, & bis debeo. Sed,quid 
Domino pro fe retribuam ϊ Nam & fime milliesrependere 
poffim,quid fum ad Dominum meum ? 
Thomas r.Sentenr.dift.i.quaeft.i.artic.z. ait: Creatio eft 
emanatio entis vniuerfalis ex nihilo. 
Alijfic definiunt: Creatio eft fabricatio aliarum rerum, 
extraeffientiam Dei. 
Hemingius dicit: Creatio eft primaria rerum pro diuftio, 
feu formatio , qua Devs aeternus Pater Domini noftti Iesv 
Christi,vna cum Filio aeterno,&Spiritu fanfto produxit fi 
nihilo, &formauit coelum & terram,& contenta in illis, vifi- 
bilia & inuifibilia,vt ipfe agnofcarut & colatur. 
Creatio coeli &: terrae exftat Gcncf i. 
Anfelmus de 
vtifericordia 
Dei: Admo- 
neo te, vtfine 
intermißtoni- 
bus recorderis, 
quam dulcü, 
& quum bo- 
nusfit erga te 
creator tuus: 
quanta boni- 
tas eius fuit, 
quodtejum 
non ejfes, crea- 
utt:& quod 
te non pecus 
aut creatura 
inßnßbilem, 
fedearn crea- 
turam fecit , 
quaeumpoffes 
inteütgere, dr 
amare,&cum 
eo fuam ater- 
mtatem, ater- 
naif &foeli- 
cta poßtdere. 
Creatura a 
Deopotenter 
creantur. 
(Jenef i. In 
principio creM- jmbk;· 
uit Deus ctx um & terram. Pfal.p. Verbo Domini coelifirmati funt.quoniam ipfedixift 
drfaäa funt. Pfal. 7 5. Tuus e it dies, & tua eil nox, tu faßt omnes terminos terra. 
Pfal. 1 oi. Initiotu Domine terram fundafit. Pfal.ioy. Quam magnificatafunt opera 
tua Domine: Omnia in fipientta fectßt. Hebr. 1. Fer quem fecit &fecula, Hebr. 11» 
TidevuelUgtmus aptata ejje fecula Verbo Dei. De creatione Mundi. 
Creationoua, i.Cor.5.7.17. Gal.tf.v.ij.Eph, 
2.7.10. Iac.i.v.18. i.Pet. i .7.23. Apocal.21,7.5. 
Creatura, diris 1 Interdum fignificat creationem & con- 
ditione Mundi, Mar.i 0.7.6. Interdum res creatas, Mar.15.7.19. 
Rom.8. 7.21. Interdum omnes conditos homines, ieu, quod 
idem eft,totum genus humanum,Mar.i 6,7.15. aut omnes gen- 
tes,vt habetur Macth.28.v.i9.Luc.24.v.47. Creatura: omnes a 
Deocondita:,Gen.i Deofiibditae,Genef 14.7.22. lob 38.7.8. 
Prou. 20. v. iz. Creatura: mutae, teftes a Deo citantur, Gen. 51. 
v.48.51.Deur.4.v.z<j.&30.V.19.lofZ4.V.Z7. Eia.i.v.z. Mich.6·. 
v.z. ad audiendum Dei Verbum excitantur, lerem.22. v. 29. 
ad exultationem & gratam beneficiorum Dei agnitionem in- 
uitantur, Pial.96.v.n.& 98.7.8. £13.44.7.23.& 49.7,13. Apo- 
cal.iz.v.12. 
Creata Dei 7tiliter ordinantur,Gen. 1. ViditqueDEVs 
eunda quae fecerat,&erant 7alde bona. 
Genei. 8. Cundis diebus terrae fementis&meiHs,frigus 
& aedus, aedas & hyems, nox & dies non requiefccnt. 
Eccl.35).Opera Domini vniuerfa bona 7alde. Ibid. Bona 
bonis creata iunt ab initio, fic neqaifllmis bona & mala, Eod. 
Cap. Initium neceflariae rei vitae hominum, aqua,ignis,&fer- 
tum, ial, iac, & panis fimilagineus,&mel, & botrus 7uae,& 
oleum, & 7cdimentum. Haec omnia fandis in bona : fic & 
impiis & peccatoribus in maia conuertcntur. Omnia opera 
Domini bona. Ibidem: Non cd dicere, hoc eft illo nequius: 
Omnia enim in tempore fuo comprobabuntur. 
j.Tim. 4. Omnis creatura Dei bona eft. 
Eft autem creatio adio 7nius & folius Dei, 7eluti patet 
exhisteftimoniis. Malach.z. v. 10. NunquidnonDEVs 7nus 
creauit nos? Iob.5i.7.if.Nunquidnonin7terofecitme,qui& 
illum operatus eft,& formauieme in7uluavnius. i.Cor.8.7.6. 
Nobis vnus Deus Pater,ex quo omnia. Hebraeor. 5.7.4. »37u 
Tui*!* HpArKcAjiruf 0io<·. Efa.45.7,6.&c 7. Ego Dominus,& 1 
non eft alius, formans lucem, creans tenebras, faciens pacem, i 
creans malam: Ego Dominus faciens omnia haec. Iob.9.7.8.} 
Qui cxtenckt coelos folus. Hier.io. 7.11. 
Sapienter gu- 
bernantur 
creataT)ei. 
Pfal.iiS. Or- 
dinatione tua 
perfeuerat 
dies. 
Sap.n. Diligis 
omnia qua 
funt, & nihil 
odifli eorum, 
quaftcißi: nec 
enim odiens 
aliquid confli- 
tuifli>autfe- 
cifli. Quomo- 
do autem pof- 
fetaliq.d per- 
manere,ntfitu 
voluijfes,aut 
quod ad te vo- 
catum non ef- 
fet,conßrua- 
returt Fanis TrdfationisPars Secunda. 
'autem--amni- 
1 bus „quoniam 
i tua funt Do- 
ijmmrquia· 
■; mas animas. 
Sap 11. 0m 
fs iußns niße 
ommadiß>o~ 
M ff. 
; De finguÜsDiuinitacispeiTonis, manifefta tcftimoniain 
Scripturaexftanc. De Patre, i.Cor.S.v.6. VnusDeus Pater, 
exquoomnia. Hebt,i.v. i. Deus loquutns cftnobis in Filio, 
per quem & .fecula condidit. De Filio toftimonu fune, 
.lob.ι.ν.5.Omnia per ipfumfa<Sbafunc,.Col.i.v.iti.Inipiocreata 
Tunt omnia. Irem: Omniaperipflim,& in ipfumcreata funt; 
Hebr, i.y. i. Per quem & fecula condidit. Gen.i. DixitDeus, 
& fa&afunr. Pfal.j ι.ν.ό. Verbo Domini coeli firmati funt. D e 
Spiritv SAKCTOjGen.r.v.i.didrui rEt Spiritus Domini fe- 
rebatur fuper aquas. Piai.$}.T.(5.Spidm oris Domini omnis cce- 
lorum virtus firmata eft.Pfal.io 4. v. 50. Emitte Spiritum tuum, 
&c creabuntur, &c renouabis faciem terrx. 
Vtitur autem S. Scriptura in ArticuliOcationis deicri- 
pttone his differentiis ingenere. Primo , κήζαν, creare. 
II. pitPJ? no‘»v, facere,vcGcn.i.v.31. ViditDeuscun&aquiS 
fecerat, & erant valde bona. Item v. 16. Faciamus hominem. 
Itcmcap.i. v. 2. QuieuitDEVS ab omni opere fu o, quod 
creauic Deus ad vt faceret. Gen. i.Iud.15. v. 15. 
Exod.io.v.zj. 3.Reg.i8.v:25· 14. Pfal. 156.v.j.Item 
III. formare, TfX&xrav. Gen.i. v.7. Formauit 
Deus hominem, ΓΥ. & VO parare, praepa- 
rate, difponere,Prou.8.v.i7. Quando parabar,diiponebat.ieu 
formabat ccslo5,aderam.;Pfal.89.vq8., Luna cfiparataieu fla* 
biiita in v.16. Tu,paraftfLunam.&Solem. 
Pfal.8.v.4.Lunam&ftellas,quaetuparafiifcufundafii. Pfion 
y. Initio tu Domine terram fundafti.,Iob.ji.v.ij.Pnrparauir. 
mein vuIuavnus.EtPfal. 119.V.73. Manus cute fecerunt, para* 
lierunt & difpofuerunt me. V. Pfal.jj.v.q Ipfe dixit, 
j&fiiit :ipfe mandauit,& exftitit.Gen.i. v.j. Sit lux,&fuir lux 
tj.Sap.i.v.iq. 
Deus creauir omnia «f tc u). Pfal. 148 .\.6. Statuit ea inseternu. 
z. Terra σνης-ωα-Λ τα S EtCoI. r. 
v.17. Omnia per ipfum confiftunt. z. Pet. 3. v. 7. VI. 
pulchrum fecit. lob. 2 6. v. 15. Spiritus eius pulchre fecit, orna- 
mtcodos, praeclaros,infignes fecit. Inde κόσμ®*. VII. io"1 
Ufad,fundauic,fundamentum poilik. Pfal. 89. v.u. Orbem T)e creatione Mundi. 
terrae,& plenitudinem eius twfundafti. Plal.104. v.8. Afcefi- 
duncmontes,defcendimc valdes, in locum quem fundaftitis 
i.Reg.zzlv.iö. Reueiata hiatfundamentacwbisab increpatio- 
ne Domini. Item; Fundamenta coeli commota ilint. Fial.io 2 
vn6. Inicio terram fiindaib. v.5. Fünclänit terram iii- 
perbafim fuam. Hcbr.4.v.z, 
i.Pec.i.Wzo. Hebr. 6. v.i. VII. extendere, expandere, 
Eia.42.v. 5. Expandens terram,& quae germinant in ca. ΡΓ. 156, 
s\6. Qui extendit terram fiiper aquas. Pial.ioq.v.2. Extendens 
coelum licutpcliem. IX. Hcbr.j.v.4. '■ T;t' ΊΛ 
Qilt: Ddis eloqui omnia condidit. Hcb.n. v.7: i.Pct j.v.zo. 
X. Hebr.n.v.j. Fide intelligimus conurubVä fühle 
ieculaVerbo. Galenus definit, eile redüdionem 
oilium,ex non naturali in naturalem locum. Et ita clceinniii- 
O 
me vfurpatur£ph, 4. v. 12. Hebr.io.v.5. de carne corporis Chri- 
ili,quae coagmentata elf, fine vitio Si peccatoScc Sunt& prae- 
terea ex Sacrisheee rdfitnonia de creatione , vt Romni.v.ji. 
4.V.17.&5.V ii. ColoiIh.v.i6.& 17. Pfaiii46.V.0.&148. v.5. 
Ibh.r.v.j.Proucr.S.v.zq. Ecclel.iS.v.i idoha.v.iz. 
Gen. i.v.51. Sap.1jv.t3.14.&2.v. >3 & 14.&c: 
Placet &c inter alias etiam nonnullas Philofophicas hic de 
Münde adducere defici iptiones; Xenophon v.am μ,',νονμά- 
Tivy dixit j Mundam efle 7lyv.qax mv τίνος 
nulla fildta mentione diknminis perfonarum. Stoici duo ae- 
terna piincipia fingebant, X«r ; Mentem,ideft,Deum, 
& materiam. Ariilot 8. Phyf. Acroim. contendit, Mundum 
die eremum j& ab aeterno fiuiTe tales mutationes generatia- 
nuni&competitionum in rerum natura, quas nunc videmus. 
Iclem Plato dixit', fabricaram dfc Mundam in perpetuum. 
D emocritus conti a rtnxi:, quotidie nouosMiindos oriri S>C in- 
terire. Alii etfi periomnium opinantur Mundum coepide: lü- 
finiraauamen annorum ifhmenfiratem numerant , vt Gier de 
Diuinit. ait: Chaldaeos multa centenaannorura millia iliarum 
mathematicarum obieruationum numerare. Et Diod.Siciihis 
Itb.i. dicit, ab Ofiridc ad Alexandrum numerari 
nfiiiia annorum. Et ita principium rerum deducunt ininfani- 
; Cyprianusde 
• ii. Abufwai- 
. bw.cJfyCundt 
amor ,& Deif 
pariter in vno 
cor de habitare 
nonpofiunt',. 
quemadmo 
dum o. uli pa* 
riter, coelum 
& terram' ne* 
quaquam co’* 
Jpiciunt.. TrafationüTars Secunda, 
Auguß.in 
Diofcoridem: 
Mundus iße 
periculofioreü 
bladm,quam 
moleßus: ma- 
gis cauendus, 
quum fe illicit 
diligi, quam 
cum admonet, 
cogttfa conte- 
mni. 
Idem fup er E- 
piflol, lohan. 
MÜdus tran- 
fit &COKCU- 
pifcentia e'm. 
Quidvis? V- 
irum amare 
temporalia,& 
tranßrecum 
tempore, an 
Chrißu ama- 
re , & in ater- 
numviuere. 
Ambroflib.de 
Virg. Difcite 
in hoc Mun- 
do tfiipraMu · 
dumejfe,&ß 
Corpus geritis, 
volitet invo- 
bisales inte- 
rior. i 
täm aeternitatem. Vnus Epicurus veridicus in hac re fuit,qui 
ait,& ortum aliquando, & aliquando eile periturum, nec ta- 
men vllara rationem reddere potuit. Has conie&uras facra 
Scriptura non admittit, quia traditione ccelefti & per fidem 
intelligimus, conftrudu fuiile Mundum Verbo Dei. Hcbr.ii. 
V.5.& Pfal.i47.v 20. Deut.i8.v.34. Gentes iftae, quarum poili- 
debistcrram,a Pythonibus, Auguribus diuinis feifeitamun Tu 
autem a Domino Deo tuo aliter inftitutus es. 
Non ficutgentes, quae ignorantDeura. Matth. 5. v. 46. & 47. 
Chriilusinftituitcollationem,quarenusprogrediatuf ratio,in 
do<5lrinaLegis,&vbideficiat.; fi diligitis amicos, & fratribus 
veftris tantum redditis gratitudinem , quid amplius facitis? 
Nonne & gentes dehoe 
articulo creationis , ex profeflb talem inftituit collationem·. 
Nolite folliciri eile,quid manducabimus ? quid bibemus? quo 
operiemur? Haec enim gentcsinquirunt.Id eft: Philofophiain 
Articuloereationishon inteiligit perpetuam conicruacionera 
rerum creatarum efle opus De i.nonminus quam eft ipia crea- 
tio. Et Adb.17. v.18. Paulus idololatriam Athcnienfium refu- 
tat,non exScriptura tantum j verum etiam ex judicio faniori 
rationis,cuiusteftimoniumcitatex Arato. Imo 
citat verfum poeticum: Corrumpunt bonos mores colloquia 
praua: cum in eandem iententiam ex Prouerbiis Salomonis 
potuiflet di&um fimile habere·, ficut annorauit hoclufimus. 
Haeretici,qui in Ecdefia hunc Articulum lacerarunt, praecipui 
fuerunt j Valentinus,Bafilides,Saturninus,.Ceidon, Marcion, 
Manichaei & fimiics.'; Horum fophifticae corruptelae-5c certa- 
mina exftantapud Irenaeum , Tertullianum, acEpiphanmm: 
dehislongumfbret hic recenferi, ied in medio relinquimus, 
&ad Authores factos de his difeeptantes remittimus , &ad 
aliarum authoritatum teftimonia honcfta & prophana nos, 
Deo dante, accingimus. 
Thales Milcfius aliquando interrogatus, quid eilerpifi- 
chertimum? Refpondit: Mundus. Eft enim opus Dei, quo 
nihil pulchrius ; Vnde etiam nomen accepit apud Latinos ac 
Cnecos. Antoniusitaquc Eremi invEgyptoincola,cum inter- Oe creatione Mundi 
rogaret eum aliquando Philoibphus quidam : Quomodo res 
fublimes contemplaretur,qui omni fibrorum chartaceorum 
eilet deftitutus fupelle&ili? prudenter refpondit: Vniuerfum 
hunc Mundum librorum & inftru&ae bibliothecae vicecfle, 
hanc omni tempore & vbiuis locorum praeftoexiftere, in ea- 
dem fc res diuinas & coeleftes leditare. Clemens Alexandri- 
nas dicebat; Mundi creationem efle Dei feripturara,cujus tria 
fmt folia,coelum,terra&mare. Tertulliani didhira fiiit: Prac- 
mifuDeus naturam magiftram, iubmiflurus & prophetiam, 
quo facilius credas Prophetiae, difcipulus naturae. D.Bernhar- 
dus inter amicos dicebat .: Quicquid in Scripturis didicerit, 
maximein iyluis&in agris meditandoöcorandofe 
nullos fealiquando magiftros habuifte, nifi quercus & fagos. 
Quida ex Patribus iic affatur: Chriftianuses! Oportetfcccon- 
temnere illud, quod videturei!e,& non eft; &inuenire illud, 
quod no videtureifc & eft. Quidnam illud eft? Quod videtur 
eile &noncft, eft omne id quod in hocMundo.eft, q> homi- 
nem ad non effe perducit: Quod vero non videtur eile, & eft, 
eft vita juftoru, quae cum Chrifto in Deo eft abfeondita, C0I.5. 
Aureum quoqveft illudMig\X&mi_DuctloqdibAi.C4p.u. O Ama- 
tores Mundi, non eft requies, vbi eam quaeritis: bonam vitam 
quaeritis in regione mortis; non eft hic. Quomodo ibi beata 
vita, vbi nec vita? Quod fi amatisiftanimiieramfluidamque 
vitam, vbi cum totolaborc viui.ds, quanto magis amare debe- 
tis illam beabam vitam, vbi nullum ddlorem luftincibitis ? Sed 
eheu quamfvercor,!neMundus in nobis, nos in Mundo.tam 
profunde merfi: ah, inquam,quam vereor, .ne nos haecv.otago 
abiorbeat,ni mature iblicitequc nobis caueamus; 
Mundus clamat,decipiam: Caro, inficiam;; Dia- 
boluSjimeifidam; Chriftus dicit, reficiam: Hunc 
fequamur. D.Gregorius'Mundumcöparat nuci 
quae fi cultro vecitatisapeciatur, nihil intus 
inueniri, quam vanitatem &inanitatem. i.iöh f .v.ip.e-xftat: 
' ολ M T$ ν0Μξ<ί> Ktirttf, Sed quid aliud , quaefo dic mi- 
ni,clamat totus Mundus,& omnes ejus partes ? quid aliud coeli 
temperatio? i£qualisinipiävarietatecuriusaftrorum? Tcm- 
Attgujl.trdl. 
de contemptu 
Mundi: St 
Cbriftuspro tt 
de caeleß Jede 
defcendit, tu 
propter ipfiim 
fuge terrena. 
St dulcis eil 
Mundus, dut- 
Xtor ett Chri- 
ßus.Siamarus 
eil Mundus, 
pmnia pro tt 
fuftinutt Chri 
flus, 
Bernhar.in 
femon.fuper 
Cant.Plenus 
ett Mundus 
Jpinif,quain 
terra fum, in 
tuacarnesiit, 
verfariinbif, 
& minime 
Udi ydtutna 
pptentiaetty 
&non virtu- 
tis noflra. 
Petr. Blejf. 
FaUaxett.hic 
Mundussfinit 
duhtus sexitus 
horribilis y iu- 
dex terribiltSy 
poenahfinibi- 
'Btrnhar.de 
centemmn. 
Mundo. Ψrafationü Pars Secunda, 
potum conflans & mira defcriptio ? Terrarum varia fecund!- 
tas ? viriditas fy luar um? fontium fälubcrrima eruptio ? Maris 
opulentat: copioiainterfafio? ventorum diuerfa &vtilisaipt- 
rario ? csceraque omnia, ratione·fumma conflantia, in quibus 
miradripoiitio. ? Qttjd, inquam , Ifaec aliud indicant, quam 
Mundum non ezieic, ied a Df o ortum habere ? 
Mundus ambigua Significatione accipitur: Pi o toro gc - 
nere humano > i.Iohan. 5. v.19·. Proco omni , quod fpniiuaii 
Chrifti regnoaduerfatur,l0h.i4 V.17.&13.V. i I6.v. 20.3c 
17.V.9 Galat. 6.v. 14. A Lege Dei nosabducit, i.ioh.4.-v 3. Pro 
1.C01.7.V.33. Pio fidelibus,qui Mun- 
dum incolunt, i.Gor.jvv. 19. i.Ioh.i.v.z: Pro hominibus, 2. 
Pet.i.v.4.Proquibufuisindcfinitos,Ioh.i8;'v.2 0. Sicpotellac- 
dpi &C-Ioh. 3. γη7· hoc eil, pro qaibufuis· creaturis, iruc 1) lint 
Iudasi,fiaegentilesi Prohominibus,quales flinr irride,in ma- 
lo velutifepulti, i.Iohan. 5. v. ip Pro gentibus per vniuerium 
Mundam diiperfis.Rom.ii.v.12. Pro vniueria Ecclcfia, 2. Cor. 
5.V.9. Pro omnibus omnium statum, ordinum, locorum, cle- 
ftis, i .Ioh. z. v. 2, Pro omni hominum, caetcrarumque rerum 
fplendorei.Gal.6. V.T4. Praiisomnibus, qusnobishicviuen- 
tibusvtendaconceduntur fi.Cor.7.v.31.· Proijs, quread vitam 
in conjugio tranhgendamneceiIariorequiruntur,i.Gor.7.v;33/ 
Pro rebus ipfis creatis,quibus rota haec machina vifibilis con- 
flat, Ioh.i.v.12. Pro viiiofaca,&:miieraconditione, 
qusex peccato nominis contraila, i.Ioh.2.v.i6. &5.V.19. Pro 
vna quadam parte>eaquenobihffima&praeftamiiIima, nimb 
rum prohominibus tantum, iisqneprimovel omnibus, Ioh;;. 
v. 16. Romq.v.ii. Secundo, vel folis renatis * i.Ioh.avv.z.-vei 
reprobis &infidehbus, Ioh.i4.v.i7.'2z.i.'Ioh.i.v.21. 
Mundusexnullaprseexiflente materia conditus eil Heb. 
ii.v.5. ManduseXaquiseraerfic, 2. Pec. j.v.j. Matth. 13.v.58. 
Diuinitacis Dei fpeculumeft, Rom. 1. v. 20. A Spiritu S’.avgu- 
endus,Ioh.i 6. v. 8. Spiritus fancli minime capax, I-oh.iq.vu j. 
Piis contemnendus, Ioh. 15.\.iS. &c 16. v.5 .Rorn.i2:v.2.Gal.(j. 
v.14. C0I.5.V.1. 2. lac. 10. & 4, 1. Ioh. 2. v. is Mundus piorum' 
prsfentiaindignusjHeb.n.v.}?. Nequam&malignus, Gal. i. 
i.Car.y, Qui 
vmntur hoc 
Mundo, tan- 
<ς.nam non v- 
■Mntunpra- 
stellt enimfi- 
jgwA huius 
Mundi. 
?ίΛο1):ι. Mun- 
dus tranfit, & 
misupifcen- 
ttAtius. 
Pro- 
pter hoc Mun- 
dus non nouit 
vos YqutA non 
nouiteum. 
2.Pit. T.Qgja 
vocauit nos 
propria gloria 
& vir tun,pii 
que maxima 
& pntiofa 
Ttohii promiffa 
donauit, Pf 
per hoc ejfcia- 
mtm diuina 
confortes na- 
tura fugienta 
eius, qua m T>e creationeKz^Cun'dt. 
¥ 4* i.Iolun.jvv.rt).’ Mundus priidisdiluuioa Deo punitus, 2* 
Pec.t.v.j.Mundos Deo reconciliatus, i.CorAChrifto 
iuperatus, ioh. cognitione vacuus *ioh. vj. v. 15. 
C ii ndum non agn ofd t VI o L1. v. 1 o. & £. να 9. ‘ Ghnitum odi r, 
& quare,Ioh.7.v.7. Mundas iniquitatis, pro congeriei cumu- 
lo quodam omnium (celetum,lac.5. v. 6. Mund: amor,quam 
noxius, i luh $.v.i6. ideft,eos, quos 
ex M u nd α e l egi t. M undi £ nis, m c fllco nfercur, Matth. $. v. u. 
&; 13.Y.49. Miwidiilatiiscorrupciom obnoxiusr2.Pct.5;v.7. 
M undi vanitas quanta, Rora,8.v.i8. i.Cor.-.v.ji. Mundi setas 
vicima, 1. Cor. 10. v.u. Mundo crucifigi dicitur,qui Mundum 
detpidr: Ec Mundus crucifixus dicitur ei,quiMundrura vidi- 
fini nihili facit, Gal.i.v.iq. Mundo renuntiandum eft,vrDEO 
feruiamus vRcm.iz.va. z.PeLZ-va. Iah.z. v.15. Pro Mundo 
oracCiiiilhus, Ioh.i 
Augnftinus in lib. co n fe/T Ο A m arores'M undi! cujus rei 
gvatia militaris ? major non ede poterit fpes veftra in Mundo, 
quam vt amici Mundi firis. Ibiqiud nifi fragile plenum peri- 
culis,per quot pericula peruen-it ad majus periculum ? Per- 
eant ha'.comnia,& dimittamus hacc vana,& inania: Confera- 
mus nos.ad falam inquifitionem eorum,, quaefmem non habe- 
ant, vira iiarc mifenacft; mors incerta Arbito obrepit : 6c poft 
Irxc negligcntiarpcEna ftipplicio luenda cd. 
Ambrofms fuperPfirl. Quam rarus in terris,qui pe/ilk 
dicere,Portio mea,& quam alienusa vitiis,& quam iegrcgattis 
a labe peccatfqriinihil habeat commune cumfiEculo.nihii (ibi 
Mundi huiusvcndket, non iit corporalium poiTeiTor cupidi- 
tatum,quem non infiammet libido, nondimulet auaritia, non 
lafciuiaeifoeminet,non luxuria decoloret,non demat ambitio, 
non maceret inuidia, non aliqua negotiorum fecularium cura 
fo liehet. 
GregoriusinHomil. EcceMundus qui diligitur,frigit. 
San&i hii quorumad tumbam confidimus, florentem Mrm- 
Muridä efl „ 
concupifien- 
ut corruptio- 
nem. 
i.Ioh.i.Qmne 
quod eä in 
Mundo,con- 
cupifientix 
carnis eü. 
i.ü>h.$. Omm* 
quod natum 
eil ex Deo, 
vincit Mun- 
ium. Quutfi 
&uu,qui rin- 
eit Mundum, 
niß qui creditp 
quemam lefus 
esi Filius Du} 
(Jregor.m Re- 
oißro: Si een- 
fideramus fra- 
tres ebarißi- 
mi ,qua & 
quantafint+q 
nobis promit- 
tuntur in ta- 
lis , vilefient 
anirnoomnia, 
qu& habentur 
in terris. Ter- 
rena nmfy 
Jubflantia ju- 
ftm felicitati compar atapondus efl, nonfubfidium: temporal ifvitatternA vita compa- 
rata,mors eil potius dicenda, qudm vita. Ipfi enim quotidianus defeäus corruptionis 
quid eti aliud }quam quadam prolixitas mortis. Traf at tonis Vars Secunda, 
Idem libr.5. 
Moral. Quia 
nec Paulus 
Mundi gloria 
quarebat,nec 
a Mundi glo- 
ria ipfe qture- 
batur: & fe 
Mundo &fibi 
Mundti cru- 
cifixum e(fe 
gloriabatur, 
dum mentis deipeftu calcauerunt, erat vitalonga, falus conti- 
nua > opulentia in rebus ,fcecunditas in propagine, tranquilli- 
tas in diuturna pace,& tamen cum in feipfo floreret, iam in eo- 
rum cordibus Mundus aruerat. Ecce iam in feipfo Mundus 
aruit: & adhuc in noftris cordibus floret, vbique mors, vbique 
ludius, vbique defolatio, vndique percutimur, vndique ama- 
ritudine replemur, & tamen cosca mente carnalis cocupifcen- 
tiae eius amaritudines amamus,fugientem fequimur,labenti 
inhietemus, & quialabentem retinere non poflumus,cum ipfo 
labimur,quem cadentem tenemus. 
Bernarduslib.Meditationum;Dicmihi,vbi funtamato- 
res Mundi,qui ante pauca tempora nobifeum fuerunt? Nihil 
ex eis remanfit,nifi cineres & vermes. Attende diligenter,quid 
funt & fuerunt,fleut tu, comederunt & biberunt, nferunt, du- 
xerunt in bonis dies fuos, & in pundlo ad inferna defeenderut. 
Hic caro eorum vermibus,illic anima eorum ignibusdeputa- 
tur,donec rurfus infelici collegio colligati fempirernis ignibus 
inuoluantur.Qui foci) fuerunt in vitiis,ibeij erüt in p oenis: vna 
naraqj poena illos implicat,quos vnus amor in crimine ligat. 
Cafliodorus fuper Pial. 44. Mari jufte comparatur hic 
Mundus , quia falfltatibus armatus eft, fludlibus Diabolicis 
quatitur,vitiorum tempeftatibus commonetur. 
Chryibft. fuper Matthaeum : Habemus pro mari Mun- 
dum, pro nauiEccleflam,pro velo poenitentiam, pro guberna- 
culo crucem, pro nauta Chriftum, pro vento Spiritum S. 
Mundi amicitia d Deo auertit, Ioh.i 4 .Et ego rogabo Pa- 
alium Paracletum dabit vobis, vt maneat vobifeum, 
in aeternum. Spiritum veritatis,qucm Mundus non potcilac- 
cipete,quia non videt eum,necfcir eum. 
Iohan. 15. SiMundus vos odit, icitote, quia me priorem 
vobis odio habuit. Si de Mundo fmfletis,Mundus quod fuum 
erat, diligeret. Quia veio de Mundo noneftis , fcd ego elegi 
vos de Mundo, ptopterea odit vos Mundus. 
i.Tim. i. Nemo militans Deo implicat fc negotiis fccu- 
iaribus.vt ei placear,cui fc probauii. 
lac. 4. Adulteri ncfcitis,quia amicitia hujus Mundi, ini- 
Lib. 6. Mo- 
ral Ille huius 
Mundi vera- 
citer mala 
fentit, qui eius 
bonis inhiat, 
mi alia bona 
appetit. 
Bernhard, in 
fermone: Cui 
Chrtflus inci- 
pit dulcefcere, 
neceffeeii a- 
marefcere 
Mundum. 
Anguß.Vin- 
cula huius 
Mundhfjperi- 
tatem habent 
Peram, iucun- T)e Qr eattone Q^hCundi. 
mica eft Dei? Quicunque ergo voluerit amicus effe huius fe* 
culi, inimicus Dei conftituitur. 
i. Iohan. i. Nolite diligere Mundum, neque ea quae in 
Mundo (unt,qni diligit Mundum,non eft charitas Patris in eo. 
Hermes Triimegiftus in Afclepio ait; Sicut Deus omni- 
bus ipedebus vel generibus, quae in Mundo funt,diftributor 
difpenfatorque cft bonorum, id eft,fenfus animae ac vitae: fic Sc 
Mundus praeftitorcft &retributor omnium,quae mortalibus 
videntur bona, id cft, alternationis partium, temporalium fru- 
dhiitm, natiüitatis,augmencoium,& maturitatis,& horum 
iimiJium. 
Thriueniusin Apoph.fo. Vt nemo, qui patria capitur,&; 
peregrinae regionis ftudiis tenetur ;ftc nemo ad ccelum adfpi- 
rat, qui huius Mundi deledtatur aut cupediis, aut illecebris. 
IdemmApoph. Vt nemo munus meretur, quod contemnit: 
fic nemo Chrifto dignus cft,qui a tergo refpicit, & animum ad 
pofteriorem Mundum retorquet. Quippe & commutationem 
cius grauatim ferre apparet. 
ChryfoftomusHom.77.in Matth.Cur perforato aquam 
dolio ingeris.? Nihilenim aliud eftpropraefentibusiftislabo- 
rare, quam flammam decerpere , quam pugnis aera cedere. 
Certe fruftracurris. Nonne vniufcumfque artis finis quidam 
eft ? Ita profe<äo. Oftende igitufcmihi finem huius fecularis 
ftudi): fed non poteft. Vanitas enim omnia. 
Bernhardus Serm. i.de Aduentu Domini; Sicutmerfi 
in aquis periclitantur, videas eos tenentes tenere, nec vlla ra- 
tione deterere, quod primum occurrit manibus, quicquid fit 
illud,licet tale fit, quod omnino prodeilenonpoffit ,vt funt 
radices herbarum,creteraque fimilia.Nam & fi quiforte ad eos 
veniant, vtfubueniant.nonnunquam folent apprehenfos in- 
uoluere fecum, adeo vt j-amneefibi, nec aliis auxilium ferre 
prreualeant; fic pereunt in hoc mari magno & fpatiofo, fic per- 
eunt miferi, dum petitura fc&antes, omittunt folida : qurbus 
apprehenfis,emergere ödaluare portent animas fiias. Ita, in- 
quam, pereunt, qui omiflis veris & falutaribus ftudiiscaduca 
& tranfitoria quaerunt, a quibus nequeuntdiuelli. 
diUrmfat- 
fam, certum 
dolorem,in- 
certam volu- 
ptate?}!, du- 
rum laborem, 
timida quie- 
tem 3 rem ple- 
nam miferia, 
Jpem beatitu- 
dints inanem, 
Bernh.infer- 
mon.Mundus 
e fl ,vbi mali- 
tia plurmu, 
vbi fapientia 
modicum, vbi 
omnia funt 
vifcofajmma 
lubrica, o- 
mnia operta 
tenebris, & 
obfejfalaqueü, 
vbi pendit an- 
tur anima, & 
affliguntur 
corpora, vbi 
omnia vani- 
tas & affltftio tPr&fationis Pa Secunda, 
Spiritus: Bin 
loele dicitur, 
. Confufumett 
> caudmm ). ü- 
■ ö J 
liishominum. 
Anguß, ln 
>. hoc Mundo 
non tmere,no 
dckre,non la- 
borare , no pe- 
riclitari ini- 
poßibile: fed 
plurimum in- 
tereft , qua 
caufa,quaex- 
fpeäatione, 
quo ammo 
quifqypatia- 
tur. Idem: Ec- 
ce,ruinofus 
Mundus eil·, 
&ßc amatur, 
quidfidulcü 
Mun- 
de immunde, 
tenebras pati- 
ens, quid face- 
res, fi mane- 
res? quid face- 
res dulcis, fi 
amarus ali- 
meta metiris. 
Ariflot.lih.4f. 
Thyfic.Omnia 
quafunt fub 
coelo,tahefiut. 
HrafimusRioterodarnusinSimil. Yt mare,-grauida mines 
laborat & in geftatione& in partu : Ira fi rem honeftiifimatu 
animo conceperimus, minore negotio confiequemur, quam 
ftulta quadam obledaraenta. Et qui Mundi prasmia ficquun- 
tur, minore dolore margaritum illud Euangelicum fibi parare 
poterunt. 
Ghryfioft.in n. Matth.' Hom. 50. Sicut difficile efi,arbo- 
rem iuxta viam politam frudus fiuos vique ad maturitatem fier- 
uare : ilcdifficileeftjvirumfidelem juxta iftumMundum vi- 
uentcm,idcfi:,in adibuseius,juftitiam immaculatam vfique in 
finemTeruare. 
‘DngoPhil. inTiliano , vel de fidentia bene moriendi, 
fol.18. PixcftMundus, quamlibet leui attadu tangentesin- 
quinat. VificuseftMunckis, qui fiuosmiratoresinmodumau- 
eft Mundus, 
qui voluptatibus & opibus,velut eficis obiedis,allicit atque 
capkincautos,& lecum trahit in nafiam interitus. Vnde mihi 
vixpoifibile quiMundi legibus viuit, putus ab in- 
quinamentis Mundi,&c immaculatus hinc emigret. 
luftinus Martyr in refut.relponfionis gentilis ad tertiam 
quaeft.Chriftianorum,fol.2-(iz. Quemadmodum videmus co- 
agulationem repente iadi accidere.· ita repente accedit Mun- 
do cUe. 
D. Auguft.in Ioh.cap.i6* trad.95. Sicut arca paleis & fru- 
mentis ;·&ficut arbor foliis & pomis, ita infidelibus plenus ell: 
Mundus. 
TheodoretusSerm.5. Sicut arcam feamnumque fiabre- 
fadumvidentes,nonfiolumopuslaudamus,ied opificem: fic 
edam videntes nauim fiabrecompadam , fic monile fiabrefia- 
dum,aurificem laudamus: fic in Mundi fabricam oculos ten- 
dentes Deum laudemus: Qui non mirati fiunt ha?c, irabqui 
neciam mirantur,inexcufiabiles fiunt. 
JProcopiusinGeneficap.i. Quemadmodum rerum natu- 
ralium corpora, vbi primum in eilentiam progreila fuerunt, 
fimul colorem & magnitudinem continent; quorum alterum 
prius intelledu, alterum fecundum eft: fic & Mundus ordine *Oe creatione Mundi.♦ 
cöH'ditus, non tempore, fed decenti & debita harmonia, vndi- 
queabfolutoseil. Haud enim pars Mundi vna formata eil, de- 
inde altera defuit. Hinc & luminaria propter iuam prxftan- 
tiam commemorantur die quartoappamillc; liquidem ternas, 
qua: potentia eft decas, pretiofus & in lignis habetur numerus: 
Vnicas, binarius, ternarius &:quaternarius imet fe-addki, de- 
cada conilituunr. 
Plato in Timtco ait: Charitas D £ i caufa fuit-fadionis 
Mundi, δί originis omnium rerum. 
Luc. Apul. de dogm. Platonis: Quid enim Mundo pra:- 
ilantius ? Lauda quam putas ipeciem, portio ate laudabitur 
Mundi. 
Gic. lib.de Leg. VniueiTus hic Mundus vna ciuiras com- 
munis Deorum atque hominum exiilimanda eil, &c. 
Htcc fuiEeiaur de Mundo ; videamus nunc ordinem & 
modum creationis, qui fexdiebus abfolutusconiht. 
furigirurnobifeumipiiiTima veritas, principium creaturarum 
aclucisjfonsqae perennis omnis glorias.- 
Ptodu£ho autem creaturarum quala diflindlione qua- 
dam deieripta eilGenef. i. Deprimo autem die Moiesfic di- 
cit; In principio crcauit D e v s coelum Sc terram: Vbinocan- 
dum,dc nullum etiaradänedubium eile debet, Deum potuiile 
vno momentofimul&producere & ornare coelum &: terram 
cum omnibus creaturis: Sed voluit iram en ia bonitate diilin- 
g-uere opus creationis in fex dies, vr per partes tanquam in ta- 
bella ipesilandum &confiderandum nobis proponeret opifi- 
cium luum, Nam llonu.v. to.Päulus ait: InuifibiliaDei ex 
creatione Mundi r U ironut σ. v vu w., i d eil, dumintelligun 
tur&confideraiuur ex modo & ordine-, quo fada funt. Di- 
gnum hic eil conhderatione, quaenam immediate fint ex ni· 
hilo creata. Tria autem enumerat Moyfes in principio creata: 
Ccelum,terram,abyllum; id eil; materiam eorum, quae in coe- 
lo, in terra,·&:in mari iunr. ItaPlal.iqy.v.ii. Qui fecit cadura 
&terram,mare, &-omnia, quae-in cis funt. 
Philofophouim hic paucis videbimus mentem,de defen- 
pfione maceriaspaimaTeuviiiuerfalis machina: fabjcclo. 
fenefcunt &' 
fordefcunt fub 
tempore. 
Seneca ai 
Luc Ideo nulli 
loco animum 
adyceredtbc~ 
mus, cumbae 
perfuafione 
viuendum: 
Nonftm vm 
angulo natus, 
patria meato- 
tus est Mun- 
dus·. 
Pfal. dicit- 
ii8. Ordina* 
iione tua per* 
fenerant dies. 
ftSapien. fz; 
Cum fis iu- ‘ 
fim, iufle o- 
mniadifyoni/. 
Pjal.iti.v.ii. 
Fecit tenebrat 
locum fumn PrafationiiPars Secunda, 
fecretum,ta- 
fuum aquis 
obfcurts fecit, 
mbibuffa de- 
ßsobuelauit. 
Ψβαΐ.ργ.ν.ι. 
Tenebra & 
nubes funt 
circa ipfum. 
Pfal.iS.v.i i. 
Splendore eius 
prafentu nu- 
bes & aqua 
tenebrofafu- 
gerunt. 
Matcriafeu fubje&um, in cuius gremio & fmu fapiemii- 
fimusac maximus ille nofter Macrocoimi,feu majoris Mundi, 
creator,iuam ftrudhiram xdifieiumqae difpofuit, Philofophia 
vocaüitV uv: quxaPhyficis materia abfolute prima nuncu- 
patur. Huic inueftigadoni duo antiquiores Philofophi fiu- 
diofiifimam prx exteris nauacuntoperam; Prior fuitThaics, 
(cui adftipularuntHercalitus& Heiiodns) hic aquam eile pri- 
mam materiam rerum,omnium affirmauit, exeo, quia rerum 
omnium femen & alimentum cft humor : huic fentemix & 
Ethnici.&iacriScriptorcs videntur concurrere ; Hancob cau- 
fam Sc Ethnici Neptunum,Oceanum,& Thetin confecrarunt: 
Reliqui profani vero illi Scriptores, inter quos.Diuinum illum 
Philofophix Antyften Moyfen nominamus , materiam iftam 
abyifum & aquam nuncupauerunt. 
Alter PhilofophusAnaxagoras fuit, hic materiam rerum 
primam rudem effe,& indigeftam molem,Chaos di&am , fuit 
opinatus,<cui:Ouidius adilipulari videtur in Metamorphofi; 
Sic alii aliter fcripfcrunt : Anaximander principia infinita 
ftatuit materialem originem : Anaximenes aerem infinitum: 
Diogenes aetem diuinx rationis compotem ; Piaro fpcciem 
imiiiibilem& informem: Zeno Stoicus ignisfubftantiamper 
aquam in aerem conucrfam: Epicurei Atomos; Empedocles 
quatuorelemema : Plato in Timxo dicit, materiam efferem 
iinefeniuperceptibilem ,& ratiocinatione fpuna vix credibi- 
lem fHuic ex parte Auguftinus confentire videtur : cum, in- 
quit ille,aliquid informeconcipio, prius nihil intelligo, quam 
intelligcbam;quemadmodum nihil videndo, videntur tene- 
brx;nihil audiendo,auditurfilentium. Huius cognofcendx 
diificultatem'& Ariftoteles affirmat, quando hanc materiam 
per fenee cognoici, necdefcribipofTe afferit,nin per analo- 
gia,inde cum aliisGrxcis Ja*» eam aifimilauit,ceu fylux cui- 
dam immenfx , cuius lignum aptum cit ad quamlibet do- 
mum,machinam,velaliam reminftruendam: MercuriusTrif- 
megiftrus in Pincandro inquit: Vmbra infinita in aby(Ib,&c. 
Plato: Matri, nutrici,& fedi rerum genitarum, eb quod omnia 
continet atque fouct. Auguftinus tenebris & iilentio, vt di- De creatione Q^XCundi, 
dhimeft:: Pythagoras nonnulli fpcculo,in quo ani- 
ma Mundi cernitur.Alij ceras 5c luto; nonnulli vnguento com- 
paiarc voluerunt, quod quemlibet odorem recipere &c reti- 
nere promptum eft. Ex his quidam concludunt & ponunt ta- 
lem definitionem: Materia prima eftensprimordialeinfinirG, 
informe , in potentia tam ad aliquid ,quam ad nihil ; nullius 
quantitatis feu dimenfionis, cum nec paruum , nec magnum 
dici poffic, nullius qualitatis,cum nec fit iubtilc, nec fpiiTum, 
nec perceptibile; nullius proprietatis, nec inclinationis, non 
monens, nec quiefcens* fine vllo colore aut qualitate demen- 
tari 5 Omnium tamen adionum paffiuum primum, rerumque 
capax: Vnde Mundi mater vocatur, in cujus gremio orbes ae- 
therci rutilis ignibus decorati .Squatuor elementa tanquam 
in vtero materno comprehenduntur. Nos huius materias in- 
formis effigiem imaginariam imitando , fecundum diuinum 
vatem Mo.yfen depingemus , qui illam comparat terrae vacuae 
,&inani, modb aquis SabyiTo. 
Porro Spiritus Domini ferebatur fuper aquas, Gen.i. v. 2. 
ciqus effigies proxime fuccedic numero 1. Sic & opus creatio- 
nis tribuitur etiam Spiritui fando, Pfal.55. v.6. Verbo coeli fir- 
mati funt,&Spiritu oris eius omnis virtus eorum. Pfal. 104. 
v.,30. Emitte Spiritum tuum Screabuntur. Pfal.147. ν.ιδ. Fla- 
bit Spiritus cius, & fluent aquae. Ioh.4. v. 24. DcuseftSpiritus. 
lob.ζό.ν.ι5.Spiritus eius ornauit coelos. Sap.i.v.y. Spiritus Do- 
mini replebit terrarum. 1.,Cor. 2.10. Spiritus Scrutatur 
omnia,etiam profunda De i. Plura vide de; hac perfonaDiui- 
nitaris in praecedenti parte. 
Phiiofophusait; SpiritasDomini, quieftamorigneu?, 
ferebatur fuper aquas, igneum iliis vigorem impertiens , vo- 
luntate diuina fic jubente; Vnde prima Mundi creatura omni ii 
fiibtihflima,fimphciffima,nobiliffima,&aduofiffima,Mundo 
primum affulfit. Hunc Spiritum & Ethnicos agnouifle affir- 
mant; Nam Chaldaeorum oracula dixerunt eum amorem 
igneum a Patre & Verbo procedentem,vt teilatur Iamblichus, 
& Hermes Trifmegiftus Deum ignis&numenSpiritus; Gen- 
t£iles,vt apud Plutarchum legitur, cum deferipierunt eile Spiri- 
ytuguftinus 
fuper Genefm: 
Spiritus Do- 
mini moueh*· 
tur fuper a- 
quü, vigorem 
igneum agens. 
Pfal. iS.v.iz. 
&i 
dore prafentiä 
dinina eua- 
nuerunt nu- 
bes, fonte 
aquarum vtfi- 
bilesfuntfa- 
cli,&funda- 
menta Mundi 
rotundi reue· 
latafunt. 
Pfal.tf.Dixit, 
Piaty&fir- 'Tr&fationis Tars Secunda, 
tum inrelkdiialem &igneum ,noirhabentem formam , & fl ' 
vniuerfis coaequantem : Zoroailer & Heraclitus de hoc lo- 
quentes,omnia vnrcaab igne genica eile voluerunt: Hinc Or- 
pheus cceium medium Spiritus huius ignei lumine illuminatu1 
dixit astherem,q.a:rhacf em, h.e. ardentem Spiricu,&rpyripnom 
: id eil,igneum ipiraculum appellatur. Platonici-eum vocarunt- 
Animam Mundi5 cui nobilitate proximam,lucem tantummo- 
do agnouerunt, dicendo, quod nihil irt in ipio firmamenti cir- 
culo praeter animam, quod maiorem D ei iimilitodinem prae 
fe ferar,quamipfum lumen; imo quamlibet rem tantum fibi ’ 
Deitatis vendicare, volunt nonnulli PhiJoioph: recentiorec/ 
;in quantum capax eil luminis. - 
Democritus&Orphcusae -multi Pythagoreorum ,quo- 
■ niam-huius diuinte naturae virtutem omnibus creaturis infe- 
rioribus· fecundum plus minusve in eile perceperunt, omnia 
Diis plenaeifs opinati iunt, quibus diuinos ilracuerunt hono- 
res,dedicando eis preces Sc iacrifieia,accultuilkdiuino venev 
rando. PrstereahosDeosomnesadvnumreducebatlouem, 
per quod planiffime fignificairerunt, o-mnes caloris ,clavicatisi 
vita:,-formarum que efientialiumriuulosabvnico fonte lucida 
fupernaturali promanare,&'ab eius aqua perenni & fpirituali 
■ incrementum & multiplicationem fuam adipifci.öic. 
Porro dixit Devs, (Fiat Lux) & qnia Paulus z. Gor. 4. * 
v.6. inquit, Deus jufiit ex tenebris lucem iplendefcere·, id eiirj, 
cum eilent tenebrae, Deo dicente, vel jubente,fubito exifiit 
1 lux:Idcb videtur lux quoque immediate ex nihilo creata cße. - 
Trifraegift.hb.r.Pimandr.ait: Mcnsdiainaypotenria: in 
principiomurauitformam5&vmiieriaiubito reuclauir,& vidi, 
omnia in lucemconuerfa, fuave nimium & jucundum: Idem: 
; Vmb-ra quadam horrenda obliqua reuolutione fabterlabeba- 
rur. Idem ait: Monas ante Mundum genuit monadem.& in 
feipium reflexit ardorem ilmm,hoc eil, fibi ipfi tantum reluxit. - 
Serm.j/Pimandr. Brat vmbra infinita in abyiiö: aquaautem öc 
Spiritus tenuis in chaos inerant; Floruit aurem fpiendor ian- 
dlus,qni fubarenaSchumida naturaelemeta deduxit,graoiaqj*- 
tenebris iubmer fa-lu barena humi da refcderunc. Philofophus 
mati funt ex- 
ii·, ac Spintu 
ab ore eius o- 
mnis virtus 
sorüprocedit. 
Philofophus 
recens ait: Vi- 
detur quod 
Spiritus ille S. 
qm Apoßolü 
informa co- 
lummradiofa 
ac fulgida ap- 
paruit, in for- 
mafpirituali 
dmimambi- 
mrtt aijitasy, 
illuminans 
motufuooh- 
fcuritatent' il- 
larum , as ra- 
diosfuos in il- 
las inf finden-' 
do,eoffaipßs· 
poft recrffum 
futm,vtaqu& 
tis informa- 
rentur, relin- 
quendo, eum 
prafenfia fud 
ineffabili mox 
do-omnia da- 
rificaffe,&il- 
lufiiarejplri- 
t ualiter, rtyn 
fecm\ audi* De creatione Munüi, 
'oicperpulchte Quid dici pocefl: euidencius, quam quodim- 
• mediate poft Verbum Domini, Fiat,-Spiritus ab ore eiusante 
Mundi originem egredieris, motiQuo orbiculari illam Hyla; 
partemiam Mundi nomineinfignitä circumdedent,&fplen- 
doris fui immenfi redcxioncineffabilem iftara partis abyiti de- 
formitatem in conucxa Mundiintegri fuperficie, ante prajfen- 
tis huius Mundi exiftenciam,delcueiic, ac aquas tamgraflio- 
res,quam tenuiores originaliter vifibiles reddiderit, eilentiali- 
tcique easinformauerir. 
Auguftinus& Dionyfius dicunt j lucis fubftanti&m efie 
; ignem purum, incombuftibilem, imraenfurabilem & non di- 
uidendum, creteencem, ■& multiplicantem fete in infinitam, 
vbiqi te extendentem, & vno momento omnibus pretentem, 
amnia coprehendentem, nectarac comprehendendum, in te- 
ipfo temper lucctem, aliis vero per te inuifibilcm & incognitu.. 
Hic a luce creata paucis ad lucem increatam 
facilius mentes noftraslucixterniEfubijciamus,finediuini Pa- 
tris enim lumine nihil vnquam erit in homine. i.Probabimus 
& conftat exSS.BiblijSjDeumeiTe lucem infe incomprehen- 
fbilem,idq·, histeftimoniisfactis : lob$6. In manibus abteon- 
dir lucem,&pracepitei,vmufusadueniat. Annuntiat de ea' 
amicofuo, quodpoilelEo eiusiit,&:adeam poffitafcendere. 
Pfal. 105. Amisus lumine ficut veftimento. Ioh.S. Ego fum 
luxMundi. i.Tim.6. Luceminhabitat inacceßibilem,quam 
nullus hominum vidit, fed nec videre poteft: curhonor &· im- 
perium in fempiternum, i.Ioh.i, Quoniam Deus luxeft,& te- 
nebris in eo non funt vllar. 
Lux eft Ghriftus, 1, & 4 z.v.6. Sc 49 .v.6.8c 6 o .v.i. 
i9.Ioh,i.v.5.&8.v.i2.&9.v.5.&iz.v.3y. i.Ioh.i.v.y.&z. v.8. 
Lux funt & Chriffciani, Prou.4.v.i8,Matth.5.v.iy.Rora.i. 
V.19. Eph.j.v.S. Phili.v.15. 
Lux funtgentespoftChriftum cognitum, Eph,5-.vv8. 
2. Probatur cxSacris, lucem gratia: illuminare inrelle- 
inflammare aftedum. Ptel.4. Multi dicut, quis often- 
ditnobisbona? Signatumeftfupcrnoslumen vultustui. Pial- 
■ 88.Domine in lumine vultus tui ambulabunt. Pfal. in. Exor- 
Sol facit pr£~ 
flmUfuacor· 
' poraliter. 
97-M’ 
Fulgur eins 
illuminabat 
■Mundum, & 
terra vident 
erat&ejfu- 
'giebat. 
Thilofophus 
ait ■.‘Tfetmi- 
rut tum Dem 
■ipfe,vt tnja- 
cm Scriptum 
traditur, lu- 
tem Mündt, 
& Patrem lu- 
minum [emet 
ipfum vocet: 
cui9 donofan- 
dofeu Spiritu 
igneo, qui Λ- 
poflotis fub 
forma ignis ap 
parebat, lux 
mundana, id 
e ft,igneus a- 
quaru vigor, 
primo crea- 
tionis die ho- 
norata efi%& 
excumfub- 
flantia ejfen- 
tiali coelum, Pr&fationis Pars Secunda. 
in quo Spiri- 
tta moueha- 
tur, ac vtiqae 
ccditnferiorts, 
corumq3 ena- 
tura & pul- 
chritudines 
fuas diuinitus 
& metapbyfi- 
ce acceperunt. 
i .Thejff.Vos 
ante, fratres, 
ner. epote in 
Umbris,vtvos 
vU tanquam 
furcomprehe- 
dat. Omnes n. 
vosfilti lucis 
efiis, & filii 
dieiiNonju- 
mus notiis ne- 
que tenebra- 
rum.lgitur no 
dormiamus fi. 
tutcateriffed 
fobrii fimus & 
vigilemus. 
i.Ioh. i. Si 
dixerim9, quo 
niam focieta- 
tem habemus 
eum eo, & in 
tenebris am- 
bulamus , me- 
timur , & ve- 
ritatem non 
tum eil in tenebris lumen redis. Eia.?. Populus,qui ambula- 
bat in tenebris,vidit lucem magnam: habitantibus in regmne 
vmbrac mortis,lux orta eft eis. Eia.49. Dedi tein lucem gentiü: 
vt fis falas mea. Efa. 50. Quisambulauit in tenebris,& non eil 
lumen ei ? Speret in nomine Domini, & nitatur fuper Deum 
fiium. Efa. 60. Surge illuminate lemfalem, quia venit lumen 
tunm,&gloria Domini fuper te orta eil. Mich.7. Snrgam, cura 
fedcrointenebris,Dominusluxmeaeft. Matt.4. Terra Zabu- 
lon,& terra Naphthalim, via maris trans Iordane Galilaeae gen- 
tium: Populus , qui ambulabat in tenebris, vidit lucem ma- 
gnam. lohan.x. Erat lux vera,qua: illuminat omnem hominem 
venientem in hunc Mundum. Ephcf f. Surge,qui dormis, & 
exurgea mortuis,&illuminabit te Chriftus. Pfal.42. Emitte 
lucem tuam,&veritatem tuam Pfal.96. Lux orta eft jufto.dC 
redis corde laetitia. Eia. 2. Domus lacob venite, & ambule- 
mus in lumine Dei noftti.Efa.6o. Et ambulabuntgentes in lu- 
mine tuo. Ioan.9. Quam diu fum in Mundo, fum Lux Mundi. 
Iohan.u. Ambulate dum lucem habetis, vt non vos tenebrae 
comprehendant. Et qui ambulat in tenebris nefeie quo vadit. 
Dumluccm haberis.ciedite inlucem,vtfiliilucisfitis. Eph.5. 
Eritis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino,vt 
filii lucis ambulate. Frudus enim lucis in omni bonitate & 
' juilitia. 
3. Probatum & factis proditum eft literis , lucem gratiae 
maliscfte odibilem. Iob.24. Ipfi fuerunt rebelles lumini,ne- 
fcieruntviaseius.Iob.5?. Aufereturabimpiislux fua. Iohan.5. 
Hoceftautem judicium,quialux venit in Mundum,&dilcxe- 
: runt magis tenebras, quam lucem: Omnis enim qui male ?gix, 
) oditlucem :&non venit adlncem, vrnoarguanturopeia eius. 
4 Dcmonfttatur ex Bibliis factis, Lucem naturalem cfte 
: jucundam: veluti T obire 5.Et ait T obias: Quale gaudium mihi 
eft,quiin tenebrisfcdeo,& lumen coeli non video ? Proner. 15. 
Lnxoculornmlactificatanimam. Ecclef 11. Dulce lumen,& 
• dehedabile eft oculis videre Solem. Efa.45. Ego Dominus,& 
non alter, formans lucem , & creans tenebras, faciens pacem, 
&aeansmalum. lccmProu.15. Lux oculorumexhilaiat cor. T>e creatione Mundi, 
Matth.5. Vos eftis lux Mundi. Sic luceat lux veftra coram 
hominibus, vt videant opera veftra bona,&glorificct Patrem 
quiinccdis eft. Ioh.j. Qu;;autemfacitveritacem,venitadla- 
cem,vtmanifefl:entur opera cius, quiainDeofunt fada.Ioh.5. 
Ille erat lucerna ardens lucens. Denique lux pro dodrina 
Euangelii. A<d.z<j.v.z5.Lumcncft Euangelium, Adt.iGv.i&.z5. 
Lumen pro praftanti & eximio bono. lac.ϊ.ν.17. Pro Filio Dei. 
Ioh.i.v.8; Pro lucis ipiius creatore. · Ioh.i. v. 5. Pracognitione 
gloriae Dei. z. Gorin.4.v.(i; Procccleftigloriay&fpiticuali An- 
gelorum intelligentia. z Cor.6.v.i4. Pro virae iandhmonia. 
Matth. 5. yti6. Lucis opera omnis bonitas. Ephcf 5. v. 9. &c. 
Ad reliqua. Qmdvtilieatis igitur exincreatas lucis jam con- 
iideratione captabimus ? Rcfpondet hicPhilofoph-us verbis 
elegantiflrmis: Lucente gratia diuina viuit Mundus i Mundiq·, 
creaturaej-illaverb in femetipfam tantum reflexa,(Scaquisni- 
gerrimis ac nubibus denfls obuelantc creatore tabcrnaciflum 
& federn fu am, de iubico Mundum ac creaturas cnis perire ne- 
ce fle e fler :■ Benedicius itaque Jis fuper omnut Deus, qui & 
fyirituiliitr & corporaliter nos illuminas auertasa crea- 
turis tuis fpb ndorem faciei tua ob menta vnigemti TittJ 
tui^AMEN. 
Poft creationem lucis & tenebrarum Deys diftinxit irr- 
ui ce m; & lucem diem, tenebras vero nodem appellitauit. Ge*. 
nefi T.4.& j*. Yerf vero 14,ibi diei fltdiftindio. Hictanrum-j 
modo feparatiolucisa tenebris, vnde dies & nox. Pf.75.Tuus 
eft dies, ruaeft nox·, tu fecifti omnes terrmnos terrae, Pfal. 118. 
Ordmationc tua perfeueratdies. Gen.S-. Cundisdiebus terra: 
femcntis & mcflis , frigus d6avllus, seftas & hyems, nox & dies 
non requiefcenn Quando itaque dies in iacris multipliciter 
citatur, ambigucquc lumkur,paucis eum ex-facroiandis de- < 
clarabimus. '< 
Rom.15,7.1z. Dies accipitur claritate,i.Cor.5.v.i 5, 1 
pro veritatis lumine. Matth.3.VU. Luc.nv.5. Ad.z v.56. z,.Per,5. < 
v.iS. in generepro tempore. Hebr.j. v-. 7. Dies carnis. Luc.17. i 
Luc.17. i 
facm9. Stau- 
te in luceam- 
hulamus,ficut 
ipfeeshn luce, 
Jhcietatem ha* 
bemusadtn- 
utcem. 
i.loh.i. Ite- 
rum manda- 
tum nouum 
fcribo vobis, 
quia veru eil, 
& in ipfo,& 
in vobis: quia 
tenebra tranf- 
ierunt ve- 
rum lumen ia 
lucet. Qui di- 
cit, fein luce 
ejfe,&fratre 
fmm odit, in 
tenebris eil vfr 
que adhuc. 
Quidihgit 
fratrem fuuf 
in lumine 
manet,&fca* 
dalum in eo- 
non eil. 
Oton.Areop}. 
deDtuin.no- 
min. Lumen 
ex ipfo bonum- 
eil, & bonita- 
tis imago. Ideb- 
pfum bonum1 
uminiscog- Prafationis Pars Secunda. 
ν.24· Rom.i.v.itf. 'i.Cor.j.v.j. 
i.Theflal.i.v.i. z.Pet. 3.V.10. fignificat ipfiusaduentumcum 
gloria &majcftate. i.TheiTj.v.’i. i.Pet.j.v.io.Matth.24.v.44. 
Apocal.5.v.3.& 1 6.V.15. Dies Dominimccrtus. Sophon.i.v.14. 
15. Dies Domini qualis impiis fit futurus. Deinde Dies Domi- 
nicus, i.Cofti 6.v.i. Apoci. ν.ιο. proeo die, qui aPaulo dici- 
tur VnaSabbathorum, i. Cor.i£.v.2. Diesirae , Soph.i. v.ij. 
Roman.z.v.5. Dies judicii foli Patri cognitus. Matth. 24. v. 5 6. 
Matth.i3.v.52.Luc.27.v.24.3o.Ad.i.v.y. 2.Pet.5. 
v.io. Apoc. 3. v. 5.6c 16. v. 15. Dies judicii indiesexfpedandus. 
Matth.24.v.44.& 25.v.i3. ΜαΓ.ΐ}.Ύ.53. Rom.2.v.i6. i-TheiTf. 
v.2.flacij,v.8. z.Pet.2.v.9. DiesjudiciiaDeo praeictiptus. Ado. 
Diesboni. Pial.54. 
v.15. ziPetq.v.io. Diesnatalisolimiblemnishabitus. Matth. 
14. v. 6. Mar; 6. v. 21. Dies nouillimuspro die judicii. Ioh.6.v. 
39-^cc.&rz.v.48. DiesPentecoftes , Adorvz.v.i.& ro.v.ii. 
liGor/rtj.v.B. DieSialutisprotemporcEuangdii. 
DiesfeptimusaDeoiandificatus. Genefo. v. jJExod. 20. v.ir. 
Dies viiitationis. i.Per.z.v.n. Diesvltionis. Luc.2i. v.2Z. Dies 
•vrbislemralem. Luc.19. v.42. Diesproannis. Num.i4.v. 54. 
Ezech.4.v.(i. Diesptojudieio.!.Cor.4.V.3. Diesdiftiiidi.Ge- 
nef.i.v.14· dehocantedidum. Dies nouiiIimi,-pro extrema 
MundiTencda, 2.Pet.z.v.3. DierumdircrimenperChriftum 
fublatumjRomiiq.v.ö. Gal.4.v.io.CoI.z.v.i(j. 17.Dierum lon- 
gitudo quibus permiila. Exod.20.v.52. Deut.5. v.16. & 6.V.2.3. 
&11.V.9-21.&C. \ 
liid. Orig. lib-5.cap.3 o. Dies didi aDiisjquorum nomina 
Romani quibufdam iyderibus facrificamnt. 1. Diem a Sole 
appellauerüt,qui princeps eft omniumiyderum j iicut & idem 
dies caput eil eundorum, z. DiemaLuna,quaESoli&fplen- 
dore&magnitudine proxima eft \ tk ex co mutuat lumen, 3. 
Diemnuncupatura ftellaMartis,quae veiper vocatur. 4. Diem 
a ftella Mercurii, quam quidam candidum circulum dicunt. 
5. Diem a ftella Iouis,Phaetontemajunt. 6. A Veneris ftella, 
quamLucifemm aderunt j quia inter omniaiyderaplus lucis 
habet. 7. A ftella Saturni,quae fexto coelo locata, triginta an- 
nis fertur explere curfumfuuraj&c. 
momento lau- 
datur, tanqua 
imagine qua- 
dam exemplar 
exprejfum. 
iFlato: Lu- 
vten non eil 
corpus, cum 
repente totum 
impleat orbe, 
fine vlla offen- 
fione, aeris & 
aqua corpus 
penetret, & 
fordtbus im- 
mixtum non 
corporum na- 
tur anoncon- 
ueniunt. cDe creatione Mundi· 
Hic notandum eft de die Sabbathi; Dies dicitur Domi- 
nicus , vt ftipra i.Cor.i 6. & Apocal.i. Er pro co dic,qui a Paulo 
diciturvnaSabbathorum, i.Cor.itf.v.i. vt Ador.2o.v.7. AC- 
fumptusaute eft hicdies pro prioris ieculiSabbatho. i. Quia 
cum Dominica refiirredio fit alterius ipiritualis Mundi velut 
altera creatio (vt loquuntur Propheta:, Eia 65. v. 17 .Sc 6 6.\. 12. 
Apocal.11. v.i.&c.) Spiritu fimdo proculdubio didante,pla- 
cuit Apoilolis, pro prioris feculi Sabbatho, fiue die ieptimo 
aiTumerc noui huius Mundi primum diem , in quo non illa 
corporalis & corruptibilis primo veteris Mundi die creata, fed 
cceleftis illa &aeterna lux nobis illuxit. Ille.autem veteris Sab- 
bathi dies a creatione Mundi ad Domini refiirredionem vique 
ftetit,qui pofteain diem Dominicum mutatus ab Apoilolis ell. 
Acquod,euanefcente paulatim ludaici Sabbathi ceremonia, 
eo dic foliti fiut Chniliani folemnesconuentusagere, non in- 
epte colligitur ex Ad.20. v.7. i.Cor.i6.v. 1. 2. Vtdiesille, 
quem Dominicum a rciurredione Dominica vocamus, rcuo- 
caietin memoriam Dominicacreiurrcdionismyftrerium & be- 
neficium. 5 Vi credentes fentirent, ie ex Legis jugo libera*· 
tos & exemptos efte. 4. Vt eftet difcrimeninternos fideles, 
Sc ludaeos, Legi etiamnum, fed abs re,addidos, & c. Infumma, 
Luce inchoata eft vniueria Mundi (ab omnipotente creatore 
luceaeuiterno) creatio,fim.ilac in luce defiit eius finis,&vbi 
definit fummus fandi(fimui0uei:abricacor,ibi incipit Micro- 
cofm as,fandiffimi Numinis imago.. 
Sic&nox Dei Verbo creata, Gen.i.v.5. Creattenebras 
acnodem,Pial.i04.v.2o.&c.InhocPralraovidemus)inquem. 
finem nox fit deftmara. Rom. 15 . v. n.&c. Nox accipitur pro 
Dei ignoratione. Hoc capire praefcnbitur , quomodo a do- 
mno fit fingendum&ambulandum in die fande, honefte ,ac 
pie,velati&pra:fcnbitLucas cap. 11. v.34. item Galat, p v.16.· 
i.Pct.a.v.ii. Somno non eftindulgendum,Prou.2o.v.i3·· j 
Gregorius perpulchre dicit Moral. 8. fuper illud lobi 7;· 
Terrebis me per fomnia Caueiferue De i , quantü potes, ne to- 
tus quando qj dormias, nc fit fomnus tuus,no quies laftl,ied fe- 
pulturacorporisfuftocati:no reparatio,ied fpiritus extindio. 
Pteuer.]. Cu. 
ftodi legem at- 
que conßlium, 
&fequitur,fi 
dormieris ,ηοη 
timebis: quie- 
fees·,&fuauis 
erit fomnus. 
turn 
Ecclef.$. Dul- 
cis eilfomnus T'r&faüonisVars Secunda, 
f-operanti. 
tlob.n.Securus 
.dormiens,re- 
quiefces, & 
>non erst, qui 
te exterreat. 
Bcrnhardusad Fratres de Monte ait; Quantum ad debi- 
tum continui proceffiis,nihil temporis tam perit de vita nodra, 
quam quod iomno deputatur. Idem Grcgorius ffipra didas 
lic ait: Iturus in ibranum aliquid tecum defer in memoria &c 
cogitatione; in quo placide obdormias, quod etiam foraniare 
juuet. Sic tibinoxvtdies illuminatur, & nox illuminatio tua 
in deliriistuis, placideobdormies,inpacequiefces,faciJe eui- 
gilabis. Sufgensfaciliserisadredeundum in id, vnde non to- 
tus difceffifti. 
- Plato lib.y.de Legibus ait: Somnum multum neque cor- 
poribus, neque animis, neque rebus gerendis conducere affir- 
mabat. Neque enim dum dormit, alicuius pretii eft,nonma- 
gis, quam ii non viucret. Quare quicunque viuerc & fapete 
cupit maxime, quamlongiffimo tempore vigiler,folafanicar 
tis commoditate ieruata. 
Adianus lib.2. Gorgias extremas jam astatis, quum fenti- 
tret fomnum lethalemobrepere, amico, qui allidebat, percon- 
tanti : Quo pado haberet ? Somnus,inquit,jam incipit me fra- 
tri fuo commendare. Homerus enim fomni fratrem appel- 
kt mortem. 
Plutarchus in vita Alexandri: Alexander, cumDeus ab 
adulatoribus vocaretur, ie mortalem efic dicebat, cum id de- 
prehenderet ex fomno,qui mortis imagoeft. Idem in Moral. 
Comicus venufte dixit ex iis, qui ledos inaurant ac deargen- 
tant: cum Dii nihil nobis gratis dederint, nih fomnum, cur id 
iibi magno volunt conftare? At cum Dii fomnum nobis dede- 
rint curarum & laborum delinimentum,fuperftitioiusiibi il- 
ium reddit carnificinam. Caueamus itaque folidam dormire 
nodem* aut dormire Endymionis fomnum, cogitemus illa, 
Luc.i4.v.4l.Marc.i4.v.38iLuc.2i.v.40. quasChriftus ait di- 
fcipulis in illa node qua traditus cft,vigilate Sc orate,ne intretis 
in tentationem &c. Hicprimumdiemabfolutu volumus, ac- 
cingimus nos confequcntcr ad diem fecundum. Secvndo 
dic fecitDeusccelum,hocmodo:Dicendo juffit fieri extentio- 
nem in medio aquarum. enim fignificat expanfionem 
icu extentionem ; ficut diducuntur cortinae & tentoria ,vel De creatione Q^hfCundt. 
ficut lamina: extenduntur. Ira Deus ex aquis materia fkfida, 
qiiae,vrPhyiici definiunt, difficulter terminatur fuo termino, 
fecit rem exrenfi (limam,miraculo maximo. Et quam facilis cif 
exteniio cortina: ex pellibus compolicae, tam facile Deus ex- 
tendit corpus coeleife ex aquis. Eft ergo ccelum fadtum non 
immediate ex nihilo : fed ex maceria illa , quam in principio 
Deus ex nihilo creauerar. Et tamen ex materia fadfum eft, tali 
modo i qui non potefteiTenifiomnipocentiscreatoris: fcilicet 
exreftuida, (vcfuntgutrula: imbrium) fecit tamemextenfio- 
nem,qualis eftfirmamentum coeli. Pfal. 104.V.2.& 3. plenius 
deferibit opus fecundi diei. Dicit enim *Deum,poftquam ex- 
cenfiftct coelum ficut cortinam, feciile in luperiori parte coeni- 
cula,vel teftudinem contignatam ex aquis infra, infra nubes, 
&poftea ventos. 
Loci Biblici de coelo tales fiint. Ccelum a Deo creatum, 
Gen.i.v.i.Pfal.35<v.^.& Adt.4.v.24. Sedes 
Dei eft.Eia 6ό.ν.ι.Matth.*.v.54.& 23.V.22. A&.7.V.4.9. Indar 
pellis extenfum. Pial.104.v-2. Ccelum pro maxima altitudine. 
Gen.i 4.v.4.Deut.i.v.z7· Pro Deo. Matth, z- v. 25. Pro cceliti- 
bus, Iob.15. v. 15. Pro acte, Macch-.6.-v.zt>. Coelum aereum 
ferreum peccatoribus » Lcuic Deut-i8.v.23· Coelum 
nouum,Deut.i7.v.3.5. Apoc.zi.v.i. Coeli militiam adorantes 
lapidandi. Deucer.iy.v.5- GoelieoramDeoimmundijIob.ij. 
w,if. Coeli aperti Chiifto baptizato, Mar.i.v.io. 
Luc.5.v.zi.loh.i.v.52· Stephano morituro, Adt. 7.V.56. CcelL 
gloriamDei praedicantrPfahi8.v.4.& 19.V.1. & 89.w.6. Muta- 
tioni obnoxiirunt, Pfal.ioz.v.z7.Matth.z4.v.35. Mar. 15.V.31- 
Luc.21v.33. Rom.&v.io. Hebr.i.v.n. i.Pet.i. v.Z5..z.Pet.3.v.7. 
12.13. Apoc.<j.v.i4.&2i.v.i. Coelum & terra donectranfeanr, 
Matth.j.v.iS. Coelum 
&31.V.28 Coelorum poceftaces,Matth-24.Y.29. Coeleffiaquae- 
renda, G0I.3.V.1. HincDiuusChryfoft.aitHom.i.inEiaiam: 
Vcvniones,tametfi in fnari nafcantur, tamen plus habent xo- 
gnationis cum coelo, cuius faciem reddunt: Ita pius aegene- 
tofus animus magis a coelo pendet,vnde ducit originem, quam 
acerra in qua viuit. Idemiiom.Q.inMatth. Quicheiaurum 
'I ußinasMar- 
, tjntityQuem- 
'..admodumfir- 
mameti crea- 
nommdmtna 
htera per ft- 
militudinem 
conferunt ali- 
quando cum 
>peüts extmjio- 
ne ,,dicentes: 
Qui extendit 
ccelum ßcut 
ptUs.;aliqu,<n- 
■ do cum firma- 
to fumo : cae- 
lum, inquit, 
feu fumus fir- 
mamentum 
eil, aliquando 
cum rotundi- 
tate camera ι 
Qui extendit„ 
inquit, ccelum 
ceu cameram i 
ficut & eius 
difolut tonem 
per compara- 
tionem confe- 
runt aliquan- 
do cum volu- 
mine inuol- 
uendo,aliqua- 
do cum deme- 
to,quod igni 
diffoluatur, Prafationis Pars Secunda, 
quemadmo- 
dum ait Apo- 
flolus Petrus: 
aliquado cum 
vefie vetera- 
fcente. 
Per pulchre 
aitltb.$.reco· 
gnit. Clemens 
Alexandr. St- 
etit teßci ouo · 
rum, quamuii 
pulcrefafta3 
& diligenter 
formata vi- 
deatur, neceffe 
esi tamen eam 
frangi &re- 
folui,vt inde 
pullus proce- 
illud, 
pro quo totius 
cui forma ex- 
prejfa videtur, 
appareat: Ita 
ergo & Imius 
Mundi nectjfe 
eii tranfire 
flatum ,vtfla- 
tus illefubli- 
mior regni cee- 
leflu effulgeat. 
2\faz,ianzj. 
lib.i.de Theo- 
log. Quemad- 
modum inter 
fuum terrae defodiunt,ne illum defodiendo transferant in coe- 
lum,tale quiddam faciunt, quale.fi agricola accipiens frumen- 
tum terrae fertili feminando, vberem quidem agrum relinquar, 
in lacum vero frumentum omne demergit, vt eo nec ipfe po- 
tiatur,& frumentum fui corruptione depereat. Quam fapien- 
ter Chromantius de octo beatitudinibus ait,fol.411.Dominus 
acSaluator nofter frequenter admonet nos terreftria de coele- 
ftibus, cum dicic: Simile cft regnum coelorum reti miifo in 
mare: Vel certe: Simile cft regnum coelorum homini nego- 
tianti quxrenti bona margaritam. Si ergo mei catus hanc ipie 
continetrationem,vcvnufquifquepro vtiliratefua aut vendar, 
qua: fibifuperfluafunt,autematqua:defunt,noninconclite 3c 
ego proponam mercem, quam mihi commifit Dominus, prae- 
dicationemvtiquecoeleftem : Siquidem me minimum quoq;, 
etfi indignum; tamen deieruis,quibus Dominus talenta diftri- 
buit ad negotiandum, lucrumquefaciendum, elegit. Poilem 
fane hic varia variorum Philofophorum ac Phyficorum exem- 
pla de coeli creatione adducere; verum quoniam errabunda: & 
famafiae quadam afpctftanrur, illos qui hos legere cupiunt, ad 
Metaphyficam relegamus, in qua rerum omnium fpeculatio 
vtilis ac nonvtiliscopiofa exiftic: (in qua diftimftim eft regio 
f coeli & aeris aedificata) Concludimus autem fecundi diei fim- 
■ pliciflimam confiderationem cum Olympiodori didto venu- 
, ftiflimocap.i.inEcclefiafticis: Caput eminentia quaedam eft, 
Sdliprema totius corporis pars ; pedes vero infimi funt, ter- 
ramque contingentes. Quando itaque praefidens intelledhis 
purgatus fuerit,fnpernafpeculatur, non quae funt fuper rena: 
at tunc in capite oculos vere habet. Quando vero mens ad 
terrena coucrcitur, non in pedibus habere oculos vi detur,ci 1 ca 
limum terrae occupata. Aliter: Caput Ecclefiae Chriftus eft, 
■ ad quem fi iapiens,dum ambuIat,oculos intendit,ficut & Chii- 
. ftuspraeambulauir, oculos habet in capite. Stukusautem am- 
. bulat in tenebris, femper declinans in terram, tenebncofoque 
caligat intelledfu. 
Tertivs iam conftat dies : huius diei exftat illuftris 
hypotypoiis Pialm°io4. verfic. 6.&7. Terra fuit operta a- cDe Qreatione Q^kCundi 
aby flo, ran quam veftimento; ita vtfupra montes ftarent aquae, 
id eft, aquae abyfti altius eleuatae fuerunt ftipra corpus terrae, 
quam nunc funt fummitates montium. Sed ab increpatione 
Domini fugerunt. Eftenim increpatio Dei, corredio eorum, 
<quae non rite difpoiita funt. Er quomodo apparuerit arida, 
.Pfalmusob 
-derunt campi, m locum quem fundafti eis, acuis pofuiili ter- 
minum ,-quem non tranigredientur,nequereuertemr operire 
; terram, v. 5. Fundafti terram fuperbafimfuam, non moucbitur 
in fcculum fcculi,&c. Magnum quantum miraculum cft,quod 
aqua vehit in giobü accumulata, ficut in iphaericis demonftra- 
tur, concedit locum habitationi hominum, v.y. Colli- 
git aquas velucin vtrem, Hier.j.v.zz. Anmenon 
pofui arenam terminum maris? lob 38. v.n.&iz. Ego circum- 
dedi mare terminis meis, pofiii veftem &oftia, & dixi, vfque 
huc venies,& non procedes amplius: Et hiccoftinges tumen- 
tes f!udus.tuosr&c.Pial. 104. v.io. Tu emittis featurigines iq 
Huuios, qui jntermontes Iabuntur,&c. Aqcxaby (Tireceile* 
runt.dicente Deo,&apparuit arida.Pialio/i v.15.Rigans mon- 
tes de fnperioribusTuiSj&c. In Scriptura i --ra.Aqu*muiula- 
riam fttmentio: vt, Aqua nominatur perftcutio,Pfal.i44.v.7. 
Prou.iy.v.H· Matth.y.v.zj. Luc.5.y*48 Apoc.iz.v.17. Aqua; 
aftimilanturcognitioDEi & dona Spiritus iandi. Eia.n.v.9. 
& ii.v.3.&35.v.6.&45.v.2o.&44.v.3.Ezech.47.v.i.&c.Zachi- 
14 v. 8.1.I0I1.4.V.10.&7.v.jS.PiOdonisSpiritusfantfti inftar 
aquteeffundentis,Efa.44.v.3.&55.v.i.Icel 2. v.28. I0I1.7.V.38. 
39. Ador.z. v.17. Aqutevitae,proimmenfaillacharitateD £ 1 
erga nos in Filio, effuia in corda noftra per Spiritum fandum 
in vitam aeternam ,lohan.4. v.io. cuius fiementio Rora. f. v. 5. 
Hebr.9.v.i4. Tribuitur etiam Spiritus landigratiae, Hebr.i o. 
V.Z5. Fontesime aqua,ler.z.v. 12, Fonsaduerfuspeccata, ler. 
13.v i. locl.j.v.iS. Chriftus veniens cum aqua & iänguine, 1.I0- 
han. 5.v.<£. Aquae nihil nocumenti aut obftaciili afferunteledis 
DEi.Exod.i4.v.zz.Pfal.6<j.v.6.Efa.43.v.z. Aquae 
petraeducitur, Exod.ly.v.6. Num.zo.v.n.iz. Pfal.i05.V.41. 
Aquaediluuii, Gcn.y.v.iy. obtinuerant terram diebus centum 
gyptios&He- 
braos olm nu- 
bes·, fic&nuc 
inter ‘Deum 
& nos corpo- 
ralis ]uc uligo 
interfiat. Hac 
gratia ,vt dum 
purgatiores 
cum 
fudore defide- 
riinofirifio- 
pum conten- 
dimus jndu- 
firianofirala- 
eidivita 
pramtu quoqJ 
magnifice n - 
tim contin- 
g*t- *Pr&fattonis Tars SecundaΊ 
quinquaginta, poftdecrefcere incipiunt. Gen. 7. v. 2.4. Aquss 
amara: dulcesredduntur.Exod. 15.v.if. Aquaecontradiftionis·, 
Exod ty Vi;. Ntun.io·-v.11.15. Aqua: Iordanis ficcantur. Ιοί. y. 
v.13.Pallio Biiaediuiduntur. i.Rcg. t.v.8. Aqua: mortiferae Eli- 
fau mfntftctio iananmr. i.Reg.i.v.ir. Aqua;e Templo manan- 
tes. Ezech-47.v.i. AquasobediuntDeo. Pial.ioq/v.io. Aquae 
Verbo Del in vnum congregatae. Gen.i.v. io- Pfal. 33. v.7. &Ov 
Haec de aqua. Hinc videmus non fmftra lucem, cos Ium aut 
aquam creatam eile a Deo. Eodem die drxitDeus : Germinet 
terra herbsm,&c. Sun tau rem terra: nafcentia non immediate 
ex nihilo creata: ied cum nullum e (Tee virgultum agri, nulla 
herba regionis,Deo dicenre , ex terra fiibira prod-udla fune. 
Educit panem e terra. Pi.104. v.5. Dat cuique grano fu um cor- 
pus. i.Gor Item hoc die terraprotuliriimul Eorcs,fru- 
d:us 6i femina: quaenunc in natura ordinata, temporum inter- 
oalhs diftinguuntur; verf14. ait: Gramen Deusproducit jt> 
rqenrisj&panem e rerraprohominibus.'Item v.rj.Vinumpro 
exhilaratione cordis , panem pro confortatione cordis feciB. 
v.i 6. Cedros Libani planrauit, rigat & vcftit. Re&eiraque di- 
citur fecundum illud i.Cor.j.v.d. Paulus plantat, Apollors- 
gat,Deus datincrementum. 
Dies hinc feqaimr Qv a r t v s , quo die fecit Dr. v s Iu ms- 
τι an a magnaJlellas.dcc. Quo per einet,quomodo cados fece-· 
tit in Mitelicdtu. Pfal.t 56.v.5. Item,quod quarto die partes anni 
acceperunt diuerfasfiiculcatesi VeivdEftas, Autumnus, Hyems. 
Ita enim pofaicDeuslarainaria fcfteilasin cGslo,vt certo motu 
Solis hyems adducatur, &/afccndente Sole , terra aperiatur. 
Item accedente Sole, ad certas fixas Hellas, pluuiiE, ikcicates, 
ccfbus efficiantur. Hinc figna Zodiaci duodecim, dc quibus 
apud Phy ficos latius, vide & quarta partem huius Praefationis. 
Vtilicates,quas animantia ex vicifficudine dierum ac noebium 
percipiunt,explicat 22-23. Sequitur quintus dies. 
Qvinto die crcautt De vs aquatilia & volatilia: quan- 
do dixit r Producant aquae reptile animrc viuentis, fic-aquats- 
Ie,&c. Stupendum iane miraculum , cum inter aquatilia ßc 
volauliatamimmeniafitdrfterentia Inacreexunguuntui rn- Oe creatione Mundi. 
fces,inaquis fuftocantur aues,quodexvna materia, Deo di- 
cente , produdafint, Pfal.i ο 4.ν.ΐ5·&: z6. Hoc mare magnum 
&ipatiofumvcrinque. Illicreptilia,quorumnon cft numerus, 
animaliapuhlla cum magnis , illic auespertr-anfcunc. Leuia- 
than ifte.quem formaftiadludendüin eo, &c. Oftendit Deus 
magnificentiam fuam, in quam fcilicet magnitudinem &itn~ 
menfum robut euchere potuiiTet naturam aquatilium. Leuia- 
thaniignificat augmentum eorum,fcilicetpiicium,aiipraeim- 
menforobore,merus lufus eft euertere naues,& vorare reli- 
quospifces&c. Nominantur autem diferte coete grandia, ne 
ob immenfäm molem &c fortitudinem, putentur excepta efTe a 
creaturarum ordine. 
Sexto die fecit Deus beftias, jumenta, reptilia, quando 
dixit: Producatterra animamviuentem. Balilius iicannota- 
uit: Ideo terra iubetur producere,vt oftendatur,animam vita- 
lem brutis eile terrarum, quaevna cum corpore dii- 
foluitur. Nam ex fanguineadioncs,exfangaine caro, ex carae 
terra, &c. 
Eodem die formauit Deus hominem, non immediate ex 
nihilo: fed de terra fumiit illum, GCI1.5.V.19.& 1$, Baiilius hic 
annorauit, quod de corpore hominis vtiturMoles verbo for- 
mandirpoftea vero dicit, Fa ftus eil in aniimm viuentem: inde con- 
ilderentur membra praecipua deferiptionis. 1. Non dicit, F/Jf: 
fed tanquamc0fultans& deliberans ait, Vadamus : voluit enim 
inenarrabili cöiilio poitremum opus creationis ede hominem. 
1. Prasparauit materiam, vnde formaturus erat corpus huma- 
num. Gen.2.v.6. Vapor afeendebat e terra irrigans vniueriam 
fuperheiem terne,&inde fumfitmateriam. $. Nondixit,Pro- 
ducat terra: fed ilium terrae puluerem antea irrigatione fub- 
adhimformauir, id eihplafmauit,finxit,ficut figulus, in fi- 
guram corporis humani. HucrefpexitHiob c.io.v. 8. Manus 
tuaeDomine plaimauerunt me,dc fecerunt me vndique in cir- 
cuitu. 4. In creatione brutotü dixit: Producat terraanimam 
viuentem; fed de hominis anima dicitur .-Inipirauit in facient 
cius fpiraculum vira:. Sicut ergo animae brutorum vna cum 
corporibusdiiloIuuntur,eüaneiüunt & intereunt, quia terra Pr&fationu Pars Secunda, 
'ptoduxitanimaviuentem : Ita ex defcriptione creationis ani- 
rmx humana; dicit Salomon Ecclefiu.vry. Reucrtaturpuluis m 
.terram fuam, vnde erat ;&.Spiritus redeat ad Deum qui dedir 
illum. Ideo vocat fpiraculuraQ*nn 1£Ieft, vitatura, quod non 
. tantum ad vitam durationis huius corporis reftringatur,fed et- 
iam ad vitam ipiritualem in altero feculo. Vnde Chnftus di- 
cit Matth.ro.v. 28. Nolite timere eos, qui corpus poliunt oc- 
cidere janimara vero non poliunt occidere. Hiob.12. v.i o. Ani- 
ma proprie tribuitur reliquis animantibus j hominibus vero 
ipiricus. 5. Inipirandocreauitanimamhominis,ideft,pr£eter 
fpiritum vitalem, qui homini communis eft cum pecudibus, 
Deus creauit animam rationalem : & dicitur iafpirafte , quk 
<■ transfundit in illam animam, lucem, fapientiam,mftitiamdi- 
ainam &cc. vt eifet homo imagoA: fimilitudo D e i. Nam &: 
Chriftusinftauraturus imaginem Dei in homine, vfus eft in- 
fpiratione, cum iniufflando Apoftolis dabarSpirirum ian&ti, 
Iohan.2Lv.22. Et voluit ilne dubio nos deducere ad cognitio- 
nem primae infpirationis : fedhsec pie & reuerenteriunt cogi- 
tanda. Placet adhuc pauca dicere de Mundo, eaque ex mente 
vulgarium fic proferre conabimur. Quandoferiem annorum 
a condito orbe fupputant vulgares Aftronomi&Philofophi, 
eam vfque ad natum SaluatoremajunteiTe 3929. Vnde facile 
colligipoteft,quamdiuMundus durauit. Diftantia Orientis 
ab Occidente, dicitur eife itervnius diei; Sol enim quotidie 
iftud ipatium emetitur, & exihltat tanquam gigasdecurihrus 
viam fuam ,vt eftmPial.19. Diftantiam coeli a terra ficexcai- 
. culant nonnulli: A centro terrte vfque ad Lunam funt miiiia- 
ria Germanica 16340 3 & vfque ad Sphteram ftellarum fixarum 
ιη 1,69660. Sed profundior eft quajftio,quam cujus magnitu- 
diniamc, veletiamquouisaliofatisfieripoflitexafte. Syraci- 
»desautem negat altitudinem cceli ab vllo(Gap.i.v.8.)menfii- 
rari pofle. Sic & alter lapiens: Prouerb.25.v.$. Coelum,inquir, 
altitudine,&terra profunditate, & cor Regum no cftpeuiefti- 
aabile.. Poeta fic cani t de Mundo.* 
Orbis vt orbita voluitur incita turbine miro, 
Vt tota voluiturjndeifepingitur vt rota Mundus, De creatione Aiundt, 
.Qujtppe volubilis y&variahilk, ac ruibunduer 
Irritus ettratus yinßabilü flatus eil flatus eius: · 
It,redit, vt mare, denique nunc male, crasfihipeius. 
tJMunim & omnia,quomodo fomnia vana recedunt, 
Stonaq plurima tempora proxima tudicis edunt. 
Eratorthenes in omnium literarum iubtiliratefolertifli- 
mus.vniuerii orbis ambitam ducentorum quinquaginta duo- 
rum millium iladiorum ciie prodidit. Quse meniura Romana 
computatione effecit trecenties quindecies centum millia paf 
ilium. Improbum aurtim : verum ita fabrili argumentatione 
compreheniam, vt pudeat non credere. Hipparchus &: in co-. 
arguendo eo,&in reliqua omni diligentia mirus ,adiicitfta- 
diorum paulo minus xxv. millia. Nos requa lance ii rem ex- 
pendamus, comperiemus cantum ab hincannis dimidiam oi> 
bis partem nobis fu i ile ignotam. Haerebamus quali in terrae 
veftibulo: Extremum Mundi nobis erat, quod nunc medium’. 
Extremus Occidens , qui nunc Meridianus circulus orbem 
diurdenSj&c Morn.de verir.re!igtonis-cap,8. ait: Dignares, 
in qua exquirenda (ludium operamque ponamus. Nam me?· 
minilfe nos oportet , terrae magnitudinem & regionum iitus 
neid re, nihil aliud eile, quam Tuam ipfius domum ignorare» 
His annedlemus mentem & fenrcn iara Philofophorum anth 
qu i or u m, n e c iiö Ca b a 1 ii fla r n m , de d iu i i »p n e m achiη ς Mu nd i, 
item de Solis ac Luna: praklamia, influentia, ac natura. Anto- 
nio eremita quodam, cum in folkariis locis degens indies ma- 
gis magiique denotas ac dotrtus exilieret, interrogaro, vnde 
tantam duclnna: ac erudii io ms vberratem teneret ac hauriret, 
cum tamen hbroiu copia prmarus,reipondit: Totus hic Mun» 
dus,quam late patet,mihide D£o,ciafque dminis operibus 
apertus elf liber, in quo ienefeens lludeo, &: ftudens dodrinis 
notiis arqj nonis reficior atque erudior. Hoc nobis in Mundo, 
non in Eremo, viuentibus a:quc didam & rarum iit.quod tota 
hsecoi-bis machina, quae a munditie Mundus Latinis & ab or- 
natuκόψ(&■ Graecis dicitur, mi nifi codex multarum pagina» 
rum,in quibus, quoquis magisihideau, eo dodior euadar. 
Incipiamus .itaque reduc addiuiiionem, - 
PlinM.u 
cap. 10S, TrafationisT ars Secunda9 
Vniuerfa machina creationis fecundumCaballiftasHe- 
braeorum in tres orEesfeu Mundos eft diu i ia; Elementarem, 
Intelledualem;&Archetypum. Hi tres Mundi aMcyfe eui- 
«'dendiBmeac peripicne funt praefigurati in admirabilis illius fui 
tabernaculi fecundum Archetypum in monte demonftrad: 
■Exodicap. it>. In Mundo elementad feu infimo &fenfibiii eil 
regio dementaris & codeftis: Haec inclufa &c cinda coelo exte- 
riori feufirmamento, continetqj in fequatuor iupradida ele- 
menta, Ignem,aerem,aquarojterram, corruptionibus & gene- 
rationibus obnoxia; In coelefti regione Planetae ieptem, de 
quibus fupra diximus, exifttmt, & rdiquse ftellae feu corpora 
codetlia fuam gubernationem habent, & officia exequuntur. 
Numerus a quibdfdamMathematicis, cognitarum ftellarum 
cft mille 51. quarum 560. Septentrionis imaginibus affignan- 
tur : Trecentae veröde 4 6. duodecim Zodiaci figna explent: 
Reliquae numero 326. Auftrinas imagineseftecerunt. Imagi- 
nes in coelo numerantur 48. Interquas principaliora figna Zo- 
diaci funr x 11. I. Arm, cuius ftellae trededm, extra formam 
animalis fidae, funt quinque natura participantes. II. Taurus, 
hoc fignum duabus & triginta ftellis conftat, vndecim veio 
natura, participantes extra numerantur. III. Gemini, quod 
duodeviginti ftellis confiat,fuae naturae fimiles extrafc alias fe- 
ptemtrahens. I V. Cancer,huius ftellae funt rndccim , extra 
vero naturae coniimilis quatuor numerantur. V. Leo , huius 
iyderisftellae apparentes funt vigindquinque, anteipfumcla- 
riffima ftellatü Canicula, & in pedore eius Tuheron. Extra vero 
cius imaginem natura participantes funt ftellae odo. VI. Vir- 
go,huius ftellae funt 13. inter quas illa, quam Spicam vocitant, 
veriatur. Extra vero imaginem fex locantur participes. VII. 
libra, hanc ftellae odo ornant, cum exterius in naturam, con- 
formes nouem fitae fint. VIII. Scorpio, huius ftellae numero 
21. Extra autem tres duntaxat numerantur. I X. Sagittarius, 
huius ftellae funt numerotriginta vna, & extra tres tantum re- 
lucent. X. Capricornus,huius ftellae duodetriginta funt. XI. 
Aquarius, habet ftdlas quadraginta vnam, nec non tres alias 
participantes extra cius imaginem. XII. Tifces, huius figni T)e creatione Mundi. 
ftellae Tunt triginta quatuor in commiiTuraptofitis j extra vero 
quatuor enumerantur &c. Omnes verb in vniuerfum Hellas 
Anciquicasinhisverficulisperplcxecomprehenfuseil: 
Ad ßore& partes ter feptem Jy der a fulgent, 
AreiitcDraco,ßootes,(femma,Corona,genuy3y 
Prolapfas, Lyra, Anis, Cepheus & Caßiopeia, 
Auriga & Perfeus,Deltoten & Äntromeda aßrum, 
Peiafus er Delpbin,Telum,hittc Aquila, 
Signifer indefnbeü, bis fex qui fydera complet, 
Suntcfo Aries yTauruSyCjeminiyCanceryLeo, Virgo, 
LibrafaScorpm, Arcit enens,Caper, A tnphora, Pifces, 
Poii ter quinque tibi figna hac vertantur ad Auftrum, 
Cet ms & Eridanus, Lepus & Kymbofus Orion, 
Syrius & Procyon, Argeratis, HydratCrater, 
C oruus,Centaurus,LupitSyAra, Piftes. 
Paracelfusiib.Meteor. cap. 6. Stellarum numerus enumerari 
non poteil: totum enim firmamentum iliis refertum eil, pei 
vniuerias totiusglobi regioaes diftributis. 
In Mundo intelle&uali feu Angelico*quac fecunda regio« 
habitatio feu locus Angelorum eil, a do&isRabinisMundus 
vocatus. 
Tertia.creationis machina continet Mundum archety- 
pum. HincvidemusDeum in diipofitione & ordinatione re- 
rum per gradus femper nobiliorem in fummo gradu colloca- 
re: Primoque defeendere potentiam &völuntatcm diuinam, 
Ei antequam inferioribus ie.com municet,adlntelligcntias aut 
Angelos, ab illis poilea ad Sphaeras firmamenti, Planetarum 
aut ftellamm ·, Vltimo accedere in Mundum dementarem, 
vel in regionem quatuor elementorum, vbi poilrema exeeutio 
mandatorum & voluntatis diuinae, (vtHebraei loquuntur) im- 
pleturac perficitur. 
SicDeys vnicuique ex tribus illis regionibus fimilitudi- 
nem feu exemplar diuinae fuae omnipotentiae indidit,non vt 
fibi ceu creacoriomnipotcnti aequalis fit,autvt per fefuafpontc 
omnia perficere potis efficaxque eflet: fed vt illae fint tantum 
tmodo effigies, & fimulachrotum fignificantium falcem & de- T&PtittOTiis JPdUfs Sc c, 
mondrantiuminftar diuinam eius eflentiara , per quasornnD 
potentem iuam potentiam,& potentem omnipotentiam no« 
bis fentiendam . 5c oculis cernendam exhibet, teile Paulo, 
i. Roman. Devm Ethnicis vel hominibus inuifibilem fuara 
ellentiam. hoc cfl:, aeternam vim 6i Deitatem fedife manifcflif- 
fimam,per opera fua,videlicet in Mundi cieatioηθ. 
Sunt aurem in Archetypo ideae dediuinse dignitates Deh · 
Hinc Beatus Thomas, ex fententia Auguftini mamlefle decia- 
rac,omnium rerum ideas eile in diuina mente, & eas eile diui- 
nam clTenriam, per quas De v s omnia videt accognofcir,&· 
Aurelius AugidUnus. Platonis & laudator ac imitator, m libro 
trium Stoftogintaquadliomim , hc de Idaeis loquitur: ideae 
funt principales quaedam formae, vel rationes rerum flabiles, · 
atque incommutabiles, quteipfteformataenon funt, ac per hoc 
aetcrna’.acpcrfe eodem modo in fe habentes qua; diuina in- 
teliigenria continentur, & cum ipfa nec oriantur, necinter·* 
eant, fecundum eas tamen formari dicitur,quod oriri &.m- 
terite poterit ;&hae Ideae non repugnant iimpiicitari diuina·, 
vt teflimoniorintelligimus. A Platone Ideae dicuntur rerum 
lormarinflarfigiilorum perpetuae,& originales rerum fpecies; 
Fernel.lib i.cap.i. de abditis rerum caulis fle ait; Formatum 
origo proxime coelo,deinde inteliigenriis atque Deo, qui vitae- 
fons eiiperennis,fertur accepta jhanc Platonici in Ideas eoa- 
■ tulerant j flevero ex Deo &c per Deura nobis infunt omnia, is 
rerum conditiones omnium principium , medium, ac finem 
tener. Irno&Deorum plena funt omnia, diuina virtus atque 
poteflas per omnia commeat, per quam funt &■ permanent 
omma;hic rerum ortus inflituens per omnes naturas propriis 
feminibus generarim&perfppcics diuifus,rebus finguiis ip;- 
raculum vitae indidit. Et propria; quaedam funt elementorum 
'ac qualitatum vires, Diuinitatis vero longe majores , ha:c 
omnisgcnerivdignitarc& perfebla pipilanti Bima,lib.i.capoo. 
ai tN u n a d m o d u m d i ili m i 1 e m Mu n d i a d m i n i ftra tioneir Pla- 
ro mediraius ideas folum videtur adjeciflc·, noti eas 
inter nubes errabundas , icd in mente illa diuina immortales 
& immutabiles. Idearppntinturpio caufis,extra i-ruelledlum 
Tlato ds Ke* 
publDial.6. 
Idu omnes 
ianqifam (pe- 
des quadam 
'mtclkcluaies 
funtatque dt* 
mna, nes ma- 
lorum caufo 
[wt- 
ll·.·Carp. in 
Alc> dial. 2. 
Idea [unt vni- 
ue/falium & 
prfeftarum 
fubßaniiaru,; 
& eorum qua 
t&nßmntad 
naturale ha- 
rum fubßan- 
tiarum diß>o~ 
βύθΐκΐΗ,η 
hominis·, & 
(ins quod ho- 
minem perfi- 
cerepoteii, vt 
fapientia & 
virtutis. De (re.atione oZMCundi. 
nöftrnm *Scalig. exercitati, fed.4. Scdquid? cumin’Prima 
*Parce Praefationis Tat foperque de De ο,Υηο, Trino, £cc. di- 
<Stum (ic; vnde fufficiencia Archetypi claca ac perfpicua con- 
flatio nos conuerterrms, nimiamque Philofophiam, &c in pri- 
mis Mecpphyhcam relegabimus. JBt ne fiamus fubnliiHrai, ad 
ßmpKcitatem illamSaccasScripturae redibimus, frloquemur 
<,de Intelligentes,occupabimurque in declarando Mundo in- 
. ceileduali, (vc Caballiila: vocant) deducemusque 
eum ex opere creationis-Di- 
uino. 
Prafationis Partis Secunda Vinis. PARS TERTIA HV- 
IVS PRAEFATIONIS. 
*De Creatione InteUigentiarum>feu 
Angelorum 
Amascenys lib.*.cap.j. ait: Angelus 
eftfubftantiaintelledualis, femper mobi- 
li if l‘s>arbitriolibera,incorporea,Deo mini- 
w Ϊ ftrans>gratla>&non natura, immorralita- 
tM M rem fuicipiens: cuius fabftantis fpecrem 
& terminum folus,qui creator eft,nouit.. 
GregoriusinHomil.ait: Angelorum 
vocabulum nomen eftofficii,non naturas: nam fandi illi coelc- 
ftispatriceipiritas femper funt fpiritus, fed femper vocari An- 
geli nequaquam poliunt. Tunc folum funt Angeli, quum per 
eos aliqua nuntiantur. Vnde Pfalmus: Qui facit Angelos luos 
fpiritus. Hic ergo, qui minima nuntiant, Angeli : Quivero 
fumma nuntiant, Archangeli vocantur. Graeca enim lingua 
Angeli nuntij, Archangeli vero fummi nuntij vocantur. Qui 
' idcirco priuatis nominibus cenientur , vt Michael, Gabriel, 
Raphael, vt fignetur etiam per vocabula, quid in operatione 
valeant. 
Idem lib. i. Moral, ait: Inhoceft natura Angelica a na- 
' turaenoftraeconditionediftinda, quod nos & loco circumicri- 
bimur, & coecitatis ignorantia coardamur. Angelorum vero 
fpiritus loco quidem circumfcribuntur,fed tamen eorum (ci- 
1 cntiaelongefuper nos incomparabiliter dilatantur. Interius & 
exteriusfeiendodiftindi funt,quoniamipfum fontem icientise 
contemplantur. Quidenimdehis,quaefciendafunt,ncfciunt, 
: quifeientes omnia fciunt. 
Ifiod.lib. de fummo bono; Angeli iunt natura mutabiles 
conditi/edfadi contemplatione immutabiles,anirao impalli- 
biles,mente rationales,ftirpe £terni,& beatitudine perpetui. 
A Λ 
Ifiod.de [um- 
mo bono: Boni 
Angeli admi 
niflerium hu- 
matu [alutis 
deputati funt, 
vt cunäa ad- 
minißrent 
Mundi, & re- 
gant omnia 
iujfu Dei. Ide: 
ßnguU gentes 
frapoßtos An- 
gelos habere 
creduntur , o» 
mnes homines 
Angelos habe- 
reprobantur. 
Gregarius tn 
Homil.Vnuf- 
quifainqua- 
tum[ufficit,ß 
a prauitate 
proximumre- 
mcatStadhe- Oe creatione Angelorum 
ο 
Auguft. (uper illud Pfal. 54. fiiperEuangel. Draco ifte, 
quem fecifti &c. Praepofiti funt Angeli coelorum,fuperpote- 
ftates aereas; Vnde procedit Verbum, quod fit hic. Intuetur 
enim legem fixam,legem aeternam, jubentem ficutScriptura, 
iinefyllabis,fineftrepitu, fixam femper ftantem intuentur An- 
geli corde mundo, & ex illa faciunt,quicquid hic fit: laetique 
(alibiait) noicunt Angeli iandi,dodide Deo, cuius veritatis 
aectrna contemplatione beati funt, quanti numeri fupplemen- 
tum de genere humano integritas illius duitatis exipedat. 
Gregor, in Hom.6. Superna illa ciuitas ex Angelis & ho- 
minibus confiat, ad quam tantum credimus humanum genus 
adicenderc,quantosillic contigit eledos Angelos remanhUe: 
ficut icriptumeft: Statuit terminos gentium, iuxta numerum 
Angelorum Dei. Idem Homil.ö'. Ynufqtiifque in quantum 
fufiidt, fi a prauitate proximum reuooat,fi exhortari ad bene 
operandum curat, fi sternum regnum vel fupplicium erranti 
denuntiat, ciirn verba fandre annuntiationis impendit, profe- 
db Angelus extitic. 
Bcrnhardasietm.12.inPiaI.91. Vx nobis,fi quando pro - 
uocati fandi Angeli peccatis &:negligentiis>indignos nos ju- 
dicauerint prsientia &c vifitatione fua , & quorum prodentia 
protegere nos,&propu!fare poterat inimicum. Quod fi ne- 
cefianam habemus familiaritatem dignationis Angelicae , ca- 
uendaeft nobis eorum offenfa, &c in his maximeexercendumy 
quibuseosnouimusobledaui. Hscautcm perplacenteis,qus 
in nobis inuenire deledam, vt eftfobrietas, caftitas, paupertas 
voluntaria, creber in coelum gcmitus,&fuperhsc omnia ve- 
ritatem &cpacem a nobis exigunt. Idem air 1 Simus deuotr, 
fimus grati tantis cuftodibus,redamemus eos, quantum pof 
fumus,quantum debemus effeduosd, ideo Angelos eius tan- 
quam futuros aliquando cohasredes: eos vero interim adores 
& tutores a Patre pofitos & prxpofitos nobis5adhucenimpar- 
uuh fub tutoribus Se ador bus fumus. 
Origenesin Numet.Hum. 66. Adeftvmcuiquenoftiurri 
etiam minimo, qui funt in Eccleiia De i, Angeius bonus, An- 
gelus Domini, qui regat, qui moneat, qui gubernet, qui pro 
, ne operandum 
- curat:fi ater· 
1 mm regnum 
, vel fupplicium 
errati denun- 
tiat , quum 
! verba [ancta 
annuntiatio- 
nis impendit, 
profeäo Ange- 
lus extittt.lde 
tn Paftor. An- 
geli ad mtni- 
fierium pro 
nofirafalute 
femper mit- 
tuntur. Poft: 
Angelo Apo- 
fiata fimilii 
efficitur ho- 
mo, qui homi- 
nibus e([efimi~ 
lis dedignatur. 
ifiod. Natura 
Angelorum 
mutabilis efty 
quia ineii illis 
mutabilitas in 
natura , fed 
fetit eos incor- 
ruptos chari- 
tasfempuer- 
na. PrsfationU P 
a&ionibus noftris corrigendis,&rnilerationibus cxpoiceedis, 
quotidie videat fadem Patris,qui in coelis eft. 
Dcfcriptio creationis Angelorum non excat in Mofe,hac 
de caii{ämultacuriosediiputantur,qndnt creati? Nazianzeno 
irae tribuitur lententia, quod ante creatione coeli & tense An- 
gelica natura ex nihilo fabricata iit. Alii, cum Moles dicit; In 
■principi* creauit Deus ceelum & terram; nomine C®/j, incelliguntct- 
iam Angelos.Quidam opinantur lecundo die creatos,& ftaUm 
aliquos iapfos, quia non additur; Vidit Deus, quod ejfet bonum &c. 
SedquiaScripcuranonexpreflit praciiumtcpus,&diemcrea- 
tionis Angelorum, cum Ambrodo aiamus; Libenter nefetamus 
fcire nec debemus necpojfumus. SacraScripturateftatur,Angelos no 
circumfcribilocis t quiaJegiodaemonuinhomineLuc.S.v.to. 
Necdntvbiq',,Dan.io.v.j. Sunt lpiritus,Hcb.i. Y.14. Namc. 
iz.v.^.deDeodidtur,Patrifpirituu. Inuidbilescreamra,CoL 
1. ν.ιύ.δί 10. duc in coelo, vt Angeli, due in terra, vt animae ho- 
minum. Sunt diucrfe fubftantiae a Deo, Heb.i. v.$.& 10. i.Pcr. 
3·ν.ζι. Et licet Angeli appareant aliquando vidbili lpccie,vel 
venti,vel Hammx,Pf 10 3.V.4. funt tamen in fua natura fpiritus, 
Hebr.i.v.i4.&j. ideft,quinon habent carnem 
v.39. Et Paulus Epheftj.v.u. dicit, eos non habere carnem & 
fanguinem. Ex Sacris patet 1. Angelos non a feiplis cxfticille, 
nccadibftantiaDei genitos, icd creatos eile. z. Nonfuideab 
acternodeuantc principium illud,quo omnia quse funt in coelo, 
& in terra, vidbilia&inuidbilia. eile coeperunt, Angelos non 
cxftitille. Nam in principio fuiile, illius tantum eft, per quem 
omniafadalunt,quiqueeftasternus,ioh.i.v.i.i.&3. Angelos 
tertio ante genus humanum creatos eile, inde colligitur ex 58. 
cap. leb. v.7. Dicit enim Deusdegenere humano: Vbi eras cum 
iubilarent omnesfiljj Dei ? Enumerat autem fundationem terra, 
&c aftra,& fubjungit de Angelis. Vitus Theodor, dc argumen- 
tatur ; dout homo tum primum conditus eft, poftquam habi- 
taculum eius terra eilet creata & adornata : ita veridmile eft. 
Angelos dmul magna multitudine creatos fuiile, poftqua coe- 
lum habitaculum eorum edet ablblutum. 4. Omnes Angelos 
ctcatos fuiile in veritate,Ioh.8.v.44. Iniämäicate,quiavoean- *De creatione Angelorurru. 
turiäncli Angeli. In judicia, inftar imaginis Dei reparanda: in 
homine, Epb.4. v.i4, y. ludasinfaaEpift. v.6.teftatur, quof- 
dam Angelos rn» cft, originalem fuam condi 
tioncm non feruaile. loh nominatGbriftus illam ori 
ginalemconditionem, veritatem. Et Paulus ad Eph.4. v.14 
dicit: Imaginem & iirnilimdinem D e i eile juftiriam&iändb 
tatem veritatis. In ilia veritate originali diabolus non fletit,fec 
peccaucrunt quidä Angeli, id eft,auerterunt fe a Deo & norma 
veritatis dminae, in qua creati erant. Epiftola Indae dicit v. 6 
jpfos reliquifie 1 Doy qui crant exetcitusDEi Ze- 
baotb,collocati erant in ccrta quaililanont j ied träsfuga; faft 
illam deferuerur. lob.4.v.18. feriptum eft,ne Angelica quidem 
natura libi relidH per fe ppmifle conliilerc:Eccc qui feruiunt ei 
no (untftabileSj&in Angelis (bis reperirprauitatem. Etita illo 
peccato ceciderunt ex veritate in mendacium, ex fandbeate in 
immunditiem, inde Immundißtirittu vocantur, Luc.n· v.14. ex 
juftiriain homiodiii,Ioh.8.v.44.Luc.io.v. 18. Vidi cadentem e 
coelo. Apoc.11.v-9.Ceciderunt ex ccelo in tenebras. i.Pet.z.v.4. 
nehabeantconiortium fandfoiöinlumine, Col.i.v.u. nefint 
Angeli lucis. i.Cor.i. v.14. ne videant facie Patris. Matt. ι8.ν. 
lo.Cecidenitexltbercatein catenas, i.Pet.i.v.4.Suma,diabol9 
peccatab inmo,inqrIoh.r.Epift.}.v.8. Ordines malorum An- 
gelorum Scriptura S. tradir,cum affirmat, vnum diabolum ne- 
quiorem ede alio. Luc.n.v.iy.&vnum Angelum paterniorem 
alio.Dan.io.v.i5.Quandoaötlapbiinr,n0cft vt curioseinqui- 
ramus,fedfufficiatnobis hocq>Chriftus Ioh.B.v.44·dicit,& 
repetitur ab Euangelifta,i.Epift.} v.8.Diabol9*»’«^«*,peccat, 
& in veritate no ftetit.Docet et Scriptura,non oes Angelos eile 
lapfos; quia Dan.7.v.9.dicitur: MiUiamilltutjiinißrAbäteii&decies 
milites centena millia Angeloru aßtßebanttüi. Officium & naturabo- 
norum Angelorum baeceft: I.ftantinveritate.Ioh.8.v.44· Π. 
vident facie Patris, Matt. i8.v. 10. Eruuntur azcerna beatitudine; 
ideo vocantur Angeli coelorum. III. gaudent profpicerc in ea, 
quaseuangebzantur i.Pet.i.v.nEph j.v.io.hoceftjagnofcunt 
Deum &voluntaiceius,hinclingua: Angelorum, i.Cor.ij.v.i. 
Quarto, adurant, laudant, & glorificant Deum, Hebr. 1. v. 6. 
- Efa.i i. Qus- 
■ modo cecidtßi 
.· de ccslo Lucl· 
- fer, qut manc 
l oriebaris. 
i Luc. io. Vl· 
. debam Sata- 
- namßcutful- 
i gur de Cdlo 
i cadentem. 
i i.Pet.z.Deus 
• Angelis pecca- 
i tibusnonpe- 
: pfrcif ,/e</ r«- 
; dentibus in- 
ferm detra- 
clos, *» 
tradidit 
cruciandos in 
iudicium re- 
feruari. 
£ptß.luda: 
Angelos vero, 
qui no fer ua- 
uerunt fuum 
principatum , 
/fi dcreitque- 
rutfuum do- 
micilium, i» 
iudiciu magni 
Dei vinculis 
aternisfult ca- 
ligine refer ua~ 
uit. Traf.'attonis Pars Tertia, 
jfngeli Sintii 
acboni,Pfal. 
97. v. j.& 
103. V.20. 
Imitant id 
dandam Deo 
glorum. 
Sfa.6. y-5· 
LMC.2. V.I4· 
Gloriam Deo 
tribuunt. 
InDei mini- 
ßn,(jen.i%. 
ν.ιβ.Εχοά.ιι 
v,z<). i.Sam. 
24.7.16.17- 
Atii I2.7.2J. 
Angeli me(fo- 
ribusftmiles. 
M4M9.V.39. 
Angeli viridi- 
tii,CJen. i§. i 
v. i.&ty·v.5. 
Lue. 24.17.4. 
Atio.I IMO. I 
Angeli cuDeo 
collati mundi 
nonfunt,lob. 
14.7. 18. 
Angeli diem · 
iudicii igno- 
rant, Matth. 
24. 7.3 6. 
Gregor, in 
Hom.G.fuper 
Euano. Noue 
Eia. 6. v.5. Quinto, aftant,miniftrant Deo , Dan.7-v.10. Se* 
xto,emittuntur in minifterium fidelium, Hebraior. i.v.vltim. 
Vnde &: in Graea ac’Hebraica lingua nomina fua habent. Ita 
vocanturAngeli fandi, Angeliboni, Luc.9.Genef5i.j2.& 48. 
v.16.Pfalm^.v.S.Matth.aj*.y.3i.Mare.8. v. vlt. Luc. 9. 
Angeliccelorum, Matth.z4.v.36. Galat.i.v. 8. Angeli lucis, 
a.Cor.n. v.14. Angeli Dei,Matth.22.v.30.Gen.52. Angeli Do- 
mini, Mattj.v.20.Gcn.i(?.iFiiiiDci,Iob.i.v.6. Vigiles,Dan.9. 
Angeli virtutis Chriftiji.Thefi.i.v.y. Et in illa bonitate itafunt 
confirmati,vt labi non poKfinr, necinpeccatum,2iec in morte: 
iicut&: nos poftqtfam cofirmatum fuerit chafmaiIlud,Lnc.T<L 
\.i6. ErimusjKw^tX«;, Luc. 20. Et ideo quoque Paulus 
1. ad Tim.j.v.ai. eledos vocat Angelos. Quia vero non pofiu- 
mus comprehendere,quid fit Spiritus,Scriptura tribuit Ange- 
lis appellationes afpecicbus quibusapparent. 
Angelorumibonorum ordo didrurHierarchia cceleßu ,eft 
namque triplexhierarchia, nempe Superc&leßü, Deitatis folius: 
Cwleßis,Angelorum; iTerrtflris,■militantis-Ecclefias. Hierarchie 
cceleftis ordines nouefunt,fecundum Thalmudiftas. Im.funt 
’ΙΪΠ’,'ΡΠ ΠΤΠ’ Chaioth hdkodefc: in quo coftituunt Angelos,per 
quos Deusvitam largiatur. In 2. in quocon- 
iftituunt Angelos, per quos Deus chaos diftinxit. In 3. 
Ara\m,vhii\m,\>tt. quosjundonomineDei ΤΠ5l"T\>haiehoua. 
Deusfiuxibile materia largitur. In 4. hafchmalm; 
per quos,Deuscorporafabricatur. In p. Seraphim:per 
quos Deuselemeta depromit.In 6. Q*dVö Melachm: per quos 
Deus In 7. Elohim, per quos Deus pro- 
ducit vegetabilia. In 8. bene Elohim : per quos Deus 
producit animalia. In 9. ΟΌΙ'Ό Cherubim, per quos Deus pro- 
ducit homines. SecüdümChriftianos ex D.Dion. Areop. Hie- 
rarchiacoeleilistresciaires, & 1 x. ordines habebit huiufmodi: 
Claßisprima. In i. ordinet fupremo,viciniores Deo Angeli,di- 
cuntur Seraphim:i.e.incendentes6eardetes in iJJuftra- 
tionediuinaecontemplationis, Sfa.cap. 6. Hi apparent ipecie 
ignis & luminis,ac pingutur cum radiis, vt extat apud Efa. d.c.6. 
v.2. Matt.28 .v.i.3. Erat forma eius ficut fulgur.Luc.i.v.p. Glo- T)e creatione Anrelorurru. 
ο 
riaDni d reu mfu litt eos. Pf 104.v. 4. Qui fecit Angelos ignem. 
Vide D.Mort. foI.58. Apoc.i4. v.9. volant 
Angeii. In 2. ordine Cherubim: i.e. Multitudo [cientia. 
Hi vacantur apparentes forma aliquä, liuchumana,fiuealia. 
Significat enim vocabulum imaginem fabricaram, quail ala- 
tam habentem formam, vel hominis, velbouis, leonis,aquila:, 
2.Par .3. V.10.11.11.& 15. Ezech.i.v. 1 0.&C.10.V.14. In Lege ha- 
benthumanaformam,Exo.zj.v.18.15).io. Itainrcfurre&ione 
videruntjuuenem,Mar.vlt.v.5.Matt«28.v.5.Ioh.2o.v.u. In 3. 
ordine funt Throni, apud quos relucet judicii diuini & volun- 
tatisP.eireditudo: meminitD.ApoftolusPaul.ad Col.i. v.i6. 
Claßts fecunda. In 4. ordine funt dominationes: Ex iis legitima 
!foimuiadominandi,&imperiorum,Dio. Areopag ItbJecodeßi 
hierar. c.8. In 5. ordine funt principatus: Ex quibus ducendi Sc 
regendi notio. In <j.ordinefuntpoteftates:Exqiii'busmodico- 
a<5HonisjuiH& legitimi. Tertiaclaßis. In ymrdine funt virtutes: 
hinc nomina principatus, dominationis, &: virtutum inde Ei- 
muntur·, quia funt exercitus Dei,potentes virtute, Pfio5.v. 20. 
adexequendamandataDei. In 8. ordine funt Archangeli. In 
7. Angeli. Hinc ordines prima: 6c fecundo: daiEs,in cotcmpla- 
tione &c difpofitione eorum, q exequi alios oportet, confifiere 
videtur. TertiaautcIaiEsin adione&exfecutione. Necoes 
poliunt videre apparentes fpccies Angelorum. Dan.io.v.S.4. 
Reg ti.v.iS. Qureautfit vera differentia Angelorum, ille iolus 
nouit,qui ita creauit.&nos tfic videbimus,qfi erimus 
De iapfu malorum Angclorü pauca dicendaveniunt,eaq; 
his decaniis. [Primo n. magna & horribilis deprauatio natura: 
ipforumfecutacftyvtquirio poflinr aliud,quam iemper horri- 
biliter peccate.Nonenimoft.veritas in ipfojoh.8. v.44. Secun- 
do qui anteaerant liberi,.nunc perpetuis vinculisconilridi te- 
nentur: ficutmalefici carceris atrocitate dimidium panac fu- 
ftinent,donec ad vltimumfupplicium trahantur. Tertio antea 
habebat panem fortis fandiorum in lumine,Col.i. v.i 2. Nunc 
non ita mixti funt vt pij & impij; fed ne videant faciem Patris, 
Matth. 18.V.10. In perpetuas tenebrasdemerfi funt. D.Petrus 
vtitur vocabulo QupdannocauitSuidas,tattamm 
Angelorum 
effe ordines,te- 
ßante facro 
eloquio, fct- 
mm, feil. An < 
gelos, Arch- 
angelos,virtu- 
tes ,poteßates, 
principatus, 
dominationes, 
thronos, Che- 
rubim atque 
Seraphim. 
, Bccl.$9. Sunt 
:ffiritm,quiad 
vindittacrea- 
tifunty&in 
furore fuo co· 
■firmauerunt 
[ tormenta fua, 
: & in tempore 
, confummatio- 
; nis effundent 
i virti{tem,& cPr&fat tonis cPars 
vel>α μ eW» To-wor.vel νίτιτόπον. Ec hoecoft4* 
gruit adrlludEph.a.v.z. Principem poteftatis aeris; Ec Luc.& 
v 3 f .rogatuGhriftum, vcimperet illis, vt in abyfläm irent. It& 
dicuntur cerapeftates eiere. Iob.i.v.i6.&in terram & mare pro- 
jecti. Äpo€.iz,v,9.(% 12.& 12. Vnde 
dicßEm-habere regmim,Lue.! i.v.rS. Sedbreui tempore.Apoc. 
ri.v.iz. Vocamur aatemab cftV<fbbusin S.Scriptuta nunc Mali 
fjnrüus, Av.ii.Sci$. Nunc immundi finitus,hue.u. v. 24. 
Nuncfiintus erroris, i.Tim.4.v 1. Spiritusinßrtmtatü, Liic.tj.v.ir. 
Satat), calumniator, Luc.io. Matth.! 6. ApoC.ao. Serpens antiquus, 
wtuoftäyGen.} Apoc X2.lob.25.'Draco, Äpoc.ii-v.9. Ar.gdima- 
Ιί,Ϋ[ζ\'7Diabolus,Btewoih,L b.40. Privetpattts,Epb, 
cap.vk. Toteßatestenebrarum,v9liures£ah,Matt.13 MaF.4. Lee de- 
u orans,mgms, i.Pec.cap.vlt. Uuiathan,lob. 3 ο.ατττ.ν.ν*:, Αροε, 
iy Exterminator, ibid. Vectis, E fa. i 5. T ent ater, Μ α r t h .4. Inimcusbo- 
mo,Matr.13. Vocanturetiäex 
Quod h-orvibili fpedeappareant, & fimües captispilofis, ficut 
pingantur Eia.13.7.21,& 34.V.14. VndenoftnpiÄoresformal 
furniere, Vute Munßerum,Leu.i7. Coußderanda etiam hie fiunt 
diicriminatntcr lapium Angelorum & hominum,Nam Ange- 
lica nasura 1. totaliter non eft corrupta. Flures n.fteterum,qui 
ideo vocanfar Vritl, Dan.y.v.i o. Nec eft vnns tm diabolus, ied 
i,P«t,2.v in plurali,(ScMarc.y.v.^.Luc.S. 
v.3 o. dicitur de legione daemonum. Humana natura vero tota 
cortnpta eft. 2. Angeliiapfi ilrnt fine /pe reparationis,2.Pet,2, 
v-4- Catenis tenebrarum ad rartarum detrufios tradidit, vt/er- 
uentur ad judicium. Epiftolaludacdicir, v. 6. Akernis catenis* 
Magnum aut« & inenarrabile beneficium eft, quod FiliusDsi 
Angelos non aifiumfit, Hcbr.i.v.16. ad retinenda·naturam An- 
gel icarn-qusdap/a erat, /ed propter nos homines, &r 4>pter rro- 
ftram ialatl deficeudit dc coelis. De naturis&diftinÄrone corih 
pa u ea e t ia m pr o k r e uda fon t. Di fti ngu u nt ur a u t dasm on es, vel 
ratione Ncwi«» fuppoßt j, vel ratione Locorum ,m quibus degunt, vti 
tperantar. Nomina varia iunr~ partim apud Magos vani/fima ÖC 
eonfi(ftaypartim ex aliqua alia cati ia illis impolita,vt'Seelwbub, 
3aal,Daoan, Cn. Alocis/iidti codeftes ve!aciei,aquatiles, ternftres. 
fünf ein tm, 
ψύ fecit illos, 
AimfundsKt,· Dec rsatione Angelorum. 
o 
fuhtmanti ,ignei, vagi. Orlcües vocat aerui PcteßatesD.Iohatt- 
nes Apoc.cap.13. öc D.Paulus poteftaces acris huius, ad Eph. u 
Düusaürlcms Chrifius,volucres coeli,qn<£bonum (emcn,rn v- 
tilitatcm hominum lparfum,deuorent; Matt.13. Mar.4.Luc.8* 
iilos dicunt negotiari in acre, & ex congregatione rerum alibi 
exiftendu,confingere incophafmatavaria,ipc0lra,idola,acics, 
pugnas: concitare , tonitrua, folmina* 
pluuias quafda, grandines,& ventos: corrumpere acris purita- 
tem,& morbos immittere. Subdiuidereaut coeleftes licet dse- 
m onas,in ;sthereos,& aereos proprie. /Etherci erunt illi,qui & 
Pianetan;,qui vel circa Planetas,vel ex Planetis quaida opera- 
tiones perficiunt: totq; erunt ipecies, quot Planet#: Saturnini, 
Jouiam Martiales,Solares,qui fere in forma apparent leonis : 
Yenerei,qualis Comus apud Pkiloftrat.lih.i.delconib. & Lunares* 
Aerei reliqui fublunaresfunt,regiontb9 difiinÄi ,vt alii Orien- 
tales , alii Occidentales, alii Meridionales, alii Septentrionales fmt-j alti 
Diurni, alii Lucifugi, quales Telchines larua. Aquatiles dismones, 
qui rebus&hominibusin aquis & per aquas infidiantur,moli- 
unturqifubmetfioncs.Terreftres.quifuperteiraminfidiantur, 
certis regionibusaliquandogaudcntcs, vt qui rc gabanc Dfim, 
ne extra regione illos mitteret,Matt.f* Sicaiiqui motant,iylu is 
gaudentes, vel ibi cxorcifmis motari coafti, qui quibufdadidi 
funt Syluant,fauni,fatyri, quauis & alio quin animalia videantur: 
HebrxisPilofi,{dequibus s. ScegtrtmA Snnt& · 
tcrreftrium numerodifti Gnofulidss, quiappareneforma ensdu 
afini.b Ite aliud fagaru &c veneficarum,hirci forma: i 
Sunt &c terreütesgmpufi, vno pcdeinccdetes,&A0t*Ä«i terrore i 
incudentes: Penares,lares,leraures;genijmali,qualis is quem ‘ 
Brutus ante morte conipexit, & Sylla, & daemonium illud So- < 
cratis: tales T eranti,diifidia mouentes; T emiftratores,qui infi- 
dianrur verbo,cogi tatione,opere,horninib9,animahbus, rebus.' 
Ite ni fpiritus fornicationis,c & aliorum vitiorum fiiatores: de 
quib.Origen.&D.Hiero/ Tales ei incubi,fuccubi,<|uos voca- J 
BatDufiosGalli; < 
perniciofiflimi, quifaepe apparent puteos & metalla effodien- ‘ 
tibus: Nominat duos Geore.Acdc.lib. de fubterran. animali- 1 
34. Leuit.tj, 
b Apud 
menem Uh. 8, 
cap.6. 
c Apud Ofeam 
cap.6. Leuit. 
10. Deut.iZc 
d Orig.homil. 
\g.inlofue,& 
D. Hierony. in 
cap. 6. ad EpL 
e Augußi.ltb. 
iyde Ciuttλ- 
μ, cap. 13* Trafationü Tars Tertia\ 
bus,alterum Annebergium, alterum Snebergiumyij minas ad;- 
ilruunt, terram concutiunt. Ignei, qui in igne, vel circa de- 
gunt,vel per ignem operantur. Vagi daemones,miferi magis di- 
cuniurab Empedocle,errares,quos impellat aetheradPontum 
atru,&dnde Pontusin concinente proliciat, tellus rurium agat 
in Solem rapidum , qui poftea implicet illos telluris vertigi- 
nem,vt ait Plutarcb. hb. non e (ft fenerandum. Sequitur ordo dae- 
monum , qui iibi cultura vibrpaueruiK. 
I. A donis,Hebraeis i.e.confumptusfflueincendni: Ido· 
lum Syrorum,Ezecb.S. IL Adramaleeh, i.e.Palttum Regis,ve 1 ma- 
gnitudo&Mipotentia Regis ipeeiera habens pauonis au t muli: Ido- 
lum Sapharnaicarum, III. Anamelcch,i.e. afflictio 
vclrtfponßo Regis: e quus au t phaiian us: cc Sap h arnai t arum id ol fi» 
4-Reg. 17. IV. Aiima, i.e. dehäum, hircus iylueihis,idolum viroru 
V. Afdod,idolum PhiIiftinorum:q> alias 
Dagon dicitur ,i.Macch.io.r.S$~ VI. Arza, idolum q> coluit Rex 
Eia domi fux,uReg.iG.v.y. V1L Afthzue, ά Caule tkgrege άϊΟ:* 
Dea; idolüSydoniorü, hanc Salomon colebat &c. 
VIII Aftaroth, effigiem habens ouis, idolum Sydoniorum ÖC 
Palaeftinorü* IX. Baal,i.e.Dominus^velfuhijciensautpoßidens,ido- 
lum Sidoniorum,commune, lud.G.v.if. 
v.n.&c. X.ßaalBerirh;,idolumSichimitarü,i«d.9.v.4. XI. Baal 
peor, Belphegor, vel Baalphegor, i. c. Dominus hians & aperiens? 
dominus ruditatis j idoluMoabitarG, in quopuaricati funt Ifrae- 
hzx^Num.z^.v.3.5. Ofea9.IM.Dent,4 Hicronymnsait,Priapum 
. fuilTe. XII. Beelzebub,Le.Dominus Mttfca?idolum Accaronita“ 
XI1L 
Baalzcphon,idolum dEgyptrorü; cui hanc vira attribuerant, q> 
icruosfugitiaosobiemaret&retineret, 29.33. XIV. 
6.v.7· XV. Bel,i.e.Vetußas? 
idolum Babyloniae, eftdDanieh Dan. 14· r. 2. 
Hier4G.Efa.46. XVI. Chamos,vel Chemcich, quaCipalpansyet 
recedens, vel auferens: idol 11 m A m moni tai e, A m ο n hseoru ra ,a has 
B aalPeor di€tiim,N«i« ιι.ν.ιγ. i.Reg. 13. 1.Par alio. 
ludie. 'i.r.z4· i.Reg.it. z.Reg.z). XVII. Canopus,idolum iEgy- 
pciorum.t XVIII. Chium, idolum liraelitarum, q>alii iydus,. 
Martem fuiffe 
Cjracts arbi 
tratur laciat. \ 
Ub.zJe&rig. 
error.eap.ig. 
*lofepb.hb.6, 
anttq eap. 14. 
v. 7. 
C? 4. Reg.zf* 
1 .Sam. 31.V. 
10. i.Reg.n. 
M· 
t Vide Hißo 
nam Eulefe- 
aj ic.m,ltb, 
n.o p. 16. cDe creatione Angelorum. 
alii Saturnum interpretantur Amos 55.7.2,6. XIX.Dagon,ideft, 
frumentum, vel Dolor, inferne pifeis formam, fuperne vero mu- 
lieris formofae referens: Idolum Philiftinorura Iudic.16. veri.25. 
l.Reg 5. 1.Mach.10. Sam.f. XX. Diana»Templi & cultus men- 
tioiu.i.Mach.i.v.iji5.& vocatur ibidem Nanaea. XXL Draco, 
Idolum Babyloniorum, Dan.ij.v. 25.25. XXII. Ephod,Gedeo- 
n s, fuit Idololatria a Gedeone inftituta, contra verbum Del, in 
patria fua Ophra, bona quidem incentione, ied quae toti populo 
Ifrael offendiculum praebuit,ludic.S.v.iy. XXIII. Efch,Idolum 
in id eil, templo ignis, quod a Perfis colebatur. Vide tri- 
partitam hiftoriam Ecclciiafticäjlib.io.cap.jo.X XI V.Gad idolü 
iuilicare,quod alii Martem, alii louem, alii Fortunam, alii Exerci- 
tum coeli aut Numeros interprecabantur,Eia.£5.v.u. XXV. Her- 
culi facrificatum eft a Tyriis, i.Mach.4. v.19. XX VI. lupirer O- 
lympius,2.Mach.6.v. i.vide Gad.XX VI I. lupirer xenius, Deus 
gentilium,!. XXVIII. Malchom, Amosj.v.iö. 
qui & Moloch ieu Molech,Lcu.i8.v.2.& zo.v.i.j.z.Reg.ij v.io. 
& MiIchomiiueMelchon ,Rexvei Conciliator eotum, Idolum 
filiotü i.Rcg 11.V.5J. i.Paral.20. Hiec.45). 
XXIX. Meni, Idolum fuit Mercatorum., quod alti Mercurium, 
aiiiFacu, alii Planetas,aut numerum ftellarum interpretantur,vt 
militiacoeli,Eia.65.v.ii.Deur.i7.4.Reg.i7.v.ii.2.Par.35.Hier.i$). 
Sophon.i.XXX,Mieha,Idolum domoMicha.-inrnote Ephraim,' 
in quodetiam multi ex Ifrael pe,pegerunt,Iud.i7.v.5. XXX I.Mi- 
plezeth, (quod alii in genere Idolum,alii terriculamentum, alii1 
Priapum,alii*horrendam ilatuam interpretantur,) eratidolum 
Maaclia matris Aiaji.Reg.if.v.13. XXXII. Nabaam,idem quod 
Nibchaz,vel Nibha$,prophetans vel vifionemloquens, Idolum 
Heuaeorum, X X XII I. Nanae£e,tenqdi & cultus fit1 
mentio, Diana. XXXI V.Ma-1 
bo,IdolumBabylonicum,Ier.46.v.i.zr. XXXV. Nechuftan, 
(d eit,iEmulumiridiminutiuaforma,aNechufta^reaamateria)1 
Idolum i .rpentisactei » comminutum ab Ezechia, z.Reg.iS. v.4.1 
XXXVI. NergalddeftiexploranSjVclLucerna.gallina iylueftris,, 
Idolum Cuthaeorum,2,Reg.i7.v.3o XXX VIi.Orifmadaddem 
.miod infra Vrchafdimad eftdsnis facer. Vide Plutarchum de vita 
l ier.y.v.ji. 
. Lyra fuper 
. eap.Leu 2,5. 
Molubctia 
; Topherb di- 
ffus eil a 
, Toph,quoi 
ßgnificat^ 
, Tympanu: 
nam facer- 
dotestympa 
nis ,& cre- 
balis inter 
facrificadü 
clangebant, 
ne parentes 
vagit us libe 
mu fuoru 
exaudirent· 
ifraelita per 
igne confe- 
erat fili0sl- 
dolis, 
17.P. 
ιη.&ί. Tr&fationisVars 
iÄiexändri. XXX VIII. Rimmon, id cft, altitudo, Idoliim Sy- 
nacum, z.Reg.j. v.i8. XXXIX. Remphän,Remp’ias,Exalta- 
tio nihili; idölunvfideris cuiufdäm,cuius meminit Stephanus A- 
<£tor.'7.v.'45. XL.Sachot-Benoth,ideft:,TäbernacuIafiliarum > 
IdoIumBabylonioiiim,2.Reg.i7.v.50.'XE L SfchuthJ, Idollira 
Ifiaclitärum, Amosy.v.zijV X L I I. Thartak, Concathenatus,' I- 
dolamHcusörufn,2 XLill.ThämmutzddDUhii 
populi Ifiaelitici j qüod alii Adonidem; aliiBäcchum interpre- 
tantur, Ezech.8. V.14. XÜ V. Theraphin, Idola, qusfolebant 
iciieitantibusteiponiadarC, Gen.51. v.34. Eze'ch.zi'.V/z f. Oieaß 
Y.4. XL V. Vitülüs autensindeielto, Idolüm liraclitarum,Έ- 
xod.5z.v-4. XL VI. Vitulasnafeusin Dänjdolum liraelitarum 
a Ieroboam0ißftitutumVi.Rcg,i2.verrz8,‘i5>; XL VII. Vimlus 
aureus in Bethel Jdoium irraeiitarurri a lerobbamo inftitutum, * 
i-Reg.ii.v-z9. XL V111. Vrchafdirn, Jgnis daemonum ,ieu ignis 
facer, quem Clialdaei colebant, paflim apüd Hrftoricös. XL IX. 
Phegor, hiatus,nuditas, Numer.zy.Deüter.3. Iohan.2*.'L. Re- 
gina coeli, Hier.44. quo loco, legunt Hebraeioptts codi, vndea- 
lii HorofcOpia,aliiLunamintelligiim. LI. Vualdat,Idolumct- 
iämBabyloniorum. Abdias libr. 8. hiftor. Apoft. LH. Deunus., > 
Caeodaemon adöratus in Tämerani infiila. Ludouicus Roma- 
nus Patritiuslibt.j.Nauigation.cap.z. LIII. Serapis/IdolumM,- 
gyptiomnl, Apis&Ofirisdidfum, q«od Pörphyrius putatPfin- ~ 
cipemdiimperätoremrrialomm dtemonum, &teiTeram, Theto-r 
doretuslib.3. Graecar.afFe&to. Princeps daemoniorum apud Grae- 
cos nuncupatur Pluto. OB/erüaruftt & äliqui illa nomina, lupi- 
ter, Mercurius, Si. aiiorüra idolorum, ftiifie non hominum, ied 
dsmonum, vt Otigcnescontra Cclfirm, Euiebiaslibr.q.Praepar, 
Euangel. Diilinguumur etiam D^monesdmuneribus, quae ex- 
icquuntur. Qüamobrcnlaliqui fimt virores fcelerum, Eccle- 
iiall.59. & ita vihrpatut illud, tradi Satanae ßcAngdiseiuS: talis > 
poreft eile qui dicitur Aimodeus,dcfi:tu6tor , vel ignemmeniu- 
xäns, Tob.5. aliter di&us Samaei. Tälis&Abbadon,ideft, per- 
dens. Alii pi£eftigiatorcs& Magici, alii feminarores malorun-i, » 
Apocalyp.y. Alii criminatores, exploratores, Apocalyp, 9. Alii ■ 
tencatores; quales rr«.fic^{,>afleiibres Diaboli, ad vitae caedium s Tlc creatione 
'Acdefperationem iniidiatorcs, 8ccInfinuam 
auicm ie, & hominibus apparent daemones, mukis.de caulis: 
’ vr.fi inusniant cos vacuos bonis asionibus & precibus; Iceni 
fiquis innocenter iedpfis deuoueac: kcm fiquiscuriofavci ct> 
iam inania ie&etur: aut ardeathabendi defiderio: fi quisfitim 
purus, non-fecus ac beari mundi De vm videbunt. Vekfi ni- 
i mio odio proximi,quis vkionem perniciofiflimeexpetat. Item 
fi aliquis nimia trifiicia, naufragiis aut srumnis deliciatur, &c. 
Multa de his forent dicenda, ied necefiaria tantummodo tan- 
gemus,& iacrae Scripmra:tefiimoniatangemus,deinfidiisDx- 
monum in homines, fimul aede pugna malorum & bonorum 
Angelorum; Eft enim prascipuura3cmaxime-icitunecefiarium 
de pugna Apocalypf.iz.veri.7.. Forlitanquid mea,inquics,re 
• fete, quod ipfi inter ie pugnant? Sed Michael refpondet Αρο 
calypi. 12. veri. 11. Vx vohisqui in terra habitatis, Angdi enim 
ifiames coram D e o , Daniel. 7. verf 1 o.& Matthad 18. velf ro. 
iam fatis iecurifunt a. Diabolo, (quiaeie&us e cado,) fed wx vo- 
bis, quos Circuit. Nam circa nos &: propter nos cfi illapugna;. 
• ideo difeamus infidiastr.aiotum Angelorum, vt fciamus, in quo 
periculo vetiemur, & in timore D e i viuamus. < Cogitandum 
etiam de cuftodia bonorum Angelorum gratias agamus 
D e ο , .quod indefinenter ex hoc fandorum Angelorum praeii- 
dio confolationem haurire poflumns. Mali autem dicuntur & 
funt, non tantum quia totalistiaturadeprauata in iliis confiat; 
fed quia malitiam Tuam erga genus humanuna mendaciis & ho- 
micidio exerunr. -Voluti in Paradifo ierpens Heuam 
tauic. Annon icriptum eft, pofitas eile inimicitias inter femen' 
ierpentis, & omne fernen mulieris, id eft, omnem hominem., 
narum de muliere, ficut inquit lob capite 14. verfic.i. & Apo~ 
caJypf.12.veificul.17. EtPaulusEphef <j.verficul.i2. Quoniam 
t Oaahic 
: fumas tan~ 
1 quam ager 
1 in via,ve- 
nit T>tabe- 
Ius, Luc. 8. 
i JM1. Item 
. Tob.6. vir fi 
■ 17. Out De- 
um exdu- 
1 dunt a ni¥- 
1 te, fuperIm 
patefiat em 
habet ΊΟα- 
monimn. 
Ttiabolus 
drcuit ru- 
.giens. 
L.Pet.pv.Ü 
lob. 41. No 
tftpoteftas 
fuper terra, 
qm compa- 
retur 
fafiusefi, 
vtmllum 
timeret. O- 
mnefuhli- 
me videt: 
& tpfe e il 
Rex filier omnes filio i fuperbia. 
Cjenef.$. Ruam, natur a.& fexu infirmiorem catiide & folam, & Aggrtf* 
Jus esi qmfiione. 
. x.Corint.u. Ipfe Saunas transfigurat fein Angelum lucis. 
. z.Corint.i. Non enim ignoramus cogitationes eius. 
Matth. 11. Reddit hominem mum &mutum. Traf at tonis ParsTertia, 
non eil nobis colludlatio aduerfus carnem & fanguinem , fed ad- 
uerfus principatus, &poteilates, aduerfus mundi dominos, re- 
diores harum tenebrarum, eotra fpirituales nequitias in cceleili- 
bus, Quando vero illa pericula non fatis intelligimus,fic fona- 
bit.Si aperiantur nobis oculi,ficut 4. Reg.t?. v.17. famulo Elifaei, 
time magis foiliciti in timore Dei viueremus. Interim ad nosex- 
fuicitandos, quomodo pailim in omnibus locis, omnibus etiam 
modis nos circumeat diabolus,enumerabimus ordine pauca,qua 
via &c modo nos feducere non tantum a dextris Pfal.109. 
v.6. ied a dextris &finiilris.z.Corin.(5.v.7.quomodo nobis pollit 
nocere,i.Petr.epift.f-v.8. circuit vndiq;. & Chriftus Ioan.8.v.44« 
totam ipfus malitiam diftribuitin mendacium & homicidium. 
Cum autem tres a Deo conftituantur Hierarchie: vide- 
licet Ecclefa, Politia, Oeconomia, exinde eius verfutiam fic 
peripiciemus. 1. Sciendum , in Ecclefa fummum efle thefau- 
rum,imb praecipuum caput &fundametum verae Chtiftianae do- 
fteinae, legitimus & verus vfus (aeramentorum. At haec,inquies, 
quid curabit Diabolus ? Verum eft, humana curiofitas & malitia 
vtplurimum promouethacrefes: Verum Matth.15.v.17.&i8.fer- 
uHnterrogant: Vnde ager habeat zizania ? Non ager,inquit Do - 
minus, protulit, non ieminarunt homines , fed dormientibus 
hominibus inimicus Satan fecit, i.Tim.4.v.i.& 5. Hinc inde erro- 
res oriuntur,prohibentes coniugium ,ab(lincntiamacibis, 
fed Paulus refpondet: funt do&rinae 
Sc 9. Vnde & fit, quod Antichriftus tam multos feducit ? vnde f- 
gna & prodigia eius? Refpondet iterum, (ecundum operationem 
Satanx erit aduentus eius, j.Reg.zi.v.zi. Ero (piritus mendax in 
ore omnium Prophetarum.Vnde ortae funt Idololatriae circa cor- 
porafandlotu? legeepiilolamludae, v.9. &inueniescaufampir- 
mamailignari diabolo. Paulus quoque i.ThcflT.i. v.i8. queritur 
fe impeditum a Satana, quo minus ad ipfos venerit, 
Pontifex ftabat coram Angelis Dei, & Satan a dextris eius. 
1. InPolitiatenendumeft: Hanc Deus inilituir, quo vitam 
tranquillam &c pacificam agamus, i.Tim.i.v.i.Annon videmus, 
quantam aulis turbet? quam culpam conferimus inPrincipum 
& aulicorum malitiam, iuxta illud: Exeat ex aula qui vult elfc creatione Angelorum. 
pias. Sed extat apud Dan.io.v.j.cum bonus Angelus queritur,in- 
bi Angelum PeiTarurnrcftitiiTe, indicat veram caufam,vndefint 
mala aulica. Enumerationem autem damnorum, quae dat Dia- 
bolus ille aulicusjlege Dan.6. Darius Danielem,virum iuftum,& 
timentem Deum.conftitueratprxfe&um ;ibireliqu»auliciinui- 
dent, quaerunt praetextus, ä Rege impetrantimpium edi&um, & 
itaadducunt Danielem in periculum & vitae. Annon Da- 
uid numerando populum accerfiuit toti populo famem, bellum, 
peftem, i.Reg.14. Quomodo Dauid in tamfuneftura confilium 
incidit,vt ne voluerit confiliatios re<ftius confidentes ‘Rcfp.i .Pa- 
ral.2 i.v.i. Satan incitauiteum. 
5. InOeconomiarLuccclarafancconftat,quantum calami- 
tatum in ea introducat, ficut ille inquit: Vxorem duxi,quotmi- 
ferias vidi ? Liber Tob.cap.£.v.8. & 8. v.5.indicat peculiarem Dx- 
monem ede, qui Oeconomiam turbet: Quique cum Sara & To- 
bias dormiunt,excubat vt ipiis noceat. Verum cum non folum in 
genere has tres diftas Hierarchias circumeat, fed quofuis,cogita- 
tionedefcendemusadfingulaindiuidua. 
Duo exiftunt genera hominum: Impii & credentes.De im- 
piis Paulus dicit Ephef.i.v.z. Diabolus habet fuam operationem 
in filiis obedientix. Et tales dicit Paulus omnes homines eile,an- 
tequam conuertantur.z.Timoth.z.v.vItimo dicit, Hoftes Euan- 
gelii, qui refiftunt veritati, captiuos teneri laqueis Satanx, ad o- 
mnem ipfiusvoluntatem. Notatu vero dignum dicit «4·- 
<ri, id eft, ficut ebrii non cogitantes ducuntur a Satana. Quid ve- 
ro de credentibus, inquis ? Illi certe funt filii Dei, templa Spiritus 
fan&fi&rc. Apoc.12.in fine,&PetrusinquitEpiiti.cap.5.v.8.Im- 
piorum non eft aduerfarius, quia illos tenet ad omnem fuam vo- 
luntatem , fed nofter, inquit, aduerfarius eft, tanquam leo, hoc 
eft, habet magnam iram, Apocal. 12. v.12. Videbimus paulifper 
ftatushomieum. 1. Infidiaturparuulis, quiaMatth.iS.v.io.An- 
geli eorum vident faciem Patris. 2. Adultis, vt oporteat manda- 
re Deum Angelis, r.v.i 1. Matth.4.v.6. LUC.4.V.1 o. vt nos in 
viis & vocationibus noftriscuftodianr. 3. Dormientibus: quan- 
do enim dormit Tobias cum fuaSara, Afmodeusinfidians virx 
Tobix, relegatur ab Angelo bono rn defertü fuperioris Aigypti* *Pr&fationis Pars^Tertia. 
TTob.&v.}. 4·:Corporinoftroinfidiasftruitrvt Lucae T3.V.11.Spi- 
ci tus infirmitatisSatan alligat mulierem. Luc.n. verr.14. Daemo- 
nium mutum: Hinc tot ab(eifi hornb|iliter cruciancut.Item Mat- 
thaei 1Z.V.Z4. item 9. v.iz. 5. Infidiacur 
etiam excernis bonis noftds ,Iob.cap. 1. &c. Pfal.78.7,4$. 6. Et 
admonemur etiam de infidiis 
v.iz.Itemj.r.i. 7. Multosobcoccatin veritateEuangelii,z.Co- 
cinth.4.v.4. Cnm audis verbum perfun dori e & negUgentcr, ve- 
nit Diabolus & rapit verbum» Lucae 8. v.iz. Et licet magna cum 
attentione audiamus »tamen, inquit PaulasEphef.4.7.27. etiam 
poft agnitam veritatem multosfeducitaiimplicitate Christi, 
i.Corinth.n.v.3. Metuo nc quomodo ficutferpens Heuam dc- 
cepitfua calliditate, ita & vos (educat. i.Tirnoth.j.v.jf. Quidam 
retroueriifuntpoftSatanam. 8. Eftaccu(atordieacnode,Apo- 
calypfiz.v.io. 9. Infidiatur nobis becis,&:tri ilibus, z.Corin.iz.. 
v.7. & z.GorinthiZ. v.n. cum fumus in exercitiis pietatis, in ieid- 
nio, oratione, &c. dicit Paulus i.Corint.y.v.j; Canete ne vos ren- 
tctSatan. 10. ludsproditioaSatanafadumeft, loan.rj.verf.z. 
& 27. Diabolus immiiitjintrauit in cor ludse. De Anania,Ador. 
15.V,5. Diabolus impleuit cor cius,&c.ItemPaulus defcribiti.Ti- 
mothvo.v.9. Diabolum poiuifie occultos laqueos, in quos inci- 
dant fepe homines incauti eximprouifo, & qui demergant eos 
in exitum Hinc inde videmus nos verfari in magno 
diicdmine corporis ac animae. Sed Paulus inquit, Caucte, noli- 
te locum darcDiabolo,Eph.4. Refiilirc fortes infide j 
verf,9.laeobi4.Subditi eftote De o, refiftiteautemDiabolo,& 
fugiet a vobis. Iohan* i.Scnbo vobis adolefcentes, quoniam vi- 
ciftismälignum. Roman.16. D e v s autem pacis„ conteret Sata- 
namfub;pedibusveftris velociter. Induite armaturam Dei, vt 
podicis ftare aduerfusinfidias Diaboli, Eph.6. &c. Econtra vero 
deconiolationibus, praefidiisac tutelis iandorum Angelorum, 
talia ex facris petuntur teilimonia. 
Gcnef 3.V.15. Semen mulieris conteret caputferpcmis.Co- 
lo(fi.v.i5. Et nos ereptifumus e regno tenebrarum. Rom.8.v.Z3· 
Exipedamus redemptionem corporis noilri. Item fortiorliga- 
mulluniLuc.|i.v,2j. Dominus icit liberare pios ex 
H0h.i4.Ve’ 
mtPrinceps 
mundihu- 
wsi&mme 
mn habet . 
qaicquam. 
iD.nößerte· 
fusChriftus 
tentam eil 
: 
Mar.i.v.n , 
Luc. 4. Et : 
cofummata 
emniteta- 
tione, Dia- 
bolus r ecef- 
fitabtUovf·. 
queaitem- : 
if*· '1 *ße creatione singeloruffi'l 
mittit ipidtus. Hebraj.1. vcrfvltira. 
Pügnatpronobis,mandatAngelis,Pial.pi.V.ii.Apoc.n.G h R i- 
st V s eftDominusZebaoth. Ibide v.ii. VicerunrDraconemin 
faingitine Agni, &in verbo teftimonii fui. Pfal 34. v.8. Angeli ca- 
ftra metantes, non leucm pörtunt cüftodiam. Exod. 1 An- 
gelus qui pneccflerar, ponit fea tergo; vbi hoftes imminebant. 
Dan.10. v.13. Si vnus non fufficit reddere, venit Michael inadiu- 
torium. Sunt Angeli Dei,PiM-.io3.v.io. Qmaafliftunt ei ,Dan. 
7. V.10. Vident faciem coelefti's Patds; dant edam noild Ange- 
li, Matth. 18. V.10. Artgdiiomm, Angelusfacieieius 
fahiauiteös. Lex per Angelos datajGalar.j.v.itj. Euangeliumde 
conceptione Chr 1sτι annunciauitGabneJ,Luc.i.v.31. Na- 
tiuiraremannundauerunt Angeli, Luc. 2. Angelus inter- 
fuit paillbni,Luc.22. ¥.'43. Refurreddönunciata ab Angelis,Mar. 
ij.16.Luc 24. V.4.&C. Aicendoniinterfüerunt Angeli, Ablor.i. 
v.io.&c. i.Pdt.l. v.ii. Angeli dedderant in ea proipicere, qüas 
Prophetaepradicarunt, Eph.3- v.10. InEcciedainnotcicit Ange- 
liis fapiendaDei,i.Codnth.ii.v.10. Angeli interfuntconuendbus 
Etcledafticis. Etinepiftolaludsev.«?· Michaelpugnaf; cum Dia- 
bolus Idolum vellet inftituere. Eftq; pulcherrimum dibhim Dan. 
li.v.i. Michael pro filiis populi fui. Quömodo addnt gubernato- 
ribus videDanieI.6.’&10. vbi Daniel dicit v 2i. Deus miilt An- 
gelum fuum, & concludt ora leonum. Ibidem cum tanta edet 
multitudo malorunt condliariorum circa Darium,quomodo ali- 
quid mftidae maniit in regno Perdeo ? quomodo non plane col- 
lapfa religio ? Refpondec apudDan.ro. v.13. bonus Angelus :E- 
gb folusremad circa Regem Perfarum.Era.jy.v.j 6. 
cum iniufte peteretur Bzechias, venit Angelus Domini, & per-j 
cudit in eaftds Aflyriorum centum o&oginta quinque millia;, 2. 
Reg.i$).v.35. Item Angelus fuit duxpopuli in deferto, Exod.i4.v. 
ie}.kz$.v.ic). itcm32. v;54i&c: Sicparuulis miniftrant Angeli, 
Matth. 18.v. 1 o. Adultis ambulantibus in viis diis, Pfalm.91. v.ii. 1 
DormieteTobia, Raphael excubabat &pugnat,Tob.4»v.5.Mo- i 
nente Lnzaro Aiieeli porta'nt animäindnü Abrahai,Luc.i6.v.z2. J 
. Nec in Afa· 
■ gelü tatum 
i adhaream'* 
■ßcutlohtA- 
- pocai. 
, iQi&vlti~ 
mov.S.fed 
ßcut Mi- 
chael dicit 
Apocal. ii. · 
P.H. 
Gregor'm 
dicit in E&*· 
mil.Timet ’ 
tsfngelus 
aderar lab '> 
humana 
natura,’, 
quamvidek' 
inOeofub-- 
limatam. 
Angelt in * 
Ecclefia iu*- 
unnt mint* 
fterium &s 
puntatm > 
per bi. 
In rPbüti&1 
boni Ange- 
li adfum 
gubernate*· 
ribfif* 
IhOeconmia etiam innt Angelt, cuius Uber Tebk authmt ati& - Tr&fationis Fars Tertia* 
Vecorpou- 
Itbusbenefi- 
ciismultλ 
extantexe· 
flaabAn- 
gelis prttßi- 
ta. 
Angeli educuntLoth e Sodomis, Geaef.i?. Petrum excarccret 
A&.ii.y.j· Ipfi Agar Angelus oftendit aquam , Genef. 21. v. 17. fi- 
liam pafeit Angelus, j.Teg.t«? .v.j. ludith ij.v.zo. Pia illa matrona 
ita diftribuit Angelorum cuftodiam: Angelus cuftodiuir me eun- 
tem, commorantem, reuercencem , id eft, introitum & exitum, 
Genei.32.V.1.& 2. Cum lacob timeret iram fratris Efau, videt 
caftra Angelorum, Scinde fit, vt quamuis Efau antea iurauerat, 
ie occifiirumlacob, tamen mirabiliter illud mitigetur. 
OiFeruntorationesnoftrasDeo,Tob.ia.v.i2.0rantprono- 
bis,Zach.i.v. 12. Hiob.}}.v.2}- Ador.to.v. }. 6c 4. ftertentes exci- 
tant,vt pergant in viamandacorum'Dei,j-Reg.^.v.f.Iud.a.v.i.2. 
& 5. Angelus arguit populum dbfcelera. Numcr.i 2.verf22.&c. 
Angelus in via opponit ie Bdeam maledi&uro populo Dei. r.Co- 
rinth.i t.v.i o. vult Puulus mulieres eile velatas propter Angelos. 
Mons plenus equorum Sccurruum igneorum in 
■ Reg.£ v.17. Vnamanu.cuftodiuntpios ,Pfal.c)i.v.i2. Altera per- 
4.V.8. Angelus fi- 
mul defeenditin fornacem,Daniel.5. v.49. fimul in fpeluncam, 
Dan.(3.v.i2,Dan.6.Deus meus,quem colo,mific Angelum fuum, 
6c ccnclufic ora leonum, Sc non nocuerunt mihi; quia coram eo 
iuftitia mea inuenta eft. SicMachabaco apparuit praecedens e- 
quesinveftecandida,armis aurcisbaftam vibrans,2<Machab. 11. 
Liberauit Apoft0losacarcere,A6b.5.SicPetmmyA(ftor.ii Ange- 
lus cum nube fe intet,caftrayEgyptiGtum.& rftaelpöfuitjBäcoci 4. 
Tollenfquefe Angelus Domini. Sic lofue Angelum inagrocua- 
ginatum tenentem gladium vidit ,Jofuae y cumque edet lofiia in 
agro. Angelus ancillae Satae in deferto fontem oftendit, Gencfoi. 
SicEliaeaquam Sc panem, Danieiis videprandium .Da- 
Plures funt nobifeum quam cum illis, i.Reg 6. veri.i6. 
Diaboli non praeualent, Apocai.12.v 8. Quia boni fortiores, Pfal. 
10}.y.20.ideo‘habcnt!nomen apud Hebraeos a multitudine &c 
& fortitudine,de quo fupra diftum. 
Contra infidias Angeli lucis, vel eius manifeftam vim, di- 
cit Paulus zCorinth.i.v.i 1. Ne circumueniamur.a Satana: Non 
: enim ignoramus cogitationes eius, i.Timoth.6. v. 9. vitemus la- 
Sxtendttur 
ttiamrm- 
ntßerium 
Angelorum 
ad (piri- 
tualia. 
Caftrme- 
tatio Ange- 
lorum. 
*Duobm 
modis nos 
petitSatan: 
reliußdiis, 
vt Angelus lucis, z .Corintk i i.v.i 4. vtl manifeßa vi. T>e creatione Angelorum. 
queosSatanac.2.Tim.2.v.2<?.aW«4«<r/r refipifeantjadfobrieta- 
tem redeant, ad mentis ianitatem rcuertantur. i.Pet.f.v.9. Fortes 
infiderefiftite. Orate ne intretis in tentationem, Lucxu.v.4.6, 
Accipite armaturam Dei,Eph.6.7.15.Incendatur epar,Tob.£.v.8. 
Non quodfuffitus corporalis crucifigamus 
Adamum cum omnibus concupifeentiis. Porro teftimonia & a- 
iiahacciuntcontrainuafionemmalorum. Angeli interiuntfacris 
conuentibus,i.Corinth.ir.verf 10. Quando orabas cum lachry- 
mis, & fepeliebas mortuos, & derelinquebas prandium tuum, & 
mortuos abfeondebasperdiemin domo tua,&noftefepeliebas 
.eos, ego (Riphaei) obtuli orationem mamDomino.Tob.ji.v.n. 
ApocalypfiS.v. 5. Quando per fidem jiaeces es vitac^terna2,tum e- 
mittitur Angelus ad minifterium tui. Hebr.i. v.vlt.item Hebt# 
Cü in timore Domini viuis,caftra metatur Angelus Domini circa 
te, Quando ambulas in tua vocatione, tum por- 
tant te Angeli in manibus, Pial.91.,v.n. Hic& notandum etiam 
illud Bernhardt: Reuerentiamexhibe Angelo.-tuo in omniloco, 
non aufus illo praetente facere, quod me praetente non auderes. 
Item Eccleff. v.j.Nc dicas coram Angelo ,non eftpronidentia t 
neirafcatur De v s. Nam Angeli affiftunt coram De o,iIiofque 
De v s interrogat,Hiob.i.v,6.&c. ChriftusMatth.iS.v.io.dicit, 
non eile teandaliiändosparuulos., quia Angelicorum temper vi· 
,dcnt/aciem.Patris,&conquerantur,ficutiileAngelus.Dan.io. 
v.ij.&c.ii.Codnth.u.v.io.vult Paulus reuerentiam exhiberi An- 
gelis, quia mulierem iubet honefte velari in,templo, propter po- 
tentiam Angelorum. dn iiimma,dolent Angeli depeccatis no- 
ftris, Iud. 2.v.i.i.& 5. Refiftunt Bileam pergenti in malo propofi-; 
to, Num.ai.yoii. Gaudium eft coram Angelis,non tantum fu- 
per iuftis perieuerantibusvfed fupervno peccatore,poenitentiam 
agente, Luc. 15.V.1 ο. A tecuritateetiam abftinendum, quia Deus 
aliquos Satanae tradit, id eft, priuatdefenlione& cuftodiabono- 
Spar eil fe~ 
s desconcupi- 
.feem*. 
Hiob.};. Si 
fuerit pro eo 
Angelus lo- 
quens vnus 
demiüihusy 
nannun- 
tiet homi- 
nis aquita- 
tem, mtfe- 
rebitur eius 
& dicet:Li- 
beraeum, 
vt npn de- 
fcenaatin 
corruptio- 
nem ;Inue- 
ni,in quoti 
propitier· 
Apoc.d· A- 
lins Angilusvtmty&ßetit anteaitarey& afcenditfumus incenforum de orationibusfan- 
habet >in wann tuafunt, mextendas ma- 
num tuam. lob.i. Ecceyin manutua eil, verum amen animam iiliusfirua.Matt h. 8, F »- 
de nec porcos quidem imßperm'rßijintrare potuerunt. Luc.12,. ecce Satanas expeti- 
Mit V9s,vt cribraretßcut triticum. Ego autem rogauipro teyvt nondeficiat fides tua. Frjifationis Pars ‘Tertia. 
mm Angeloru,vei quia Satanas catena vm&us tenetur, Apoc.iOv 
v.}. Item iicur Angeli cailra metantes, vallum ponunt circa u- 
mentes D e v m. Ita Efaisej. De v s iratus «dicit:-Aufer am icpcm 
eiirs v<ieihmm maceriem eius. Viuamua itaque in timore D e rr 
ovemus: fictu Hu thema vult in precatione mamtina ac vefper- 
tina, Tuusiandtus Angelus iit nobiirum , ne Diabolus vllr.m uis· 
in nos repctiat. Hiec orationis forma defumpta eil ex i.Mac- 
chab.n· verfitf.& 15.V.23. & 14··. vbi rogabantDöminam, vt bo- 
nura Angelum mitteret ad falutcm Hiras 1-, &c. Mitte Angelum 
tuum bonum ante nos in timore &■ tremore magnitudinis bra- 
chiitui.vt metuant qui contra nos funr. Tob.f; v.it. Sir Devs 
in itinere veftro , 5c Angelus eius comitetur vob/icura. Gen.24·· 
verfi?. Dominus cceli mittet angelum fu um coram re. Num. 10. 
veil.iU. No ili quomodo clama acri mus ad Dominum, &aud!ie-- 
rit nos, imierirque Angelum, qui eduxit nos ex /Egypto. Ga-- 
uearru seriam ineo, quiaprauaricanrcs fiageilant. 2. Regum 4, 
Vndcpopulum peftiIcntiapercuffit,obpeccatum Dauid, ieptaa- 
gintamillia virorum. ImmifirqueDominuspeililentiam. 4_Re- 
gurai?. Eaftura eil igitur, no&eilia venit Angelus Domini·, &C 
percufilt de cäftris AiTyriorum centum & odoginta quinque 
millia. 2. Macchabeor.3. Heliodorum templum fpoliare volen- 
rem cacideruntwAdor. 12. Sic Herodem D eo g<!o- 
riara non dantem. Gonfcilim autem percufiiteum Angelus, co 
quod non dedi/Tet honorem Deo, & coniumptus a 
expirauit. 
A udiamus etiam paucis-adhuc de Angelis Diuos Patres 
vbi primo arridet illud Bernhard!'iermone quinquagefimo, fu- 
per illud: Angelis fuis mandauit de re, && O quantum de- 
bec tibi hoc verbum inferre r eueren nam, afferre deuononem, 
conferre fiduciam, propnzientia reuerenriam, probeneuolen- 
na deuotionem. pro cuilodia fiduciam ? Caute-ergo ambula, 
vbi flmr Angeli, vt cuftodianc te omnibus in viis ruis. Paul 6 poft; 
ait; In quouis diu uriono , in quouis angulo reuerennam ex- 
hibe tuo Angelo, ne audeas illo pneiente , quod,me vidente, 
non auderes. Adfunt igitur tibi non modo pradentes tccum, 
fedetiam pro te adfimt, vt protegant: adfunt vt proiinc. 
߀bnfhis. ex 
pettu 'Da- 
moni λ , 
, Matt. S. ζ$“ 
i 9, &ll. u 
um 
, Marc. 1. & 
3.5. 6.&y. 
X«f.4-dr S 
5.11. df'i· 
expellunittr 
per Apoßo- 
hs, Matth. 
tO.LUC.Hii 
ern. 
Origen. Λ 
jgut Angeli 
dkm feßÜ, 
Utxntesfu- 
per ins, qni 
refugientes 
*ion(ortia 
■ mnu\ 
jerexmi- 
■siip v'irrutii, 
(r&<dngeihk 
feßhut fo- 
V, r.UU i>dnr 
/tiVm, De creatione Angelorum. 
Grcgot4dicir: Quiparua capiunt, fsd tamen hasc eadem 
•paruapie annuntiare fratribus non defiftunt,ifti in Angelorura 
numerum currunt. -Qui fecretcrura cceleftium iumraacapere 
ptasaalent,&:nuntiare, etiam ifti in Archangelorum numerum 
depurantur. Qui amando ardsnt,& loquendo alios accendunt, 
ifti Seraphim dicuntur. 
Bernhardus Sermone duodecimo in Pialm./XC I. Quo- 
ties ergogiauiffima cernitur vrgeretentatio, &: tribulatio vehe- 
mens imminere , inuocaDE v m cuilodem tuum , diredorem 
tuum, adiutorem tuum in opportunitatibus, in tribulatione. In- 
clama eum,&cdic,Domine falua nos,perimus. In tribulatione 
vero nen dormitat, neque dormit, edi quando ad tempus diiH- 
rtuilat. Paulo poii: Benignus es Domine, qui non es conten- 
tus noftra fragilitate, fed ipfis hominum ciiflodibus Angelicam 
cuftodiam fupponis. Tu ergo ii vis habere rainifterium Ange· 
rum, fuge confolationes feculi, & tentartonibus r.efi ile Diabo- 
li. Credimus, Angelos fim£l:osadftare orantibus, offerre Deo 
vota& preces hominum, ii fine deceptione leuari puras manus 
profpexerint. 
Videnda & funt exempla Iaera ac loci Biblici, de apparitio- 
nibus Angelorum apud homines: Agar ancillas, Genefi6.ved.7. 
Abrahasapparent tres Angeli,Genefi8.v.z.& ri.v.n. Loch, Ge- 
nefio.v.i. bcobo, Gen.zS.v.iz. &ji.v.ii.&32.V.1 Ofeae 12.V.4. i 
Balaamo,Num.22.v.zz.Iiraelitis,ludic.i.v.i. Gedeonijudic.o. 
v. 1.2. Matri Samfonis,Iudic,15 v.?. Patrfeodem 
uidi, 1 Sam.27.v17. Elias, 1 Reg.19. v.5. ilReg.i.-vf. SeruoEii- 
iaji, Efdras, q.Eidr.i.v^.&c.&4.1. Efaios, Efa.6. 
v.6. Tobiae, Tob.3. v.ii5.& uJk 15. Sadrach & fociis, Dan 3.V.9 2. 
Danieli, Dan.<5.veif22. &ΐ9.ν.2ϊ.&ιο.ν.8. Zacharias prophetas, 
Xachar.i.v.8.9. Macchabaso&fuiSji.Macchab.n.v.j.S-Iofepho j 
viro Marias, Matth.28. v.2.f. v.5. Zacharias ,Xuc.i. v n. 
MarRvirginiXuc.i.v.i8.Paftodhus,Luc.2.v.9,Chnilo.Domino, 1 
L11C.22.V.4J. Marite Magdalenas , Ιοαη.ιο. v.12. Apoftolis, AÄ.i. 
v.i o.&:5,v.19.Philippo,Adi.8.v.26. Cornelio centurioni,Adh 10. 
V.?.Petro, A6fc 12.V.6.7. Paulo, Adt.aj.v.ij. Ioanni,,Apoc.i.v.i. 
Angelus cU 
Uccbo pu~ 
vnat, Gene 
&-*·*■ 4· 
Ofe& u.Ve 
$& 4· 
Angeli ad- 
mimßrant 
1efu ehrt* 
ßo Ί)οηύ~ 
m noßro 
polΪ tenta- 
4.?^/.il. 
Mar.i.v.i} 
Angtliin- 
fantium vident faciem Patrii ,qui in codis eii} Mattb■ rS.p.io. Pr&fationis Pars'Tertia. 
& 19.V.17. & 10.V. 1 .& ii.v.6. Cherubim ante Paradifum,Gen.5. 
v.ij.AngclusDomini ante &poft exercitum Ifracl,Exodi4.v.i9. 
Angelorum nomina haeciaiacrisinueniuntur; Gabriel, Dan. 8. 
\.i6.5c9.V.11.Luc.i.v.ii.Kj.Michael,Daniel.io.v.iJ. Epift.ludac 
v.9. Apocal.ii.v.y. Ripaei,Tob.j.v.jV&6.v.i. &i2.v.£. Vriel, 
4.Efdr.4.v. i.&f.v.io. Angeli pro angelica natura, Hebr.2. v. 16. 
Angelis lingua* tribuuntur a Paulo, l.Corin.15. v.l. Panis tribui- 
tur Angelis, 105.V.40. &c. Agamus itaque Deo 
iummasgratias pro diuina cuftodia fua Angelorum, per & cum 
Hymno D. Philippi Melanchthonis i 
grata tibi fumme urunt 
Conditor, Cj nato tua quod minißros 
flammeos finxit manus. Angelorum 
Agmina plura* 
Qui tua lucis radiis vibrantes , 
Te vident latis oculis, tuafqut 
Hauriunt voces ,fapientiaque 
fontejruuntur* 
Hos nec ignauumfinis ejfe vulgus, 
2\(ec per ingentes volitare fiuftra 
sftheris traltus, temere nec inter 
Ludere ventos* 
Sed iubes fhrifio comites adejfe, 
Et pios coetus hominum tueri i 
Que tuas leges venerantur, atque 
‘Difcere curant. 
Impiis ardens odiis &ira 
tuis caflris Thraco femper infert 
Bella, qui primus fetius at que mortem 
Intulit orbi. 
Hic domos, vrbes, tua templa, gentes. 
St tua legis monumenta tota, 
ft bonos mores abolere tentat 
funditus omnes. 
Interim fed nos tegit Angelorum, 
Qua ductm ChriftumfequitHr, caterua, De creatione 
MquegrajfantU reprimit cruenta 
AmaDraconi/, 
Angeli Lothon Sodoma tuentur, 
Inter infefles Elißtus hoßes 
Angelit cinctus nihil extimefcit 
!Bellicaßgna. 
Tutus eil inter medios leones 
Angelis feptus "Danielpropheta: 
Sic tegit femper Deus his minißrü 
Omnia noftra. 
Hoc tuum munus celebramus vna, 
St tibi noßer chorus Angelique 
Cratias dicunt fimulaccinentes, 
Conditor alme. 
St tuo templo vigiles vt addas 
Angelos femper populoque gnati 
Qui tui verbum colit, obfecramus 
Confblamina multa deraonftrat verbum Domini, Exo~ 
di i$. Eccc, ego mittam Angelum meum, qui praecedat te, & cu- 
ftodiat in via, & i ntroducat in locum, quem praeparaui tibi. Ob- 
Icruaeum, & audi vodem eius, nec contemnendum putes, quia 
non dimittet te,cum peccaueris,&cft nomen meum cum illo. 
Quod fi audieris vocem eius, & feceris omnia, quae loquor, ini- 
micus ero inimicistuis,&afHigamaffligentcste. Iudic.15. Viuit 
autem ipfeDominus, quoniam cuftodiuit me Angelus eius,& 
non permifit me Dominus ancillam fuam coinquinari, fed fine 
pollutione peccati reuocauit me gradientc in vi&oriä fiia. Pf. 9 σ* 
Quoniam Angelis fuis mandauit de te, vt cuftodiant te in 
omnibus viis tuis. In manibus portabunt te, 
ne forte offendas ad lapidem 
pedem tuum, 
&c. 
Peftore toto, PARS QVARTA HV- 
IVS PRAEFATIONIS. 
<De Primo Mo Ult,ßu Sole, & reliquis 
Ψ Unetis in genere* 
nN coeleftem regionem feil mundum fenilia- 
lern hunc Devs collocauit primum mobi- 
le, feuvtaliisfecundam motionem poil An- 
gelos,ceu primam creaturam corporalem, δε 
Fontem omnis vita: ac motionis: in hanc in- 
quam regionem coeleftem pofuir ptimb So- 
lem quaii regem & gubernatorem ftcllarum, 
fontem omnis luminis: Hincdminus Vates ait cap.i.v.14. Fecit 
Devs luminaria ininexpanib coeIi,&inter ea duomagna,ad di- 
ftindionem faciendum inter diem & nodem, ad afferendum 
lucem fuperrerram: vtfintflgnacum tempeftatibus, tum diebus 
& annis. SicSolemqui dieipraeeftprimo &ante omniapraepo- 
nemus , in ipfo enim mundi animale natura media habitat, vc 
quacglcbum Solis totum implens, radios fuos vndique quafi fpi- 
ntum effundit per omnia, vitam, fenfum & motum ipfi vniuei ίο 
diftribuens,& cuda permeans entia; Qua ratione anima: omnes 
advnam animam mundi, & Planetae omnes ad Solem vnicum, 
ceu regem omnium referuntur. Sol boni filins,rnagnacp!aneta 
potentiae, dux lucis,& caloris viralis fons, L unaque ipiius urnula 
humorum domina cum reliquis luminibus minoribus erraticis & 
fixis,maiculinavelfmmininava:!l:iuavelhycrnali influentiaprae- 
ditis ,fuo per zodiacum curfu, fuo ortu & occafu, congreflu Sc 
difceflu neceflariafunt digeftionum mftrumenta: quae inferiora 
haecagitant, mouent, & latentes formas exfufeitant, benigno ro- 
ris,mannae,Thereniabin, & pluuiarum nedare, blandi flimoque 
Zephyrorum genitalium, & teporis verni afflatu, ac grata tem- 
porum viciflitudinefceaindant, & ab extra opitulando &c obfte- 
mcando formas ad adus fecundos perducunt-Hiucsp/Mci £ vmof, De Primo Mobili yßu Sole, ©V. 
ifiitanda & imperfcrutabilis rerum fympathia , & antipathia> 
conicnfus Sc diflidium, difcors concordia, oboritur 3 
quo fit, vtanimalium humores fuperioribus lationibus obnoxii 
ad illorum motionem permutentur, certifque aftris Turgentibus 
certas plantaeenafeantur,iiidemque occidentibus decidant.Hinc 
vc-riffimum Hermecis noftri Triimofyni in tabuia fmaragdina 
conceptum: Superior*funt ficutinferiora, & inferioraficut fuperiora. 
Nihil cnirafvt Gabaliilae volunt) in veritate Devs crcauitfupe- 
rius,quin eidem fimulacrum aliquod creauerk inferius; nihil 
creauit in fpiritu inuifibiliter, quin in corpore aliquo idipfum ad- 
umbraucrk vifibilker, vt per corp9 vmbrae patentisperueniamus 
ad cognitionem ipirkus latentis, & per effigiem apparentis infe- 
rius ad notitiam reapfe exi flentis fuperius. EtScaliger alterna- 
tam cohasfionem mundi adftruk, cum inquit: Formas inferiores 
a fuperioribus fouentur , & fuperiores inferiorum benignitate 
non deflituuntur: pendent haec noilracia a fuperioribus,non pro- 
pter vniuocam effcdmim communionem, fedpropter aequiuo- 
cam connexionem. Sunt enim fuperioraquafi formae conierua- 
trices inferiorum, quia haec caufaipfa caufarum tuetur ea,quae fe- 
cit, per ea,que fecit. Hoc fenfu non adeo repudianda videtur ve- 
terum fapientum Theoria, (in praecedentibus breuillime accin- 
€ta,) qui formas rerum & virtutes principio ab Ideis in mente 
diuina eminentibus prodeuntes , deinde intelligenriis admini- 
krisflelIiscornmunicari,&abhis maxime a Sole coeli corde ,& lu- 
mine mafculo , hinc a Luna veltui matre fufeeptas & colle6tas< 
per fpiritus aetherei vehiculum in elementa tanquam Λχ«*, δε 
ab his in vniuerfum mundi corpus, ventremque & centrum ter- 
rae per ventum prolificum , & aquarum lapfus ceugenitale fe- 
mcnimmkti,&: minerali natura primum agglutinari, hincinve- 
gerabilem & animalem rranfire: rurfus autem mediatoribus ill/s; 
iüblatis d corporibus refolutas &; emeritas,per gradus ad prikinofr 
fontes regredi atq; reuerci,confirmanr.Hi omncsinuifibilem So- 
lem, ignem cun&a generantem, incombuftibilefulphiir, lineam· 
viridem benedi<5tam vbiquegenerantem,murniam &balfamum: 
foelicioris naturae, falcra liquoris a putredine corpora praeferuan- 
sera, U-Suo*rh φυσιαι, iabrum occultum, cadum in- Vr&fationis Vars Quarta] 
ferius intrinfecum, aftraque propria non minus in reliquorum 
elementorum finubus ,& abyifis poteftatibusocculta, quam in- 
uifibilifirmamentocotporeaformaCreacorisbenignitate repre- 
fentara magno confcnfu.agnou0runt& tradiderunt. Hermesille 
termaximus Philofophorum pater, quem inter Philoibphos θ*β- 
λογζ&ι non iniuria dixeris , vt pleraque facris litcds non mul- 
tum abfimilia protulit, ipiritum fecunditatis folarem mirificis 
encomiis extollit, dum ait: Spiritus agitur, & gubernatur omnis 
in orbe Spiritus : Spiritus impiet omnia: mundus nutrit corpora, 
Spiritus animat: Spiritu miniftrantur omnia&vegetantur in mu· 
do. Hoc Spiritu omnia indigent,omnia enim portat pro cuiuf· 
que dignitate, omnia viuificat & alit. A fontefan&o producitur 
vita, &Spiritufecundiifimus. Naturae genius Aiiftoceles cap. 5. 
de generationeanimal.libr.i. ait: Omnis animae poteftas alterius 
euiufdam corporis particeps eile apparet, eiuiq; diuinioris,quam 
quae Elementa appellantur. Et quemadmodum nobilitate,ob- 
icuritatevc animaeinterie diiccejpant,ita naturalius corporis 
differt. Continet enim in ie femen cuiufquc fecunditatis fiiae 
caufam, nempe ipfiim calorem, qui igneus minime cft, neque id 
generis facultatem aliquam aemulatur: fed Spiritusqui in femi- 
ne fpumanteque corpore coercetur: Et natura, quaein eo ineil 
Spiritu ,propoctione reipondet elemento ftellarum. Qmmab- 
rem ignis nullum generataninul, neq; conftitui quicquamdcn- 
fis , velficcis , vel humidis videtur. At vero Solii uior anima- 
lium,non modosqui in femine continetur, verum etiamfi quid 
excrementifit,quanquam diuerfumä natura, tamen id quoque 
principium habet vitale. Itaque dura, mollia, lenta, rigida,aipe- 
ra, laeuia caloris & frigoris vi effici poifunt. At propria cuiufq; ra- 
tio & eflentia nequaquam ex elementis emergit: Hactenus am- 
bigue adnoilra, 
Un Sole omnes naturae vires quali in receptaculo & fonte 
perenni recondit« lunt:Hu manae faneiapientiae fermentum, fu- 
perque omnia lucet: & fi cur in Microcofmo cor eftfcaturigo vi- 
talislpiricus & fanguinis,omnibus reliquismembrismotum ac 
vigorem impertiens: Ita Sol cor coeli viciifim tanquamomnium 
virtutum elementarium Dominus per vniueriam naturam fuos TV Primo Udo hili, Jeu Soley &c. 
fpargit & infundit radios ;& vt Sol inter codeftia,fic aurum inter 
metalla tenet primas , eftq; receptaculum & fubie&um omnium 
virium elementarium coeleftium ac ftipci coeleftium, delabuncur 
amem a fupercoelefti &coelefti influentia deotfum in mundum 
buncdementarem,concentrandoqueconfluunt inhocvnicum 
metallum, fleque colligatae in eo afleruatae concluduntur. Ab 
Heraclito Sol vocabatur Fons luminis coeleftis, ab Orpheo Lux 
vitae, Oculus mundi, Oculus coeli viuificus, qui rebus omnibus 
calorem,lucem,vitamqjinipirat: AParaccIfoSoldicebaturSpi- 
raculum vitae elementorum: A Platone &Zoroaftro cceieftis& 
inuinabilis ignis, cuius natura cft omnes ignes in occulto laten- 
tes viuificare, eoique occultos & quieicentes incendere, nimi- 
rum fphaeras Planetarum, qui nobisnon apparent, per iecnim 
mortui, flvero incenfi, viuunt, edunt, ac operantur Tuas proprie- 
tates. Theophraft.Iibel.depeftecap.i.dicit: Vti homogenerac 
naturalem fui imaginem, ita Sol mediantibus aftrishuicindit na- 
turae lumen. Iamblichusdicebat, quicquid habemus domi a So- 
le , vel ab ipio folo , vel ab ipfbper alia, quamuis enim aliquid ab 
aliis habeamus, illud tamen a Sole mutuatum cft; In Sole ran- 
quam corde coeli, vt in potenti fcaturigine & fonte, reperiuntur 
ccdeftes occultae operationes corporum coeleftium. Hinc ccelc- 
ftis regina & vxor Solis Luna, omnium coeleftium influxuum vir- 
tutumque vlrimumcftreceptaculum, Solis caeterorumque Pla- 
netarum ac ftcllarum radios & influxus quafl foetum fuicipicns, 
inferiori inundo fibi vicino quafl parturiens edit; aeftimaturque 
a D e o fapientiifimo fphaeram Lunae in infimo loco corporum 
coelcftium^i;& fijprcmo elementarium motuum creatam & col- 
locatam, vt ab illadefuper poflintaccipi vires & influentiaecoele- 
ftes aftrorum, &ipia fuppleLuna eafdema ie refundere in omnia 
.elementaria,vel in ipia. elementa vfque in terrae globum diftri- 
buere, & cuiufq*, reipecuiiare acpropriurninnatum aftrumcum 
fuperioribusconipiranshocpa&oexcitarc. SicabfqueLunain- 
termediavimfupcriorumattrahereomnino nequimus: Nihilq; 
fine Lunae beneficio vnquam perfeceris, quia Luna virtute Solis 
domina generationis augmenti, & detrimenti: Luna quafl luce 
lucens aliena, quia ipfa non lucet dc fe, fed omnem iplendorcm Pr&fationis Pars Quarta 
(hufn aSole mtieuamr; Sic Luna licet ab omnibus ftellis vires fu£ 
cipiar,poriiIiiiuim tarnen in Sole,qemiesüli coniiingitur, viuiff- 
ca viitute repletur, aepr© illius intuitu complexionem mutuatun 
Hicad Aftfonomiam recurrere placer, 
Sol vnius armi fpari'o duodecim ligna zodiaci percurrit, die*· 
bus fere triginta lignum vnum: Luna /patio mcnftruo ligna per·1 
tianlit,innuefexagoiuhorisaequmodiaiibusperagit. Solistan*· 
tam e fle magnitudinem, ait Ptok> matus, vt centenus fexagenus 
& fextus terrae ambitus vix eum ajquec. So■& tanti fplendorisi 
tantreque magrmudm is, ocuius mundi, fomeique rerum non in*- 
iuria, dux princeplque aliorum fyderumj ab eo initium anni, vbi 
in Arietis domicilium ingreflus, quod fitin Mattio. Luna cteterii 
nobis vicinior fyderibus , maximos &i manifeitifliraos effedus 
monilrat :n terris: quapropter&h:c vtil i ili mu m erkj de eius fla- 
tu atque fecle pauca proferre. Variat enim pro qualitate flgnoruM 
humanos adus,quia Silignadmerlas obtinent habitudines:Nam 
Aries ,Leo, Sagittarius ignea: Taurus, Virgo,Caprkornusterreai 
Gemini, Libra,Aquarius, aeria:Cancer, Scorpius, Pi fces, a qu a ti- 
ca ligna funnExaminabimus & explicabimusLunam per ligna ad 
jnicrocofmum, ex mente vulgarium A ftro nomorum. 
GumLunain A r i e t e,ligno orientaifcalidoliccoq; mafea*· 
lino ac igneojfuerit collocatr,oriente verfus iter arripere,in operi- 
bus igneis operari*vt il quis calcarias aut lateritias fornaces incen- 
dcrir,in brachio fanguine minuere,balneum intrare,quod cko fi- 
nem habeat incipere, bonum laudabileq; eft: Sed econtrario cu- 
curbitas apponere,domum aut oppidu fundare, incipere,&S 
illa omnia initiari quss diu durare volumiis,mnc pLOhibemur:ei«t 
enim AriesLignum mobile δι inflabile, nam medicina: eo tepore 
aut nihil operantur,quoniam naufea cura vomiti* 
fubfequerur: Aries enim inter mminatiaaumeratur:mrninare au·' 
tem efl cibum ad osreuocare. Et hoc quod dixi, namodo in hoc 
£gno,fedin exteris ruminantibus accidsreLolet. Suntautcm ru- 
minantia. Aries,Taurus3Capncornus, &vlrima pars Sagittarii,in 
quibus cum Luna fuerit, motus in ftomacho cum tumultu ex 
medicamentis naufeam vomitumqjpraeftare perhibentur. 
Lunatum Tavry m,lignum fixum/rigidum,iiccum, meri« Φί Vrtmo Mdhilr, , ©V 
Aionale,mclancholicü,terreum,occupauerir,agricolatione exer- 
cere, vt ferere,arare,‘&c.cito enim cre-lcenc,diuq; durabur, boues 
fmcre,&omne opus duratui ü incipere,laudabile vtileq·, erit: ied 
coilo,lingii£,giittiirimedicarncnapponcre,ad pugna exire,bellu, 
quod dullirae finiri optamus, incipere, Principes adire vetantur. 
Cum Gemino rvai lignu Luna poifidec,quod bicorporeum, 
occidentale,aenum,ianguineurasmaiculinumqueeftjamiciciam 
inire,matrimonia tractare,fednon enim fignum 
fixum expoftulat) ad bellum profidfcifehciterpoiTumus. Econ~ 
tra vero venam iecare, manibus, brachio, lacerto, aut cubito vel 
radio medicamen emplaftraq; apponere, periculofum eft, aut nc? 
multum fanguinis exeat, autmembra,&oila, qus tetigimus, de- 
bilitentur,ita vt vel moriatur homo, aur mancus fiat,niii alii feli- 
cesafp,C(ftusadfuiferintJnhocfignoLanacaliditatem,auramqire 
leuqm prasftac, tuneque bonum eft porcum pleno velo exire, nifi 
ficillud itineris principium: Nam iter incipereLuna in Geminis 
exiftence, eft abfurdum,nam iter incipientes, aut aegrotabunt, 
& forfitan morientur initinere,&: ficonua{nerinr,peiiculofiim 
eft,ne morbi recidiui fiant·, Nam recidiuus morbus dicitur, ium- 
pta translatione ab arboribus,quae cumcsia fant.repullulant, 
nec vnquam ad hominem, vt imperiti Medici abutuntur,per- 
tinet.. 
Si verb fignum Cancri tropicum , Teptentrionale, fri- 
gidum, humidum,aqueum, quodeius domicilium eft, Lima te- 
nuerit, ad plagas icpcentrionales mercandigratiaproficiici ,ad 
praelium ire,opera,quae ad aquam fpe&ant moliri, vcmolendinu, 
.aquae du&um,riuulos ducere, optimum eft , plantare malum., 
quaeq; diu durare volumus,machinari penitus, prohibemus. 
Cancrum fequitur Leo, fignum fixum,orientale,calidum, 
iiccum,bilioium,vt Aries maiculini fexus,in quo fiCinthia,id eft. 
Luna veriabitur, Reges adito, opus igneum exercitato, domum 
aut oppida fundare caueto iter longum ne incipias,aurum com- 
parare, matrimoniafirmare penitus fugito, nouasveftes ne inci- 
das aut induas,quoniam huiusconftellarionis nequitia,aut aegro- 
tabis,aut morieris, aut occideris, aut furto vcftimcta amirres, aut 
.nunquam apte corpori membrifque adhaerebunt,& fi Medici- Ψ rdfat tonis Fars Quarta, 
nam fumferis, naufeam patiens eam cum jfanguine enomet. Me- 
dicamenta autem cordi aut hepati, ftomacho aut praecordiis , aut 
in terraneis applicare peffimum profetfto eft: fed in hcc figno Lu- 
na tempus calidum humidumque efficit. 
Luna cum in figno Virginis fuerit, quod frigidum,fic- 
cum, terrenum, melancholicum, foemineurrtque eile conflat, fe- 
iere , plantare, opera terrea fingere optimum putamus: Viduam 
aut corruptam ducere permittit: ad Septentrionem iter capere, 
vmbilicum, ventrem, inteftina, lumbos aut renes medicare, non 
eft omnino laudabile nouas velles induere aut incidere ,fangui- 
nemque minuere probatur: Aerem frigidum ficcumque ventos 
nubcculafque humiles aut fine pluuiaaut humeflatione minima 
hoc in figno Luna demonftrat. 
Libra poft Virginem cum Lunam fuiceperit, quid por- 
tendat, in promptueft, eft enim fignum atquino&iale, occiden- 
tale, calidum, humidum, acrium, (anguineum, mafculinumho- 
rainem ccelumqi dimidians, vertebras enim in fua poteftate con- 
tinet, & olim Italiae fignum. In hoc fignoad Orientem mercan- 
di gratia proficifci, fanguinem minuere, omniaque incipere, quae 
cito debent terminari, nouas veftes incidere, pannos albos,mar- 
garitas , gemmas, & res omnes candidas emere, & mundum mu- 
liebrem , vt penfcelides, annulos, redimiculasin aures, vafaque 
cryftallina comparare, medicas potiones aflumere laudabile eft. 
Sed cauendum eft, ne tunc opus, quod duraturum optamus, in- 
cipiamus, inftrumenta emptionis aut focietatcs facere. Principes 
adire, vertebras, lumbos, &c inferiora ventris vtpedlinem medi- 
cari vetamur. Librat fignum in tres decanos a mathematicis diui- 
ditur: i. Eft Lunat iuftitiat, iuris,atquitatis ac veritatis; 2. Satur- 
no addicitur, qui eft quietis vitat tranquillat.tutat & fecurat; 5. lo- 
uis eft, qui eft ganeae, emaiculationis, hilaritatis nimiae,e (Frenat# 
voluptatis, malorumque morum, &c. De his pluries vide in li- 
bello Mifcellancorum philofophicorum. 
Luna fiScoRPiONEM tenuerit, quod eft fignum frigi- 
dam, humidum, aqaeum, phlegmaticum ,foemineum, opera e- 
nimtunc incipere non eftprobabile. Luna namque exaltatur is 
Tauro, m Scorpione veio deficitur; hoc in omnibus memoriae Oe Primo Mobilt ,ßu Sole, £fc 
tradendam eft, Pknecas infignisexaltatos, inoppofitis iempct 
eile depreftbs:Venerem Pifccscxaltant,VirgohumiIiat,Solisex- 
alcatio Aries,& Libra eft eius depreffio,& fic deinceps, & vt exal- 
tatio Istos, ita humiliatio triftes efficit. Sed Luna praeter csteros 
etiam in vndecimo a fuo domicilio iigno, hoc eft,Geminis,etiam 
detrimentum patitur. Et vtadrem reucrtar, iter terreftrearripe- 
re , proceras arbores, aut montes, aut turres, aut fcalas gallinarias 
afcenderc,nauem intrare, medicamen genitalibus apponere pe- 
nitus vetamur: Nam aut naufragium, autruinam , aut matricis, 
aut vulus, aut mentuls Isfionem ientiemus. Sed Lunain hoc ii- 
gno auram frigidam, humidamque efficiens, medicinam aut in 
potione, vel in forbitione fumere, debita exigere, Reges adire, 
nuntios mittere, fanguinem minuere, nec non sdificare, planta- 
re prohibet. 
A Scorpione inSAGiTTAiuvM deuenitur, quod fi- 
gnum eft igneum, calidum, ficcum, cholericum, orientale, ma- 
iculinum biforme; ex homine enim & equo centaurus eft; con- 
cordiam paccmq; tra&are, amicos conciliare, fanguinem detra- 
here,matdmoma incipere,fcd non perficere, fterile enim fignum 
eft, balneum intrare, ad Orientem mercandi cauia tendere, opus 
omne, quod igne perficitur, laborare permittit Aftrologus; fed 
plantare aut arare, aut qus terrena fun r, machinari prohibet. In 
hocfigno Luna claram tempeftatem non fine caliditate aut ficci- 
tate prsftat, prslium vero inire, pecuniam cambire, nouis vefti- 
bus ornari, Principes adire, caput radere, vngues capillofq; prae- 
cidere , sgros medicare, iter per aquam aftumere laudatur: Foe- 
mora vero & coxas nequaquam medices,nec terreftreiter arri- 
pias, nec debitum exigas, quoniam male fuccedet. 
Capri c ornvm fiLunapoftederit, fignum meridio- 
nale, tropicum,fiedtate pariter & frigiditate non fine melancho- 
lia confpicuum, terreum quoque & foemineum, hortos parare, 
iercre, vineas paftmare, terrena operari, iter ad meridiem arripe- 
re, illaque operari, qus cito habituri funt finem,graues merces vt 
plumbum, ferrum emere, materiam ad sdificium parare profi- 
cuum eft: econtrario malum eft ad ieptentrionem viam dirigere, 
opera ignea machinati, venam incidere, potionem medicam fia- JPrafat tonis Pars Ojsarta. 
■mere,genua aut ferro, aut emplaftro tangere,&c.Sed tempiisTri- 
gidum,iiccumquenon fine vento, nubes humiles ,& fege im« 
piuuia facit, agriculturam feliciter iuuans. 
Si A qv arivm, quem Ganymedem vocamus, lignum 
fexum, aerium, humidum, {anguineum,mafculinum, occidenta- 
le Lunaomauerit,,aedificiorum fundamencaiacere, venas inci- 
dere, cucurbitas apponere,durare quse volumus conilruere, nun- 
tios epiftolaique mittere, nigros pannos & carnes boum magno- 
rum animalium comparare »arbores plantare, raathcfcos docu- 
menta permittunt: crura autem medicare, iter longum. & maxi- 
me per terram incipere, qua; celeritatem cupiunt inchoare, pro- 
hibent. 
. Cum Luna'P i s c e s lignum duplex, frigidum,humidum, 
aquaticum, foemineumque habuerit, nouam nupram ducere, a- 
miciciasinire,&quxadaquam ipe&ant, machinati, nauigarc ad 
feptentripnera,potionem xnedicam furnere, epiftolas aut nun- 
tios mkrere, veftimenta & parare,& de nouo induere,pannos al- 
bi coloris emere, templa Deorum, & quacad cultum diuinum & 
reljgionem fpcdhnt,randare iubemur. Sed econtrario naues ve- 
tamur in aquam deducere, hoftibus obuiam. ire »cum,militibus 
tra&are,podagram fouere, pedes ferro aut medicamine tange- 
re,&c. Haec de Lunae operationibus induodecim ligniszodia- 
ci ex menre vulgarium Aftronomorum. Multa fane hic forent 
difputanda cum Theologis ,J qui omnes hoc non concedent for- 
fan j led dico,.fiat jdiftindtio inter opus natura creatum corpora- 
le,& aeternum increatum ipiritualc, vbi creatum nocet,ibuEter- 
tuim docet. Vide Ecclef 5. v. f. Ne dicas coram Angelo, non ell 
prouidentia,neirafcaturDeus,&c. concluditPara- 
jcelfus: Medicum Aftronoraum ede oportet, vt ex arte rerum vir- 
tutes mdicarcpofllt,tom.7. lib... Hinc & non minus re<5le quam 
vere dicit Philofophus: Sine cognitione luminis natura, feu ma- 
iorismudi,njilIusMedicuspotellhabereexa&am vegetabilium, 
mineralium, animalium,metallorum, morborum, & microcofmi 
.cognitionem: Macrocpfmi enim feu coeli, & Microcofmi feu ho- 
minis vnum idemque eftaftrum,& veluti omnium rerum forma- 
jtio,(vti ferrum in imaginatione fabri ferrarii) ex aftris.dependct^ De Primo Movilt3ßu Soley 
ira ratio,fimul ac medicina regit aflra,vna externa,alterna interfia; 
Qualem nobis demonftrant Planeraeinfiuentiam,quando fcetus 
in vtero earum vim ac proprietate fenrir, cuius menfem primum 
Sturnus, z. lupirer, 5. Mars, 4.Sol, 5.Venus, 6.Mercurius, 7.Lu- 
na fibi vindicant, ideo ii feptimo mcnfe,qui eil LimeE,naidtur,vi- 
talis ert: infans i Luna enim bonus Planeta: o&auorurfus ad Sa- 
turni nequitiam reuolurus foetus morti eil obnoxius, fed nono 
fiiblö/nrbenignitateiterurn coftitutus viuetdeinde, iam ex omni 
parte munitus, qiiocunq; tempore in lucem venerit, erit incolu- 
mis: Eli igitur plurimis de caulis Aßrologta Medico 
fi quis ignorauerir,non imeiMidicos,Ccd potius inter vnguentarios 
circuforaneosconnumetabitur. Simma igitur diligentia, qui Medi- 
cus ftopimonemiti[cientia enitet y vtnon humanum ,fed 
Ominum potius effi arbitrentur ,& hoc pafto prudentia illa admirabilis m- 
miunufafltipenda ah Hippocrate relata (or aculisfifnilima Jdgrotosfola au flo- 
rit at e j an abit. Hinc nomine, non re ipfa dicentUrAtoir/, qui Aßro- 
logiam non tenent. Sunt enim exempli gratia quasdam coniun- 
&iones,& naturam debilitantes, 
aut roborantes, vnde Medicus fallitur, nid pro habitudine influ- 
xUque coeicili medicamenti habitudinibus commoda tribuar. 
Luna enim couiun&ä loui naturam corroborat,inde fi medica- 
men ta hac hora tradanrur, a folida eiScacia declinant, qued non 
itr in harum planetarum feparatione', quoniam natura humana 
viribus non adaiidla, fed in flatu fuo permanens, catapotiis,opia* 
tis, antidotiive conieduram Medici minime fallet. Sic e contrario. 
Luna lumine auila Marti,vel diminuta coniun&a,huma- 
nam habitudinem debilitans Medicumimperitum in errorem tra- 
get , vt in medicamentorum quantitate peccet, inde Medicus ae- 
grotum praecipitabit, &vna cum excrementis animam exhalare 
coget. Sunt praeterea medicamenta coelcflium obferuationeco- 
fe&a, maioris efficaciae, vti &c Auicennain qnibufdam obferuare 
mandauir; Nam iexraquartfair, fumatur carbonis Cancrorum 
ffimiatilium captorum, diimSol eflin flgno Leonis, aflörum in 
furno, quodlicetexiguumiir,attamenhoc exiguoin magno Vo- 
lumine, vbi fe purum Medicum profitetur, nonnihil infinuauir, 
a4aihaefie confugiendum. Hippocrates in Prognoflicis ait :eft ‘Trs.fationis Va Quarta, 
qitoddamcoeleftc, in quo Medicum confiderare oportet, cujus 
prudentia admirabilis, nimiumque ftupenda: Quoddi&urn Ga- 
lenus commentator ad aerem referri ait &rcde: Aeris enim mu- 
tationem, alterationem, corruptionem non nifi Aftrologus prac- 
uidet. Nemo confiimmatam Medicinam tenebit, niii tenear Ajhe- 
/igwm.quod Con(.liatorlAtione dcmonftrat, quam qui intelhgere 
cupit,ad.eius documenta recurrat in libro differentiarum. Sed 
cum Solfquiredor&gubernator eft omnium) cui amudamus, 
& vndeinitiumiupra fumpiimus,medium interPlanetaslocum 
obtineat, contraPlatonem & Ariftotclem, qui Capx&Lunam fta- 
tim locauit, Xtt»4cnimprofed0 nihil luminis, mCi aSole menftruis 
motibus acceperit, habet: Et Venas, δί Mercurius, nunquam ab eo 
duobus fignis abeile poiTunt, quafi imperio quodam catenati fi- 
deli (limi Solis co mices efTe nofcuntur, ita vt aliquando pra:ced at, 
quandoque fequantur. Tres autem fuperiores, Saturnus, lupiter, 
tJfyCars, nutum Solis verentur, non enim ex oppoiito eile pof- 
funt. Hoc quidem cerriffimum eft, Saturnus, lupiter, Mars, oppo- 
iiti Ium Soli, retrogradi, omnes enim Planctae retrogrediuntur 
excepto Sole, iic & progrediuntur & fubfiftunt etiam. In Soleltuis 
ac caloris fons eft, regitque ignem, Luna aquam concitat. hinc eft, 
quod pro Lumfitu, aetate,coniundione, aut plenilunio mareftuit 
ac refluit, acrem Saturnus, lupiter, Mars, Venus, & Mercurios 
mouent; Saturnus vero frigidum, Mars aeftuofum, lupiter calo- 
ris ficut Venusfrigoris temperamentum efficiunt, & Mercurius 
a fua naturamon declinans, ventoseciamfacit ,& facilem praepa- 
rat ad omnem mixtionem omnemque varietatem. Terra a coelo 
ftellatOjhoc *ft,odaua fphaeramouetur, brutum 
elementum, tota coelefti machina indigens vt moneatur. Sunt 
autem Planetae numero feptem, ad quam imitationem & metal- 
lahunc numerum implent, verum neniolum propter fimilitudi- 
ncm,quara propter adionem,vtque dicam colorem. Aurum ha- 
bitudinis temperatae dependet a Sole, vnde colore & pretio non 
habitudine Solem fequitur; eft enim Sol Planetarum princeps 3c 
tedor,vti clara luce meridiana conftat: Argentum vero Lunae tri- 
buitur colore, & in medicamentis poft aurum, ficut Luna poft 
Solem, minus eft luminare. loui a dignamus ftannum , non DeT'rtmo Möhili.ßuSole, 
ptopter colorum folummodo fed & natura firailitudinem: com- 
ior enim ilagni louialis Hellas colorem imitatur, & id facile de- 
ditur,impreffibnesq, recipit, &cftIouis natura, qua mites fa- 
cilesqj homines reddit. flute cuprum Veneri & colore & 
natura perflmile,non flhe difficultate deditur, & ipfa Venus 
flexibiles, in genitura natos efficit, & color ieris Planetas colo- 
rem reddit, cui edam tinnitus adeil. Saturno plumbum frigi- 
ditate concordat, & fui grauitateeiufdem Planetas tarditatem 
imitatur. Ferrum fluechalybs, vtrumqueferrumcil,fui fled- 
cate ficcum Martem fcquitur. Hinc ferrum, intebus bellicis 
aliis Metallis prasualet, vc eil natura Martis. Argentum vi- 
mitn,qiiia mobile cil,vt Mercurius Pianeta, nulli adh£tere no* 
icitur: nam fi alicui inhaereret, illius fedas foret,&in coitu cum 
aliis aliquid ex fe indicaret* fed non ita eil: namin eorum natu- 
ram,quibus adhaeret, vertitur, ita vt verti & adhaerere flat ratet 
fe longe dinerfa: eil enim eum bonis bonus, & cum malis ma> 
lus: hinc inde ajuntPhilofophi, hoc metallum facilima arta 
abire tranfrautando in aurum, cuius exemplum alibi inuenies 
iii fequentibus, vbi per eius Araalgama cura auro abit flmul in 
verum aurum perfectum &Cc. : 
Quando amem feptem Pknefai cum feptem 
adionibus & coloribus vniuntur , fle etiam feptem principar 
libra membra rnicroeofmi pro ratione Planetarum adnume- 
rantur; Luna reficiet cerebrum,Mercurius pulmonem, Ve- 
nus renes, Sol cor, Marsfel, lupirer Hepar, Saturnus fple- 
nem &cc. Hinc & Philofophi a feptem A ngelis dependere po* 
tenriasPlanetarum affirmant, vti videre eil in conflliis fuper 
lapidem Phiiofophorum. Cum morbis vero Planetas ficcoc·« 
refpondenc. SatVrnvs, cuiusm0tore1.it Oriphiel, frigk 
dtis ficcusq; eil, ex corpore noftro habet iplenem, item olla aσ 
melancholiam : e morbis vero 
timorem, omnia luxata, regium morbum ex liene ortum, ele-* 
phantiafin, podagram, & omnem asgritudinem diuturnam, νδ 
funt tabes, phthifis, deilillatio, catharrusffiydrops, cancer, Sc 
alia genera frigore contingentia. Ivpiter, cuius dominator 
ZachapjeL·,habet jecur, & buccam ac ilomachumj huic fub- Fr&fationh Fars ΠΓ*rtta> 
Jacent angina,dolor lateris, petipneumonia, attonitio, dolor 
capitis,lethargus,cardiaca, omnesque morbi ex nimietate (an- 
guinis ptouenientes. 
Mars, cujus regens Samvel » febres tertianas,hemi- 
trit£Eas,conrinuas,peftilentiam,ab(ceirusbilioros,apoftcmata 
cholerica, abortus, & incommoda ex bile, vitiliginem, hemi- 
craniam, facrumque ignem moderatur &c regit, & (ibi i pii ven- 
dicat. 
'Sol,quem rcgetMichael»calidus& ficcus, vtroquc 
tamenjuuat&viuificat, quod in qualitatibus Martis non re- 
petitur; malus enim Planeta cft. Sol cor,medullas,ventriculos 
cerebri, & inter morbos colum, vnde nutrimentum fumimus, 
infcftat/iibi vindicauit. 
'Sapientes antiquiSolcm comparauerunt Deo, quoniam 
aDcoomnis fplendor (piritualis & indiuifibilis detiuatur,o- 
eodem intridfecus illuminantur,non aliter quam cla- 
ritas & fulgor vifibilis & externus, omnis ab ipfo Sole procedit; 
namque vtin materiali bus’Sol; ficin fpiritualibus Deus eft Im- 
perator, igneumiceptrum tenens. 'SecundumSidrac. fapien- 
tem, tria percipiuntur inSoIis c flentia,videlicetipfe Sol, ejus 
lux fcu claritas, & calor viuificus: Solem ipfi Deo Patri, clari- 
tatem Filio, & calorem Spiritui fan<5lo referunt. Splendorim- 
mediate oritur & deriuatur a Solari corpore vnico,caloris effe- 
rius & bencuola virtus ab vtroque defcend t. 
Venvs,cuius.re<3:orerit Anael,: frigoris, humorisqne 
temperati;domina,adipem, fuppurationes humidas acfngi- 
das, & humiditatis copiam, fiftulas, vomicascp & genitalium 
incommoda moderatur. 
MERcvRivs,quiregiturab Raphaele, linguam & eo- 
rum aegritudines,qui fecum immurmurant&loquuntur,ncc 
non cogitabundos,& de morbis tufllm,grauedincm,quam 
Corizam vocant, raucedinem , quxBronchesnuncupatur, fub- 
ufque fuperabundantiam,comitialem morbum aflumflr. 
LvNA quamregetGabriel,parälyfin,vultuique obli- 
quitatem, agitationem membrorum Sdpafticosiiib dominio 
tenet; vnde Lunae fanmones tribuimus, hos namque vultus T)e Qreatione Angelorum. 
obliquitas nominat: iic de morbis, qui Planetarum vim pro- 
priam fentiunt. 
Planetis & hinc etiam horas funt attributas, a quibus dies 
nominantur, hoc ab yEgyptiis ad Grascos dudum fluxit, &c A- 
poftolus in iacris Epiftolis de hac re etiam innuit: Nam feptem 
dies feprimanas nomen a feptem Planetis acceperunt,non ta- 
men fenuto ordine; 6c dies Solis , quem ‘Dominicum ob refur- 
redhonem Domini noftri lefu Chrifti vocamus j Luns, Mar- 
tis,Mercurii,louis,Veneris,Saturni. Prima enimhoraDomi- 
minici diei Sol dominatur, deinde Venus, &fic per ordinem, 
quoufqueLuna primam horam fequcntis diei occupans, no- 
men impofuit,&fic in cacteris ordo feruatur,&c. 
Sic humores in corpore noftro numerum »Squalita- 
tem elementorum imitantur, funt enim numero quatuor, bi- 
lis atra bilis, pituita, languis. Bilis quam choleram, calida iic- 
caque ignis elementi iimilirudinem gerit: Subjacet Marti & 
Soli praecipue, vterque enim calidae iiccaeque naturas eile cog,- 
nofeitur. 
Atrabilis,quam Melancholiam vocamus, obedit Satur- 
no, cuius naturam imitatur; nam vtrumque frigiditate iiccita- 
teque pollentem videmus : Eft autem de natura terrae atra bi- 
lis,quamfrigiditate Sciiccitare fcatentem,de naturaiui Heri- 
lem putamus: fed coeli auxilio fertilitatemfortitur. Pituita, 
quae phlegmaeft, aquae elemento ailimilata, Lunae & Veneris 
humidofrigidoque pollentium dominium iequitur; Et pitui- 
tam huiuimodi eile rationes afferunt. Sanguinem lupiter aeri j 
perilmilenijcaliditate iiccitatcque fibi ipfi conientaneum o-; 
prima ratione vindicauit. Aer enim dc fanguis & lupiter ha-: 
morem calidum occupant. 
Taracelfiu; 
tont. n.foL 
76.inlib.di· 
Afotho, ait: 
Homo tem- 
nam elemen- 
tarem effentia 
in carne ha- 
bet, in mufcu- 
fU ,Ηη[angui- 
ne extra ve- 
nas.· Aqueam 
tute elementi 
lartem habet 
n fanguine 
jenarum. ln 
hnguine et- 
iam magnam’ 
habet partem effentia aeris. *JfyCax'ma autem pars aeris sslinfiomacho, &ininteßi- 
nis. Quantum ad quartam elementarem effentiam, ignem attinet, habitat illa in 0- 
mnibus oßibus^&in eorum medullis,fines & vltimam regionem habens in cor de & ca- 
pite : vnde Elementum fcaturit in oculos ad vifum, in Cagaßrium Aquaßrum , ad vi- 
tam eius, in effentiamfdnitream, ad eius vitam, fanitatem, morbos, denique omnia ac- 
cidentia, bona ac mala. ΊΡrafat tonis Tars Quarta] 
VParacclfi verba hascfunt de Planetis ; 
Scire vosvelim,PlanetasSolifubijci coronam,iceptefi, 
f folium,omnemque regiam poteftatem&majefiatem,omnem 
dimationem, omnes diuidas ,.theiauros, ornatus &: apparatus 
hujus.Mundi« 
LvNiE Planetas fubje&afunt omnis agricultura., naniga- 
tio,peregrinatio & peregrinatores,& quae alia huc fpe&ant. 
. Planetae Marti iiibijciuntur, munitiones ( vcvocant) 
•omnes,bra&eae, loricae, tormenta, haftilia, denique omnia ar- 
quas ad bellum pertinent. 
-PlanetaeMercvri o fubijciuntur omnesliterati, omnia 
/ inilrumentamechanica,&quasadartes requiruntur. 
Planetae Io vi iiibijciuntur omnia judicia de iura , ordo 
vniuerfus Leuiticus, omnes Ecclefiarum miniftri, templorum 
t ornatus, clenodia, & ii quas alia huius claffis fun:. 
Planetas Veneri -iubijciuntur quascunque adMuiicatn 
, referuntur Mufica inilturpenta, Sc exercitia Venerea, amores, 
fcortationes &c. 
•Planetas Satvrno fubi|ciunmr|, quicunque in & in- 
fra terram operantur, vtmetallarij', cunicularij, vefpillones.» 
fontiumeffolTores s. vehit & omnia, his familiaria inftrumen- 
ta.-&.c. 
Hic itaque ordo Planctarum,metallorum,elementorum 
ac humorum, de ftellis didtnm eft. 
Ptolomteus lib, 4. Judiciorum, accommodat astares ad 
Planetas. Lunagubernatinfantiamquatuor annis propter hu- 
raiditatenu Sequcntibusdecem annis; Mercurius ingenii Ma- 
gifierj&morura informator; Odo fequentesannosfibi vendi- 
cat Venus»iqgenerans blandimenta cupiditatü ac libidinum. 
Poft Venerem decem & nouem annis dominaturSol, lapien- 
tis,grauitatisque auther, Po-ft Solem Mars,annis quatuorde- 
cim,curam laborum ac contentionum inferit. Martem excipit 
Jupiter, confiliorumv& prudentia parens, atque moderator, 
annis duodecim; & iic complentur anni fexaginta odto. Quod 
reliquum cU aetatis Saturnus conficit s jnerda, morofirate ac 
moeftitia &c.  Primo Aiohiltfeu S ole, 
Ήχο fufEdentcr fintdida de Planeris, ftellis atq·, fignis, 
- de his plura in libeilo miicelianeis philoibphicis, ad 
’ vnicum ramen Solem fiacreue^iio. 
Quando verb, vt iupra didfcum, Sol intet Planeras magni 
parentis iumen,priraas; ita &.aurura inter metalla cenet, eft0> 
ib.biedum omnium virium elementarium -eaeleftium atque 
iupercceleftium t ab influentia autem ccelefti acfliperccelefli, 
deorruminhuncMundura&orbemconcentrando delabun- 
uu ac in hoc vnicum metallum confluunt,mqueeoardiilimo 
cexu aileruatte, atque vinenloindiflblubili colligatas tenentur 
atque concluduntur: Et velutiSol communicat &c praducet 
omnibus ftellis ac Planetis,&:ab ipfo tanquamRege,lumen 
omne recipiunt, operam vicariam, aflurgendo vel motus va- 
riatione feie accommodando prteftanc ,dum in Apogaeo tardi, 
in Perigaeo celeres, nunc retrogradi, nunc apparent diredi : 
Sicab Auro ctetera res valorem&iui pretium conifquuntur, 
qnasviciilimilli cedunt in>honore,durabili.care.&virtute. In 
honore; quia in Regum coronis «Sdceptris geftatur, in poculis 
& patinis vfurpatur, in catenis.& veftibusviiimr. In 
ne, quoniam ceterac.res in.chaos Elementorum cito redeunt;, 
Auram vero nunquam,ciii tardlilim.e: Invimue*quia&: Mer 
dici Hippocratici i pii fumrnas vires afldibunc, proprer quas 
•iliis Medicinis folia,Iimaturam, puluerem immifcent,.& tegris 
propinant„vti paulo poilinflnitisexemplis conflabit, < 
In Auro ipititus eit iecretiflimus ac coeleftis , omnibus 
cicsmris totiusMundivitam/ubftanriam,ci(ientiam largiens, i 
vnde proxime Deigerit imaginem ; Idcmillc fpiriuisinccelo i 
yy 2 liber-1 
Hinc appa- 
re15 quomodo 
anima Mundi 
per fupercade- 
ßemintiißbi- 
lem &injen· 
Gbtkm ignem 
commaneat 
lumen & i- 
<rnem Solis, 
qui poflea mo- 
net vires aßre 
runtyj&tan· 
lem per Lu- 
nam demittit 
n terra glo- 
mm ,vfque in 
nümaabyßi 
profanda dtßrihuendo , quemadmodum femen mihin globum vel vas matricis emitttm 
atque cuculatur. 
Sicuti fuperiares coeleßes Planet afuumßtlendorm & lumm accipiunt a Sole wkßi: 
Eodemplane acfimih modo accipiunt terreßm Planet a vel corpore metallica fuum ß>hn~ 
ac radios ab Aura, vtpote a Philofopbtco & temßri S ole. Quando S ol 
in ccelo Peripher tamfuam voluit permeat faviasfeu plateas coeleßes, per quas ad Plane- 
tarum aliammveßellarum domos ac hoßntia diuertitßquidetn eius ductu Planeu omnes 
amantur, pr dentia nendum contundi· torquentur ,&CQnmncl'mt corporali Utantur: Trapattonis Pars 
fic confortan ■ 1 
do i Harii vim i 
ac operatio- i 
nem,quam in \ 
aere habent , i 
excitat,vnt- I 
cuique infun- 
dit lumen,vi- 
tamjnotum 
vfque ad infi- 
ma &profun- 
dißima loca 
terra,vti per 
Martem calo- 
rem,per Sa- 
turnum fri- 
gus &c.vti ex 
fuperioribus 
confiat. 
I liberrime diffufus, motu ac virtute fua in terra maxime V vt 
in centro ejus ar&iffime contra&us condeniätur, 5c quafi in 
fubftantkm illorum incorporatur , quae in terrae centro pro- 
ucniunt. Inde metallis totus clauditur figitur. Hic fpi- 
ritus vnus idcmque conuenit cum omnibus animanti- 
bus, vegetabilibus ac mineralibus, teile Paracelfo in libello de 
Pcfte cap.z. Quicquid a Deo eft creatum fiue mobile vel im- 
mobile,comprehendit iniefe occultum ipiritum, vitaque ho- 
minis nihil aliud eft, quam iubtiliftlmus tenerrimus vapor & 
fpiritus,proucniensaceuaporansafanguinecordis,pcrmeatqi 
- omnia membra , &c quatenus ille fpiritus inuenit difpofitum 
membrum fiue inftrumentum,eatenus in homine operatur, 
id que poteftate aftrorum feu influentiae coeli: Exempli gratia, 
. Spirituscontinensincerebro,mediante&cooperanteillo dat 
& introducit intelle<ftum,rationem,renrum,memoriam,prout 
abaftrocommunicatur: (memoriain digitis, pedibus,Scalig. 
in Exercitationibus.) Sic ipiritusoculorumdatvifiim; narium 
fpirituscaufaeftodoris; Aurium fpiritusparitauditum ·, Lin- 
guae fpiritus dat guftum fiue faporem ; Amorem ac cupidita- 
tem introducit fpiritus hepatis; eius gratia fumo caufa locutio- 
nis, lienrifum jfel vero iram concitat; neruiquefunt motionis 
Iinftrumenta, &c. Sic membra illa principaliora ia (Micro- 
cofmo reguntur a ßiritu \ Spiritus ab aßns; aßra a Sole, Sol 
vero a Jiiprma vniuerfitatis reti ore ,folo videlicet Deo, 
dierum antiquifeimo, errare nefeio, ac luminum Patre. Hic 
arcanorum conditor, hinc inde proprietates creat urar um, hic 
rerum omniumperfeftus artifex, hic creatorfublimis ,glo- 
riofusillelehouaDeus. Ab hoc dependent & profluum ra- 
diorü iblarium efficaciae, vt calor flores omnisque generis ger* 
mina producat: fic fuperne homo quae habet a Deo tenet, qui 
folus etiam fcientiae liber ac fons eft: Hic Medicinae parens Si- 
rac. cap.54. Sic Pater luminum fplendorem ignis fui emittens 
& communicans primo Soli& caeteris coeleftibus corporibus 
indetanquam per media inftrumenta in hunc noftrum ignem 
influit; Hocquc modo omnium Planctarum vires & virtutes 
Spiritus Dei 
incubabat fu- 
perfidei aqua- 
rum. Gen. i. 
feil. i. 
Matrix Mun- 
di eil aqua fu- 
praquamfyt- 
ritus Domini 
ferebatur, i. 
‘Pet.yTerra 
txaquaemer- 
ft. 
jQuatuor na- 
tura princi- 
pia : Inter eoe- T)e creatione ΛηgelorumS. 
inSole reperiuntur: Inde Philofophus dicit: Perictutamim 
Scripturam&naturam,in quaDeimiraculafuntoccuIta: Hoc 
modo Tonabit fapicncia: ftudiumpromouere , Dei,natura & 
arcium Tccreca indagare. 
Magnus Mundus cum Mundo paruo per omnia vnus, 
inftar prolis cum parente iuo, a prudenti antiquitate lapientes 
quidem microcofmos , a multis hodiernis ime intelledu ita 
vocatus, quod magnus viiibilis Mundus iit fadus homo: Et 
quemadmodum magnus Mundus bipartitus viiibilis inui- 
Tibilis, ita etiam homoparuus Mundus duplex eft ; Viiibilis 
fecundum corpus , inuiiibilis fecundum ipintum. Sunt au- 
tem in.homine duo ipiritus/vnusefirmamentofydcreus fpi- 
;ritus, alius venite fpiraculo vira, & ore Altiilimi eft anima in- 
telle&ualisaDeo infpirata. Ita homo,habet tres pattes, cor- 
pus mortale cum lydereo ipiritu, & animam aeuirernam, quae 
eft domicilium imaginis Dei , vel Spiritus fandi in homine; fi 
homo propria voluntate viuit eundum carnem, fenfuaiitcr 
eft brutum. Si viuit rationaliter, tunc eft homo, & domina- 
tur animantibus in Tuo corpore. Si vero imaginis De i proprie- 
tate obfeiuata viuit fecundum Dealern ipiricum ex arbore vi- 
tae , feu fecundum talentum &thefaurum in fidili fibi con-, 
creditum ac depolitum , dominatur aftris & omnibus rebus. 
Omnes homines vnus homo , e carne , ifanguine.& ipiritu: 
Quare hominis cognitio peti debet.ex vttoque lumine , quia 
Filius non cognofcitur ex feipfo folo, fed e Patre. Homo au- 
tem habet Patrem duplicem ; aeternum, cuius imaginem gerit, 
& mortalem , qui eft totus Mundus.curmomnibus creaturis, 
id eft, Iimus terra feu arcanum, & efle omnium creaturarum 
preriofiilimum ; omnibus Philofophis, Medicis, Aftronomis 
& Theologis ad confiderandum & examinandum propofi- 
tum. In homine enim ipfo minore Mundo , non eft mem- 
brum, quod non relpondeat alicuiEIemento, alicui Planc- 
tae, alicui intelligentiae, & alicui menfura ac numerationi in 
Archetypo. 
Animum intelledualem & immortalem ad Dei imagb 
aera acdiuinaeTrinitatis limulae Vnitatisfimilitudinera crea- 
leßia Sol ob- 
tinet primas: 
Inter vegeta- 
bilia vinum: 
inter anima· 
ha cor: inter 
mineralia au 
rum. 
Luc.it). 
Matth. i f. 
Matth. 7. 
Cjen.z.v.j. 
3(4.41.7.5. Ψr&fationisPars Quartär 
tam, feu Spiritum De i ,inhalatione habet homo, vr fic etianf 
vnus fic cum parente ceeleili per omnia. Eil enim innobisper 
. fu um Spiritum, ex quo diicimus Theologiam (aeram, omnia- 
„ que cce!cilia& terrena arcana fine errore: Imo in ipfo iumusj 
viuimus &: monemur. Ac vt Deus cil vnus in edentia , trinus 
in perTonis \ fic homo vnus in periona, trinus in eifcntia diftra* 
€ta, icihcet terrcnocorpore/pidtuaethereo Schamaim, ac viua 
viuificame anima a Deo inipirata, & Dei domicilio triunus 
eompofituseil; Hocteilatur juxta (aeram Scripturam mirabi- 
lis concordantia creatoris cum creatura , in qua iummus crea- 
tor voluit manifeilari vnitrinus (eu trinunus: iniuper vnani- 
mis conieniiisomnium vae philofophantium e lumine natu- 
rae: tres partes,oportet tamen 
vtfateantur hominem e limo terrae per verbum Fiat, creatum.i 
etiam aeternam Spiritum (eu (piraculum vitae ex ore Dei infpi- 
ratum, limum.videlicet coelorum accepifie. Ac limus terrs 
duplex, vrfibilis&inuifibilis ; Corpus feu domicilium habet 
a terra & aqua, vitam feu incolam ab aere & firmamento ignis * 
hoc eil, fpiritum iydereum, qui vere homo eil, non caro Ö4 
fanguis ; Et ficuti ipiritus fydercus eil vita corporis, ita Spiri* 
cus Domini cil vita intelle&ualisanirnas: &vtiydereusfpiri- 
tusincorporehabitat3ac dies &no£le§ operatur , quiahicin- 
uiiibilis homo eftipie firmamentum, & omnia in (e habet, ita 
.SpirimsDomini, Dei Verbum,homo aeternus in anima ha- 
bitat; Domus eil habitatio animae , anima & habitatio & do- 
micilium Dei. Paulus iummus Philofophus & Theologus 
etiam tres hominis partes ponit, Spiritum 5 animam & cor- 
pus* 
Ciim homo (complementum omnium operum Dei 
perfe&iilimum, totius vniucrfi completifllma imago , &ex- 
prefliilimumDEi fimulachrum', in quo creando quieuit, vc 
nil honoratius creandum prae manibus habens, in ipfo veluci 
iupremoartificio, conclnia&coniummata cil omnis creato- 
ris lapientia atque poteilas, quia omnia in fe continet, quae in 
Deq iimr) iexto die exomnibus compoiitus, creaturarum fit 
Ζαώ.ιζ.ΡΛ. 
Sapi. 2.V.23. 
iAoh.i.V. 17. 
7'Jeb. 4.V. 14· 
&*·■- 
TÄfsi.v.47. 
ι.ηφΐ5. 
V.l$. 
Gemf.uv· 7. Τ)&Ψητηο Adohtltifeu Soleae. 
vici ma 6c imago non folu-m De i «terni, fed etiam Mundi ma- 
gni, quia cum ilk) omnia in fecompleflitur ac continet: Se- 
quitur, quod tres Mundi fen coeli in homine repedantur, 6c 
qiioda tribus Mandis geratur, vel potius omnis firMundus, 
ÖC totius vniuerfiexploratilmnum exemplar: Ideo· a quibuf- 
dam CVva r τ v s Mv-ndvs vocatur, in quo omnia ilk 
mueniuntur, quae iiint in reliquis tribus, qui etiam propterea 
oranis crearur« appellatione cenietur. 
Habet enim(piri tum feumentem a Deo: Quid enim 
eil fpir. tus hominis ab Ai t 1 s simo infpiramsaliud, quam 
ipieDEYS in nobis habitans ? Corpus inuifibile, feti verus 
internus homo, ratione Sc fpiritu ailrali conflans , cum An- 
gelis congruit; eil enim iocius illorum : Et ii verus eil Magus, 
Angclisnoneil inaequalis in omni operatione magica, &eil 
dominus ac poiieilbr omnium rerum. 
Homo cum triplici Mundo /. Archetypo feti Dealh 2,· 
Intelligibiliieu Angelico. 5. Senlibili elementali feu corpo- 
rali communicat, lymbolutn cura omnibus, item operatio- 
nem conuerfationem habet. 
Coinmunicat enim cum Deo Archetypo animo ibu 
mente, quiaad imaginem cius, propter ipiracuium vitas fa- 
&us eil. A.iiima*intelleblualisDiuinx animae quadam parti- 
cula eil, qua ipsa D h y.s mentis fuae femina quaedam , & 
effigiatioueminnobis expreilrt, nonabimhli ratione,quam 
vrEcho exreuerberatione aeds vocem iuam de longo remit- 
tit, quo ipio vegetabilem exprimit animam. Mens vero 
eleuaca in D e v m. Akiffimum , & cum ipio vnita conuerfa.- 
tur cum D e o, & eadem opera efficit, nec repetitur aliquid 
in homine , nonvlla diipofitio, in quo non fulgeat aliquid 
Diuinitatis , necquicquam eft in Deo , quod ipfum non re- 
praefenteturin homine. 
Cum Angelis fymbolum habet ratione corporis inuiii- 
bilis & animae rationalis , cuius beneficio operatur con- 
uerfatur cum ipiis,&:eandem cum eis habet iapientiam : Eli 
z.Reg.cap,i,\. 
■ v. 24. Trafatianis Pars Quarta, 
'enim Gabalis fodas Angelorum : ficuti etiam cum firmamen” 
to&ftellis, a quibus illud corpus aftralc ieu fpiritum iyde" 
reum accepit, qui verus 'homo eft aftralis , quia caro & (an- 
guis non eft homo ,’fed fpiritus in illis contentus, qui fpiri- 
tus aftralis eft fubicAum rationisfinmanae , ienfus Sdapic n- 
tiam continentis , & cum corpore fit ammal. Hic fpiiitus Sc 
aftra in homine vnum fuat ·, at corpus eil huius fpiritus fisb* 
jeAam. 
Et fic aftra regunt hominem in fpinru,& fpiritus homi- 
nis regit corpus in carne &fanguine. Hic fpiritus mortalis 
eft : Anima intellectualis vero i D e ο inipirata, foia eft im- 
mortalis. 
Cum Elementiscorrefpondct etiam , vnde coquis phy· 
ficum, terreftrc ac mortale.: Item cum dementatis animan- 
tibus, vegetabilibus &mincrahbus omnibus ; Horum enim 
omnium naturam ac proprietates in fe poilidet. Pergamus ad 
reliqua. 
AntiquiflimiXÜbilliftac & lapientes Magi naturalis fid- 
entiae periti , plenariam totius naturae cognitionem in D e i 
-lumineadepti, (vide confil. fuper lapidem Philoiophorum) 
exordia rerum omnium totius Mundi punClo linea: rcCla: & 
peripheriae aflimilarunr. 
Metallis charaCteres & nomina coelcftium Planctarum 
impertiri iunt,(confiliaJ propter lingularem concordandam, 
& correfpondentiam , &: quia fc inuicem mutuo interpre- 
tantur. 
Inprimis fingularem conformitarem , concordandam, 
&fimihtudinemmutuointer fe habent Soi codeftis,&ter- 
rcftre Avrvm, quare veteres Sophi & Caballiftae etiam 
vtrumque tam cceleftem quam terreftremSolem vno ehara- 
Clere hicrpglyphico, videlicet integro circulo,&vifibili cen- 
tro deferibere & praefigurare voluerunt : SiquidemSolis cha- 
ra Aer tum coelum tum terram refert j nam circulus coelcftes 
motiones & influentias, centrum terrenam & fixam natu- 
ram promittic. T)e Primo Mobili >feu Sole> 
Inde CrolHus conijcit: Quicunque veri pun&i &c centrü 
rationemcognofcit,nihil in rerum natura vnquamipfum la- 
tere poteft,cuius non habear perfe&am notitiam : Incofiqui- 
dem rerum abditarum fundamentum & radix cum coniiftat, 
boo immerito etiam omnium artium & fcientiarum funda- 
menta naturalia hinc primam elicienda & depromenda: 
Itaquevlteriusad examen Aviu feuSons 
terrestris acceda- 
mus. 
Prafationis Panis Quart# Finis ~ PliFATIONIS 
PARS Q.VINTA. 
De <iAuro. 
BIcvti cor & cerebrum in Microcofmo 
duo principaliora membra inter fepcem cx- 
iftunr,(quemadmodum illis innotuit;, qui- 
bus harmonica Analogia fuperiorum & in- 
feriorum , vtpote qui ex Aftrologorum fuf- 
xragiis , duobus maximis coeli luminibus 
duo maxima hominis vifccra, cor & cere- 
brum, dicata ede confiteri queant.) Ita praecipuum ac genera- 
li ffimum cilMedico, vt quicurat inprimis cor,tanquam Re- 
gem reliquorum membrorum defendat, poftea morbum ag- 
grediatur. 'Vt enim coelo ac Mundo praeeftSol3gaudium totius 
creaturae,in ipfum vniueiTum Mundam, & qusineo funt, im- 
perium habens-, ita & in animantibus, vniuerfo corpori ipfum 
corpraedominatur. Inipfoenim fons Se fcaturigo vitalis fpiri- 
tus öc fanguinis omnibus reliquis membris motum & vigorem 
impertiens. Sic in Auro, mediante Deo , maximum conforta- 
tiuum cordis latenter quiefeitj imo in Auro omnium magiflc- 
riotum eft tefemaculitrn, vita Scregeneratio: Aurum colorem 
rubeum Solis oftendit, nec non puritatem & lucem *, vr argen- 
tum Lunaealbedinem &: nitorem; AurumverifiimnmefiHe- 
iiotropium, omnifq·, rerununatura, quod ad Orientem & Me- 
ridionalem faltem Solem generatur, calore gaudet, aque Solis 
aeilufatis maturatum,igne non corrumpitur,alienumque calo- 
rem quemcunque non pertimefeit: Aurum namralcSolis cft 
filius,inquefuisvifceribus tanquam filius de patris natura ca- 
lorem innatum folarem abfeondit, ore vultuque patrem fobo- 
les referr, eius mores ac virtutes in fubfiantia &eilentia imita- 
tur. In Auro elementorum perfeftaeft ada£quatio,eilcp fub- 
Cor focus ca- 
lorii, centrum 
mcrocofmi- 
cutn,Rex & 
Princeps reli- - 
quoru mem- 
brorum j quo 
fakto, c Ater λ 
[αίπα,ίφΐφ 
funt ,primum 
vmm,&vl- 
timumin ani- 
mali monens, 
fons caloris ac 
■Jpirituum, tu- 
tor >reftor& 
injjreäor esi 
altorum: at 
primogenitu- 
r<a ins habet, 
Jpeäatadcon- 
firuationem 
mimfamilia, 
marecjj sjluo- 
fam ajfeäuu 
turbinibus eil, 
quarepacan- 
dum veniet Auro in medicamentum concinnatoßne peregrini additione. Aurum ex 
fumme corroborantibus primum eil. JEquatto qualitatum, quafi corticem externum *Oe Auro. 
Jc&um vniuerfale trium regnorum, nimirum. Animalium,'ve- 
getabilium & mineralium, vitasque eil inilar rerum omnium, 
rantamq; affinitatem & harmoniam cum corpore humano feu 
microcoimo forma fiia incernatener, quanta|quan carneo cor 
dannä cura Sole codeili mutuam poffider: Aurum oiafuperare 
pons cil, tam virtute & precio, quam vi Srpratmio : Quiscnim 
ad ocircumfpcdlus habet robora vel chalybcm,vc multis in 
A uro armatis refiilere valeati* Quem adeo virtus fuftulit, vt 
non ab Auro dejcdlus fit ? Quis Auri vires medicinales in tam 
firmis & duris compagibus ac clauilris latere iciuiflct,niii labo- 
re & fumptu prteuio indagailcr ? Quis cailra munita (teile Phi- 
lippo Macedone) expugnauit,annon Aurum ? Hocpretiofif- 
fimum Mundi donarium nullam aut exiguam fiiivtilitatem ac 
virtutes oilendit, (folidum enim & comparum) niii arte aut 
manibus humanis moneatur ; in hoc natura fubterranea ium- 
mum apicem fux perfedlionis oilendit. In tota clafie vegeta- 
bilium aut animalium non datur aliquod remedium, ime fim- 
plex, fiue compoficum, quod iiraul calidum & hnmidumin 
iummis & innoxiis iit gradibus, abfqueperegrini permixtione, 
quod tale perduret in igne, in aqua, nec vnquam defit natur, 
quodque fit tcnuifllmamm partium tk cordi familiariffimum, 
quale cil vnictim & iblum Aurum debite praeparatum. Vciuti 
'ferra quanta quanta,eil centrum vniuerfi,primiquc mobilis,& 
Sol coeleftis, tanquam lampas diurna circa hanem circulü du- 
citur, nihilominus ipfe exiftens exterorum Planetarum norma 
oenträlis, fic aurum in fua natura circulare centruminuenitur i 
rerum in Mundo proflantium. 
Fatentur multi celeberrimi Medici, Aurum confortationi, 
& tremori cordis inieruire, vifumrecreare,curarelepram,co- j 
mitialibusexhiberi, vino excindlum fplenisdolonhusmederi,, 
lipothymia laborantibus cum faccharo &oife de cordecerui, 
inaqua bugloilx prodeife; melancholicis iecumloquentibus 
conferre,putredine corporis prohiberc,&c. qux infeqq. latius. i 
fuperinäuxit 
Aur o,feupo- 
tius cljpeum 
AcinUu, fub 
quo tanquam 
teßudojub te- 
ßa durtfsima, 
fiiainfnora 
vijeera ab- 
fcondit ,& ab 
iniurtis pra- 
tereuntitm 
feu intque 
tr λ flantium 
tuetur. 
Quemadmo- 
dum Sol ceele- 
ßisfe habet er- 
ga reliques 
Planetas ,tan- 
qua Rex enim 
fedet in medi- 
tullio aliorum 
Planetarum, 
(confil.it.fup. 
lapid. Philof.) 
luce, magni- 
tudine,pulcri- 
tudine omnes 
excellens, oes 
illuminans, 
virtutemif, il- 
lis ad inferiora 
quafa dtjpo- 
nenda dißribuens :Ita etiam Sol phikfophicusfeu naturale Aurum erga reliqua metallai 
Metallorum enimpurißimumefl Aurum, in quoß tendor Solis, igmf^codeßisradius eft, 
&,m cuius corporeperfeflißimo quatuor 8kmenta conumunt. Prafaüonis Pars Quinta, 
Rubinushabet in fceffe&um omnium lapidum prctio- 
iorum j fic etiam habet Aurum (nobilior lapis omnium pretio · 
Torum) in fe virtutem omnium lapidum du<Slibilium, metallo · 
tum continet in le omne metallum, & ea tingit ac 
viuificar, de quibus longius in Praefatione de Lapide vniuetfa- 
li,vide &c conlilium defuper Π.12.& 13, 
Auiccnnas did.f.cap.7. In Auro, inqpit, funt natura: ab~ 
fconditae,qu£profunt toxico,aut illi, qui perculTus eil ferro j 
& pueris nafccncibus, ii quando natus fuerit,teneat,non time- 
bit daemonem. Et Π praegnans mulier biberit, non 
Etdi&.tf.cap.i}. Non putes, quod lapides, quamuis cariores 
vendantur Auro, quod magis valeant , quam Aurum. Ideo 
enim pretium habent, quia pauci inueniuntun £t de omni- 
bus rebus huius ieculi magis valet Aurum, & ita fuit & erit per 
omnia fecula. Idem di&.i.cap.i. Et licut Sol magis valet, 
dans fortitudinem Tuam vfque ad Saturnum,&: deorliira vfquc 
ad Lunam,& ita Aurum eil pretioiius omnibus aliis: &c ideo, 
quia omnes res codeftes funt mixta: cum terrcftiibus. Sic 
quando in lib.z. de Medicinis cordialibus tra&. 7. jferibit, Au- 
rum judicatur inter judicium argenti & &eftqui- 
deminfrahyacinthum,& fupraargentum, cujus quidem com- 
plexio temperata eil, aliquantulum vicina colori, & cius ope- 
ratio eft a proprietate. Hic Auiccnnas praefert hyacinthum 
Auro, non quod gemmae Auro meliores, fed rariores & pau- 
ciores inucniantur. 
Magi illi feu lapientes viri, qui Regi Regum recens in 
Bethlehem nato,ChrilloSaluatori noilro,genethliaca obtule- 
runt dona, inter caetera aurum elegerunt,vtpote Regi ob aeter- 
nitatis imaginem debitum. Vt enim palma & laurus dabantur 
antiquitus aeterno temporalibus, & mox morituris Regibus in 
fymbokm certae alicuius viftoriae: Sic huic aeterno Monat- 
chae, qui carnem humanam in tempore aflumplit ,at in aeter- 
num non depoliturus eft, meritb datur aurum,vnum,perpe- 
tuum.non ob humanam neceflitatem, tamen ob diuinä omni- 
potentiam & affluentiam. Ne quid de auri vlii in veteri Tcfta- 
meoco adijeiamus, hocconftat, etft lit & habeatur aeternum *De Auro. 
tamen aMoyfe, ex jufladkii- 
no,aureum vitulum (in Eremo idololatriae obiedum , ab Aa> 
roneeredum, Exod. cap. i}.) combuftum, eiusquepuluerem 
aquae infperfum 3 populo liraelitico propinarum fuiiTe,quod 
>non abfque miraculofo artificio, fiue diui.no fiue chymico, fa- 
ftum fufpicamur. Aurum faaeynicum veie in rebus humanis 
incorruptibile exiftit, longi (fimaequeeftdurationis, vnde pro- 
xime ad aeternitatem videtur accedere ; Eft pulchrum vifii, 
ten-ui (fimum dilatatu, ponderofi(fimumtadu,rariifimum in- 
uenru, faluberrimunuvfujudicatum_, cum aeternitatis haud 
obfcuras in ie oftendat proprietates,prae aiiis iapientibus ar- 
mi t, vt eilet corruptibilium norma, terreftrium theiaurus 
Elementorum compendium : Qupd etfi a furibus & praedo- 
nibus auferri poifit, tamen ab igne, & aqua, carie, putredine, 
tincis & vermibus praeferuatur vt tutiifimum vitae humanae 
balfamum&viaticum, quod mparuo corpore multaram re- 
tem cenfum contineat, tanquam alter Tydeus, de quo did- 
tmvquod paruus mole corporis, magnus virtute mentis ex- 
titem. 
;Ipfam Aurum hominis partes , tanquam Microcofmi 
ideam optime exprimit, tam animam, quam corpus : In ejus 
compoficione hoc maximum, quod refiirredionis humano- 
rum corporum , animaeque in ea remittendae imago apparet 
mariifeftiifim e: de quibus in Pradfatione iuperlapidem Philo- 
fophoium. Apud fandum Iohannem£uangeliilam in Apo- 
calypficap.ai.v.iB.ALterna duitas comparatur Auro: Vrbem 
iändam, dicit, eam fuiilc Aurum purum,&fimilem vitro puro. 
Aurum non ibfura omnium defeduum δί fuperfluomm 
in corpore humano remedium, verum etiam materia, in qua 
optimum medicamentum,tanquamnucleus in tefta fua con- 
clufum delitefcit,(vti exiequenticapp;patebit.) Hocvni eique 
praecipuo corporisnofiriviiceri cordiconuenit, vel ex proprie- 
tate occulta, vt quidam ex Medicis loquuntur, vel aperta tem- 
perie, quae incofumma&aequata reperitur. Aurum folum, 
vt iapiens quamlibet terram elegit pro patria , cum vbique 
bene fehabeat, omnia fua fecum portet, nec aliena appetat, 
Multi Auri 
vfum externe, 
mm er o in- 
terne norunt, 
ln Auro eil 
omnium nu- 
gißeriorum 
referuaculutn. 
Auri enim 
Q3n‘. Pr&fationis Pars 
Quinta cjfcn- 
tut reftjtit fa- 
lls & reliquo- 
rum Planaa- 
rmn Optratio- 
»ibus in lu- 
mine* 
ipfuhlab aliis fempör appetitum. In hoc vno Auro aeternita- 
tis imago telucet, cum idem tanquam pulcherrimus illeNat- 
tifius fcfe in fonte/aqnac (plcndidascontempletur, feipfum de- 
pereat amore,&a feipfo pereat perennis vt viuar ί A quo enim 
liquefcitj&omnia alia labafcunr, nempe igne, nutritur folum 
vt Salamandra,ciuninignecrcuerit vtPyraufta. Crollius dicit 
vera illa Philofophica, δί nobiliffima Lympha haud fefe multis 
offert/Aqualapientias) &nonnifi Philofophis ancillari libuit. 
AquafapientiasPhilofophorumvnaefi.quas omnia me- 
talla ac lapides ab impuro Pundli quaternarii coagulationis 
vinculo philofophice&naturaliter liberat; Neccfifub coslo 
modus alius diffoluendi phyficc corpus Solis quam per vni- 
uerfale menftatum Mercuriale Philolophorum totius naturas 
fccretiffimum,quo dum per ignorantiam & difficultatem ac- 
quirendi caremus, confueucrunt in defedtu perdicum, famem 
etiam carnes bubulas fedare,fiquidem coquus in abfentia li- 
gni quercini ad coquendos cibos vtitur fagino feu betulino. 
Ad noftra. 
Auro Metallorum Regi& capiti fecundum Herraetcm, 
corpori videlicet perfe&iflimo&puriffimo, a nullo Elemen- 
torum domabili, & a Deo ac natura perfede fecundum mate- 
riam & formam elaborato , non folum omnes cceleftes vires 
Planetarum (confil. 16.) aliorumque corporum metallicorum 
ac mineralium, fed &c vegetabilium ac animalium infulas fuur; 
inde fit, quod nec ignis violentia hanc temperatam Elemen- 
torum defponlationem&conjun&ionem feparare, nec terras 
faeculentia vitiare, nec aquas limofitas cotaminare, nec coma- 
mus a dis obumbrare aut corrupere queat. Inde a Sophis tam 
propter cosleftes quam rerreffies latentes vires, Omnis homo Mi- 
trocofmus & Adam nucupatur, ficuti illud Finis & perfe&io ope- 
ris naturas: Imo feptenarius pfe&ionis numerus fere copletus 
cft,vltraquem natura (ffine adjumento artis) in fua potentia &C 
operatione altius procedere potis non efi ,fcd quiefeir, vticx 
fecunda Parte hujus Prasfationis confiat, in feptimo die Ie ho- 
vam fabbatizafleac conquieuifie,Gen. 2. Vetercsnon fine 
caufa dixerunt, in Sole & Sale contineri omnia, videl. non illo  <*Auro. 
excremcri tio/ed dc centrali baliamo nacurx vniueriäli, quod ab 
omni χιιο verx Halchymix nomen dedit. Aurum (ane eft omni- 
um rerum centrum, fiquidem pro illo obtinendo multi operan- 
tur, ftudent, loquuntur, ac filent, inque medio omnium merito 
ponitur, circaid enim Reges, Principes, nobiles, ignobiles.ciucs, 
mftici, opifices, literati & illiterati,& denique quotquot in mun- 
do · gunt, fiimma occupatione laborant ;Rcipice bella,nauiga- 
tiones, mercaturas, tot inuenta fabrilia, quibus orbis fere totus 
pr xoccupacur, annon pro auro fiant. 
Vti folendor Soliscommunicatur Lunas cum exteris faci- 
bus coeli, nc & terreftri auro, quod cum aqua & igne nec non ae- 
re & terra proportionaler temperatum exiftit, hinc iplcndidura 
fulgorem noftudiuq; oculos humanos perftringetcmdefepro- 
iicir. Qupdprxter ipfam experientiam tcftatur Hermes capit.7. 
rra&.y. Idco,inquit, Philoiophi ipfum prxtulcrunt & magnifica- 
runt,dicentes; Aurum hic haberi in corporibus,ficut Sol in ftellis 
/ub lumine eft fplendidior. Et Geber in fumma lib.i.cap.j. Quod 
verb aurum claram &munda ipfiusfubftantiam habuit,per fplen- 
dorem eius fulgorem & radiantem manifeftatur,non folum in 
die,verum etiam no&e. 
in auro omnia funt vnum, atque illud vnum tripliciter con- 
fideratur, vel vt fubftantia terrea, qux in fundo manet, & tanqua 
oflain homine, aliafuftinctj vel vc fubftantia aquea & aerea, qu« 
fua natura in altum fubuolat.fed a terrea detinetur, nec poffit, 
cftque vcluti caro & humores in homine i vel vt fubftantia ignea, 
quae rubcacft proprie & exteris duabus profundiftime vnita, eas 
permeans ac maturans, eftque velutiipiritus vitalis & animalis, 
calidumque natiuum in humano corpore. Mutum quidem au- 
rum eft,quoad fonum ad vocem, nihilominus tacito quodam ef- 
fe&u fiixeftcntix clamat,& de Deo teftimonium perhibet; Sie- 
jiimtricolori viola, qux herba Trinitatis vulgo dicitur, ob colo- 
tem trinum, ,/Ettrnx Trinitm , & Maießas Diurna exprimi putatur, 
in fubieifto adeo vili & quolibet vento vel xftu perituro, quidni 
eadem potiusinauro, quod tribus conftar legitimis principiis. 
Sale »Sulphure, & Mercurio, vcluti homo ex corpore, ipiritu & 
anima,dc quibusin prxcedentibus di&um. Pr&fationis Pars Quint a. 
Aurum folum non formidat hoftes, muros, Martern & alia^. 
quia intrepidum, licet fere omnium infidias patiatur, inuiftum 
permanet, licet vim fentiat. Ignis quidem illud Iiqucfacit,at non 
ddlruit j Aqua corrodit, at non confumit, Oceanus abforbet, fed 
in fundo iuo abfcondit& poilremouit. Hoc vnum ridet omnes 
omnium conatus hoftiles, eftque veluti cygnus inuulnerabilis, a 
nullo ne Hetcule fubiugandus. Hasceft Aquila gemina Delphis 
( vbi Apollo cx auro folido aram* ex Crocfi illius ditiffimi do- 
no mille lateium habuit) vtrinque verius ortum &occafum ad 
terrenum orbem circumiineandum emiiTa, quas eodem locire- 
uerritur. 
Quidam inter literatos aurum taliter dcfinir, quod iit o- 
mnium metallorum praeftantiiKmum, dudtile, colore lucido, il- 
lique perfimili, quo cun&a aSole*illuRrantur: Qjrod propria 
quadam attradtiae vi pollet, qua reipicientium animos allicit 
difponit, vrab illis illicbdeiideretur. Vndcquidam exiiliraanr, 
auro quamplurimas ineife dotes &virtures,quidni ergo appeten- 
dum? Quando Arilloteles rogatus, cur pulchra adebeflent ap- 
petibilia? hanc quasftionem coeci eife refpondit, quia feilicet ocu- 
li proditores funtpulchri,idque imaginationi,hasc cordi,obie- 
runt. Alexander hinc Magnus eiuidem difcipu!us,Perilcas puel- 
las vocabat dolores oculorum: ego facilime crederem foriltan Sc 
alibi hocdi&u cuemrepolTe. Sed fumus inter bonorum appe- 
tentes , non iitibundos Eucliones,aut I&ericos, ob auri extremc 
laborantes,de quibus profertur: Quo plus funt potas,plus fitiun- 
sur aquae. Aurum quidem bonum non folum propter neceiSta- 
tem &vfum externum,fed propter internas eilentihcas 
ab aftris, Sole ,acPrincipe Domino dominorum dominantium 
Ie η o v a inditas, manifeßiffime, vti ex pratentis faci! e colli- 
gere eft, tenens. 
Iniuriofi erga Deum, ne dicam blafphemi,exiftimandi funt, 
qui putant,aurum faltera propter externas qualitatesomnibus 
aliis rebus prsepohcum eile ab eo,tanquam luderet cum humano 
genere, cui fplendida in colore, virtute autem inania & friuola, 
asilimanda fuppeditailet acpr^fcriplliiet. 
An vero cenfent, fortuito gentes omnes in auri pretium T^csAuro. 
conipirade, abfque'D e i dngulari naru&pi:ourdentia? Quodft 
de, vc Epicurad longe a (copo aberrant. Socrates aliquando iuue- 
nemde facie pulchrum, fed elinguem &: malis moribus videns, 
sEcce,in quit, plumbeum gladium in aurea vagina: AliiPhiloCo- 
phi, inrcr quos Alphonfusfapienddlmus, Reges ornatu & faftu 
graues, docärinaleuifllraos tk vacuos, adnos coronatos, arietes 
Üäörco vellere, iimias purpuratas vocarunt,innuentes animum, 
qui potior pars eft hominis, corporis nitori reipondere debere, & 
Regem commendari a bene regendo. Verum abuftis non tollit 
rei cifemiam,ftibftandam, dignitatem,ac vfnm,iuxta di6fedum 
iapienrumPhiloCophorum. Aurumenim,vt&: alia, non ede da- 
tum homini in damnum, velud Pandoram, aDto ftatuimus, 
tanquara multorum malorum caufam, (cd potius quad (crinium 
immenfarum virtutum ac bonorum, quod ab ipfa natura clau- 
. fum adeo & munitum eft, ne ad dotes in eo reconditas indigni,& 
,cerdones penetrarent,at folummodo dodd, induftrii &c pruden- 
tes,quibus folis htec feripta volumus, aliis » quibus vc luibus ama- 
racinum,internecinium,oletum.grauiflimunividemr,vde iuo 
oble&ent genio,permittimus. 
De Semiramidis fepulchro legimus, qucdhancinfcriptio- 
nem habuerit: Tu quicunquc Regam theikuros diuidarum in* 
cxhauftosappeds,incramc,quod iufticiat,inuenies: Hoc cum 
nullus Regum praecedendum religionis caufa aperire auderet., 
Cyrus aun dedderio animum iibi addidit,vt rcmcaretiir,quid in- 
tus lateret: verum ibi nihil inuenic,.praeter oda putrida, &haec 
.verba: Nid pedimus edes omnium viuendum,non mortuis Re- 
gem negares,eorum clauftra inquirendo, vc auro potireris, quod 
hic non reperis, nid dedecus tui generis. Non ita (cierem ha- 
bere cum auro exiftimandum, tanquam Creator iummus illud 
tam arde concInCerit, vtauercatcurioibs ab eius infpe&ione Co- 
lummodo abfquecaufa jimo podusideoabrcondit, vt aperiatur 
&; perluftretur. Quoeenim natura pulchra&: optima, nunquam 
vilefcere, aut ante pedes profternere voluit, fed femper ilid orem 
ante virtute pofuerunt Dii immortales,vt Hedodus inquit :'.Qu$ 
rara,cara, & tk icih&tisnioXot. Hinc non fruftra iapiendores aurum 
ita Ceratum aut coudufum autumant,fed indgniores virtutes. *Pr&fationis Pars Quinta, 
praeter colorem vifibilcmin cflentiac fuae latibulis abditas habe- 
re, quas indignos feire aut acquirere non deceat: propius acce- 
damus. 
Aurum natura eft: aequale atque fubrile, inquit Auicennas 
lib.i.traft.i. Limatura eius ingreditur in medicinas melancholi?, 
ac melius cauterium ac velocius fanabile eft, quod fit cum caum- 
rioauri. Retentioeius inorcremoueteius fartorem,&ingrö# 
tur limatura eius medicinas Αίορεας & Tyriae liniendas,&iis im- 
mifcentur quas bibuntur,confortat oculum in Alkohol pofitum. 
Confert doloribus cordis, tremori ipfius, & malitis animi, &ei 
quifolusloquitur. FerncLIib-j·.Mcth.medendi cap.n.dicit,Au- 
rum temperatiflimum foliolis & quafi bradleolis ad naturς robur 
&affcdusmelancholicos, adexoiiuum ftomachum, ad cardia- 
cos & praeter rationem moeftos eft efficax. Argentum frigidum, 
humidumque, temperate auri vires quadantenus aemulatur, fcd 
iam metallicae malignitatis quodammodo particeps. Auicennas 
deargento ficloquitur: Argentum aliquantulum eft frigidum & 
ficcatn,& eius quidem effedhis fimilis eft effe&ui hyacinthi, hoc 
excepto, quod mulcb eft debilius illo: Quam vero proprietatem 
Auicennas tribuat hyacintho,viderecft hb.z.tra&.y. 
yEginetade re Medica lib.y.cap.S.de Scorpii plaga, Argentfi 
feribit plagae aut itftui eiusappofitumprodefie praeter opinione. 
Aedus vero miratur, qui deglutitum aurum medicati & opitula- 
ri poflit, quod quidem contra experientiam,fateor enim non fi- 
ne ratione viros Principes etiam aurum per fedeglutire in forma 
globulorum,quipofteapcrexceftum recepti, nonea forma qua 
antea, fed albiores vifi iunt,inde fane patet,ignem noftrum Sola- 
rem internum natiuura, etiam a crudis cilentiam fibi homoge- 
ncamaifimilare &appropriarc. Verum Aetio facile ignofeimus, 
qui forfitan manum ad ftudia & labores Chymicos nun admouit. 
Huic iuccedunt rccentiores My fochymici, inter nouiffimos vero 
dodliifdominus Eraftus.&c.vcrum hos omnes ignorantia rerum 
Myfticaru percudi, ac tales fubtilitatis Philofophos remittimus : 
Qualis fuit aliquando magna authoritate Phdoibphus,qui ad vi- 
tae exitum vocatus, vehementer animo fuo angebatur, de migra- 
tione dubitans, qua condicione animus poft mortem futurus efi· *De Auro. 
fct. Cumque alium portum nullum inueniret, Philofophos duo* 
accerfiuit, eofque de animae conditione pofl: difcciTum de corpo- 
re difputarc iuffit,inquirens: En migrandum nunceft mihi,& 
deferenda haec mortalis vita. Quare vos mihi dicite, quid de mc 
futurum iit, vi&urufnc fit animus, extin&o hoc corpore, necne ?· 
Hjcenim nifi exploratum mihifuerir,quonamanimocxhacvi- 
ta difccdere potero ? Hic coeperunt Philofophi non minus acri- 
ter quam acerrime deanimae natura contendere, & alter quidem 
mortalem, alter vero immortalem eam eile afleruit. Cum autem 
fefe expedire nullo modopoflent, moeftus tandem aegrotus in- 
quit, Age,experiar nunc.vter veftruna regius fenfent. Sic & ftul- 
ti (Ume accidit illis,qui de rerum magnalium myfteriisincetta fta- 
tucre conantur, quorumcamen nullam aut rationem aut expe- 
rientiam tenent, hincindefemper in ambiguo haerent, vt autemi 
meo confiIio,vcl alieno certo fciant,age experiantur.· 
Sic duoilla Metalla in vfus Medicos affiimpta, & in Anti- 
dotos relata, ex officina Arabica prodierunt, qui primi eorumi 
Medicamentis aptandorum inuentores fuerunt. Videre hoc licet; 
ex ipfo Nicolao Myrepfo, variatam Antidotorum hinc inde con- 
iärcinatore & rapfodo, qui praecipuas & praeflantiffiraas, vtpote' 
corroborationi virium idoneas, &grauimmis quibufuis morbis 
curandisefficaciffiraasmfuum commetarium tranfcripfit;d qui- 
bus a urum & argentum in foliola aut ramenta, citra vllam aliam' 
praeparationemreda&aexcipiuntur: Videamus itaque nonnuL- 
lorum confc&iones, quae aurum capiant- 
Antidotos aurum ingreditur thetificansGalent. Antidotus Ga- 
leni de margaritis. Aurea Alexandrina Nicolai, Diathamaron Nicolai,. 
Antidotus de lapide Mefuei, €gM3’<iMfarmes, Confeftio de Hya- 
cintho, ftnfeftio Cor dialis Alexandri Sleftuarium de gemmis 
calidum, Sleftuarium de gemmis frigidum. Species cor diales temperata. An- 
tidotus Argyrophora.e cardiacos, melancholicos, omnefque cordis 
ajfeftus. 
H/ncvidcmus, apud antiquos etiam metallorum vfiim ali- 
quem fuifle,ipfäqi in multis, iifqj praeclari (fimis, antidotis& conv- 
pofitionibus viurpata: Quarum aliae adhuc nunc vigent & in vfu 
funt quotidiano. Exempli gratia quafdam huc apponemus. Trafattonis Pars Quinta. 
CJaleni l&tlßcans ,fic eil. 
y. Florum ocymicaryophyllati, aut ferainum, croci.zedoa- 
das, iigni aloes, caryophyll.cort. citri mali, galange,macis3 N.mo- 
fchatiE.ftyracis ealam. ana drach. duas & femis, aniii, rafurae cbo- 
ris, thymi, epithyraianadrachm.vnam, Gamph.moichi, 
margaritarum, ofliura de corde C.ana drach.iemis, Aur i foliati me- 
ri,id eft,puriifimi,{eu fini, Argenti foliati meri anafcrupuiura vnum, 
fach.albiflimi q.f Fiat confedtio folida: Si vero in formam opiatas 
redigere volueris, his adde iucci cydoniorum, pomorum redo- 
lentium dulcium,borraginis,vini veteris op timi ana partesrcqua- 
les in tanta menfura, quanta deipumando & decoquendofacha- 
ro iatis fuerit. 
tsiurea Alexandrina, y. Aiari,carpobaliami,fem.Hyoicia- 
■rm albi drach. duas & femis,caryophillorum,opiiThebaici, myr- 
rhas, baccarum Myrti, cyperi rotundi ana drach.duas, opobaifa- 
mi,feu olei caryophyllorum,cinnamomi,euphorbii, folii,zc- 
doadas,zingiberis, cofti veri, corallii ligneas, tragacan- 
thas, thuris mafculi, ftyracis calamitas, ipicas Celticas, Indicte, car- 
damomi minons,fem.fefeleos, napi, faxi fragias, anethi,.aniii ana 
drachmam vnam, ligni aloes, rhabarb.alipt£e,mofchatas.cafi:ore,is 
galangas,opoponacis,anacardi, mafticis,fulphurisviui,rad.paso- 
thymi, acori veri, pulegii, ariiioiochias lon- 
gas , gentianas, cort. rad. mandragoras, chamasdrios, radie, phu, 
baccarum lauri, ammeos, dauci Cretici, macropiperis, leucopi- 
finonis ana drach. femis, aurißnceriy argenti meri, margaritarum al- 
barum, blattasBiz an tinas, o-ilium de corde C.ana icrupulum v- 
Aromatici,pyrethri an.gr.g, 
mellisdefpumati tripute*. Fuit opiata aurea Alexandrina. 
IDiathamcron. y. Antophyllomm ieugradium caiyophyl- 
lorum, zingiberis ana drach.quinque,icrupulum vnum,gian.i<i. 
cinnamomi, carniumda<5tylorum,caryophyll. anadrachm. qua- 
tuor.fcrupulum vnum,gran.i6. galangas,(picas Indicas, zedoadas, 
cofti albi & aromatici,pyrethri,coral.rub.rhabarb.ipicas Celticas, 
tragacanthi,anacard. odium da&ylorurn, carpobaliami feucu- 
bebarum, anifi, baccarum iuniperi »trium piperum ana drachm.  Auro. 
vnam,fcrupulos duos,gran.8.margaritarum integrarum ana ίαα-i- 
pulos duos, blattse Bizantinae fcrupulos duos, limatura auri puri. 
Innatura argenti mm aut foliorum, o illam de corde C. ana fcrupulos 
duosfemis, rafuraeeboris, mofchi ana fcrupalum vnum, gran.7. 
ambras fcrupalum vnum, meHis q.i. Fiat Eleäuarium3Doßs}drachma 
tres mane aovejferi cum vino. 
Confeäio Alkermes. 1/L. Succi pomorum fragrantium, aquss 
rofar.odoratiffianalib.vnamiemis·,infundeperdie?nintegrum, ien- 
ci crudi iib. vnam, in expreßione forti adde fucci granorum Kermes 
lib. vnam, fachari lib.d uas, coque adeonfiftentiammella, aut paulo mi- 
nxit. Mixtura ab igne ßpoßta, & adhuc calenti addito ambrae crudae mi- 
nutirnincif» drachma duas, optime liquatis iniieito puluerem 
cinnamomi, ligni aloes an.drachm.fex,lapidis Lazuli, vfti & loti, 
margaritarum pellucidarum ana drachm.duas, fol. auri drachm. 
vnam, mofchi fcrupalum vnum. FiatEleäuarium molle, vafe vitreo 
rite obturato feruandum. 
Confeäio de Hyacintho. Recipe Hyacinth. corall. rubri, cet> 
rae Lemnia?, boli armeni ana vnciam iemis, gran.Kermes,rad. 
tormentil.dicftamni, fern.citri mundi, croci,myrrhae,rofrub.fan<- 
tal. omnium, offis de corde C. cornu C. vfti, rafurae eboris, i em·, 
acecofae, portulacae, ana drachm.vnam, faphyrorum/maragdo*· 
rum, iap.Topazii ,margarir. ferici crudi, bra-fteol. auri & argenti 
ana fcrupulos duos, caphoras, mofchi, ambrae grifeae ana grana 
quinque, cum fyrupo limonumfiat Confeäio. 
Eleäuir/ium degenmis calidum. 
Ißi. Trochiicomm diarrhodon , ligni aloes ana drachmas 
quinque, maigarir. albarum, zedoariae, doronid ieu galangaei, 
co rr.citri, macis, fe ra. ocimi; ga 1 vophyl.ambrae verae ana dtachm. 
duas, corall.rub. fuccini albi ..rafuraeeboris, ana fcrupulos quin- 
que, faphyri, hyacinthi, fardae,granatorum, fmaragdi aut sur- 
chidis, cinnamomi, galangae,zedoariaerotundae, ana drachm. ie- 
mis ,been vtiiufquc caryophyllorum,zingiberis,piperis longi, 
fpicae Indicae,folii, croci,caidamomimaioris ana drach.vnam, 
fol. auri, fol.Luna'anafcmipulos duos, moichidrachm.femis,confio 
ce cum melfesmblicorum &(colato melie rofaceo,anaq.i. Da- 
tur ab aureo femiffe ad aureum vnum cum aqua bugloflae. Tr&fatienis Vars Quinta, 
JEUäuarium de gemmUfrigidum. 
1/L. Margaritarum pracpar. drachmas tres.fpodii Arabum, 
rafurac eboris, corallii vtriufque, ana drachm. d aas, Hör. rof. rub. 
drachm.vnam (emis, hyacinthi, fraaragdi, faphyri, granati, fardi, 
fantali albi, rub. citrini, Hör. borrag. bugloiT fern. acetofac,bahli- 
■ conis, bcen vtriufque, ana drach.vnam,offis de corde Cdrachie- 
misJelaHriytrgenti anatmmeroxv. F. 
tConfefth cordiaiü Alexandri Benediäi. 
3/L. Margaritarum, granatorum orientalium, eboris vfti* 
(dnnamomi, tormentillae,boli armem, ana drachm. tres, terrae 
Lcmniacfccupulos odo.fantalorum omnium, rafurae eboris, vni- 
cornu,ana drachiduas^hyaeinchijiaphyri, corall. vtriuiquc, cha- 
rabe feufuccinialbi, valerianac verae, duftamni,zedoaris, ligni 
aloes,ana drachm.vnam,’ferid crudi tofti icrupulosduos, offis de 
•cordc C. drachm/icmiSj'becn vtriufque ana ferupulos duos,/o/. 
Auri numero quinque, ambrae, meichi ana grana deoem, fachari 
albi q.f. Fiat Eleäuarium. 
.Spectescordialestemperata. If.. Ligni aloes, ipodii ex cborc a- 
nadrachm.vnam, cinnam.caryophyllorum, offis de corde C.do- 
ronici feu galangae autzedoariae,been vtriufque ana drachm. v- 
namfemis, margaritarum,praepar.drach.iex,fcrici crudi tofti, co- 
rall.rub. alborum anadrach duas,'hyacinthi, fmaragdi, iaphyri a- 
nadrach.iemis, croci fctupulumvnum, ambrae, mofchi 
fol.argtnti ana numero decem cum facharo q.Chantß/eciescordiales. 
3* uluitBezjoarticus contra peßem. 
Radicis rormentilhe,angelicae,enulae campanae,gentia- 
nae, pceoniacana drach. duas, ligni aloes, fantali citrini, cornu C. 
eboris, offis de cordc cerui, gran. iuniperi, cardamomi, fern, ace- 
tofae, carduibencd.caryophyllor.macis cinnamomi,ana drachm. 
vnam &iemis,cort.citri,arantiorum, didamni,icordii, fchoenan· 
thi, calamiaromat.rofarum, croci anadrach.vnam., boli armenac 
aqua roiär. corre&ae, terrae lemniac ana drachm. duas, caphurae, 
gran.8.ambraegrifeae,fol.aurian.fcrupalum integ.Fiatomniumpul- 
»is in vafe idoneo reponendas. 
Haec de antiquorum canfeÄionibushucretuliilcfofficianr; 
placet nunc cxreccntiorumauthoribus & fcriptis,f a vertice vlq* Oe Auro. 
ad calcem) recepta varia, quxaumm argentumque capiunt,in te- 
ftimonium attrahere ac inferre. 
Skftuarium mitigans colorem in ThreneßyrD.VVolffii. 
Ίβ. Confer.rofNyrapheae.bugLoiFanadrach.fex, diamarg. 
frig. drach m. lemis, corall.rub. drach.vnam, fragmenti gemma- 
rum, ana fcrupulos duos, fem.porcul. intybi, oxalydis, anadrach. 
iemis, bra&earum auri, numero lex, iachari q.f Fiat. 
Puluis Cratoniitad vertiginem. 
Iß. Cinnabrii mineralis vuciam femis, magift. corall. rub. 
margarit.anafcrupulos.duos, croci icrupulum vnum ,foi.auri nu- 
mcr. xv. M.ritc & terantur fubtilillime fupramarmor, do-fis gr.x. 
ad xvi. cum aqua liliorum conuaüium,prouocat fudorem. 
in cerebri,&(plenis affectibus, itemproflu- 
uiohepatis, Paracelfustom. i.Ith.i.depra- 
par.traft.f. 
Argenti laminativnciam vnam,iulphuris purgati vnc.iiij. 
reCmx pini vncias duas, reduc in belum,accende, & reduc adpraparatio- 
nemfontis,dofisfcrupulus vnus, vfqueadfcrupuhtm vnum [emis. 
Tuluis pr&ßans in Melancholia, D.IodociHarttnanni. 
3£· Flor, borrag. bugloiT. violarum, rorifmarini, ana feru- 
pulum vnum,matrisperlarumdrachm;vnam,iecundinxprxpar, 
drachm.duas, cort.citri, arantior.ana drach.vnam, rad. bugloflx 
drachm.6. margarit.y. lapid. prerioibrum, oflis de corde cerui, a- 
na fcrupulum vnum, foliorum auri numero xij. Omnia probe con- 
trita. Fiat puluis. 
Aqua ad Melancholiam SauonaroU. 
Ίβ. Doronici, zedoarix,cort.crit. mali, raacis, N. moicha- 
tae,ana drach. duas, corälli rub. fuccini, limaturx eboris ana feru- 
pulos duos, been albi & rubei, caryophyil. zingib. piperis longi, 
ipicx, folii, croci, cardamomi,ana drach.vnam, trochif.diarthod. 
agallochi ana drach. femis,cinnam. galangx,zumbet,ana drach. 
vnam fetnis ,fol.auri, argenti, aija aur.i.margarit. drach. tres, frag- 
menr. iaphyri, hyacinthi, fmaragdi, ana drachm. femis, raofchf, 
drachm.iemis, ambrx drach.duas, myrobalum, emblicorum vn~ 
cias quinque,roiärum vnciam vnam ·, Omntah&c optimo vinomace- 
rata(patio horarum viij· defiiüatkni mandanda. Pr&fationis Pars Quinta, 
Tultiii ad Melancholiam hypochondriacam. 
Matris perlarumpuluer.cort.arant.citri ana drachmam ' 
integram-, m-argarit. S. lap.pretiof offis de corde C. vel vnicornu, 
ana icrupulum integrum ,fel.auri numer. vj. TOofis huius putueris eft 
drachma [emis* 
Elecluarium ad memoriam Φ. F. E. 
Sericiiubtiliterincifi,ac vftii'eupatum calcinati dracffi 
femis, margaritarum drach.vnam femis, oif de corde cerui drach, 
vnam,iem.carthamidrach.duas, pinearum mundatarum & prae- 
par.inaqnarof.vnciastres, hyflopi mont. liquirit. ana drachm. v- 
nam,nucismofch.gaiyophyll.folii, piperis logi, cubebarum, ga- 
langae,anadrachm.duas, ihabarb.eledc miiobalan. chebulorum, 
citiinorum, Indorum, nigrorum, epithym. lap.Iazali loti cum a- 
quarof. macis^croci, ana drach.femis, cinnamomi vncias duas, 
facharialbiffimi libras tres. FiatS.A Ele6hiarium , in fine adde 
mofchifcrupulumfemis,arnbras ferupulum vnum,/o/<*«nnu.viij. 
Λ £ V A SOLIS. 
If. Rad.topmentill.verbenas, chelidon, valerianae, ferpen- 
taiiae, oftrutii, diptam.genti.morius diaboli, cyperi lan. polypod. 
ariftol.rot. beleticeruini, angelicae, vincetoxici, zcdoarias, cnulas, 
IreoSjboli orientalis,ana vnciam femis: Rad. poeoniae, pimpinelk 
rhapont. vifei quercini, cardamomi, cubebarum, galangae, cala- 
mi arom.ana drach.ij. cort.arant. cort.citri, iantali citrini, nucum 
ltal.amygdal.aloeslibr.terrasfigillatasanadrach.duas. Rad.liqui- 
ritiae drach.v. pomorum aurant.Iimonura, an.num.iij. bacc.lami, 
Caftorei,cort.tamarifci,ana drach.vnam femis,cinnamom.eledl:/. 
Horum iulphutis, ana drachm.vj. nucis mofch. vonucas, zinzibe- 
ris, macis,anadrach.j.Rad.philopcndulas, ftechad. Arab.rafurac 
cboris,xiiobalfami,fem.bafiliconis,ana drach.vnam,croci orien- 
talis drach.iemis, ligni aloes,fcrupulos duos,gran.v.fem.foenicu- 
li, anifi,coriandri,ana drach.vnam,granaxv.piperis longi,grano- 
rum paradifi, ana fcrupulos duos, herb, maior, faluias, abfynth. 
fcabiofas, Origani, Veronicas, rutae, rorifrnarin.mcliflas,acetof£e, 
anam.femis, abrotani, betonicae,baliamitae, bafiliconis, portu*· 
lacae, arthemi/iae, centauriiminoris, hyflopkcerefolii , euphta- 
giae, menthas Saracen. taraxicon. furnariae, fol.lauri, agrimonias. De Auro 
chamasdrios, chamepitheos,anap.j. Horum borag.bugloiFron 
tunicas, faliiiae, hyperic.anap.fi FiatinfufioS. A.in vinodeftilla- 
to & bis reftificato per 4. dies, deinde deftilla in B. M. in fine ad- 
dantur fpcc.ele6b. de gemmis, diambras, diamnfci, diarrhodon 
abbat.liberant. diamargar.Iastit. Galeni, diatrionlantal, cordiah 
contrapeftcma-nadrahm.ijemis,ambrasgran.v.mufci gran.ij. fol. 
auri num.xx.rhabarb.cle&i, fquinanthianadrachm.fcmis.facha- 
riCandialbi vnciamvnam, theriacx Andromachi,drach.x. tro- 
chi f de camphora,drachm. vnam, gran.xv. F. S. Artem Opiata 
feu Ele&uarium. 
PuluisapoplefticusD. Fabri, etiam contra tremorem cor dis,ordina- 
tus etiam aliquando Arcbiduci Ferdinando. 
IjC.. Raluracvngulasalcis, cranii de iphasra microcofmi, ana 
drach.duas,fpec.diamofch.duI.icrupulosquatuor, corall.vtriul- 
qne, margarit. praspar. S.Iapid.pretiof ana drachm. lemis, rad.di- 
ptam.albi,fem.&: rad.poeonias, rhabarb.eledi ana drachm.vnam, 
vifci quercini, cubebarum, cardamomi, ana drachm.vnam Sc le- 
mis>flor. ialuiae, anthos, calendulas,ana fcrupulos quatuor, nucis 
mofch.galangas,piperis longi,coriandri prasp.zingib.ana fcru- 
pulos quinque, fem, citri excort.drach.duas,zcdoariac,doronici, 
been vtriufque.anaicrupulum vnum,fior.borrag.bugloiE men- 
thas , Meliilas, Nympheas, violarum, ana drachm. femis , fol. au- 
ri, argenti, ana drachm.lemis, offis de corde C.num.iiij. vnicornu, 
gran. xv. terras figillatae, drach. iemis, rof.rub. Tcrupulum vnum, 
ipec.diamaig.fiig.degemmis,anagran.xv.mofchi,ambrasgrifeas, 
ana gran .x. m.&cßatpuluis, cuius ioßi eftßrupuli duo cum vino Tkbenant 
vel Maluatico. 
Rotula apopkäica deaurata» CD. VVoljfii. 
Spec. diarrhod. abb.drachm. iemis, ele&. albi drachra. 
vnam & (emis, finapis albi drachm.iemis, oleianili vel fosniculi* 
drachm.iemis,perlar.praepar.drach.femis, vngulas alcis,Icrupu- 
lum Cernis,fol.auri num. viij. iachari albifiimi libram iemis cura a- 
qua ceraforum nigrorum,vt eft artis„ fiant Rotulas. 
Velfic: If. Amygdal.dulc.pinearum, piftacea.an. drachm. 
duas, cinnamomi, zingib.ana drach.vnam & lemis, raacis,carda- 
momijanaicrupulosduosjcubebarum fcrupulumvnum,molchi 'Tr&fationkFa Quinta', 
grananj.fol.aurinam. vj.facharialbiflimivniciasxiiij.cwnaqua It- 
Horum conuali F. Rotula auro obducenda. 
Aqua vita apopleftica Andernaci. 
Cardamomi,piperis albi,piper.longi,ana vnciam femis,· 
galagae,macis, garyophyl.gran.paradifi,ana vnciam femis,fcrup.j. 
ligni aloes,vncias duas, zingib.drachm.tres, Ginnam.cubeba.ana 
vnciam lemis,maiora.rorifma. menthae, pulegii, rutae,faluiae, Nar- 
di Gallicae,arparagi,flor.anthos,rofrubr.an.m.femis,fem.cumim> 
iylueft.vnc.ferais,■ anili, foeniculi, ana vnciam vnam , coriandri, 
flnapi, ana vncias duas, fem.poeoniae, vnciam vnam, fern cumini 
Rom.vncias duas, rad.enulae campanae,Iridis, ana vnciam vnam, 
angel.vnciam femis,pimpinellae vnciam lemis, paeoniae, doroni- 
ci,an.vnciamfemis,dK5tamnialbidiachm.tres,lach.candialbilib.. 
duasßngula incidantur conterantur, inque B. roris (fuperfun- 
dendoßiritus vini Alkphfati) perquatuordecim dies digerantur, tandem per 
alembicum quinquies cohabando deßiüentur: Hak deßiüato addes iam cro- 
ci orientalis, drachra. vnam, mofchi, ambrae, ana vnciam vnam, 
fol. auri vnciam femis, optime iam clattfo vafe ad fuos vfus refer uetur aqua 
vita praß ans. 4. cum aqua Tilia, Melijfa, &c. 
Aqua vita pretiofa alia, eiufdem Authoris- 
Vini Alkoliiatilib. x. fucci mellis, olei vitrioli, liquo- 
ris tartari, ana vncias vj. melilHe, chelidoniae, faluiae, rorifmarini, 
maioranae,ana m.j. zingiberis, caryophyll. piperis albi, nigri, lon- 
gi , cubeb. cinnam. macis, myrrhae rub. mafticis, ana vncias duas, 
cinerum fabarum vncias v. Aromata leuiter conteruntur, herba inci- 
dantur,omniaque mifientur ,& ampulla vitrea induunturftpfaque obferα- 
ία diebus xij. in B.macerantur: poil lentißimo calore ex eodem defliUantur, 
feparanturque. Tdeinde vnciam vnam &c femis, ze- 
doariae vncias duas femis, pulu. caryophyllorum vncias duas, cu- 
bebarum vnciam vnam femis, amomi,drach.duas,gran.paradiii, 
N. mofcha. vnciam vnam lemis, cinnam. elefli,macis, ana vncias 
duas, florum fulphuris,j?or«w<i«n, ana drachm.duas, zibetti, am- 
brae, ana drachmas duas femis,mofchi grana quinque. Hacinpul- 
uerem rediguntur, &pomo fub cineribus cofto imponuntur tpoßealnc aqua 
vitafipra deßillata iniicitur, maceratur% in calido loco per dies tres aut qua- 
tuor: tum iterum fiparatur, & ex aqua vafe optime recondita feruatur: 
dantur gutta 5.corpus penetrat Roborat, & renouat. Eleftua- TDe <tAuro. 
Sleftuarium contra Apoplexiam. 
Mithridat.drach.x. chebal.condit. drach, vj. acoricon- 
diti,drachm.vnam femis, confrofarum,anthos,betonicac, paeo- 
ni 9,an.drach.duas,iem,& rad.paeoni? ana drach. femis,vifci quer- 
cini, coriandri praep. ligni aloes, anagran.xv.ambrae,gr.ij.fol.auri 
num,iiij.cumiyrupodeilcechade&: aqvtarof FiatEleduarium.. 
Puluis Epilepticus T). Fabri. 
1£. Pulu. rad.poeoniae, mafiulicrefcenteLunaejfojfe, vifci quer- 
cini,ana draehm.duas, vngulae alcis, fem. paeoniae, anadrachm.v- 
nam, corall.rub.proep.rafuraeeboris, cornu C.praeparati, cinna- 
momi, fuccini albi, ana drachm.femis, crocrodental.fcrupuluni 
femis, cranii humani praeparati fcrupulum vnum & (emis , fol. auri 
& argcnti,d.mnum.mj.Fiat puluü cum fach.albiß.vncia vnafubtütßmus*· 
Idem ille etiam talem prafcribit puluerem. 
Cornu Cvilipraepar.vnciam iemis,vngulae alcis,dracfu 
duas,cranii humani,,drachm.vnam femis,eboris vili, icrupul. iiij.· 
&iemis, viici quercini, drachm. tres ,iem.paeoniae,vnciamiernis,. 
rad.poeoniaejreos, drachm.tres & femis, margarir.praepar. drach. 
vnara, coraliorum vtrinfq; praeparatorum,ana drach.duas, f.lap* 
pretiof.an.fcrupulum vnum ,fol,auri, numer.quinque, croci fcru- 
pul.vnum, & femis, fachari ad pandus omnium, m. F tat & 
Aqua picarum T>. D. iohannis Cratonis* 
Ύ·. Picarum iuuenum numero x. fcindantur in fruilula, &Γ 
infundantur in aqua Paralyiis&paeoni-ae,ana qu.f fiatque putre- 
fadlio per aliquot dies, poilea adde florum cordialium, paeoniae* 
fol.rutae,hyiTopi, anthos, faluiae, epithymi, florum tiliae, liliorum 
conuall.ana m. j. rad.paeoniae, Ireos, viici quercini, an.vnciam fe- 
mis, rad.tormentillae, diptami.ana draehm.duas, iem. paeoniae, e- 
rucae, ana drach .duas, Caftorei,piperis longi, flor.lauendulae ana 
drach.tres, cinnamomi, rafurae eboris, C.ccrui vili, ana drach.ij* 
carabe abbi. cranei microcofmi, lap.pretioforum omnium, mar- 
garit. praep.coral.rub.albo.praep.ligni aloes,ana drach.vnam,fter- 
coris pauonis vnciam vnam,ipec.ele<5l.de gemmis,diam.dul.aro- 
matici rof.an.drach.duasjzinziber.zedoar.ana drach.vnä,fol.auri 
nu.xx.contundantur omnia groflb modo,&addatur flor.ti- 
an.q.f.fiatS.A.deililiatio per B.Mariae.· Prafationis Pars Quinta 
Trochifci Spiltptici T>. frafti. 
Cinnam.drachm.vnam,rad.paeonia:, fern.paeonia:, ana 
icrupulos duos, zingib.cubeba.cary ophylI.macis,ana fcrupulura 
vnum, fpec. cordiaiium aromat. ipec. caryophyll. ana icrupuium 
iemis, ana gran.v. 
vnam,fem.citnexcort. icrupulos duos,facharialbiffivnciaso6to, 
in aqua hinc annotata diffoluti: pefimodum L a. ex hisfiant Trochtfci, qua 
auro deaurentur, & cum oleeamfivelmacisaffergantur.Eundanturautm 
inflar eorum, quintanus Chrifti vocantur. Aquatalüeil: Flor, ii- 
lii Gcnuallium üb.vnam femis, paeonia:, lauendula:, betonier, a- 
na Üb.vnam, tiliae, verbaiciodorati,anavndasduasfemis,rad.a- 
riilol.longa: vnciam vnam femis, vifei quercini draehm.quatuor- 
deeim, vifei corall.draeh.tres,cubeb.vnciam vnam,piperis nigri, 
Caftorei p5tici, ana vnciam iemis,incidenda incidantur, mifeeantur, 
infundantur cum vino Maluaticoper tres hebdomadas, digerant in Sdle, vel 
loce calido optime, tandem defiillentur perB.M. 
Eleäuarium contra Epilepfiam. 
Conf violarum,rofarum, Nymphea:, borrag. bugloffi 
ana vnciam vnam,ipec.ele6t.de gemmis,drach.vnam femis,cort. 
citri cond. vndam vnam femis, ipee.laetif. fcrupul.ij. cranei hume 
drach. vnam femis,paeonia:,drach.femis,rad.pceon.vifei quercim 
tormentill.anafcrupul.j. fmarag. fcrnpnlum femis, fol. and num. 
vj. cum fyrupo rof. acetof dtri ana q.f. Fiat L. A. Eledtuarium. 
Trochifci Epileptici Langii. 
Sem.poeonia:excort.vndamfemis,margant.pnEparar. 
draeh.femis, macis, icrupuium vnum fol.auri num.vjdachad al- 
biffi in aqua Epileptica diffoluti vnciasquinque ,ßantTrochifci. Aqua talis 
eil: Cinnamom.drachm.fex.N.moichata:, vnciam femis, pi- 
peris loagidrachm.duas.flor.lauendula:, vnciam vnam,rorifmar» 
iloechad.ana vnciam femis,cubeb.drach.duas,vifei quercini, rad. 
poeoniae,di6lamninoftratis, vnciam fem.omniacraßtufcul'e contrita 
infundantur in aquaflor, lilii conuall. cum vino Cretico deßiüatafujficienter 
maceratis peralembieum pellantur, & aquam epilepticam prafentem excipe. 
Tuluis epilepticus alius. 
Feriarum pra:par. offis de cornu C. ana drachm. vnam, 
corall.rub. draeh.femis, fuccini pramarati draduduas, vifdenier- *De Auro♦ 
cini, drach.vnam & femis, rad.&gran.poeoniae, ierpentarlae, ana 
vnciam femis, rad.&iem. diptamni, ana icrupulum vnum, crod 
oriental, fcrupulum vnum,/ö/.*«r/,num.vj.facharialbiillmi, vn- 
ciam vnam. Fiat puluis. 
Puluis Epilepticus Τ>.Ό. VValtlreri. 
IjC. Boliarmeni veripraep. vnciastrcs, terrae fgillataevncias 
duas,corall.rub.praepar. vnciam femis, alborum drachm. vj.lap. 
fmaragd. faphyri, hyacinth.rubin. praepar. ana vnciam iemis, ipo- 
dii praepar.drach.quinque, margar.praep.vnciam femis,vel drach. 
quinq;,pulu.fant albi,drach.vnam femis,rubei,cinnam.fern, ace- 
toiae, ana drach.duas,charyophyllor.fcrupuIum vnum, cort.citri, 
drach.vnam iemis, rafurae eboris,drachm.iij. croci, drach. vnam,. 
vnicornu, vnciam femis, fol.auri,numero 5 o. F. puluis S. A. 
P uluis fpilepticus alius. 
Cranei hominis calcinati de anteriore parte, drachm.ii;, 
fem.pceoniae excort. carabe albiiTpraepar. ana drachm.ij. 
mentilIae,poeoniae,vifci querni.ana drach.iij.G.cerui calcinati vrv- 
ciam femis, corail.rub.prasp.ana drach.j. fpec.diamu- 
fchi drach.j.fol.auri,num.vj.fachar.vnciasij.M. Fiatpuiuis. 
Puluis alitu. 
Ί/L. Yngulaeaiini recenr.drachm.vj.alcis,vniamfemis,ipec. 
diam.dulc.vnciam femis, corall.vtriufque, margar. praepar. fma>- 
ragd.praepar. ana drachm.ij. iera.rutae, nigel.nigr. poeoniae, blattae 
Bizant.diptamni aIbi,nuc.mofch,ana drach.j.rad.poeoni5,limatu- 
rae C.cerui, corall.maioran. ana drachm.vnam iemis, fem.portu* 
lacae, caulis, ana drachm.vnam, rad.tormentillas', drach. vnam fe- 
rais,rhabarb.ele(5l.drachmam vnam5mofchi,ambraSj gran.x. foL. 
aurinumerox. Fiatpuiuis. 
Puluis miraculofus contra Epileßam. 
'yi. Oppopon.Caftorei,fang.draconis,antimonii praepar, 
cranei microcoimi calcinati, eiufdem fexus intellige, vngulae aii- 
ninae, C.C. calcinati, hypericonis lap. aetires raafculi rub. colo- 
ris, drachm.iiij. ialuiaeiylueftr. tormentill.ana drachmam vnam, 
fera.& rad.poeoniae, fern, ruthae, betonicae rub.an.drachm. iemis, 
margar.praepar.fmaragd.praepa.ranafcrupulum vnum, fuccini al- 
biffimi drach.j. ilercoris ciconiae, anferis iylueft. ana drach.ij.vifci Trxfat tonis Pars Quinta. 
quercini, corall.rub.pra:par. calcid. albi piaep. ana drachm, lemis, 
rpinsedorfiferpenris calci i ti,drachm.duas, fol.auri numero iiij. 
Fiatpuluis,dofisdrachm.iemis. Non ineptus videtur hicpuluis, 
verum author ignotas eft» 
Inter celeberrimos Medicos etiam nonnullus hoc praftantiflimum 
exhibet medicamentum aduerfusEpilepfiam. 
y. Perlatum prrep partem vnam, auri inpuluerem redaftipar~ 
'tes duas, quod dedit cum aqua, in qua aurum ignitum aliquoties & extin~ 
äum fuit , Jknnon hic medicus fapere videtur aliquam fingularem praflan- 
tiamauri, ridebunt foriitan deiuper quidam nafutuli Chymici , 
verum flocci pendimus, ipfofque ad deftillationem merda mittimus. 
AquaiproPhthificü&Heäicis, 
y. Carnisgallinaeiuuenisinciii,&cum o ilibus contufiq.f. 
Medulla: panis tantunde,icabioiae viridis,m.vnum,/e/.4«n drach. 
vnam, aqua: ftillatitia: Myrti ad pondus omnium, omnibus contu- 
fis & mixtis balneo calentis aqua,adde quinta Ejfentia mellis vnciam v- 
nam,[eruetur invafevitreo optime obturato. 
< tJfyCorfella in Pbthifl. 
y. Pulprecapo. vncias quatuor; pinearum prapar. vnciam 
(emis, 4.fera.frig.maior. ana drachmas duas, iem.papauer. albi, 
drachmam vnam, /pec. diapenid. diaireosfolom.traga.frig.ana 
drach.femis, diatrioniantal.diarrhod. alb. ele<5t. e gemmis frig. 
ana icrupulum vnum, cinnamom. drachmam vnam, fachari ai- 
biiÜmi, vncias o&o, cum aqua hyilopi, farfar«, capill. Venetis, 
ana q.f. Fiat confeUiom morfellis, qua auro puriflmo deaurentur. 
Sleftmriumxordiale roborans cor ac vires D,Mulieri, 
y. Sach.roiär. violacei, borrag.bugloiTana vnciam lemis, 
terra: figiII.boliarmeni,ana icrupulum (emis, ipec. triafant. fcru- 
pulos duos,/o/.*«ri,num.vj. iyr.acero£citri,q.f. FiatEkäuarium. 
Sjrupus cor dialis, 
y. Miuaecotoneorum, libr.iemis, 
vnciam femis,Tinfturaauri drachmas duas, nnfceantur optime. 
Velfic: Syr.decort.citri,vnciasquatuor,okicinnamo- 
mi, drachmas duas, Tinäura auri vita, drachmas duas.Mifce. 
Flecluarium cor diale confortans, Petri Aponenfis. 
y. Gorall. rub. macis,oiIis de corde cerui,ambrae,margarir. 2)e Auro, 
cryftalli, auri cotti,argenti meri, offis eboris, fapkyri, rubini, hyacin- 
thi , ana drachm. quinque, balfami, drachm.duas,mofchi,drachc 
lemis, anthos, ipodii, fantalorum,caryophyI.gaIangar,calami aro- 
mat.cubebaLum,lpiceeIndicae,cort.Phifticomm,fem.bafiliconis, 
cardamomi, piperis longi, baccarum lauri, pirethri,ana drachm. 
iij.ftyracis calamitas, Magnetis,rayrrhar,opiiThebaici,anadrach. 
iamirar, ameos, ariftolochiar, anthos, ana drachm.tres, croci ori- 
ental.drachm.femis,ligni aloes,fem.papaueris albi,ana drachmas 
duas, fachari q.f. Fiat Eleftuarium, cuius dofis drachma du&ad tres, cum 
vino calido. 
Sleftuarium confortans, Arnolds Villanouani. 
If. Roris maialis, colletti de herbü mundiß. deftillati libras duas, 
■fachari vncias o&o, coquantur lento igne ad confumptionem roris, poßea 
adde aquaftillatitia florum, velcort.citri, aqua meltffa ana vnciam vnam, 
incorpora ad filem for tißime, bene agitando cumJpatula:&fle permitte fla- 
rem vafi panno fubtili cooperto, per dies tres, donec injpijfetur: pofiea recipe 
Aquar deftillati fangainis'humani, vncias .duas, (anguinis draco* 
nisjvnctamfemis, dtflempera & mifle totum cumiam fupradifio ficharo, 
& fortiter incorporetur ad Solem; Deinde recipe croci orientalis fcrupu- 
los quatuor, balfami ele&iflimi, icrupulum vnum, moichi,icru- 
pulum rernis,roiar.ficcarum,vnciam iemis, ligni aloes, vnciam v- 
nam,dHri/0/Mii,fcrupulum vnum, corälh rubri, icrupulum iemis, 
margaritarum oriental.drach.femis. Xncorporafortiter, &ficpemitte 
vas coopertum, donec exiccetur&feruetur. 
iCordiale Tleftuarium Marfilii Ticini. 
Conieruaeroiaru.vncias quatuor, bngloi£e vncias duas, 
cort.malicitriconditijVnciam vnam,chebulorum condit.vncias 
duas, cinnamom.ele&i,drachm.vnam,{antalirub. coralii rub.ie- 
rici coccyielcrudi condii, croci, margaritarum, ana drach. iemis, 
fol.auri, argenti, anafcrupul. vnum, moichi, ambrae,anagran.duo. 
Funde omniafimulfucco dtri,vellimonisfacharo co«5bj Fouetjpi- 
ritus, nutrit ,r ob orat, ingensumacuit atque tlluftrat. 
Puluit cordialis Sjluij. 
Coralli vtriufque, iigilli Lemnii, ana vnciam femis,ra* 
furaeebons,coinucerui,anadrach.duas,margar.drach.vnam,co- Prafationü Pars 'Quinta* 
id&ndri praep. fpodii, rofarum, ana fcmpulös daos femis, oxaiidisj 
fragm.bp.pretiof oßisdecordecerufanadrachm.ferriis, fachars, 
vncias ueslfol.am, argem,zn.num.xxv.perfe 
<.J/KorfdLi confortantes. 
Cinnamomi ele<5ti, drachm. femis, myrobalda chebuK 
embhcarum,anadiachm.dtias, croci, roiämm,ana drachmam v* 
nam, fantalirubr.drach.duas, coralii rubr.drachm.vnam, fachari 
albifiimi inaxj.ua rofar. &fucco citri diflbluti q.f. M-ofchi, ambrs, > 
ana fcrupuium vnam , Formentur morjelh aun obducti* 
Conditum cardiacum fermlij., 
Tf. Confcrure Nymphen, bugloft. rofarum,corr.citricoiv 
diti, ana vnciam femis, puldiambiae, de gemmis, diamargar.frig.' 
an.fcrupul.fenfts,oihsdecordecerui,iem.ckri5Garduiben.rad.tu- 
nicae,tormentillae,ana icrup. vnum, vnicornu gran.viij. folaunrtit1· 
nutim canciß,num.vj. fach. albiif. q.f Fiat conditum cardiacum. 
?οΰο Mufcata maior 3 T^uolai. 
IjL. Spicse,folii,piperis longi, confitsrubi. 
ligni aloes, tofar. violar.anacai di·, 
acori, cöraih, cofti, leuiftici, nucis mofch.rafiirre eboris,margarir, 
antofih, rhabarb. amomi,offis de corde cerui, croci, piperis albi > 
oftmmda6ly}orurn,beliculi Marini, fpodii, Tantal, alb. &rub.ma- 
cis, liquiritiae,cinnarn.aliptae,anift,tragacanthi, 
argenti, anafcrupulos duos, 
mofchi, ambra, camphoris, ana fcrupuium vnum, fachari candi,* 
drach.dUöS, iyr.rof q.f rDofiscochlear vnum cum % im, 
Viüanouani. 
jfZ· Moichi,camphoras,ambra:,ana fcrupuium vnum,fpicse 
Nardi, folii,piperis longj,zingiber.zedoariss ftyracis rubr. alipt»* 
mofeh. caryopHylL ligni aloes, rof rtib. viol. anacardi, rad.a cori, 
corallirub.cofti, fern.leuiftid, nucis mofch.raiurae eboriscuma- 
qna roflotae, margaritarum, peucedani, de 
corde C.croci,piperis albi,offium da&yl.lap.Berillorum, fpodii * · 
ilnrtali albi,& mb.macis,g1yzirrhi. cinnamom.anifi, tragacanthi,« 
blattreBizantiniEjCardarnomi, fem.haü\iconis3Ltmatuuauriyar~ 
gentiana ferupulos duos, fachari Candi drachm.duas, iyr.rof q.f 
‘Doßiim eiiydmhma dua vfque ad vnciam femis. TiezAuro. 
Ftegans remedium inJpiritmtn euanida vi, Heurnii. 
Succorum denla:ommacetofE,endiuiae,rad. quinque 
i folii ana vnciam vnam, limatura; auri frrupulos duos, caphuran 
.drachmam vnam, fericicrudi, drachm.duas, fern,citri vnciam fe- 
mis, conierii.fbl.endiuiae,acetofae, an. vncia*m vnam cum fyrupo 
de acredine citriomm. Fiat Fleäuanum, doßs drachma femis ad vh- 
ctam femü. 
ckäuartumad virtutem debilemrefiaurandam, Fiorauanti. 
'yi. Cotoneorum inciiomm, mellis albi,ana partem vnam, 
aqua; rof partem dimidiam,coquamurßmulvßjue ad confumptionem 
aqua per fetaceum pedantur omnia, & pro qualibet libra adde meliit vnciai 
fex >denuo coquantur t in fine adde zingiberis albi fcrupulum vnum> 
cinnamomi drachm. vnam, catyophyllorum ,N.mofch. ligni a- 
loes, calami aromatici, piperis nigri, anafcrupulos duos, croci 
drachm.vnam,mofchigran.v Quinta eßentiaSoIüvnciam vnam,o- 
ki tarraci, oleifulphuris,olei vitrioli, ana fcrupulum vmun, ma- 
ilicis vn ciam Cemis.Mtfce,&fiat Fleftnariumyferuetur in vitreo vafe opti- 
.me claufo, ventriculum etiam fortificat. 
Flefiuarium confortans miner am omnium virtutumgm 
Marfihi Ficini. 
IfL. Amygdal.dnlc. vncias quamorTpinear.rmirraR. femin. 
joucnmeris,ana vnciasduas jfachari candidi vncias quartior, fa- 
chari albiifi mi libram vnam & iemis, funde cuncta hac aqua rof. atque 
limonii, &citrn, in quam extinäum fuerit ignitum aur um y&argentum „ 
fimul coque fuauiter, demum adde cinnamomi, been rubri, coralii ru- 
i>n, ana drachmam vnam, margarit. albarum, croci, ferici crudi 
triti, ana drachm. iemis, fol.aunfol argenti, anagran.xij. hyacinthi, 
fmaragdfiaphyri, carbunculi, ana fcrupulum vnun3,naofchi,anv 
brae, ana drachmasduas. FiatFleäuanum. 
Fleäuanum confortans* 
'y. Conferu.borrag. bugIoiryiolarum,anavnciasfex, ze» 
doar. macis, croci, melifiae, fem.bafilicon. ana drachmam vnam, 
offis de corde cerui, hyacinthi, fmaragdi, faphyri, ana fcrupulum 
vrsum ,,perlarum drach.vnam ,fol.auti num.vj. cum iyrup.de po- 
mis redolentibus, de cort.citri, aquae rof vnciam vnam femis ,ia- 
chan vncias quatuor,coquanmr in Eleduarium, in fine addendo  Vars Quinta, 
rhabarbar.drachmam vnam cum vino Maluatico maceratam per 
xxiv.horas,ambrae,mofchi,anagran.quatuor. Fiat. 
Sleäuarium confortatis aliud. 
'dji. Hyacinth.granat.fmaragd. faphyr. anadrachm. vnam, 
perlarum, offis de corde cerui, ligni paradif ana drachm. vnam, 
fantalialbi,rubri,corall.vtriuiqueeboris, tormentill. boli arme- 
ni oriental.terra;ilgillatae, camphora; auri foliati, ana fcrupulum 
vnum , fachari albillimi vncias fex. Coquantur puluerifata in 
iyrupum vel Eleduarium cum aqua roiarum. 
Skctuarium aliud cor diale. 
Rubin, hyacinth.granat. fmaragd. boli Armcni.perlar. 
offis de corde C.vnicornu,aurilimati feu foliati,ana fcrupulum v- 
num.fericirubci concifl, rofärurmambrae, cort.citri, eboris, fach, 
q.p. Fiat cum aquis vel iyrupis cordialibus Eleduarium. 
Fuluis eordialü Florentini. 
If» Offis de corde cerui drachmam vnam, fol. auri nume- 
ro odo, fantali albi, rubri, eitrini, ana drachmas duas, becn albi, 
rubri, ferici grano tindorio infedi, ana drachmam vnam, croci,- 
charyophyllor.lignialoes,ana vnciam femis, am- 
brae,mof(Jii fcrupulum integrum. Fiatpuluis. 
qua caponis inomnibus cordis affefttbtu, D.VVolffii. 
Caponem mediocris aetatis, hunc coque & redige in pulpant, 
vt artis eii,pulpa adde cinnamom.lib.vnam, ipec.diarabrae, diacin- 
nam.arom.rofati,ana drach.duas, corall.rubr.praepar. margarit. 
praepar.anadrachm. vnam & femis, macis vnciam femis: Redige 
ffeciesinpuluerem grojfum, & mifieantur cum pulpa, affunde vini veteris 
libras fex, aqua cinnamomi libras quatuor, fol. auri numero decem, defiil- 
lenturvt artis etf. 
Quidam ebulliunt caponem in aqua, in qua aurum aliquoties extin- 
ilumfit, cuipofteaaddunt flores borrag.buglofl. violarum, rofamm, 
cort.ckri, dnnamom. charyophyll. menflse croei, ana drachm.v- 
nam. His itacommißisper alembicum denuo reätßcando deßiüant. 
oAqua caponis Ί>. lodociHartmanni. 
Pulpa vnius capi, detrada pinguedine & pelle,minutim in- 
cidatur, ic cum aqua bugloflae abluatur, deinde addita conferu« 
violarum, borrag. buglofli vua vnciam vnam & femis,conicr.roΓ. Oe Auro 
vnciam vnam folauri numero lex. Mifceantur omnia diligenter, deindt. 
in duplici vafe reponantur, & fecundum artem deßillentur. Huius liquoris 
T>ofis eil cochlear vnumper fe vel cum appropriatis. 
tsilius modus deflillandi aquam caponis, ifqueprafian- 
nor r Ί). H. VV. 
Caponem ac perdicem euifceratum ac minutim diffeflum,cum a~ 
qua rofarum & vino lotum: flor.borrag. m.vnum ac (emis, violarum,- 
roiarum,bugJolT ana manipulum vnum, iem.melonumdrachm. 
tres & femis, cucurbitas drach.tres, cinnamom.drachm.duas ac 
femis,charyophyll.drachmam vnamjcubebarumdrachm.femis,. 
zingiberis drachmas duas, grojfo modo incifaacconquajfatadecoquan- 
tur in lib.iij. ac femis aqua communis, propefinem vero decoflionis, cum fe- 
micoflus fuerit capo, addantur flores, deinde brodium coletur, vnacum capo- 
ne in mortario contufo ponatur in alembicum, addendo manus Chrifti 
periar, vncias duas & femis, fucci acetoii tatis citri vncias tres,/o/. 
auri numero x. deßillentur lento ignein B. Maria,fujpendendo in fuperiore 
parte alembicucinnam.drachm. femis, charyophyllfcrupulum vnum, inpe~ 
tia feriet albi, & hic modus probatur optimus* 
fle fluar tum Uberant tsconfortans, 
Of. Rad.tormentilLfem.acerofae, citri, endiuiae,ana drach» 
tres, Smaragd, hyacinr. granar.ana fcrupulum femis, ambrae, mo- 
fchfanagran.iij.camphoraegran. vij. fantal.omniura ana drachnu 
vnam,ho!i armeni, terrae ligillatae.ana drachm.trcs,perlarum prae- 
parat, corall. y triulque praeparat, fuccini albilf aeflaui, vnicornn, 
fcrupulum lemis, eboris,been albi ac rubri, doronici,cardamo- 
mi, nucis mofe. aloes,cinnamom.crocfzedoariaejanaicrupulum 
vnum, auri ac argen ti, ana fcrupulum lemis, aromat.rofat.drach.. 
dua s,cum fuis appropriatis fiat Blefluarium confortans* 
lulepus in palpitatione cordis Cratonis. t , 
Aquaeborraginis edoribusdeftillataevncias v.fyrupi dc 
fucco borraginis vnciam vnam, julebi rolacei, aquae cinnamomi,- 
ana vnciam femis,margarir.diilblut.drach.duas,<izm diffoluti drach, 
vnam. Ai.F.Potio. ‘O.Sennertushbr.f.part.i.fefl.ycap.j.deemulfionir 
bus tradit ex confil Cratonis 104. 
tJWorfeüiin palpitatione cor dis, Ή. I. H. _ 
0/i. Perlarum praepar.draehmas tres, faphyripraeparat. Ima- Vr&faüonut Pars Quinta. 
tagdijgrariat.prsparat.anadrachm.ynamjhyacinth.dfaGhi-n.ties, 
corall.vtriufqaepraepar. drachm.vnam& fern is, foi.rofrubr. ana 
drachmam vnam, perlamm pracparat.fcmpivios duos, rubi n.prae- 
parat.draehmamfemis,madsdracbmarn ferm s, ci η n am o tn. e 1 e &. 
drachmas duas, fachari vncias fex ,fol.auri, argenti, ana num. qua- 
tuor cum aqua rofacea y fiant Morfelli vel Rotula. T>ofisvncia fenus, fu~ 
perbibendo aqua perlata vnciam vnam. 
Fuluisin palpitatione cordis. 
Pulueris radie. buglofl£c,perlarum praeparat, ana partes 
,tzquz\esyfoLauriquantum v. Fiat puluis, qui dabitur cum haefequenti 
aqua. panemputrefaeperoftiduum cum aqua bu- 
gloffacborrag. poflmodum dcfitUa. 
. Faracelfi medicamen ad paraljfin, tremorem cordis, 
.aejyntbena. 
1JL, Auri purgati d mineralibus fuis drachmas duas, aquae falis 
vncias vj. Reduc in vnum cum alcool vini, croci 
drachmasduas, alcool corredi drachm.vj. F .Mtfiuraydofisdgranu 
: tribus vel quatuoryvffa ad fex. 
Velfic: If.. Auri pvaparati fcrupulum vnum, aquae lauendu- 
he cum alcool vini correpi, atque fpiculre, anavnciavna. Ί)οβ$ 
fcrupulus v.nus. Tomo ulihr.ude praparat. traft.$. 
Rleftuariumin JyncopeD.F. 
. Conferu roi.vncias tres, florum tunicae vnciam vnam, 
meliflae vnciam ferais, fpec.diamarg.frigid.fcrupulos quatuor,ga- 
langae fcrupulum vnum, cinnamomiacerrirai fcrupulos qua tuor, 
caryopbyllor.ierupulos duos, doronici fcrupulum vnum, fuc- 
cmialbiifdrachm.femis, nucis mofchatae condit, dcachm. duas , 
nucis conditae vnciam femis, cort. citri, ana drach- 
mas duas, fem. melonum drachmam vnam, manus Chrilli cum 
perlisdrachm. femis, margarir.praeparar.gran. qu in que, fol. auri 
.numero quatuor,iyrupiacetofitatiscitri q.f FiatSleftuarum. 
lulapiuwinfyncopeeiufdem. 
Aquaeborrag.vnciasquatuor,jnlepi roiacei vnciamic- 
mis, fyrup.defuccorof. iyrup.de cortic. citri ana vnciam 
margarit.piaeparat.drachmam vnam, fol.aurinumero tres. Mifce 
-cum fyrupo nucismofchat#. De Auro, 
SUftuariUm in fyncope. 
Conier.röfvnciasiij.flor.tunicae vnciam vnangmeliifaB 
acerrimi rcrup.iHj.caryophyLfcr-up.ij.dorQnic.fcEup.j.fiiccinialbii*. 
drachm.femis,nucis mofch.condit.drachmas dtias,nucis conditas 
vnciam femis,cort.cicri5pineamm praepar.ana drachm.duas,icm. 
melonum drachivnam', manus Ghrifticum perlis, drachmifemis, 
raarg.praep.gi:.v*folattri num.vj.iyr.acetoiickri q.h Fiat Eleäuanum: 
Puluü cordialis, Syluij. 
If. Coralli vtriuiq;, (Igilii Lemnii,ana vnciam femis,raiurac 
eboris,cornu cerui,ana drach,ij.rnargar.drachm,vnam, coriandri 
pr$par.rpodii,rorar.anaiGrupuiösduosi'ernis,oxaIydis,fi:agmen. 
Japid.pretioLoflis de corde cerui, ana drach.iemis, iachari vncias 
uts munero xxv.per fe trita sproheferua. 
Conditum ad omnes vires roborandas, Andernack 
Conleru.aiHhosjofarumjCiriihbugloliaejadiantijCicho- 
riijan.drach.ij.corr.citri condici,N,Indicae .ie- 
femisfcLauri nu.vj. iachari albiiL q.ü Fiat conditum auro coopertum. 
Conditum cor calidum alterans-& robor an s,lleurnij. , 
Ί/L. Conferu.anrhos, rofar.borrag,bugloß' capillorum Ve- 
neris, anadrach.duaSjCort.citri conditi drach,vnäiemis,pul.ele<iL 
piereiar.diarrhod.alb. trium iantalorum,anadrach.iemis,foiau** 
n num.vj. iachari quod fufficir, vtfiat conditum, auro cooperiatur* - 
Conditum ad humorem calidum Andernaci. 
etyl. Confem.buglofl'iOiarum,Nympheae,ana drachm.diias 
remis,ipec.diamarg.frig,pulu.coraI.rub.anadrach.duas,puI.frag.: 
lapid.pretioibrum,anaicrnpulumvnum, fern.oxalydis,portula- 
cae,cichor.ana drachm.vnam,/ö/ dinumero iiij. iachari albi q.£ - 
Mixta redigantur in coditum> quod auellanamagnkudinis inßar exhibetur» 
Pilula ophthalmica CD. Fabris 
etfC. MaiTpil.cochiaturnjicrupul.duos, lucis maior,irne qui- 
bus eile nolo, anafcrupulum vnum,diagridii gran. v. cumaqu&; 
foeniculi fu ff,quanckate, fiant pilula, qua auro obducantur* 
Pilula aurea fiue Magica > Marßlij Fimi. 
'Xk. F ol.aun gran, x i j. thuris, myrrhae, croci, ligni aloes $ *Prafationis Vars Quinta, 
cinnaraom.cort.mali citri,meliiTk, ferici crudi, menthae, bcen al- 
bi,rub. ana vnciam femis, rofar.rub.fantal.rub.corall.rubr. myr©- 
bald.cmblicarum, chebularum,Indarum,ana drachmam vnam, 
aloes lota: ad pondus omnium, cum vino optimo. Viant piluk. 
Ad dolores matricis,ethicam &peripneumoniamParacelf. to- 
mo i.libr.i. traft.$. deprap.foLiqi, 
1JL. Ami extinäi ab aqua chelidoniae drachmas xiij. myro- 
bal. Indorum,chebul. ana drachm. vnam, Reducad dtgeßionem per 
hebdomadam cum feparatione aqua aquofitatisfuperflua. T)ofts a fcrupulo 
vno vfquead drachmam vnam. 
Vel ftc: Olei nucis mofchata: vnciam (emis, olei cha- 
ryophylior. drachmam vnam , huius auri praeparari fcrupulum. 
Ί)οβ$ i fcrupulo femis ad integrum. 
In fuffocatione matricis (funradinus. 
Auripotahilisguttas periar, cum oleo nucis mole hat. 
diiTol.guttasv.oIeirucciniguttasduas,r«w<i^«4/i/.co»tt/iÄ. 
Iragoeaflomachalis. 
1JL. Cinnamom.drachmas duas, coriandri praepar.diachm. 
femis, iem.anifi,roiar.rubr.anafcrupulum vnum, manus Chrifti 
perlat. vnciam vnam/fantäl.rubr.fcrupulos duos & femis ,fol.au~ 
ή numero quatuor, facharivndas quinque. iViatTragoea. 
Morfellt confortantes Langij. 
Pinear.praep.draCh.tres,amygdal.dul.drach.duas&ie- 
mis,cinnam.eled:i fcrupulos quinque, charyophyl.drachm. femis, 
macis fcrupulum vnum,phifticorum viridium drach.vnam femis, 
zingiberisälbiincififcrupulosduos; margar.prap. fcrupulum fe- 
K\is,fol.auri num quatuor, iacharialbiflimi in aqua rofar. diifolu- 
ti vncias feptem. Viant Morfellt quadrati fecundum artem. 
Sleftuariumconfortansßomachum,ArnoldiViüanouani. 
Rofar.rubr.nucismofchat.glyzirrhizae, iem.'cucumc- 
ris,ana drachmam vnam femis, dor.violarum, caryophyllorum, 
fpodii, amyli, fem.meliila:, anadrachm.vnam,fpicae nardi, fanta- 
li albi ac rubr. tragacanthi, fem.citrulli,ana drachmas duas femis, 
gran.quatuor, margaritarum, ambrasßimatura auri & argenti, ana 
drach.vnam.facharilib.tres.Fwf Vleäuarium. Ί)οβ$ eil drach.dua, vf- 
que ai vnciam femis t mane cum vino rtmoüitionis galanga & zingiberis. T>e Auro. 
Ad Oxjreuma Cunradinus.1 
Oleivitrioli gute.iij.Avaipotabilisgutt.j. Oleiiixe-» 
cfni gute. ij. Propinetur in hauftu vini optimi. 
Confectio pinicata confortans, langij. 
yL Pinearum praepar.i[j.ß. Phifticorum viridium 3 vij.ß. 
Fol. a v r 1 num. xv. Margar.pnep, 9 j.ß. Sacch.inaqua roiarum 
diiTol utittjß. Fiant morililiS.A. 
tSWorftüt pracipua mmbrafouentts& nonnihil purgantes, 
Λ/arfilif Ticini. 
Cinnamomidedi 5, ß. MirobaI.chebuIarum,embIi- 
carum ana 5 ij· Croci,roiarum,ana5j. Santali rub. 3ij. Corall 
rnb.5j. Saccha. albiflimi in aqua rofac. & fucco citri diflbluti 
q.f Mofchi,Ambrae,ana9 j. Formentut morfelli a VRoob- 
dudi. 
Corfeüi in ohßruftione hepatis, lUUtri. 
Eled.de gemmis frigid. 5 ß· Corall. rub. praepar. ίρσ- 
diide Canna,ana 3 j· Mumiae 3 j. Nucis mofch.garyophyll. 
ana 3 j· bacchari crudi Conferu.rofantiquiiF 3 
Extrad. laudani 9 ß. Croci Martis 3 ß. Florum Antimonii 
alborum 3j. Sacchari albiflimi q. f, in aquarof.diflbluti. Fianc 
raorfelii forma fuperiore deaurati. 
(onditum ad calorem hepatis, oAndernaci. 
Conferu. cichorii,vfolarum,nymphex,bugIoflaeana 
5 i j.ß. Conferu. roiarum 3 j.ß· Specier.diamargar.frigid.Tria- 
fantal. ana 3 ß. Fol. αυκ,ι num. viij. Sacchari albiflimi q. C 
Mifceantur, fiatque conditam , eius dofis cil cochleare in- 
tegrum. 
tSHbrfelli a!ij in obßruftione hepatis. 
Boli Armenipraepar. ß. Terrae flgillara: 3 j. Cornu 
cerui vfti9 j. Margaritarum 9j.ß. Corticum cirri, betonicae, 
icordii, ana 9 i). Camphorae9 ß. Rafurae eboris a 9 ij· Radicum 
diptamni, tormcntillae, ana 9 ij. Fol. a v R r num. vj. cum 
Saccharo inaquarofarum fuflicienri quantitate diflbluUi fiant 
morfuli. 
Tabula ad Lepram* 
% Trochiic, de vipera Z ii. Marearir. prjeparat. % ß. Sp«· T'r&faUonis Vars Quinta, 
-pracpar.^ß.Specier.aromat.rof.gj.Fo/-Ami num. cc. Sacch.in 
ii)· Piant rotula Auro obdufta. 
ad Hydropem. Spica: Nardi Indic, hepar, lupini, 
ana£ j-!eupatorii 9j. cumiyrupodeabfynth.&gutcistnb.olei 
vitrioii. liant pillula x x x. Auro cooperta. ζ integra cum vino 
abfynthiaco. 
Cunradinus in Medulla iua dcftillatoriahoc in ideriria 
praefcribi: medicamentum, fol. 177. Siquis lahorauerit tclcrofla- 
uoflmic porrigaturfuccini flauipuluerifati aliquantulum, cum flo'iu vel 
limatura A FRI in vino, vel aqua agrimonia, vel poeno tofto, & fanabi- 
tur* Fol. 187.dicit: & Oleifuccini aliquotguttas, dentur cum Aure 
in pomo tofo vel aqua chelidoni/ maiorii. 
Puluis aureus in dyfentei ia & omnibus fluxionibus ventris 
fiflendis. 
Terrae figi,lli | ft. Croci Martis arte chymica praepara- 
ti, nucis mofch.cinnamc*rni ana ζij. Αγ ju tenuiftime limati g. 
xij. M. F.puluis,cuius dofis eft ζ integra, tam adultis 
quam junioribus datur cum vino chalybeato aut pomo tofto, 
in fluxionib. alui fiftendis tutiflimus aciecretiflimus cftpuluis. 
tJfyCedicamentum Cunradini in Medulla deftiüatoria tale eft tn dy· 
fenteria, lient diarrhoea. 
If. TurpetiSoIis vel Martis q.f cum oleo thuris,corian- 
dri,an&gut:t. ij. olei fuccini gutt. ij. M. &.vt artis erit,prQpinen- 
turcum aq.chalybeata. 
Pilula antipodagrica D.Lagneri. 
Tji Maftae pill.aggreg. Arab. Alaephan. Caelaris ana £ j. 
Alhandal.hermodad.de Aiärico ana ij· hellebori nigri 9 v. 
Puluerifandapuluerifentur. M. cumaq.Saluiae 
q.f, fiantpilulaeAviio obducendae. 
DodifthiiusSennertus approbat in luis Inftitutionibus, 
Av.ro operiri pilulas,lib.5.patt.5.re6t.3.cap.a»depilulis. 
Pilula in dolore ifchiatico D. Piflorij. 
0/L Balfami ex aloe & rhabar.infpift'. ζ i?, ol. cami gutt. iij. 
nucis mofch. gutt.ij. Formentur pilulae & deaurentur. Author 
etiam addit, pilulas hafce habere vim exliccandi, non vero 
vioienterpurgandi. 
in Profluuio 
vide Paracelf. 
Wn.uraft.$. 
lih. *De Aure* 
PiifuircontraVinena. 2£ Vnicorntr, vngulasalcis, flor, bu- 
gjoffiana Z j. marganc. pnepar. coriandri praepar. cornu cerni 
vfti, ana 9 «j. vifci quercini, offis de corde cerui, a viu Vngarici 
Innari ana9 j M. Doils ζ ß. 
Electuantim pmfentariuum contra Teßtm'&ahos morio9 
Ρήβιαηϊ de Corduba. 
2ß Cinnam.elefli Z, ß. j boli armenipnipar. 
5 iij. camphoras gvij. fem.citriexcort. fem.acetoise.cort. mali 
citri ana ß. rad. difbunnftormcntillce, pimpinellac, ana ζ ß. 
rafuraseboris, offis de corde ccrui,ana 5j· ibi. a viu, argenti 
ana9 ß-hagm. faphyri,rubini,fmaragdi,granati ana9j.con- 
fer 11 ce ro (at um, acetofas, bugloflac, ana 2j ij.lkcch. albill in aqua 
bugloflk&cndiuiasdiflol.ibj. Fiatele&uar Dohs 5 ij. ad|ß. 
tsfhudEkuuarttim contra Ttßtrn\ Nicolai deGraßis 
tJWedici Romani. 
2£ Tormenti lias,rubias tincb cardui bened.ana 5 iij. Car- 
lin £5,1). terra; ilg-ll. boli atmeni ana f j. camphoras 3 i), mofchi, 
ambias ana9ß· Theriacs vereris, Mithridati Spec. 
Diamarg. Nicol. 5 i j. ß. aquas vitas circulatas lb j. Puluerifata 
inflindanturper xxiv. horas, poftea dcffillencur peralembi- 
cum,in defliflata aqua diflolue facchariTaberzectbj.ß. croci 
51]. B diiaTiCumnia vique ad ipiffirudinem iycupi,cui addan- 
tur: Boh armem 3 B. terra: flgill.3 ii j- Carlinsf j. 
vnicornujlapidisTcrpentinfanag j. fragra.hyacinthffmaragdi, 
iaphyri,granati ,ana drach. j. margaric. beriilor. anadrach.ij. 
coralii albi,rubri ana drach j lantali albi,citrini,rubri ana g. j. 
cort.mali citri, offis de corde cerui ana9ij* beenalbi ac rubri, 
ana drach. j. iol. ayiu num.xxx. fol. argenti num. xxxvi. 
fyr. de acctoht. citri, de limon.de ribes j ana 3 ij. fyrup. acetofl 
conferti, borrag bugloffi ana ij.ß. M. FiatEle- 
dmarium fecundum artem. 
Aqua Vita contra Peßetft, ex Gefnerc. 
Iß. Caryophyll. drach. ß. cinnam. zedoarias,rad. Valeria- 
nas,pimpinell.tormcntill. flor, roiarum ana drach. j. Tantali cirr. 
&:rubr. fpodii, cort.cirri, Doronici, terr^flgill.didtamni, feie- 
leos^nehlhe,majoranas^rad.eniilae,fem.feieleos, carabe, rha- Arafationis Vars Quintay 
barb. nucis moich.macis , fcabiof. ana drach. ß. flor.bugloiÜ 
borrag.anthos,cornuccruivfti, rutae, coriand. praepar. anaζ j. 
ipec. diagemrnae, liberantis,diacameron, laetitiae, Almanfori s, 
dianh. Abbatis, diamargar. byacynthi, fmaragdi,margarit.ana 
bo!iarmeni,ana9 ß. fol. avrf, 
argenti ana num.7. ipiritus vini Ife viij. Contundantur ac 
mifceantur,ftentqneininfüfione tribus diebus,dem deilillen- 
tur per Aletnbicumex Balneo Mariae, & habebis aquam pte- 
tiofam cotrapeftem, datur etiam cumJEle&uariisappropnatis, 
Aqua contra TeßunAlia Guatneri. 
Ίβ Tormentillaerec. ife j. rad-herbaetunicae, di<5hmni ana 
Ibß. enulae.campanae J iiij. oxalydiscum ieminib.tb’j. foi,& 
jflor.borrag.buglö(Trofatum rub- iylueft. ana ib j. Theriac. opt. 
ib.ß.j)irr\pineiTae,fcabioC analb.ß.fucdlimonumtb j. fpititus 
•vinirctäincatiibij.figilliLemnij,boli acmeni,anagij. (antali 
Albi, tubr.fpodij, been albi ac rubri,margati t. ana £ j. ß. oilis de 
'Cordeceruirafuraeeboris |ß. croci giij.camphorae%ij. fol. 
avri |ß. Infundantur cum fpiritu vini, digerantur ac de ftil- 
lentur. 
Tuluis contra periculofos peßiferos morbos puerorum,Ranzouij. 
'Jß Ollis de vnicornu, cotallirubr. fuccini albi, margarit. 
rament.AVRi,vngul.alcinae anaaequ.port. Ehec omnia in mor- 
tario contrita,mifceantur^iimul, in morbis calidis cum aqua 
roiacea, in frigidis yero cum aqua lauend. Detur. Exhibetur 
autemad raeniuram.cochleari j. 
:Futuis nobtlßtmus Be^artictts. 
Boli ß. coriand. praepar. macis , fpodij, 
carabe,ana 5j-ß. Raluraeeboris1cort,&ldn.cirri,ana g-i) Gen- 
Rhab.cledi 9 ij ß. Endiu. 
acetofae,bafiIiconis ana9.iiij. Flor.rolar.bortag.bugl. meliilac, 
menthae anap;j.Granat.praep.9 iiij.Saphyri/fmaragdijana g. iij. 
Croci 9 ij.ß. Margarit.5ß»*Cinnamo.| j. Ollisde cordccerui 
gß.Fol.Aviu n.yj.MofchiSß. M. F. puluis. 
T Kluis ‘Dmnus. 
Cinnam. 
cleÄig j. T ormentillae § ß.Diptamijhetb.tunicaejCoriand. prae- De Auro. 
par.Rhab.el. ana 5 iij. Croci,terrae figil. cort.dtri,been vtriufq. 
corall.vtriufq·,, fantali citr. rafur. cboris.margarit.prxp. an, J ij. 
Centinodij per 1 v. dies ac nodes in aceto infufi 3 j Carabe, 
macis ana 9 ij. ferici crudi, fmaragdi,faphiri, granati, hyacynthi, 
rubmi ana g j. ß. Sem.acetofe, endiu. portui, ijpodii, lign. aloes, 
oiT.de corde cerui ana 9ij. Auri& argenti meri ana 9 j. Spie« 
g.iiij Mofchj,ambrie anagiiij.Sacch.aibiif. Jvj. M.F.puluis, 
Tuluü Alextpharmacus. 
Cinnam.cl. g;. Boli arm.praep.9 ij.g v. Rad.tormen- 
tillie.biftortaegxv. Pctai.itcs,diptaraialbi,gentianjc,enulae,vin* 
ce toxi ci,pcroniae,arii ftol.ro t. ana g xiij. Herb.fcordij p.ij. Rutar, 
ialuiae,carduibencd. aceto&, chamedr, feabiof ana p. j. 
Florxof.rüb.pj. Sem.coriand.praEp.fanton.an.gxiij.Sem.ace- 
tola:,citri, portul. endiu. ana g ix. Gran.junip.bacc.iauri, anä 
515. Rhab.el.g ix. Croci Orient, terra: ligill. corall. vtr.prtepar. 
corr.citcijrafuticeboris.cornu cerui vfti anag xv. Margar. praep. 
fuccini praep.anagxiij. Fol Auri &: argenti ana n. x.Mofchi,am- 
brasanagj. Saccb*alb.£ vj. F.Ta.puluisfubtiliiT 
sAqua.aurea Solarii. 
Rad.Valerian..tormentil.icrpenta. oftrmij.diptacni, 
gentiana:, morTus diabplijana Garyoph. 
angelicacjzedoariaijvincetoxicijenulxcampanaeanalj. Junip, 
I ij 15. Liquir. ζx.P.omor.,arant. n.üj. Baqc.lauri giij. Cinnam, 
£j. ß.Nucis vomicae^ij. flor.iulphurisf J.n. Croci imegr.gj· 
Cort. citri 5 j. Sant. citr. g ij Ligni aloes ζ j. 15. Anili, foenicuii? 
coriandri piaep. ana gij.i5. .Zin.ziberis,macis,nucis mofch. ga- 
Piperis iongi,gran.paradylia,na9iiij. Majora- 
n.c)laluia;,abiynth.foI.AurianaM.j.Fl.vioiarum,borrag.bug!. 
ana M. 15 Incidenda incidantur, contundenda contundantur 
& infundantur in aq.Vita: bis dejftillatac, deinde deftilia Jento 
igne,cui adde Thctia.Mithrid.eled.ana | ij.l5. Troch.de 
phoragij 15- Iterum lento igne de.ftillenturvt Teis j pofteaaddp 
Spec.El. de gemmis,diam, diamof dulcis, diarrhod. Abb. dia- 
raargar.ana iiij. Ambra: 915. Fot.Auri n.x. Rhab. 
el.| ij.15. Spics,fquinanthi an.915. Sacch.Candi ij. Stent in di- 
geftione,& ii placet deftillatione & tertia vice poteris reiterare. Traf a tionis T ars Quint a y 
Ekel narium aureum contra Peßsm. 
y. Theriaca; opt. conTefu.rola.ana g vj. Mithridaf. 
Flor, Tulphuriscam aqua acetoi.praep.5 vj. CamphoraeS ij. Ze- 
doanae,dipiamni albi, gentianae,anftoloch. tormemillae,Valc- 
rianae.morlus diaboli ,· pimpinellae, leuiftici, Tol.Veromcae, car- 
dur bened.ana 9 j. Rutae gr.xv. Myrrha; g ß. Boli arm.praep.cum 
aceto roiac. terrae(igill.Silefiacae, ana ζ j. Croci gr.xv. Ciname. 
5 j. Spcc. EI. de gemmis vtriuTy e, Tpec.diamoTchi dulcis, dia- 
marg. frig. diatrioniantal. ana 5ß. Sem. citri 9ij. Cornu cerui 
vfb9j. Margar.praep.Biiij. Fol. Avri n.x. cum Tucco acetote 
Hdpanieas, Teuaquadnnaraomij&Tyr.acetoTcitrhq.T Fiatele- 
duariura Toiidum.vtTheriaca. 
tJWorfuliΨdicant inTeße. 
y Pul.tormentiilae pimpinellae,ana gj. ierpentariae, ci- 
namo. ana $ ß. Boli armeni, terrae figi 11. corall. rub. Tantali rub. 
ana 9 j. Spcc. dcgemm.frig. diatrioniantal. diamarg. frig.ana 
9ß. Eled. liberantis, Tem.aceroTana 3$. Offisde corde cerui, 
margarit. praep.ana 3ß.gr.iiij.Spodii, maes,hyacinth.mbini, 
iaphirianagr.iiij. Sacch. purilEana | vj. Diflbluanturinaqua 
acetote, &:roiarum, aequa portione, q. Γ. Fiant morfuli Auro 
inuolini. 
Conditum in fynocho putri. 
Ί/i ConTroTarum,nympheae,acetote,ana5 v» Bugl. 3 ß. 
Trochif camphorae 5 j.Pul.diamarg.frig. trium Tantal, corallor. 
rub.ana3 j. Fragm.degemmis9j.Fol.AvRi n.vj. 
In febribus acutis ParacelTus tom.i.Iib. 1. de praeparatio- 
nibus ; Auripraepar.Siiij.Succicentauriar&Taluiaeanajrj. 
Dolis a 9ß. ad 9 integrum. 
Vel: 2£Folior. Auri ex aqua mellis liquefadotum 3 j. 
Alcool vini | ij. Reduc in Teparationem|amelle,dofis a 9ß. 
vTquead9 j. 
1Tuluiipuerii Lue Venerea infeßu ab vno menfe vfqueadfextum 
adminißranduSjBamfleri. 
Fl0r.Tulph.3j. Pulu.argenti9 viij. Margar.praep.5& 
Corall.praep. 9 ij.Succini albi,cornu cerui,raTur.eboiis,ana 9 j· 
ollis de corde cerui, lap.Bezoar,fol. a yri ana9ß. Sacch. 5 vj. OesAuro. 
Fiat puluisfubtiliif Dofisgr. vj.adx. omnimane per dies xx. 
2«acxxx. exceptis diebus purgationi deftinatis. Pneparacio vero 
‘Puhierü Argenti ulised: Mercu. iubl.tfej. Mercu.crudi prs- 
par.lfeß. ceratur fimulfuper lapide marmor, per duos fei e dies 
integros, quo optime incorporari,&rimpuleerem fubtiliffiraü 
redigi polline; Invafe ficStili idoneo ponatur,, aquam vel plu- 
uialem deftiilatam,vel quamuis aliam affundito, A t fupernatet 
ad duos dig cos, ipatula lignea agitato, ae pcft refidentiam de- 
fpumato,aquamque effunditodicquefcxiesauciepticsaquatn 
murato in vno die, per quatuor dies cotinuos, tandem aquam 
opumc effundiro,&: fpiritum vini affundito. Et.ficilec per ho- 
ras xxiv. farpius fimulagitar.do,acpoftfpiritus vinicffuficnem 
ftetin Sole quoufque optime ficcecur. Tunc iterum teratur,& 
adde Solem & Lunam cum prasfer/ptis cordiaUbusprteparacis, 
tibtquefemacanquamrempretiofam. Dofiseius eft grana tria 
ad fex. Miicetur etiam cum purgantibus fecundum arcem. 
Tuluii Aureus Banißeri. 
Mercu. praep.ib ß. Teranturfimul 
in mortario marmoreo per fpatiumx. vel xn.horaru, vel quo- 
ixfquemulla Mercurii pars percipipofiic. «Ponatur in hdili ido- 
bene vitreato, affunde aquam pluuialenvvt fiipernatec 
quatuor digitos, bene agitetur ipatula lignea, & fießer fpario- 
duarum vel trium horarum, tum delpumecur pluma, clararaq, 
aquam effundito,ahamque affundito, atque ita aquam qwatcr 
in die per duos dies continuos mutato, tunc quam bene pote- 
ris aquam effundito, ipirituraque vini affundito: & ließet per 
duos dies,faepius fimul agitando , tandem fpiritumomnino 
effundito,& in Sole per lex dies puluerem -ficcaco, optime fe- 
cundum artem dulcoretur, & iterum ficcetur, tum Tartari 
i vino albo praepar, |iij. Flor, Diagridij opr.pratpar. 
cum fpir.vitr.|ij. Magifteriiperlarum 5 ij. Santah citrim 5 j.fi. 
Cornu y.r.icornu,lap.Bezoar ana 5j. Gummi tragacanthi fß. 
AmbraegryfcaeB j. Limaturae aviu vel Solis 9ij.fi. Fiatpui- 
uisfubtiliff Tandem fimul omnia commifce,&terantur opti- 
me per fpatium duarum horarum, & in vitro optime claufore- 
(crueturpuluii. Pofisgx. adxx. Mifce cum purgantibus me- 
dicamentis pro pilulis. Prsfationls Pars Quinta, 
*Puluis Aromaticus Bantßeri. 
y Flor, iij.ß. Mercu.optime Cinna- 
momi Primo optime fimul terendo incorporentur Mer- 
curius cum fulphure. Tunc adde Cinnamomi optime pulue- 
rifati,tandem fimul omnia terantur. Spatio iex vel o6to hora- 
rum, &y Glyzyrrh. 5 iij. Ligni aloes jij* Ambraegrifeae 9ij. 
Mofchi9ß.Limaturae avri 9j Fiat puluis fubdliif. Omnia 
optime commifce,& affunde tantum aqu£ tofaceae, q. f ad ma- 
defaciendum,ita vt fit inflat paftae, ac poftea in vafe idoneo fic- 
cetur optime inSole,aciterumfubtiliflimetcratur,ac in titro 
bene cooperto tefeructur. Dofisgr viij.ad 5 dimid, Mifcc cum 
pilulis,cle£feuariis vel conferuis mo boappropriato. 
cPuluit Banißerij dd Luem Venere Ani. 
y Pulu. Argentei 5 x.Sacch.5 x* Flor, fulph. § ij. X urbith 
albi&grumofi § ß.Agarid trochifcdiagridiipraep,ana5 ij.ß» 
Rhab.5 j. PulmcordiaL 5ij. Limaturae a vri 9 j. Fiatpuluif 
fubtiliff Dofisg. viiji ädxvj* in pulpa pomi vfti mane pro pue- 
ris, a menfe Vno ad annos decem* 
‘Tiiluit Bdnißeri diius dd Luem Veneream. 
y MercU. Jvj. Argenti feu Lunaere&ificatae &prarpara- 
Mifcc fimul in formam Amalgamatis. Re- 
cipe etiam Mercu. fubl. puluccii. tfc j. Mifcc cum Amalgamate 
quoufquereddatur inpuluerem fub· Iiflimum,&ponatur in 
vafe idoneo, ac affunde aquae dcflillata: q. f. bene conqualfen- 
rurfinlul,&ficftentpet horas xXiV. tunc effunde aqua, &tan- 
cundem itef um affunde,quod facies fcXies* Tunc ficcctur pul- 
uis,qui fubtiliflimüs reddatur fuper marmoreo lapide, & ite- 
rum ponatur irt vafe, & affundatur tantundem iterum aquae 
deflillatae, & fio ptoccde omnino vt antea & toties. Tandem 
iterum ficcetur puluis & teratur fuper marmore, & affundatur 
fpiritus vini, quem combures: Et hoc fiat fepriesauto&ics, & 
tandem referuetur puluis fubtiliif & bene ficcatus. Dofis g. v. 
velriij. Mifce cum pilulis,eleduariis, vel conferuis appropria- 
tisalicui morbo contagiofo. 
Tinitura Melijft Banißeru 
y Aquae vitae ex vino bis deflillatae, adde M. ii ij. MelifHe *De sAuro 
fena: in vmbra ficcatae,Cornu vnicornu,lapid.Bezoar.ana 9 Hiß 
Oflis de corde ccrui 5 ß. Cornu ccrui, rafurs cboris ana 3 iij. 
Solutionis perlarum,fantal. dtrini &albi, Corall.rubr. praepar. 
terrae Lemniae, terrae S amiae, iucdni albi, tormentillae, vngulae 
alcis,ana9 i| Zedoariae 9 j. Ambras gryfea;gr. x. Mofchigr. viij. 
Limaturae avri gr.viij. Sacch.cryftall. lb j. ß. Mifceanturao 
ftentin infufioneper xn. dies,agitando Lepius, tuncadde aq. 
tofacrtfe j. öc ftenradhuc dies vm.poftea colentur &feruentmv 
Tin&uraBanißeri Cordtalisad crapulam, lypoth]miam,accor~ 
dir palpitationem* 
52 Aqu.vitae,RofaeSolis arva Ife vi. Hepaticae·, capilfor, 
Veneris,icolopendr.thymi,ana M.j. Da&yli contufi Jxn.Nu- 
cis mofeh. Macis ana Piperis longi 5 ij. Cardamomi, oftis 
de corde ccrui,ligni aloes, ambraegriieae,;anagr.xvi. Limaturae: 
avri 9- ß.Sacch. criftall.craifiufculecontufi,tbj, Infundan- 
tur in Sole per dies oÄOitunc cola per manicam,& ieruavfuL 
Tinftura Baccarum luniperi ad Colicam,calculum*dermpeßiltn- 
fialem,valet etiam admundificandum[angui- 
ne tu. B äußern* 
Iß Baccarum Tunrp. fb contundantur fubtiliter, impo- 
natur in vitro capaci cum tfe odo fpiritus vini, ftenr per dies xir,. 
poftxii, diesponern ßalneapcr horas xxiv. tum cola& adde 
Lap ßezoar. 5 j. Comu v licotn. 9 ij. Ollis de corde cerui 9 iiip 
Raiuraeeboris Jj.SolutionisPerlarum 5 vr. Corali.rub.praep. 
g.üj.Succini albi 5 vi Macis,nucismorchvana Ambraegri· 
{cae9 j. Mofchi9ß.FoL AVRi,num.xir. Pulueriienturiubtilif· 
iime,miiceantiuquccumtin<fturapraedj(fta,&ftentper dies x.· 
quotidie agi andobis aut ter, tunc adde Sacchari cryftali. lep 
Miiceomnia,vtfteminSoieveldige- 
ftione per odo dies, agitando quotidie fernel, poßea ferua ad 
vium. 
Conditum lofephi Quercetaniad cordis rolorattafttw. 
Oß Conieru.cort.citr. vt s conditi |j. Conferu.ftor.bir* 
gloflae,viol. ana | dimid. Confed. Alkeimes 3 j. ß· Confed.li- 
berantis, cordiahs,Eleift.de geram, ana ζ dimid. Spec.aromat. 
roia. dianthos, ana 9 j. Coraii.priSp.Margar. praep. ana 5 j· Of * Ψr&fationls Vars Quinta, 
de corde cerui,vnicornu9 j. Lapid. Bczoart. 9dimid. Ambras 
gr,x. AvriFoI.aliquot. Contundantur omnia?miiceantur,&c 
.fiat conditum. 
Laudamm cordtaleadfomnum conciliandam &fiflendumßuxus 
omnis gener U,ad tußtm & rheuma eiufdem. 
Banißerus. 
Croci | j. Granor.Aljcermes g vi. Cinnam, nucis rno·» 
fchatas,garyoph. macisana g ß. Galangas ,,rad. angelicae, zingi- 
beris ana g.iij. Flor, rorifmar. g)· ß. Flor.borag. bugloil. violar. 
ana g j. Fiat omnium extradiocum fpiritu vini redificato : de- 
inde Opii in fpiritu vini diilbluti&extra&i fecundum ar- 
tem ft vnam.,adde tindurae fuperiori, vt fiat commixtio , cui 
poftmodum addeCorall.rub.&alb. praepa.ana g vnam,Succi- 
c;albipraip. g iij. Magiil.Perl.fmaragdiprasp.anag j-ß. Grana- 
torum, rubinorum,ana9 rv. Cornu vnicornu 9 ij. Lap.Bezoat. 
gj. 9 j. Ligni aloes gij TerraeLemniaegij. Boli armen, gj. ß. 
Ambraegrifeaegr.xiv. Mofchigr xn. Fol. avri 9 ij. Etficfiat 
extradio bonae confiftentiae,in fincadde Olei Cinnamomi 9 j. 
Olei nucis Mofch.gutt. xn i Oleianiffgutt. x. OL& fem.papa- 
ueris albi & hyofciami ana 9 ß. Mifceantur optime, confetue- 
turque tanquam resprctiofa. Dofis gr.iij.ad iiij. ex conferua 
rofarum rubearum. 
Laudanum opiatum Banißeri. 
If. Opüpurgati,fuccihyofciami,anagiij. Diilbluantur 
in fpiritu vinfvtfiat extradio,.cuiapde Croci g ij.ß. Magifterii 
Corallorum fcfquidrachmam,fuccini albi g ij. Eflentiae Perlar. 
9ij.ß. EiTentiaeraumialis9ij. Ambrae9 dimid. Mufci 9j. Fol. 
AVRI 9 ij. Olei nucis mofch.gutr. xxxv. Olei aniii gutt.xu. Fiat 
mifccndo laudanum opiatum. 
laudanum opiatum Banißeri tale etiam eil. 
yOpii §v. Succi rad. hyofciami ij. Diiloluantux in 
aqua RoiäeSoIis,ad ignem lentum. Rofa Solis abfumatur eua- 
poranda, iterum tantundem affunde & diilolue, .& Rofa Solis 
exhalet cuaporando tertio adiiciatur Rofa Solis, de cuapo- 
finemexhalationisaddeExtradi Cro- 
,d g ij. ß. Mofchi 9 j. Ambraegryfeae 9 ß.Corall.praep. folut.per- Dt Auro, 
lärum 9 dimid. Mumiae 9ij. Fol. avri pulu.9j. Succini albi 
9iij.fi. Olei nucis mofch.gutt. xxiv. Oleianifigutt.xn. Mb 
iceanturvt fiatlaudänum. 
Ltudanum Taracelfi in fium ventris defperato. 
Capitfolior. avri |fi. Margarit. integrat.5ij· Aiphaltf,' 
dotum Antimon», Myrrhe Romanae, Aloepat. fingulorum ad 
pondus omnium, quas contemperantur in maflam, cuius dofis 
a granis i v. ad x. 
Laudanum Theophraßi D. I. 
Specier. Diambrae|iij. Caryoph.| ij. OpiiThebaici 
benecxiiccati&praeparati £iij. Extra&.rad.Iufquiami iij.ER 
fentias Margarit.5 ix. Eflentiaecorall.rub. g vi. Mumiaefubti- 
liiTpulueriL ζ ij. Eflentiae deMumia | ij. Ambrae iiue chara- 
besq.fi Veraetinfturae avri adlibitum, Ambraegrifieae,Mol 
ichi Orientalis ana 9 j. Croci Onentalispuluer.f ij Vini fubli- 
matiopt. q. fi pro incorporatione, &vt artis eft omnia diligen- 
ter &fincere more /olito fiant. ExSpeciebus vero Diambrae, 
Garyophyll.opio & charabe, oportet prius modico vini deftiH. 
tindutas, vt artis eft,extrahere, fied opium fit bene exficcatumr, 
minutimque incifium. 
Laudanum Banißeri apud Lihautum. 
vi. Succi radio, hyoic. | ij. Difioluantürin φί- 
ritu vini, vt fiat exrra&io, cui adde Croci % ij: cum dimid. Go- 
rall. praepar. fieiquidrachm. Succini albi gij. Solutionisperlar. 
9 ij.cum dimid. Mumiae9 ij. Ambras 9 fi. Mufici,fol. avri 
9 j. Olei nucis mofch.gutr.xxiv. Oleianifigr.xn. F.opiatum. 
Laudanum optatum nomine Genuini a lohanne Hartm. Bejero * 
Libauiotranfmijfamu. 
¥ Spec. Diambras /eficunciam, Succi totius alterci fitans 
albi inipiilati 5 hj· Mumiae veraegr.xxiv. cum fipiritus vini qua- 
titate fiufficiente extra&um. Hinc adde extra&i opii cum nouo- 
ipiritu parati ieficunciam, E flendae corall. rub. fuccini albi fin* 
gulas femidrachmas, EiTentiarum margarir. avri , quindena 
grana, Croci, cairorei, vnicornu vel huius loco Bezoar veri, gr. 
ναι. Arabiaegiyieae,Mbfichi,aquacinnamomi Γ0Ι11 torum,re3, 
purgatorumcngranafieptena; Accuradfllme-commifta omnia- Trsfationis Pars Quinta] 
'digerantur in Balneo alembico coeco, in maftam iufta: conii- 
ftcntiae,quae fubigaturadjcdis olei fucdnialiquotguttis. 
LaudanumPhiloniatumfecundumLibauium. 
yCSpec. DianthosDiambrae,DiaxyloaIoes, ana iemun- 
ciam, Spiritusrorifmarini, cui admifta fit Aqua theriacalis ftil- 
latitia &antepileptica ex cinnamomo q.f ad extradioncm per 
infufioncm & depletionem in modum tindurae. Liquori de- 
pleto commifceiLadani Cyprii eledi,vitrioli aqua Lepius ab- 
luti & depurati femunciam. Dilutumierua. Cape poftea Phi- 
loniiRomani Mithridatii ,opii,fingulas femiuncias. Mifce 
cum aqua ftillatitiacornuceruini redificata, quantum fatis ad 
excradionem per commaceratione & filtrationem, quomodo 
fucci parantur. Liquorum extradlum confunde cum priore,& 
probe mifce. Pone in vitro ad digerendum per menfem iuum, 
donecfyrupi fiat coilfiftentia. Tuncimmifce folutionis perla- 
rum femunciam, ipiritus vitrioliredificati, tindurae croci fin- 
gula lemiicrupula; A vri vitae 9 j. Olei piperis,garyoph,ftilIat. 
ana g fi. Olei nucis mofch.ftillat. cum pinguedine pura pulli 
xaprini in Balfamum redadi, | fi. Digere ad confidentiam 
<opiatae, dein vitro ferua, ad:Solem .vel fornacem aliquandiu 
fermentans,vt visopij magis refrenetur. Si placet in vfu fuo 
potesaddere calcem Avri vel Argenti folubilem; item Am- 
bram, Mofchum&c. Eius vius eft apud eundem Libauiura 
Mb.i.Alchemia, Traft.de Spedeb.compof.capii. 
Laudanum ‘Faracelfi ad [altantes cJWaniacos. 
Quintaeeilent.opii5 j· Eflent. Mandrag.gr.vn. Ef- 
fentiaelolii9j.Eflent.papait£risalbi Eflent.hyoiciami 5 iij- 
Avri potabilis |dimid. Aquaecordial. 5 vi. Miiceantur, 
ciusdofis eftguttae iv. 
Laudanum Optatum usiureum. 
Huic ipiritum vini affunde, &in 
balneo Mariae pone ad digerendum , tinduramque extrahe, 
idque tantiiperfacias,dumpraetetfaecesnihil in fundo fubfi- 
deat,&totam tinduram in vaie mundo vitreo ierua, poftea 
Recipe,Succi hyofciaraiexSole cuius tinduram 
extrahe per ipiritum vini, eamque praecedenti mifcebis, jam T>e Auro. 
Recipe, Diambrae | ψ Infunde ipiritum vini ad eminentiam 
trium digitorum,vafe bene obturato,ftentin Balneo Mariievcl 
alio tepido calore, & tinduram elice ileut fecifti cum priori- 
bus, feorfim autem hanc referuabis, donec dixero. Croci 
Orientalis 9 iij. Tinduram extrahe & mifce cum fequenti tin- 
dura: Of, Mumiae § ß. Eius tinduram eodem modo per ipiri- 
tum vini extrahe,& mifce cum eflentia croci,atque duabus tin- 
durisfuperioribus,quotidiemouendo&perturbandoin loco 
tepido tinduris bene claufis, ime fic fermentari diebus quin- 
decim, tempore perado, pone in Mariae Balneo, fic ipiritü vini 
nmnem,deftilla,vt .craira'mentum jn fundo rcmaneat,mnc tin- 
in digeftione, tamdiu.donec inipiiietur,ter quaterve in die agi- 
tetur ,id«quc tantilperdum odor jiquorisiftiuspenituseuane- 
fcat,quod intraicx hebdomadas contingit, tandem Recipe; 
Eilentiascorall.fuccinipellucidi.anagj. Vnicorau g vn. Ma- 
gifterii perlatum 9 j· Odis de corde cerui 9 fi, .Auri potabilis vel 
eius tinduraeg ß.Omniabeneeontuiä& commixtam morta- 
rio lapideo vel vitreo cum fpitituJDiambras infundantur, cum 
praecedenti craflamcnto, & agitentur lingulis diebus, & bene 
commifceantur, pofteadeftilla totum fpiritum vini, 
reliduumlpiritusDiambra:infunde,&cum vere hccum fue- 
rit, adde olei iuccini, mafticis »cinnam. ana circiter 9). Potes 
vnam partem pro mulieribus fine mofcho.accipere , nam eas 
laedit,& aliam partem pro viris, addc.Extradi de mofcho cum 
ipintu vini 9 ß. Stent in loco calido temperato, &exiccetur & 
referuetur ad vfum. Detur in forma pilularum,vel cum conue- 
nienti liquore .diiTolutum, in debita doli granorum trium vel 
iex, pro maioribus,. 
Laudanum Pamelfilaudatißimum ex fallte, 
OpiiThebaici | iij. Succi hyofeiami debito tempora 
Spec.Diambrae&Dia- 
mofchi hdejiter dilpeniätorum ana % ij.ß. Mumiae tranfmarinas 
feiedae g ß· Salis perlarutmcorallorum, ana g iij. Liquoris fuc- 
cini albiper Alcohol vini extradi, offis de corde cerni ana 5 j· 
Lap. Bezoar.vnicornu animalis vel mineralis ana5). Mofchi, Prafatwnis Pa Quinta, 
lmmifoctur,poteftatemque redigendi vitam habet ineilentia 
bona, fic vt natura nulla refiftere valear. Non fecus ac Arfeni* 
cum naturam in malum vincit,Elixir hoc inbonumexaducrfo 
illam fuperat,corpora defendens. 
Etixir Taracelfi aliud, eodem Tomo fol. 87. 
'dfj Sal optime prasp. albiiT. & mundilT. hoc in Pelicanum 
ponatur cum Aquae foluentis tanta quantitate,qa<£ fexies pon- 
dus illius fuperet. In fimo digerantur equino fimulvnomen- 
fe: Poftea feparetur aquafoluens per deftillationem, &rurfus 
affundatur ac feparetur vr prius,idqj toties donec Sal in oleum 
conuertatur: Gui quidem Auri quintae iungaturEifentiae pars 
odbuia,firnulque digerantur in Pelicano & in equino ventre, 
per iv. menies,&poftmoduracirculcmurpermenrem,adda- 
turque pars altera vini circulari: fic maneant in afcenfione per 
xnenfem adhuc. 
Slixir'Taracelßtom.ean zsfrchidoxislib.S.cap.$$.&$$, 
Tf. Throni quantum voles, quod in Pelicano pofitum fit 
addigeftionem in Sole duobus menfibus 5 melius tamen per 
aeftatera,poftmodumaddatur Auri pars quarta,& 
itafimul circulentur duobus menfibus. Hocferua. 
JElixir Quintarum Egentiarum Eiufdem. 
Quintaeeflentiacchelidonias,melifi&ana|ij. QTfien. 
Auri, ana| fi. QJEilcn.Croci, Mirobal. omn. 
ana Jj. Omnia permixta fimul in digeftione Solis claufa coeco 
maneant Alembico menfc bino. PoftmodumaddeQ.Eifvini, 
ciusmagifterii anajj.fi. Et iterum digerantur per menfem vt 
fupra. Tandem intneiaurum ieruato, nec dum adpraderua- 
tionem tantum, fed etiam ad reftaurationem. 
Elixir Auri tum curio fol. 148. 
Reduc Mercurium in eleuatione tantifper, dum in fixum 
cryftallum abeat. Deinde in reiolutionem ac coagulationem 
digere, & cum a v R 0 coniunge, ita vt fermentum eius hoc 
ipium fiat; proinde age juxta prseferiptum Hermetis,age vfquc 
in finem lapidis,cuius dofis efi gj. Huius vis ac virtus corpus 
referuatintegrum. Tom.6dib.j,capS, T)e Auro* 
tArcanum Conferuationü libro de Vita longa,fot. ir8, 
Flor.fedarum| j. Fol.Dauri J v. EiTent. avri , perlä· 
rum,ana|ß. QJilT croci, chelidoniae, melillae ana3 v. Mixta 
fimul omnia fecundum Artiftarum morem, & in compofituna 
vnum, organis vitreis ad vlum iemabis. Haec medicina fuiE- 
ciens eil ad curam expulfionis morborum accidentalium. 
fulphure& Antimonio. 
Flor. Alborum (fpirituvitrioli vel 
nitri corredornm) Antimonii Jj.ß. Succi avri f j. Aquae vitas 
x. Digerantur adracnfera, & in maflam duram c6- 
gelantur. Huius qualibet vice j· Paraeelfd£ 
Contraft. trdi. i. 
Laudunum fiue Nepenthes', ‘jD.Beguini. 
1/1 Tinduram ex hyofeiami vnciis duab. cum fpiritu vini» 
per ipiritum vitrioli vel fulphuris acido fado, extradam vt artis 
eil. ExOpii vncia vna vt fupra extradam. Croci Orientalin 
vnciis duab. extradam. Milbe, & ponc in loco tepido per dies 
quindecim, quotidie agitando. Quibus finitis, ipiritum vini 
per Balneum enoca: Deinde Maliae infundo remanenti adde t 
Extradi callorci £ ij. Tinduram ex 5 iy. Diambrae,per ipiritum 
vini juniperatum, in Balneo vaporofo extradam, vna cum dif- 
foluente. Stent in digeilione per meniem , fepius agitando,, 
dumomnmodorgrauis euanelcar. Tandemadde : Tindur» 
Corallorum, fuccini pellucidi praeparati ana £j. Olfis e corde 
cerui 9 fi. Tindurae a vri 5 fi. Omnibus in mortario marmo'· 
reo mixtis, & prius contuiis contundendis, adde, Olei fuccini, 
macis, cinnamomi ana 3 j, Excradi Mofchi ( quod tamen in 
mulieribus omittendum eft j 9 fi. Haec omnia pone in loco 
temperato, vt exficeentur, ad pilulas inde facile formandas*· 
Dolis a gj. ad liij, 
eAntidotus cD.rPrifcican. contra multos morbos. 
1/ Cinnam, eledi ζ fi. Zedoanae5 j· Boli armenipraepy 
Camphorae g. vij. Sem citri,acetofae,curt.citri anagj.B. 
Rad.diptamnijtormendllae.pimpinel. ana £ fi. Rafurae eboris, 
olfis de corde cerui ana 5 j. Auri foliati Argenti ana 9 fi. Fragm, 
granati,ana 9 j. Puluerifentur cum di- Pr&fationis Pars Quinta, 
1igentia,&mifceantur: Excipientur inde Sacchari in aq.bugl. 
8cendiu.diflbluti,&:ad juftam ipifiltudinemcofti* x. Con- 
feruaeRofar.Acetofr, Bugloff ana^j. Omnibusritecomtni- 
ftis, fiat Antidotus. Vius. Pars magnitudine duam fabarum 
cultello accepta comedatur. Incenfo vero pefte vncia deturfe- 
mis, omni die cum aqua acetofie. Contra pleuiifin vncia femis 
cum accommodato jufculo, vei fucco aut aqua conuenienti 
diluta detur. 
Ex his vides, quanto in pretio fit apud omnes Ayrtm, 
cuius ineffabiles aDHodonara; virtutes, prohDeumimmor- 
. talem, quantis quantisque in naturapraducet rebus dignitate, 
. fplendorc,proprietate,curatione acpl*aeieruatione,eiusefien- 
tia &aflxorum furoribus mediatiifime a Deo rcfiftit. .Itali Me- 
; dici Sedones'& Auro ignito vt nobis apertum, efficiunt ac per- 
ficiunt. Non fmftrafane digitum vocamus Annularem jqm fit 
infantulumoculosa morbillis annulo aureo liberari, idlum- 
modoeiusatta6tu.? Dentes infantum proferuntur Auro? An- 
non ab intus deauratapocula,corrofionem metalli coercent? 
Qui fit quod fub juftofydere radices effoifse cum Auro tantae 
funt valoris acpraeualentias ? Verum fi Aurum calcinarum pul- 
tieri tormentario immifeetur,quid agit? Hc bellum loqmco- 
uenict expertum: Quid rationis adfert hoc ? Si prarcipitatus 
‘Mercurii vulgi,qui tamen venenofifllmus, cum foliis Auri per- 
mixtus fit faluberrimusin corpore? Proba veri praecipitati et- 
iam exiftit& fit cum Auro. Albertus Magnus refert, Aurum 
aliquando etiam in caluariis& dentibus Microcofmi fuifle re- 
pertum : 'Pratlici Medici etiam aliquando excapite ( Furiofi 
aut alio externo errore laefi) exempto cerebro cum panno feri- 
co Aurum impofuerunt , poftmodum bene reftituendo feli- 
ci filme curarunt: Nonnulli 5c in corde ad cutem, Aurum pro 
fummoconforratiuo gerunt. 
Annulus aureus annexo filo, a caftaperfona in vitro fuf- 
penfiis fonabit certam horam diei. 
Aurum inquit Paracelfus lib. n. de tranfinutatione rerum 
naturalium pag.joS.&i lib.de renouat.&reftauratione p. 107. 
Gorpus hominis ad fummam fanitatera ducit, omnes morbos 
Omnium ve- 
tuti compen- 
dium &fum- 
mam e(fe Au- 
rum,perfua- 
fumeß maiori 
gentium par- 
ti DesAurd. 
carat & tollit,omnes colores redimit, inftaurat ac renouat. Et 
Lib.de vita longajom. 6.pag. i z6. A urum prazferuat a lepra. Tom. 7, 
Aurum ex vniuerfis ehxiriis fummam acpotcntiffimum eft, 
corpus feruat, & liberum reddit ab omni aegritudine, neque id 
corrumpi finit; corrigit enim ac emendat, quiequid non eil 
finccrum. Ex Auri eiTentia fit corallinum& praeientiflimum 
remedium contra podagram. Tom. 6.Itb.i.de vita longa. IremTo- 
wo 6. lib. 4. Archidox. fol. 12. &z$. Quinta edentia Antimonii 
curat lepram item & Qu. Edentia luniperi, Q. Eden. Ambraer 
Solis autem Qffiilen. has omnesexequitur operationes omnes 
loIa,cum radicitus omnia leprae figna tollit,ac renouat corpus, 
vt mei & cera mundatur,&a iuo fauo repurgantur. Fo/.zj. Auri 
quinta edentia leprofum totum inuertit ac lauat, vt intcilinum 
aliquodin macello abluitur, & cute pariter cum fcabra expo- 
liat , nouamque reddit, foluit organa vocis, totam comple- 
xionem leprolamaufert,& efficit talem,ac d recens ex faa ma- 
tre prodiret. Idem tomo6.de renouat.&reflaur.folio o. Elemen- 
tum Solis,eius Q. Effinec non oleum ejufdem & Aurum 
bile lepram vna cum omnibus morbis auferunt ,renouant ac 
redamant. Idem fol. 101. Ens primum, id ed* Auri prima com- 
podtio,quas adhuc liquor exidit, in corpore quicquid arripit, 
renouat ac reftaurat,nec iblum hominem,vemm etiam omnes 
pecudes,fru&us,heebäs & arbores. Eftq; ipiritusfubtiliffiraus, 
longe vero fubtilius, ac ipfo corpore feil. Auro. Ens ab eo de- 
leri bitmtom.6.fol. 105, in hunc modum: Auri mi- 
nutiiT. triti ftj. Salis circulati tb jjij. Mixta fimul digerantur in 
equino fimo per meniem: Inde fiet aqua, cuius ab impuro fe- 
paretur purum: hoc in lapide coagulato, quem vino cenifiato. 
cakinabis,&ieparabisiteram,&:iuper marmorefolues. Aqua 
hanc putrefieri finito psr meniem,inde fiet liquor,iti quo figna, 
fiunt omnia, vt in Ente primo Auri&c. Idem lib. i.cap. 4. devita 
longa ait: Oleum vitrioli correrdum&aarificatum, vclper 
phlegma forma circulari temperatum vel per oleum rubeum 
fiueviride,quodfub Cocothardclicefcit 1 vtrumque hbcrar a. 
Caduco. Capo kum libri dicit: Lepram rubeam curati per Mer- 
curium Solis albam per Mercurium Lunae. Idem fot 'Tr&fat tonis Tars Quinta, 
t$$,CAp. i.hu'mdtfit: Guttam curari pervitriolunvSolis&hori- 
«emempVitriolidofinapponitiij.g. Dofis horizontis giiij. 
Aquila praecipitata &fpiritus vitae ex Auro extradus cu- 
rant hydropifin.TiW. i .cap.S.lib.i. de vita longa. 
In diflolutis furamum atque adeo excellentiflimum me- 
dicamen in Auro eil,&laudano perlato. ΨαιΐΙοροίί: Ex Auro 
fnonplanatofit,necpermiftorealiaincongrua, fitq; perAcha- 
nar& Rubellam cum adminiilratione r .bese cilentiae. Dofis 
icxiij.guttis componitur,vel fecundum difpofitionemfubjcdi. 
Ex hoc Auro omnes dyienteri# ipecies Ideritiae& diarrhoea, 
.atque alii fluxus ventris,vel mineralium »Juxta ritum medicum 
,.optimecurantur. Tonk6 cap.S.foLi$y. 
Contradionem & rcfolutionem tollunt Aurum, cinna- 
rmomum, xyloballamum , myrobal. cura eilen. viniinElixi- 
idumrcdadis. Tom. G.cap.y.fol.ieß. 
Venenis vnitarefiftunt cflentiaMumiae,eflcnt. chelido- 
niae, liquor horizontis. Ballamus de lignis acTenae figillatac. 
Eodem tomo cap. \o.ltb. 5. 
Auri etiam eftaugmentatio ·, item &: generatio in cucur- 
t bita: liquidem &c Lunae. ‘Paracelf.tom.GM. zMgener at. rerum na- 
, curalium, foL107. 
Sulphur crudum Auro detrahit pulchram & amabilem 
■ fuam flauedinem & aureum colorem, & njgrum reddit, & pla- 
ne deforme ,vt deformius efie nonpoflit·, lic& Lunae albedi- 
nem. Idem Ub. 5./0/. Z09. Cum aranea in. fluxu Auro fnper- 
injeda eodem modo facit, vt aurifices malleare non polfinr, 
verum vitriolocorrigi poteil,&redintegrari. Aurum non po- 
teil melius & pulchrius conieruari, nifiinvrina puerorum, in 
qua diflblutum fit lal Armoniacum, aut in fola aqua ialis Ar- 
moniaci. Idem Paracelf tom.-6.fol.no. Sic argentum coniertu- 
tur in aqua vel aceto, in quo tartarus & ial commune fint refo- 
luta,hique modi funt aurifabrorum. Paracelfus inlib de calo 
Philofophor.fol. 1 §f.ait rSeptimum ex lex fpiritualibus metallum 
corporaliter cftSol, qui in’feipfo nihil aliud eft, quam purus 
ignis. Quod autem extnniccus pulchrius^flauius,apparen- 
tius, perceptibilius, ponderofius, frigidius, ac magis homoge-  Auro. 
neum corpus vifii, perceptioneque poflldeat, huius caufa cft, 
quod aliorum fex metallorum congelationes in fe contineat, 
quibus in vnfi corpus cxtrinleCum cft copa&iflimum fa&um. 
SicSoIisex feipfo purus cft ignis, non tamen viuus,icddurus, 
& fulphuris tantum colorem demonftrar,vt flauum & rubeum 
permixtum in eo proportionaler; Metalla quinque frigida 
iunt, quae Tuas tribuunt Soli virtutes; Secundum frigiditatem, 
corpus ipfum: Secundum ignem,calorem; Secundum ficcita- 
tem,duritiem: Secundum humiditatem, pondus, & ex iplen- 
.dorc,clangorem. 
Qupd autem Aurum ignis terreftris Elemento non com- 
buritur, nec etiam corrumpitur, efficit hoc Solis conflantia. 
.Namvnus ignis alterum adurere nonporeft, nec etiam abfu- 
mere, fed potiusfi adignem accedit, ignis augetur validiorque 
fit infuis operationibus. Coeleftis ignis, qui aSolein terram 
apud nos influit, non cft talis ignis, qualis eft in ccelo, nec fimi- 
iis noftro fuper terram cxfiftenti, fed ignis ille coeleftis apud 
nos eft frigidus & congelatus, qui corpus eft Solis. Quam ob- 
rem Sol pernoftrumignem fuperari nullo modopoteft: Hoc 
illi folura accidit, vtliquefiat ficuti nix, vtglacies ab ipio cce- 
leftiSoIe. Ignis igitur ignem comburendi poreftatem non ha- 
bet, quia Sol eft igni's,qui folu tus in cqelo, coagulatus apud nos 
exfiftic. Hinc Aurum, dicit,ex eflentia efle triplex, i./Ccelefte. 
2. Elementare. 5. Metallicum. Quodque rurfus tripartitur 
in Solutum, Fluidum, & Corporeum. 
Eius vero liquefa&ionem per ignem prouenire dicit, 
caufari hoc ex Mercurio j item quod Pilees & Aquarius liqua- 
tionibus in eo fpintualiter occultentur. Huius manifeftiflimu 
cft exemplum,quod Mercurius cum Auro facilius per ample- 
xum cornmifceturcorporaliter. SedSolpoft liquationemre- 
cedentc calore frigoreq·, fuperuenientccxtrinfecus coagulari, 
durum &c folidum fieri, reliquorum metallorum eft occafio, 
quorum naturam in fecompleöitur,lupirer, Saturnus,Mar?9 
Venus,Luna. Iniftisquinq; mctallis,rrigidaemanfioncscum 
fuis regiminibus praecipue reperiuntur. Inde fit, vt Sol extra 
calorem ignis liquefieri minimepoffir, propter jam di&um fri- Pr&faimiis Pars Quinta, 
gus. Non poteft etiam Mercurius Γαο naturali calore, vel li- 
quatione fabuenire,necipfum defendere contra quinque me- 
tallorum frigiditatem, eo quod Mercurii calor no eft fufficiens 
ad Solem in liquatione retinendum. Quapropter oportet Au- 
rum magis quinqj metallis obedire, quam vnico metallo Mer- 
curi]. Ipie etiam Mercurius officii nihil aliud habet ex feipfo, 
praeterquam femper fluere. Hinc fit vt in aliorum metallorum 
coagulationibus nihil agere valeat,cum eius natura non iit du- 
rum aut iolidum facere,fecfliquidum. Fluidum efficere calo- 
ris eft,vitaeque natura : fed frigiditas duritiei ,confolidationis 
& immobilitatis naturam Iiabet, quae morti comparatur. Ex- 
empli gratia, fex metalla frigida iam diitaSolis, fi liquefieri 
debent,ignis calore fiar id neceftariutneft. Nix aut glacies,qua: 
frigidae fune, hoc ipfum non efficient > fed potias indurabunt: 
ftarim atque metallum igne Jiquefaitum ab eo fuerit amotum, 
frigiditas hocarripiens,durum,congelatum & immobile per fe 
xeddit. Sed quod Mercurius fluidus atque vinus femper ma- 
neat, dic quaefo calore an frigore id efficiatur? Qui refponderit 
ä frigidahumidaque natura id fieri, tum a frigiditate vitam ha- 
bere opinionisaflertor huius naturae nullam cognitionem ha- 
bens, cum vulgo fcduitus eft. Vulgus enim de quibufuisnil 
nifi falfumiudicatjhocetiamfirmitertenet. Quapropter eft, 
quodab eo recedat, quicunque veritatem cognofcere cupit. 
Mercurius quidem ex frigida minime, fed ex calida & ignea 
natura viuit. Qupduis etiam viuens, ignis eft, quia calor eft vi- 
tae, frigus vero mortis occafio. Hailenus de natura Solis & pro- 
prietatibps, paucis adhuc perftringendis fufficient. 
Idem trdft.z.decentraft. ait: Haec eft ratio, cur general em 
curam ad omnes contraituras ponimus, vt in Auro potabili; 
cuius etiam non miratur,quicunque verus Philofophus exiftir, 
quod Aurum & eius proprietäres, eiiefque fupremum opera- 
tionisgradum nouit, in confortatione totius naturae humanae; 
Per quam falam omnes morbi funt,&: potiflimum illi, qui fu- 
premum gradum occupant, vt contraiturae curandi. 
Gebervs Aurum fiedefinit :<tsfurum eft corpus metallicum, 
' (itrinHm,ponderofuwywutujn,fulgidum>(equalitermterr£ ventre dige- 
*Definitio Ge- 
bert. Ί)6 Auro. 
fiam, aqua minerali diutifiime lotum,fub malleo extenftle,fufile, fck- 
rans examen cineritii & c&menti. 
Libavivs cap.a-part.i.lih.i. de naturametall. incon.yilch. 
iic definit: Aurum eft Metallum perfedum, e Mercurio ma- 
turiflimopurillimoque,vi fiilphurispftantifilmi,&vna exipfo 
comm; fiione optima, tenacifiimaque fadajConftitutum,&d- 
trinatinduraexornatum. Itaque nihil aliud cil,quam Mercu- 
rius optime excodus, & coagulatus conftantiffime. Vnde ci 
nata e fi: fixitas 8c duratio in igni igneisq; maxima; pondus den- 
fitas 5c tenacitas partium pcrtinacifiima. Nec vllum eft quod 
malleo ita dilatari poflit. In fiio manifeftocitrinü eft.in occulco 
fumraam continet rubedinem. Vnde & non tantum tindum 
ipfura efi, fed & tinduram rubedinis confert abundantem,& 
feminarium principium fulphuris perfeci vna cum Mercurio 
abfolutionisfummae. In fronte calidum ficcummoderate,at in 
recefiu igneam virtute occultans. Itaq; & femen habet mafeu- 
linum. Eximiieft iplendoris, (blarem imitans naturam. Qua- 
propter &Chymicorum Sol eft, &ob igneam virtutem inab- 
icondito Leo Ruber. In terris item humano cordi & leoninae 
naturae conientit, Screipondet aftrovini. In mineralibus ma- 
xime gaudet Mercurio abfolutifllmo, cum quo ctia intime re- 
mifceturplus omnibus metallis. Tinduram eius aemulantur 
Auripigmentum,Sulphur fixum, Praecipitatus fixus &e. 
Pondus ei furnmum conftat'efie inter Metalla, quod Pii-, 
nius falso arrogat plumbo. Dehisplurain confiliisfuperLapi- 
dem Philofophorum. 
Paracels. de Miner, traft.i. Aurum pars,fecum gerens 
tres alias partes,fcil.SaI>Sulphur,& Mercurium. Et ideo quia 
habet perfedum Yliadum. De hoc vide in Praefatione Trad.3. 
dc Lapide Philofoph.&c. 
His finem apponemus noftrae Praefationi,& ad exami- 
nationem Av ri nos accingemus chymicam ac fpagyricam, 
Soli De o fit lauSjgloria, & gratiarum adio fem- 
pitcrna,AMEN. 
. Definitio Λη- 
-dre& Ltbami. 
► 
l Aurum infu~ 
> perficie flauu, 
i in centro ru~ 
: bem. 
I 
In Mercurio 
enim citum- 
■ W& rubedo 
aurea ineii, 
ficutofiendit 
Turbith mt- 
ner ale, & au- 
rum vita. 
Quinte Partis Prafationis Finis* In Prccfationem J~ccundam 
BASILICAL CHYMlCsE In pr eej-aiioncm Secundam 3ΛSIL·!CAL CHYMICAL . 
MVNDVS ELEMENTARIS 2 Traftatus II. 
:BASILICiE-CHY.MICJE 
L 1 3 E R l 
G A J> V T Ϊ*. 
D e metallorum generat tone, & auri calcinatione* 
Vmimpoilibilisfitcorporumfolutio,compoit“ 
bone ignorata tefte Gebero cap.io. iumnacEper- 
ή Fedionis: Ita antequam metalli calcinationem 
' aöorcc*’amur :‘de ipiorura natura & generatione 
obiter aliquid dicendum erit. De generatione 
meta^omm: Hoc iciatis inquit Paracel. tom.6. 
lib. i. de gener, rerum natur. Quod omnia Fe- 
ptem metalla naicantur ex triplici Materia,nempe ex Mercurio,Sul- 
phure& Sale,attamen diftindis & peculiaribus -coloribus.fOb id 
Hermes non male dixit,ex tribus Fubftannj s omnia 7. metalla nafci 8c 
componi,iimiliter & tincturas & lapidem philoiophorum. Illas tres 
Fubftantias nominat, Fpiritum,animam <3c corpus: Fednonindicauit 
quomodo hoc intelligendum iit, aut quid per hoc velit, quanqnam 
fortailis etiam 5. Principia potuit Fciuiile, ied non Facit eorum men- 
tionem. Quare non dico eum hic errafle, ied tantum reticuiile. Vt 
autem iibe 3. Fubftantijdiftindj rede intelligantur, nempe Fpiritug,, 
; mima, corpus, iciendum eft,quod nihil ahud iigniiicent, nifi tria 2 
B A S I LI G JS. C H Y M !C Ά' 
pdncipia,hoceftmercurium,iulphur, (alem ex quibus omnia 7. me- 
talla generantur. Nam mercurius eft fpidtus,fulphur eftanima,ial eftr 
corpus, metallum vero inter fpiritum &corpus,de quo & Hermes 
dicit,eft anima,qua? quidem eft lulphur, quod iftaduo contraria cor- 
pus & ipiritum vnit, & in vnam eiTentiam mutat &c. Hocautem non 
ira intelligendum eft, quod ex quolibet mercurio,quolibet fulphute, 
dcquoliberfale 7.illa metalla generentur, aut ilmiliter tindluraaut la- 
pis philoibphorum per alchymifta? artem autinduftdaminigne, fed 
in montibus per archeusn terra? oportet generari omnia 7. metalla; 
Nam alchymifta facilius metalla tranimutabitquam generabit vel fa- 
ciet. Nihilominus mercurius viuusmacer eft omnium 7: metallo- 
rum, & merito mater metallorum dici debet. Eft enim metallum 
apertum,& ficut in fe continet omnes colores, quos in igni exfe red- 
dat, ita etiam oxculte omnia in-ie continet metalla, qua? extra ignem 
exie non pra?bet &cc. Sed regeneratio & renouatio metallorum fit 
ita; ficut homo in matris iua? vterum redire poteft,hoc eft in terram, . 
• exquaprimus homo fuit, & ita dentio naici in vltimo die: Ita edam 
omnia metalla in mercurium vitium redire pollunt,& mercurius fie- 
ri, &: per ignem regenerari &: clarificari , fi per4o.ieptimanas inper- 
petuo calore,vt infans in vteramaterno permaneant. Itaiam nafcun- 
tur,-non communia metalla,fed tingentia metalla. Nam fi luna vt di- 
&um eft, regeneretur, tinget poftea omnia metalla in lunam, ita au- 
rum reliqua metalla in aurum, &c fimiliterde omnibus alijs metallis 
intelligendum eft. Quod autem Hermes dixit, quod folaanima fit 
illud medium,quod coniungat ipiritum corpori, noninepteienfir. 
Cum enimfulphur fitillaaniraa, & ficut ignis,omnes res maturet & 
excoquat poterit etiam fpiritum ligare cum-corpore & vna incorpo- 
rare &: vmre, ita. vt inde valde nobile corpus gignatur. Quanquam 
non vulgare combuftibilc iulphur pro anima metallorum habendum 
eft,ied anima eft aliud quid quam corpus combuftibile & corrupdbi- 
le. Quare a nullo, igni com buri poteft, cum fit tota ignis: Et reuera 
nihil aliud eft quam quinta edentia iulphuris, qua? ex reuerberato 
fulphure per ipiritum vini extrahitur & colods rubei & pellucida ex- 
fiftit ficut rubinus: quod quidem magnum & pra?ftans arcanum eft 
ad tranfmutandum metalla alba, &ad coagulandum mercurium vi- 
uum infixum & probatum aurum: Hoc ubi pro thefimro ditefeendi 
Mercurius 
metallum 
apertum. 
'B.egenera- 
tio met alia- 
rum. 
Iuna rege- 
neratio eil 
tranfmuta 
torta. 
Sulphur 
vulgi non 
(ZÜfulphur 
philo/opbi. 
The/kurus 
in compa- 
lobtlisi L I B El F R I MV St 
'wc'öiTifnendatum habeas, Sc merito hoc vnico arcano in tranfmucati» - 
ne metallorum contentus elfe debes. 
Sic& rede mihi videtur lenfifle Hermes paterille philoibpho- 
rum, dum dicit in tabula Smaragdinain fepulchroeius inuenta; Id 
quodeft fuperius,eft heutid quodeft inferius :Sc vice verla; ac il di- 
sceret φ naidtur fupra naiciturex eodem fonte ficut illud quod eil in 
vilcenbus terras. Quod vero natura paulatim Sc fucceiiiue in terrte fu- 
perfioe,plantas &: extera vegetabilia producit: ita natura etiam rae- 
tallain locis fubterraneis tardiusSc longiori temporis fpatio,ex vapo- 
re humido vnduolb,argenti viui& iulphuris vitrioIati,iuo calore,(ra- 
• donegeneieos,&:ranonedecodionis)Mercunum decoquentis pro- 
prietates in fe continente generat. Vnde Mercurius mater metallo 
tum dicitur Paracel.tom.6.1ib.i. Vti ex procedentibus audiuiftis. Sic 
Mercurius eft fpiritus, fulphur edanima,Sal eft corpus. Item fulphur, 
5. edentia Mincralium,Mercurius vero 5. edentia metallorum tom.6. 
lib.3. de vita longa cap. 2. Idem par. dicit Mercurius totius mineralis 
-elfe continet tom. 8. de mineral, trad. I. in Mercurio metalla omnia 
iacent : & omnia tantum funt Mercurius Sic & de Sale Sc iiilphure 
intelligendum.Idem toimS.de elem.aquo philofhb.4. cap.5. Sic con- 
dat ex fulphure Sc Mercurio me talla conflare omnia,non vero-vulga- 
liiim intellige; Hinc fulphur,metallorum pater a philofqphis nuncu 
patur.Quo vitam ianitacemq; prorogarent,morbisq; redderent hanc 
zinnern in fulphure inuenerunt facultate potentiilimam Par. tom. 7. 
cap-7.de fulphure. In fulphure ineft Ballamus & 5. ede incombuftibi- 
leomni m rerum,imo&conieruatim.mi totius initatis,Para, tom.6. 
fol.iSi.DeSale lic dicunt, quod in Sole Sc Sale naturadta dnt omnia, 
tede Gebero. Sai edBallamus rerum, Ballamus naturalis, item Balla- 
mus corporum, mater roris, fine eo duo reliqua prima intercidunt. 
Item totalis corporis conferuatio. Eohomocarcerenonpoteft&c. 
o5.io4.io5.Elcmenta,quas omnium corporum na- 
turalium materia remota funtreprasfentantur.Mercurius n. (intellige 
philofophorum alias repugnaret tom. 6. Paracel. fol. 28p.) indar fos- 
min£e,frigidus Sc humidus,aquas & aeris rationem habet.Sulphur au- 
tem tanquam mas,calidum & dccum, ignis&t erras vicem obit. Tali 
modo & Sal pro ratione diuerfitatis adnaturam elementorum acce- 
«Ut: .& nullum inuenitur metallum apud quod non etiam inueniatur 
Fulgur eR 
natura 
auric 
Mercurius 
mater me- 
t aliorum. 
Mercurius 
eft\Jp tritus. 
Sulphur eit 
anima. 
Sal e& cor- 
pus. 
Ex Mercu- 
rio omnia. 
Sulphur 
■phitofepbo- 
rum pater 
efl metallo- 
rum. 
SulphurBal 
. farnus rtr-u, 
■ & totius 
: J'anitatis. 
Sal tot alis 
confer uatm 
i micmofmi 
■ Mercurius 
■frigidus & 
humtdm. 4 
B A SILI CA. C H Y M f C J£ 
ttullum ί 
metallum i 
imienitur \ 
abfaSale., i 
i 
< 
jißm Mer- 
curi'j omnia 
metalla tn 
Mereunum 
tranfmu- 
tat·,-. 
De calcina- 
tione Solii 
i. Solutionis 
fpecres. 
Calx in ge- 
nere.' 
Calx fuhti- 
l'tßima phi 
loßphu eii 
Alkoholi 
Spiritus vi- 
ni reflific a- 
tmde phleg 
tnamcpAl- 
kpholpbilo= 
fophis eil. 
Calcmatio 
alia aflua- 
tis, alia po- 
tentionalif. 
4-Modtcal- 
ctnationis 
apud philo- 
ßphos>. 
genus Salis aut Vitriolf&haec ratio quia alias hocabfcnte non pollet 
in metallum figi Etliautem lunt,qui Mercurium Sal 8c Sulphur me- 
tallorum materiam eile mfteias eancrtameniitius eftphiloioph s me- 
tallicis ime.mefailurgis credere,qui in omnibus fodinis,&vems repe- 
riri vno oreattellancur. Ad citiorum opinionem, & metallorum ex- 
cpdorcs, yflores & probatores accedunt; Vt taceam quod medici 
pleroique foliorum morbos a Sulphureis & Mercurialibus fpiritibus 
crudis mtracorpnsadmiliisonri dicant: Et metalla, in externis,affe- 
dibns eadem prxftare,qine Hydrargyrnm. Imo omnia metalla facili 
negotio in argentum vitium & in omnia metalla reduci poliunt. Vide 
confilium in trad.3. de lapidephiloiophorum 23. Vbi agitur de Aftris 
metallorum. Hsec de eifentiali metallorum generadone.dida fint, ac- 
cingemus nos ad 'calculationem Solis., 
Calcinatio nobis vt ex latrochymia noiIraconiIar4dl; violenta 
per ignem corporis in calcem redudio. Beguino eftmifti in calcem 
iolutio. A Gebero definitur,quod iit rei pulueriiatio per ignem, cum 
priuatione humidiratis,accidentalisnoii elientialis, qua; partes con- 
. iblidabat&connnuebat.Calx proprie figmficat corpus vi ignis in fub- 
tilem redudum puluere , vel quamlibet materiam qua; jp negotio in 
puluere redigi potefbQuando vero puluis vel calx planere ddirur im- 
palpabiiis&tad fenlum(vti Beguin9)inftar farinae tenerrimte iubtiliffi- 
I mus,rum philofophi Alkohol nuncuparunt,idq; ficjpprie in tranila- 
titia ve.6, iignificationead ipiritum vinipEpiffimeredificatum com- 
. mode & non inepte tranftulenmt, eum fpirirum vini alkoholiiatu, 
■ ite alkaliiätum,ieu Alkohol vini indigitantes. Dicimus autecalcina- 
l donem aliam audualem aliam potentialem : Audualem quando vi 
-ignis res materialis in calcem redigitur. Potentialis quando materia 
igni eilentiale (more philofophorum) in Calcem veram non in cine- 
rem reducitur.Hacpratftannflimaeft calcinandi forma,& inprimis ad 
quintas dlentias metallorum vtilis,fine qua fere extrahi non poliunt, 
- nec non ad Tinduras eflentiales vegetabilium & animalium vti & 
mineraliumjPhilofophi Chyraici varios diuerfosque(eflentiatamen 
• cohaerentes & homogeneos ) in venere praeparandi modos quibus 
-calculationem abfoIuunt,qnitamen omnes ad hos referri polle autu- 
mamus,&funt 1. Amalgamatio. 2. Pnecipkatio. 3. Stratificatio. 
- 4. Fumigatio : quod itaque profpere cadat, ad examinandum aurum 
per Amalgamaticmem animum noftrum accingemus. Liber Primvs 
Amalgamatio,operatio nobiliffima,non iolutn in alchymia ad 
pneeipuas & praftanciiRmas operationum perfeiciones requiritur, 
ied eius etiam tantus eil vius, vt fine cuius adminiculo, aurifabri de- 
aurare nullo modo pofluntrSeriiilem etiam habet vium in colligendo 
aurum ex fibulo: Eilque metallorum calcinado propria, quam cal- 
cem ieu Alkohol lubnliilimum per mercurium rediguntur. Arnai 
gamaeft metallum cum mercurio incorporatum & praeparatum, vt 
inftar butyri extendi pollltrForma procedendi talis eil: Aurum eoe- 
raentatumvelperantimonium fuium,in renuiffimas lamellas & bra- 
cteolas ducitur,feu in minutas particulas forticibus conemditur , in- 
terim Mercurius optime per acetum ac iolem purificatus atque pre- 
paratus probe mundato ime ignito ( ab intus creta optime illinito) 
catino aut tigillo,cumque incipit exhalare, additur aurum conchium 
vel foliatum, &. extra ignem agitatur baccillo ligneo donec optime 
incorporcntnr,runclubicbextingiiitur amalgama proijciendo in vas 
aqua pura plenum, in quo abluitur vfque dura omnem nigredinem 
quam contraxit vel a Mercurio non fatis purificato aut ligno vilo de- 
pomerit. Si iam calx nuda quaeritur,amalgama per corium recipimus 
(optimum eil per loculum ex pelle caprino confe&um) &: abundan- 
tem Mercurium ieparamus, globum vero fiue mafläm in corio reli- 
<ftam5admouemus igni in tigillo, continuo baculo ligneo agitando, 
donec torus Mercurius exhalauerit, ( hac vero ratione auri pars 
magna perit) tunc abluitur; Verum magna cura ignis eft habenda ne 
fragorem vti folet edat acutiilmium; Vt vero melior fit operis prae- 
cautio folent nonnulli amalgamari adijeere duplum iui ponderis lalis 
communis decrepidati, diligentiflimeque terunt in mortario mar- 
moreo, poftraodum ab igne Mercurium euolare permittunt , ficfme 
periculo fit calxfolis abfque naufragio vllo, hoc tamen etiam inluper 
animaduertendum , ne aurum tuum rurfus fluere facias, dc nota 
quando de fale adhuc aliquid, apud calcem folis cil refiduum,illud 
aqua limpida dulci calida per ablutionem fiue edulcorationem venit 
{eparandum. Sin vero manis calcem adhuc iubtiliorem, non opus 
eft edulcoratione,fed totum ita pone in crucibulo adaptato, cooper- 
to ac lutato,paruo tamen (vtil quid de Mercurio reftaret) foramine 
peruio ignerotre per dies ii. aut quantumvis reuerbera j iam euo- 
latoMercurio fcedulcaca calce reperies.aumm calcinatum redditum. 
1 Oe calcina- 
• tione [olis 
per arnal 
Ί: amatione. 
A malgama 
tiO metallo- 
rum cala- 
natiopro- 
pna. 
Amalgama. · 
In hunc mo > 
dum & au- ■ 
rifabn fa- - 
ciuntamal- - 
gama cum 
φια pocula - 
argentea 
deaurare - 
kiunu 
1 Calx hac ' 
■ fiuepraci- 
pitatusSolis * 
1 prole mu- 
■ niendus a ' 
‘fragore. 
Aurum a 
fluxu pra- 
cauendum 
in calcina- - 
tione. 
Reuerhera-' 
ta calce fo- 
laririUilm st 
exiftit, .  B AS I L I C JE C K Y M I C Ä 
Qnpd fumma adhibita cautione exficcandumflm vero calcem maufs 
dic Alkohol,aurum denuo araalgama,&per corium traijce vt fupra 
tandem fic abundantia mercurij feparata, globum illum cum duplo 
ponderis fui florum iiilphuris commiice, optime terendo , inque 
icuteilam terream vitreatam ponendo, tandem Alkohol vini abfque 
omni phlegmate deiuper Fundendo , huncindeiuis adminiculis de- 
flagrando atque accendendo« Poft cuius deflagrationem videlicet 
iiilphuris , Fpiritus vini, & mercurij , Jpongioium attenuatumque 
etiam fic reperies, & fi hase operatio flue procellus terra vice adhuc 
(videlicet Amalgamando & cum fulphure calcinando) repeteretur, 
aurum iiimme Alkaliiatum exiliere affirmatur. Nonnulli Amalga- 
maibliscalcinantcum fulphure iale Tartari,cinnabari&alijs, verum 
htec iara.dida optima <Sc probabilis exiflere atque conflare videtur: 
vnum eft quod reflare videmus,icilicetDolin auri A: mercurij: Auri- 
fabri vulgariter recipiunt mercurij 5. part.adi. parr. auri, Beguinus 
refert odo partes plus minusue & Fex mercurij ad vnam part.auri > 
Dodiflf. Sennertus praAcribit fextuplam partem etiam mercurij, cum 
duploFulphuris viuiadvnam partem auri &c. In hoc nemini pne- 
Fcribknusded cuilibet fuo arbitrio ac libitu relinquimus ac proponi- 
mus,tamen concedimus melius eile excedere dofin in Fulphure iale 
mercurio &c. quam in auro, ne fiat imminens periculum, vtienim 
falis nitri vis & .natura-inflar fulguris agit Furium fic hoc fi legem 
artis non tradetur deorfum. Huc vfque breuitcr de primo corru- 
ptionis inftrumento,inquofolum corporis compagis folutio 
Fpedlatur: reliquum eft, vt aliam calcinacionis For- 
raamexplicemus. 
imäificatio 
, calcis. 
iBoßsmer- 
xury&au- 
*■riyfecundu 
artifices 
varios etia 
\V aria con- 
fiat in A- 
rnalga- 
mando. 
V eluti na- 
tura fulgu- 
ris inftarän 
/ale nitro 
Jurfium, ßc 
aurum ter- 
tsftreagit 
deorfimu L I B £ R P RI M 7 S, 
7 
G a p v t II. 
De praecipitatione Solis. 
E St aurem praecipitatio altera ipedes calcinadonis quae fit per 
aquas philoibphicas, vulgo aquas fortes, di<fta autem eft praeci- 
pitatio quia aqua philoibphica, ieu per aquam perficitur, i. Diffoluir 
metallum,veuirque praecipitandum in aquam quodiurfum in fe rapit 
in tamperfe&am liquoris vel aquae ipeciem, vt vbique appareat aqua 
Homogenea,ac fi punilimaeÖet aqua abique vlla eommiftione.i.Vel 
pondere grauata metalli·, vel in opere diffipatis ipiritibus ad fundum 
vafis cadere metallum permittit, vnde praecipitatum dicitur & opus 
praecipitatio. 3. Si poft diilblutionem corporis aqua calcem non di- 
mittit,iolent artifices addere quae ieparationem faciunt,atqueprodi- 
uerfitace materis diueria: fiunt ieparationes. 4. Et notandum eft in 
iufta ca!cinatione,vt vnicuique corpori luam paret aquam artifex, ne 
fruftra operetur ·, non enim eadem aqua ioluit aurum quae argentum: 
nam pro diuerfitate aquarum philoiophi aquam ioluemem Solis 
nuncuparunt aquam regis, &: ideo quod aurum reliquorum metallo- 
rum rex & dominus (vti ex praefatione conftat jexiftat. 5, Et haben- 
da eft ratio finis cuius gratia praecipitatus vel calx Solis quaeratur. Alia 
enim aqua opus eft cum calx paratur in vium humani corporis,alia 
cum pro medicina tranffnuratoria. Modus itaque operationis apud 
philofophos varius eft: Nonnulli aurum quartadone purgant, fi tri- 
bus argenti partibus confuium foiuitur aqua regia (non adeo forti) 
quicquid in eo eft alienum,Solo auro refiftente ä iolutione aqua Salis 
vel oleo Tartari Aurum repercutiunt, ficque aqua fontana deftil- 
lata edulcorant: Hancque via Solis fadbus eft praecipitatus attamen 
artifici il libuerit redudilis. Modus probabilior 8c qrsftantior 
talis eft: Recipe libram femis aquae fortis communis, lolue in illa 
vnciara vnara Salis armoniaci, vel quantum iolucre poteft > in 
pamo calorem Ita habebis aquam regis , in qua tantum iolues 
Auri fini quantum libuerit, effundatur iblntio in vitrum capax , 
& gutcatim iältem ( propter ebullitionis ftrepidum ac pericu- 
lum ) inftilb>'de bono oleo Tartari in celia per fe reioluri ; in 
Secunda·/ 
calcmasio- 
nii Jpecies> 
De-prtcipi-' 
talione. 
turinpra-* 
cipitatme»- 
Aqua fortii* 
Coluit tan- 
tum Lu- 
nam &c. 
Aqua regis · 
foluit tan* 
tum au- 
rum. 
Auri /olutk 
nem etiam 
quartam- 
nem vocant ’ 
vulgares·- 
Chjmicu ■ 
Modusger 
nuimu a- 
qua regis > 
vulgaris&>  Basilica Chymi c /je 
htliusvero defedutartari Tal inaqiu communi folutum acdpiatar: 
requiritur autem oleitartari bona quantitas, tunc aurum cxreper- 
cuflione cadit ad fundum; vbitota calxauri ioluta, furidum petnfte 
videtur (quodanimaduertes e calore aqua: Regis, qui debet eile al- 
bus, nam ii adhuc ftauus iit, fignumeft totum aurum nondum re- 
percuifum, plus igitur olei Tartari guttatim effundatur, vique iolu- 
tio&omniafint nigra reddita ) tuncpoft fifibfidentiam aliquot ho- 
rarum in calido liquorem fuperiorem effunde,& calcem pofteain 
Balneo Maria prudenter exiicca , & fi placet reuerbera aut Calci- 
na, amplius enim non repercutit: Calcem colledtam ad fixos vfus 
in vitreo vafculo reconde, &c fi placet edulcorare poteris ; Hatc 
calx in oleo falis inftar Butyri iiquefeit, fed non radicaliter , quia 
in corpus iterum reduci poteft. Dolis huius Alkohol eft granorum 
trium ad quatuor ,mouet iudorem , datur cum appropnatis. Be- 
guinus Solis calcem vocat Ceraunocrylon Diaphoreticum , quafi 
Aurum fulminans, hoc eft, quod inftar fulminis diiliUendo frago- 
rem acutifiimum edat: de quo etiam habet meus propinquus ule 
CrolliusinfuaBaiylica Chymicafol. 211. Verum vt fu penori modo 
di&um tali neque Beguinus vel Grollius Aurum praecipitare docent 
(vide Beguinum in luo Tyrocinio capλ6. ) Cum enim fienon am- 
plius fulminabit: nota etiam fi calx fiolaris vel cum fulphure, vel fale 
communi decrepidato , aut cinnabari ,aut iale Tartari immifeeatur, 
inter Calcinandum aut reuerberandum etiam non fulminabit, aut 
repercutiet quod hadenus multi Chymici cum fummo ipiorum 
naufragio ,dum aurum per auras euolatum deprarhenfi & animad- 
ugrfi & experti fiunt. Exfiolari calce fieu Ceraunocryfi Diaphoreti- 
co hoc & traditur pofte medicamentum confici praeftantius inque 
hunc modum. Recipe Calcis Solis grana quinque vel fiex; eaque 
impone in vafculum argenteum , &iuperfunde ipiriram vini opti- 
me redrificatum , quem incende: &: deluper partem cucurbita: fiupe- 
riorem cum Alembico roftrato & receptaculo iiifpende. Quam pri- 
mum fpiritus vini ardere defixerit, ceraunocryfion difllliet& fulmi- 
nabit ,’pars vero terrea ad parietes vitri iublimabitur. Hoc quater 
vel quinquies repete (vitra quinque vel fiex grana vno modo non fii- 
menda) cura recenti ccraunocryfo vel calce & fipiritu vini: tandem vi- 
trum laua,vt calx petat fundum: qua: exficcanda eft. Pofis granum 
vnumad duo, Diaphorefim tantum prxftat. 
] Proba iuftiß 
repercußio- 
tnsaun. 
f Ca!x Solis 
non reper- 
< cußiuus. 
Calx Solu- 
, bilts verum 
reduclilis. 
Doßs. 
Diaphoreti- 
cam. 
■ ceraunocry 
fon Diapho- 
reticum, 
Veru e ft in- 
ter cakinan 
du non fieri 
naufragium 
Solii,fed his 
rurfusßepa- 
ratis per e- 
dulcoratio- 
nem atta- 
men reper- 
mßimseft. Liber Primvs.1 
Inter omnes auripntparationes ac caldnationes ha?c mihi ar- 
ridet pra?ITantior , exque artificioia praeparatione i'mcera probabi- 
lior: quia in hunc modum ad omnis generis auri potabilis prapara- 
tionesjhabilius atque perFediusexift.it atque conftar, aurum nempe 
microcofmi cadum. Recipe aurum per cementum (vulgare feu rega- 
Ie)purgatum hoc in minutas particulas Forficibus fcmde, inque cru- 
cidulum mundum, inter carbones ardentes ponito, vt aurum ali- 
quantulum incandelcat: Poftmodum ex alio tigillo, Mercurium pro- 
be mundatum ac caleFadum,aurodefuper aliunde, bacilloquc extra 
ignem pro diligenti incorporatione miFceto: Poftmodum in aquam 
frigidam effunde; Mallamque optime lotam per corium vt artis eft, 
traijce,lic Mercurius fupeifluus inde ieparatur, vt maila dura inftar 
globi remaneat,quam cum duplo fui ponderis, Salis praparati teres, 
idque in mortario vitreo vel marmoreo peragendum eft, ira tamen vt 
nihil de Amalgamate appareat vel pereat. Hoc totum pone in crud- 
bulum coopertum Sc lutatum partio Faltern foramine peruium; & 
igne rota? reuerbera,per iz.horas,aut diem, vulgi naturalem, tali cau- 
tione,ne aurum igne violento in fluxum reducas: Hoc perado, au-, 
rum tuum probe calcinatum tenebis,& Mercurium,ii requires in au- 
ras abij fle credes, quod vero de Sale nonnihil iupereft, id per aquam, 
dulcem inde edulcando feparabis,&iummaadhibita prudenti cautio- 
ne , calcem Solis ad calidam Fornacem exficcabis. Hanc calcem fiue 
aurum calcinatum, denuo Amalgamationi & delponlationi cum 
Mercurio trades, ac per corium vel mariupium vt fupra trai jcies, poft 
vero maliam duram cum florum iulphuris duplo iui ponderis ira- 
miicebisjoprimeque conteres,& in Fcutellam terream vitreatam po- 
nes, iuperfimdendo Ipiritum vini optime dephlegmatum, tandem 
accendes.Hacin accendone &vftione,Fulphur& Mercurius acFpiri- 
tus vini deflagrant atque pereunt, vt aurum tandem repedas, valde 
attenuatum ac ipongioium: Si vero ha?c Amaigamatio(in iam didum 
modum ) cum Fulphure &c Fpiriru comburendo, bis vel ter ad huc re- 
petitur ( veluti & fupra de Amalgamatione didum eft. ) Aurum 
tuum adhuc pretio flus a?ftimabis praeparatum: Vt vero calcem tuam 
ad fummum gradum perfedionis ducas , accipe Mercurium iubli- 
matum puriilimum, eundem ab hac calce Solis bis vel ter tantum-, 
modo Fublimando eleua(flenim aliquoties inftituerctur Yixc fubli- 
matio tandem ipirituum fieret vnio in his duobus metallis} ficaurum 
- Modus cal~ 
■ cinationis 
- probabilior 
■ad omne 
■ aurum po- 
■ tabile. 
i 
l 
} 
Γ 
) Saldecre- 
: pidatum. 
Kon philo- 
fophicwn 
■ cuius höra 
funt 24. 
■ Alkohol 
vtnl 
Mercurim 
fubltmatm 
eleueturd 
Solpc Basilica Ghymicje 
tuum rpongiofum redditum, inque calcem tenuiilimam,ia omni? 
liquore Homogcneo folubilem tenebis, hicque modiis fecretiiii- 
mus eftjfequuntur alia? (olis prscipitationes eaeque vel per fe,vel cum - 
alijs permixtis: funt etiam nonnulla; alis iolis praecipitationes, ve- 
rum non per aquas Fortes de quibus in fequeniibus trad. pluries, 
&hac decauiahucnon ponuntur,quia ad vniuerialis Medicinae & 
fummi magifterij iapientum funt praeparatoria & calces in perpe- 
tuum nonreducibiles: Eft quidem mihi &nota calcinario DodlcN 
ris Antoni) Augli, etenim 3c ipfa folutio,verum de his inter alia no*- 
ftra documenta fac'emas ierraonem. Praecipitatus foiis Diaphore- 
ticus fle etiam ä philoibpkis praeparatur. 
Fiat primo Aqua fortis per yitriolum&ialem petra» ana quaii- 
tum par eft,in illa foluito eode modo vr iupra didii vnciam vriam vel 
duas , falis armoniaci, libera poftea per effiifionem diligentiffime 
a faecibus , plerumque enim cuenire (olet , ialem armoniacum eild 
faeculentum, fic habes aquam regis ii rcdtificare velis pro tuo libitu 
tibi erit conceffiim , aft non videtur in hac operatione eile opus: fol- 
ue in hac aqua, vnciam integram auri puriac fini, eodemque modo 
repercute cum oleo Tartari vtfupra dixi,vfque dum tota lolutio ni- 
gra redditaftt,poftea effufomenftruo , calcem inaqua fontana co- 
quito , quomodo auro vehementem impetum , ne amplius frago- 
rem edat aut impetum faciat, abftulifti: Ab hac auri calce, fpintum 
vini redificamra terna vice per cohobationem abftrahito, tandem 
cum fequenti menftruo per meniem circulato, eius deferiprio talis 
eft·* Recipevnciasfex ialisnitripunffimi,his fuperfunde integram 
libram ipiritus vini Alkohoiiiati, ime per viginti quatuor horas iu 
loco itaquiefeere, probe tamen vafculo ieu vitro munito, poftmo- 
dum caute effundito, fpiritumque hunc calci folati iuperfundito, & 
in pelicano vel phiola Hermetice clauia vt didum circularo: poft cir- 
cuianonem/piritum aliquoties inde cohobandoad ficcum puluerem 
abftrahitOy quemaquarolaceaflagrantiffima feu fpiritu tofaceo odo* 
rifero edulcorabis. Hic puluis mira: eft efficacis in multis moibis, 
eiufa ue Dofis eft granum vnum ad tria habita ftmul ac ratione 
perfon« & morbi: hic puluis Diapho- 
reiin praeftat. 
Aqua foriis 
ex vitrio/o \ 
&fakmtro 
Aqua regis \ 
ft additio- 
ne falis ar- 
moniaci. 
Praciprta- 
tio. 
MitiHrmm 
Selif's 
Όφ.. L IBER PrIMVS. 
!PR£CIPITATVS SRV PVLVIS AVRI DJ APH 0RRT1CV S 
cum regulo Antimonij &Mmurioviuo. 
Fiat regulus ex Autimonio per fal nitrum & Tartarum vc artis eft, 
huius recipe drachmam vnam, folues in aqua forti firaplici& fic 
reiolutam refemabis; Accipito iam &c auri fini drachmas duas, has 
iolue in aqua regis, cuius dderiptio fimplex paulo ance fuit declara 
ta,hanc (blutionem &c fiefeorfim tene; Poftremo & accipe quatuor 
vncias Mercurij viui, fecundumartem repurgatiilimi,has itidem dif- 
foluein Aqua forti vt decet; tres hafcefolutiones iam amficiofiftime 
comunge, menftruumque ab illis per arenam ad ficcitatemabftrahi- 
to, poftea materiam cum aqua fimplici deftiliata quam artificio fifli- 
me fuper marmore terito ,& oleum falis, a fäle gemmaedeftillato de- 
fiiper fundito, illudquefeptima vice cohobando & recenti oleore- 
nouandoinde abftrahendo deftilla,hoc perado materiam ruriuscum 
aqua deftiliata pluuiali edulco rato tandem fpiritum vini tertia vice in- 
de cohcbartOjvlcimo cum aqua rofarum etiam euaporato feu exhalare 
finito & habebis puluerem aurei ftauiq, coloris prarftantiilimum.Cu- 
ius Dolis eft grana duo ad tria, cum conferua Borraginisaut rofarum: 
fudores pellit,omniaque venena e corpore aufert« 
Regultvan- 
■ timontj. 
Aquxregu. 
Doßs. 
FRxEClPlTATVS SOLIS DlAPHORET1CVS 
A L IV S. 
REdpe Leonis a Dracone repurgatiffimi partem vnam feu drach- 
mam integräm, aquila: mineralis partes duodecim ieu vnciam 
vnam femis, milceantur vt artis eft, poftea vafi vitreo ieu cucurbitse 
imponatur, &defuper liquorem colchotaris rubei fine phlegmate, 
bis tantum, quantum materia fimul ponderant, fundatur. Sicina- 
rena lento igne tribus diebus nutriatur, cauendum tamen ne liquor 
afcendac, perado tempore deftilla, vtfoeces remaneant necte. Tunc 
ignem auge, vt cineres & vitrum candefcant, tali in gradu ignis, ho- 
nfque tribus fic maneat, pofteapaalatim refrigeicere finas,& aperi 
vitrum materiamq; accipe, ac perfediffime contere /poftea aqua lim- 
pida ablue, donec nihil acredinis amplius fubfir,tertia vice hocper- 
; icitur, cumque bene expurgata fuerit, exiccari permitte, & totum 
Aurum per 
Antimoniu 
fufum. 
Oleti vitrioli 
Rubeum.  Basilica Chymic^ 
hunc puluerem pone in lanceam vitream , iiiperinfunde ipir'tum 
vini, vt tribus digitis eminear, fpiritui vero ignem inferas. . Idque 
ter repetendo, habebis ficmagnum arcanum ad Tuum morbum pel- 
lendum, quod intra fex dies omnia fanabit ; Dolis grana quinque 
inconferua Roiarnra,vel cum vino fumptum tam mane quam ve- 
fpericum itur cubitum, aegrotum duabus horis fudare imas. Ad 
omnes contracturas iummum eil remedium, vtatur vero cum regi- 
mine , prout morbus expoilulat : Hydropici eo curantur, aliaque 
corporis humiditates , grana fex exhibendo in aqua Carduibenedi- 
dli, inde ludet argrocus: In pleur.fi exhibentur grana quatuor , in 
eadem aqua. In peile cum aceto roiäceo datur. Epilepticis con- 
fert in aqua ceraforum vel paeoniae, etiam ii quis a natura eo morbo 
correptus eilet, fi fingulis diebus accipiat paruam pilulam in aqua, 
paeonias,addendo guttulas lex fpiritus vitrioii,in fiimmaeius virtus 
ineffabilis eft: non multum etiam huic Diaphoretico deeil,quinm. 
Panacaam reduci poffir,. 
2JEUE.C1P.1TAT.VS AVR1 DTAPHORET1CFS CVM 
Mtrcurio & Antimonio, 
T} Egulus Antimon!) primo ficfiet:recipe Antimonij vncias duas3. 
pure albiflimeque.calcinati vnciamvnam iemis, mixta 
ßmul fluant in tigillo Regem pulueriiätum folue in Aqua Regia ad 
cineres calidos: aqua rurfus detra&a puluerem fuper lapide tere , 
&Regia recenti aqua in patina vitrea irrigetur &exficcetur3 idque 
fexies vel iepties repetendo: Deinde calcinatum hoc in aqua Regis 
folue per calorem & ad vium referua. Poftea recipe auri optimi 
per Antimonium purgati, &laminati drachmas duas, folue ad ca- 
lidos cineres , eamque folutionem etiam ferua. Recipe etiam 
Mercuri) crudi cum fale&: aceto boti libram ynam 3 iublimetur fe- 
ptiesfecundum regulasGhymicas per falem acvitriolum3&per a- 
quara calidam rurfus reuificetur: Huic in cucurbita forti libras duas 
aquar fortis vel regis fuperfunde, & ad cineres calidos iolutionem 
perfice: iblutiones hafce tresconiunge in magni cucurbita &bene 
permiice adaptoque alembico, cum recipiente ad arenam valido i- 
gne deililla vt moris eft. Deftillatam aquam refrigeratamque rut- 
ilis affunde & iviblima: quod tandiu faciendum, donec omnis aqua Liber P mmvs*. 
iueritablumpta, & in fando vafismada rubea apparebit, quam fra- 
d;o vaie exime, pulueriiatam reuerbera inter carbones in locofiifo- 
rio. Semper cum bacillo ferreo mouendo , vc omnis aqua: fortis 
ipiritus euanefcat, & nulla colorum, vtomnis aquas fortisipiritus 
euanefcat, denullacolorum varietas appareat: puluerem rubiam- 
dumin vitrum pone dcfuper affunde aquam plumalem deftillatam· 
ad digitos fex,iaspius agitando , poftquam horis viginti quatuqrin 
calore temperato deterit, aqua communi rurius detradha, optimam 
vini edendam affunde digitis quatuor altitudine per horas viginti 
quatuor, iaspius agitando, & per Balneum ad ariditatem abdrahe,. 
puluere exempto in phiolam venetam colligito , affundendo aqua: 
rolaceas mulco aromatiiata:: pod triduum exemptam madidam in 
aere ficcato, deauro obrizo chariorem charius referuato, in morbis · 
omnibus deploratis nihil experieris pretiofius, datur cum pullulis Sc- 
alijs formis, prasfertim in morbo gallico: pro maiori efficacia 8cope-- 
ratione aqua ouorura inde deftillari poteft ,& praecipitatus Diapho-- 
reticus in vir tute reddetur pnedantior inque praxi probabilior. 
r.RjEciPir atvs sev pvlvis BEZOART1CVS> 
Solii) cum oleo Antimonij.. 
Dlllblae inaquaphiloibphica ( fadta ex Salarmoniaco Sc nitro' 
vel etiam in aqua regis) Solis puriilimi drachmas duas , cui 
adde guttatim liquoris gummoii ex fublimato Sc antimonio lepties i 
redbficati vnciam vnam, fiet maxima ebullitio. Pone matratium i 
fuper cineres calidos ad tres vel quatuor horas, tandem per Alembi- 
cumexarenamenftruum foluens terna deftillationeeuoca, vltimo * 
cum aqua, cordiali ablue: tandem exficca. Habebis Bezoarticum ad- 
mirandarum virtutum: Huius dofis grana fex, fudores egregie mo- - 
nent. Vide Tyro ein; Chymicum Benigni cap. i6.fo\. 153. Alij etiam i 
hoc Bezoarticum Solis fic faciunt.. Recipe libram vnam Mercuri) 
fublimati pcrvitriolum &falem, adde tres libras Antimonij yngari- - 
ci, terantur inuicem Sc mifceantur, ac retortas vitreae luto munitae 
omnia indantur, adiundtö receptaculo clauib , deftillatio fiat in are- 
na cum ignis regimine, ne guttas in collo inftar Butyri congelentur, \ 
eo apparente mox carbo ignitus cum forcipe admouendus erit tam 1 
prope vt vitro non noceat, Sc tamen refoluat, idque toties iteram - Basilica Chymi'c i 
dum, quoties neceife fuerit; Liquorem egreffum femelredifica; po- 
ftea calore lique faÄum eirunde in vitrum capax, quod collum lon- 
gum habeat, & affunde aquam Regis: ahj folo ipiritu nitri vtimtur: 
guttatim (altem’fiat, propter ftrepitum effcrue icentia; periculum, 
vbi videris totam materiam iblutam cife plane , affunde exempli 
gratia fi libra femis olei fuit, edam lotoneravnum auri in aquaRe- 
gis ieorfira prius ioluti, ira mixtio manebit clara , non turbida & 
rubicundiflimi coloris, alioquin -fiifi ira procelleris, turbida fiet io- 
luno, & aurum non vere ie incorporabit, ac poftabftradionem ap- 
parebunt adhuc auri icintiike micantes. Totam hanc claram & ru- 
bicundiflimam fblutionem pone m alembico bene lurato , addiro 
capitello & receptaculo, j unduris bene munitis, (eruatis poftea gra- 
dibus ignis incipe phlegma abftrahere , (ipatio viginti quatuor ho- 
rarum abfoiuetur) vltimo fortificando ignem ita, vt fundus cucur- 
bita; candeicat: parum fe fubiiraat, quod abibluto opere, vafe refri- 
gerato&fradto non abij ciendum fed rudus imponendum,quinquies 
enim re&ificandutn, femper aquam reaftundendo fimulac recentis 
parum aqua; regis addendo: tandem Diaphoreticum tibi reliquum 
erit in fundo, parietibus vafis adherens,colore iubfiauo, terra; inftar 
hiantis nullius fere iaporis; adhaeret lingua; finecorro- 
•fione inflat cornuaduili &calcinati. A libra vna olei, legitima pro- 
cedente methodo, habebis poflficcationem duodecim vncias pul- 
ueris: Diaphoreticus hic puluis longaedulcoratione non eft indiges, 
iedfivelisincrucibulo per dimidiam horam veniet igniendus. Vi- 
res eius ac vius eft maximus in omnibus fere morbis, operatur per 
fudorem & vrinam, naturam confortando, efficacifiime. Dofis. 5.7, 
8. grana cum fuis conuenientibus. Vide Bafilicam Chymicam Croi- 
lij fol.155.15 6. day 7. 
PVLVIS AVRI PVRGANS. 
Calx folii 
purgans. 
D Ecipe foliorum auri vel limatura! eius, vtrum lubet mifce cum 
■*-xmelIe puriffimo ac virgineo, calcina inuicemfuper teftam huic 
operationi idoneam, vique dum omnia in cineres fine reda&a, poft- 
modum calcem edulcora &c iepara a melle per edulcorationem 
cum aqua deftillata dulci, ii placet parumper & ruriiis.cum Liber P r im vs* 
recenti mellecommiice iterumcalcinato vt incineres abeant, hane 
operationem Sc tertia vice repetito , vltimo autem probe edulco- 
rato exficcatoque , &r habebis puluerem auri purgantem non mi- 
noris efficacia?, in curatione Lepra:, Podagrae, Hydropifis &c. Prae- 
ftantiffimum remedium ac purgans : Dofis eius grana quinque , 
cum fcrupulo dimidio Theriaces lumpta, fudorem etiam aliquantu- 
lum ante purgationem monet. 
PRJE.C1P1TATVS SOL IS CVM 
Mercurio praftans. 
REcipeauri fini per Antimonium purgati, tenuiilimeque larai- 
nati, vtinde Amalgama fieri poilit, hoc impone cucurbitula 
& pone in arena ad praecipitandum, quandoque iam Mercurius a- 
feendere potis eil, tum ad manus tibi fit baculus, cuius cufpislana 
pura fit circumvolutus , hoc baculo Mercurium quantum potes 
fupprime, quando vero eius iublimationem amplius impedire non 
potes, tum in totum caudfllme exalta, & omnia refrigerari finito, 
iam fuper marmore fublimatum cum fole iubciliifime terito rur- 
fiifque vt antea fublimationi mandato, idque& tertia vice reiterato 
& habebis praecipitatum genuine praeparatum : eius vilis eil in pe-, 
ile , & Lue venerea cumTheriaca : In morbis melancholicis exhi- 
betur cum conieruaBugloilae: In quartana & morbis cephalicis da- 
tur cum Theriacesfcrupulo vno, mithrida: drachma femis; In co- 
lica appropriatur cum Diaph. & Philon. Romana drachma vna, 
Elecl. lenitiui vncia femis , Theriaces fcrupulo vno : In vulneri-, 
bus deperditis ac deploratis corruptiique , mifcetur cum vngucn- 
to roiato ; &aduerfus omnia Apofteraata interna tudifime edam i 
dari poteil. 
PR&C1P1TATVS SOLIS CVM. 
Mercurio. 
REcipe Mercurij , per yitriolum ac iaiem ter iubliraati , hu-; - 
ius partem ynam miice eum calcis viuas, pare, duabus &c 
Tartari calcinati parte vna, mixtis inde retortas adaptato tamen., 
recipiente aqua frigida plenum , probe etiam iundtims lutatis BA SIL IC C Η Y Μ I C Λ 
tandem deftilla ignis adhibitis gradibus & ignis hoc modoreukiica- 
bit Mercurium, vt in aquam fde praecipitet quem hoc modo pro pu- 
rificato ac optimo iecuabis. Huius accipe feptem partes, auri per 
Antimonium fufi vnam partem, cum his inftituatur Amalgamatio, 
cui fuperfundes oleum Vitrioli flauum, fortiter inde ex arena ab- 
(trahendo, poft abflradionem recens iam oleum de nouo fuperin- 
funde,eodemquemodo ignis gratiarurfus liberando, idque&ter- 
tio, verum ad huius praecipitati ficcitatem, fic volo, hunc cum aqua 
rofinarini edulcabis : Tandem accipe (alis Tartari vnciam femis , 
hanc in aquam deftillata feruida coquendo foluiro , calidamque ad- 
huc follitionem Cupra praecipitatum fundito, ad ignem per horam 
inuicem ebullire permittito, ebullitione fada poli fubfidentiam a- 
quam diligentiilime effundendo inde Ceparato, eodemque modo 
antea cum aqua roiacea edulcorato iuaque acredine quam a (a- 
Ic contraxit liberato, poilmodum exficcato , exficcatione perada, 
puluerempraeparatum aeneo vafi indito, Alkohol vini defuperfun- 
dendo, incondendo,ipatuloque continuemoucndo,tertioquerei- 
terando fiet Colis puluis praeparatus: hunc pro correctione fic adhuc 
tradabis. Hunc dato phiolae adaptatae, eique fuperfunde olei An- 
timonij perSacharum candi praeparati, pure dephlegmati, ponan- 
tur per odliduum inuicem fixandum in arena, continue phiolamde 
latere ad aliud latus vertendo, tandem ignem vt vitrum candeat da- 
to fortiorem, hac ratione poftea praecipitatus eftrite accorrede prae- 
paratus. Dofis huius praecipitati eil granorum toum ad (ex, pro ra- 
tione aetatis ac conftitutionis: tollit multos morlras defperatos; da- 
tur in pefte, Hydrope, Podagra, Ideritia, Febribus, Lue venerea, 
Catharris & magnis ac Chronicis affedibus &cc. 
Paracelfusin hunc etiam modum conficit Laudanura de quo 
paulo poil. Huc placet apponere modum praeftantiffimum ac fe- 
cretum appropriandi hunc praecipitatum cumalijs medicamentis, 
ifque fic veriiliraus eil. v 
Recipe de hoc praecipitato iblari drachmam vnam fi habueris 
praecipitatum de Luna, adde &drach.(emis,fcrupulos duos, falis co- 
raliorum rubeorum. 
Extradi aloes cum Rhabarbara,extradi liliorum conualliorum 
ana drachmam vnam, Mofchi drachmam femis, eifentiae Croci fcru- 
Doßs. Liber Primvs. 
'pulum vnum & iemis, Myrrhae fcrupulos duos,olibani fcrupulum fe- 
mis, cum oleo Therebinthinae fiant pilulae triginta. 
Pro cura dantur in triginta diebus,triginta pilulae Angulis nodi- 
bus poft iomnum primum, vnaoperatione peripucumplus quam 
per /eceffum operantur: in praeieruatione morborum Angulis odo 
vel decem diebus datur vna. 
Hae pilulae merito vocantur & Amt Aureae, curant enim pe- 
ftem, podagram. Hydropem, Apoplexiam , EpilepAam,fluxusca- 
multos alios inueteratos ac deiperatos m pnilinum flatum 
:reducunt morbos. 
lP R M C l P 1 T A T V S SO LI.'S 
Mtraculofus. 
p 'Ecipe auri purivnciam femis,foluein aqua Regis,folutionem 
■*V& eandem inftitue cum Mercurio, cuius vncias duas trade foh 
•mendas Aquae forti, poftmodum ambas corroiiones coniunge,&. 
pone in arena calida, menftruum vero igne forte äbftrahe, & Mercu - 
riuseuadetrubicundus,cucurbita refrigeretur,& aquam feu men- 
ftruum defuper abftradum bina adhuc cohobatione reaftunde, igne 
forti vrgen io, quo rubicundior euadet Mercurius, fada iam refri- 
geratione puluerem exime, & ä fua corrofione cum eordialibus a- 
quis arcificiole feparata , poftmodum exficca & adde drachmas tres 
falis ex (anguine virginis praeparati, pone ad fixandum perquatuor 
dies ac nodes & praecipitatus rite praeparatus tenetur, ex quo & alia 
perficienda fecundum artem (unt medicamenta,ad iequentia. 
PRjECIPITATVS SOLIS FIXVS. 
REcipe Mercurij Aiblimati eommuni modo fadi , quantumvis 
hunc fubtiliilime tere & pone ad ioluendum in cella iuper la- 
mina ferrea, fique difficilime fluant, adde & martis limaturas, tan- 
dem fublimatus per folutionem abibit in claram aquam , quam per 
papyrum vel chartam filtrabis, quo pura a faecibus iecedat: Aquae 
huius recipe libram integram,impone hanc in vas recipiens magnum 
& applicato iequenti deftillarione: Recipe ialis nitri &vitrioli ana, 
.mifce ac inde Cucurbitae, adaptoque Alembico & applico vt dixi B A.S I’LJC ΛΕ ChyMiC.€ 
recipiente cum aqua mercuriali incipe deftillare , primo abeatpHer 
gma, poftmodam pelle (piritus >eoiqae omnes in recipiens, de- 
ihllano fiatrinftar.aqua:. fortis-,vlque dum etiam nullos contineat 
amplius i piritus, interim aquaeuadic rubeo flauifiima, exime hanc 
aquam, & infunde cucurbita:, per que cincreslentoigneadhuciemel 
per Alembicurr plcgma& (piritus deftilla, & emanebit praecipitatus 
a Mercurio fixus infundo, magnarum fane virtutum atque operatio- 
num,tam interne quam externe vfurpandus: aquam per Alembicura 
abilradam in Balneo adhuc femel retlifica,& remanebit oleum colo- 
ris inftar auri vugarici,folucns omnia metallaatq; corailia,huic fdlicet 
oleo folia auri quantum deuorare cupit pennktico.inraomemoenini 
inftar Butyri iupra ignem, foluenturdät fuperqi hoc deperaito, oleum 
afoleper abftradioneraliberato, &c terno tandem cohobaad iicdta- 
tem abftrado,, habebit auri praecipitatum fixum ac praedantem, hunc 
cum Alkohole vini per deftillationem eiufdemab eo redifica,&pr«« 
dpitatus tenetur iuftus-ac probaciilimus. 
TATVS SOLIS CVM 
Mercurio & Luna. 
TJ Ecipe vnam partem auri & tres partes Lunae finae, Fuudkntur fi- 
JX mul de laminentur fubtiliter,poftmodum in limaturam redigan- 
tur, huic adde duodecim partes Mercurij, cum aceto purgati, vt fiat 
lege artis Amalgaraa, hoc phiolae inde, inferne non rotundae, figilla 
Hermecice, depone in arena iepeliendo vique ad os vitri, operculo 
reclude & da ignem mediocriter fortem, fic.crefcet Amalgama inftar 
ramorum de arboribus, inftar herbefeentis graminis hocque tam diu 
fit,quouique Mercuriusafeendere potiseft, quando iamin totum 
fublimatus, pededentim decidit, & fit puluis rubeus, k quo fi placet 
ipiritum vini bina cohobatione abftrahere poteris: Dofiseius eftsk 
granis tribus ad quatuor, in liquoribus conuenientibus,mouet fudo- 
rern abique nocumento, vltimo ad fummum tres vel quatuor mouet 
fi verofpiritus Satumifupraiftumrubicimdurn puluerem fun- 
datur, tum per circulationem abitin oleum & fit potabilis medicina, 
cuius guttula vna in liquore deftillato fiimpta, mirifice curat Hydro- 
pem, contraituras ac.paralyies> in· Lue venerca iecretum maxi- 
mum. Li b£ r Päimv s. 
P R y*E C1 P 1 T A T V S SOLARIS Al IV S· 
ACcipiatur reguli antimonialis lotones odo, calcis folaris viidse 
vnius femisjMercarij iublimati lotones tres,terantur mifcean- 
turq, inuicem,atqs ita remaneät ac refideant in cellaper quatuor dies, 
ac nodes,poftea adaptentur cucurbita: magus,guttatimque ac pede · 
dentim fuperfundatur oleum lalis ieufpiritus nitri, in tanta quantita- 
te, quantum materia ponderat,loluanturomr^a,in vnam iblutionem* 
poftmodum iam lolutum,menftruum quinquies inde fac abftrahas, 
iexto vero in totum inde deilillato, attamen non violento igne: tan- 
dem in prscipitatum abibit,quando vero in iuperiore parte alembict 
aliquid adhuc fublim abitu r,hunc iiiblimatum lixis fecibus reddes,(ub 
limationemq; reiterabis,vltimo de hocprqcipitatobina vice Alkohol 
viniabftraherefacies,ignequetradfabis leueriusvt candeicac,&ve- 
rum ac genuinum habebis arcanum lolare,vel fi ficcupis,poteris pro 
libitu &fpiritum vini bis vel ter in vale idoneo &adaptato indecom- 
buftione confutuere., pofthanc calcinationem prscipitatus folaris 
eft prsparatus: cuius Dofis gran. vnum in periculofis multiique ma- 
gnis morbis. Hic notandum de coniundione, quando menftruum 
mperfunditur tum edit ftridorem maximum, vitrumque efteruefdt9 
& rubei ex Antimonio afcenduntipiritus,hocvt prscaueas, recipe 
vitrum vel cucurbitam in qua habes menftruum, fucceiliueque pau- 
larim de materia parumper inijee videlicet depuluere, &fic nullum 
erit periculum,orificium tamen vafis digito claudendum, laboreque 
continuandum, vfqueomnia vtdidum fiicceflcrint, hac via omne 
periculum euades. 
Doßst 
PVL'VIS SOUS C VM AQVA MERCVR1ALI E1XVS, 
REcipe iulphuris vitrioli arte parati q. v. hoc iublimando per alu- 
men calcinatum eleua,hunc iiiblimatum tene de prima operatio 
fadia efttpro fecundo,recipe calcis felis per aquam regis fa&ae & edul~ 
coratae vnciam vnam femis,huicimmi(ce vncias quamor de praepara- 
ro iulphure, calcina invicem ad fiilpburis rotalem euanefeentiam , 
calx vero iolis fit refidua, hanc operationem rurfes repete, cumre- 
tiÄoibkj&vncijs duabus fulphuris vt prius comburendo ad reli-  Basilica Chymic^ 
quum folis, vltimo hxc operatio feliciter repetatur & fuccedat cum’ 
auro&vncia vnaiulphuris, tandem öc fecundum opus videlicet cal- 
cis folis eft perfectum : Tertiatam operatio eft talis : Recipe Mer- 
curi j viui lib. ii. fuphuris vncias fex , Tartari albiif calcinati vncias 
quatuorlixcad ignem artificiofe inuicem in tigillo feu lebete fluere 
cogantur, poftmodum exemptis cum duplo ponderis totius mate- 
ria, Aluminis Calcinati mifce ,& Mercurium cum fpeciebus fubli- 
ma, invale terreo,adaptato alembico vitreo, vtars requirit: fubli- 
matum pofteadenuo m tanta quantitate cum Alumine calcinatoe- 
leua, addito videlicer lulphure & faleTartari, htccque operatio & 
(exta vice reiteranda eft, & lublimatus ad artem mercurius praefto 
eft: Hunc in cella vel fimo equino redige in aquam, ex B.M. deftilla, 
Cohoba &re6tifica, ialemque ex fecibus aqua fua propria vniri faci- 
to : & tertium opus huius proceflus adeft. ex templo.. Quarto iatn 
Coniundio inftituatur cum aqua Mercuriali, &. auro tuo per Calcie 
nationem praeparato, &inomnibus fecundum legem deftillarionis 
fublimationis , & fixationis procedatur, tandem habebis puluerem. 
folis cum Mercurio fixum; qui magnarum in corpore Humano eft- 
virtutum,. 
RRJECJPITATFS SOLIS CVM MERCVRIO SVBL1MAT0J 
& Cinnabari faftitto.. 
p Hcipe auri cementati ac calcinati vnciam vnam iemiss cinnaba-· 
puriilimidrach. tres, Mercuri) fublimati vncias 
quatuor, humedentur cum oleo vitrioli, 8c putrefiant in cella per 
duas feptimanas,* quodque folutum fuerit, fpeciebus redde , inde 
poftea alembico , fiiper fundendo Alkohol vinf, degerant ·, tandem 
ieparato vi ignis purum ab impuro, aliquoties cohobando, deftilla- 
tum& iublimarum fecibus iemper reddendo,tandem inuenies fi- 
xam praecipitatum iolis, fi ad ficcitatem coegeris, fin minus & ha- 
rum eflentiam habere poteris , verum longiori digeftioni indigent. 
Quidam aurum totaliter fublimancreiteratis operationibus cum cin- 
nabari,poftmodum cum Mercurio fublitato commifcent, di- 
gerunt , foluunt & in eflentiam vel fixum pul- 
uerem redigunt,. Liber Primvs. 
PRjECIPITATVS S0L1S ALI VS· 
cum Luna. 
"Wß Ecipe Calcis folis praeparata?per Aquam Regis, optimae etiam 
Calcinatae, item & cum iale Tartan reuerberatae vnciam femis, 
lamae praeparatae tantundem, coniungantur hae duae calces & fuper- 
infandantar cumoleo, quod ex AnrimonioSc vitriolo fit deftilla- 
rura, Hocque oleum inde aliquoties deilillando cohoba & tandem 
praeparatus eft praecipitatus maximarum virtutum & operationum 
ini Microcofmo. 
PVLV1S AVRl AL1VS> CVM' MERCVRlOi 
R Ecipe Mercuri) fiiblimati q.v. redige fecundum artem in aquam' 
Mercurialem fimplicem, non eo modo vt fingula principia in 
ea confiderentur ,non eum eiuidem erit fortitudinis, veluti in ie- 
quentibus demonftratum , hanc Aquam Sacharo communi albiif 
fuperfundito inuicemqi mvnum menftruum per. digeftionem & de- 
ftillationem redigito,in hoc diftbluatur dcdeililletur Amalgamaiolis 
cum Mercurio, non in fublimatumv cogendo , fed in puluerem rubi- 
cundiilimum ignis artificio, tandem redlificandbcumfpirituvitrio- 
Ii> vltimo cum ipiritu vini & fic etiam puluerem tenes folis artifi- 
eioie praeparatum.· 
jP VL71S SOLIS ALI VS ALIAS AV R V MC 
viu nuncupatur* 
AVrumper Antimonium optime repurgatum,m bra&eolas te- 
nuiilimmas reducitur, & cum argento viuoamalgamatur,ita 
vtMercurius iextupla proportione aurum excedat:hocAmalgama 
ex arte foluetur: iam feorflm accipiuntur flores albi Reguli Antimo- 
nij aequali pondere cum auro, quorum praeparatio iuo loco fubiun- 
getur: itidem in duplo Aquae Regis ibluuntur, foluriones confun- 
duntur, ab ijs deftillatione extrahitur aqua regis ad ignitionem vitri,, 
mafla in fundo reli&a eximitur, teritur ac puluerifatur. Iterum in 
vitro affunditur aqua regis & deftillatione denuo extrahitur: lique 
Skbor quinquies vel iexies reiteratur: Angulis tamen deftillationibus Basilica Chymic^s 
ai) quid fublimatur, vel ad ahmbkum, vel ad latera vafis, id abi; eia’· 
cur. Tandem mailadenuo exempta teritur, trita patenti vafi fidili 
vitreato imponitur iuper prunas ardentes, vt ipiritus aqute regis eua- 
porent, &puluis puniceum colorem extraxerit. Hicpuluis aqua flil- 
iaritia deflillatur, affuia aqua fupra puluerera, cum quo ilee fere per 
diem in calore lento,qua eftuia recens alia affunditur: is lahor quater 
vel quinquies repetitur. Tandem puiueti exiiccato affunditur fpiri- 
tus vini optime redlificacus cum eo digeritur, (patio trium velqua- 
tuor dierum,quo tempore perado hic ipiritus vmi ä puluere effundi- 
tur affulo:nouo,qui denuo cura puluere (patio trium vel quatuor die- 
rum caioreiento digeritur; tandem deftsllationeabilrahitur, is labor 
iexies repetatur iuper affufo nouo ipiritu vini poilremo pulueri 
exiccato affunditur aqua roiacea, cum quaetiam lento calore digeri- 
tur fpatio trium dierum, qute tandem etiam defli) latione abflrahimr, 
affuia noua aqua. Ifte labor ter repetitur, & ita Turbith minerale ieu 
Aurum vira; praeparatum eil. 
Virtus eius efl praecipue in Lue Venerea ac vifeidisae craffis 
humoribus expurgandis. Huius exhibentur grana odo, cum con- 
(erua aut aqua Theriacali, debitis purgationibus ad curationem Luis 
Venereae,. Cum drachmis duabus extradi cucumeris agreflis-, 
drachma vna extradi hermodadylomm & fcrupulo femis didi auri 
vitae. Fiat mixtura, cuius fcrupulus femis miicetur cum drachmis 
duabus aquae thcriacalis, &.fiat potio , quae exhibetur Podagricis 
quater aut quinquies pro vetuflate morbi,dcatgrotantis viribus vere 
& autumno. Nam fine vlla perturbatione feroia excrementa mi- 
rum in modum,expurgat. Ad Hydropem curandam talis confici- 
tur compoiltioferofaexcrementapurgans & vifcera nmritionis'Cor- 
roborans. Recipe auri vita; fcrupulum vnum , extradi Athandali 
& Elaterij ana fcrupulum vnum femis,extradi hcllcbori nigri optime 
prxparatfRhabarbari fcrupulum vnum,eifenria; ccrallomm rubeo- 
rum , fantalicitrini ana fcrupulos duos, ipiritus Vitrioli fcrupulum 
vnum,oleimailiches, cinnamomiana fcrupulum femis, excipiantuc 
puluere cubebarum &c mucilagine gummi tragacanthi, formentur 
pilula. Dofis fcrupulus femis ad integrum. Exhibeantur bis in 
teprimana, fi vires ferant. Si cum diaphoreticis mifceatur fudores 
folum mouet,& multis etiam hac ratione affedibus medemr. Cum Liber Primvs* 
butyro iblum permiftum cancrola & phagedaenica, praefcrrim Luis 
Venereie vlcera curat, quemadmodum ik fiilulas ac omnes cilloiita- 
tes. Ex ifto pharmaco & auro virae praedidlo fir emplailrum,quod il 
cum tenui cera in collum veiicae imponatur, vcdccct, ipiius vicera& 
carunculas omnino iine dolore aufert. 
AVRVM VITAL. 
AVrum in tenues reduc bra&eolas, poftmodum cum Sale prxpa- 
rato calcina,donec reddatur impa!pabile,Salem ioluendoiepara, 
rurius demum cum Sale caicinetur & facharo, & huicmiftioni affun- 
de fpiritusvini proprio Sale Alkolifäti, vt exartis prxceptis traditur, 
ad eminendam quatuor digitorum, poftmodum incendes vt vinum 
cxardefcatjhocfialiquoties reiteratieris,tandemnouum affundes ipi- 
ritum vini &per quatuor dies circulabis, iam (eparato menftruo no- 
uum reaifundes, toties deftillando & circulando, donec iubftanda 
auri per Alembicum euehi poilit, omne vltimo menftruum inde ie- 
grega,& remanebit in fundo puluisfeu Aurum vitq,cuius dofis grana. 
quatuor ad quinque.. 
Calcimtic 
Solis cum 
Sale & S& 
cbare. 
Doßs, 
AVRJV1TA PLRAP ARATIO All Ai 
REcipe Auri per inqueaqua regia fb- 
ludvnciam vnam3Yim Antimonij red1ificati&: perle fadfetiam 
inaqua regis folati ynciam vnam, folutisambobuSjCum menftruis 
comange,cohobandoqi ter inde deilillatis, tandem omnib. ab aquae 
regis ipiritibus reliquum Alkohol fiue praecipitatum libera, aurum q* 
cum Vitro Antimonij calcinatum &coniundum aqua limpida tepida 
cduIcora,abfqj omni ialiedme artificioie iepara: lam recipe Mercuri) 
viui crudi ac purgati vnciam vnamjhanc forti vulgari manda fol- 
uendam,poft iolutionem,terna vice menftruum inde per coliobatio- 
ncra abilrahe, & praecipitatu infundo habebis rubeu, hunc commi- 
fce, adde auro cum Antimonio vitri commixto atqj calcinato, & fac 
inuicc terantur q optime cum iacharo candi,vi omnia reddantur dul- 
da,poil haec icias aurum tuum vitae eile praeparatum: Quod Dei auxi- 
lio omnem curat peilem j&omne corpus a veneno liberat expellendo 
maximarum que &.p rae ftanciili matum eil operationum ac virtutum. Ex hoc Aaro vita? feu puluere auri fequentes praeparantur pilulae dffi- 
-caciores: Recipe Alaepatici, auri vkacana drach.vnam, Croci orien- 
talis drachmam femis,mifcecum aqua Rolärum, fiant inde pilulae 
triginta, cuius dofis eft pilula vnapro vice, antequam fe patiens vel 
laborans tradit fomno, Crallinaluce iterum vna, &fic vfqueadcon- 
iumptionem & vfum triginta pilularum; curat etiam interne omnem 
luem veneream atque Apoftemata, alios etiam inueteratos aut vene- 
jiofosatFedus, ab intra-xeftituendo inftaurat, iänat pelle infedos,;& 
praeieruat ab ea limos. 
3 A S i L I C JE CHYMICi 
FVLV1S AVRI VITAE AUVS. 
Ecipe Mercurij quantum placet, nouem aut decem lotoneSjau*' 
laminati ac limati , quantumuis Amalgamationem cum illis 
inftitue,& cum aceto .deftillato ;ime crudo ( res eodem recidit) o- 
mnem ingredienem ac eislauando & conterendo cum baccillo li- 
gneo fepara & ablue, hoc fic perado, indatur Amalgama cucurbita?, 
iuper fundendo Aqua? .Fortis iequentis, quantum ad fufFicientiam 
pertinet, & videbis mercurium iblutum, Aurum vero inpuluerem 
Calcinatum, jam vitrum ieu Cucurbitam ideoneo inftrumento fer- 
reo excandefado vt artis eftabfdnde vtnimia longitudine priuetur* 
quo Aleni.bicum applicate Jk imponere poffis, Appofito luto.no- 
ftro artificiolo luta, & aquam fortem inde deftilla, adhibitis ignis 
gradibus,primo igne lentißimo, poftmodum fortiori, vltimo fortiC- 
fimojVt Arema infimam parte vafis excandeicat, & inde percipere 
poteris, omnes a pra?cipitato euanuiiFe & violalfe fpiritus aqua? Phi- 
loiophica?, hoc pra?cepto ignem remitte vtvaia refrigeicanr,iic infun- 
do vitri puluerem nadurus eris rubicundum , vitrum frange, praeci- 
pitatum hunc fub acre terendo in marmore lapide contreda , &ii 
quid fpirituum adhuc cum pKecipitato, tu omni adhibita cautione 
profpice, quando puluisoptime contritus tandeminhunc modum 
ad Calcinationem inftitue. .Recipe teftam inftar funt Aurifabro- 
rum hanc pone fubtegula in forno probatorio, quam fac vt excande- 
icat , poftea fucceiliue importato de puluere paulatim cum ferreo 
Cochleari,(tres ad vicem iotones non fupra)mifce terendo cum 
ipatula ferrea &c videbis multos apparere colores atque primo loco 
migrefeit, interim tu non defmes abilinere a terendo ,nifi prius ru- Liber P r i m v s* 
beicat, vti prius impoiliifti, poftmodum forcipe ferreo exime & fac 
refrigefeere, & appUcafiue importa tefta: alias nouseinque omnibus 
procede vt antea,fic omnes inde corrofiui fpiritus euanefeere cogen- 
hac via etiam praecipitatus redditur dulciffimus. Huius Dofis 
in mnioribus eft quantum ponderat dimidius obulus, in adultis pon- 
dus obuliintegri,eft iufti ciens, cum conieruaroiarum velalijs, elt vti- 
Ullimum ac tutiiiimum medicamen pro mouendo ihdore curat, 
peftem,venenaqueac phitra mirifice expellit. 
Doßs. 
AVRP Η V IT AE ALIVD. 
"ü Ecipe Auri fini terna vice per Antimonium fufi vncias duas, 
Mercurij viui quantum pro Amalgamando fufiicit,quod Amal- 
gama contere optime in Porphyrio cum aceto, pofteaexprime per 
corium, globus remanens diuidatur infrufta, &inaliotigillo,ignc 
lento funde Sulphur commune, dupli quantam globus poft cxprei- 
fionem refiduus pendet: Adde deinde fruftaamaigarnitis miice cum 
bacillo &impafta,vt fit in confettione Zinnabaris, mallam frigidam 
redige in puluerem tenuem,quem fub tegula igne moderato, fempcr 
monendo cum filo ferreo euapora, donec omnis Mercurius & Sul- 
phur abeat, folaCalx Solis remaneat. Hanc operationem adhuc bis 
repete, donec nempe calx Solis fiat inftar Calthea?. Hanc calcem 
fblue per aquam mineralem, { quae fadta fit ex nitro & Sale armonia- 
co) in cineribus, foluto, menftruum abftrahe, &denuoperwouam 
aquam ioluito, digerendo aliquandiu donec feces iefe ieparent, quas 
remoue, folutionemque inde cucurbitae, addendo alembicumcae- 
cum, eodem modo per diem ac nodtem digere, vt fi plures feces fiant 
conipicnae etiam remoneto,poftmodum aquam inde deftillato,viquc 
ad confiftentiam,vt inftar olei in Cucurbita remaneat. Aquam hinc 
deflillatam denuo fuperinfunde, & repete deftillationem aliquot Co- 
hobationibus,donec vires aquae imminuantur, hoc tamen probe no- 
tato , vt iun6durae fingulis deftillationibus probe munitae fint. Tan- 
dern oleo in fundo remanenti,adde recentem aquam,digere per diem 
ac no<ftem,deftilla in Arena ad confidentiam vt antea , aquam deftil- 
latam transfunde,deftilla,idque repete aliquoties deftillando &tranfi· 
fundendo,donec omne aurum per Alembicum tranherit, ied probe 
nota ‘gradus ignis fieri debere intenfiores, quo paulatira fingulis 
-rv I A I Λ ·Ι B A s I L 1 C M' C H T M r C JE 
deftillationibus aliquid de Auro cran/eat. Omniiam Auro per Alena- 
bicum tranfeunte., aquam illam in locum frigidum pone, doaeeirr 
criftallosabeatjaquam deple,depletam denuodeftilla, repone ad cri- 
ftalliiandum,repete aliquoties,&criftalios diligenter excerptos iolue. 
in mediocri aquae pluuialis quantitate-.Deinde immitte triplam quan- 
titatem, Mercurij bene purgatiagita bene, colores nulli apparent &c 
amalgama cadit ad fundum,&:aqna fit puraac perfpicum,hoc araalga- 
ma lento igne & fubtili dibtegula euapora, femper agitando cum ba- 
culo ferreo, & remanet puluis purpurei gratiffimique coloris, qui 
Aurum vitae propterfuam mirabilem pradlantiam merito ita indigi- 
tajur. 
Ttiluis Vi- 
molt Solis, 
REcipe aqux fortis ex Vitriolo,Sale nitro, Alumine ana fadbe vn» 
cias tres. Salis .arm oniaci vnciam vnam,.mifce & deftilla perA- 
lembicum ex cineribus, vt fiat aqua regisun huius aquae vncijs duabus 
dilfolue Auri finiilimi vnciam lemis, lolutionem referua in calido. 
Deinde,in aquae fortis communis libra vna dilfolue Mercuri) crudi 
bene folerterque purgati vncias lex, dilfolutionem Solis & Mercuri), 
iimul mifce.& ilico omnia.apparebunt nigerrima. Denique ex arena 
per Alembicum aquas fortes deftilla, lento fedgradatim audo igne,, 
donec,quae in fundo funt rubefeere, & fpiritus euaporalle videantur, 
tandem vrgeignem, vt iubtusaliquandiu cucurbita candeat. Exime 
&puluerem fubtegulain catillo fubinde cum ferro mouendo calci- 
na, donec omnes fpiritus aquarum fortium probe feparati fuerint. 
Tandem aqua dulci omnem laliedinem aufer, &c pofteaquam extre- 
mo fpiritus vini corredus ab eodem pubere faepius per cohobia de- 
ftillatus fuerit,puberem Auri virae ferua. 
AVR V Μ V IT JE GEMI ΝΎ M.' 
AVRVM V1TJE GEM1NVM AL1VD. 
Flat aqua fortis hocmodo; Recipe Yitrioli libras tres,Salis nitri 
libras duas, Aluminis libram vnam, farinas laterum librasquar 
tuor mifce& lege artis deftillavt fiat aqua fortis: In huius aqua; for- 
tis vncijs duodecim, dilfolue Mercurij bene purgati vncias quatuor 
relinquendo folutionem in loco calido,in eiufdem Aquae forti s libra 
vna,folue Salis Ammoniaci & Salis communis decrepidati ana vncias 
duas, & deftillando muicem fortiorim fine igne fiat aqua regis,: In Lib er Pb im v si 
hac diftblue Solis puciflimi & antimonij purgati drachmas duas,&: 
ieorfim in eadem diilolue reguli Antimonij fine Marte drachmam 
vnam. Solutiones omnes confundendo miice, digere per biduum 
in cineribus,poftea deftilla aquas, cohobando ter vel quater, poftre- 
ma vice iubtus audUore igne ad ficcitatem. Nota ii regulus anti- 
monij cum Marte fumeretur,tiincpriecipitatu5 redderetur fixus non 
purgatorius, Paracelfus quidem talem confecit, quem Mercurium 
praecipitatum dulcem nuncupauit. Deinde praeparetur alia aqua 
hoc modo Recipe fpiritus Vitrioli corredH libram vnam , fuper 
quem in receptaculum capaciffimum trina vice ex retorta igne vio- 
lento deftilla Salis communis libram vnam, cum libris tribus farinae 
laterum probe permiftam,vt hac ratione fpiritus Vitrioli cum ipiritu 
Salis vniantur,huius aquae compofitae affunde praecipitato pulueri ad 
eminentiam duorum digitorum, digere per biduum in retorta, tan- 
dem inftitue deftillationem ex cineribus igne prius mitiori, poft ve- 
hementiori; iuperfunde aquae eiufdem portionem recentem prio- 
ris meniurae & viciiiim digerendo biduum deftilla, idque tertio re- 
petent igne vehementiffimo omnia candeant,. &inuemes puluerem 
violaceo purpureum, quem elue aqua dulci, donec omnis acredo 
fuerit ablata. Denique iuper exficcantem puluerem fpiritu vini 
corredoaliquotiesiuccenfoeundemdenuo in catillo ignire facito, 
acpoftremo omnium,aliumfpiritum viniaffuiumab eodem puiuere 
flammam aufer . & paratum erit Aurum vitas non mini- 
; marum virtutum. Vius eius fummus eft in Afthmate, catharro fuf- 
focatiuo, pefte & morbo, gallico. Hadtenus de praecipitatis &c 
pulueribus ex Auro fequuntur alis calcinationis 
ipecies quas funt ftratificatio,& fu- 
migatio. 
VfttSc B A S ! L I c /E CHYMrC'i 
G a p v t ΙΠ* 
De ßratißcnt'ione. 
Calc'tnatio- 
nu Jpectes 
tmta. 
C Tmnficatio veracalcmano dici non debebat, fiqmdem fbla&uer 
. Γ ,Γ . V rr · 
ie operationem nun quam abioluit, lediaepeinvium allumitur vt 
operanonem coadiuuet&acceleret: Corrodendo enim metalla pe- 
netrat &calcinationemaccelerat.inde Beguino dicitur corrolio per 
puluerescorroiiuos. Verum quando apud quofdam pro calcinatio- 
ne capitur,& nos pro aliquah conftituemus: Sed a caementarione, vti 
exiequentibus patebit,nihil differt, &Libauius refert ad graduatio- 
nem modus & proceifus eius talis exiftit. Recipe Auri puri tenuiffi- 
rae laminati,vel eius loco folia,prout,libuerit quantum vis, huic auro 
adde triplam quantitatem cinnabaris, faciendo ftratum luper ftra- 
rum,& pone inuicem iub tegula ad euaporandum cinnabarim ab au- 
ro,&euadet inpuluerem flauum,hoc&fecundo atque tertio modo 
iic reiterabis,tandem Solem tuum inuenies flauiflimo ftibtiliffimum 
inftaripongiaspulcherrimae,ad fublimationem vel iblutionem fatfu- 
Perque idoneus achabilis ; De his pluribus aduri in capite de eoe*· 
mentatione & gradatione, pergemus ad modum Fumigationis. 
Capvt 1V4. 
'DefumtgiXtione. 
inimeritopraecipitatione iequitur ftratificatio, ftratificatio-- 
nem fumigatio,cum tres illae perficiantur corrofiuis, verum di- 
uerfimode. In praecipitatione no eft totalis dilloiutio in aqua foluente 
&:corporisimmerfio:m ftratificatio ne eft corrofio metalli in praeci- 
pitatum praeftantiftimum; In hac vero tantum extremarum partium 
corporis corroiioper fumigationem , id eft aqutc corrodentis vapo- 
rem,vel mineralium exhalationem aftendentem, feque in corpus ίΐι- 
prapofituminfinuantem,ipfumque paulatim corrumpentem &.cor— 
rodentem donecin calcemrcducatur,. 
species 
mationis 
Quarta,. L 1 BER Pl IHV Sl 
Sic fumigatio eftcalcinatio in ficco vapore ( qua: proprie exha- 
latio vocatur,&eft cantum raineralium)perficitur,alia in humido qua: 
eft aquarum velipirituum fi vapore ficco perficitur, tum taliseft pro- 
ceflus. Plumbum in Catino anguftioris colli ehquamr,auriquelami- 
na imponitur orificio, fic furnus femen tis in fundo metalli eam ver- 
berat, fefeque penitus infinuat: &itaaftrum fit friabile,teritur poftea 
frudum cum Sale Tartari, & in marmore laeuigatur in Alkohol feu 
puluerem impalpabilem actenuiffimum,Salabftrahitur in folutione 
in aqua calida & ita edulcoratur, ac fimul calcinantur aliquot vicibus 
vltimb fuperfunditur Alkohol vini redifican & facilime hac ratione 
habebis ex hocauro ex tradam Tin6t uram vt ex icquentibus patebit. 
De hoc fic habet noftra latrochymia i. e. Fuium plumbum vel 
Mercurius calens olfixanguibe orificio imponitur, &fuppofito igne 
lento ac appofita lamina Solis vel Lunae , quibus proprie inferuit 
ifta calcinatio ( quamuis nonnunquam & alijs metallis ) & afeen- 
dens halicas fe corpori infinuat, & fragile reddit; Poftea fuccedit 
lamigatio cum Sale fuper marmore , & Salis tandem ablutio aqua 
pura ä calce. Sin vero fumigatio perficiatur vapore humido fic 
erit: Recipe auri purgati marcam vnam vel duas has laminas & 
iulpende fuper vrina puerorum, mixta cum acinis vuarum, in ampla 
cucurbita.vitrea fuperius bene figillata quam in feruentem cumulum 
acinorum vuarum, vt ex torculari fiimuntur,infodias,vbi ftet iq.dies 
vel 3. Septimanas, poftea aperi & inuenies iubtiliilimum vitriolum 
Solis adha:rentem laminis,quem pede leporino demes & vlterius fi 
placuerit,procedere potes,& ha:c etiam fumigationis ipecies, de his 
plura vide de Sulphure & vitriolo-Solis. Alia adhuc praeftantior eft: 
fumigatio, qua aurum in flores redigitur, hanc vide in capite- 
de extradione florum Solis, &c,Ha:G de fumigatio- 
nejfequitur coementatio, qua: ftratifica- 
tioniaffinis eft.. Bas il i c je Chymici 
Gap vi Y* 
De Commentatione. 
Camenta 
metallapur 
'*t ve[ 
tmcluram 
mducunt. 
COementatio operatio metallorum propria, qua vitia & impuri- 
tates metallorum auferuntur. Panceliuslib.9. tomi, affirmat 
quod in coementis iit tota,& celer operatio tranfmutationis ad So- 
lem, quse metalla omnia fuperet, non falcem fecundum qnartatio- 
nem,verum etiamkcnndum coloradonem &c tindluram. Idem dicit, 
duohxc, videlicet fixatio coloratio muicem ie deferere non de- 
bent, ied 111 vnacinerationedecoloratione & quartauone fimul per- 
ffilere&manere,prout veriAuri proprietates fele habent. Auguilinus 
Pantheus Venetus Voarchadumiam nominauit, definiuitque artem 
duarum ccementationum Libatu in com.Alchym.part.i. lib. 6. de ex- 
altationibus. Erkerus in iuo probatorio fic definit coementum: Cos- 
raentatio eil prae exteris excellens artificium quo Argentum,xs, ori- 
chalcum, aliaq; metalla perpuluerem quendam madefactum, ab Au- 
ro feparare vi corrodendiconlumendiq; poffiimus Auroiplb ab ad- 
ditamentis iegregatointegroque&illxlo manente, idem Libauius. 
Materix quibus perficitur coementatio, funt metalla quxdam 
imperfedtaieu fugacia,xrugo,calchantum,varij Sales,farina laterum, 
flores xris,& multaalia,quxab autoribus in lingulis operationibus 
(vt ex iequentibus patebit) deferibuntur. Habent autem ex fpe- 
ciebus illis coementatorijs quxdam proprietatem (ignis gratia, eius 
enim inopia Alchymia non integra) figendi item tingendi, purgandi 
vel graduandi, idque vel natiua yel fibfcongenica & imprelia. Sunt 
(etiam inter crementandum obteruanda modus, & maioris momenti 
apparatus,imo & fpecierum pondus,quidque defideretur hoc vel illo 
metallo,cuius gratia coementatio fit inftituta. Si itaque in crementa- 
tionum modis,ijfque varijs conlcribendis noftrum iyncerum ac fide- 
km multum que demonftrare laborem confuitum optime vifum eft, 
perplacebit 1. paucis perftringere formulas coementatorias, eafque 
optimas ac prxftantiffimas, quarum operatione non folum ipfmn 
aurum a ffiis Heterogenes repurgabitur,verum etiam in colore ium- 
jfne exaltabitur, deinde quid prxualeat öc maxime accedat Lunam Liber Primvs*. 
vere ac particulariter cranfmutare ac tingere demonllrabitur; Quod 
vero vt prolpere cadat, cum Deo iit noftrafidelis operis inchoatio, 
primique coementi talis eft procellas. 
Recipepulueris laterum rubicundiiTimorura, extradH, vel flo- 
rum ieris viridis ana vnciam vnam, Vitrioli calcinati, Salis communis 
ana vncias quatuor,Salis arraoniaci vncias duas pulucrifata mifcean- 
tur,cumq; vrinavt artis eft huraedlentur, fecundumque legem ope- 
rationis,. Sol & Luna in aequalibus partibus aliquoties hoc puluere 
(renouato videlicet ) ceraententur. Notie huius coementi iunr. 
i. Hoc coementum Soli Auro tanquam regi & Lunas mftar reginae 
parcit, omnia vero cum eis heterogenea admixta metalla expurgat. 
Argentum in colore exaltat,adauget&: figet,idque in cauia funt fari- 
na laterum &: extradtum aeris- Lateres habere fixationis vim proba- 
tur ex Paracelio tom.6-hb.-5>. De extra&o agrisficintellige: Recipe 
viridi ieris q. v. Extrahe puluerifatum cum aceto deftillato , donec 
menftruumplane viridefcat's Quod per cineres euoeatum ad liccita- 
tem relinquit puluerem in fundo, qui vocatur a Paracelio,Libauio & 
alijs in lata fignificatione flores, ipfusque Paracelius hoscumlpiritu 
Vitrioli c cupro extrahendos mandat,qua ratione fixiores reddentur, 
ingentem enim &c maximam non folum fixandi fedetiam tingendi 
proprietatem in fe continet & poflidet VitrioIum,tefteParacelio; 
dum ait, negari tamen non poteft quod in Vitriolo rindtura lateat,· 
qua; p'us praeftat,quam multi credunt.Beatus qui rem intelligit. - 
Geberus huic cemento adftipulari videtur, mandat enim & 
pro cemento ponit Vitriolum, Salem ammoniacum , flores anis, 
reflas fictiles veteres tritas &c. hos commixtos pukieres vrina vi- 
rili irrigari, poftraodum Auro cementando admonere iubet. Alio 
loco dicit Geberus: Cementum eft genus examinis metallorum, 
quod conflat ex rebus inflamraabilibus ideb inuencam vt omnia 
combuftibilia adurentur , vnoSo!o (Sulphure ) incombuftibfli re- 
manente. Libauius dicit in conflantia Argentum Auro eft proxi- 
mum , itaque ii per fixationes, praeparatum fuerit, per caemen- 
tum poteft gradari & exaltari. Talis eft lententia Erkeri quan- 
do dicit: fcire debes, quod cementum tuum debeat elfe compa- 
ratum pro paupertate vel abundantia Auri in miftura ccemen- 
tanda. 
; Vior es aris 
ficfiunt. 
i Aes viride 
> pulcnm al· 
■ tecj3 grada- 
> tum Sa- 
, phy ricum 
i dat Vitrio· 
Ium ait Pa- 
racel/us. 
Vide cap. ds 
[elutione 
Solis. ■ "Ba S II ΙΙΛ Chvmicje 
i. Volant quidam Florenos Rhenenies artificiofiftlme gra- 
dari poiFe hoc cemento in aurum Vngaricum probatifllmum ; Quod 
cementa aurifabrorum perficere nequeunt, tantam enim vim non 
iapiunt, verum ratio hasc eft; Huic cemento meft Sulphur ineom- 
buftibile ac fixum a Venere proueniens «Sc Lunam tingens, fimulac 
cum auri fubftantia remanens , indeque proueniens quod vnum eil 
fulphur ipfius Auri, Veneris & etiam Martis, quas ratio facit vt inde 
argentum exaltetur 6c purificetur. Hoc Geberus teftatur cap. 18. 
Fornacum,dumaita cupro extrahi Sulphur mundiillmum tingens ac 
fixum. Salia in hoc cemento etiam fixant«Sc corrigunt leptoiam Lu- 
nam &c. 
Secunda Auri cementatio talis exiilit : Aurum liqucfcat cum 
duplo iui ponderis optimi cupri (quod ex Vngaria apportatur ρπε- 
ftantiifimum eft, vel id quod ex Marte fit: quale generatur in agro 
Lipfenii Vngaria: ex fontibus Vitnolatis, ialtem ferri fruilis inie&is 
& paulo poli in rubiginem corroiis, ex qua denuo beneficio ignis 
Venus fit excellens) Hose in lamellas tenuililmas inilar papyri redu- 
cito,eaique cementa per horas 40. vel50. igne forti attamen grada- 
to,faciendo ftratum luper liratum, cum farinas laterum vncijs o£bo. 
Salis decrepidativncijs 4. Vitnoli, vncijs duabus, Salis Nitn,i£rugi- 
nis ana vncia femis , modico etiam Sale armoniaco & aceto forti 
permiftis. In hoc examine totum cuprum euanelcit, Fulphure tamen 
ipfius in combuilibili & Tinftura in Auri fubftantia remanente. 
Haec cementatio cum recenti Venere fi per aliquot vices, vt lexies 
velfepries repetita fuerit. Aurum faciet coloris intenfe rubicundi, 
tandem fiet etiam aliquantulum grauius; placet hic annedlere mo- 
dum tranfmarationis lerri in cuprum fecundum Paracelfum; Recipe 
fcobis feu limaturas ferri lib. 1. Argenti viui lib. Γ. Vtraque pone in 
farraginem feu cacabum ferreum , & affunde menfura vna aceti &: 
Vitnoli lib. 1, Salis armoniaci vnciam vnam lemis: bulliant vna,& 
continenter cum ligno agitentur probe. Si acetum expirauit plus 
fubinde affunde , & Vicriolum nonum adde. Per deco6lionem 
hanc ferrum mutatur in cuprum; fi cuprum fadlum eft in argentum 
Yiuum abit omne coClura 10. vel 12. horis continuata tum demum 
argentum viuo ferro fepara, quantum eius fupereft probelaua, vt 
mundetur. Argentum viuum excipe iacco fa6lo ex aluta aut gofty- 
pio , &: exprime , ita relinqui videbis Amalgama. Id Amalgama 
T mm ful- 
phur eil 
Venerif ac 
Martif. 
2. Cemen- 
'tatip. Libe b P r i m v s. 
exfpirare fin‘rö.,& inucnies cuprum purum ac bonitm. Huius cupd 
accipe vneiam lemis, Argenti tan rundem, fluunt feu liquentur :&c 
afcendet Argentum ad iö.gradum c veftigio. Huius adhuc nobilior 
modus exiftit in additionibus noftris in Bafilium: Tequitur cosmen- 
cum tertium. 
Tertium C cementum e(l; Recipe fiilphuris vhiirubicündifli- 
mi,q.v. hoc fiiblimando eJeua cum Sale Saturni, ( ex minio cum 
aceto extraili) &Saie Vitrioii,an.pa. 2. toties item opus fiiblimatio- 
nis repetendo, quoad vique fulphur volatile aicendens in fundo 
fixum permanierit, huic adde poihnodum reguli Antimonij fubli- 
matijCumqueferrofufi, par;Ternis,miiceantur inuicem vr fiat vnio. 
Hoc puluerc cementa limaturum lunas in canta quantitate quantum 
par critjiftam poftmodum cum Sole funde, addito Sale Auri, 6c rar- 
ius in lamehas redigito, quas cum hoc cementabis vel ter adhuc ce- 
mentabis fi ad quintam vique vicem perrexeris,videbis tuam Lunam 
multa exparte conuerfam inSolem, magnumque fimul & auri aug- 
mentum. Sal Vitriolijfitexiblucioneipiius per aquam fcruidam,inde 
aqua Salia vel oleo Tartari iniperfb iulphur petit fundum, a quo 
aqua feparata coagulatur , inde habes Salem Vitrioii, quem fi 
faspius refoluendo coagulaueris, tandem niuei criftallinique coloris 
euadet. 
Caementum quartum; Recipe florum croci Martis Sale armo- 
niaco exaltaris, floram reguli Antimonij (cum Yencre fufi) eodem 
modo cum Salearmoniaco iubhmatis, Vitrioii calcinati, florum Airi- 
fanalib. fi Salis communis q.T. His commixtis, (ab omni aere pul- 
uerem cuftodi) & vt artis,Limamram Argenti &: Aurijhoris 22. ftra- 
tificando cementa,poftmodum vt fluant ime,inque lamellis redadis 
adhuc bis hoc puluere cementa,& habebis Lunam atque Aurum pu- 
rifllme cementatum. 
Coemencum quintum confidit in Antiitionio, Venere Sc Mer- 
curio, eftque tale; Recipe Antimonij, Mercurij fiiblimati ana libram 
vnam,viridi teris libram T pone clauib vafe per 2. hebdomadas in Cel- 
lam poftmodum inde deftillaoleum, per reiteratas cohobationes vt 
nihil remaneat,hoc praeado oleum in duo ieparato videlicet ipiritum 
& puluerem, cuius artifex optimam icit rationem. Huic oleo id eft 
Tindurarubedinis mirabilis: tefteParacellb tomo 6. degradationi- 
bus. Puluerem deinde proprio fuo menftruo Tindura florum aeris 
Ceementu 
tertium. 
Sal Auri eß 
Borax. 
Salti Vitrio 
li confeäto, 
Ccementu 
quartum. 
Ccemntu 
quintum. 34 
B AS'llIC A C Η 1 M i C J£ 
impraegnato digere permenfennrandem cohobando aliquoties , re- 
centi fpiritutindo fixato, vique dum nullius amplius aut exigui ht 
iaporisipiricus,fic&hoc fado,adds huic pulueri de limatura Solis ac 
Lunae ana i arr.aequales, ftratifiea, cementa, funde & quicquid adanis 
opus referre par eft peragito, fic. verum habebis augmentum, cemen- 
tum & Lunam Auream: certo que fdas li rite prarparaueris , in hoc 
artificio non augmentum folura fed. «Sc veram panacaam eile occul- 
tam. Nora quidam hoc oleum percipitant cum fpiritu nitri,aliquo- 
ties inde cohobanr, pulueremque inde praeparant Bezoarticum ac 
Diaphoreticum. 
Cementum fextum i. Recipe limaturam Martis , hanc cum 
oleo-fulphuris foluiro aquaque communi repercutito,crocum hunc 
exucca atque calcina, & cum oleo tartari optimo extrahe extradum 
inftar (anguinis viciffim prcedpica, & vt ars requirit de oleo libera, 
iic crocus Martis vere exiftk praeparatus.. i. Confice Venerem ex 
Marte cura Sale & Vitriolo vulgari modo. 5. Redige Mercurium* 
per (e in praecipitatum rubicundum per phiolam in Arena, vti artifici' 
probe conftat. 4. Recipe huius ptacipkari vnciam vnam,croci Mar- 
tis vndam lemis, Veneris ex-Marte vnciarn vnam, abftrahc inde per 
Balneum Mariae, aliquoties fpiritum nitri, viq; omnia in flauum fuit 
redada oleum, quod tandem praecipitabis, & in puluere coagulabis: 
Cum hoc puluere cementa parte Lunae &parte Solis* & habesdLuna 
ex magna parte conuerfam in Aurum vti vult anthor huius pro ce ilus. 
Cementumieptimum; Recipe Mercudj vigeiicscum Sale ar- 
mo niaco iublimari lib.i. Sulphuris aurati diaphoretici recentis vncia* 
vnam,florum iulphuris cum Sale Saturni fixatis,florum Veneris cum 
Antimonio fadis,kem florum Martis ana vnciam vnam ac fenus, re- 
ioluantur in cella vt arris eft in aquam , poftmodum deftilla coho- 
bando vfque dum fixum ex eis puluerem perfeceris, cumquoad So-· 
lem & Lunam reda procede via coemenrationis. ■ 
Ccementum oblauum: Hocodauo loco addere placet,Recipe 
cinnabrium faditium ex fulphure &c Mercurio, hunc ftratiflea cum 
limatura Veneris-ex Märte in tigillo probe munito ( ana partibus 
aequalibus) per horas odo, poftea illud cinnabrium cum noua lima- 
tura recipe, & tertio repete,fic etiam habes praeftantiilimum pulue- 
rem pro cemento. Eius partes a.pertinentad Solis & Lunae ana parte 
vnam.. Siiftudcinnabrium impraegnaretur oleo hepatis fulphurini,, 
Gcmuniu 
fexium. 
Oewentu 
ßptimum. 
cmtentU' 
Mtauum. Liber Prim v s* 
longe iäne efficacius operaretur, aut elfen da fixa fiilpharis &rc. Cre- 
mentum Auri fabrorum vulgare,tale eft: Recipe dEruginis,Salis nitri 
ana vnciam vnam, Salis decrepidati vncias odo, Vitrioli albi vncias 
quatuor,farinae laterum vncias iedecim: Hoc cremento vtuntur Au- 
nfabncum deaurare volunr,purgatur per ipfum aurum, fimulacin 
colore exaltatur,Salia purgant,farina laterum &: aerugo quae conflat ex 
Venere colorem adaugent: Paracelius huius talem ponit modum: 
Recipe florum aeris Salis armoniaci ana vnciam vnam lemis; Salis pe- 
trae vnciam vnam, Vitrioli vncias quinqj, Aluminis vnciam vnam,difi 
i®hiantur&exficcentur& imbibantur cum aceto & vrina. -Fiat pul- 
uis. Sunt & crementa alia quae regalia vocantur, cantumque foliauro 
tanquam regi probatiilimo parcunt,eius tale damus exemplum. 
Recipe farime laterum partes quatuor, Salis ammoniaci, Salis 
gemmae,Salis communis decrepidati ieu praeparati partes fingulas· 
commiiceantur,&:cum vrina pueri humedentur.(Hic notandum ve- 
nit quod Beguin9 ait. Quidam auri bradeas,antequam componantur 
candefaciunt, finuntq; refrigelcere: vt fi quid inquinamenti ab extra 
in cute haelerit, id confumatur, vt liberiore accdlum & imprefllone 
(cremenrom)relmquat medicaminu acumini)omnibus rite praepara- 
ns: Ollae cementatoriafinfpergiturpuluis aequaliter crailitie digitale 
Huic imponuntur bradeae vrina ordine &modo,vt aequa- 
Ji fitu neq, fe,neq; etiam latera vaforum,mutuo cotingant, ne corpus 
corpori cohaerens id accendar.Diipofitae fic tradeς,obruuπtur medi- 
camine,dimidij digiti crailitie iequantur & imponantur rurfiis bra- 
deae,atq·, ita viciffim viq; ad ollae marginem, q tantum implere debet 
medicamen,quantu eft in fundo nempe ad crailitie digiti tranfuerfi. 
Vltimo imponitur opercnlu fine reipiraculo,Iutatur,igniq; £ 24. ho- 
ms mandaturrlta vt olla fiue pixis iemp rubelcatiFiniro opere, 
fiufe lamellq Solis pede leporino ab adhqrentib9 purgantur pulucrib9, 
vrina lauantur& exficcantunHadenusBeguinus.Hoc eccmentu Sole 
per ie ad gradu perfedionis fixu adducit: Recipe Antimonij intellige 
fixatijflom aeris analib.iemis,Mercurij per aquam forte coagulati q.v. 
omnia fimul commifceant & imbibant oleo antimonij rubeo,tamdiu 
donec omnia rubeicant: Poftmodu eo Auru iubtiliilime laminatu aut 
granulatu per 24. horas abfip ignis ieu caloris moderati diminutione, 
in fuibrio vaie perq optime clauio,vt artis, crementa: hoc perado cu 
Borace vel chryibcolla Aurum liquefaciendo reducito inque formam 
effundito. 
Ccemcntu 
v.onu quod 
eß vulgär e 
& filum- 
modo Solu 
purgatio. 
CcementK 
lo.regak. 
dxntenru. 
vndecimS. 36 
E A S l L 5. C JB C K Y Μ I C JE 
Cmentum 
äuodecui.ü. 
Fuluis ce- 
menti /3. 
Fuluis ce- 
mentatQr 
ritu 14· 
Fuluis ce- 
mentato- 
vius ij. ad 
Menurif 
practpitar 
tum. 
FuluU ce- 
rnent ato- 
mis 16. ad 
cinnabaris 
ßxatmem. 
Inhocceraente Luna leprola omnimodam luam nigredinem* 
&: humidicatemabluit aeque <nnimr.eftque vnum ex cementis regali- 
bus.Recipe Antimonij praeparati,florum m‘is,SaIis‘communis,late- 
rum ana libram lemis, trita minntiillme, cum fpiritu vini vel vino 
fimplici commliceantur aicp imbibantur & exficcentur, idq; vigeiies 
tk quater. Hocpulaere Luna cementetur larmnata. Pruno igne lento 
feu gradu ignis primo per 4, horas,deinde auctiore vlq; ad ignis gra- 
dum iupremum eumq; igne fluxionis horis duoclecim.Tum regulam 
excipe,eumque laminarum & crudum ex priori procella cum eildem 
fpeciebus,renouatis ac nouis vidclicetjdemnm cementa, ignis gradi- 
bus probe obleniatis, hoc iplum quater vel quinquies ii repederis, 
non nocumenti aut detrimenti fore, ied lucri putaro: Poibnodum 
fulminando per cmeritium tk fcoriam, in Lunam iterum reducito: 
vaia v.cementatoria probe lutentur,necnon firmiter obturentur , &C 
notandum ; cementa regalia non iemper indigere vaiorum opercula 
perforata,in vulgarium cementorum praeparatione requiri: Secundo 
deanimaduertendum Lunam cum Saturno reduci, conuenire ne 111 
cornu abeat.Puluis coementi iic etiam efl: Recipe Vitrioii Veneris ex 
Marte vncias fex cretae albilfimae,calcis viuiana vncias quatuor, croci 
Martis cum oleoSulphuris praeparati vncias fex, Salis decrepidaci vn- 
cias odo M.fiatpuluis. Pulueris cementatorij talis etiam exifl.it vti- 
liffimus modus recipe Salis, Saturni an. lib. Serais, Salis nitri. Salis 
communis,Salis Tartari ana lib.dimidiam M.F.puIuis ad cementan- 
dum Solem vel Lunam. Vel fic recipe Mercurij per aquam fortem 
coagulati quantu vis,hunc edulcatum fieprius cementa. Accipe florii 
aeris, croci Martis ana dracR fex, Vitrioii caicinati, Aluminis calci- 
natian.drach.duas,Boli armeni,haemati tis, Salis armoniaci ana drach. 
duas, Borracis vncias duas lemis M. & aliquoties cum vrinahume- 
dentur,poftmodum ikatificando.iunduris claufis ac lutatis, in vale 
fufeo horis fexcementando perficiatur, tande tradatur Saturno Mer- 
curius fulminandus,vel fi manis cum Luna vel Sole fundatur,& vide- 
bis num fit lucri vel res nihili.Nonnulli etiam C innabarim taliter fixa- 
re audent inter quos praecellit Paracellus. Recipe Gmnabaris,Borra- 
, cis ana vnciam lemis liquefiant vt tandem fublimetnr 5 ad fublimati 
vnciam vnam adijee has ipecies: Recipe Salis decrcp dari, croci Mar- 
tisjflorum aeris,boli, haematitisanadrach. duas F, m vale 
fuiorio primo 6. horis lentius,deindc lex foruus,taudem igne.violen- Liber P r i m v i' 
ciflima. Quo fa£lo rurfum vt fupra fublima prtrdi&o proceffu, Sc. 
quarto vel quinto cemento inuenies fixam cinnabarim, qui Saturno 
committendusyvel Luna: aut Solhfi placet adiungencus. Sunt & ce- 
menta ad mineralia feu mineras metallorum nnperfe&orum, quo 
tum talis eil modus: Recipe florum ex croco Martis ana lib. fi Vi- 
triol!, Aluminis ana lib. Semis , Salis communis pnrparati lib. 
vnarajmineraeiib.duas. Liquefiantomnia, humiditateque priuentur, 
&cemententur horis 12. poftmodum in Saturno liquentur & fulmi- 
nentur. Hiciententiamnoftram de cementis abfolutam eile voL:- 
mus>paucisquede Gradationibus auro competentibus loqui propo- 
iuimus,qui plura de cementis deilderat,videat de his autheres. 
<7- Cenien 
tum mine- 
ralium. 
C A P V T V U 
Dc Gradatiombu^,. 
GRadatio eil exaltatio ad gradum qualitatis iubiimiorem iubflan- 
tia manente eadem.Libau.comm.Alciuparr.i.Lib.ij.cap.y.Veluth 
& Paracelfus in praefar. tom.6.1ib.io. de tranimutationibus metalla- 
rum ait; ita & nos de Gradationibus loqui volumus ac talibus vt io- 
lutum, extinclum, ilratificatum vel digeilum cum eis metallum,ad 
gradum Solis promoueriqueatac tranfmutari. Duodecim itaq;hoc 
loco ponemus gradationes. Quibus inieruimus etiam pulueres gra- 
datorias quae faciunt & dant Solis Augmenta,quare confuldus viium; 
fuit ponere inter gradatoria quam cementatoriacum tamen pene fine 
eiufdem generis, cum quibuldam cementis, propter vim vero aug- 
mentationis longe praeilantiores; Sequitur gradatio prima. Recipe 
Aluminis, Vitrioli,Salis nitri ana lib.vnam lemis, cinabrip, virid. aeris. 
Sulphuris, Arfenici ana lib.femis.HcEcdeftillentur in aquam,&fecun- 
darioadhuciemelcum Arienico» cinabrio &aere virid. redlificetur j 
tertio inde ioluetur Virrioli Veneris ex Marte vncias duas; quarto δζ 
cum nitro & alumine deftilletur in aquam gradationis,in qua fi mauis 
folues chalybis q.poteris inque.calore digellionis,aqua tua fortillima 
reddetur,intraquemcnlemiemeladhuc.re0lificabis; in hunc liquo- 
rem proiedla rem ■ nebit m digeftione donec liquor in- 
corporetur.Tum demumfimulambo,nempeliquor & metallum per 
Saturnum fulminentur, & inucmesLunam Soh fimilem redditam: 
Et far Im.. 
Gradatio > 
prima. Basilica C η y m i ci 
Notabis vero Lunatuä prius requiri purgatione ac cementatione,n6 
ipfius,lepra& imundities hoc tuu tranimutationis negotiü impediar. 
Secunda gradatio talis eil:Recipe floru eris/ulphuns vini,flor. Ar>- 
timonij ,Martis,ana vncias quatuor, Vitrioli,Saiis armoniaci, alumi- 
nis ana vncias quatuor iemis,aquas fords(ex quatuor partib.Salis nitri 
&duab.Salis comunis deftiliata)lib.3.vel 4.digeratur &macerem:ur,vt 
aquaharufpecierueflentiaimpra?gnecur,tandepparata-exiftct gra· 
duanda Luna: fi placet potens& Mercurij fiibiimati addere lib. Ternis. 
Tertia Gradatio recipe cinnabaris,hb.femis,croci Martis florü 
aeris,lapid.Hamat.ana vert.vnum, Arienici vertonem Ternis, V itrioli. 
Salis nitri. Aluminis an.lib.lemisiHis mixtis fiiperfimdatur oleum ex 
hepate copofito iulphurino,deftillatu,digerantur, tande cu Tulphure 
viuo iemeladhuc redificetur. In hoc oleo gradantur laminae argenti 
per meniem: Fit & extradio Tulphuris artificioiain qua fimiliter calx 
Lunte redditur Tolificus de quo in libello de examinatione mineralia. 
Quarta Gradatio recipe cinnabaris, viridis teris,croci Martis, 
Antimonij, arienici andib. lemis, Salis petra lib. 2. lulphuris iib.fi Vi- 
triolilib.tr.es,aluminis tantunde, ex his diligenti cautione, terna vice 
cohobando aquam dellilla, quam xcdificabis ab hac mixtura, recipe 
antimonij,cinnabaris (cum Venere ex Marte vt lupra didum cem e li- 
tati) Tulphuris,a:ris viridis ana part.fiemis. Rediftcatione iic fada, in 
hac aqua florum sris & croci Martis digerendo Tolues & habebis eo- 
dem modo aquam graduantem ad Lunam pretiofiilimam. 
Quinta Gradicio; Recipe Mercurij viufiiuiphuris viuiquantum 
par eftjhis commixtis in fluxu adde foLauri vncia vnam, iublimentur 
aliquoties, vfique omnia in cinnabarim eleuata fint,hanc accipe & hu- 
meda oleo Ykrioli,atq; pone in igne humedan- 
do&exficcando,fic,tandem habebis puluerem gradationis fixum,cu-i 
adde florum aeris,Salis communis prteparati,Salis ammoniaci quantu 
vniuscuiuiq; requiritur fiufficientia, quod probe animaduertendum, 
poteris vero facile colligere ex praecedentibus ·, Hoc puluere ilratifica 
Lunam & Solem,praeparatis videlicet Tuis modis, poftmodü in fluxu 
cöiunge & mrius in lamellas redigito, ftratificationem reiterato,id & 
tertio fi repetitu ftierit, habebis modu gradationis exoptatu aciuftu. 
Sexta Gradatio : Recipe Mercurij Tublimati vnaam vnam,Salis 
ammoniaci vncias tres, vini Tublimati ieu Alkoliiati, hu- 
mcdatione&: incorporatione Tufficiens eft,putrefiant ac macerentur 
in cella, fi fiolutionem aquo&m facerent, inconfultumnon eilet; Hoc 
Gradatio 
fecundae 
Gradatio 
tertia. 
Gradatio 
quarta. 
Quinta 
Gradatio· 
Sexta Gra 
datio. Liber Primvs. 
itaperätto accipe virid.vnciam vnam, vitri andmonij tantundem, 
cinnabaris cum croco Martis ex Venere praeparati vnciam vnam fe- 
misjconiungantur harc,& aqua vel lupcriori iniolatione mifceantur, 
ficftare inieni calore pmittito;poftmodurnq) inde euaporare cupiens 
eft, de phlegmate hoc euolare imito, velfini’miü humidi liquoris in- 
iit fenfim de fecib.no interturbatis ieparaco,inq; aliovafe euaporatd, 
hocanteqomnino exiiccatu cura fpiritu Vitrioli Veneris re&ificetur 
atqj gradatonirfmie cuftodietur. 
Septima Gradatio: Recipe Veneris laminas exMarte confedtas 
lib.i.has cementacum iulphurc,vt tandc terendo puluerifari poilint, 
quem puluerem ad ieqnentem neccfiitatem releruato: Fiatiamaqua 
ex Vitriolo& Tartaro per cucurbitam deftiilando,atq; fecib9 per prae- 
parationem ieparando.iam recipe iuperius pncpararum puluerem ac 
iuperfunde aquam prseparatam,vt bene emineant,ilc ftentper 24.I10- 
ras,& aqua iulphur fubtilillimum extrahet, poftmodum leniter aqua 
euaporatoad iiccitatem, hunc puluerem cum nitri vncijs duabus öc 
Borracis vncia lemis, reduc in corpus, & Venerem habes Solem gra- 
duantemrAccipe huius Veneris drach. duas Auriperfedh vel Luna 
permixti drach.quatuor,fundantur & fluant firaul, poftmodum m la·* 
minas reducendo cum Boli armeni dc Vitrioli vngarici an. part. 2; 
Tartari calcinati p.r.ceifnententur& gradus aderit metalli perfedtus. 
Octaua Gradatio. Prima operatio talis eft .-Recipe olei Vitrio- 
li vulgaris,huic impone recentem Martis limaturam, adioluendam, 
loluere fi oleum amplius nequit, aquam tum communem iblutioni 
infundes, (nonnulli recipiunt limaturam Veneris ex Marte &lol- 
mint cum oleo fiiiphuris per campam fadli) ac per chartam empore- 
ticam filtrabis,&aquam nimiam euaporare aut inde deftillare facies 
vfque ad craffitiem olei, (quod aurviiu vel lapore acri fecum gerens 
aqua,cognofces) hoc oleum in cella ponito,vt Cryftallos inde conci- 
pias,quos recipies,reliquum v.hquoris igni rurius mandabis,nimiam 
immiditatem inde euaporando vique ad confiftenriam olei, atque vt 
amcaiterum pones in cella,in cryftallos conficiendos; horum habeas 
vncias odto neceflarium eft, poftea define 6c primdm opus perfe- 
6tum. Secunda operatio fic conftat; recipe reguli andmonij cum 
Marte at Venere parati lib. femis,Mercuri) fublimari vncias 12. A-ris 
vfti vncias 4. macerentur prius in cella, poftmodum deftillentur . 
fummaadhibita cautione ignis, tara diu vero continuetur deftiilatro · 
Septima 
Gradatio. 
ΟίΙαίίΛ 
Gradatio. 
,/. Operation 
z.Operatm- Basii j c je Chymic^ 
vique dum omnia (excepto ramen cinnabari in collo retortuhe /ab“ 
limato,qui reieruandits)in oleum conueria fuerint, quod mii felicius 
fu ccefl e nt, z deplusM rcurj iublimati&moxiuccedec.hocfado 
fecunda perada opertio. Tertia oper do eit: Recipe tuorum cry- 
ftallomrn vncias o o,cinna! ris tui reieruati vncias fex,terantur fub · 
tiliffimeinuicem,denturcucurbita:, applicato alembico atque red- 
pienaduperfundeo.eitrdbdivnaas epeem vel otio, pro imbiben- 
dis cryilallis ac cinnab. digere omniaigne moderato, h vero quid li- 
quoris inde deildiare veht,excipe,reddeque materia:,hoc toties dige- 
rendo peragendum quouique ( ignis cautione moderata adhibita per 
cineres) redeant in paluerem,iin vero longo temporis fpatio id pro- 
flare nolint, ipiritunitrifixaro, vtartisfiimma eil praedanda ac per- 
feda,&habes pulueremgradantem Lunam Augmentum Solis per- 
fedum,cum quo procede vti tradit cementum quintam. 
Nona GradatiojRecipe florum Vitrioli calcinatomm lib. 4. vel 
5. (ulphuris Antimonij ex tribus lib. Antimonij pratpafati, ( vtiartifi- 
cioie fit cum lixiuio appropriato)miiceanrur inuicem ad deftillandum 
inde phlegma, quod rcaffundendum toties, quouique cum corpore 
vnitura exiftat, hat autem non violento fed igne digeftorio ; Huic 
maflas feu pulueri adde Salis nitri per calcem viuam bis coagulati va- 
das duodecim , Salis vncias quatuor, fulphuris viiii vncias 
duas indantur retortae ad deftillandum inde oleum &: Ipiricus, quod 
tamdiu donec guttas aut fpiritus exirevideris, hxc vnita in oleum fer- 
ua. Accipito iam Vitrioli ca:ruleilib.3.croci Martis cum vrina praepa- 
rati vncias duodecim.Terram itidem reilduam ab Antimpnio ex quo 
fulphur eius fupraextradum fuit,hqc digerantur eundem in modum 
cum proprio phlegmate vti cum oleo faihim eil, poftmodtim adde 
Salis Nitri lib.q.Salis communis lib.i.&deftillainde aquam fortem, 
quod diuides in tres partes,fi fuiticere pro opere iequenci putabitur, 
in vna parte folue Mercurij viui vncias duodecim. In altera folue Sa- 
lem armoniaciim,vt fiat aqua regis,in quo rutius lolue Solis vncias 1. 
Cum tertiaparte Tinduram elicies ex regulo Antimonij cum Marte 
totaliter in feces (vt artifex nofcere debet)redadi: His fic folutis con- 
fundenda funt,&: deilillanda primo igne Icntiilimo, tande ad oleum, 
vltimo ad peipitatu, que iubtiliffime teres & cum iuperiori oleo coa- 
gulabis , inq; puluere lapidis inflat fixabis,hunc puluere cu Sale nitro 
iixato,adde Lunte äut Soli in fluxu dc habebis gradum &: augmentum 
$.Operatio. 
'Gradatio 
mna. L IBER PrIMVS» · 
?perfe£lum. Augmentatio Auri fecundum Paraceliumlib.i.de gen. 
rer.nar. Ita effici po ceft, vt aumm crefcax& augeatur in pondere, & 
corpore, fi tantummodo in terra orientem ipeölante iepeliatur & 
iempcr recenti vrina Hominis & ftercore columbino fecundetur. 
Poifibile etiam eft, ait, aurum per induftriam & iblertiam periri Al- 
chymiftae co impelli, vt in cucurbita more arboris crefcat, cum 
multis enim mirabilibus ramufculis & frondibus , quod quidem iu- 
cundum afpe6tu& valde admirabile eft. Proceditur autem fic: au- 
rum calcinetur per Aquam Regis, vt fiat Calx cretacea,quam impone 
in Cucurbitam, 8cinfunde bonam ac recentem aquam Regis &a- 
quam gradationis, ita vt 4. digitos tranfuerfos fiiperemineat, «Scite- 
rum abftrahe in tertio gradu ignis donec nihil amplius afeendat. 
Aquam deftillatam iterum iuperfunde, & iterum deftillando abftra- 
he vt antea. Hoctamdmfiic,donec videas aurum Turgere in vitro, 
&Crefcere in forma arboris habentis multos ramos Sc frondes .-at- 
que ita fit ex Auro mirabilis & iucundus frutex, quem Alchymiftae 
Herbam auream & arborem philofophorum appellant. Ita etiam 
proceditur cum Luna, quod vulgare conflat fed adeo fortis non re- 
quiriturAqua. 
Decima Gradatio. Eft autem &auri gradatio talis: Reci- 
pe venerem ex Saturno paratam: Hanc redige in Limaturam, eam- 
que cum fulphure ftratificando Calcinato, poftmodum eiTentiam per 
fpiritunrvini(a ialegemmae abftradlum ) elicito, adque ficcitatem 
rurfiis abftrahito, huic in aquali pondere adde praecipitatum Mer- 
curi) (cum oleo vitrioli,&Tulphuris praeparati) importentur Lunae 
in fluxu, & maximam habebis gradationem. Venus ex Saturno fit, 
prius laminando, fecundo cum vitriolo calcinato vel croco vene- 
ris ftratificando , tertio reducendo , & quarto cum tutia atque ca- 
laminari re&ificando fic habes cuprum , &eledlrum rubrum »au- 
ro fimile. 
Vndecima Gradatio. Verba Paracelfi de Mercurio. tom.6.1ib. 
5. Recipe rubeum praecipitatum pulcherrimum , a Mercurio fubli- 
mato per aquam fortem: Hunc dulcifica quantum poteft: Vltimo 
quoque regificarum vinum ardens abeo deftilla fepties vel nouies, 
vel toties , donec in igne condefcat & non aufugiat; Tunc habes 
Mercurium praecipitatum Diaphoreticum. Porro hic notandum 
eft magnum fecretum de Mercurio praecipitato , fipoft coloratio- 
. Augment 
■ tioSolisfecu 
■ dum Pa- 
• racel/um. 
Aurum cre- 
fcens inßar 
arboris. 
Luna arbo* 
refeens. 
Gradatio 
decima. 
Venus exSa 
turno. 
. Gradatio 
■vndecima. B A Si I icj Chymjcj 
Vracipita- 
tus dulcü* 
Gradatio 
duodecima. 
Aqua fortis 
ßkntiofe- 
pulta. 
nem luam cum aqua Salis tartari dulcificetur, deftiilando eam inde, 
femper recentem, toties quidem , donec aqua non amplius acris a 
praecipitato aicendat,ied plane dulcis fit. Tum habebis praecipitatura 
dulce vtiacharum vel mei, qui in omnibus vulneribus, vlceribus,6c 
morbo Gallico fiimmum arcanum eil, vt melius aliud fibi medicus 
optare non debeat: Proptereaexhilarat alchimiftas perditos.Eftenina 
augmentum Solis,& ingreditur aurum, & cum ipio auro conftans &c 
bonum fit. Quanquam autem multum laboris & fudoris requiratur 
ad hunc praecipitatum , latis tamen ea recompeniat, &£umptus tues 
tibi reddit: & praeterea latis lucri inde habes,plus quidem quam opti- 
mo artificio aliquo allequi polles: Merito autem de hoc laetari debes, 
de Deo öc raih i ob id gratias agere. (Alibi dicit cum aqua Salis Taba- 
rifigi Mercurium) de quo in iequentibus. 
Duodecima Gradatio. Verba Paracelfi de fulphure tom.ö.lib.i* 
Recipe Sulphur vulgare flauura in puluerem redadum, abllrahe ab 
eo deftiilando aquam Fortem valde acremtertia vice i Poftea Sulphur 
quod infundo,eft nigri coloris,dulcifica dulci aqua,toties ab eo deftil- 
lando,donec aquaprorius dulcis ab eo abicedat, &: non amplius iuT 
phuris faetorem habeat. Hociam Sulphur reuerbera in reuerbera- 
torio ciaufo ficut antimonium,tum fiet primo album; Poftea flauum; 
tertio rubrum vt Cinnabaris. Quando ipfum iam tale habes, gaude- 
re debes; Eft enim initium diuitiamm tuarum: Hoc reuerberatura 
Sulphur tingit altiilime quamlibet Lunam in aurum & 
corpus humanum in iummam luam (anitatem, plus quam Icribere 
licet, rantte virtutis eft hoc reuerberatum fixatum Sulphur 
Htec de Gradationibus & Augmentis, (equitur 
cap.y, dealijs varijsquepurgatio- 
nibus Auri, Liber P r i m v s, 
C a p v t VIL 
De varijs adhuc Auri purgationibus & 
praparatiombui. 
His purgationes Auri alij infequuntur, & inprimis fucceditilla 
quae fit per Anrimoniumexempli gratia: Stibium leu Antimo- 
nium triplum liquatur in catino: Huic Auri additur pars iimplex, co- 
quendoque fluere linuntur: Poftmodum in conum fuiorium cera il- 
litum effunduntur,inque regulum pullantur. Hic decutitur & pon- 
fi quid reflat de ftibio,idinde extrahitur eo conium pto, vi- 
delicet lupra ignem in fluxu folle fufflando atque auferendo: 
eperatio terna vice ficmftituenda veniet, & hac ratione Aurum opti- 
me a fuis Hererogeneis purgatumefl. 
Alij fic volunt, Recipe Antimonij vncias duas,Sulphuris viui 
drach.quaruor,(quammarum de cupro tantum, Auri vnciam vnam, 
fundantur vt fluant in regulum, huic de nouo addes Antimonij vn- 
ciam vnam,&pro fecundo fluant in regulum, haec reiteratio & tertie 
fiat,poftmodum vt fupra regem purga,& lic Aurum etiam probe erit 
purgatum. 
Nonnulli Aurum & Argentum per Saturnum fulminare 
iciunt, quse etiam operatio etfi laboriola, multis tamen arridet,pro- * 
pcerea quod ftibij venenolitas incautis multum nocere poteft : Re- 
gulariter autem tres partes Saturni requiruntur ad vnam partem 
Auri vel Argenti fulminandam,vel etiam plus minusue prout metal- 
lum multum Hererogenei,5cpraelertim de Marte apud le continet: 
«Sc hoc Aurum flue Argentum poftea vocatur.Finum. In lianc lenten- 
dam fcribit Pancirollus part.i. nouor. tic. 7. in cupella Aurum öc 
Argentum poliendum, & ab omni macula expurgandum mittitur, 
vt nihil praeter purum ac putum Aurum ibi maneat.Plura de his apud 
Libauium in comment. Alchem. part. 1. lib.6. capit. 14. de exalta- 
tionibus : & alibi in noftra Iatrochymiafol.55?. Efl praeterea etiam 
Auri iimplex purgatio per granulationem,quae fit quandofunditur & i 
1 Aurifußo 
■ per Anti· 
■ monium. 
Auri&Ar· 
gern t Ful- 
minant. 
Aurum & 
Argentum 
Timm. 
Auri ßm~ 
plex purga-  Basi UCi Chymicj 
iioper gra- 
nulatione. 
liquatur,inter fufionem agitatur ligno, acuratiflimo modo ilipcr- 
iniedta fimul ac cera , poftmodura tigillum manubrio prehenfairv 
effunditur fuper (copas lea virgas in aquam, idque ii placet & tertio 
poceft repeti, prius tamen fundendo, & hac ratione aurum:& argem 
tum probe etiam pro cemento purganrur,eaque taliter granulata gra- 
duaripoirunt:. Verum hic modus aurifabris acmonecarijs valde eft 
notus atque cognitus. 
Auri purgatio, quas exiib’t cum reuerberatione, per ie non 
fit, vel enim accidit cum fale communi praeparato, vel fulphure, fale 
Tartari, aut Cinnabari &c. Ha; enim auri foluti vel Ara algam ati vi- 
olentiam cohibent, quam hadtenus multi fuo naufragio experti te- 
nent: Nonnulli iumme commendant fpiritum Saturni vel louis 
pro reuerberando fole, quod inde calx Ipongifiilima iit futura, ve- 
rum hoc tenus experientiam eft, & certius ac verius exfequennbus 
patebit. Nonnulli prastendimr Aurum reddere volatile per fulphur, 
illud venenofum, germanis in fodinis metallicis re- 
petitur, verum hasc exinicidahoclaiintadrura relinquo.Nonnulliad 
purgandum aurum, ei in fluxione dantingrcilibnem cum metallis, 
&: vel Mercurio fublimato, fide nitro aut Borrace, vel id genus alijs, 
poftmodum ftiperinijciunt talem puluerem: Recipe falis armonia- 
ci, falis gemma;, fidis alkali lingulas vncias, fidis nitri, falis Tartari 
q.l. coquantur in aceto, poftea invnam coagulentur mallam. Hic 
notandum eft, quod inter lalia nullum exiftat auro amabilius, quam 
Salarmoniacum aut Salnitmm, fi per calcem viuam fixata exiftanr, 
&hoc modo facilem cementis parabis viam ad penetrandum Lu- 
nam cum fole. Sunt etiam alij qui metalla cementant & graduant 
impofita Galci viuas, hacque ratione figi fpiritu s in materia mifta pu- 
tant». 
Quidam antequam lunam ioli defponiare velint in hunc mo- 
dum praeparatur. Cape cineres deuellatos & parem calcem viuam.. 
Fac capitellum , ieu laxiuium forte,in quo folue vitriolum analogum.. 
Cola per filtrum, & coagula lento igni. Tunc habeas pixidem e 
ferro,quamcalceviuaimple, velfide gemina. In medio eiusfouea 
vel icrobiculaefto ,„in quam pone ial fixionis cum laminis Luna;: vel 
inpixide ex argento pone ialem fixonis, & fuper Hunc calcem viuam 
cum fale gemma;.. Claude pixidem & da ignem per Horam vtfluat, 
reducia Catino cum lithargyro, cum repetitione operis ,& Luna fic- 
Ami reuer- 
keratio*. 
lixatio: Lu- 
n*·. Liber PrimvsJ 
ciorac fixior exiftit vtancea. Geber dicit: Argentum non multam 
differta natura auri, pauco modo adminiftrationis cum illo quieicit. 
Requimnturin his operibus etiam vaia inftrumenta, quo aptitudo 
inter cementandum & graduandum habilis fiat, verum de bis hoc lo- 
co filemus, & ad varios variorum authorum defcriptioncs tranfmit- 
timus, fi placet, vide noftram latrochymiam, Agricolam, Libauiunv 
part.i.Iib.(>.de exaltationibus comment.Alchym.&c. 
C a P’ y t VIIL 
De Extractione Tinciura , eJfentU Vitrioli, fulphuru 
ac ΈLorum ex fole 
Λ Ntequamadipiäm rei ipfius eftentiam accedimus , pauca mo- 
-CV-nendafunt : Extradio in genere eft fpecies dilfolutionis, qua 
corporis mixti partes fubtiliores a crailionbus fegregantur, Eft Hu- 
mida vel ficca , Humidae dicitur deftillatio , ficca vero fublimatio. 
Deftillatio Beguino cap.4. eft partium Humidarum in Halitus a ca- 
lore extenuatarum atque eleuatarum extradio latrochymia noftra 
fic docet: Deftillatio eft operatio, qua quod in corpore eft Humoris 
totum illud vaporis ipecieab eo ieparatur. Operationis vero vius 
eft, vt omnibus alijs operationibus inferuiat, vel menftrua praeparan- 
do & ea iterum ab eftentijs ieparando, nec non eifentiarum extrahen- 
darum gratia inprimis inuenta eile videtur. Eftentias vero vt exalten- 
fubtiliores promptiorefque reddantur, debent deftillari. Sed 
cum omnes materias non admittant eandem feparandi rationem, 
Artifices ne de hac aliquid lateret, deftillandi modos nonnullos fe- 
cerunt, vocarunt illos per Afcenfum , Defcenfum , per latus, per 
Campanam &c. Quatenus vero Humidarum fit extradio, ita in 
genere dicitur deftillatio : ftride-vero extradio eft cflentias ex cor- 
pore per menftruum feparatio , vnde oritur.. Tindura , &poftea 
feparato menftruovel euaporatione, vel deftillatione corporis ef- 
fentiain fiindo relinquitur, quas vocatur philofophice extradum. 
Vide de hoc latrochymiam noftram fol.ji.iequitur extradionis mo- 
dus primus,. 
Extraftio' 
httmida vel 
ficca. 
Humida ex· 
traft io dici- 
tur de ii illa- 
tio. 
Sicca Extra 
ftio dicitur 
fublimatio. 
Defhllatiop' 
afcenfum, 
per Latus 
per Campa- 
nam. B A S Ϊ L ί C JE C Η Y MIC 1 
TINCTFRA SEF ESSENTIA SOUS 
Extraäio i, 
"O Ecipe Auri partem vnam, Anrimonij parces tres,immitte imrigil- 
JX Ium friiorium,&:accenio forti igne fundantur, cumque bene ef- 
fula fuerint, infundas in crudbuium acuminatum, quod malleo per- 
cutiatur dum Aurum refrixerit, & ita Aurum fundum crucibuli pe- 
rierit,quod a reliquo ftibio decutiatur; Iterum tigillo fuforio indatur, 
& dum fteteritfuiura,inij datur parum de Sale nitri, vtfpiritus ftibij 
tanto facilius Solem deferant: cumque hi omnes euaporauerint, inu- 
datur parum chryiocolke, cum quo fundatur Aurum, quod deinde 
effundatur in canaliculam,cera virginea oblitam,exemptum igniatur, 
ignitum reflinguatur,&abluatur ipiritu Tartari: Deinde hoc Aurum 
denuo fundatur cum duabus partibus Antimonij.procellu fupenore 
repetito,cumadiedaignitione & ablutione fptrituum Tartari : tertio 
denique fundatur cum asquali pondere reguli Antimonij,ftentque in 
leuiorifuiione, dum regulus totus e uapo rauer it, inicdlo aliquoties 
Salis nitri,euaporatoque regulo,inijciatur parum chryfocollae, effun- 
datur denuo in canaliculam cera virginea oblitam, vt prius, adieda 
tum ignitione tum ablutione. Hac enim ratione Aurum euadit ad- 
modum n®bile, & ab omni externa fubftantiaadfummum depura- 
tum. Hoc Aurum deducetur in tenuiffimas bradeolas, qua; oleo 
Salis foluantur; Solutio deftilletur, donec totum oleum abffradum 
fuerit: pafhe in fundo relidfo denuo nouum oleum affundatur, idque 
toties repetatur,donec calx aurea latis attenuata fuerit .-acredo relida 
abluatur aqua communi deftillata , calx ilccetur,reuerbereturcum 
Sale Armoniaco praeparato more chymio fublimato. Inter reuer- 
berandum ha;c cautio adhibenda, nereuerberatorium vifpirituura 
Salis Armoniaci rumpatur, quocircaareucrberationeabftinendum 
cum in foramine,quod in pyxide ccementatoria eft,a!ioquin vndique 
lutata, fpiritus puniceus exurgit. Peradareuerberatione refrigere- 
tur fua fponte, exemptus puluisexadeheuigandusjvtfiatquafitadu 
impalpabilis,eluendus deinde in concha pura, quam puriilime vt Sal 
decedat totus. Calx relida exciccanda fuper cineribus calentibus,cui 
exiccatte affunditur fpiritus vini Therebinthiad,ademinentiam duo- Liber Primvs. 
47 
rum vel trium digitorum,- Digeratur denuo &c coletur ipiritus vc 
iufcipiat Tinduram quam effunde repoiito alio ipiritu, quo perado, 
Tindlurafolent elici,folutiones invnum colledas, deftilla per retor- 
tam cum cohobijs , donec Tindura exeat, menftruum iepara in 
Balneo leni: Effentiam circuli cum quinta eflentia vini ad nobilita- 
tem iummam. 
Huius Tinduras drachma vna mifta cum vncia vna aquae 
Theriacalis optima , ad icrupulum vnura, mane ieiuno ftomacho 
iumitur contmuandumque decem dierum (patio. Hoc medica- 
mentum Diaphoreticum eft per fudores iuperfluos noxios ex- 
purgans vniuerfi corporis humores. Yide latrochymiam noftram 
fol„7^ 
Doßs* 
EXTRACTIO SOLIS 2. 
REcipe vini recentiifimi Vngarici aiuis primis fecibus nondum 
feparati attamen puri ac finceri, (quo vetuftius tamen eo melius) 
ab hoc per deftillationem ipiritum tali modo & cautela iepara; Primo 
fac inter deftillandum parum phlegmatis fimul cum Ipiritu tranieat, 
id quod ex venulis multis in Alembico apparentibus cogno(ces, his 
definentibus igne graduato deftillare perge 8c quando pro fecundo 
venulas (udare incipiunr,tum laborem inftare permitte, feceique re- 
manentes ad fequentem operationem refemato/piritum vero rurfus 
redificato pauca tamen quantitate remanente, quod phlegma puta- 
bis,hociexies aut (epties ita repetes, lemperin fine aliquid phlegma- 
tis de relinquendo vique dum omnis ipiritus a phlegmate fit fepara- 
tus: Si iam probare velis num ipiritus tuus corredus fadus fit volati- 
lis, madefacito in illo linteolum purum, hoc incende, fique omnino 
combuftione coniumptum fuerit,redle tetigiife putabis , vel fi gut- 
tam olei oliuarum in ipium inftillaueris, confeitim ad fundum vitri 
cadente, &: ineofubfiftenter quamuis concutiantur permanente, 
hanc etiam probam genuinam ac veram iudicabis; Deinde reier- 
uatum omne phlegma accipito, & lente deftilla, vt per hanc deftilla- 
tionem cum eo adhuc exiftentes ipiritus abeant, & fic ad fequentem 
vfum vidfllm reieruadam recipe iuperiores feces relidas,& inde etiä 
phlegmaad remanendam terne, feu ni graemaflae in fundo vitri inftar 48 
Basilicje Chymici 
picis adherentem , maleque redolentem, deftilla, & hanc adhuc 
huraidam & tepidam infunde retorte , per eam deftillando: phle- 
gma indeegrediensreijce, fi vero cognofees, iuiique fignis depre- 
hendes egrdlurum oleum , recipiens mutato, & hoc deftillato, re- 
frigeratis omnibus, oleum referuetur: caput mortuum iam exima- 
tur inque fruftula fabarum inftar percutiatur, fit & ad manus demum 
pixis coEmentatoria aut calcinaroria ex terra Waldenburgica confe- 
da, in hanc infere didum tuum caput mortuujm, claufr fit operculo, 
optimoque luto obduda,adqucignem mediocrem lutum exficca- 
tum confiet, tandem trade igni calcinationis, primumque regimen 
eius fit per 5. horas mediocre, poftea exiftat fortius, vltimo demum 
carbonibus coopertum excandefiat hseque operatio >12. in horis 
abfolutafit. Exempla,poft refrigerentur vafr& materia ex partee- 
rit vipdis, hanc crucibulo nouo mandabis, &c vt prius lutato , rurfus 
procedes vt iam eft dictum, poft hanc & calcinationera,terram tuam 
albicantem redditam inuenies, quam conteres, &fiiperinfundendo 
de fuperiori phlegmate ad extrahendum ex illa friem conftituesyquod 
fiet per tot reiterationes, vfque dum terra arens inftar remaneat, 
quam damnabis: Phlegma iara viciilim a frle quam artificiofiffime 
eft liberandum, & cum aliquot cohobitionibus in totum ad ficcita- 
tem abftrahendum, vt humiditate fuperflua & totali priuata,cum fpi- 
ritu concipere poifit,fiue vniri. Iamipiritum vini defiiper funde, vi- 
delicet ad friem, circumagirando in Phiola, adque eminentiam trium 
digitorum fuperemineat, fic putrefadioni per binos menies trades, 
& ipiritum vini rubricundiffimum inftar olei extantem renebis: 
Hsc operatio eft menftrui acuati frle proprio,dephlegmati atque 
Alkolifrti. Inftar iam vltiraa operatio ieuextradio quae fic eft: Re- 
cipeauri foliati quantum placet, huic in phiola adaptata fiiperfunde 
ipiritum vini ,lamiath prsparatum, ftent in digeftione B. Roris per 
3.feptimanas, & Rubedo fpiritus vini tran (mutabitur aut declinabit 
in flauedinem vel colorem flauura , qui color eft vera anima iolis, 
quam extrahit in ieque recipit fpiritus vini. Hanc extradionem in 
aliam cucurbitam adaptato Alembico effunde, ac deftillationi trade, 
qua ratione ac modo, ipiritum vini cum anima iolis per Alcmbicum 
tranfire videbis, (fi rede procelleris) fictque vna medicina potabi- 
Jis: Sal in fundo reftat, cum quo pro libitu procedere poteris, vt tua Liber Prim vs. 
Philoiopliiea fert voluntas, non enim eft terra damnata,fed medicina 
in Iliis operationibus praftanciflima: Anima ha:c deftillata ä nonnul- 
lis comparatur fpiritu iolis,& non ineprc, vnus enim ignis fpiritualis 
in vino, & vnus in Auro eft, fl naturam rede intellexeris. In hoc ex- 
trado eft arcanum fummum acfecretum curandi, nifi quod modus 
deftillandi fpiritum vini moleflior occurrit, nonnullus Author re- 
cens Chymicus flc abbreuiat hunc procellum. 
Sume auri ad libitum, quod ante omnia per Antimonium,inde 
per cementum Regale repurga, (id quod omnes pradici norunt) in- 
de araalgamacum mercurio. Hunc euapora: Remanens alterum,fu- 
iam 6c in laminas cenuiflimas redadum , calcina cum lale communi 
prarparato per dies tres; vno quoque nonum lal in tigillo, fcn vaic in 
quo ciufmodi calcinatio apponendo. Huic,hanc in formam prapa- 
rato, Sc calcinato, affunde triplum ipiritus vini alkalifati, id eil, cum 
jfale proprio vniti,&homogeneati, atque in vas vitreum oblongi 
colli iigillo Hermeris occlufum, fub calido fimo equino per dies ad 
minimum 14. adhibe,quoiumme attenuari poilir,ifthinc ad deftil- 
laudum appone, deftillaque toties,donec per frequentem,quam fpa- 
girici cohobationem, id eft menftrui ad corpus redudionem vocant, 
audofub finem igne materia omnis in recipiens euolet: ficque au- 
rum, cum vini ipiritu volatile habeas. Id fi praHliteris ipiriruale hoc, 
verumque potabile, magnumque tandem arcanum es habiturus. Si 
amenftmo ieparatum expetas hoc prarfta lentiilimo igue per bal- 
neum maris. Non defunt qui &c aurum in hac operatione per aquas 
fortes calcinari debere cenfeant, qui modus mihi haud equidem im- 
probatur; modo falfedo ifthinc omnis poftea eximatur. Id quod mi- 
nime aptius fieri poife, quam perfrequentem ipiritus vini hmplids 
affufionem video, fiet enim vtmbreui, ea omnis, acrimomaquele- 
cedar. 
49 
EXTRACTIO TlNCTFRrf 
Solis 5. 
T> Edpiatur vini acetum, hoc per Alembicura igne moderato,de- 
AX“ftilletur ita,vt primum deftillatum remoueatur, fecundum acci- 
piatur, tertium exiftat nobiliilimum: fiat autem dcftillatio non adeo 
violans & continua, ne materia humiditate omni priuata acetum Basilica Ghym'ic a 
aduilionem lapiat: remanendam poftea in fuo lingulari vaie aci albe- 
dinem calci naro, & hoc fadto ianerfundc capiri mortuo praeparato a- 
cetura tertia vice ddlillatum, putrefiant per rnenfem, pucreFadtis bm 
acerum cft praepararam & menllmum tuum ad hoc opus perfectum. 
Accipito iam Auri Foliati phiolae dediti, FuperFunde de Aceto Iale a- 
cuati, fine dent indigcftione per duos menies,&anima; (olis per ace- 
tum , fit extradio: Hanc extractionem lente afecibus fepara,inque 
cucurbitam funde5applicato alembico, acerum leniilime inde ab ani- 
maabilrahendo dellilla, & aurum cum laie fit remanens, huicreraa- 
nentice iuperfundephlegmainlipidura illud, primo loco ab aceto ie- 
paratum ac deildlatum: poft aliqualem iublldentiam,phlegma rurlus 
per lingulam bibulam abftrahe, hancqueoperationem,fi aliquoties 
repetieuis, tandem acredo aceti totalis abit in phlegma, reddunturq; 
duo illa vnita dulcia, ieparato & abilrado iam omni aquoiae humidi- 
tatisfubflantia, Alkoholvini deluper funde ad digerendum, extra- 
hendum ac loluendum, igni digeftiuo committe; tandem deftilla per 
Alembicum: In hac deilillatione ipiritus vini 6c ial aceti Aurum tra- 
hunt per alembicum,aiiquid tamen de iale remanet,& ita haec tindu- 
rae (olis extradio, etiam luce.meridiana conilae clara & genuina com- 
municata. 
EXTRACTIO TlNCTVRAt SOLIS 4,. 
fiue Aurum vitmlatum.. 
t> Edpe vitrioli vngarici optimi, hoc ab omni phlegmate iccun- 
dum artem iepara atque calcina, fuffieiens eius calcinatio anim- 
aduertitur ex perceptioneipirituum,nanbus aut ore: Huius cakinati 
accipe libras fex, & fuperfunde in magna&.ampla cucurbita, inferne 
bene loricata, tres vel quatuor libras aquae fortis communis f-exiib. 
i.vitnoU &vnalib.ialis nitri deilillati,) adde & aquae fontanae purae 
tantum, vt fuperet quantitatem aquae fortis; his peradtis, confeftim 
ponantur in fornacem (nam aqua fortis magna vi operari inchoatur) 
vt orificia vaforum iigillentur luto iuo vulgari, applicato magno reci- 
piente, da ignem primo lentiilimum ne vaia rumpantur &:coacerua- 
tio ipirituum opus peruercar, inter fpatium vnius horae ignem pau- 
liiper adauge , & videbis in magna quantitate ipiritus rubicundos Liber Primvs. 
profilire, Ii i intra hora.· quadrantem omnes praetcrire,mutato poitea 
recipiente excipies liquorem vitrioli viridem copioium, quem 
ieorfim bene releriiatum tene. 
Liquorem hunc Vitrioli viridem deftiliamm, infunde cucur- 
bitre vitrea: cum Alernb’co,&pone m B. M.ad abftrahendum ab re- 
liquis aqua: fortis cum eo adhuc ipiritibus,m tantum quantum pote- 
ris, poilea infunde aquam fontanam claram, vt omnino mixta fol- 
'tianturiHancrdolutionemviciffim deftilla per Alembicum, (vafis 
loricatis & lutatis) igne nado, vt cum aqua reliqui corrofiui fpiritus 
foparentur, cuius figna funt, fi in line videris apparere fpiritiun 
Cryfiallinurn Vitrioh dcibliantem , in forma & more guttarum, 
vti fpiritus viniiolct, vel etiam ex fapore probabis ,ideoque fi hunc 
apparere fenferis, recipiens mutabis aliudque applicabis, quo fine 
phlegmate ilkim penitus liberatum teneas. 
Liquor hic acerbam habet faporeminftaraced , verum carre- 
fiuus non efotudllime enim intra corpus aflumi poteft. Dofis 
pro vice eft cochleare femis. Hunc fpiritum Vitrioli fuperfunde 
Auro puriilimo calcinato, & pone in digeftionem , vt edendam 
fpiritualem hic liquor ex Auro eliciat, quam fine feparadonemen- 
ilrui (ecretiilime viurpabis , in multis magnis & defperatiiTimis 
morbis. 
Nonnulli differentiam obferuarunt in vitris &c cucurbitis, 
(in quibus debeat deftillari hicipiritus) nempe vt Alembicus fuper- 
ne fit roftracus ac perforatus, vna etiam cum cucurbkh annexas, qua 
ratione per fuperius noftrum äut foramen materia feu vitriolum cal- 
cinatum acpuluenfatum.in aquam fortem aqua fimplici permixtum, 
pertritorium poflitinijcijVtitapcr fiicceffiuam iniedtionem nullum 
Iit metuendum periculum,quod in priori folutione incautis animad- 
uertendmn. 
Huc non inepte congruunt verba lofephi Quercetani in te- 
trade cap.30.de Paracelio. Is vt fubtilius Vitriolum attenuaret Cy- 
prium,ex Vngariaalportatum,vel Romanum(quo potius,quara alio, 
iemper vtebatur)in opus prqftantiilim u,primu phlegma deftillatione 
educebat,ipfiimq; toties capiti mortuo reddebat, dii ee colchotar pe- 
neprorfus imbueretur:quibus peradis,optimum vini ipintuaccipie- 
Defis* Basilicae ChymicjE 
bat, quem cum colchöare , phlegmate fco ac ipiritu imbuto,com- 
mifcebat: Commixtis & ad digeftionem ac concoctionem vnum aut 
alterum diem,vafique vitreo lutato,vt dicunt,& firmiffimc loricato, 
re-pofitis, deftiliabat omniainrecipiens, nudo δζ Iimplici igne grada- 
timadauCtojdumfpiritus omnes & hu midi & iiccideftillationeex- 
pirarent, δζ in liquorem refoluerentur. Deinde hunc liquorem in 
Balneo Maria? putrefaciebat acdirigebat, vt a fpiritibus fa?x ieu iadi- 
mentum quoddam fegregaretur. Poitea Theriacalis aqua? camnho- 
rata? quarta parte adkmdla, denuo omnia bis aut ter extiliabat: Vnde 
antepilepticum remedium admiranda? poteilatis &eifc6tus creaba- 
tur , ii durante paroxyfmo, ad tegrum excitandum, exhiberetur, δζ in 
morbi praecautionem continue, ac per idoneum temporis interval- 
lum fcmpuli fenus doli cum liquore aliquo congruo adminiftraretur.. 
Aliquando eidem vitriolifpiritus auri folia adjiciebat, (qua? ineo 
folui folent, fi optime paratus iit) ex qmbus ipiritum fuura vitriola- 
tum correctum & aurificamm concinnabar,qui vtique eidem morbo.· 
congrucnciffimus effvtipie teftatur,tom.4.pag.i6z. 
EXTRACTIO SOLIS s- 
REcipe Leonis inter petras reiukantis, vti Baillius vocat, quan- 
tum vis, deililla ex eo fine additione alicuius rei aquam inilar a- 
quae fortis, phlegma poilea per B. M. afpiritu prudentiiiimc deililla,. 
&caue nefpirirus tranfeant,hi enim (ait auchor huius proceifus) cor- 
pora corrumpunt; in hoc phlegmate folueaquilas, quantum ioluere 
vult in leni calore, &aquofum phlegma redditur flauum, quando in- 
clarefcet, prudenter aut in cucurbitam effunde aut per lanam decola, 
& menilruum ad iblutionem eil paratum: accipe iam laminas folis 
▼el vnciam femis Auri tenuiffime Jaminatfpone ad ignem digeftio- 
nis,& aquam ieu menilruum crubeam ex Auro trahet tindluram, 
inilar florum calenduhe.-Tindlum hoc menilruum effunde, aliudque 
recens ihperfunde,idque toties reitera ihperfuiione quouique colo- 
rem totaliter ex auro extraxerit, ac terra alba tandem in fundo cucur- 
bitas fuperiles & reliquum fit,in qua,vtauthot dicit, adhuc altera efl 
radix pro Philofopho(Salem.velMercurium putat) praeparandus re- 
ftat,meilruum cum tindlura impr£egnatum,in balneo M.Ieniilimc ab 
extrado fepara, & in fundo manebit puiuis flauns inilar croci,hic efl: Liber Prim vs. 
Leonis purpureas ille (anguis, qui iummum in medicina efl arca- 
num: qui um venit edulcorandus atque eflenfificandus in optima 
philoiophica Forma. Nonnulli hoc puluere mercurium vulgi tingere 
conantur./ed vt mihi videtur corporis tamen quantitatem,cx quo ex- 
tradlum,tingendo non fuperabit. 
EXTRACTIO SOLIS 6. 
T> Ecipe Auri fini acpuriflimi quantum vis, fluar permitte cum' 
fluxiani importa vitri Antirnonii perle heb drachm: 
anam, (nonAiitimonium crudum) bene igne difloiubilis refrige- 
£cant,& Aurum in puluerem contere, ac reuerbera per q.horas, ignis 
gradum leni, poftmodum 4. horas intenfiori igne,vique in puluerem 
abierit rubicundum, huic in cucurbita ftiperaffunde aquas fequentis 
& digerere fac in calidis cineribus, &menfi:ruum rubeum colorem 
induet, quod fepara& aliud fuperfunde,idque tam diu repete, donec 
nihil ampliusTin&urasinSole iuperfit,idquod videbis ii menilruum 
amplius nihil colorabitur: Omne iam colledtum menilr-uum cum 
extracto in M.B.deftillaad ficcum puluerem Auri in fundo remanen- 
tem, quem fidelifs. edulcabis , & fuiphuriolis aut animam auri habes' 
extrariam, eandemque hanc edulcora,vti ars philoiophica ac chymi- 
ca requirit & poftulat: multis modis ii Iubet,iam eflenfifiare placebit. 
Aqua leu menftmum tale efl:, Recipe vitrioli libram vnam, ex his de- 
ftillaaquam cum fpiritibus, pofl:deflillationem iniice cinnabaris vn- 
cias duas, (alis Tartari puriffimi vnciam vnam ponantur in B.M.de- 
inde phlegma & aquoiitatem , lente inde dcftilla,ipirims in fundo re- 
manentes , redlifica velociilime, cui in recipiente praepones tantun- 
dem ipiritus vini, quafi tibi videbitur etiamii eflefpiritus vitrioliuer- 
do adhuc (emel per retortam in arena applicato recipiente 
nouo redHficadn fine ignem flato fortidi- 
mum, & aquam prasparafti ad 
iölutionem folis. Basilica Chymic® 
EXTRACTIO TIN CT VRM 
Sdu 7. 
TlndUira Auri eit ipfius eoior a corpore ita feparatus,vtalbum 
omnino remaneat, 6ς autem ipfius praeparatione per Antimo- 
niurn,vt moris eil,mortificatione rate rata per (piritum acerrimum 
Sc iänguinem hydr#, vt in fumo reuerberij reddatur corpus leueac 
fpongiofum & irreducli'e,quod rurfus reuelberatur donec in purpu- 
reum prodeat colorem. Ex quo cum glaciari corneoli Alkohole ίρίΐ 
quatnor digitos fopernaranrein matratio hermeticem clauio, & per 
menfem in Balneo digeilo feparatur color,qui Ipiritui cornmifcetur; 
iliumque ieparato vt artis eil, rems net in fundo optatus liquor,qui 
-poilea tamdiu circulari debet donec fixetur. Huius tinctura: drachma 
vnacum vnciavna,aqua: Thcriacalis optim.Tjad fcrupuli vnius quan- 
titatem mane ieiimo ftomachoiumkurcontinuandumque eft decem 
horarum rpatioi Hoc medicamentum diaphoreticum eil, per ludo- 
rem luperftuos & noxios expurgans vnmerfi corporis humores. 
Auri album corpus(quod eil vera Luna fixa excradla v t prius tindlura) 
cum ialibus reiuicitatiuis &z mellaci da muria,vt artis eil, pra’parata di- 
geilionibus & exaltationibus ab experto fpagyro reducitur in Mercu- 
rium intra paucos dies. Illo in vafe conuenienci impofito, pnrcipita- 
tur per fein fumo Athanoris, febrili calore, prodicque in puluerem 
rubeum,cuius exhibeantur grana odio cum vino aut aqua Theriacali 
ad hydropem curandam, & luem Veneream, idqueSolis fudoribus. 
Si hunc Auri Mercurium proprij iulphuris debita: proportioni fuper 
inijcias,femines&philofophice decoquas, facies medicinam omni- 
um praeilantiilimam ad Lepram ipfam curandam. Sanguinem enim 
corruptum purificat,tk ab excrementis omnibus corpus per v- 
niuerfum Solis fudoribus expurgat, ipiumqueiuue- 
jiile quodammodo reddit.lolephus 
Quercetanus. L ! S E «. Pkl'MVS*. 
EXTRACTIO SOLIS S. 
'O Hcipe punicis optimi,abfque omni impuritatem lapide marmo- 
AV reo contriti fubtiliftlmeq,pulueriiati atq;pure cum 
hac calce pumicis,ftratifica laminas Solis in crucibulo vel tigillo bene 
lutato,poneinreuerberarorio per tres dies ac noctes, -p o ii: hoc tem- 
pus exime &fi lamellas coloris fuerint remiiiions quam antea , Au- 
rum tuum rurfus funde,vc antea lamina,&cum recemiif puluere ftra- 
tifica, vfque dum nullam amplius flauedinem perceperis; puluerem 
iam ftratificatorium omnem inde vitro tk deiuper funde acetu deftil- 
latum,poneaddigerenciü in leni calore vt acetu flaueicat, tlaueicente 
effunde, & aliud recens fuperhmde, extractioni manda vcantea tan- 
dem extractionem ad ficcitatem abftrahe, ik iulphur Solis ien anima 
infundo rcftat,quaseftedalcorandaac pro Labitu eifcnfificanda·arq; 
philolophice admouendi. 
EXprimeacriter iuccu e limonib. acerbiffimis quos habere poilis, 
& vnicuiq; huius, fedclari&:depurati iciato 40.ad minimum auri 
repurgatiifimi folia ali quantifper trita appone. Digerant haecadlentu 
igne diebus quatuor, in vafe vitreo; dum per filum dentio clanficatus 
hicfuccus fuerit. Ifthinc mixturam hanc in iaeculum lineum inferiori 
parte acutu admone; quo fucc9 hic colatus ab auro remanente fepare- 
tur.Haic in eu modii ioluro (uperaifunde fpirit9 vini pluries re&ificati 
iui ad min9 fextuplujac denuo ad igne digeftionis, verum p plures dies 
immitte.Meminerisq; ignis lenniilmi,vaie ad medietate vfq; cinerib9 
admoto. Hic pretio itis liquor fumatur iemel in menfe q? & memorias 
regioni,nafo ac teraponb9 externa vn&ione feliciter adhibere potes; 
EXTRACTIO SOLIS 9. 
EXTRACTIO SOLIS 10. 
REcipe Salis nitri puriiEmi, Aluminis,Salis communis ana vnciä 
vnam vel quantum vis,terendo mifce diligenter, inloco calido ;■ 
huic mixturas, addefol. Auri numero quatuor,conrere omnia vt au- 
rum amplius non percipiatur,hoc pro fecundo tertio & quarto repe- 
te,vfque dum duae drachmae auri integraliter in Salia retuleris; Inde 
ftc cucurbitulae loricatae, iuperfundendo acetum vini ad eminentiam- 
4.digitorum, coquantur ad ficcitatem in arena , & mofta infundo 
remanebit flaua, quam in marmore optime conteres , atque 
ipiritumyiniinfundes,qui flauum paucis induet colorem. Basilicae Chymicje 
effundes,&recenti renouabis tandiu,vfque dum omnis color Auri in 
fpintum vini traniierk: Co'ledhim hoc extractum in cucur'oiram 
funde, cui adde olei carui (invnciavnaacfemis ipiritus vinirecentii- 
ilmi ioluti:) ad vniendum,poftea folucionem & coniundtionem aqua 
miicecalida, &4adefcereincipient: quiefcant fic per diem philoio- 
phicum in B.M. & oleum cum Auro ad fandum cadent vitri, ex parte 
etiam quadam lupernacabunt, tandem tamen clarefcent ; Poilhrec 
omnem fpiricum vini ac phlegma per deftiiiationeminB.abilrahes 
& recentem ac nonum fuperfundes Alkohol·, hic ipiritus iam (angui- 
neum induit colorem,totamque animam Auri rapuit,quando vero de 
Auro aliquid adhuc corpo ralc reit ibit,cum eo,vt antea proce (Tum & 
dictura,opus reiterare poterisrvltirao, ipiritum vini in cotum ab Au- 
ro deitdla, &c liquor feu ellencia (aliqui volunt oleum) folis remanet 
/anguinei inllar coloris, hanc ii recbficaueris,bis vel ter adhuc luper-. 
fundendo denouo Alkol,rurlumque inde per deitiliacionem libe- 
rando, perfedtum atque arcaniffimum liquorem hauries ex fole. Hic 
proceilus a.nonnullis fic variatur: Recipiunt ialis communis, alumi- 
nis ana vnciam vnam ac i emis j ialis nitri lotonem dimidium, Ikec 
commifcent, conterunt & ad fornacem exficcant, poitmoduraad- 
dunt mixtura: drachmam integram Auri calcinati, in marmoreo lapi- 
de in puluerem redigunt, tk quo longius mifcent, eo vtilius fore opus 
recenfent. Poftea in cucurbitula non adeo magna, cum fpiritu vini 
humedtantjrurfus exficcant, tandem calcem folis,indeper idem Al- 
kohol eliciunt: & quando iam putant omnem Aurieifc conflareex- 
tradlum , probam cum cultro optime fuper lapide mundato ailu- 
munt, quem lupcrinfulum fpiricum tenent, & fi aliquid deaurati ap- 
parere vident in cultro,plus dlentiae reliquum efife putant, fin minus 
nihil rellate in fecibus autumant, &c. Hociam excradlum Aurum, 
varica variis eifcniificarijfi placebit potis erit,non enim adeo difficilis 
eft modus,atque labor. 
EXTRACTIO SOLIS n. 
SVme rorem quantum iatis,&ad radios folares vna cum Auri foliis 
in vale vitreo, colloca exrradto poft triduum, feti declinato potius 
rore,iuperaflfande huic in iploeode vafelpiritum, in quem vncias 7. 
facchari candidi antea diifolueris. His adde &fucci limonium, vncias LiberPrimvs. 
quatuor, hxc dum per triduum ad ignemdigeftionis lentum adhi- 
bueris, diililla gradatim, Sc fecundum arcem balneo maris,quo aqua, 
& fpiritus,inde per cineres,quibus oleum ieu liquor procellens ema- 
nabit. Serua finde occlulum. 
12. EXTRACTIO SOLIS. 
"O Ecipe Auri puriflimi vnciamvnam, reguli Antimonij ex Marte 
AVvnciasquatuor,calcinentur inuicem , deinde terantur & tones 
abluantur,donec materia fiatponderis duarum vnciarum: Materiam 
hancexficcatam folue in aquaphilofophica, echobando terant qua- 
ter eadem aqua,donec acquirat formam calendula;, deinde materiam 
non reaffufa aqua cohoba, vique dum fitoleaginoia in cornuta, ficet 
gagates vel fuccinum i Hanc materiam exiccatam fere,fiibtilii31me tere 
ac pondera,cui adde quadruplum de aquila extenfa ter cumSale com- 
muni prius fiibliinata,fublimetur&:exaltetur cum ea aurum, vt dein- 
ceps cum materia tota mixta in fublimceuolent, tandem ab aquila 
exteniaideft Sale armoniaco per aquam deffillatam repurgabitur & 
edulcorabitur. Capiatur hoc eledlrumfeu auri puiuis albus, qui len- 
to igne exiccetur, e quo Tinduram elicies cum iequenti aceto radica- 
ro. Recipe Salis fufi,liquefadi & fubtiliffime triti, l-b. i. mellis puri 
lib.i.imponein vas feruens,bulliant fimul bene commifcendo <Sc vol- 
uendo, donec nigrum & craffum fiat, pofteaabigneexime,acinhu- 
mido loco congela,vt materia fiat dura,quam tere lubtil (Time, de im- 
pone in retortam vitream, affundendo aceti optime deft illati, & fine 
omrii phlegmate lib.i.omnia bene miftadeftiilentur per igne äremr, 
dando vltimo magnum ignem , vt vas fere igniatur, & exibit acetum 
radicatum odoratum magna; virtutis,habet in ie extrahendi vim Au- 
ream Tindutam,item ex omnibus rebus animam. Quando Tindu- 
ram e Sole cumiarn prodicto aceto extradam habueris,rurfus vero 
menftruum inde deftillaueris, edulcandoque repurgaueris,vltirrio 
cum vini Ipiritu viciiiim digerendo correxeris, habebis optimum 
.Auri magifteriurn. De quo Paracellus lic loquitur tom. 6. 
lib,6. Archidox. deExtr. magift.ex 
metallis. 
Acetum 
Radicatum. B ASI L I C Λ CffYM'IG JE 
/f EXTRACTIO AVR1 PARACELSL 
REcipe circulatum optime,necnon ad furamam efifentiam reputr 
gatum,cuitenui(Iimas laminas metal linas impones, aut limatu- 
ras cuiuicunque metalli libuerit optime ihbtiliifimeque malleati, nec 
non mundati.Haec duo fimul pondere fufficienti congcfta feptimanis 
4.circulentur,& per temperatam hoc lamina: reducentur in oleum 
& formam pinguedinis iupernatantis, iuxta conditionem fui metalli 
coloratae, quam per Attradorium argenteum feparabis a circulato.· 
Hociplume.il Aurum,vel Argentum potabile. Simile cum caeteris 
metallis etiam extrahetur, quod abique detrimento fumi poteft in 
potu,vel vna cum cibo.Idem ille Tamo 6.de croco metallorum dicit: 
Crocus Solis per aquam debet extrahi,qua natura ipfius metallica feu 
malleatio frangitur, reddentia ab lura cum aqua-calida , corpus vero 
per fpiritum vini eliciatur , quo rarius ieparato , crocus in fundo 
remanebit,quiper eleuationem gradu ignis per quinque vices, fubli- 
mando, mutatur in liquorem (eu veri (lima quintam eifentiam Solis* 
Cum hoc miraculo.fi operaberis. Requiritur autem non putatitius 
fed induftcius & peritus artifex. 
Λ*. EXTRACTIO SOLIS E1V SDEM PARACELS1S. 
Λ Ccipe quantum voles auri per cementum regale, vel Antimoniu 
■Τλ· r e p u rgaa, cu i per aquam Salismetallicam proprietatem,aut mal- 
leationem auferas.Pollm.odum ablue rehdentiamaqua dulci. ΤϊηέΙα- 
ram eius extrahas per fpiritum vini.Poftremo fpiritum eleuabis ab ea, 
manebit in fundo quinta elfentia. Aquae Salis conilrudio fecundum 
Paracelfum talis: Sal tritura accipe mundiflimum, &albiffimum per 
(e, quod fine decodione, bullitione, vei alia quauis arte, qua Sal fieri 
coniaeuit3a natura produdum fir,hocip(um liquefacias aliquot vici- 
bus,& fiibtiliffime tritum, ac vna cumfucco radicum raphani mixtu, 
atque (oluru deftillabis,& cum (anguinea dum viridis exftitit, iterum 
ponderibus aequalibus admixtum deilillato quinquies; Inifto liquore 
laminatumSolem vt iupra diximus, in puluere lolues. Abluatur hic 
puluis aquaiimpidiilima,deilillataque toties, donec omnis abeo (al- 
ledorecedat; libenter enimfal (eparaturabeo,quodnonmi(ceatur 
corporibus in profundo, quapropter ablato corrofiuo maneat Au- 
rum per fe (blum oportet. Liber P&im v s„ 
AVR1 tinctvrae EXTRACTIO 15. ' 
AVram ter calcinetur cum Mercurio & Sulphure: Huius calcis 
recipe partem vnara,Salis arnvoniaci(ter cum Sale communi, vl- 
nrao per fe lublimati) partes duas, miice fublimentur tertio, fern per 
lublimatum praecipitato pendendo, calcem fic lubtiliatam cumfpiri- 
tu Salis extrahe per reiteratas cohobationes,donec corpus album re- 
linquatur, feparatomenftruofeulpirituSalis d Calce, denuo ei per 
fpirirum vini ardentem Tinduram per reiteratas cohobationes elice 
vt moris eft, nec opus eft Tpiritum vini feparare a Tinctura, ratio eftt 
quia Auri fimul porcil die vehiculum,fumme enim penetrar,confor- 
tat&r ab omni putredine liberat ac prarieruat, tmdturae huius Dolis 
potefteilefcmpuhis Ternis ad integrum etiam vitra, & prariertim ra- 
tione perionae.. 
Hic notandum quod Paracelius dicit in Archidoxis lib.4. Nec 
•etiam ignorandum eft,in ter quintam dien tiara, Aurum potabile > ar- 
cana, magifteria,nec non id genus alia differentiam die, talem videli- 
cet, quod ellentiaj. non poiiit iterum in ilium corpus reduci: Aut 
Aurum potabile bene in Tuum corpus metallicum nuTus tranlmuta- 
tur: quare longe nobiliores in edentia quinta virrutes exiftunt,quam 
in alijs. Lib.3. dicit ex Auro manent in B.terra deaqua, ied acr eft m 
omnibus alijs tribus, &: elementum ignis manet in fundo, quia fub- 
ftantia;nec non tangibilitas Auri ex igne coagulata eft: Ergo fubftan- 
iia conueniet in ilibftantiali Scc. 
Qua ele- 
menta Auri 
fuhßdunu 
EXTRACTIO /6. DE EXTRACTIONE SVLPHVR1S 
ac Vttrioli ex Sole. 
DE Sulphure ex Vitrioli AuriParacel. ficaittom. d.lib. 5. Aurum 
vt redigatur in fua arcana,tinduram,5. eflentiam, relinam, cro- 
•cum,Yitriolum & Sulphur, &C£Etera proflantia arcana quorum qui- 
dem praeparationes multiplices funt: quia maxima ex parte talia arca- 
na in ali js libris fatis tradidim9,vt extradlionem tiniluro Solis, 
Solis.Mercurii Solis,olei Solis,Solis potabilis, reiinqSolis,croci Solis 
& in Archidoxis & alibi, hic non opus eife cenlemus receniere. Qux 
autem illic arcana omiiEa funt, hic indicabimus, vt Vitriolum Solis, 
Sulphur Solis,quo quidem non funt minima,& quemlibet medicum Basilica Chymic^ 
fummcpcreexhileraredebcnr. Vtaurem Vitriolum cx Sole extraha- 
tur, ita procedendum ell: Recipe Auri purgati duas vel tres Marcas 
quas lamina &lulpende in per vnna puerorum,mixta cum acinis vua- 
rum,in ampla cucnrbira vitrea fuperius bene ligillata, quam in fer- 
uentem cumulum acinorum vuarum-νε ex torculari iumuntur, info- 
dias,vbiu;eti4.dics,vel3.ieptimanas:poileaaperi & reperies fubti- 
liffimura colorem, qui eft Vitriolum Solis, adherentem laminis So- 
lis,quem pede lepofmo demes,vt de alijs metallis: Quando igitur la- 
tis habes,huius Vitnoli Solis coque i pium bene in aqua pluuiali de- 
ftillata, lemper agitando (patula aliqua, tunc Sulphur Auri tollitur in 
iuperficiem aquar vtfeuum,quod cochleari demito. Ita etiam cum 
alio Vitriolo agendum eft. Poftquam autem iam ablatum eft iulphur, 
aquam illam plumalem euapora vfque ad liccitatem & remanebit Vi- 
triolum Solis in fundo, quod facile perle in marmore in humid o re. 
foluere potes. In his duobus arcanis nempe in Vitriolo Auri & Sul- 
phure Auri Ltet virtus diaphoretica. Virtutes autem eorum hic non 
defcribimus, nam in libro de morbis metallicis, &in alijs libris ea la- 
tis indicauimus.Tomo eodem foI.313.fic ait: f Iphur metallorum eft 
oleitas exipfisextracla,plurimis prardita virtutibus pro hominis la- 
luce. Sulphur aliud ex metallis,an tequam ignem funt palla, elicitur, 
vt ex Marcafitis aureis,aut argentei s &cc. Secundum nobilitatem mi- 
nere, etiam nobile dcprarftans: Similiter & ex marcafittE aut cobalti 
rainera, pro cuiufque natura & proprietate. Modus extradlionis 
communior eft,vt fumas acetum optime deftillatum,quod per horas 
14. fupra caput mortuum ex Virriolo,Sale nitri & Alumine deftillatis 
flcterit, &peralembicumdcftillatum fit. Hoc inquam corpori me- 
tallico pulueriiato affunde in vitro, vt fnperemineat digitis 7. & 111 fi- 
mum equiad digerendum pone diebus <?. Acetum coloratum in ci- 
neribus deftilla vfque ad oleum fulphureum, quod redlificabis in B. 
aut ad Solem. Habebis ipfum corporis metallici fulphurverilf. quod 
tua dilcretione redle vlurpabis.Exrradlio etiam fieri poteft per hxi- 
uium acre & depuratilf fed alia fulphura pro intrinleco corporis vfii 
minus lunc commoda propter Alkali cinerem, ex quo conficimus 
dauellatum erodens & propter calcem, ex quibus talia fiunt lixinia. 
Sulphur fic extradum poteft ablui aqua dulci, & praecipitari. Di- 
geftio pollea duplum requirit temporis. Debet &re6lificarilixiuium 
perfpfius fublimationem ab omni relidentia terreftri, ne cum ipfo Liber Pk imv s, 
incorporentur talia fulphura, & fiant corroiiuaadpernltiem aegro- 
rum.Qupd ne fiat didita debet fieri feparatio; Tantum de cfitdis. Sed 
iamfuhs&deprauatiseliciasipforumfulphur: certa, nobilior, me- 
liorque via non dabitur,quam per aquam Salis ieu oleum ipfius, prae- 
paratum eodem modo,quem in Alchymia luculenter defcripfi. Talis 
quippe aqua fundaiiter <Sc radicitus extrahit omnibus corporibus me- 
tallicis liquorem ipiorum naturalem,ieu ililphur & crocum praeftan- 
tillimum,tam pro operibus medicis.quam pro Chymicis refoluit 8c 
frangit vnumquodlibet metallum, ex natura ipfius metallicaid de- 
ducens in aliam,pro varia intentione &: induftria laborantis. 
V1TRIOLI EXTRACTIO EX SOLE /7. 
Yltriolum Solis eft glacies vitrea reioluta Auro extra&a: Eius via 
haec eft. Recipe filicum albiüimorum ac puriiftmorum, ("omni 
genere, carendum raarca iltae ) hos per ie deftilla in igne aperto, per 
24. horas,&:lpiritus cum plegraace traniibunc, materiam remanen- 
tem exime,inque furno figulinocalcina, poft calcinationem, Salem 
exinde per diilblutionem, filtrationem ac depurationem cum aqua 
fimplice calida vel feruida extrahe,& quod vna vice non calcinatum vc 
in Salem poihtabire,idcalcinando repete,vfque dum Salis quantita- 
tem iuificientem contineas; Hunc Salem adde illicibus recentibus, 
ac de nouo deftilla, phlegma vero fupra captum inrecipientc praepo- 
nes: In hac fecunda repetitione deftillationis,ipiritus Salis de illicibus 
aliquam copiam in aquam recipiesjremanentiam ab hac deftillatione 
viciflim vt antea calcinato in furno figulino vique ad fufFicientiam 
Salis: Tertio iam Salem tuum cum recentioribus albiillmis aepu- 
riftlmis illicibus coniunge ac deftilla, praeponendo ipiritus cum 
aqua; Poft hanc peradtam deftillationem, aquam afpiritibusperB. 
M.ieparaatque reddfica, diligentiilime. Hoc menftruum illicem, 
in manu foluere dicitur: Aurum vero genuine vt nobis con- 
ftat in Vitriolum coeruleum lege artis reducit,quod 
magnarum & admirandarum eft vir- 
tutum. Basilica Ch ymk j 
EXTRACTIO VIT KI OLI ET SVLPHVR1S SOLIS /i. 
REcijfe auri fini quantum vis,lamina iubcili modo, &c luipende fu- 
per vrina puerorum, cum acinis vuarum permifta, vel aceto vini 
cum Sale deflillaro pmiftis, in magna cucurbita,iuperne orificio per- 
durato vel ilgillato ; Pone ita in cumulum acinorum vua: calentem,vel 
O J 
nmum equinum aut fimilem calorem,ftet dies quatuordecim vel tres 
icptimanas; tum vafculum aperi, & videbis fubtilem colorem, fcu 
puluerem adherentem laminis Solis: hoc auri eft vitnolum,quod pe- 
ne leporino deterium collige, ac repete hoc opus, quo vique placet, 
poteftenim totum Corradi: Si fufncientem Vitrioli habueris quanti- 
tatem, tumabrafum crocum in aquapluuiali deftillata, (iam antecol- 
■lecla & hoc opus ad rderuara,)femper agitando cum fpatula coque,& 
fulphurafcenditexSole,&innatataqu3: inilaraxungiar,hoc cochlea- 
ri purifl. excipe dcleorfim collige. Sulphure iam abiiracto, reliquum 
aqtUE omnino coagula&euapora, & Vitriolum Solis infando refla- 
bit. Huius Vitrioli grana 4. ad fcrupulum icmis dantur ex appriato 
liquore,prascipue ad omnes cerebri affediones, &c oppilationes de- 
ftruendas fumme efficax. Hoc Vitriolum auri facili modo etiam in 
humido perfoluitur,fupra marmore 111 cella pofito.Ineft hoc Vitrioio 
ik fulphure magna vis diaphoretica, pro curando microcofmo.Tefte 
Paracelfo in libro de morbis metallicis plura apud Paracelf tom.i. de 
rnorte rer.nat. lib.5. fol.zz. 
EXTRACTIO SVLPHVR1S SOLIS i9. 
REcipe Auri tenuiffime laminati,cum Mercurio vt arti s eil Amai- 
gamati,ponein tigillo fupra ignem, vfq; dum incalelcere incipit, 
tum proiice fuper aquam fontanam,ablue, purificatexficca, vriars 
Chymiae requirit, veluti etiam fupra didlurn eil. Hoc purificatum 
Amalgama,rurfusincruGibulocumfulphure viuo ( flores fiilphuris 
praeilantiores) & Sale communi ana,pone ad calcinandum , & maxi- 
ma pars Mercurij &c fulphuris inde auolando confirmentur, tandem 
in aquam effunde, vt Sal a calce recedat, qua: fubtüiilima re fidet in 
fundo vafis,quamaqua limpida calida edulcorato, puluerem vero ieu 
calcem Solis exficcatam artificiole fic cuilodito. Recipe iam Salis 
communis. Salis Tartari ana vnciam lemis, his luperfunde fpiritus 
vmialiquoties redificati libram integram,fine digerant in igne cine- 
rumper tres dies ac nodes: Poilea digellum ipirirum Alkaliiatum ad Liber PrimvsT 
iicdtatcm abftrahe, iuperfunde, hoc Alkohol iiiper recenrem Salem 
Tarcari ac Salem communem, in omnibusque procede vt antea: 
Hanc operationem ter repetes &c fpiritus lat fufficienter eft praepara- 
tus atq, acuatus ad extrahendum Sulphur ex Sole. Cuftoditam,acfu- 
pra reieruatam tuam iam calcem Auri accipe, ac iuperfunde menftrai 
tui praeparati ad eminentiam aliquot digitorum, vt animam feu fui- 
phur ex Auro totaliter extrahat, id quod vna extraCtionis vice fieri 
nonpoteft, fecunda vel tertia reiteratione vero perficietur, probam 
videbis fi terra in fundo cucurbitulae nullum amplius colorem au- 
reum referat, quem antea tenebat. Omnem iam TmCturam extra- 
ctam in B. M. ad oleitatem (fiilphu re Solis impraegnantem,) fixam 
deftilla,& aqua calida rectifica atque edulcora, fic in vlum medicinae 
habilis atque idonea occurret. Ex refidua terra nonnulli & Salem 
praeparare iubent, vt fi hic ilio oleo iam dicto fixo adderetur, fore- 
oleum in virtute tanto pretiofius atque aeftimabilius. 
EXTRACTIO SVLPHVR1S 20. 
NOnnulli pro extrahendo iulphure iolari, fic procedere iubent. 
Recipe Yitriohvngarichfarinae laterum,ana squales partes Salis 
communis partem tertiam,vnitis mifce & impafta vel redige in vnam 
maftam cum vrina, luuenis aut pueri vel etiam virili: Cum hac pafta 
vel puluere cementa vel calcina laminasSolis-,ftratihcando fecundum 
artem,p er horas duas aut tres,&: Aurum adeo reddetur friabile, vtin 
marmore inftar croci conteri poilit, quod poftmodum facillimo mo- 
do extrahi poteft, vel enim vtquidam volunt cum aqua mellis, aut vt 
inftituatur iublirnatio cum calce Solis per Sal armoniacum, & in hac 
eleuatione omne lulphur ( firedle procedatur) aicendit cum Sale, 
quod poftmodum a Sale edulcandum Scc. Sunt autem apud artiftas· 
Chymicos varij modi extradftionis , veris autem philofophis non eft 
nift vnum menftruum ioluens,ita tarne diuerfum ratione regnorum,·, 
nam primum menftruum vegetabilium non ioluet in primam mate-- 
riam Aurum,nequeiummum animale ioluet aurum in tria principia,, 
quare/ quiabosnongeneratafinum,nec leo hominem, & ratiocft 
quod fimile gaudet fuo ftmili: quare hic errant qui per ■menftrua ve-* 
getabilium aut animalium volunt aurum radicitus foluere: de his iu-- 
pra. Sequuntur ali« Chymiftarum extradiones. 60 
Basilici Chymic^e 
EXTRACTIO FLORVM SOLIS 21. 
FLos Solis Sc fubtiliifima pftantiffimadp pars auri per fubiimationc 
extrada:Eiuiq; praeparandi via vana eit: Quidam folutum Aurum 
vtindido q}celIu(&Iacrochymianofl;rafol.8i.)CumSalearmoniaco 
eleuant, & hic modus a multis commendatur, verum & alius ex iftit 
quiinter omnes reliquis,tam en non negledis, nobis praeilantior vi- 
detur Sc pulchrior,eius modus fit,cum tpintu vini eifenfificato talem 
in modum. Fac conficiantur duae conchae fiue patina’ex vitro veneto, 
vt in medio fint complicabiles,quo iuperior fit apte clauia cum infe- 
riori,intima medietate patinarum iit textura fetacea, prout cribella 
aeromatorum funt,his genuine applicatis Sc claufis,iam porro nota- 
bis, & opus tuum conuertes ad menftruum praeparandum ; Recipe 
vini vnganci optimi vncias duas plenas,hoc diuide in aliquot cucurbi- 
tas, «Sepone in ß.M. da deftillandum lentiiIimo<&tepido calore, ne 
aqua bulliat; ab hocdeftiliato primitias collige,&oblerua ne nimium 
phlegmatis firaul tranfeat, Sc qnamuis omnis ex vino ipiritus non 
tranleat,nihilrefert,ad aliud enim opus cum illo procedere poteris. 
Omnes iamprimo colledas defiillationes coniunge, Sc vt priori mo- 
do deftillationem initituiili, taliter &c iam perge, vt ipiritus redifice- 
tur. Hanc redificationem cum Ipiritu vini toties continuabis, quo 
vique perceperis nullam cius guttam ad terram concidere, fedaere 
confumijdc tunc eil iubtiliifimus, &nifi itaeifeteorredus ad hocno- 
ftrum didum opus non eilet condudilis atque idoneus. Alkohol 
iftud redificatum iam fic trada: accipe libram integram puriilimi 
calcinati Tartari,huic fuperfunde Alkolisad eminentiam aliquot di- 
gitorum,pone ad calidam fornacem vel Solem per zq.horas, clauftris 
tamen vaforum bene occlufis ac lutatis: Poft hanc digeftionem de- 
cola,nouum ipiritum vini de fuperfundendo, rurius digerendo pro- 
cede vt antea: Sc toties hanc operationem continuabis, quam diu tibi 
fit diffidens quantitas ipiritus vini,tandem define, falemque Tartari 
non reijce,ineft enim adhuc nonnihil optimarum virium, quae in alio 
opere optatiffime adhuc fiiccedenr. Hunc colatum ac filtratum ipi- 
ritum per Balneum cohobando rcdifica vique dum Salem T artari 
fecum trahat per Alembicum, vnde&alium etiam colorem induet: 
Sat iam redificato,digeftioni Sc putrefadioni trade,calido in loco, Sc Liber Prtmv?* 
clarefiet, ac mutabitur in merum ignem, vrcntem in dar carbonum, 
iam& menilnuim habes praeparatum,fequitur iam applicatio. Accipe 
iam patinas fupremo loco denominatas,&infunde inferiori de ipiricu 
tantum, quam par erit, &c laminas Solis puriilimas in medio textura: 
pone, ita ne vna alteram contingat, neque cribrum ränget ipiritum, 
poflmodum claudeinferiorcm cum iuperiori ardiilime, & luta cum 
farina,calceviua& claro ouorum&c. Stare hc permitte conchas in 
calidis cineribus vel hypocaufto calido, & ipiritus in vafis aicendet ac 
dcfcendetfolemqueexuberabitvtferatflores, fine fic quieicant per 
diem ac nodem, poflmodum aperi & flores penna deterge, & confe- 
ftim claude,digeftio inftituaturvt prius öc toties reiteraquoufqueflo- 
rum tibi iit fufiicieatia pro libita; In primo opere, param quidem 
dabit flores,intra tres vero vel quatuor dies apparebunt plures, prio- 
res vero conflant meliores. Definc quando vis,&aurum reliquum, 
cum recenti Sole in igne Fufionis reducito: Flores in marmore con- 
tere,& vtere ut dico. 
Vius acDofis harum floram cft grana i.ad 3. in vino maluatico 
vel aqui cinnamomi,vel etiam ipirim vini,curant morbos, penetrant 
venas ac membra; Dofis florum exlatrochymianoflraeftgran.iexad 
ieptem,in doloribus colicis,fimilibusqueobftrudionibiis, cum ve- 
hiculis conuenientibus&appropr Latis, pro perionarum &aifcduum 
varictarc. Accipe florum tuarum ex Sole confedamm drach.duas 
vel quantum vis, digere dsrcflenfificacum hoc Alkole redificato, 6c 
abibunt in oleum ac medicinam admirandam,cuius gutta tantum va- 
let,vt etiam iemimortuos m deliquio,Deo dante,refufcitet; vehicula 
appropriantur, cum quib9 flores mutantur ratione conftitutionum : 
Expellit venena, ac lepra iuccefliue viurpando curat. Libaui9 de flori- 
bus Auri ficait: lib.i.Alchcm.trad.a.de magift.fol.iSi.Conchae com- 
plicabiles ex vitro veneto , in quam inferiore ipiritus vini 
alkalifatus aut Tartariiatus fit contentqs. i m ponatur pannus Laneus 
extenfus per vitri planitiem accommodetur textura ie- 
tacea,qualis eft cribelli aromatarij,texturaincumbat,diipofit« Aure« 
lameil« abfque mutuo contadu. Adaptetur concha fiaperior,iundu- 
raeque quam exade pertinaci maltha conclaudantur,nevllum fitipi- 
rituifubterfugium. Locetur globus in cineribus ficcis modice cali- 
dis,vel balneo roris,ipiritus eleuatus ad incumbentem fornicem rc- 
flexuiq; inde bradeas verberans inuadet,& florem proliciet rubeum. Basilica Chymici 
66 
qui primum apparet tardius: Sed poftea quaternis dieous emergunt 
plures. Vbi videris eleuatos initifuperfiaei,apertolubtiliter viuo a 
bradds deterge eos ftudiofie cum penna,deterfos repone, idque dum 
omnes extraxeris. Primi tamen fiunt nobiliores, ficcatos ad vium rc- 
lema &c. Flos Auri,flos Amethyfti corpus morbis confiedum prifti- 
ii£e fianitati reilicuunc i heoph.ParaceI.tom.6.1ib.3.cap.i.de vita longa. 
EXTRACTIO SOLIS zz. 
KEcipe Mercnrij vini quantum iufficit hunc in tigillo admone 
igne leni vc calefiat, fimiliter & ad manus fit Aurum iubtiliil. h- 
minacum ac concilium,eodem modo calefaciendo: ambo ita excalt- 
fadtis,aurum confeftim inijee Mercurio,terendo innicem cum bacu- 
lo ligneo,vteuadat AmaIgama,hocpoftincorporationem proijce' in 
aquam fcigidam,prout Amalgamatio requirit; Hanc mallam in mar- 
more cum tantundem fulphuris viui conteres,fimulque in tigillo fu- 
llonis pones, & Mercurius atque fuiphur inde auolent, calx vero So- 
lis incandefcat inque mbicundiifimum ac iubtifiifi puluerem inftar 
croci conuertatur,ficaurum tuumad hocopus praeparatum eft.Acci- 
pe iam Antimonij mafculipuriiTimi partes tres. Auri calcinari partem 
vnam commifcendo optime contere, vc fiat vnus puluis bene incor- 
poratus: Sumatur iam crucibulum,cui operculum idoneum confiet, 
hoc prius ad ignem venui excandefce, vt importare ρο/fis iucceifiua 
operatione puhierem tuum cum cochleari, cuius poft importatio- 
nem iemper tigillum conteges ilio operculo;& mada omni importa- 
ta,tandem fi in vitrum nigreicentem videbis fluxum,eximes atque ad 
iapidern calidum effundes: Sin vero adhuc de corporali Auro aliquid 
adhuc perceperis cum illo rurius vt prius,videlicet Amalgamando ac 
calcinando procellum repetes,idqj tamdiu continuabis, donec omne 
Aurum in vitrum fit redadum, id quod fiet fexta vel ieptima vice; 
fides etiam redificare tuum vitruiruvt in (anguineo rubicundiifimum 
colorem conuertatur vitrum, hoc contritum lege artis cum ipiritu 
vino Alkoliiaco artificiofiifirne extrahes, abftrahes inque puluerem 
Aurei coloris pulcherrimi ad ficcitatem deftilles. Dofis huius calcis 
efl granum vnum, cum vino dulci per dies autem continues appro- 
pnabitur,iecimdum microcofiniconftitutioncs. Si eilen fificetur efl- 
ficacior reddecunnonnulli ipiritu aceti vtuntur pro extradione huius L ί B E R P R IM VS, 
vitri iolads,quodadeo inconueniens etiam non occurrc.t, iedtum in 
iingulis afFedibus appropriari non poteif 
EXTRACTIO SOUS 13. 
REcipe auri.per Antimonium fufi.qiiantum vis, amalgama Sc cal- 
cina vt in prajcedentiextradione didum eil, hoc & cum cinna- 
bari calcina, tandem reuerberaper tres menles igne lampadis, quo 
diutius eo fortius , poft hoc tempus exime & puluerem effunde in 
alios crucibulos cum alio duplices, daigncm rafionis vt fluat, inter 
fluxionem, ferro calido puriilimo intinge, & peripice an iit coloris 
rubicundi transparentes, lin minus, continua opus vique iit iufuili- 
mum. Siiam placeret effundere polles in modulum aut formam ali- 
quamdiu: indar rubini orientalis exifteret, fi igne moderato, hoc au- 
rum eil fufum formam refert granatorum; Quando vero Aurum fuit 
finumac puriilimum cura additione fulphuns,carbnncuios lucentes 
inde conficere potes: verum enim vero quia pro veris gemmis ven- 
tilari nonpoilint, hoc no (Irum vitrum ad medicinam traducemus 
inde conficiendum iiimmum remedium,Ballamus enim prarftans 
huic vitro inelfqui non corrofiuis led homogeneis artificioiillimis- 
queacphilofophicismenftmiseil procurandus. Auchor tale lic re- 
fert : Recipe iachari candi optdioc contere aut imbibe nouies vel de- 
cies cum fpirituviniieueflentia vini,iemperrurfus exficcando, poil- 
modum inuolue pannoferico, iulpendein A!embico& deftillaper 
B. M. & oleum proflan s .tenebis, vitrum Auri in maximam reducens 
medelam,& eilentiam pretioiiliimam. 
EXTRACTIO SOLIS 24- 
EXtradum hoc nihil aliud eft,quam aurum cum triplo reguli, An- 
»timonjjjfuium, curaeoque in Mercurium duplum redadnm; 
quod deinde perle in conucnienti vafe impolitum febrili calore pro- 
dit in puluerem rubeum; Ex quo fpiritu vini tinduramextrahes,que 
eft medicina omnium fere pr c ihm t illima ad deploratiflimos morbos 
curandos. Sanguinemenim corruptum purificat, humores qui ad- 
huc in fieri iuntjfi ad deteriores fuccos inclinent,corrigit & ab excre- 
mentis omnibus corpus vniuerium purgat Solis iiidoribus. Multas Basilicä C H Y Μ ί CM 
quidem adhuc enarrare pollemus hic excradliones·, verum ne vno 
momento omniaattingamus, reieruabimusnonnullas, qua:aplerii- 
que philoibphis capiuntur pro folutiombus, ideoqne vt vulgaribus 
philofophis etiam iatisflat,eas in capite fequenti de (elutionibus di- 
lucidius perluftrare & pro tyronibus demonflrare placebit.. 
Capv r IX. 
De Solutione Solita 
Diftolutio in genere,eft operatio,qua corpus prius (olidum acco- 
haerens fluidum redditur, idque vel cum calore vel hne calore:, 
ii cum calore,rum vel nudo igne vel medio; Si nudo igne eft metallo- 
rum & fulio dicitur, infermens granulationi &c. Vel metallorum 
purgationi; Vel eft mediorum mineralium, vt fulphuris, Antimonij 
&c.tunc incorporationi inieruit & purgationi; Si fuerit cum calore 
moderato,tunc medium hoc plerumque eft B. M. & eft oleorum mi- 
neralium aut Salium mineralium. Si dilTolutio fuerit fine calore, 
tunc vel erit cum menftruo, eoque tali vel tali prout hic varie appo- 
nentur, velfinemenftruo, & vocabitur deliquium. De his plura 
vide in noftra latrochymia fol. 12. DilTolutio, (ftrid:e&: philofophi- 
ceiumpta, dequa praefatione tractatus noftri tertij Deo dante dice- 
tur,) eft ifyxtrivi liue operatio, qua corpus naturale miftum in tria lua 
principia »Mercurium, Sulphur & Sai, ex quibus a natura conflatum 
eftjieparatis Heterogeneis,refoluimr. Tefte Tyrocin. Beg. cap.i. foL 
a8.Solutionis modus primus in hoc opere talis exift., 
SOLVTIO SOLIS /·. 
primo regulum Antimonij talem: Accipe Antimonij mafculr 
ac puriflimi partes duas,hocigne fluxionis lolue, &addedcSo!e 
vnciam puriflimam j fluidis ficambo, proijce in haecduo, cinnabaris 
puri partem vnam, iäcinuicem vniantur atque incorporentur, poft 
optimam incorporationem effunde in mortarium calidum, & refri- 
geratis omnibus contunde,demum in marmore fubtiliflime contere: 
Si vero aurum omnino pulueriiari nequeac,facilimo modo in limatu- 
ram redigere poteris, & iic rurfus coniunge cumtuapuluerilataac Liber Pr im v si 
69 
trita calce antimoniali&rc. Omni apro fecundo indantur cucurbita’, 
fuperfundeoleiVitrioli per iedd\illati,&in calore leni per odiduum 
fic requiefcanr, vique dum puluis ille omne oleum abfampferit, quo 
imbibitum conftitit, & vnaexinde redadaiitmalla: Hxcimbibitio 
atque humedatio & tertia vice repeti poteil,quo clauftra & fores ha- 
rum fpecierum in potentia fortitudine magnaiius referantur, v- 
numquodque enim horum in iuaexiilentia clarius eluceicet: Tertio 
iam exime,yiciilim in marmore tere,quo fabrilius eo melius,&appli- 
ca tandem vitro ad fu perfundendum acetum philoiophicum,qupd 
itet cum eis vique partem anima; &fanguinis rapuerit: hoc quando 
fuerit imbutum colore inftar rubini,tum msnftruum effunde,recenf 
que itiperfunde&operadonem toties reitera, quoties acetum deco- 
omnis ab eis eft extrada Tinctura, cum quaiic operabe- 
ris.Quarto omne acetum tindum atque collectum coniunge,& lege. 
artis menftruü inde per B.M.deftillando iepara,ad mailam inftar mel- 
lis in fundo vitri fluxilem: Hanc calidam adhuc effunde vt refrigefeat,. 
deinde accipe hanc materiam inftar rubei lapidis exiftentem, contere 
&:alio in vitro defuper funde Alkohol vini philofophici,inqne omni- 
bus procede vt antea cum aceto cft peradum j ab hac operatione eo- 
dem modo fpiritum vim inde defblla in leni calore B Vt lola reflet 
elTentia & radicalis tindura, qua? refrigerata vt prius effundetur in 
vafe vel calido aut lapide calido: Sic tenebis medicinam inftar mbini 
lucentem, incombuftibilem, inftarfachariduiciiiiraamdnque omni 
liquore folubilem, vinum inftar /anguinis tingentem , medicinam , 
particularem multos infinitos atque delperatos morbos auxilio di-- 
uino, profligantem &in integrum reftaurantenx 
SOLVTIO AFRI 2.. 
REdpeolei leonis viridis per fedeitillati atque rcdiflcati, partes' 
duas,adde ei de proprio iuo Sale,iuftiiIimo modo caicinati atque 
praeparati,partem vnam,coniungendo dedita-putrefadioni per qua- 
tuordiesacnodes,adapratocteco Alembico: Hoc tempore oleum 
fangumeum dulce Salem fuumrefoluic atque recipit, quod ib lutum 
referua.. lam recipito Auri finiacpuriffimi, prout Pidores vfurpare 
folentqn tanta quantitate,quanta volueris,calcinacumgumraiarabi- 
co, (obfcurus videbor) ilratificando in vnum puluerem fubtilem Basilica Chymicä 
rnde redeuntem: Huius calcis (olaris accipe partem vnam, acuati rui 
menitrui (anguinei partes duas, inde cucurbita; ex vitro veneto con- 
fedte, mi(cendoconfiinde,acponein Balneo Maria; per decem vel 
duodecim dies, &rdoiuettir aurum ab illo liquore fiiperfufo dulci, 
vt tandem abeant in iuramam & praeftanaliimam medicinam, tam ad 
raicrocolmiaftedus curandos habilis,atque idonea, quam ad metalla 
leproiä corrigenda conduci bilis. Norainconiundione harum medi- 
cinarum , qua; (anguineam ancturam tam interna edentia, quam ex- 
terna forma referunt, tantum eft (icum,vt niii legitimo modo procel- 
fus fueris,tocum peruertere poteris opus: Quando fada fuit comun- 
dio, tunc prius pertempus parient reiidentiam lea feces, infundo 
valls remanentes,ab his per Alembicum rotalem medicinam abftra- 
hes: Rubicundus enim hic ieo cum (anguine fuo & Sale dellillatur, 
terra deinde reliqua pro nihilo reiicitur.Hoc Aurum potabile in vino 
aiTumptum bis per menfem corpus iuueniie reddit & prtderuarab 
omnibus malis acperueriis, accidentibus: Oleum enim leonis tali 
modoconiedumacdeftillacum , per (e iummum in raedicinaeftar- 
oinum, ii abique aliena additione Une heterogene© factum fuerit, 
dulcis enim mitar (achari: eius vnica gutta m manum fu ia, ignique 
admota penetrat iplam confeftim, & vr breurbus rae accingam, hoc 
oleum eft gluten aquilte, quo leo, tamdiu deuindus atque capduus 
tenetur, v(que dum omnem cum Saturno promittat pollibiiitatem, 
tingendi metalla in Aurum pcrfediiilmum. 
AVJU SOLVTIO j. 
i Nitio ante omnia fiat ex generoio vino (piritus (eu A’koholime 
omni phlegmate hunc in modum : Genero um vinum quale eil 
Hiipanicum prius in claufo vitro ied capaci aliquando vel in fimo vel 
eius vicario in Balneo Maria; digeritur: Poftea ex eodem per phiolam 
Ipiritus deftillatur,ifque aliquoties per eandem phiolam redifkatur, 
donec nempe ad iumrnam tenuitatem perueneric. Huius libra; dute 
xniiceantur cum libris icx recentis vinieiufdem generis,&denuo per 
phiolam eadem quantitas librarum nempe duarum non plus nec mi- 
nus deftillando prohcitur: atque ita deinceps pofterior quantitas dua- 
rum librarum cum recenti vino iepties vel odies fuperaddita ac to- 
ties deftillaca, libras duas Alkolis vini fortiilirai dc (pirituoliiiimi Liber Primvs, 
randem deponit, reliquo vino ad reiiduos ipirims vinofbs exinde 
alias deflillandos refcruato: Ille ipirims düigentiflime in vafe vitreo 
hermetice clauib afleruandus eil. 
Secundo colligatur vrina a pueris duodecim annos aut circiter 
natis vinum bibentibus: eius lufficiens quantitas in cucurbitis probe 
munitis fimo equino per quadraginta dies putrefiat. Finito putre- 
factionis tempore deftillemr vrina ex arena per Alembicum in re- 
ceptaculum maius,donec omnis humiditas ablata fuerit. Deftillatum 
porro a capite mortuo recti fi catur per cohobia,vt exinde poilea fpiri- 
tusiufte elcuaripoflit. Ex Phiola igitur prolixioris colli cum ino A- 
lembico & recipiente inacturis vnaique probe dextreque munitis.ac 
per fpongiam oleo oliuarum parce imbibiram, & leniter expreilam, 
in colli orificio flamm i naram, per Balneum ieruens deftiilatio infli- 
tuatur: Eleiubitur fpiritus vrina: inftarchryftalli, ac alembici ippndi- 
lib° adhaerebit,nullaconcomitante humiditate aquea, fed folo ipiritu 
volatiliprodeunre. H.ecvero deftiilatioad completam eleuationem 
totius fpiritus continuanda eft: Feces poft ipiritum in phiola refidua; 
abiiciantur: Quod vero iuperne fubiimaticnc prodiit,cum aqua plu- 
uialideftillaradoluimrSccolligitur,fimiliquemodocxphiola vt prius 
per fpongiam oleofara deftillatur, idque fexies repetitur iemper re- 
centem aquam deflillatara fubminiilrando.. 
Hic denique ad iummam puritatem deductus fpiritus,inque 
phiolam hermetice claufam conditus, per quinden am lento Balnei 
roridi calore digeritur,donec totus in liquorem limpidum folatus fit: 
Huic pofteaadditur aquale ponaus fpint9 vini fiipra facti & correcti, 
acamboinfrigidifllmum locum pofirt, elapiähoravna vel altera.in 
albifUmum falem coagulabuntur. Qui Sal denuo per lentum calo- 
rem Balnei vaporofl in phiola Hermetice figillata fpatio.viginti vel 
triginta dierum in liquorem vertitur: Acisextremo loco per Alem- 
bicum probe firmiterque adaptatum ex Balneo femcl atque iterum 
rectificatus,tandem fit excellens menflmum,quod eil fine omni cor- 
rofiuo ac fcrtore,ad Auri iolfltionem ac liquorem inde conficiendum 
maximopere defideratum. 
Calcinerur prius Aurum per Mercurium & flores fulphuris, 
ceu docet Tyrocinium Chymicum Beguini fub titulo 
calcinationis Solis, vttranfeat in calcem tenuem , quae deinceps te- 
nuiffiraa fiat per Mercurium fublimatum purum , fiepius nempe eundem ab illo fublimando, donec Aurum fpongioium redditum in 
maflfam maiorem & raram exercuerit. Cum pra;dido itaq, menftmo 
hxc Auri calx iiibtiliffima lento igne foluitur in iblutionem inilar (an- 
guinis rubentem: quae deinceps per menfem in claufo vafe digeritur, 
abftradoque ex lentilTimo Balneo fpirim (ftluente (in eofdem vilis 
impofterum adhuc dum & perpetuo quaii fufK ciente) Aurum manet 
in forma olei rubicundiilimi, fuauem odorem de ielpargemis, &in 
quolibet liquore folubilis. 
Idem vero oleum exaltatur ieu purius adiuiuique redditur, 
quando nimirum (piritu a corpore feparato,iolatindura, in qua po- 
tentiilima vis duntaxat reiidet per Alembicum eleuetur. 
Solutionem itaque Solis non per Balneum deftülamus, fed per 
arenas ex vafe humili,igne aliquantulum fortiori: Sic enim poft pri- 
mam partem menftrui cum refiqua eius parte ipfa Auri tindura per 
Alembicum tranfit inftar (anguinis, relinquendo poft fe in fundo va- 
ils terram nigram aridam (pongiolam & leuem. Ipfum autem men- 
ilruum quod cum tindura Solis prodiit per Balneum (altem tepidum 
ex phiola cum Alembico feparamus: Relidam tinduram in fundo 
vafts cum (piritu vini tenerrimo foluimus,eundemque ternis vicibus 
yel etiam amplius denuo (eparamus. 
Hoc aurum potabile non eft quidem illud Philoiophicum & 
verum (eu vnicum: ab illo enim fepararur multis modis, aclonge 
aliud eft,neque hoc idem iuftiffimam veri Auri potabilis δοκυμοίπαν 
fuftinere poteft. Reducitur nempe & cum corpore fuo denuo in 
gratiam redit, quod plane alienum eft a vero Auro potabili. Poteft 
autem in vfu medico idem pene prarilare, quod alias de Auro pota- 
bili (perandum eile cenfent Chymiatrici , quantumuis hoc 
noftrum agat remiftius, nec exaltatis ieu aftralibus 
morbis sque medeatur omni- 
bus. Liber Primvs, 
AVRl S0LVT10 4» 
REcipe Aurl per Antlmonium purgati, vt moris eft,funde cum re- 
gulo Antimonij,pulueri(a, &in fumo reuerberij ftibium euapo- 
rarc iine: Deinde calcem Solis cum quatuorpartibus Mercurij vmi 
c Zinnabrio viuificatiamalgama,floribus infuper lulphuris ter iubli- 
matis etiam corrigito, rurfumque in fumo reuerberij exhalent fpiri- 
tus acres,idque tertio vel quarto reiteretur,donec calx Solis fpongio- 
ia, purpurea &rimpalbabilis fadafit. Hanc purpuream Solis calcem 
pone in phiola oblongi colli fuperfimdendo aceti radicati, Sale vilo 
tertio acuati, tantum vr quatuor digitos emineat, repete fi opus fue- 
rit, iolutioniaffundendonouummenftruum, tamdiudonec omnis 
auri calor extradus fuerit,corpusque album in fundo remaneat. Se- 
parabis deinde menilruum in Balneo Manse,vt tindura Solis maneat 
in fundo,circulanda donec fixetur. 
Vius & Dofis praedida: Tindura: Solis eil: Recipe Aqua; The- 
riacalis optimae vnciam vnam,Tindura: drachmam vnam, mifcean- 
tur & confundantur, de quo icrupulus vnus mane ieiuno ilomacho 
exhibendus, &: fi per decem dies continuos dabitur omnes curabit 
morbos,medicamentum eil iumme Diaphoreticum. 
Recipe iam relidi corporis albi (Lunte fixa: verae)partem vnam 
Salis armoniaci ter cum Sale communi iublimati partes duas. Salis 
Tartari partem vnam , omnia in marmore terantur ac miiceantur, 
deinde dato igne iublimationesin iuo coOrdinato vale fublima,idque 
tertia, quarta& quintavicerepete,iemperfiiblirnatumfuisfedbus 
reddendojtandem omnia ihblimabuntur, poileaper fe adhuc iemel, 
videlicet fexta vice,iublima. 
Huius iublimati accipe partem vnam, aceti radicati partes tres, 
in phiola oblongi colli itidem circula, donec in vaie nubecula appa- 
reat,tunc per retortam pellantur omnia in recipiens aqua frigidaple- 
num: & exibit Mercurius Solisjpcrieinpuluerem rubicundiffimum 
fublimandus. 
Vius ac Dofis iublimati iblaris eft a granis fex ad odo, dilue aqua 
Theriacali, vel vino optimo,eft itidem Medicamentum Diaphore- 
ticum. B A SILI C & C Η T M.I C M 
COMPOSITIO T1NCTVRJE ET SVBLIMATI 
Solarii. 
REcipe tinftura: Solis partem vnam, ibluein oleo Salis (Heus ) 
redlificato per fpiritum vini: Recipe &fublimati Solis partem 
femis, etiam in oleo Salis redtincato diftbluito; Solutiones has con- 
iunge,&pro fermento in coniundlis folutiontbus, folue Solis crudi 
puriffimi partes tres 5 deinde feparato menftrua, eademquereaffun- 
de, tertio vel quarto ad calces iolutas, tandem igne fortiffimo fepara 
totum menftruum,calces reliätas foluendo & coagulando, vt in mafe 
lam & puluerem rubicundiiiimum abeat,qui prodeft tam ad humana 
corpora,quam metallici corporis lepram corrigendam: Vide me in-, 
celligas.. · 
AFRI SOLVTIO S- 
REcipe Minij libras iex, vel quantum vis, ex his cum aceto 
to dulcedinem Salis, vtartis eft,extrahe, acetum dulcem hunc 
hltra,&in vafearneo, ftanno obdttdlo ad ignem coque vique decodti 
guttula,in claui digito coaguletur & indurefcat. 
Durie inftär huius materias coagulatae libras tres accipito, Se- 
pone in retorta bene loricata ad deftillandum, primo inde phlegma, 
hocdeftillato, applicato & mutato recipiens , orificiaque vaforum 
optimo luto obducito ne fpiritus aut vili vapores penetrent: tandem, 
auge ignem moderato feniu,&continua ad totalis humiditatis deftii- 
lationem, demum refrigeratis vaiis opus inftitue in talem modum». 
Omnehoc deftiliatuminfunde cucurbitaemouiffima?, Alembico ap-. 
plicatae > & re&ifica ex vapore Balnei M.vtprimojfpiritus,fecundo;, 
oleum, (verbaauthoris) tertio &vltimo phlegma ; Seorfim iam fe- 
paräripoiTunt, & nota in deibllatione ficinuicem cognofees,ipiritus 
tranfitcum albis venulis guttatim oleum vero cum venulis cumis* 
aqua vero rediflimis velociffiinis., Oleum hoc.deftillatum fuper- 
funde Auro,(per aquam regis foluto, edulcorato atque calcinato vt. 
artis)incucurbita,adextrahendum totum Solis S.elTe, quod£tintra, 
decem dies , & folutura Aurum redditum eft potabile, quod nulla 
opus adhuc habet praiparatione,niilforiitan iam vlterius di- 
gerere vel circulare. Eius virtutes tales exiftunrvenena e corpore tor 
taliter expellit, (intellige iuis homogeneis appropriatis) & quod L I B E R P Uiiv S* 
TOaximumeft,fivnicam adhuc reilantem in micro- 
cofmo percipiet, eam redintegrabit atque reuocillabit,auxilio dmino 
daturin apoplexia, epilepfia, multisalijs morbis innumerabilibus. 
Aqua poftrema affundetur perlis contritis,& in digeftione harum,ef- 
ientiam atque humidum radicale extrahet in <quam fblutionem de 
ipiritu infundes , & mirabilem inter ie videbis copulationem con- 
nexionem atque coagulationem, in m omento fadara, hunc p ulue- 
remexhcca,videlicetipirituminde per deftillationem in B. ieparan- 
do & habebis maximum arcanum ac iecretum iecrcti ffimu, in omni- 
bus cordisaffedibus,palpitatione,confortatione,catharro füffocati- 
uo&c.cuius Dofis variaturrefpeduafFeduum ac perionarum. Spiri- 
tus vero a perlis abftradfus doiiseftguttae lo.adu. raane ac veiperi, 
per dies tres vel quatuor continuos. 
-AVRl SOLVTIO 6. 
REcipe Vitrioli Vngarici ccerulei libras 25. has in duabus cucurbi- 
tis maioribus dephlegmato atque calcinaco, vique dum ipiritus 
sdcendere depraehendes,&: primum perfecifti opus,quod eft fimplex. 
Calcinatum hoc Vkriolum imponatur in cucurbita terrea vel alio va- 
fe terreo vitreato, rurius deiuper fundendo abftradum inde phleg- 
ma,adaptato Aiembico caeco, bene lutato digerantur, &c Vitrioluin 
rubicundo purpureum induet colorem; haec digeftio per 14. inftitua- 
tur dies, hocque tempore perado ignis ienfim augeatur, &: ex libris 
25. Vix fedecim aut 11. deftillando capies libras & hoc pro 2. opere 
operato obferuä. Recipe huius Vitrioli ficcalcinati acdigefti lio. v- 
nam, ei fuperfunde in vitro capaci acetum deftiilatum, ad extrahen- 
dam e Vitriolo 1 indutam, hoc toties repete,nouo icilicet aceto iu- 
perfundendo,vique dum omnis color ex hac libra Vitrioli iit extra- 
dus.in eundemque modum cum reliquis libris 15.vel 13. Vitrioli cal- 
cinati procedendo perge & tertiam perfecifti operationem. Omne 
iam acetum coloratum in B. M. deftillaad cuticulam fupernatantem, 
hacque animadueria,criftallos in cella parere permitte, ve luti proce- 
ditur in reliquorum metallorum Vitrioli extradione: hi criftalli fiunt 
coloris fmaragdini ac rubicundi, hos a fecibus diligenter leparabis, 
atque in.tanta quantitate praeparabis,quantum vo!ueris,vel in Vitrio- 
lo reftare videbis .- Notabis autem fi fern el in cella repofueris criftal- Basilica C η y m i c A 
losque pellucidos collegeris,tum rarius,acetum dephlegmato ad cu- 
ticulam ac reponito poitea,vt iterum criftaliifecur, id continua donec 
omnes ex Yitrioloconceperis,quosredificare artificiofiilime pote- 
ris ii placuerit; Hanc operationem puta eile quartam. Accipe horum 
criilallorum,quantum vis, infunde cum fpirttu vini, & deftilla, inde 
ipfum quatuor vicibus per Balneum Maris, vt totum phlegma cum 
fpiritu recedar,podhsc per retortam vitream loricatam pelle, appli- 
cato, (phlegmate negledo, ) recipiente,in forma vtialias dedillatur 
oleum Vitrioli: fic tandem traniibit tindura rubicunda, pulcherrima 
ac dulcis indar iacharfmultis ac varijs dotata virtutibus,& opus quin- 
tum habes expertum. VItimum fic laborem inditues; habeas ad ma- 
nus Aun calcinati vnciam /emis vel integram,huic de hac tindura fu- 
perfunde, digere, eflenfifica ac circula & habes Auri folutionemad- 
mirabilem.De Cridallis iniuper Hoc notabis, fi quando iam cum ace- 
to extradi funr,a fecibus rede feparantur, &accommodantur dedil ■ 
lationi artificiofiffimar, per aliquot cohobia, demum in virtuofilfi- 
mum abeunt ipiritum, qui ex calce Lunae caeruleam tinduram trahit, 
& ii digeratur cum eo aliquandfper, per Alembicum ambo abeunt, 
qui liquor vnitus maximum, ed iecretum in epilepfia,ac totius cor- 
potis aifedibus. 
AFRI SOLVriO 7. 
CVra tibi inprimis conficiatur Amalgama cum Sole vt eft artis*, 
hoc enim & Aurifabrorum eft opus,ab hociuperfluum Mercu- 
rij per corium expellendum iepara, remanendas adde triplam quanti- 
tatem Salis de crepidati, cora miTce optime, ne Aurum amplius per- 
ipici poilit, poftmodum in crucibulo ad ignem Mercurium rurius 
mde euaporare permitte , excandeicendo & calcinando: Mercurio 
omni exhalato,calcem tuam Solis in vaie idoneo, cum aqua feruente 
cdulcorato & a Sale abluito: hanc operationem , quater fic repetes 
bona tamen cautela adhibita,, ne Auri aliquam quantitatem, inter 
abluendum amittas; Calcem,iampoft quartam caIcmationem,exfic- 
catam optime ac iubdliffimey contritam denuo. cum tartaro albo 
calcinato conteres ,,impone(que crucibulo ad ignem, alio tamen ti- 
gillo claulum ac lutatum ,, cementa, igne leni ne Tartaram fluere per- 
mittas , exime per duas horas» contere vicillim in Alkohol j&ftmde Liber Primvj. 
d’eiupcr fpiritus vini tartariiati, digere in leni calore per dimidium 
diem,poftea tindum ipiritum vini decola,aliumquefiipcrfunde; hoc 
toties reitera, quoties opus fuerit: Nimiam proporcionem, fpiritus 
vini per deilillationem fepara, vfque ad eflentiae confidentiam, hanc 
eftenfifica, circula,digere & habebis folutum Aurum,&fimpliciili- 
mam praeparationem Solis,quam forfitan multi abique admiratione 
deridebunt. Summum eft arcanum in aflfedibus cordis atque caph 
tis,prxferuat ab apop!exia,epiIepfia,palpitatione cordisicatharris, fe- 
bribus putridis , vertigine,deliquio, phthifi &c. purgat fanguinem, 
ibluit obftrudiones,confortat Lienem,Hepar,memoriam & alia pu- 
trida interna apoftemata. Spiritus vini tartariiatus a multis varie de- 
ftillatur; author huius proccfius, fic vult: Recipe Tartaricalcinati 
lib. 1. tere in puluerem cum vini adufti optimi menfura integra, pone 
in digeftione ieu arcana calida,vt vinum nobiliores fpiritus ex Tarta- - 
ro, adle rapiat, tunc per Alembicum cohobando aliquoties redifi- 
ca,&menftruum eft praeparatum : Nonnulli recipiunt Tartari crudi 
puri albiiL huic fiiperfundunt vini adufti q. placet phlegma viciiiimu 
a Tartaro deftillando reijciunt, & tamdiu mandant hanc operatio- 
nem reiterare quoadufque in Tartaro tanta fit plenitudo fpirituum,, 
quo nullos amplius recipere pofllit, tandem dcftillantfuis redifica- 
tionibus & opus inde menftruatum praeparari promittunt quod fere 
omnia metallaibluar. 
77 
AFRI SOLVTIO 8. 
CAlcinate philofophice Solem, adfiipremum puritatis gradüim 
prius per Antimoniumabdudum& aquae ftygiae glaciatae im- 
mergite, quae ex draconis omniuori fontibus hauritur. Ibi Sol paflu- 
rus eft eclipiin, & iplendorem fuum depoliturus, ac in nigrum, liui- 
dum & mortuum calorem feie mutaturus : cuius tamen mortificatio > 
haec vitae ipiius initium eft. Huic igitur ii moribundo aquam nubium i 
depluito,qua toties tam diuque illi faciem abluito j donec fcniim in- 
clareicat, &c ex fufco calore paulatim depolito fplendidior fiat. Nec 
quicquam periculi verendum ex crebra illius vt neque ex 
illius mortificatione. Quo enim magis excinguitur , eo Iplendi- 
diorern vitam , maioremque gloriam libi comparat, exfulphureo 
&ardente. liquore fruduum maturorum umiperi;. Qui ex Sole : Basilica Chymici 
Vitalem flium Baliämum de iänguinem exquiildilirmim -extrahit 
corpusque eius albam , pallidam ac tanquam exanime, aut omni 
ipoliatum vita, relinquit. Hunc-Baliämura & iangninem Solis vi- 
talem fi crebris coho Sationibus ex ipiritu flagrante Saturni per A- 
lembicum exercueris: exuperantem acquiret a&iuitarem ac ope- 
randi vim, virmtesque eximias quflms Ballamum noftrum natura- 
lem corroboret, aepotentioremreddat, iete omnibus fuis ho ftibus 
expediendi: Dofls eius quatuor aut quinque guttas aut grana,ex aqua 
Iilij conuallij aut florum tilias aduerlus Epilepfias & vertigines : Ex 
aqua Lauenduhe contra Apoplexias, öc excalendulsaqua aduerfus 
paralyies Sc contradluras. Vide loicphum.Quercetanum in tetra- 
de fol. 440, 
ÄV RI SOLVTIO p 
AVrum per Antimonium examinatorem iuum traieclum amäl- 
gametur cum Me.curij Anrimonij debita quantitate Sc pro- 
portione. Ex hac amalgamatione abluta, .& nigrioribus fuligini- 
bus repurgata exquifitiiTimam Tindluram extrahe , cura ipiritu Sul- 
phureo iuniperiextrario,cohoba,circula &c redifica. Hanc Tindtu- 
ram Diaphanam acpellucidiilimam inftarmbini, vanjs cohobatio- 
nibus in ipiritu vini circulato exercebis, quem poftea fl velis fepara- 
bis vt fola reflet Tinctura : Quam diligenter conferua , tanquara 
pretiofifllmum donum a.D.eo hominibus miflurn, adueriiis peflem, 
lepram, omnis generis Morphtcam, Lues Sc alios id genus grauiili- 
rnos affedus prasienuilimum remedium : Dofis grana, qua- 
tuor aut quinque ex aqua Theriacali. Vide 
loiephum Quercet. Tetr. 
T0I.410. Liber Primv^ 
AVRl S0LVT10 to>. 
IVngc iufto ac debito pondere,meniura, proportione ac ordine iex 
inferiores planetas terreftres,cum fublimioriiphaeraftellata Satur- 
nina, tanquam cum cceteroFum prima radice, vtynabene amalga- 
mentur, & philofophice caleinentur. Ex hac calce depurata cum 
iulphuris montani fpiritu,per cohobationes in calido, & maceratio- 
nes ex arce in frigido fadas, tinduram rubeam pellucidam,aut dia- 
phanam inftar granati elicies-a qua nubium aquarum auxilio primum 
menftruum ieparabis jtind uramque iplam per varias cohobationes, 
circulationes &re0rificarionesnecellarias,piyo hydromeliris vinoir 
ipiritu excipies, qui eius colorem eruet,quo tingetur rubini coloris 
inftar,magno cum fplendore & perfpicuitate: Atque iic in fe ieptenv 
metallorum veram tinduram ilmui continebit, remedium admiran- 
darum virtutum &c proprietatum, & quod Deus nobis largitur in cu- 
rationem omnium generaliter morborum vel deiperatiliimorum ; 
Dofiseft gutta: quinque vel fex. Vide Tetr.loieph.Quere, fol.409. 
AVRl S0LVT10 ur 
REcipe vrina: hominis feni bibentis vinum circiter viginti meniu- 
ras, pone in aliquot Alembicis vitreis, abftrahe ab his viginti' 
meniuris tantum phlegmatis in Balneo, vtfeltem menfuravnama- 
neat refidua,phlegmataabftrada abi j dantur, remanentiara in vnum' 
colledam miiceto,& abftrahe in arena,quantum ftillare vult, vltimo * 
augendo ignem fortiter,fublimabit ie aliquantulum: Sublimatum il- 
lum mifce cum ipiritu deftillato, refiduum Sal quod in fundo manfit 
aufer, fpiritus deftillatus fcetebit, cuius fere meniura erit integra;· 
Hunc fpiritum redificain Balneo, ieruata priori quarta parte, quas 
fortis & melior eft, aepofteriori ablata. Pofteaacdpe-aquam plu- 
aialemvel fontanam recentem,'affunde fpiritui reieruato,&fuperer 
eundem ponderequadruplo,adaptavas recipiens, dum guttas acidae 
cadurtt, partim inftar glaciei egrediun tur,affunde adh u c fern el pluuia- 
lem vel fontanam aquam vt antea, & iterum deftilla, fi nullaacidiras 
amplius egreditur tunc cella: Spiritus vrinas primo venit,aqua pluuia,» - 
li cum faetore remanente. Huius ipiritu 5 vrinat accipe partem vnarn, Basilici Chymicje 
optimi ipiritus vini partem alteram , mifce, ftent in leni calore per 
diem ac nodem,pofteavnadeftillentur: tunc hi duo Ipiritus ie inui« 
cem congelarunt: Et fic fpiritus vrinxad hunc laborem paratus cft: 
Nunc oleum Salis requiritur,cuius praeparatio talis eft. 
Recipe Salis fuii quantum vis, pone in retorta terrea loricata, 
adiunge capax vas recipiens, iunduris beneclaufis, quando Sal in 
fluxu ikt,tunc fpiritus egrediuntur in vas recipiens: aut ii cum argil- 
la feceris,addi poteftaqua in recipientem, vt Ipiritus egreilieb citius 
Ce cum illa mifceant: fed didus ipiricus,ante vlum,prius fupra Salem 
fufum recentem aliquoties rediheandus eft, vt iit fortior, per ie enim 
nimis debilis eft,ad hanc operationem. Pofteaaccfpe de calce Solis 
Crolliano & affunde oleum Salis, ac vt eo melius ioluatur abftrahe 
oleumSalis,aliquoties hunc cohobationis laborem repetendo donec 
calx bene ibluta iit. Deinde huius iolutiaccipe partem vnam, &: prae- 
parati ipiritusvrinte partem alteram,inftillaguttatim ialtem ipiritum 
vrinte,obftruendoiemper vitri capacis orificium,donecftrepitus cef~ 
iet,in lento calore Balnei per quatuor ieptimanas ftet in putrefedio- 
ne,poftea per retortam in arena pellatur, (eruatis gradibus ignis, pri- 
mo lentOjvltimo fortiori,vt retorta candefcat, tunc Aurum maxima 
ex parte afeendit, quem iublimatum puluerem diligenter ferua,o- 
leum enim Salis per feegreifumeft, quod feponatur. Tandem acci- 
pe huncfublimatum Solis.affundcTpiritum vini Sc colorabitur in ca- 
lore lento,affunde alium priori per inclinationem ablato,continuan- 
do donec äffufus recens fpiritus non amplius coloretur. Hic ipiritus 
vini poteft äbftrahi ad oleitatis remanendam,vel itatindus cum Auri 
eifentia ad vfum medicum ieruari. Calx Solis m retorta remanens 
denuo foluatur oleo Salis,& digeratur cum fpirituvrinx vt modo di- 
dum,reiterando laborem, donec nil de Auro fuperfit amplius. Si 
vero fpiritus vini cum extrada Solis tinduraaliquot ieptimanas ftet 
indigeftione,tuncintotumfitvoIanle Aurum & Alembicum 
afeendit. Vide de hoc Bafilicam Crollijfol. 
213. & 214, IlSER P R I Μ V i' 
A V RI SO LP TI O ti. 
REcipeduas'Vitrioli libras, idoneo vaie pone ad ignem vtfluat, 
fluxo adde libramMercurij,&probe permiiceitane Mercurius 
amplius perfpiciaturjaddeetiamdimidiam libram Salis, &ad ignem 
vna commiice : poft frigefa6lum contunde, infunde in fublimato- 
i ium,plegmate flue humore fenflm exhalante leu deftillante; deinde 
iublimatorium Alembico cooperiens,fubijceignem, donec Mercu- 
rius omnis totaliter afcendent, tantas, quantus impofltus; hoc ter, 
repetendo Facias nouo Vitrioio& Sale,ac fume tuum iubiimatum, & 
tantundem Salis decrepidati,fublimaadhuc (emel,& prasparafti Mer- 
curium; lam iume libram flanni bene purgati,adaptaro lebete ad igne 
liquefac; liquefadto adde libra Mercurij viui,lignoque bene permixtu 
& frigefadtum infunde in vas ligneum, (umpto Sale & aceto vini pur- 
ga pneparatum Amalgama,donec ab omni nigredine purgetur, fa- 
cetum pure inde deriuetur: hoc Amalgama vna cum fublimato Mer- 
curio contere fuper lapide,pofitum in cellam afperge phlegmate Vi- 
trioli antea in fublimatione detrado,& foluet fe in cella a lapide inftar 
ladris diebus quatuordecim-.poftmiice feces in lapide refiduas bacu- 
lorum fluere definant.Solutionem referua in vitro bene cuftoditam, 
in Balneo Marias q.ieptimanas,colloca putrefiendam,tunc infunde in 
retortam,& deftillaleniilimo calore,alias coagulatur: quod nondum 
deftillando aicendit, contere, & repofitum in cellam,rurfum phleg- 
mate Vitrioli hume<5la,& reierua,poftea trade ad deftillandum, vt an- 
tea in retorta, vique dum plane afeenderit, & habebis oleum Mercu- 
riale redtum, quo omnia corpora foluere potes : In hac aqua foluc 
amalgamate praeparatum aurum, pofteaiokitionem e retorta extor- 
quendo accipies oleum Solis & Mercurij. Hasc potes artificiofe per 
reiteratasdeftillationes, fublimationes & cohobationes in medica- 
mentum reducere faliiberrimum,im minus,>pores feparare ac oleum 
tuum Solis per ie folum Feiemare,purgare,pelilicanare&fixare vti vis,·: 
potefl: exhiberi in forma & Doii reliquorum medicamentorum 
£X auro confc&orum, vti in ie continent priores 
.antedidti&pofteriores iequentes 
proceilus. Basilici C η y m i c λ 
AFRI SOL V T 10 13. 
REcipe Vitrioli Vngarici quantum lubet,calcina ad flauedinem,& 
dum adhuc calet,fuperfunde pueri vrinam,permifce, pone ocfti- 
duum in calorem lenem, & immifceteilasconteniasdupio plures, 
poftea deftiila per retortam, & deftillat inde albus fpiricus quem de- 
nique comitantur rubras guttas; caput mortuum pulueriza, fuffunde 
aquam calidam,& Sale abdii(fto,filtra,coagula & purga, poftea fuper- 
fundens deftillarum illius fpiritura repone digerendum dies& noiles 
o6to, poftimmifce bolum triplo ponderofiorem, deftillando coge 
deniius per retortam,& tranfit Sal cum fpiritu-,fubhmaturque partim 
in collum retort^,illud fum e & diftblue cum fpiritu,& enadet aqua d- 
trina, quas bene praeparatas aureas calci fuperfuia, illius eftentiam ex- 
trahit. Hxc cohobando recenti fpiritu deftilletur & eftenfificetur, 
pofteum menftruo vniatnr,&fitinfigne Aurum potabile vel folutio 
Solis: vti etiam pretiofum Antepilcpticum,de quo fatis icribi nequit, 
Dofis illius iunt,tres,quatuor,&; vfque ad quinque, guttas. 
SOLVTIO SOLIS 14. 
FAc regulum de odo iemuncijs clauorum ferreorum & iedecim 
iemuncijs Antimonij, vt moris eft, quando fluit, rum ingere tres 
lemuncias Salis nitri & tigillum operculo claude, paulo poft viciflim 
importa vnciam recentis Antimonij,ira regulus ter fluat,tunc eft ido- 
neus : Hunc regulum cum Luna fac fluat, inftar dentis effundatur, 
poftea contendatur & conteratur,adde etiam partem Mercurij viui, 
& terendo probe permifce,poftea lana aqua calida vt euaneicat omnis 
nigredo,vfque dum pulchritudinem induar. Tunc infunde in retor- 
tam, &: applica recipiens aqua repletum, in illam Mercurium deftilla, 
& remanebit ftella tua lignata fola: prrepara iam aquam ex meniura 
aceti & quadrante mellis,deftilla haec duo & funde poftea fuper tuum 
regulum,reieruavnadonec acetum dulcorem &c colorem afliimpie- 
rit,deinde effunde, & aliud fuperfunde menftruum,pone iterum ad 
extrahendum 5 Et repete , donec omnis reguli eflentia iit extrada, 
poft confunde totam extradionem,& abftrahe menftruum vfque ad 
cuticulam,repone ad cryftallinifandum,qui dulces funt inftar faccari, quibus iiiffundas ipiritum vini, &c (©luentur fecibus in fundo reiiden- 
tibus.Hanciolutionemaiuisfedbus effundens infundas fuper Au- 
rum,purum ac compadum, &diflblueturvtfiat iniigne aurum po- 
tabile, magna miracula , prae ibms fi quidem & fub illo latet magna 
Panacara. 
Liber Päimv s. 
SO L VT 10 SOLIS /;. 
C VmeAmalgama Solis, &calcina cum tantundem puri iulphuris, 
vt Mercurius vna cum iuiphure iterum inde tranfeat, calcem hanc 
edulcora,& exficca, vt moris eil: poftea folue iilam in aqua regis, de- 
riuaiterimi,vt praecipitatus ficcusremanear, illumreuerbera dies & 
nodles quinque igni aperto,iuper hancreuerberatam & edulcoratam 
calcem fimde hunc iequentem ipiritum vini: fume calcionati & de- 
phlegmati aluminis quantum vis vel odio iemiuncias, immiice con- 
tuium,acfufumpurumSalem,terpraeponderantem: pone vnainle- 
betera,bene obturatum,ne aer introeat,pone etiam in fornacem re- 
uerberatoriam, iubijce ignem quarti gradus, flammaque 12. horas 
tranfcendat,quo omnia bene excandeicant: tunc frigcfadlum,exime, 
vafculum & aperi, materiam quam in fundo reperis, inijcequatuor 
menfuris aquae fontanae,&feparabitur purum ab impuro, quod reli- 
det in fundo necfoluitur,reierua, & exficca: Reconde in vitrum & 
affande Alkohol vini, vt duos digitos fuperemineat; fic ipiritus plus 
non afliimet quam indigeat: hunc effunde aut abftrahe, &c ad opus 
noftrum iat iuperque eil idoneus. Hic ipiritus vini fiiper calcem 
auream filius, cum illa per tempus aliquod in digeilione pofitus fa- 
cilimomodotindluram Auri rapit, planequerefoluit. Quod in ib- 
lutionem tranfire non cupit, tamdm reuerberatur, donec diilbiui 
poiJIt. Hoc Auro potabili potes externe & interne magna 
edere miracula in phthiu omnium membrorum, de 
quibus non eil quod breuiter di- 
catur. Basilica Chymici 
SOLV T 10 SOLIS 16i 
KEcipe Aurum optime per Antimoniura, vt eft arris purgatum, 
inque lamellas vel folia extenuatum,indatur vitro oblongi colli: 
affundatur ei ipiricus Salis acerrimus ad altitudinem quatuor. ad fum- 
mum digitorum clauio vitro ad calorem fimi vel fimilem ponatur, 
fpatio trium vel quatuor hebdomadarum, perada digeftione abftra- 
hatur, non tamen totus, fed relidaparte , quae tamen liquiditatem 
oleoiam prsftare poilit. 
Ita foiutum quidem Aurum eft, ied nondum attenuatum fatis. 
Itaq; nouo ipiritu Sa’L aifuio,digeritur calore priori per feptem dies, 
poftquam mutatur alio,<& fic deinceps repetita operatione quouique 
Auri fubftantia videtur ita attenuata,vt cum menftmo exade fit per- 
mifta,eiuiq; guttam vinum limpidu conieda id veluti crocus tingat 
citra ad fundum.TuncioIet tora quantitas menftruf, 
qua: prius particulatim abftrada eft & referuara,reponi, vna digeri, & 
tandem lentiifimo igne perfici tota non relida parte vt prius. 
Huius gutes dus vel tres (quarum tamen vis retundatur addi- 
to aliquo lenienti,vt iyrupo violaceo, rofaceo vel fimili) exhibentur 
sgro,cui nutritionis vel facultatis vitalis vifcera laborant, cum com- 
petente vehiculo, mirifice enim hsc vifcera corroborat. Vide ia- 
trochynuioftram foLSi. 
SOLVTIO SOLIS /7. 
T} Ecipe arenam crallam illiga in linteolum,fac patuos fafciculos,vt 
vitrum imponere poilis in magna copia, fac & impone vitro, 
ac mei calidum fuperFunde & impone arens, deftilla per alem bicum 
ϊη aquam,qus tranfit eft acida vt acetum,hanc pone in vitrum & im- 
poneFTartari calcinati adalbedinem partes fex,acidam aquam mellea 
abftrahe,&muratur fitq; dulcis,iume Tartarum,& quod remanet te- 
re mifcendo cum Auro caicinato,dpone teftam vitreatam,atqj reuer- 
bera per viginti quatuor horas,poltearurfus tere,addeq; plusTartari, 
rurfusque pone in noua tefta vitreata per viginti quatuor horas reuer- 
berandu&fubtiliandum,hacqj ratione Aurum lubtiliifime erit cal- 
cinatum.Hoc Aurum cumTartaro pone in cucurbitam,aifundeaqua 
illam dulcem prius deftillatam poneq* in Balneo Maris,foiutum vero 
Aurum in aqua dulci, filtra per pannum in vitrum, & affunde aliam Liber Primvs, 
aquam , toties reiterando donec Aurum omnefitiblutum:Deinde 
aquam coloratam omnem effunde in cucurbitam,&impone Gummi 
quod vocatur tege me, repetitur in officinis, boni odoris,& deftilla 
per Alcmbicum&apponerecipientem,vt omnia tranfeant & habes 
verum aurum potabile,fine corrofione cftque dulcis & odorata aqua. 
SOLVTIO SOLIS iL 
“O Ecipc libram faccari,fpirit9 vini quantam vis, permiice in patina 
argentea, vel deaurata,incende ipiritu vini, & laccarum fit inftar 
olei cuius menfuram habere & facere debes,adde adhuc meniuram 
optimi ipiritus vini,commifce diligenter,inde in vitrum & deftilla in- 
ftar aquae fortis,frange adde antedeftiliato men- 
ftruo,putrefac adhuc parumper,quarido voles,poftearcdbfica adhuc 
iemel, &c reconde omne deftillatum ih altam cucurbitam,poneque in 
remanet,hocfoluitaura, 
cuius modus fic fit: Sume duas femuncias lamellarum auri, ftratifica 
cum Gummi Laudani puri,& extollitur aurum in fuo gradu, calcina- 
turq, ad hoc opus,cui fuperfunde tuum praeparatu ipiritu, & accipies 
tam excellens medicamentum,q> nunquam fperafti: quando ipiritus 
vini afaccaro candieftabftrad9,reddit menftruu Solis,veni huic mul- 
tis parafangis diiiimile.Item Rofmarinus fepties deftillat9 foluit in vl- 
tima deftillatione folia auri,aut eiusdem loco aurum cum Sale prius ' 
calcinatum&putrefa6him:Ethocetiapraertanseft Auram potabile.' 
Folia Auri ioluuntur etiam.in iuccoberberis,vel limonum & 
deftillantur inde ad coniiftentiam butyri, quod Aurum potabile & 
laxatiuumeft:fimenftraumieparetur,cum aceto vini erit corrigen- 
dam dcremanens oleum maioris erit efficaciae.. 
Item conficitur etiam tale Auram potabile exLimonijs; Sume 
Limones recentes,contunde cum Maluatico perquam optimo ,con- 
tufis fuperfunde,ad eminentiam 4.digitorum,maluaticum, digeran« 
tut tres vel quatuor dies vna,poftea deftilletur hinc ipiritus; hunc di-, 
mdein duas partesjin vnafblue calcinatum vel praeparatum aurum,in 
altera Ipiritus parte folue margaritas : folutione & hac 
fa&a,commiiceambasfolutiones«quaquantitate, circula & putre-* 
fac vnaper menfem philofophicum, poft fepara purum ab impuro,& 
accipies tale medicamentum,quod potens cordis forcificatio.& elixic 
aiftit. 
- 
.. .  Bas iLiCiE Chymici 
S<5 
Poteft etiam talis iolutio Solis inftitui,de qua Theophraftus di- 
cit,vt per raphanum excauatum Sai ioluatur, illa aqua Salis iolurapet 
Bahieum Mariae redificata aurum diffoluit mque pretioiara medici- 
nam efficit. Dicit etiam Paracelius Salem communem in magna ve- 
iicadeberecolligi&aquacalidaiblui,quam folutionem poftmodum 
immergi fruftuhs laterum, & ita ad deftillandum tradi iubet, vnde exi- 
mium, prouenit oleum,quod &fimulaurum foluit, & potentem me- 
dicinam efficit. 
ddem Paracelius magnam adfcribit etiam efficaciam Auro po- 
tabili, quod.praeparatur ex purpureo aut citrino oleo Salis , quod ve- 
ram calcem Sblis foluit. \riciflim inquit Paracelius,qui tam beatus 
eft,vt oleum'Salis abfque omni additione alicuius Hetcrogenei poffit 
deffillare,quo aurum in illo foluatur,euadet oleum permanens, quod 
nunquam coagulatur : illud eft oleum perpetuum incombuftibile, 
nec tenetur inquirerem vllam aliam prasftantiorem medicinam ex- 
cepto oleo Mercuri) dulci,, quod etiam aurum foluit &medicinam 
incomhuftibilem efficit: praeferuat hominem ab omnibus morbis 
immunem. Hic opus,hic labor,hic radix metallorum, hic auri fernen, 
hic eledrum immaturum,hicMercurius mineralis hic fpiritus philo- 
fophorum, hic Sal aftrale, hic Tonabit quaerere Mercurium philofo- 
phorum de quo lapienti dicetur , Deo dante,in noftrls confilijs fuper 
lapidem Philofophorum. 
SOLIS SOLVTIO lp. 
TJ Ecipe Aurum per Antimonium purificatum acfinura redditum,' 
-IV laminetur tenuiter & efficiatur Amalgama inde cum Mercurio, 
pofteaaddefulphur,Sccalcinavt moris eft,vtfiat Alkohol: hanc cal- 
cinationem cum Mercurio & fulphure repeteter,& quarto tere Sale 
& aceto per dimidiam horam , tunc ablue aqua & exficca iterum, 
conde in pixidem reuerberatoriam & pone ad ignem calcinationis, 
afpergendo parum olei Tartari. Alius inquit fpiritu Saturni, longe 
fore praftantius. Confiftat quinque dies & nodes in aequabili calore, 
& intumefcet aurum inftar fpongite, quod poftea iequenti menftruo 
diftblui, habile atque procliue eft. Sume aliquot libras mellis, inde 
in oblonga phiolamyel cucurbitam,deftiila primum, inde phlegma in Balneo aut dneribus(praeftat mei ante putrefadum in fimo equino 
iundturis bene munitis, quidam etiam pellicanantante permenfem) 
ne autem mei denfius afcendat,commifce puram arenam aut lotos 
filices,quando vero hos extollere cupit, exterius folle lentiilime vi- 
trum afflabis,&propter frigefa&ionem ipuma a meile dilleparabitur, 
quando phlegma omne afcenderit,pone vitrum in arenam cum cine- 
ribus,permixtam & fobftitue recipientem, cui infunde aurum quod 
prius intumuit, coge forti igne &tranfietacerbum a meile acetum 
quod aurum plane (oluit, illud putrefac,re6rifica, circula & coagula 
vique dum in formam olei remanere perfeceris quod fummum per- 
hibetur elfieareanum in omnibus doloribus matricis; Illius Dofis eft 
videlicet tinflura coralio- 
rum rubeorum: Nota praeterea quod nonnulli fanum tota fubflantia 
cum optimi vini fpiritu in fimo vafis claufis macerant donec foiuan- 
tur; aquam deftillanr,ei imponunt nouum fauum, & foluunt vt ante 
& deftillant,adhibentque loco menftrui ad fbluendum Solem. 
Quidam Aurum foluunt per acetum radicatum &c corrigunt 
per iuccum chelidoniae cum fpiritu vini per digeftiones&deftilla- 
tiones. 
Nonnulli vrinam c viginti libris ad dimidias,indeque iterum ad 
dimidias, donec ad duas cum media pernetum eft deftillant; In hac 
calcinatum reuerberatumque Aurum foluunt, expedftantes innatan- 
tem cuticulam, quam fpiritu vini foluunt: folutionemadoleicon- 
fiftentiam diuaporant,fi procedit, vt dicunt, Tin6hiramconfecerunt. 
Quidam recipiunt aceti ter deftillati ,mellis deipumati ana, reponunt 
in fimo equino per quindecim dies,poftea deftillant per Alembicum, 
& infundunt tantum ipiritus vini optimi,ita digerunt vt coeant in v- 
num menftruum: Huic poftmodum imponunt Aurum foliatum vel 
tritum; deftillant inde bis ter vel quater per Alembicum, donec Sol 
in puriffimum oleum in fundo vitri fuerit conuerfum. Nonnulli fu · 
munt aceti redificati libram integram, Salis communis calcinatili- 
bram iemis,itacommifcent poftmodum deftillant, in hoc deftillato 
extinguunt laminas auri quinquagies,tunc foluitur Sc poteft pro auro 
potabili commode vlurpari. 
Inter omnes iadritant etiam laborantes,fo cogitare radios Solis 
congelare & concentrare, per quos aurum in eximiam medicinam 
foluere cogitant. 
Libe r P rimvs; 
87 Quidam ibluunt aurum per oleum Salis nitri fixura - quidam vf 
Paracellus per fuccum Acacia:. 
Alius philolophus calcinat aurum femel aut ter per Mercurium 
& fulphur, poftea (oluit in balneo, ex (anguine duorum Draconum 
praeparato , poft (elutionem iterum abftrahitur,& in cella in oleum 
odoriferum conuertitur. 
Alius mbet oleum Salis a Sale nitro abftrahere, & efficitur bo- 
num raenftruumSolis. 
Quidam per fuccum Arandorum; quidam per aquam medo- 
.nis vel eius quintam eftentiam Aurum foluere conantur &c. 
Basilica C h ym ic μ 
SOXVTW SOLIS 20. 
REcipc menftmum feu primum Ens omnium vegetabiliumiub 
.Horizonteradicatoiufto temporecolledlum,ddtiila ex Arena 
tper Retortam,ita vt duas partes trän (eant: iummumque artificium in 
recipiente iltumefle.cognofces,quo fpiritus^Scphiegraa in deftillan- 
fdo feparari poflint: tertiam partem in retorta pro fecibus nullius pre- 
itij abijce,nouum verb menftruum fubftitue,fac tibi tantam quantita- 
tem fpiritus emenftruo vniucrfali quoadufque tibi fufficere putabis. 
Omnem colleblum & deftillatum ipiritum bis aut ter per retortam 
■rectifica,ita rame vtin iuperiori forma proeeiTiimeit: nimium phleg- 
maacfeces(unt.reijciendae: ii ipiritum ex iapore acerbum putabis, 
mandabis illum circulationi iupra ignem lampadis per tres menfes, 
in duabus inuicem applicatis & lutatis cucurbitulis. Tempore hoc in 
Salem conuertetur inftar (acchari,fluentem in igne inftarcerae,in cel- 
la verb conuertetur inoleum. Recipe iam puri perfufi auri femuncias 
duas, in lebetefluant, & in fluxu huius Salis adijee drachmam,tunc 
Aurum tuum in momento in purum Salem conuertetur : hoc Sal 
tranfmutat iterum alium Solem fu(um,& quafi in momento ■; & hoc 
eft tale miraculum,vt in fuum corpus.non facile reduci poilit, ied hoc 
philoiophis difeutiendum relinquam. Quidam affirmant quidam 
negant res eodem recidit, experientia fola teftis cfle poteft. Verum 
Timfturam extrahere e Sole & corpori rurfus adijeere, illud viciifim 
ex£rahere,viciflirn adijeere,&illud fi aliquo.modofit,.vertit fimiliter 
aurum tandem in puram Tin6Hiram,nec eft incredibile fed verum,.& 
.continetur etiam in his meis patefabds fecretis, poteSiEeperire non Liber Phimvs; 
hiuideo y fateor quidem &rdico fcriptis meis multa, iapienter autem 
oportet inquiri, quandoquidem omnia vna vice aperiri nequeunt, 
praeterea fuppetit philofopho iuum ingenium, quo interdum nonni- 
hil in res inquirere & incumbere poteft,quanquam qui plura patefe- 
cerit reperies neminem: Recenti adhuc quoque teneo memoria, me 
quondam rorem Tonitrualem,qui ab oriente venit, &ad ieptentdo- 
nem captus eft, vidille, qui alio modo deftiilabatur 6c in Salem con- 
uercebatur,quo Aurum etiam plurimum euehere pucabat,de quo hic 
•amplius dicendum non eft,quia multis incredibile videtur, quamuis 
mirabiliores in natura repedantur res, illaeque verae,quarum fimile 
tradam pro vero exemplo,potes edam credere,quando aurum fundi- 
tur & in fluxu vinus araneus inijcitur,effici aridum intradrabile & im- 
purum,ita vt ad medicinam & conuenienda clinodiaineptum iit, nifl 
quis fciat iterum redbficare,&: miretur plurimus an poilibile, proba, 
inuenies. Viciflim autem,quando aurumTheriaco calcinas,cui edam 
addita eft caro viperina,nihil obftac, & poteft nihilominus ex illo tam 
magna edentia Solis per ipiritum Viudoli extrahi,cuiusmodi nullum 
fccrecum in vllo metallo eile poHic. in fumma tam multa latent in 
Sale ScSole vc fl fekes totam philofophiam intelligeres. 
SOLIS SOLVTJO 21. 
SVmc Auram & purga per Antimoniumab omnibus ibrdibus, & 
cementa düigendifime per Salem & latericiam farinam vt confiat, 
tunc funde fuperhocaurumaquamSaiis fabari&digere vigintiqua- 
tuor horas medio igne,tunc prouenit oleum iupernatans aqux,colli- 
ge diligenter «Scpota ipiritu vitae,eiusmodi non eft maior cordis forti- 
ficatio, eftque iummorum Arcanorum vnum, illius Dofiseftvtin 
alio Auro potabili. Si placet conficere Elixrr, Recipe Salis Tabari aut 
Salis metallorum tres iemuncias, adde icmunciam verae animae Sola- 
ris , pone vna ad fixandum per meniem, pofi hanc fixationem adde 
iterum tres iemuncias Salis metallorum cum iemuncia animae Solis, 
reierua iterum per meniem, pofteaadde, elapfo birneftri, dimidiam 
animae icmunciam, & iesquiiemunciam Salis, Exaiterum per men- 
iem, & hoc repete etiam quarta vice & praeparafti tuum Elixirium. Ex 
hoc etiam Sale per fe intra meniem iiimmum praeparatur arcanum, 
quod intra aliquot dies Luem Veneream curat perfe&iffime. Basilica Chymicj 
90 
REcipe Auri cum Sulphure & Mercurio calci nati, huius calcem 
bene decoque cum (piritu Tartari, indatur eius quantum placet 
incrucibulum , addamrque accharum candi,mailix & fpiritus vini 
proarbirrio,incendefpirituravini,&fietvtoleum aut puls, affunde 
ipiritumvini cum Sale Tartari acuatum,indevna in vitrum cum casco 
i 
Alembico,&pone in Balneum Maris quaruor dies & nodes ad lol- 
uendrfeuadet Aurum potabile: fixationem &circulationem habebis 
eo prasftantiorem. H.tc medicina poteftomnib9 fere morbis adhibe- 
ri,iaccarum & maftix non obibntudeoque te non turbet, nam quod 
impurum eft, abit redigitur in feces , adeoquintu ne obliuifcaris 
purum ab impuro foluere dico; Salis T artari eifentia cum fpiritu vini 
apud aurum refidua fuas etiam habet commoditates vna cum Alko- 
hol,& poteft sque tuto adhiberi,prscipue in omnibus putrefadioni- 
bus vifcerum,corporis,(anguinis fme ipirituum. 
so IV T JO SOUS 22. 
SOLVTIO SOLIS 2j. 
REcipe ianguinem hominum laniorum & iuuenum venas inci- 
dentium,& quidem fatis magnam quantitatem , adde Alkohol 
vini partem tertiam, &: in cucurbitis probe munitis in ventre fimi 
equini digere putrefaciendo per quadraginta dies feumeniem philo- 
fophicum .-deinde deilillain cineribus perAlembicum & prodit aqua 
eum oleo elegans, fepara phlegma ab oleo deftillatione per Balneum 
quod poftea per retortam e cineribus redifica per ie,nouies repeten- 
do eandem deftillationem,&: admodum nobile oleum fiet. Aurei co- 
loris,cuius Dofis eft fcrupulus lemis oleum hoc redificatum iuper- 
funde Auro calcinato & foluet illud ac reddet potabile, vt fiat theiau-. 
rus incomparabilis, datur Epilepticis, corroborat vniuerii corporis 
partes languentes,multosque morbos deploratos Dei gratiareftituit. 
Similiter cornu cerui,intra duo fefta Natiuitatis Mariae captidimetur, 
coquatur,& cum fruftulis laterum in piiaru magnitudine permiicea- 
tur, poftea per retortam deftillatum & aliquotiesredificatumfiat: 
reddit clarum oleum,quod calcinatum aurum valde egregie ibluit & 
extrahit,quo omnes paralyfes&contradurae ab internis poftunt cu- 
rari, pellit etiam omne venenum & lepram. Liber Pr im vs, 
SOLVTIO S0L1S 24♦ 
REdpe bonam quantitatem optima: eflentiae vini, funde fuper 
tres partes calcinati Tartarfitunc extrahit vinum exTartaro opti- 
mam eflentiam, fimde fepties iaper calcinatum Tartarum, tunc fit 
ipiritus vini tam acerbus,vt etiam per manum cadere poffit,in illo pu- 
trefac calcem Solis per quatuor hebdomadas, & fit calx tam facilis ad 
fiiblimandifivt ηδ iblum ex illa Mercurius poffit praeparari; ied etiam 
alia medicamina & arcana. Auro potabili quam proxima. Alius non 
contemnendus philoiophus fumit Salis vrinae bonam quantitatem, 
affundit quintam effentiam vini,finit folui,poftea deftillat, illud repe- 
tendo tertia vice cum quinta effentiaabftrada, & nouo Sale, tunc fit 
ellentia acerbior , trahuntque duae Salis femunciae iemunciam auri 
iuper Alembicum. Paracelfustom.i.lib.3.cap.3.fol.i44. ex vniuerns 
elixiris fummumacpotiilimumeft Aurum.Paülo poft addit: deelixi- 
rio igitur Auri,quod ad praxin attinet fic habeto: Refolue aurum vna 
cum omni fiibftantia auri, corrofiuo, &idipfumtanti{per,dumfiat 
idem cura corroiluo. Neque interim abhorreat animus ab illatra- 
dandi ratione: Auro enim quatenus Aurum eft, corrofiuum praeftat 
& citra corrofiuum mortuum eft. Quare Auri citra 
corrofiuum inutilem eile aderimus. Sequitur ergo, refolutionem de- 
nuo per putrefactionem eile remonendam,tk fi corrofiuum etiam te- 
nacius adhaereat: Nam fi tanta vis Auri eft,vt corpus ieruet, ac libe- 
rum reddat ab omni aegritudine,neque id corrumpi finat,quanto ma- 
gis ieipfum,idque citra omnem infectionem: corrigit enim ac emen- 
dat,quicquid non eft iyncerum. Corrofiuum igitur in Auro nullo pa- 
Cto corrofiuum appellari debet: Vis enim Arcani fiiperat omne ve- 
nenum ; Nam omne real gar moritur in elixirio Auri,&in TinCturam 
abit Medicinae praeftantcm. Atque in hunc modum gignimr Aurum 
potabile poft putrefaCtionem. Idem tomo 1. lib.j.de vita longa cap.3. 
fol.165. De Auro potabili fic ait: Inter omnia elixiria Aurum fum- 
mum & maximum eft. Ex hoc enim proceflu reliqui omnes intclli- 
guntur,qui a corpore non feparantur. Qui autem fcparantur, magi- 
fteria de vino continent.In hoc elixirio Auri proceffus & praClicae ra- 
tio haec eft.Initio Aurum cum omni fiia fubftantia per fortiffima cor- 
rofiua,reibluendum eft,vt corrofiuo illi fimile fiat. Hunc proceffum  Basilicae Chy m i c m 
nemo formidet. Corrofiuum enim plus eil, quam Aurum per fk 
Vnde paret. Aurum fine corroimo operationem nullam habere. 
Qua de cauia etiam quintam cilentiam. Auri finecorrofiuonullius 
precij die exiilimamus : fed & hinc colligitur reiolnrionem pcrpu- 
trefaflionem iterum remonendam eile. Quicquid tamen Hat 
verum corrofiuum non adimitur, quod iure ita iit. Nam , fi Au- 
rum corpus adillolutione praiferuare poteft: multo magis feipium 
a Venenopraeferuare poteft. in Principio enim corrigit in ieipfo, 
quod bonum non eft. Vnde Corrofiuum· in Auro corrofiuum vo- 
candum non dl. Arcana namque vis venenum quodHbct fuperan 
Realgarenim quoduis in ElixiriO'Auri moritur, &fic Tincftura, po- 
tior quauis medicina. Itaque poft putrefadionem Aurum potabile 
paratum eft : Cuius Dofm öc ordinem triuiales fpargyricorum 
prafeies definiunt. Hoc Eiixir rem quamlibet murat, &: fibiafliU 
milat, cum aqua concordat , illam que fui ipfius inftar fixum 
reddit. 
Traft. 2. cap. i, de Contrafh fic ait dicitur, Aurum potabile, 
quoties vna cum alijs fpiritibus & liquoribus in fubftantiam, quae 
bibi poiIit,redigitur. Oleum eius eit,cum ex ibla iui fubilantia prae- 
ter additionem, oleum iam faftum eft Aureum. Quinta ellentia 
dicitur Auri,quoties ab eo rubea Tinflura trafta, ieparataque Fuerit 
ä (uo corpore, nam virtus afliuaque vis in Tindura duntaxat exiftir. 
Dofis Auri potabilis eft icrupuius vnus qualibet vice. Olei dofis 
Aurei pondus granorum hordei decem non e>:edar. Et Quintae 
eftentiae Auri granorum eft rrium fimilium per vicem aquae vitae 
bon£, vel alterius aquae fubtiliflimae commixtorum, maneque, 
fub meridiem,&vcfperifiimtomm, pro medicinae quidem exigen» 
tia: quae fine corrofiuomra, aut corrumpentium additione fit, 
eius naturam immaturare minime valentium, vel cum 
eapermifeeri: Auri potabilis eius deferi- 
I prio talis eit Liber Primvs* 
SOLVTIO 2$, PARA CELSI. 
P Ecipe AuriFoliad,pulaerad, nee non in ία c cum jfoluti vndam 
vnam&accti deilillati quantum latis eil,addito,fimulque deftii- 
lando toties a ie mutuo ieparato, quoad iaporis eius, quod admndum 
ell,nihil prorfus maneat. Poftmodum (ume fubfequentis Aquae Vitae 
vncias quinque, quas in Pellicamini affuias, vnaiimulpermeniem 
digerendo, pcrfedbum habes Auram potabile cuius pradlicam ex 
libro noilro dequmta eilenda difcas oportet: Quaeque licet multis 
coloribus non dcpingatur,vt moris eil, par tamen hoc ieculo medi- 
cina reperiri non poted. Eius aquae vitae talis eil deferiptio: Recipe 
vini ardentis lib. io. Rolarum, Meliifae, Rofmarini, Anthos,Cheiri, 
Fol. vtriufque Hellebori, Maiorame ana ra.i. Cinnamomi, Macis 
Nucis Muich. Garyophill. Grano. Paradyfi, Piperum omnium, Cu- 
hebarum ana vncias duas, fucci chelidonia;, Tapii,melifia;analib. 
femis. Cinerum Fabarum vncias quinque. Mixta fimul omnia per 
duodecim dies in pellicano digerantur, iepara tamen&vtereficuti 
didumeft. 
M A GIS T E R J y M S E V SOLVTia 
Solis 26. 
R Ecipe clrculatum optime nec non ad fummam edendam repur- 
gatum , cui tenuiilimas lacuinas metallinas impones aut lima- 
turas Solis mundadilimas. Haec duo fimul pondere rufficientico- 
geftaieptimanis 4. circulentur, & per Temperatum hoc laminae re- 
ducentur in oIeum,& formam pinguedinis iupernatantis iuxta con- 
ditionem metalli. Quam per Attradlorium Argenteum ieparabis 
a circulato. Hoc ipium eil Aurum potabile. Hoc potabile di- 
citur,quia in potu afiumi valet, & eodem modo dici- 
tur magifterium. Lib. 6.Archidox. 
' ParacelTus· > Basilica Chymigi 
94 
C A P V T X* 
De Oleo conficiendo ex y 
OLE V M SOLIS /. 
T) Ecipe calcem Auri, (per Andmonium fepties purificati perque 
& Mercurium in fubtiliffimum Alkohol redadti) 
drachmas quatuor, contere quam temuilirae iuper marmore aut la- 
pide,inde in vitrum quod tibi videbitur ad id aptum &: idoneum, af- 
funde ii. femuncias olei Alchibit,pone in cineribus per quatuorde- 
cim dies leni calore,quibus proteritis in arena locetur, ignem ienfim 
fiibijce vt paulatim incipiat tranfire,oleo tranfito, abftrahe ab eo vi- 
ciffim Ipiritus,quotquot ab eo abftrahi polfunt; illud o leum viciflim 
fuper aurum funde, additis quatuor recentis olei de Alchibit iemun- 
cijs; Iterum vt ante quatuordecim dies in lenem calorem ponatur, 
quaterque repetatur,tum recenti abftradione olei Alchibit vltima vi- 
ce tantum recentis olei femuncio addantur,tunc aurum foluetur 
in rubrum oleum: illud per odiduum dmtiuiue cohobando abftrahi 
oporcet,idque iumma in tenia cautione ignis,dum remaneat denfum 
oleum rubrum: illud viciflim vc didum eft cohobari oportet; & hoc 
oleo ira praeparato, fpiritus fortiter abftrahe, dum ipirit9 vehementer 
incipiunt tranllre,tunc deiifte vt frigefiant, frigefado aptum ipiritum 
vini philofophicum ad id praeparatum fuperfunde illiusquc iz.femun- 
cias aifunde,reconditum circula in pelicano vel vitro circulatorio per 
tres feptimanas in leni calore,poftea in alio vitro deftilla per odiduii, 
Ipiritum vini denique plane abftrahe , vt Ipiritus vt ante incipiant 
tranfire,&ita debes continuare fortem abftradionem,donec fpiritus 
totales inde deftillati (mt,omnes hos fpiritus proledos iterum affun- 
de,addito Ipiritu vini recenti, vt iemper iz. fcraunciae maneant totae, 
quod debetquater repeti,vt de oleo Alchibit didum eft. His ita per- 
adis, vt ipiritus vini totus fit additus,& aurum exiftat folutum, pone 
ftatiminarenam,iubijceq; primo ignem lenem dum incipiat tranfi- 
re,non autem oportetadficcumabftrahi,fed iemper in forma liquo- 
ris,relinqui. Deinde additus iterum abftrahatur vique ad oleitatem. Liber Pjumvs» 
rurfus demum iwperfunde,dum aurum tranfierit,fi tibi no fuffecerit, 
adderecenrem fpiritum , quo fpiritus legitima fitfufficiencia, dum 
adfcendat Alembicum, cane autem fumme ne nobiliores fpiritusin 
deftillatione euolando pereant & fic omnis opera fit fruftranea. 
Quando aurum tranfijt per Alembicum, tune per purum goilypium 
anteinfpirituviniimmerfum tranfcoliconueniet,abhoc viciilim in 
pelicano per quatuordecim dies leni calore circuletur interim de igne 
optime profpiciendu, fiquidem in ignis plurimu litum eft regimine: 
iterum cohobando deftilla per octiduum leni igne; poftremo abftra- 
he fpiritum vini quam leniifime vfquead vigefimum gradum, ad ru- 
brum oleum pulcrum Sc perfpicax,donec etiam in vitro nihil amplius 
afeendat, tune habile idoncuraque pro particulari Tin&ura vfur- 
panda,& eft nobilis medicinain omnibus morbis, fi optas nobilius,. 
inque gradu fixius,ipiritum,vini fiepius inde deftillando reitera. 
SEQVITVR CONI VKCTIO HVIVS OLEI CVM 
Mercurio Philoiophico. 
"O Ecipe huius aurei olei femunciam, vel quantum ex femuncia eft 
praeparatum, fufo in vitrum fingulare,adde Mercurij (e Calmed 
facti) fcmuncias odfto, pone quatuordecim dies in lenem calorem, 
applica Alembicum,incipedeftillare,&quicquidintraduas vel etiam 
tres feptimanas cupit tranfire,deftillarepermitte, interea coagulabi- 
tur Mercurius in lapidem , abftra&um oleum iterum affunde opus 
continua ter inde cohobando ac fuperfundendo,fi vltima vice tranfi- 
re nolit, nihil refert: tunc affunde quaruor recentis fpiritus vini fe- 
muncias,quaterque fortiflime inde percohobia abftrahe: denique 
frigefiat,yitrumque fuperiusHermeticefigilletur,imponatur ad ignis 
regimen, fic euadet in lapidem perfpicuum,mirae Diaphaneita- 
tis,inftar cerae fluxilem : appropriatur metallis & 
hominibus,eftque tale opus.auro longe 
praeftantius & nobilius. Basilicae Chymicj 
OLEV M SOLIS 2, 
”0 Ecipe Salis fufi,quantum vis,reconde in pyxidem ’Waldenbur- 
-logicam , huicaffunde acetum acuatumatqueredificatum, inftar 
Aquas fortis deftillatum; iiiud acetum deftillatum fiaper didlum Sa- 
lem fufum infundas, in tanta quantitate vt fermentare incipiat, bene 
. tunc luta pyxidem,ne vapor,aut fpi ritus tranieat,tunc tres dies &: no- 
dtes repone in calidam hypocaufti fornacem : Recipe illius Salis li- 
bram mtegram, & lati, quod excanduit figulinilib. duas, bene per- 
miice affundendo,in magnam retortam, probe loricatam qute ignem 
perferre valet,indedeftilla (quidam etiam per Alembicum cogunt ) 
primum leni calore per tres horas, poft fortiori dum inftar prunte in- 
candefcat, in illo calore confiftac per fex horas, hora poftea feptiraa 
, fubijcefortiorem ignem,vt fereincandeicar, tunccxiublimatur albus 
& flauus Sal inftar auri: tunc frigefiat, poftea fumatur Alt mbicus & 
infundatur oleum confundamrqiie,& commifcebitnr Sal iublimatus 
cum oleo cuius fufficientem,tibi praepares copiam. Recipe huius olei 
yncias quacuor,funde fuperrecentis.& bene toftiSalis libram vnam, 
cum duabus luti figulini libris commifti,deftilla vt ante, & oleum fiet 
praedandus. Hoc toties repete, donec oleum fecunda vice omne fit 
deftillatum,&cft idoneum debetqueredtifican,vtfequitur. 
Recipe oleum in vitrum,pone in Balneum Marite, deftillalcni 
igne ad odeo gradus phlegma & acetura.quando nihil phlegmatis aut 
aquaeampliustranfit,proueniuntinAlembicovenulae, vc in deftilla- 
tione Ipintus vini,apparere folenr. Quando vero fit.vt guttte in lingua 
inftar Aquae forti incipiant ardefeere refrigefac, deftillaque in arena, 
igne forti,in magnum peculiare recipiens,iic habes iuftum oleum Sa- 
lis,quodomniacorporain primam materiam reioiuir.Nonautem re- 
foluit inftar alius Aquae fortis, verum corpus illud quod ibluit non 
permanet corporale ied redditur fpiritua!e,tali modo omnia corpora 
metallica,qua: in medicinam adhiberi poifunt5in oleum reducuntur. 
Porro ad conficiendum oleum auri ita procede. Recipe huius olei 
Salis vncias tres Ternis,adde aum calcinatum, foluatur dies & nodles 
leni calore, ita euadet aurum in oleum flauum inftar croci: putrefiat 
per aliquot dies, poft exime &c per deftillationem in arena primum 
leni igne abftrahe phlegma, & remanebit in fundo oleura,fi volueris Liber Primvs» 
Fac tranieat deftillando, fin minus, nec plurimum refert, nam per 
Alembicum Aurum afcendirdnftar infignis croci 
OLE V M SOLIS 3. 
T)Rimum prsparaoleum Salis fcquenti modo; Recipe optimum 
-*■ Salem Marinum,fiue Salem Colonicnfem : Hunc reconde in re- 
tortam ex terra Waldenburgica confe&am, fingulis tribus vncijs 
Salis affunde cantharum iequentis aceti; lutatis pone in arenam, coa- 
gulentur fua (ponte & Salem praeparatum fic tenes. Acetum ita de- 
ftilla:Recipe duos acidi aceti vini cantharos, addeSalis communis 
manipulos duos,conii flant no&es&dies ad digerendum,tunc deftil- 
la per Alembi cum,& quando phlegmata tranicunt remoue recipien- 
tem,ne quid de nigro rcfiduo deftillationem comitetur, adde deftilla- 
to viciilim vt ante duos manipulos Salis, & repete vt ante deftillatio- 
nem omnem, idque etiam tertia vice, &: praparafti acetum. Recipe 
iam libras tres Salis bene tofti, & Salis prius coagulati vncias tres, 
comrnifceantur ambo & recondantur vnain retortam bene lutatam, 
applicato recipiente , cui infufa fit cantharus aquas deftillat3E,&ignis 
detur abunde in duos dies & nodes,tertio vero die incipiat ardenter 
incandefccre,no autem fluere,&videbuntur albi in recipiente aicen- 
dere vapores: ille eft efficaciif & maximarum·virtutum Ipiritus; lam 
contineatur in. aequabili calore,dum omnes vapores tranfierint,quod 
fit intra odo dies & nodes, tunc perlpicietur in fiiperioti vitri parte 
fublimatus,naturae volatilis, quo fado omne frigefiat; frigefados, re- 
moue recipientem , & bene abluendo interiori aqua, commifce vt 
fublimatus adhaerens cum aqua optime permifeeatur. Poftea recipe 
illam aquam cum fublimato infunde cucurbita, & deftillaper Alem- 
bicumlcniffime ad duodecim gradus; quando iam ita aquam per di- 
midiam diem deflillafti, vt dulcedo in acredinem tranfmutari perlpi- 
ciarar,tumaiTumeillamaquamdeilillatam , recondeque in patinam 
vi cream,&pone in cellam, vt abeat in cryftallos albos inftar Aluminis 
plumofi: illos exime, exicca & retine puros & pulchros. Reliquant 
aquam ä cryftallis deftillatam & ieparatam,vti ante abftrahe, vt plures 
inde cryftal!os,excipias & quando definit cryftallifari, adde remanen- 
tem acedinem priori,per deftillationem viciffim de phlegmando ab 
aqua tolle, vt cryftalliictur velutiante: His ita procede donec nihil Basilici C h y .v( i c i 
cryftallorum reliquum: Aquam Gepius guftafimul & acetum quod 
tranfit, & fi linguas mordaciter inhxret ac dentes inde ftupcfcant, 
define: fic habes oleum Salis in fundo,quod redifica ab omni phleg- 
mate &eftpraeparatum. 
Recipe hoc oleum pra?paratum,&: folue in illo femunciam Au- 
ri, vtiblutio fiat flauaj adde poftea Auro foluto tres cryftallorum fe- 
muncias , pone in calorem lenem ad exficcandum demum contere 
fubtiliter, repone in Phiola in Balneum M. & euadet iterum in ru- 
brum oleum,illud circula & redifica cum Alkohole vini, & habebis 
nobilem medicinam,qua multa miracula efficere potes. De hac Me- 
dicina vide iofephum Querccranum in tetr.grauiiiaiFed.capins.c.25?. 
vbi ficaic; At opus eft vt Salium noftrorum tradationem perfequa- 
mur,ac miros etiam Salis murini efFedus explicemur, quo quotidie 
omnia cibariorum genera condiuntur, nec illo, ad vitam humanam 
tam necefiario,quicquam,carere poteft. Si ä Salis marini dulcibus 
cryftallis exordiamur, qui ex materia tam aeriae ialia extrahuntur, 
non dubium eft,quin ignaris hominibus,rem iilam iupra hominis in- 
duftriameflearguentibus,riiümmoueam9,quod quidem fi ad amufi 
fim legum & normarum Phiioiophia? illorum rem iftam reuocemus, 
vtique ridiculum plane futurum eft; non autem fi ad incudem verita- 
tis,genuinis ac legitimis Philaiophis probe cognitam, & quibus So- 
lis hxcfcribimus,referarnus. Viium eft autem hoc tam fuipicien- 
dum arcanum ingratiam illorum enucleare, ealegetamen, vtSolis 
artis filijs,terminorum eius peritis,ac vera? Philofophia?,fonte prola- 
tis, non ignaris &ftupidis hominibus, imo etiam maledidis ac con- 
uitijs tantam artem profeindentibus ac indigne lacerantibus,injco- 
gnitionem veniat. Jiquum eft enim, detredatores eiusmodi in iua 
infeiria ac excitate permanere, fiies que ac porcos ab vnionibus iftis 
proculcandis arcere,ne dum admittere. 
Soluamr igitur Sal marinus, filtretur, & coaguletur ex arte, 
cura proprio & naturali menftruo, idque toties,dum iummam pu- 
rificationem ac claritatem acquirat. 
Huius fic emundati & clarificari Salis adijee difloluentis Vf- 
triolati& melliflui ex vegetabili, & animali parati, quod fufficit ad 
maiorem ferraentationem ac corroborationem , vt iäda digeftio- 
ne conueniente , quam prxijfle oportet, vfum vehiculi prxbeat, Liber P r i m v s. 
ad commodius ipirims aqueos , iulphureos ac Yitriolatos , dul- 
ces , acidosque, qui firmiffime Sali ilii reconditi inhaerent, extra- 
hendos. » 
Quod in pixidc Wallemburgica, vel quauis alia, qua: ignem 
iuftineat,quales fune retorta: Bellouacenies, ex qmbus Lutetis aqus 
fortes exprimuntur,pra:ftandum eft. 
In hoc verfatur rei cardo , vt gradatim ignis admoneatur: 
in quam rem fedulo artifici &c in huiusmodi opere exercicato in- 
cumbendum eft. Nec non &fornax reuerberatoria Achanoris re - 
quiritar,in quaopus ex norma&meniuradirigatur. 
Oportet enim vas incandeicat purpureo, non claro colore, 
ne videlicet Sal fluat: cuius fluxus ipmtus retineat, ne copioiius &c 
opportune, vt decet,extillent. 
Ineo autem adaequato igne cornutam aut retortam immorari 
neceflfe eft ad odto dies, quo tempore femper recipienti inuigilan- 
dumerit, quod vfqueadeo, & fpiflum&: capax firmiilimoque luto 
obuolutum efle oportet, ne quid vfquam expirct: quod & turbi- 
dum & fpiritibus vaporofis ac albis oppletum animaduertetur , in 
quibus virtus & primum ens metallorum reiolutum eft in aquam aci- 
diftlmam. 
Poft fpiritus exhauftos,tandem ad collum & iummitatem reci- 
pientis,fub finem deftillationis fublimabitur,aut attolletur terra, qua? 
foliata dicitur,inftar niuis albiilima,quae ei collo adhaerebit, qui Mer- 
curius aut Sulphur Philolophomm nuncupatur, quam vtramque ap- 
pellationem merito & iure iuo obtinet. 
His itaque peradhs & refrigeratis omnibus vaiculis, vt probe 
omnia conquiefcant, loricis fuis vaia erunt exuenda , coniundta- 
que per agitationem vtraque eflentia Salina ac ipiritualis feu li- 
quida, in Alembicum effundentur vitreum , ex qua tria principia 
lumme fpiritualia , fimpliciflima ac eificaciffima feu maxime pene- 
trantia, quae in ea continentur, feparanda erunt, vt ieorfimfingula 
feponantur , vt mox dicetur, quaeque deinceps in vnum corpus 
vniantur, quod vere homogeneum eft, ac nihil heterogenij reti- 
nens , fimpliciflimum ac penetramiilimum efficaciilimumque fu- 
turum eft.  B A S I L I c je Chymic je 
Alembicus autem & recipiens firmiflime loricata in Balneo 
vaporoib collocentur,fuo quodque loco ac lentiilimo calore infipi- 
dum phlegma, tantum inutilis iapejem referens,ieparetur.Qup 
ieparatoad iuftam iatis quantitatem,idcu lentiilimo igne, vt didum, 
Alembicus frigori exponatur, vbi pellucidiffimi lapilli cryftallini, 
guftuique dulces formabuntur; quibus (emotis ac feorfim fepofitis, 
redditoque denuo Balneo dulci Alembico, vtrurium ad lentum ca- 
lorem infipidum phlegma (eiungatur, firurium Alembicus frigori 
exponatur,concrefcent iterum glaciales globuli, ijdemqj perdulces. 
Qua: quidem operatio toties repetenda eft,dum nulli amplius lapilli 
cmergant,&quicquidrefidij extillabit, non amplius phlegma infipi- 
dum,iedaciditatisvitriolatae, qua: mordicationem fummam lingua: 
inferat,inftar acerrimi fpiritus Vitrioli,guftum inducat. Tunc vero ab 
operatione defiftendum, & in fundo Alembici quaerendum verum 
Salis oleum vitriolatum acidumque, a quo omne infipidum phleg- 
ma & inutile extradum fuerit. Chryftallini vero lapilli, & fi iaporo 
dulces deprehendantur* admiranda: tamen iimt virtutis,vt qui Soli 
ieorfim vel cum oleo fuo ad idoneam quantitatem permixti, fint ve- 
rum Solis terreftris menftmum ac diflbluens,eius proprietates ac vir- 
tutes vitales vegetantesque locupletans ac exacuens,quemadmodum 
cmleftis Sol in Arietis figno domicilium figens, vbi Marti (edes gra- 
. tiffima eft, exultat, &c pra:potentes vires in rerum mundanarum re- 
naicentia exerit,(piritus rerum in penetralibus terrae veluti iopitos ca- 
lore fuo virtuteque excitans,vtad iuperficiem terrae attolIantur,& in- 
diuiduafua,(enfim radicibus corporeis,conidbus& caudicibus,illius 
viribus aflumptis,virore,florib9,verno tempore tandem ornata pro- 
creent.Qups quidem Solis coeleftis effedus baliamicus terrae liquor, 
qualem ex Salibus erui diximus,quodammodo imitari poteft. Siqui- 
ars imitatione non effingat, 
& quae poteft Sol ccelekis naturali proprietate prarftare,eadem & Sol 
artificialis.chymicainduftriaparatusj&exrebus terrenis affiumptus, 
excrere quodammodo valear. Quod enim eft inferius, idem eft ac 
quodfiiperius. Liquor igitur ifte baliamicus, ex Sale edudus.hoc 
ipfum poteft, fi ad debitam quantitatem aquae autpaffiui liquoris, qui 
vbiqueeopioius occurrit,comrniiceatur. Ifta enim fic diluuntur ac 
contemperantur inter (e idonee mixta, vthacmixrione,rola,violae, 
alijue. flores, vel e marcidi ac ficci, quique omni odore vitaliq; virtute. Liber Primvs* 
vel longo ante tempore exuti fuerint,perfufi ac imbuti, priftinum vi- 
rorem & vitales alias dotes recipiant,ac in colorem genuinum ac ma- 
gis etiam floridum, quo vel dilloluens ipfum etiam 
grentur,et nec Maius,ex naturali & verno Sole,tot tamq; elegantium 
florum fit feracior,quam hyems exartificiali noftro Sole, ad radices 
herbarum efFufo/aecunda eniteat. 
Hoc igitur modo,quiiupradi6tuseft, fi dulcedo illa cryftallina 
Salis, cum oleo aut aciditate vkriolica propria, debita proportione 
cöiungatur,folq; in eo philofophice folutus, Sc in quintam ibi eflen- 
tiam reda&us, omni languine rubicundiorem ( quem calorem ex 
codtione aut digeftione proprioque calore fibicomparat)adijciatur, 
Hinc vniucrlalis medicina nafcetur admirandae virtutis, quae vel le- 
pram ipiam tum vninerialem,tum particularem totius corporis, epi- 
Iepfias,&id genus indomitos afte6tus,vnius autalrerius tantum gra- 
ni Dofi,expugnare valeat. 
Accepimus a dobto quodam Medico, Francisco Reutzio,Po- 
merano,elegantiarumiftarum Chymicarum per quam ftudiofo,arca- 
norumque naturae indagatore folertiilimo, dicente,quod Johannes 
Montanus Strigius,antiquus & magni nominis Medicus, acfingula- 
ris raraeqi in vtraqj medicina eruditionis (quem in magno pretio ha- 
bebat,cuiufque in catalogo primorum Hermeticorum alibi memini- 
musjcum Salis dulcibus iftis cryftallis, ftatim vbi varijs folutionibus 
& coagulationibus concreuiflenr,oleum exiliis rubicund iilimum re- 
ibluerer, quod in proprio vaie, Solem in liquorem reduceret, vnde 
praeftantiflima medicina oriretur,codione omnium colorum difcri- 
mina experta j cuius ad granum vnum aut alterum pro Dofi admi- 
randa auxilia adueriusiuperiores morbos prxberentur. 
Multi vulgares Medici,qui externam tantum rerum anatomiam 
rimantur,nec interiora illorum vifcera penitius introfpiciunt, quique 
bona ex parte,de rebus ex lingux & palati gu Itu indicant, atque exeo 
qualitates luas deriuant, fibi nequaquam perfuadeant in Salevfque 
adeo iapore acri & ialio, hinc quidem tantam ineile dulcedinem, 
totquedc tam iufpidendis effedtis prxditam illinc vero liquorem 
educi vitriolicum, eumque acerrimum, qui tam varijs etiam,depe- 
tentibus eiFedds, rerum videlicet omnium folutionibus Sc coagula? 
tionibus elaborandis congruat, prout abunde in tra&atulo noftro de B A S 11 I C J£ C H Y MI C JE 
lignaturis rerum internis docuimus: quod hic repetere 
neum eft,niil vc ferio mentibus noftris inculcetur, in hoc vitali prin- 
cipio rerum,quarum mare locuples ac fecunda cftminera, immen- 
iumarcanorum 6c mirabilium virtutum pelagus delitefccre, : Ha&c- 
nus Quercetanus fequuantur alia: praeparationes. 
OLE V M SOLIS 4. 
PRimum praeparatur eximium oleum Salis fecundum artem 
poilea eifentia Mercuri) icquenti modo extrahitur, nempe: 
Recipe Sal armoniacum,& calcem viuam,tenuiter terendo mifcean- 
mr,inque olla calida: aquae plena vitroue loluantur,vt bis vel ter ebul- 
lire incipiant, poftea filtra per pileum & papyrumquando bene fil- 
tratum & clarum condat,coagula in vitro in calcem, qui in crucibulo 
per quadrantem hoix fluet ; erfände in calidum.mortarium, contun- 
de tenuiter dum calet,pone in tabulam vitream, aut reconde in mar- 
iupium ad foluendum in cella .& cuadit in nobile oleum. Recipe 
huiusinfignis oleiSalis armoniaci partem vnam, Mercuri) ä iuami- 
nera fexies fublimad partes duas,tere Mercurium tenuiffime , & 
funde in oleum Salis armoniaci, impone vitro in calidam arenam aut 
cineres ,· Sc oleum Salis armoniaci omnem Mercurium ioluet, & in 
purum clarumque oleum euadet. Recipe hoc oleum ita calidum, 
&c adde tenuiter dilfe&as papyri partes vel icrupulos , tantum , vt 
oleum omne abforbeatur , 6c maila quaedam fiat, quae compactta 
exiftat. Recipe hanc mailam,reconde in cucurbitam amplam luta- 
tam,appone Alembicum,deibllain cineribus aut arena, primum le- 
niffime;&tranfibic dulcis aqua j haec quando tranfijt & guttae inci- 
piunt acidae deftillari repone alium recipientem,& deftilla fortiter, vt 
omnino deftiller,fic habebis valde acutam & fubcilem elfentiam 
Mercurialera,quam in Balneo Mariae aliquoties redificabis,quo a fe- 
cibus & papyro purgetur: Illam eflentiam referua in vitro bene obtu- 
rato ac munito. Nota, tanrifper deftillationem continuabis donec 
Mercurius a capite mortuo ad altitudinem digiti albus iublimetur, 
nec vlla amplius gutta tranieaf. 
Tertii ad auri reuerberationem ita praeparatur menftruum : 
Recipe Therebintinas Venetae vnam partem , aceri deftillati etiam Liber Primvs. 
partemvnam,reconde vnain cucurbitam,deflilla in Balneo: & pri- 
mum traniibit cum aceto fpirims Therebintinae candidiflimus, 
poflea deflilla in cinere,tranfitque oleumTherebin tinas flauiflimum, 
denique deiuila fortiter,rraniltque aqua pura flaua &c rubra, ab illa fe- 
para oleum per tritorium, deflilla & redifica adhuc ferne!in Balneo 
aut cinere,& menftruum etiam cft praeparatura. 
Porro fequitur reliquum praeparationis opus: Recipe tres plu- 
resue puri rubri auri lotones, hos iblue in oleo Salis,aut aqua regis, 
ipluto praecipita aqua Vitrioli,aut tolle menftruum per fortem deftil- 
lationem; calcem dulcem &puram,edulcorando optime laua &c fae- 
pius exdngue candefadam in ante defcripta aqua aut praeparato 
meriftruo Therebintinato ; quo flepius hoc melius. Poftea adde 
huic iolari calci,duas partes florum fulphuris per fe fublimati,contere 
tenuiter,&rcuerbera fecundum artem per decem vel duodecim ho- 
ras,etiam dmtius leni flamma,poftea exime, & cxtingue vicillim ali- 
quoties priftino menftruo,vicifiim reuerberaadditis floribus lulphu- 
ris vt ante,repete tantiiper dum aurum fubtiliiiimum, fpongioium & 
rubrum fadum conftet. Recipe huius praeparati auri partem vnam, 
cflentiae Mercurialis praeparatae partes fex, pone in fimum equinum 
vel Balneum roris fex vel odio hebdomadas ad foluendum ■, &c folue- 
tur in colorem fanguineumremanentque flores albi: Recipe iam au- 
rum, abflrahe in Balneo Mariae menftruum, donec remaneat liquor 
nigro rubicundus, qui flarim in aere coagulatur, & in calore aut ad 
candelam ioluitur.Huic affunde iam fpiritum Thercbintinae, extrahe 
in Balneo,affunde alium,vtaufferat fecum omnes corrofiones, 8c re- 
manebat oleum in fundo nigro rubrum,cui affunde fpiritum vini, di- 
gere & iterum extrahe,quo fpiritus Thercbintinae omnis euanefeat: 
tunc coagulatur in acre, inftar feui; Quando ab eo omnis fpiritus 
vini ieparatuseft tum bene obferua,iln veib,cupis ibluerej fpi- 
ritu vini 5 aqua cinnamomiautalio vino vel liquore 
idipfura lemper efficere potes· 
103 Basilica Chymici 
O LEV M SOLIS ΰ 
‘O EcipeSalis communis quantumvis, vel Salis gemma: fac pure 
JN>fuper ignem fluat, poftea foluatur, filtretur, coaguletur, iterum 
fluat,&hoc repeteiepties, odies vel nouies , quoties placet, tandem 
Sal aliquantum dulceicit; huius recipe o6to lotones , Ipiritus vini vi- 
ginti quatuor,commiice,in vaie obtura,deftilla inftar Aqux fortis, &C 
tranflbit Ipiritus per deftillationem,qui plane non eftcorroiiuus; cui 
adde Aurum antea per Antimonium purgatum & calcinatum, aut il- 
lius loco pura auri folia,& plane difloiuit aurum intra viginti quatuoc 
horas, attamen fimul in lenem calorem ponantur, vtloludoeo fiat 
celerior, de hoc oleo aureo paulatim menftruum viciffim abftrahere 
potes,quando placuerit,& aureum oleum folum referuare, liquidem 
amplius coagulare iele nequir.Alius calcinat,ibluit, iiltrat & coagulat 
Salem quindecies,poftea extrahit cum ipiritu vini, & abftrahit vicit 
flm quartam ipiritus partem,reponit ad cryilalKnilandum in cellam, 
poftea deftillat hos cryftallo sin oleum, plane dulciffimum quod au- 
rum ita foluere ait ac Π nullis modis abinde vicillim poffit ieparari. 
In hoc auro potabili, tanta vis & energeia extatvt nullum aliud Au- 
rum folutumin fuffocatione catharrorum phthifl & putrefa&ioni- 
bus omnibus,attameuruis vehiculis&appropriatis,plus valeat quam 
hoc. Alius philofophus inquit, hunc procelTum cum Sale gemmae 
pcrfe&iorem conftare, fed in qualibet calcinatione debere illud 
ipiritu vini vel aceti paulum humc&ari, fle reddatur eo dulcius & 
jpulcrius. 
O LEVM SOLIS 6. 
R Ecipe Aurum tenuiter laminarum, vel illius loco lamellas auri, 
quot cupiscis adde Cinnabaris triplam quantitatem effice cum 
illo ftratum fuper ftratum, pone iub tegula in loco fuforio & abit cin- 
nabaris ab auro per fumum, euaditque aurum in puluerem flauum; 
tunc refume recentem cinnabarim in tantum quantum vis,commifce 
cum auro,faevt ante ftratum fliper ftratum,vtabeat iub tegula in fu- 
mum ; ifta commiftio cum recenti cinnabari & auro, ficut & euapo- 
ratio decies vel duodecies fiat; tunc aurum flauum colorem in rubi- Liber Primvs, 
eundam tranimutabit reddeturque fubtile inftar ipongiae & habile 
eft atque iublimationem praeparatum,vt fequitur. Recipe quatuor 
calcinati auri iemuncias,olei Salis dimidiam libram,Sal armoniaci ie- 
muncias odo, in hoc oleo Salis folue tuum Aurum in cineribus,& 
deftilla terna vice iuper Alembicum, & eft oleum Salis praeparatum, 
hoc putrefac per quatuor hebdomadas, poftea rurfus deftilla iuper 
Alembicum,& diftbluitur aurum (in decima vel duodecima iublima- 
tione) tuncaftunde aquam iterum in remanens corpus δζ fublima vt 
ante. Sin autem omne fublimari notit, permifee inuicem, pone in 
Balneum Marite , deftilla inde phlegma, &comtniice phlegma cum 
odo olei Tartari femuncijs in cella dilioluti,funde paulatim Iuper au- 
rum,deinde deftilla forti igne iuper Alembicum, cadetque aurum in 
aqua rubicunde ad fundum,tranftbitque omne per deftillationis rei- 
terationem: tunc effunde aquam ab auro, & allume vinumaduftum 
forte , deftilla per cucurbitanTangufti iuperius foraminis vt tantum 
digitus poffit immittiihunc ipiritum vini recipe,infunde iuper aurum 
in vitream concham fortem,vthumedetur& parum emineat, tunc 
accende papyro aut ligno,& comburetur fpiritus vini: plus affunde, 
iterumque accende,vt comburatur,illud odies vel nouies repete, re- 
centem iemper affundendo ipiritum vini,tunc deponit aurum omne 
acerbitatem ab oleo Salis vel Tartari captum, habefque ita maxime 
egregiam medicinam quae pro magno thefauro poteft haberfeui phi- 
lofophus inquirendo incumbat,&pericrutando inueftiget: Hoc iä- 
cile in Vitriolum reducitur aliaque ftmiliaarcana,de quibus intellige 
vtiiequitur: Recipe huius fublimatiaurfaut Yitrioliexhocfublima- 
to facili labore praeparati, quatuor femunciasin phiola angufti colli, 
fuperfimde duodecim vel fedecim femuncias fpiritus vini, proprio 
Sale circulari &acuatiq' utrefac inuicem tres aut quatuor feptimanas, 
tunc deftilla per ignem apertum,&inuaftabit aurum potabilemen- 
ftruo, vti oleum ftipra aquam; illud iepara per tritorium; Separato 
hoc aurum potabile recipe in cucurbitulam, deftilla donec nullae am- 
plius nigrae remaneant feces in fundo relidere iolitae,auri enim iunt 
lordes,tunc Aurum potabile eft praeparatum. 
Vfus δζ Dofts huius auri potabilis eft,veluti etiam Baliämo fad- 
leporeft comparari,quandoquidem prodeft omnibus membris prin- 
cipalioribus in corpore humano externe & interne, imprimis cordi, 
purgat ianguinem, & ianat omnes morbos; Illius Dofts iunt tres  Basilica Ceymici 
vfque ad quatuor, guttae,iuperat etiam omnia alia arcana fiue fint vc- 
getabilia,fiue animalia,eft calidum & iiccum, roborat naturam fanat 
lepram, pellit omnem putridam materiam &phlegmata,ab i git me- 
lancholiam &phantafiam,renouat halitum, prodeft contra phthiim 
&hydropiim,contra6luras,paraIyfes,morbum regium , apoplexiam 
&epilepfiam , fanat vlcera lienis , interna & externa etiam corporis 
vulnera,aduerfuspalpidationemcordis, eftmagnustheiaurus,tollit- 
que in moraento,curat cancrum, lupum, fiftulam intra quatuordecim 
dies ‘.Succurrit etiam omnibus morbis calidis, praecipue il cum oleo 
Sulphurisaut Vitriolimiicetur,fin vero nullus adeft calor, poteftad- 
hiberi cum ipiritu vini. In aliquibus morbis poteft vfurpari cum eft 
fentia Antimonij.In morbo gallico poteft miiceri cum oleo Mercuri) 
illiusue Tin6tura.In aliquibus morbis prodeft cum Baliamo iulphu- 
ris.ln pefte,dabitur cum aqua Theriacali, vel Camphorata: In multis 
alijs deploratis & defperatis morbis, cum Eftentia Chelidonia vel 
Meliftk appropriabitur &c. Ex hoc Auro Calcinato vtiupraoften- 
ium,talis ellcntiaetiam pra’parari poteft, huneque in modum. 
Recipe Auri Calcinati quantum vis inde phiolas, iuperfunden- 
dofpiritumviniacuatumleu Alkolifätum, & menftruum illud Tin- 
duraminde eliciet,hanc extradlionem reiterabis toties, donec omne 
inde a corpore fenferis efle liberatam eflentiam,pulueremque videris 
reftarc cineritij coloris, quem more legitimo ac fpagyrico Calcina- 
tioni trades,donec alium induat colorem, fuper quo poftea acetu ra- 
dicatum infundes, adextrahendu inde Salem,quod feie in acetum re- 
ibluendo infinuer, hocperadto menftruum a Sale ad medietatem in 
Balneo Maris rurfus liberabis, donec in fuperficie humori innatan- 
tem videris cuticulam,eximeiam&collocaadcriftalliiandum in cel- 
la frigidiilima,& accipies tuum Sal Auri: hunciiplacet edulcoräbis, 
& pro lubitu adhibebis vel in morbis,autalijs inde conficiendis Me- 
dicinis: Extraftiones vero per S. vini putrefaciendo prius permen- 
iem dimidiura,ad effentiam deftillabis,nimioque fuo menftruo 
feparato,habebis genuine praparatam medicinam 
cum qua etiam ficuti placer fiet 
operatio. Liber P r i m v s, 
107 
OLEF M SOLIS 7. 
T) EcipeAuri optimi Vngarici per Antimonium pneparati drach- 
mas duas laminetur (ubtihter,&·cum drachmis decem Mercunj 
ab omni nigredine cum Sale & aceto loti fecundum artem Aurifa- 
brorum facamalgama, quod in aquam frigidam efFafum & optime 
lotum ad ignem pone fiiper teitam,vt Mercurius lento igne totus ex- 
lialet.Solemficcalcinatum aqua calida iälia bene ab omni nigredine 
lauato: Huic caicinato Soliadde tantundem praecipitati cum aquaal- 
biirpinum ouorum repercuili &ab omnibus fecibus depurati, omni- 
que corroimo liberati, adde his vini fublimati & Ipiritualis vncias 
oCto, terantur fimul inporphyride cum modico vini frequenter af- 
fundendo de ipiritu vini,donec impalpabiliter puluerifentur & in Al- 
kohol redigantur. Materia ifta adhuc humens ponatur in cucurbi- 
tam vitream abique Alembico,& in arena igne trium horarum lento 
teneatur,d®nec nulla afcendathumiditas. Addito Alembico ÖC per- 
lutato ignis augeatur per horas quinque vel fex per gradus,Mercurius 
cum Sole iublimabitur vnitus in corpus idem, vbi iublimatus refrixe- 
rit, ex vitro cum penna detrahe, & dicto Ipiritu vini, vt iupratereac 
rurfus fublima,operatio hqc fiat feptem vicib9,vltimo quod reliquum 
cft,viniiubhmatiaifunde,&:poilquamricitecerint horis viginti qua- 
titor in Balneo lente ipiritum vini inde deftilla : Septima omnium 
deftillatione Mercurius Solis in ladteum tranfibit oleum, quod in 
ampullam Venetam diligenter colligito, quod pro ratione morbi & 
corporis & patientis virium datur pondere granorum trium vfque ad 
quinque cum cochleari aqiue Theriacalis : detur a balneo vt fudet, 
quamdiu poterit perferre, idque diebus quinque vel iex expurgat ian- 
guinem, mirifice lue venerea infedtum totius corporis, praecipue 
verb omnem immundiciem, ex qua vlcera illa putrida repullu- 
lant, yt iunt iyrenes,fiftula?, cancer, haemor- 
rhoides &c. Basilicae Chymicje 
O LEV M SOLIS 8. 
R Ecipe oleum Vitrioliper Alembicum deftillatum, & oleum So- 
lis,in quo follitum fit Aurum,confunde hscduo,& dcftilladuo- 
decies iuper Alembicum,ita tamen vt fingulis vicibus in fundo ma- 
neat humiditas: Poftea infunde ipiritum vini,pone in cellam, ficque 
confiftant, vt fluant inde cryftalh flaui, quos recipies,& aquam inde 
vique ad medietatem abflrahe: ruriusque cryilailiiationi committe, 
vfque ad fuificientiam. Hos cryftailos exficca in leni calore,tere & 
coque in calida aqua,iterum coagula, acpoflmodum iolue in fpiritu 
vinijdigere &deftillaperAlembicum in Balneo M.& habebis oleum, 
ad tingenda metalla ac homines. Vide de hoc quartam partem prom- 
ptuari) Andres Langneri. 
OIE V M SOLIS p. SECVNDVM PARACELS V M. 
traft. 2. de tontraft» 
POftquam iuccus ab Auro per acetum, vti fuerit ieparatus, bulliat 
quindecim diebus in digeftione,qus fequitur,deinceps Balneo ic- 
paretur, & in fundo manebit oleum fpiifum, quod Aurum eft per- 
mixtionis expers. Hocvtereficutiupra. Corpus digeftionis cius fit 
hoc modo: Recipe lucci chelidonis aqus vits ana hb.i. Refoluti So- 
lis vt fupra vncias tres,mifce fimul & operare ficutaudiuifti. 
AVR1 OLEVM io. C V M TV RP ET HO. 
REcipefol.Auri,quantum voles, hac in lapide marmorio fac te- 
rantur, vt in pultem &puluerem cum aqua Salis abeant,inuicera 
fic per raeniem in digeftione locato,poftea aquam pluuialem deftilla- 
tam, defuper funde, edulcora vfqueomnis Salis acredo i ideablata 
guftu deprehendatur, fuperfunde Ipiritum vini, acrurfus per 4. heb- 
domadas mandadigeftioni interim Aurum abibit in liquorem. Reci- 
pe iam in aquali pondere Turbith noftri Solaris iuftiilimcpreparati. 
Huic etiam fuperfunde ipiritus vini, inque digeftionem ad primum 
gradum ignis ad ioluendum ponere finito, polhnodum duas has fb- 
lutiones coniunge,adapta retorta lutata,deftilla ex igne fabuli, toties Liber Primvs. 
reaffundendoaccohobando, vfque dum omnis Auri fiibftantiacum 
turpeto in oleum fit conuerfa, de Aurum Diaphoreticum oleagino- 
fiim praeparatum exiilit. Vfusac Dofis eil- 3. vfque ad 4. guttas in 
cochleari aquae Theriacalis,pro peile, podagra,Hydrope ,multis 
morbis. 
109 
Ο ΙΈ V Μ A V R1 u. 
T> Ecipe Mercurij iublimatiHiipaniciiubtiliilime triti lib.i. Croci 
LV- Solaris cum Cinnabaris praeparati vncias duas, Aquae regis vn- 
cias 13. ponantur fimul in B.M. ad 14. dies ac nodles in putrefadlione, 
poftea aquam ad medietatem leniter abftrahito, rurfus vero fuper- 
fundito,vr omnis aqua maneat cumSole per lex dies,poilea recentem 
aquam addito,decohobando deftilla per Alembicum, quicquid vult, 
tertio ruriiis coniunge de recenti aqua regis violento igne deftilla , de 
remanebit puluis inutilis, hoc oleum quod iam habes ad fixandum 
per aliquot dies, cum fpiritu vini, vt puri ab impuro fiat ieparatio* 
poftmodum phlegma ac fpiritum rurfus inde trahito,dehabebis o- 
leum Solis fixum, quod fermentum poterit cum vera eflentia ful- 
phuris Ajatimonij fi placet,de fiet maxima panacaea. 
OLfVM AVR1 12, 
REcipe Mercurij fublmati lib.a. Huncfiibtilifllme terc, & in cu- 
curbita probe loricata iuperfunde ipiritus vini Aikoliiäti ad emi- 
nentiam,fteHt paucis in Balneo M. digerenda, poilmodum leniilirac 
ad oleitatem fiue meditatem abftrahenda taliter abftradlis recentem 
ipiritum vini fuperafFunde,atque iterum ad medium deftilla, hanc o- 
perationem quater fi repetieris, tandem ipiritus vini &fublimatus 
abibunt per Alembicum, fin minus iterum addendus recens S. V- 
funtque viciflim digerenda vt prius,& tandem per Alembicum abi- 
bunt non etiam abftinendum fed tandiucontinuandum eft vfq; dum 
nihil amplius de fecibus relinquerit , pro inmma vero purificatione 
bis aut ter re6tificabis,fic habebis aquarn ioluentc pr^eftantiilimain,, 
aurum fpiricualereddens. Accipe Solis itaque vel praeparati (Hieta- 
menautornofter vult vtdefumatur talis, quem riuuliprotrudunt,) 
vncias tres, putrefiant per iy. dies in B. M. & habebis iuccums  BäS ILIC iE Chymici 
110 
Leonis (anguineum, quem artificio fiimmoa menftruo ieparabis,, & 
edulcabis. 
OLEVM AVRI P Λ R AC EL SI. 
Λ Ccipe Sal nitrum, Vitriolum & Alumen aqualibus partibus, 
que deftillabisin aquam fortem. Hanc rarius ad Tuas feces affun- 
des , ireratoquein vitro deftillabis. In hac aqua forti darificaargen- 
tum,&: poftea in ipiaSal Ammoniacum folue.His peradbis accipe me- 
tallum in laminas redactum & in aquam reloluas ibidem, id eft in ea- 
dem aqua: tandem fepara per Balneum Maria:: rurlum affunde, hoc 
itera toties,donecin fundo repertum fit oleum fpadiceum. 
OLEVM SOLIS 14. 
REcipeaurii.j.velquataor lotones, quantum placet, illos pri- 
mum ter per Antim onium Rindete oportet, fern per inde Anti- 
moniura rurfiis difflando in crucibulo Riforio,vt conftat aurifabris & 
fuioribus. InhancremBafilius ordinis Bcnedidti ita inquit : Canus 
Lupus deuorabit Leonem, fimulac terabeo deglutietur j Hocfadto 
inconlequenter rurfum lupus a Leone deuorabitur, R quando prius 
per ianguinem lupi purgatus,inde eius oculi illuminantur, vt clarum 
de lelc ipargant fplendorera Lupus eft Antimonium,Leo autem pu- 
rum Aurum: aurum tali modo purgatum,lamineturinftar papyri, ac 
forcipe concilio,adaptatas include cucurbitas, affunde aquam Regis, 
ante cum Riblimato Salearmoniaco per deftillationem & redtifica- 
tionem.bene vnitam,hasc folutio tranieat ad altitudinem duorum di- 
gitorum,fuperaurum, tunc obtura orificium cucurbitas, neipiritus 
diuaporent,pone vitrum in calidos cineres,folue in leni calore,donec 
aurum euaferit in oleum aureum,hoc oleum pone in Balneum,deftil- 
la inde leniter phlegmata, poftea in arena fortiter vrge, vfque dum 
corrofio velacredo plane fuper Alembicumadfcenderit, tuncrefidet 
aurum in fundo vitri, inftar fufci pulueris; hicpuluis poffeaper 15. 
ieptimanas reclufo in continuo igne dies & nodles reuerberetur, tali 
calore, ne aurum fluat. In hoc calore redditur aurum in luo proprio 
iuccoita fubtile, vt poftea in altera folutione terram vel metallicum 
humorem deponat.Recipe poftea huius fubtilis auri tertiam partem. L'iber Primvs» 
luperfunde proprias fuas aquas, (quas eft cryftallina,peripicax, minera- 
lis, pura & tenera, quam Paracelfus viridem Leonem, &Bafilius 
aquam foluentem nominat)nouem partes,omneque in phiolareclu- 
fiim,per tres hebdomadas in igne vaporis circuletur, & euadit aurum 
in oleum,relinquens feces & terram inftar limofas terras vel luti. Hu- 
ius olei virtus & efficacia alibi repedetur. Quod attinet terram hanc 
metallicam,operatur illa in Chirurgia ficcando & lanando,inprimis 
mucterata humida vitia. Haec prasparatio procedit Chymico & non 
communi modo.. 
O LE V M S O LlS 15. 
REcipe Auri per Antimonium purgati lotonem vnum,iblucin 
circulato oleo Salis in oleum aureum, auro plane foluto affunde 
oleum vini non commune ex Tartaro vini,fed ex optimo vino , prae- 
feram illo qui matricem Tuam feu feces adhuc fecum continer deftii- 
latum; hoc fa&o,auri oleum mutatur in momento in oleum iangut- 
neurn,inftar pyropi perfpicacilf tunc affunde fex partes boni fpintus 
vini ad partem huius olefponc illud in lenes cineres,appone Alembf- 
cum bene lutatum,& incipe primum leniter deftillare, deniq; fortius 
& afeendet aurum fanguineum fuper Alembicum, fpargitque iucun- 
dkim de fe fplendorem: De quo quinque vel fex guttas in vino fiimptas 
pellunt lepram, morbum Gallicum aliosque venenatos morbos & 
contagiofbs. 
OLEVM SOLIS 1<S. 
13 Ecipe duos auri purgati lotones,Mercurij viui o<5to,ex iftis confr- 
ce Amalgama, vti aurifabri fblent perficere ii volunt inaurare; 
illud Amalgamatum aurum reconde in corium, exprime inde fuper- 
fluum Mercurij viui,& remanet aurum in corio infrar alba? ma fla?, il- 
lud reijce in cmcibulum, immifcendofulphur iublimatum in tripla 
quantitate,pofteapone cum crucibulo in reuerberatorium, tantiiper 
donec fulphur cum Mercurio plane per auras abierint, &c auram in- 
ftar fufci pulueris in crucibulo remaneat: Recipe iam hoc aurum, 
iubtile inftar ipongiae,reconde in vitrum,fuperfunde oleum Viitrio- 
Ifcum Cygno albo vnithpofteadeftiila fuper Alembicum in oleum, 
hoc oleum poftea cum fpiritu vini, (oleo luo fortificari) reitificera?,, 
& accipies quoque pulcrum rubeum oleum. Basilica Chymic^e 
o LEV M SOLIS 17. 
REcipe fufd auri calcis,cum iulphure reuerberat«, reconde illa in 
phiola fundi plani, pone in calidam arenam per odlodecim fepri- 
tnanas dies & nodtes, iubijce continuum ignem, itacamen,ne calx 
fundatur,& reddetur tandem aurum valde fubtile inilar Ipongiac , re* 
clude vitrum & fuperfunde iequentem igneum ipiritum Arcam Tar- 
tariiati,qui aurum ita difponit & rubram ipiius tindluram extrahit, vt 
mirandum iit, Hoc poftea iuper Alembicum diftilletur, &aicendec 
aureum oleum perfpicax .& iucundum. Sequitur quomodo Arca, 
num Tarta; pr«paretur. 
Recipe Magifterium Vidbrioli, clariiliraum , diaphanum & 
cryftallinum,in illo folue vegetabilem Salem, tunc dcftillainde leni- 
ter phlegmata, folue poftea in deftillata aqua pluuiali, vt amittat 
omnes feces & impuritates,poftea coagulaad ilccicatera, affundendo 
vegetabilem ianguinem vel ignem,deftilla poftea iuper Alembicum, 
& prouenit primum fpiritus,poftea ignea anima, öc tak eil; illud Ar- 
cCanum ad hoc opus. 
OLE V M SOLIS iS. 
B Ecipe fiilce aureae calcis,cum fulphure reuerberat$,tres vel qua- 
JA tuor iemuncias,immifce illis iex iemuncias cryilallina: 
ilccas aquas. Nam haec aqua non ibluit aurum communi more, ied 
aqua feparat purum ab impuro, impurum interimit, redigitque in 
terram,puluerem & limum,purum autem auget in iua natura. Con- 
iunftionehacconfeda, reclude vitrum luto diligenter, pone poftea 
illud in ignem gradationis , in calida arena per 8. ieptimanas dies & 
no6les continuo calore,feditanecalxfundaturiedincandefcat vt vix 
poflit agnofcijin tali continuo calore reioluet fixa cryilallina aqua to- 
tale aurum redigetque in Alkohol prasftantiiT fiibijce poftea fortem 
per tres ieptimanas ignem,tunc exime, vitrum aperi & funde deiuper 
hanc calcem naturas acetum ( philoiophi ignem naturas dicunt) & 
acetum extemplo Alkohol hoc reuificabit, animam extrahet, terram 
& feces praecipitabit &: in fundo relinquet:purum per papyrum filtre- 
tur,phlegmata in Balneo leniter inde deftillando, & remanet eilentia Liber Primvs. 
Auri in fundo virrL&fic poteil tradari argentum & reliqua metalla» 
hocmodopofluntmetallapIanediiTolui&: fecundum artem reiblui 
i nq; fuam cry ftallinä & elfentialem formam redigi.Qui vlterius natu- 
ram iequi cupitjille poteil huic eflentia: auri addere eilentiam Anti- 
monij,qua:dulciilimaperhibetur&peripicax,iucundi odoris, boni 
iaporis& efficacia:. Iliaellentia Antimonij ftatim tingetur. Tinctu- 
ram auri ad ie recipiendo, illud reclude poilea vitro, ponein calidos 
cineres, & euadit in rubrum diaphanum vitrum vel ialem, conilan- 
tem & fixum in igne,podetque illud Arcanum auri dici plane diapho- 
reticum. Illius operatio & virtus efFicaciiEma eil in leprofis, &: ho- 
minibus infectis morbo gallico,&c. 
Panacta 
Solis. 
O LEVM SOLIS 19. 
CI locoeilentias Antimonij ellentia Vidrioli edentia: Auriaddatur, 
per meniem circulentur, tunc iupcrfundatur edentia 
vini Tarrariiati, circulentur per odiduum, reddenturque coloris 
(anguinei, quem tunc deililla fupcr Alembicum, & habebis verum 
Aurum potabile. Illius Dofis eft,fex guttae in vino vel alio liquore ap- 
propriato. 
NB. Eflerttia Vidrioli non eil comune oleum Vidrioli, ied 
Tindura Vidrioli eil dulce & odoriferum oleum plane diaphanum, 
acidum oleum Vidrioh longe aliam diueriam habet virtutem , illud 
ilatim hanc eilentiam Auri coagularet, Aurumque inde Diaphoreti- 
cum conficeret, ideoque quifque caueat, ne falfum pro vero iumat, 
nam philoibphi intricatis vtuntur terminis , praeiertim iblutiones 
concernentibus,hunc dicunt ignem natura: vel firaplicem, illum mi- 
neralem vel metallicum, illum vegetabilem , &c talia nomina funt 
quam plurima,qua: breuitatis ergo recenieri nequeunt. Quod atti- 
net hos duos procedus,iam didos,de Auro potabili, non iiint illidi- 
redi ad communem morem, fed procedunt ex vero naturae funda- 
meiito ad multifarios humani corporis morbos, cuius vis & 
virtus apparet fupernaturalis,proptcr velocem 
operationem. B A S U C H Y M I G Λ 
OL EVM S OLI S 20. 
REcipe tres Auri per Antimoniom purgati icmuncias,hasioluem 
oleoSalis cum Mercurio ex vrmacommifto,iile Mercurius eil 
acutus igneus ipirims, quideilillaturexvrina; Auro beneio!uto,in 
oleum aureum,affunde oleum vini&rubefcetinftar fmguinis, huius 
iänguinis parci vnfadde decem boni fpiritus vini partes, poilea deftil- 
la iuper Alembicum,pulcerrime & iucunde inftar pyropi,&accipitur 
Aurum potabile,quod interne &c externe in corpore exhiberi poteih 
OLEV M SOLIS 21. 
Ecipe lotonem vnumauri, Mercuri) vini quatuor,conficcinde 
Amalgama,more auri labrorum, hoc Amalgama reclude poilea 
in vitrum,fine liet per 32. dies in leni calore,tanquam igne vaporario, 
poilea per triduun 1 in calido cinere,in hoc tempore corpus Auri cum 
Mercurio viuo plane vnitum 
li,vc matet iam iuperemineat ad altitudinem digiti,pone vitrum in ca- 
lidam arenam,neq; dum phlegma diuaporer,fine fic ilenr in ifto calo- 
re, doneceuadat rubeus praecipitatus, huius praecipitari duo vel triä" 
grana femunciae,Theriacae immiila& iumpta,eilinfignis purgatio in 
cura morbi gallici, coramiicentur etiam tria huius pulueris grana in 
vino cum citri iiicco commiila, contra pellem & alios contagioios 
morbos tutiffimum medicamen: puluis hic cum fucco Cydoniorum 
commiilus prodeil ex ventris profluuio laborantibus vel dyfenteria, 
nampelliteamexinteilims necilloludantur,hic praecipitatuspoteil 
tuto in febribus adhiberi,hydropifi,epilepfia & Aploplexia, ied prae- 
paretur cum iudicio,a Chymicofebrium experiennilirao, Hunc pdU 
uerem taliter vt in ip.didlum redige in oleum. 
OLEVM SOLIS 22. 
REcipe Fufcam auream calce, iubtiliilime calcinata, inilar fpongiae 
vel lance,vc illius plurima fadla eil mentio,per 13.VCI 18. ieptima- 
nas in continuo ignecalcinetur,poilea recondatur in phiolam & fae- 
pius oleo Mercuriali affundatur & humeffetur, ii habes duas aureae 
calcis feraunciasjtunc affunde vna vice vnciam olei Mercurialis, per- 
miice probe, reclufum vitrum pone triduu in calida arena, & quando 
calx iterum fixa & ficca eil, reclude vitrum & adde denuo duas olei 
Mercurialis vncias,& recludatur vitrum viciiiim, ponarurq; in arena 
per fex dies,viq; dum denuö fixa & ficca reddatur, hoc ter repetatur. Liber P r r m v s* 
donec quatitor lotones olei Mercurialis immetfi fmt in calcem auri, 
quando tertio eft fixum, fubijciatur poftremo fortis ignis,vteuadat 
conflans rubeus pulius.Hoclaboreabioluto,accipitur verum Aurum 
Diaphoreticum.illiusDofisfant odo vfq; ad decem grana (umenda, 
in vino,vcl codis aquis &iuccis,pro ratione morbi; Hic puluis pur- 
gat fanguinem,pellit omnes ibrcles e corpore, videii *et icabiem j tu- 
bera, lepram & fimiles, minuit venenum & expellit illud per poro-s, 
exiccac humores corporis,nec tolerat hydropifm inualefeere: Hunc 
puluerem Diaphoreticum per ignem natura homogeneum philofo- 
phicum redige in oleum. 
O LEVM SOLIS 25. 
O Ecipe fex lotones puri Auri per Antimonium purgati, redige in 
renues laminas,quasartificioiiiIimoconlperges Mercurio , qui 
dicitur phiiofophis aqua regis,applica lenem calorem, & incipient la- 
mme crocum & colorem de fe redderedlium coii'gs in purum vitru·: 
opus re itera aureas laminas denu6,conrpergendo, calcina, donec vi- 
ciffimYitriolum vel color appareat,hoc continua taritiiper donec au- 
rum omnino euaieritincolore.Hoc vitriolu adiumiiarur flonb9 Mar- 
ris,confunde &fupcrfundc aqua regis,quando facis fbiuit,tunc purga 
aqua natura,&:deftillainde phlegmata,vfq$ ad dimidium vel plus, fac 
ftare in frigido loco,6c ebullit infigne inde Vidlriolum inftar faecati in 
vitro,&illud eft Vidriofumex Auro : Quod in oleum redibit cum 
iupradido menftruo. 
OLE V M SOLIS 24. 
Λ Lij recipiunt laminas aureas,redigunrque ad tenuitatem, impo- 
nunt Alembicum iupra cucurbitam,quo,fpiritib9 e cucurbita in 
Alembicum aicendentibus ab artificioia aqua regis, ifti ignei fpiritus 
Auru permeent, & ita iubtile Crocu extrahant,qui adirareicec larai- 
nis,inftar iniignis croci,iilud nt fuperfundeccs aqua Paradyft, 
finunt extrahi per o6riduu,illud eft philofophicu acetum,tunc effun- 
dunt illud,& filtrant per chartam bibulam,poftea coagulant in Salem 
vel Vxctrioium.Sciatur aute,auru ηό de fele reddere Vicriolu, nifi pri9 
ipfius corp9 plane iecundu arte iit depolitu & quali diifedum,tunc li- 
benter remittit auru fuum Vi6f riolü feu Sale (vide praecedens cap.8.) 
qui fecunda eft materia,ex quo Yidriolo poftea facile oleu feuelixiriu 
(ad corpora humana ab omnibus morbis liberandum &: tingendum) 
confici poteft cum aqua fupra didta Paradyfi philofophica. ASILIC £ ChYMIC JE 
Capvt II* 
De Panauü fiu Magißcrtjs compofitis. 
P Λ N A C JEA SOLARIS SEV MAG1STERIFM 
rans&renouanscorpus humanum: lofephiQueratani. 
HALc confiftir in cfuobus capiribns veri Auri potabilis, & veri fui · 
phiiris Yitrioli: Prima operatio erit de Vitriole. 
Ad conficiendum Sulphur Vitripji,necdlarib accipere oportet 
Cypriam aut {altem vngaricum verum Vitriolum: DiiToluatur autem 
idin (afficiente quantitate communis deftillatae, tum impona- 
tur vah vitreo,& in balneo feruido decoquatur, donec in fupcrficie 
appareätquaedam cuticula,tunc affunde aliquotgurtulas olei Tartari, 
& pair« Sulphuris Vitrioli petit fundum,& puluis,quod 
liquidum eft,fepara per inclinationem in väs aliquod, fepone, & in de 
appone baculps ligneos mundos, δί quiequid erit Vitrioli in frigido 
v tpagulabituit & quod erit iulphureum petet fundum. Vitriolum 
?i|uod baculis'adhaeret denuo ioluatur in aqua iublimata, etiam co- 
quatur domjc faciat cuticulam,& aliquot guttae olei Tartari affundan- 
$ir,opus reiterando,donec totum Vitriolum in fulphur conuertarur, 
quodfiet, fibonumfit, &: ea de caufa cyprium eligendum, quod efl 
omnium puriilimuni,e quo femen Selis non fit feparatum. Hoc Sui« 
phur caeruleum circulabitur cum optimo fpiritu vini deftillando, & 
toties nouumreaifundendo,donec acquirat perfedam dulcedinem.. 
Et iameff fummum remedium, quod quidam Philofbphus calcina- 
tum cum fpiritu vini Alkolifato coituertit in medicinam feu liquo- 
Tem,qui adhibetur ad omnes cachexias,Hydropem,Phthifin, Febres 
intermittentes,Colicam & ipiäm Peftem. Vt ex hoc fulphure com- 
ponatur praedictum Anodymim, Aurum in oleum fiue veram eifen· 
tiam reduci debet hoc modo: & erit fecunda operatio. 
Fac aquam Philofophicam cum nitro ac Sale armeniaco vt icis 
in fatis magna quantitate, hac aquadiffolue Aurivnciamvnam,pro 
cuius diifolutione opus erit vnciarum duarum aquae, ied per cohoba- 
tionem reitera cura noua Aqua,addcndo drachmas duas vel tres, fin- Liber Pjumv s. 
gulis repetitis diifolutionibus/olutione fada menftiruimi ieparetur, 
donec materia iit in confiftentia mellis, aut /yrupi, reaffundendo no- 
uam aquam & rcdcftillando in vitro cum Alembico, donec Aurum * 
per Alembicum cranfeat, id quod fit tertia vel quarta vice. Supter hoc 
Aurum affunde aquam communem iliblimatam, iniatis magna 
quantitate,addendo pro vncia vna Solis, Mercurij Zinnabrij, vncias - 
qiiatuor&fiecEcclipfis : Stent omnia in frigore per viginti quatuor 
horas,& Mercurius amalgamabitur cum Auro , aquam per inclina- 
tionem fepara,addendo nouamaquam fontanam, donec omnis acri- 
monia praedidaeaquatfatis adimatur.Amalgamaiftud expreflum ler- 
uareponendo Mercur ium iuper iftam praedidam aquam, vt fi quid 
amplius infit Auri,denuo colligatur per Amalgaraa. Hoc Amalgama 
ealcina fiib tefta in loco fiiiorio,donec redeat Sol puriflimus. Ex hac 
ealce elicitur tindura cam fpiritu Vitrioli eftque infignis 
Medicina <Sc Anodynum. 
Auri potabilis guttulae dantur qwatuor,ied pro noftro remedio 
ieparandus eft ipirituaille Vitrioli a Tindura,& relinquet corpus ali- 
quod album,quae quidem Tinduracohobanda e ft cum fpiritu vini 
optimo,pluries fempercum nouo ipiritu, donec tandempoft tertiam 
cohobationem admiice totam tuam tinduram Solis cum tuo iulphu- 
re Vitriolato ana, circulando omnia fimul denub & cohobando per 
tres dies & nouo ipiritu vini addendo-,donec materia acquirat dulce- 
dinem miram. Ex hac miftione fpiritus vini ieparetur tandem & re- 
manebit in fundo mellita confiftentia rubicundiflima & dulcif· 
lima. 
Super vncias duas huius materi« adde vnciam lemis, eflentiae 
croci, Magifterij perlarum& coraliorum ana drachmas duas, quas 
fadafint cum aqua Mercuriali ex Antimonio & fiiblimato. 
Ex hac Panacea erit noftrum Medicinae generale Elixir, ad 
omnes morbos , quemadmodum etiam ad conieruationem vitae, 
Solo odore eft Anodynum. Dofis grana duo ad iummumi 
diftbluta in vino vel liquore appropinato, in mor- 
bis acutiffimis & deploratiifi- 
mis. B A S Ϊ I Γ C & C H T Μ f c μ! 
panacea solaris i os ephi qj:lrcetani alia, 
T) Egulus Martis ftellatus cum Sale Solari, prius ter cum Sale Mar- 
tiali exaltato,iliblimetur bis terue,habebis flores rubros, qui e- 
dulcentar optime , & ad lentum ignem exficcati, a colchotare tertio 
denuo cleuentur. Hoc fa£to,iam habes tuos flores ipiritu Martis 6c 
Vitrioli impraegnatos, blande purgantes, & ad febres omnes inter- 
mittentes extinguendas,variosc]ue morbos curandos,conferentes ae 
furame vtiles,quos ferua. 
Infuper Armoniacum Salem, cum squali calcis vius quantita- 
te, fortiflimo igne tribus iteratis vicibus calcina, Angulis vicibus a- 
qua calida ipuim Salem feparans,idq; per diflblutionem, filtrationem 
& coagulationem, reaflundendo (emper recentem calcem ad vnam- 
quamque operationem,dum armoniacusSal figatur,& liquabilis red- 
datur inftar metalli. 
Hicfufiis Salinhumido ponatur,qui breui in pellucidiflimum 
liquorem conuertetur,quem mundificabis,in tribusqj eius partibus 
paulatim folues partem vnamMercurij metheorizati,ac earätione e£ 
ienfificati, vtin cryftallu adducatur qui Venetianu vitrum aemuletur. 
Hac diflolurione charta grifeano conglutinata tota imbibatur; charta 
jfic pfuiä matratio vitreo includatur,cu;-n ilio alembico&recipienteiex 
qua liquore Mercuriale igne arenae elicito que re&ificabis, vt diluci- 
diflim* odorisq; fragratiihmi ac gratiflimi raoichu redoletis enitear. 
Is tum etiam iam per fe fudoribus ciendis, de quibus in confilio 
noftro de Lue Venereaegimus, aptiilimuseft.In eadem aquaautli- 
quore,vnam aut alteram vnciam prqdidorum florum diflblue per co- 
hobationes varias .· reaflundendo toties recentem aquam,aut nouum 
liquorem,donec totum fit folutum: atqj hanc foiurionem a fuo.men- 
ftruo non iegregatam feruabis. 
In eodem menftruo ieorfim perlarum orientaliu vnciam vnam 
diflbluito, cum vncia iemis pulcherrimi ac rubicundiflimi coralii s 
quae facile in eo liquore ioIuentur,vtramq; hanc fdlutione demucura, 
diflolurione tuorum florum coniungito,ac cohabationib9 identidem 
per quatuor aut quinque dies reperitis,lmgulis vicibus deftillando ac 
reaflundendo liquorem,idque quater,quarta deftillatione ad ficcira- 
tem vique fadba: donec perhe &c corallia vna cum floribus praedictis 
optime iun&a inierta & incorporata in fiib.tiliffimura ac ipirituofiili- 
raum puluerem omnia redigantur. Liber Primts» 
Huk mixtioni adde tinClura: Solis arte fpagyrica nodro modo 
faCtae drachmas duas,ijsque omnibus tandem iuperfunde vini (piri- 
mm alkolifatum,qui cohobationibus per biduum aut triduum itera- 
tis, tandem ieparetur , vtpanacsanoftra in fundo relinquatur, admi- 
randis virtutibus ac proprietatibus praedita. 
In viu &: adminiftratione infantibus &c paruulis exhibetur trium 
granorum quantitate,ädole(centibus&:ad retarem virilem proue&is 
granorum feprem : robuftioribus ad 8.5?. aut etiam 10. adminiftrari 
poteft ex vino albo, aut congruo alio liquore, inquovno momento 
puluisfoluitur. 
Hax medicina vt plurimum infenfilem operationem exercet, 
interdum per fudorestantum,interdum leniter aluum laxando , vri- 
aas pr-ouocando, omnia citra moleftiam aut perturbationem pro- 
flans. Sed iaepius fola humorum correCHone,indauratione ac corro- 
boratione baliami radicalis agit,quam vlla alia aperta vacuatione aut 
alteratione feniili. .Atque vt paucis dicam,vniuerlaliilima ed medici- 
na,ommbus aegritudinibus vel deplorati (fimis etiam, vt epilepfijs, - 
apoplexijs,Paralyfibtis,ommhydropifis generi , cachexijs, hyftericis 
affeCtibus,atq; id genus alijs. 
luxta morbi grauitatem&magnitudinem peru. Scij. dies ex-- 
hiberi debet: quod vel etiam vitam producere in multos annos po— 
teft(volente Deo)(anitatem tuendo,& corpus ä varijs morbis confer- - 
uando,fi vel (ernei tantum in menie de ea medicina (amatur: Vide dc 
hac Medicina lofephum Quercetanum in tetradegrauilf totius capi- 
tis aifeCtuum,cap.5i.fol.35j§,,. 
TERTIA PAN AC JE A SOLARIS. 
Hj£c coniiftit in tribus diuerfis operationibus vt iequitur: Nem- - 
pe in praeparatione Auri,altera in Mercurio, vltima in Vitriolo. - 
Prin%o recipe Aurum fufum, tenuiilime laminatum, fac cum 
Siaturno laminato, ilratum iuper ftratum, cementa in cincnbus per 
viginti quatuor horas, & aurum pulueriiäbitur, afFunde opnmum » 
fpiritum vini ad altitudinem fex digitorum, pone in Balneum Mariae' 
bene lutatum per menfem,tunc ipiritus flaueicitjefFunde illum 
Iiter,almm redde,dum definat colorari. Reliquum corpus potes cum 
regulo Antimonij potes reducere , veroque iuo cemento gradare, .  Basilicä Ch y mjcje 
.Recipe iam hunc fpiritum aureo colore tiiai6him,de{\iE3 m Balneo ad 
liquorem iolarem , poftea deftilla in paruaphiolainde· menftmum, 
.quinquies cohobando iterumque iemfcer retro funde» do,tandem ad 
iiiccitatem & habebis aureum puluercim. Cuius Doris eft granum v- 
num cum vehiculo appropriato j Eft rismma vniueriab' s medicina.Su- 
per hunc puiuerem ftinde recentem ipfxitum Alkoliiacum, poneque 
vna ad cryftalliiandum,vt euadat liquor ex ambobus fper digeftionem, 
heee eft prima operatio. 
Deinde recipe bene purgatum Mercurium, hcunc in communi 
aqua aluminis trade ioluendum,abfti:ahe, & remanet purus praecipi- 
tatus rubeus,illum bene edulcora: lam recipe album ouorum duriter 
corftoru, deftilla inde aquam, poftea abftrahc aquam ateftis ouorum 
probe calcinatis,in dimidia quantitare,nulla tamen prxcdia digeftio- 
fie,hoc vbi aliquoties repetieris,haecaqua teftis ouorum dulcedinem 
deftillando extrahet (Haec aqua a Philoiophis vocatur Corrofiuum 
dulce) Hanc aquam funde fuper Mercurium tuum praeparatum, & 
-deftilla aliquoties,poftdigeftionem rubefeit Mercurius, cuius Dofis 
fune tres grana cum Theriacaiumpta , magna<efli(vit miracula in lue 
Venerei Quando Theophraftus Paraceifus vult,vt aqua Salis Tabarl 
extrabatur,vtiin ipiius libris eft legere,poteft. praecipitatus e· die no- 
bilior & hoc reipicerct magis ad tranrinv rationes metallicas* quia 
Autor hunc proceflum rimul etiamadme. talla tingenda mandat prae- 
parare. 
Tertio recipe optimum VitrioJum ( Vicriolum quod ex iere 
viridi praeparatum a Paracelib optimum iudicatur,quando libro dc 
naturamincraliumcap.S.de Vitriole»fic fatur: Quod de cupro pro- 
uenit,dat bonum Vitriolum, vehiriaes viride dat maxime gradatum 
Vitrioium Saphiricum,( quarauis de hoc verba facere dedeceat) tan- 
tum autem fcias,in Vitriolo magna, latet Tin&ura,quae plus efficit ac 
multi putant qui minus mtelligunr. Vlterius aduertite de oleo Vi« 
trioli & oleo Mercurij quando coniunguntur& fecundum fuos pro- 
ceftus coagulantur, dant Saphirum , cuius virtus mirabilis eft, non 
lapidem Saphiri, verum illi fimilem mirabili Tin&uramraeditus atque 
eiticax,quo de non eft vt quid dicatur &«. HaecParaceifus. 
Cui etiam aflentiturclariflimusPhilofophus Geber Arabs iS. 
capite fornacum, vbi fatetur a cupro extrahi lulphur mundiffimum 
tingens &iixum.Inquic etiam Frater Baiilius Valentinus; Ex Veneris Liber Primvs. 
amore fac tibi lapidem : Hoc eil fac tibi Vicriolum ex aere viridi j 
cx quo deililla fpintum vel oleum per retortam in quinque diebus 
&c nodibus & prouenit rubeus fudor indar (anguinis , illum per- 
mitte commifceri albo , & habes rubeum & album Sulphur Vi- 
trioli; in illo folueMartem addeque parum aquae fo rtanae,& prouenit 
iterum Vitriolum,ex ilio praepara viciflhn oleum,illud tinge,& quan- 
do fuper calcem argenteam funditur, digeritur,redacitur,&quarca- 
tur,fit particulare &c. pergo ad reliqua,haec vero fuffidant pro com- 
mendatione Yitrioli, alibi plura: deililla nouies ex cucurbita vitrea 
ipiritum,afFundeiemperrurlumvfqj & vique , ne ipiritus di if ument, 
denique reconde omniain retortam,lucatam in cralTitie duorum di- 
gitorum, deililla omnia fornilirae, quando ipiritus tranfijtadqua. 
tuordecim horas igne fortiori vrge accenfis videlicet lignis , tunc 
eil praparatus. Hoc fpiritu Yitrioli extrahe rubeo Mercurio omnem 
efficaciam & Tindutam,quod fit in fedecima reiteratione, & fathfe- 
ciili. Feces remanentes nihilprofuntamplius, Sc haec eil tertia ope- 
racio- 
Hic eil neceilarium notatu, vt,quando ipiritus Yitrioli Tindu- 
ram c Mercurio extraxerit,primum animaduertas quantum ipiritus 
Yitrioli addideris, vt poilea tantum fpiritus extrahas,donec ambo ha- 
beas in aequali pondere,nempe Tindune ex Mercurio, & ipiritus Vi- 
trioli. Quando hoc etiam itafadum eil,inuicem ambo per menfem 
in pelicano digerito, circulato , aliquantum etiam coagulato, poil 
menfem fiat coniundio praeparatorum hoc modo. 
Recipe ante deicripti liquoris Auri tres partes, Mercurij cum 
Vitriolo vnitivnampartem,coagulain medicinam & habebis talem 
thefaurum,ohus virtus ineffabilis. 
Vius ac Dofis huius medicinae eilfcrupulus femis inTheriaca 
fumptusjcurat & renouat totum hominis corpus ab omnibus imbe- 
cillitatibus. 
Eius drachma integra vt Philoiophi Chymici praetendunt mille 
drachmas Yeneris in aurum purum transmutabit: licet probare illis, 
qui potentiam naturae exhaurire fatagunt,elfe autem fummam medi- 
cinam, pefitum eil extra omnem controuerfiae & dubitationis aleam, 
modo etiam vera via laboranti iuilemonflretur, verum tindionidc 
transmutationi non potefl tam cita 6c magna fides adhiberi, nifi radi- 
calis folutio philofophico-phyfica accedat, de quaiuperius dicetur de  B Ä S I L I C M C Η Υ Μ I C JE 
Medicina vniuerrali;Paracelfus& Phaedro ficiemiunt de hac medi- 
cina, vt icquituc. 
MAGNI G.PHOEDKON1S RODOCHjEI DE 
Rermophrodttf flore Saphirκοί. 
I. THEORIA, 
CHymica nos docuit experientia Hermophroditum omnem 
omnium mineralium vim habere , vnde fummam feruandi to- 
tum corpus humanum facultatem obtineat neccile eft. Cum idipfum 
nihil aliud exiftat, quam mineralium eflentia, fi Anatomia micro- 
cofmi conferatur maiori cum mundo, idcirco Hermaphroditus vni- 
uerfum corpus humanum.quod ex integritate a&ionum fuarum, ex 
quarum ofteniione regrum indicamus, quacunque ratione effe&um 
ad abfolutam & exquiiitam iymmetriam producit,vt in naturali con- 
ftitutione ad vitam longam nihil perfcdlius defiderari queat. Her- 
maphroaiti anima hoc modo conficitur. Eflentia Mercurialis c chal- 
chanto Cyprio,eiufque atquales fume partes,& ad iuftum dierum in* 
teruallum a Phyficis definitam , congelari finito , tuncexurgat Her- 
maphroditi flos Saphiricus ad mirandi maioris mundi myfteriura, 
cuius pars fi inter meile liquali Ophirici parces infundatur, id omne 
infiiinaturamcomiertit,eiusruriusdrachmain mille xtis drachmas 
immifla id vniuerfum in Aurum tranfmutat prctiofiilimum. Sic 
Hermaphroditigranum,acTheriac£efiue Mithridati fcrupulus c vi- 
no generofo iemel atque iterum introiumptum corpus quouis mo- 
do confluftatum, inpriftinum vigorem ac flatum refticuit, at fi foris 
ad extrema vitia medice adhibere placet cum ftillatitio Hydropiperis 
liquore vfurpetur necefle eft. Tunc inprimis Balfami prtcftantiam 
iuperat, cheirurgieorum que affeduum fummam curationem expe- 
dit. Is Hermophroditus eft Tin&ura Monarchiae Chymicae prae- 
fedftis cognita, lapis a nomine fignatus,proprio nomine ignis 
aethereus,infinita verborum,aenigmatumque obh 
icuritateinuolutus,, Liber Pmmvs, 
i. PRAXIS 
TVRGATIO ME RC V RI I, 
A Pfundes fupracalcem viuam aquam calidam,agitetur,frigcfcat, 
& fubfideat,philtro aquam (epara, eamque calidam cineribus 
clauellatisinftilla,quirifimiliteriubiiderint, philtro ieiungantur, in 
hoc lixiuioc viua calce & cinere clauellato,confedo, Mercurius (exeo 
vel feptimo bulliat, iempervt iufiiciens pars ebullitione decedat,& 
nouum lixiuiumreftituatur,fimilitcrin iale& aceto ftillatitio bulliat 
Mercurius quarta vice , donec Sal nigredine cingatur,acctumque in 
vaporem refolutum fit, denouoaffundendo, vltimoprobelauetur, 
'tertio aqua calida & ficcecur & habilis reddetur ad iubliraandui», 
prascipitandum,aliaque munia abeundum. 
MERCVRIl CONGELATIO ET 
Rubificatio. 
X/Ercurius primum congelatur, per communem aquam alumi- 
iVJL nis,congelacusque teritur in munditfimura puluerem; Deinde 
a Mercurio aquam albuminis ouorum quas a media portione calcis 
iuaeproleda iit tantifper abftrahatur, donec is corallinum acquirat 
colorem. 
A QJf A ALBVMINIS Ο V O R V M. 
ALbumina ouorum (indurata videlicet & in aqua Coda) deftillcn- 
tur, deinde cortices ouorum calcinentur, calcinatis, aqua albu- 
minum iuperfundatur,quae ii a propria fua calce fiepius digeratur, ac 
deftillemr,Sal volatile dulce iuum ad (e rapit,atque ita euadit fbrtis, vt 
a veteribus corrofiuum dulce nominatum fit,Mercurium mortificat, 
ac inftar coraliorum mbificat. 
Extradionem elfcntia: digeftione Sc deilillanone peragito vt ex 
hoc rubro Mercurio omnis efientia eliciatur ,toties, donec vis omnis 
m fpirituabftrada fit, quod fbrraifis decima quinta vel decima Texta 
reiteratione fiet,relidum corpus reijciatur. Haec Phoedro. Basilica Chymici 
ADDITIO EX PARACELSO NOSTRA. 
CVm Phcedrone curavlcerum paten- 
tium libro o&auo inquit: In argento viuo latet etiam dulcis bal- 
lamus,& praparatur ita,vt neq·, calcinatum ibi fieri poffit vel debeat, 
fed per aquam ouorum,'a calce Tua dcftillatam,& per illam Mercurius 
coagulatus in rubeum puluerem,qui non folum patentes qgritudmes 
fed etiam vulnera fanat,&■ caetera quae fequuntur, vbi palmam morti- 
ficationi Mercurij per calcem ouorum tribuit: Haec ille ilio inilituto 
accommodans.. 
CALCHANTI P V R G A T 1 O. 
ΪΝ Cypro Calchantum quo vehementius crudum pellit tineas, aut 
ferrum in aes tranfmutat, eo in medicinae ac Chymiae vfu praeftan- 
tius eft,id fic purgatur. 
Recipe eius libros fedecim indantur vitriatae ollae iaperfuia 
aqua clara fontana, feu ftillatitia pluuiali, bulliant ad duarum partium 
remanentiam, quam philtrando per pannum laneum in latam pati- 
nam,vel vitream concham percolles, per colata in cella, inhumidam 
arenam pofita,in lapillos pellucidosxongelabunt clariora quam prius 
fuerantfutura,aquam.fuperfandas denuo, bulliant vt prius, & toties 
bulliendo & affundendo repetas, donec omne Vitriolum in huius- 
modi per bellos lapides concreuerit & abierit: tunc veneni tota qua- 
litas diicufta eft. 
S P1R1 TV S CALCHANTI NOBILISSIMI 
Fuparatio. 
POrro arcanum Calchanti ex triplici materia conftat, cuius vnius 
cuiusq; parandi ratio ha?ceft,calchantum igne vehementi nouies 
ea ere&a Siboburgica,aut vitroiä cucurbita Waldenburgica agito, & 
demum potentifti me per retortam qua in Athanor fiftenda eft qua- 
tuor dies,ad nodles pellito,tuncfpintus Calchanti nobiliffimus & ef- 
ficaciflimus eft. Deinde Colchotar a ruente phiola iimili modo in 
Athanore ad tertium vfq, diem flagrantiiIimo& extremo igne e lignis Liber Primv s. 
Sc carbonibus extrado deilillatur, quoad in receptaculo c libra vna 
colchotaris drachmae fex olei, coccineo colore praeditae appareant. 
Poftremo e fecibus relidis Sal extrahatur, qui quater aut quinquies 
refoluatur,ac rurium congeletur, hucufque Phaedro. 
ADDITIO NOSTRA AD PHOEDKONEM, 
‘C’ Tfi Phaedro Calchantum Cyprium iubet fiimere maxime quod 
ferri plurimam in aes transmutat,tamen ex Venere paratum aut 
viridi aeris Cyprio aequipollere intelligendum cft, quale Paracelius 
praeicribit capite odauo de Vitriolo in libris de natura mineralium. 
Ac Paracelfus tingentem Saphyrum fuum ex oleo Mercuriali & oleo 
Vitrioli parare iubet. Qua ratione totius Vitrioli arcana tam ex ipi- 
ritu quam oleo rubeo, nec non Sale affumenda forent,adde quod ex- 
trado Sale per acetum deilillatum, ex terra mortua infuper viror ic- 
paratur pulcherrimus , fed nonnifiex Vitriolo parato ex cupro, aut 
quod omnium praeilantiilimum ex Marte, qui itidem viror cum ole© 
coniungendus foret (teile Bafilio in fuis rithmis) fed quia Phaedro 
non tam Saphyrum tingentem Paracelfi ,quam Hermophraditi flo- 
rem faphyricum,tanquam eilentiam &c animam Mercuri),per nobilif· 
fimum Calchanti fpiritum extradam conficere docet, idcirco non 
nifi Mercurio mortificato corallino, perfolum Calchanti fpiritum 
extrahendo opus eil. Quo de fupra didum eil. Hadenus additio 
noilra. 
COMPOSITIONIS PONDVS NOSTRVM. 
PRiusquam nobiliilimus & efficaciiHmus calchanti fpiritus afFun- 
darur Mercurio rubificato,oportetMercurium ponderare,deinde 
vtut didlum eil toties extrahendo eflfentiam procedere, donec nihil 
amplius extrahat, quod decima lexta iteratione indi catum eft , tunc 
relidum corpus mortuum,q? reijciendum eft, denuo ponderandum 
eft , vt certo fciri poflit quantum eflentiae Mercurialis extradum fit. 
Exinde vas in quo omnes extradiones commiicentnr, ponderetur 
prius,mox tairum de fpiritu Yitrioli abftrahatur donec eifentiae Mer- 
curialis & Calchanti fpiritus partes remanent aequales , quae ft ad 
iuftum& definitum temporis terminum a natura praefcriptum leni  B A S I L I C JE C Η Y Μ l C JE 
calore-coagulari finantur, tuncexfiirgit FlosSaphyri, cuius pars vaa 
inter mille liquati Auri (per Antymonium tertio purgati) immilia,id 
•omne infui naturam conuertit: cuius rurfum drachma in mille teris 
drachmas infufa,id vniuerlum in Aurum tranfinutat furiffimum. 
Ita liquet vnicam Floris Saphyrici drachmam tingere, drachmarum 
teris tria millena millia, hoceft ter decies fiue trigefies centies mille 
drachmas. Admirandum maioris mundi myfterium. Nec vero vi- 
'lum eil dubium licet Phoedro verbum non addat, praeterea polle flo- 
rem hunc Hermaphroditi Saphyricum per partes tequaies eflcntix 
Mercurialis e Calchanto Cyprio ru diis augeri, ii huic debitapropor- 
tione admiiceantur tum ante tum poft proie&ionem iuper Auro 
fa6la,qua ratione non tantum in quantitate,ied etiam in qualitate, & 
viribus, & quidem longe citius necefle eil immenfum quantum mul- 
tiplicetur. 
QJ ARTA PANACEA SOLARIS. 
prius hoc oleum: Recipe Antimonij vngarici vncias fedecim, 
JL Martis vncias quatuor, ignito ferro inijciatur Antimonium vt fi- 
mul bene fluant,poftea regulus effundaturin infundibulum:ad huius 
reguli vncias vigiati, & dum fluxerit, adde Saturni puri 6c putivncias 
duas,Iouisvncia vna femis, Veneris vnciavna, Lunte finae vncia vna, 
Solis puriffimi drachmas duas,qux omnia repetitis ad lingula metal- 
la fufionibus,ingerantur in prxdidum regulum. Hoc fa&o ad manus 
tibi fint Mercurij fiiblimati partes tres, quas in marmore triturabis, 
cum praedicti Reguli parte vna,donec omnia bene mixta fuerint, fta- 
timque nulla interpofita mora, in cornuta per arenam peiies oleum 
crafliim & mire ftellatum, quod per fe redlificabis in oleum clarifli- 
mum*in vfum fcquentem adhibendum. Sit etiam fublimatio in collo 
cornutae,qux capiti mortuo reddenda eft,vt cum duplo calcis viuae, 
igne fortiflimojinrecipiens aqua frigida plenum pellatur, ad elicien- 
dum Mercurium viuum,feptaftrum,cuius quis fit vius, penes Phiio- 
iophum eft,adnoftrum vero opus non conducens. 
iRecipe huius diei ex regulo Antimonij cum omnibus metallis 
fa&o, &afublirnato congelatifemelqyredificati quantumvis (Mer- 
curius fiibhmatus fit cumColchotare& Mercurio viuo vt motis,tunc 
additur nouumColchotar,&nouus Mercurius viuus,<Sc denuo fubli- 
matux,atq; id äliquotics repetit urjcoUoca in cinerib.calidis in vitrum Liber Pr im vs* 
paruulum.Cum funditur oleum,affunde ipirit9 Salis communis cum 
ipiritu vini re&ificato,& ilico colloca totum in cineribus Frigidis > re- 
frigerato vafe, iloleum tuum iterum coaguletur reponendum eft ad 
cineres tepidostum rurfus foluatur & denuoguttatim affundendus 
ipiricusSalis,ruriusq; in frigido vt prius collocandum vas,atq; id opus 
tamdiu repetendum,donec oleum a frigore non congeletur amplius, 
q pro refolutione.alterius lufficere videbitur.Compoiltum hoc Phio- 
le inditur , quaephilofophiceoccluiä ponitur ad putrefactionem per 
quadraginta duos dies, quo tempore apparebunt omnes colores, & 
redditur materia tua dulcis. Oleum hociam edulcoretur£c fundatur 
fupra Aurum praeparatü, loluirillud vt fiat Panacaea Solaris ad omnes 
morbos.Dofis tres vel quatuorin vino vel liquore appropriato. 
PANACEA SOLARIS QF1NTA. 
1) Ecipe vrimm puerorum vinum bibentium, illam pene ad putre- 
faciendum, poftea inde dcftilla (piritum in Balneo M. Iftamque 
deftillationem femeladhuctepete,&afcenditipiritus candidifiimus, 
illum probe feruaac retine,quiafubtiliifimus efti ah Alembico hunc 
penna fepara, tradeq·, permilcendum Salem fublimatum feu fpiritum 
deftillato, & adde Alkohol vini reCtif caci «qualem partem, efrunde 
in phiolam Hermeticc.figillandam ,ac pone in cellam (nam in calido 
difrumpitur)& coagulantur aliquantum Ipiritus intra oCHduum,cum 
quib9,vtfequetur,procedendum eft. Recipe bonam marcafitam quae 
Chniocalchos poteft nominari,continentem iulphur folificatu,prae- 
para vel lepara primo,poft fume Salis armoniaci, ter antea per com- 
munem ialem fublimati tres partes, raarcaiitae Chrifocalchos vnam 
partem,fublima forti igne,tunc fecum attollit Salarmoniacü fulphur 
in Alembicum flauo rubrum,recipe hoc iiiblimatum Sal armoniacu 
& iulphur,refoiue vna in aqua calida vitro,& infunde guttatim oleum 
Tartari,tunc cadit iulphur Chrifos in fundum, refbluunturq; Sal ar- 
moniacu & oleti Tartari in aqua,edulcora vt fulphur nullam retineat 
acerb tatem,fjcca leni igne,affunde iam Mercurium animalem aeve- 
getabilem,vel chryftallilatum fpiritum ad altitudinem digiti, noli po- 
nere in in arenam in celia, vitro bene luto munito, fi \ 
confiftitjinftar (anguinis rubeicet, reicrua quatuor ieptimanas bene 
munitum & vnientur inuicem animae,tunc exime& deftilla in balneo · 
Mariae fpiritum,affunde iterum,hoc repete fexies, per hanc cohoba- 
tionem Aurum omne : eftque theiaurus human« valetudinis in- 
effabilis. Nota vlterius quid ffquatur..  Basilica C η y m i c jz 
Recipe iam purum aurum,reiolue in aqua regis ex Sale nitro Sc 
Sal armoniaco ana,fad*,abftrahe illam aquam in Balneo Mari* qua- 
ter ad olei formam..affunde iterum,deftilla ad ficcam calcem, edulco- 
rapuredeftillataaqua pluuiali,tunc ficca,imbibe calcem inftar pultis 
cum medicina tua ante praeparata, pone vna per quatuorieptimanas 
in Balneum Mari* vafis probe ac bene claufis,& videbis omnem ma- 
teriam in ianguinem tranimutatam,hanc pone in cinerem,& fubijce: 
adhibito vero gradu ignis in quatuor fepnmanis, euadit lapis’ fufeus> 
fufihs in igni inftar vitri,illum exime, contere tenuiffime, imbibe de 
nouo tribus vnitisipiritibus,digere viciilim in Balneo Mari*, poftea 
coagula de gradu ad gradum, quo iarpius imbibis, eo medicina fit no- 
bilior. Obieruainpr*paratione, omnes, qui innatura funr,appare- 
bunt colores,noli autem commoueri,nam meum iam eft filere. Hu- 
ius medicin* granum vnum per fe vel cum vehiculo iumptum, curat 
quod cupis,modo ipes vit* reftet .in operatione prima non eft:admo- 
dum efficax,in altera vero efticacior,&fic deinceps : iupratalis etiam 
procefTus ex tribus fpiritibus eft deicriptus, verum huic, fi rede pro- 
cedatur, in praeparatione,non.aequiparandus: Sequitur 
PAN AC AE A SOLARIS SEXTA. 
REcipe ChriibcalchonVngaricum optimum acpuriillrnum,hunc 
contunde ieoriim,adde ei Sal armoniacum,& iublima quo illius 
fulphur extorqueas,pofteafrigefac,vt ante fuit di&um de oleo Tar- 
tariihoc fulphur edulcoratum referua,corpus de quoSal armoniacum 
fublimafti, exlicca, contunde, & extrahe illi Salem aceto deftillaro, 
cryftalliia , & ab illis cryftallis deftilla fecunda vel tertia vice aquam 
pluuialem deftillatam, & tranfibit acerbitas aceti, exficca&referua: 
contere iam Salem &c Sulphur ex Chryiocalcho inuicem ana, imbibe 
cum anima coaguli Draconis primi,vtinhumefcat, pone per gradus 
vaie clauib ad fixandum,imbibe tertio &: conuertetur in ruborem in- 
ftar rubini. Cuius granum in vino contritum curat lepram,& omnes 
morbos incurabiles: Sequitur menftruum Draconis. 
Recipe Zingifur Draconis coagulati recentis non fa&iied na- 
tura compadbi,quo rubicundius eo melius,puluerifa iubtiliffime, af- 
funde ei fuccefliue aquam fortum, vt foluatur &: extrahatur pro virili 
foluto,effunde aquam fortum a fecibus, extra&um deftilla in arena. Liber Primvs; 
pruno leniter,vldmo fortiter,tunc traniit Aqua fortis primo, poftea 
fublimatur ad parietes vitri cryftallinus Azon,habens formam, inftar 
omnis generis radicum & herbarum. Eius fignatura eft, vt fit Radix 
omnium Metallorum,abrade materiam ab alembico cum fragmento 
vitri,&:non metallo,nam ioluiturin momento: reconde illum ipiri- 
tum Draconis in phiolam longi colli,aifunde optimum fpirirnm vini, 
in qquali quantitate reliqui fpiritus,claude phiolam figillo Hermetis, 
&pone in vaporemBalnei vel Fimi equini per menfem,& fit ex (piritu 
Draconis flauum oleum, quodleparacur a ipiritu vini, hoc oleum o- 
dorem tenet inftar nobilis Baliami, eft dulce inftar iäccari, duae guttu- 
lae iumpta: renouanc cotum corpus microcoffcn. 
PANAC/EA SOLARIS SEPTIMA. 
REcipe Calchonis Aurei rubricundiflimi marcam vnam aut duas, 
a iua terra vel impuritate depurati, calcem inde praeparatam tere 
fubtiliffime, pone per oddiduu in arena ad digerendum in vaie vitreo 
optime claulo,tandemdaignemiublimationis, quo diuti9 eo fortius, 
aicendetque iulphur in forma niuei & cryftallmi coloris iubtiliflkni : 
Hancfublimationem continua,vique dum nihil amplius in Alembi- 
cum de fulphureafcendat,&in fundo terra vel materia nigerrima re- 
ildeatjiam cucurbitula ffigefiat, abfcindaturque inferius ab nigra ter- 
ra,quo purum ab impuro diligenter poilit leparari, alias omnem fru- 
ftrafumpfifti laborem. 
Hoc iam fublimatum ililphur fcito caute ex abiciila cucurbitula 
elicere beneque reiema, & quo poliis redlificare, iublima adhuc fe- 
mel per lingularia ad id praeparata inftrumenta, ex argento fa&avel 
etiam per Alembicum,exvnamarcaCalchonis accipis duas fulphuris 
femuncias, ii re&e procelleris, hocfulphureredificato vtere,vtfe- 
quetur. Nigra terra,quas poft primam iublimationem remanfit, de- 
bet reuerberari,vique dum habilis fit,vt in vino poilit dillolui. Super 
hanc reuerberatam terram funde purum fpintum aceti,periiftat ita 
inuicem viginti quatuor horas,& extrahet Salem ex terra,hunc deco- 
\a&affunde alium, tamenpotes terram ante rurium reuerberare,& 
extrahet viciihm-Salem,hoc repete tantiiper,quoaduique putabis ali- 
quid nihil amplius in terra refiduum eile Salis, decoloratum acetum 
iam confunde, filtra purevtartiseft, poil deftillain Balneo Marias Basilici Chymicj 
vique ad quartam partem,&pone cum cucurbita in frigida cella, quo 
cryftalhfetur,abftrahetantiiper,dum cryftallos iingulos coagulafti, dc 
his abftrahe pofteadulcem deftillaram tonitrualem aquam.ad fepten- 
trionem captam,in hac iterum dulce(cent,!iberabunturqueab aceto. 
Hsc duo,nempe Sal Sc fulphur debent in squali quantitate, (vel Salis 
z.parr.) coniungi, Sc veluti maritus cum vxore deiponiari, Sc dabunt 
lumme vniuerialem medicinam. Quando hsc medicina luum gra- 
dum ignis primum accepit,debet potari alba columba aut ipiritu, qui 
nominatur Aurum Batus,fitque hsc medicina in lecundo ignis gra- 
du eo effkador; redde medicina: aliquid de ipiritu, quando huncde- 
glutiuitjda alium Sc ita continue vique ad quartum gradum, vel raen- 
fcm,& habes tale arcanum cuiusmodi vixerit prsftantius, & laudabi- 
lius, nifi quod älapide philoiophorum Aftraliter radicato diuineiu- 
peretur* hac vice nihilampliuseft quod optes led Deo fumraas agas 
gratias. Cur dicam Aftraliter,intelligit genuinus philoiophus,nec o- 
pus eft plura facere verba qui habet aures audiat. 
Pofito,nonpoffehaberiCalchon filonis,fumatur Aurum obri- 
zon Sc fundatur cum magnefia quae nihil heterogene! in ie cuiuidara 
metalli contineat,hc fit eiedrum friabile, quod conteres iubtiliffime 
Sc pones per odtiduum in cucurbita in calidam arenam ad digeren- 
dum,quo poftea facilius, vt lupra didla lubliraatione, poliis procede- 
re,exinde nempe feparando fulphur Sc Salem limiliter etiam cum im- 
bibitione. 
PANACEA SOLARIS OCTAVA. 
REcipe Solis fublimati quantum vis,vti docebitur in iequentibus, 
huicaffunde acetum radicatum ad altitudinem duorum digito- 
rum,pone vna in Balneum Maris, digerendum tres dies &nod:cs, 
tun c affunde acetü, redde aliud, digeratur rurfum tres dies 8c nodtes, 
hoc repere tenia Sc quarta vice, dum acetum omnia diifolmt, tunc 
confunde omne acetum, deilillaper Balneum Maris & re manet li- 
quor, caue autem ne nimis fortiter abftrahas, nam quando fatis ab- 
ftraxiili,& limui paululum fuit frigefa6lum,obducitur cutis, pone in 
cellam,&prouenitVitriolum,colorisinftar pyropi, interdum puni- 
ceum aut citrium (eximium fit ratione effedi proceifus in extra&ione 
aut deftiiiationejtimc effunde acetum Sc exime Vitriolum, reliquum Liber Prim y 
reconde in recenrem cucurbitam,& abftrahe plus de menftruo, mr- 
ius manda criftalliiadom, hoc toties reitera, quoadulque fufficiens 
fada eil criftallilädo,iam omnes edulcorabis,verum Sal relidet adhuc 
in fecibus. Hoc Vitdolum quando putrefit,euadit in oleum maxime 
Diaphoreticum. Quando hoc oleum cum vera ellenda opij mifce- 
tur,maioris eile virtutis credes,imprimis ad excitandum iomnum,cui 
ilmile medicamenti! Relidus Sal poteil etiam in oleum 
reduci per drculatum fpiritum νϊηΐ,ίϊ per quatuordecim dies cum iilo 
putrefiat,tandem deftilletur in Balneo & remanebit oleum, quod ίΐ- 
militer fummum eil arcanum,fi cum Tinduraiolaripermiiceatur, & 
vna reducatur in vnionem,prodeftomnib9 membris principaliori b9, 
&refiftit edam omnibus putrefadiombus. Huius Salis alias drach- 
ma in libraipiritus vini diftbluta,curat abfque dolore cancrum , fiftu- 
lam & tumores intra tres vel quatuoriepdmanas,externe humedan- 
do &lauando,interne vero fingulis mane diebus potando vncia vna 
iemis exhibita3prouocat iudorem,& obieruat integram (anitatem to- 
cius hominis. 
PANACEA SOLARIS NONA. 
O Ecipe Aquam Regis,(rubre fuper Alembicum deftillatam, poft- 
eaextraxiftipuluerem Anrimonialem vti conftat ex pnc- 
parationeBezoarticimineralis)inhac aqua Regis Tindura rubedi- 
nis Ipiritualis Antimonij reiplendente, ioiue Aurum, quantum foiui 
vulc, poftea abftrahe raenftruum ab auro ioluro vlqüe ad cuticulam, 
hanciolurionem deduc in retortam oblongam,ad id bene proportio- 
natam,fed anterius Hermetice claufum,poftea deftilla aquam in col- 
lum Retorta: affundeque auro,& de nouo rarius deftilla,hoc fac mul- 
toties,poilremo aurum plane rubefcit inftar pyropi,& fublimatur feu 
tranfmutatur induitque tpiritualera naturam,mirabilis coloris, inftar 
nubium in firmamento coeli. Ex hoc iublimato poteris praeparare aut 
Aurum potabile, Vitriolum, oleum, eflentiam. Salem, magifterium. 
Tincturam, aut quicquid lubet, pro diicretione&intentione philo- 
fophi. Ad placitum autem breuiter tibi vnura fecretum exhibeo in 
hunc modum. 
Recipe optime apteque praeparatum Aurum potabile vel efien- 
tiam Solis fixam, illius duas nempe partes,iuperiusfadifublimad Basilica Chymic i 
vnam partem , pone per quatuordecim dies in phiola longi colli v t 
etiam HermeticecIauiainputrefacHonera,&pIanedifroIuec Aurum 
potabile fublimatum: Hunc pone in cineres Leniflimos iubijce par- 
uum ignem per meniem,poftea maiorem,tunc coagulatur, & euadit 
inftar pyropi velgranati praecipitatus pulcherrimus: ihper hunc fun- 
de fpiritum vini &: extrahe ellentiam aliquoties reiterando, ex fecibus 
autem Salem, comunge omnes extradiones cum Sale, &putrefac 
breuiter , poft iepara ipiritum vini, &c habes Auri potabilis verum 
augmentum. Recipe huius eftemiae femunciam & prioris Auri 
potabilis affafi vnam vel duas femuncias, permifee leni digeftione, & 
habes fummam medicinam ad totum corpus humanum. Illius Dofis. 
funttres guttae &c.ln ordineiequuntur porro aluePanacaeae., 
ΕΆΝ'AC. JE A SOLARIS DECIMA 
T} Ecipe Vngarici Vitrioli ad flauedinem calcinati libram vnam (e- 
mis Salarraoniaci libram,permifee, funde infublimatorium, & 
fhblima fecundum artem per duodecim horas,poft rrigefiar,eximei&. 
fblue in calida aqua,inftiila parum oleiTartari,& repercutitur fulphur 
Vitriol·, inftar ipongiae,Salarraoniacumque remanet in aqua, quem ii 
placetpoterisviciilimficrecipere. Tali etiam modo poreft procedi 
cum Antimonio , vtinBafilij Valentini curru triumphali videre eft. 
Recipe iam iulphur Vitrioli, affunde ipiritum vinfquo illud ioluat,& 
afuaTindturarecludatjdigeraturperaliquotdieSjtunc effunde ipiri- 
tum vini a fecibus, &deftilla rurfum ab extradtione, fic remanet in 
fundo dulcis puluis,iuper illum funde rurfus fpiritura ardentem, di- 
gerantur vna,rurfum procedendo vt ante,tandem afeenditcum ipiri- 
m vini dulce oleurn,quodeftpraeftans medicina. Hoc oleum circula 
cum fequenti Aureo oleo Solis, & habes tantam medicinam,quam 
fatis mirari vix potes.. Recipe Aluminis plumoii duas libras,Salis 
nitri vnam libram, Vitrioli quoque aliquot libras,tere vnumquodque 
iingulatim,perraifce poftea,& deftilla aquam fortem, purga & regi- 
fica argento, vt moris eft,pofteadiuide in duas cucurbitulas, in vnam 
adde fex femuncias purgati vel fublimati puri Salis armomacfquando 
fblutum eft, abllrahe aquam per Alembicum demque fortiiUme, vc 
fpintus feliciter tranieant; In hacaquafolue fern unciam auri,in altera 
aicurbitula fblue quinque Mercurii iemuncias, confunde aquas &c Liber P r i m v s*. 
abftrahe decies vel duodecies cohobando, poftremb abftrahe ad fic- 
cum & edulcora.Hunc praecipitatum pure extrahe fpiritu Alkolifiato, 
fimiliter etiam illius Salem aceto radicato,coniunge ambo, & circula 
per menfiem,pofteafiume fixum oleum Solis, Sale fiuo impraegnatum, 
adde fiupradidum dulce oleum fiulphuris,pellicana, & vnirunuicem 
permenfem philofiophicum, permitte, fichabes, quodfupradixi. 
Haec medicina excitat fomnum,purgat totum hominem. Illius Dofis 
fiunt duae,tres,quatuor vel quinque guttae in vehiculo vel appropriato > 
Homogeneo.. 
PANACA-A SOLARIS VNDEC1MA.. 
HALc coniifticin duobus: nempe in iuila prteparatione eifeMtiic? 
perlaium Sc olei Sohs. Iuila refolutio feu dilfolutio periamini 
eil harc. 
Recipe teris viridis quantum vis , tere fubtiliter & (blue in * 
dtflillato aceto vini, quod darum eit effunde , feces reijce : poftca·. 
defliüa aceto in vitro cucurbita?,vfque ad craffidemideponein locum 
frigidum Sc ebullit infigne Vitriolum. Hoc Vitriolum reconde in 
aliud vitrum, & affunde bene redificatum fpiritum vini. Sc foluetur,, 
in illo Vitriolum,fecesfepara,poileadeffcilla etiam fpiritum vini viq; . 
ad crailitiem & pone iterum in frigidum locum, ebullitque Vitrio- 
lum denouo,poftea reconde Vitriolum in vitrum cucurbita?, &: tolle■ 
phlegma per deflillationem in Balneo Maria?,quando materia reddita’, 
eil ficca, tum exime, excipe vitrea retorta, Sc deililla Forter ex: 
arena,& prouenit iucundum acetum. In hoc aceto folue perlas quot- · 
quot potesjfoluit enim libenter, videlicet medullam,ex ijs relidis pu- - 
taminibus.- 
PerlisfoIutis,abftraherurius acetum In Balneo Marite donec: 
perlte benefmt ficcatae,illas exime & edulcoraaqua rolea. Has prae- 
paratas perlas reconde in cucurbitam yitream,affundc fpiritum vini,. 
Sc digere vna in leni calore per quatuor Sc viginti horas, Sc tranfit in- 
iignis liquor ex perlis,natans infuper fpiritu vini, inftar olei ex citina- 
momojillud fcparaper tritoriumartificioie aipiritu:vini: Ellentiam 
referua ad Pänaca?am,fpiritum vero vini potes vfrrpare in ommbus 
cordis confortationibus, pellit vertiginem viius, Sc quicquid oculis i 
nocet ·, pellit catharros capitis, tinnitum au pium, confortat auditum,. B A S ILIC A Ch.YMIC A 
roboratmedullam & oifa.Illiiis Dofis eil dimidiumcochlear cum tri- 
bus, quatuor aut quinque guttis eifentiae perlarum. Sequitur iam 
quomodo oleum ex auro praeparetur. Recipe aurum, finura ad iu- 
premum puritatis purificatum hoc praecipita in calcem cum aqua 
gradum Regis , hanc calcem funde in cucurbitulam bene adapta- 
ram,fuperfunde oleum vel ipiritum Salis,pone in calidum cinerem ad 
loluendum,quando folutum autextradum eil,pone in Balneum, ab- 
ftrahe oleum Salis, vfquead oleitatem, adde iam recens oleum rur- 
fumabilrahediocfacicxiei autodiesjfingulis vicibus recens adden- 
do oleum,abflrahe iterum fere,ad vltimum fubijce fortem ignem,ad- 
icendeq; fimulaurum fuper AIembicum,& fi quid de auro remanet, 
adde recens oleum, rurium abilrahevtante, illudque toties reitera 
vfoue dum omne Auram perAlembicum deftillaueris, abilrahe rur- 
fus oleum quam puriflime edulcoraaqua dulci, deinde Alkohol vini, 
fuperfunde quo Aurum Salis acerbitatem contradam & amaritudi- 
nem deponat. Tunc recipe aureum oleum &■ pone in cineres ad 
coagulam,dum cum eiTentia perlarum,in Medicinam igne leni. No- 
bilem hanc medicinam foluc in quinta eflentia vini, &z habes nobile 
Aurum potabile ad omnes morbos hominis, curat etiam lepram ÖZ 
podagram. Terram, in fundo pofl calcem auream remanentem, 
manda Saturno fulminandam,&recipies ex (emunda huius terne di- 
midiam fini argenti drachmam. 
VANACAA SOLARIS DVODEC1MA 
HMc Panactea praeparatur ex duabus Tin£hiris,vna qua: extrahi- 
tur ex argento,alteraprqparatur ex auro. Anima ex argento prae- 
paratur ita: Recipe Salem communem,&viuam calcem, cxcandefac 
vnain fornace fortiflimo ignis calore , extrahe rurfus Salem calida 
aqua pluuiali,coagula ad ficcitatem,rurfus immiice recenti calce viua, 
excandefac & extrahe vt ante,hoc & tertio reitera,quo fa6lo,fume ar- 
genti puri calcem, vt per aquam fortem fuit repercufla vel praecipita- 
ta,illam commifce praeparato Sale, reconde in vitream phiolamaf- 
funde communem Aquam fortem,qua vtuntur aurifices ex Sale ni- 
tro & Vitriolo fa6ta,deftilla in ficca Sz calida arena,affunde poilea no- 
uam aquam, deftilla & illam, idque fac tertio, fubijce poilea fordili- 
raum ignem, vt maceria in vitro bene fluat: frigefiat fua fponte in Liber Pjumvs» 
fornace,tunc argentum eft caeruleum, &: vna maifa. Illud argentum 
redige in limaturam, & immifee cum Sale armoniaco in aequali quan- 
titate, fublima in ampulla vitrea, &eleuat Sal armoniacura fulphur 
Luna: liuidum. 
Sublimatum hunc reconde in ampullam vitream, «Scedulcora 
deftdlata aqua pluuiali, vteuaneicat Salarmoniacum, tandemilcca 
fulphur Lunae,reco nde in cucurbitulam,& affunde bonum redmea- 
tumfpirimra vini, pone vigintiquatuorHoras in calorem, 5c fpiri- 
tus vini fulphur Luna: recipiet extrahendo, valde perfpicuum &c liui- 
dum, inftar Saphyri peliucidiilimi, relinquit etiam nonnullas feces, 
illas· fepara. 
De hac Tindura Lunae quinque vel fex guttas in vino flimpta:, 
pellunt Melancholicas cogitationes, inquietumiomnum,noctam- 
bulonibus fuccurrit,reftituit Lunaticos , reddit quietem illic qui no- 
dibus patiuntur moleftias, eftque bona medicina omnibus, qui Lu- 
naticis iliceum bunt morbis. Sequitur praeparatio auri. 
Recipe duas femuncias praecipitati lolans , fecundum artem 
rede repetendi & praeparati, adde odo femuncias Salis Armoniacr, 
contere tenuiter,reconde in fublimatorium, fublima per decem ho- 
ras, vt alias Mercurius fubSimatur,tunc rarius tere, iublima ita adhuc 
bisjtunc exime,reconde in nitrum,affunde bonam quinta effentiam 
vini, ad altitudinem trium digitorum , pone in arenam per diemde 
nodem,&fkuefcit quinta effintia tota,tunc alio in vitro affunde re- 
centem vique dum nihil magis coloretur. Tunc fume hanc calcem 
auream vel feces, ilcca, iublima rurfum cum Sal armoniaco, extrahe 
etiam in Balneo Marite vfque ad olitetum, & habes Animam vel Tin- 
duram Solis infundo, ilia non folumpoteft viurpariad curandum; 
ied etiam in maiorem efficaciam redigi. Quidam dicunt polle etiam 
tingere, verum non pius inpondere, quam fuitiilius corpus,ex quo 
eft ieparata &; abftrada. Si quid poft iublimationem de aurea calce 
eft reildiium,poteft rurium vel cum amore Veneris, vel per degluti- 
tionem cani lupi gradari 8c cingi,& fice viciflim probum aurum. Scito 
autem,in reiolutione auri multum eile ileum,nam praecipitatus alius 
alio eft melior, quare ita praepares, vt illum Aquila a Tua edentia vel 
anima bene poffit fecludere, & illius corpus pertranilre. Si placet 
potes omnem fpiritum vini a Tindura auri abftrahere,&deftillato 
iore Solis eduicoraie, vt.pmne Sal armoniacum viciffim tranteat. Basilica Chymic ά 
poftea recens Alkohol vini iuperfunde, quo fado, fume Animam 
Luns cum menftruo, coniunge in squa quantitate cum Tin dura 
Auri,circulainpellicanophiIolophico,&euadent ambo in medici- 
nam infignem, Sc admirabilem Panacaeam, qua Deo dante omnes E- 
pilepticos, Apopledicos, Melancholicos, Maniacos &c. reftituere 
potes: Laus foli Deo. 
PANACEA SOLARIS DECIMA TERTIA. 
"D Ecipe mineralis marcafits plumbeae libras duodecim, extrahe, 
loco calido cum aceto fublimato rubedinem per o<fto dies, quo- 
tidie lepties agitando, poft aceri fpirirum abftrahito per inclinatio- 
nem in vas vitreum tamen vt feces non turbentur,iterum recens ace- 
tum deftillatum fiiperfundatur, & ligneo baculo commifceatur, 
Alembicus cscus imponatur,eodem modo quo fupra fecifti per to- 
tum odidu-um in Balneo Maris digeratur, poftea depromatur ace- 
tum coloratum & ponatur cum prscedenti,hoctamdiu faciendum 
erit, quaradiu vides acetum ipiius colore amplius non tingi, quia 
poftremum tibi malla alba relinquetur inftar terrs alos. 
Deftillandum eft tibi totum illud conquifitum aceti per Alem- 
bicum,donec omnino amplius non deftillet,& relinque tuas cucur- 
bitas per triduum in Balneo Maris cum fecibus, vt bene exardeant, 
tunc deponantur & repedes in fundo cucurbitarum materiam al- 
bam, quam eximes, quiainciufdemalbedine latet eius rubedo ab- 
fcondita marcailts plumbes. Hoc modo prsparatum multum con- 
fert ad aquam Philoiophorum conficiendam quam vocant arden- 
tem. 
Nuncaccipehas feces albas vel materiam & impone vafidefttl- 
latorio cum fuo capaci recipiente, bene fint munite,ne fpiri- 
tus exeant, vas fedeat inter cineres calidos, primo da ignem lentum, 
fed deinceps feruentiorem,ita vt deftillatione prouocet,quod fi vero 
genuina deftillatio non fubfequitur, tunc opere pretium eft augere 
ignem per duos dies, & duas nodtes continuas,& primum emanabit 
aqua alba,deinde oleum rubrum vel aureum,quod maxima cura con- 
tegendam eft. 
Feces illas deinceps accipe, & ad furnum ad calcinandum per 
o&o dies continuos ponantur,deinde extrahuntur & minutim con- Liber Primvs. 
ierunt vafi vitreo imponantur,bonaq; quantitas aceti deftillati fuper- 
infundarur , baculo etiam ligneo bene diftemperetur. Qup fado 
iterum reponantur in Balneo Maris per odo dies continuos , fic ta- 
rnen vt fingulis diebus commifceantur, quia quo frequentius ea 
melius. 
Tunc permittas vt omnia debite refrigerentur, poft aeetura 
ipfum per inclinationem extrahatur a fuis fecibus, cauetamen ne tur- 
iterum aliud recens acetum infundatur, Balneo Maris de- 
nnb imponatur,&fac fient antea,poftea acetum abftrahatur a fuis fe- 
cibus , qustandem reijcianmr, quandoquidem nulluifunt vfui. Ite- 
rum totum illud acetum reieruatum accipe, & lento igne deftilletur, 
in fundo autem Salem repedes in quo tota vis Se cnergeia latet, idem 
is Sal iterum in reuerberio recalcinetur per viginti quatuor horas, 
igne magno fuppofito,deinde extrahatur & ponatur in priilino vale 
& recens acerum fuperinfundatur &c ponatur in Balneo Marix,hoc 
&tamdiu continuandum erit,donec Sal ipie nullas poft ie relinquat 
feces,quo fado,deftilletur acetum vt prius,tunc reperiesSalem tuum 
praeparatum liquidum & clarum inftar cnftalli. Accipe iam prs- 
didum Salem &ccontereinlapidemarmoreo, infundendo guctatira 
oleum fuum rubeum,& cum fadum fuerit, pone fic dilutum in am- 
pullam vel cucurbitam vitream figillo Hermetis clauiäm, & fic repo- 
natur fupra tripodem in athanorc per viginti dies & fixabitur in ru- 
brum lapidem (modohabeaturiufticaloris exaltatio) tunc demum 
extrahatur & conteratur fiipra marmor, &pro quantitate ponderis, 
totidem adiungantur lotones calcis puriilimi Solis, & fuper hsc 
omnia infunde tantum aqus albsc deftillats, quantum materia po»- 
derant 6c figilla figillo Hermetis,rcponatur vas in cineres in Athano- 
re lento igne,donec fixetur,fed antequam fixentur multi colores ap- 
parebunt,qui tranfibunt in verum oleum & reuera elixarum. His Le- 
tare,fed antequam manum operi admoueas cogita, perpende «Sc-ora. 
PANACEA SOLARIS DECIMA QVARTA. 
REcipe Amimonij fabtüiflime puluerilati libras duas, impone in 
vitro fiue cucurbitaangufti colli,iuperfunde lixiuium Alkali bo- 
num,bulli donec lixiuium coloretur rubeum, tunc decola&c perfil- 
trum dcftilla iiicracum per nodem aut diutius requieicet, & reiidebic Basilica Chymici 
in fundo ptetioius puluis,rubeus,nobilis ac fubiilis. Tantum confice 
dehocpuluere, quantum habere poteris ex duabus illis hbris Anti- 
monij,iemperlixiuiobulliendo.Et cum omnia per ebullitionem fub- 
tilicer extrada iunt, tunc recipe hunc rubeum puluerem bene ablu- 
tum δί dulcificatum aqua calida Sc exficcatum , fiuperaffunde vini 
redificati optimi vt lupcrnatet leptem digitos, flet in ventre equino 
vel in Balneo calido odo dies,aut diutius: tunc vinum illud redifica- 
tum rubeum aut citrinum colorem induet: decola & nonum reaf- 
funde, iterum per odiduum digere, toties reiterando donec omnis 
color extradus fuerit(quidam extrahunt hanc rubedinem cum aceto 
Tartari fato in Balneo leniter, va' e tarne dauio,ebulliedo) tunc omne 
hoc vinum coloratum per Balneum deiblla,&: phlegma, omne ab eo 
leui igne fiepara,fieraa tamen nihilominus,deinde fundum vitri exte- 
rius bene luta, & in arenam colloca, vrgendoprimo igne leui,fic 
afeendent guttae flaute, ignem ita moderate gerendo,tandem guttae 
afeendent rubicundae; muta tum recipiens,&forti igne vrge nobilem 
rubedinem, fic cernes varios ac diuerfos colores , & multas venulas 
in Alembico & recipiente hunc liquorem diligentiilime cuftodi : fic 
habes tria Elementa,quae fuo modo venient redificanda, terra a lixi- 
uio& abextradlione remanens. Salem adhuc in ie continet, eam 
etiam ii placet referua. Si iam lubet perficere Auram potabile,habeas 
primo ad manus Rubinos hos fulphure ftratifica,calcinaacreueraid- 
que terna vice repetendo iemper tamen a fecibus fulphuris aqua cali- 
daliberandojdonectandeminpulueremredigipoilint: fiaper hunc 
puluerem funde praefatum Antimonij elementum primum , vt qua- 
tuor fuper natet digitis,putrefac, deinde deftilla, (icvt afeendat color 
rubeus,quemferva: Hoc opus toties repete,dpnecRubinis non am- 
plius fuum colorem reddant & maiori exparte Alembicum per-- 
tranfierint,tunc infimul ferua & in balneo redifica., 
Deinde accipe aurum purum lamina tenuiffime & laminas 
pone ad putrefaciendum in Elemento iecundo Antimonij fupra de- 
ftillati, & ioluetur aurum in oleum clarum &purum, Citrini aurei 
vere colorisr poftmod um accipe menftruum, in quo fiunt pretiofi la- 
aerem cum auro fioluto fimul ac quinta eifentiam Antimo- 
nij fieu tertium Elementum-vltimo deftillatum,omniah£C in fimul 
pone in putrefadione fimi: tunc diftilla, fic habebis fiummum ac pre- 
tiofiUImum Aurum potabile ,a Veneto aliquando fic elaboratum ac Liber Primvs* 
perfeduminuentum, Salem Antimonialemfi addes pretioiäm iniu- 
per &: virtuoiam iudicabis effc Panacazam. 
139 
PANACyEA SOLARIS DECIMA QF1NTA. 
Hic i. requiritur legitimum oleum Vitrioli. i. Verafolutio Auri 
Spiritus vel oleum Vitrioli fic praeparatur ; Recipe Vitriolum 
Vnganciim optimum ad flauedinem vt artis eftcalcinatum ac pulue- 
latum,hoc manda retorta?,applicato recipiente ad deftillandum, pri- 
mo diem ac nodem des ignem folarem, poftea auge ignem de gradu 
ad gradum,coge denique fpiritus vi Sc magno ignis calore,vfque dum 
rubra? perfpicaces guttae vnatranfeanr,qui labor per tres dies Sc no- 
dies continuabitur. Quando hoc fadum,recipe caput mortui, tere 
tenuiter,affunde clare deftillatam aquam pluuialem, inque ea fac co- 
quatur caput mortuum,ile extrahitur Sal Vitrioli per aquam codam, 
quando aqua pure recedit, tunc filtra,vt feces tranieant. Aqua leni- 
ter divaporet in vitreo vafe, donec Sal fit p robe exficcatus, poftea fol- 
ue illum in aqua pluuiali, 3c fac iterum inde divaporare, idque tertia 
etiam vice,fic redditur Sal Vitrioli purifiimum & clariffimura. Hunc 
ficcum Salem reconde in vitream cucurbitam, & affunde ex Vitriolo 
ante fadum fpiritum,claude vitrum luto lapientia?,repone ita, putre- 
fac in fimo equino per quatuordecim dies: putrefadionehacfada, 
aperi vitrum, effunde materiam in vitream retortam, deftilla primo 
leni ter,& quando nihil praeterea humoris exftillat,ignem auge, forti- 
terque abfolue deftillationem,donec definat & cdlet: quando frige- 
fadum eft, exime fpiritum ex repofito vitro, quod mediocriter ma- 
gnum claufumque eile oportet,reconde in cucurbitam vitream redi- 
fica phlegma,deftillationem fenfim tolle donec materia in cucurbita 
reddita firfufca. Poft recipe cucurbitam pone cum materia in cel- 
iam , & fuppullulant candidi & puri cryftalli, illos exime,redifica ad- 
huc femel, repone vitrum in cellam Sc fuppullulant plures cryftalli, 
hos adde prioribus. Quos perfpicaces cryftallos reconde in magna 
phiolamaltifUmi&longiffimi colli,&affunde album fpiritum 1 he- 
rebintina?, magnum edet ftridorem ac fbnitum,ideoquetarde&: 
caute oportet procedatur/oluunturque cryftalli, Sc rubefeit fpiritus 
a Therebintinaperfpicaciterinftarfanguinis. Quando hoc fadum, 
affunde communem fpiritum vini in tripla quantitate,carentem Basilica Chymicae 
phlegmate,ad altitudinem duorum digitorum, poftea pone Alembi- 
cum iüper collum phiolaj bene claulura, appone vitrum & deftilla 
fpiritumviniin Balneo Marix Ieniffime,adicenditquc Tin&ura Vi- 
trioli cum (pii itu vini ineunde , remanetqueeorrofio Therebint» 
inipirituvini,formacrafla. Quandofpiritusvinicum Tin&uraad- 
icendit, effunde in aliam phiolam , affundeque parum nouüpirims 
vini,& viciffim vt ante per Balneum deftilla,ii q.uid decorrofione pri- 
mo non tranfijujtum deftillationem aliquoties repete itanouo fpiriru 
ad tertiam vicem,& abfoluiili rem omnem. 
Hunc infignem rubrum diaphanum fpiritum reconde in peli- 
canum, aede ad drachmam fem,unciam vni cornu tenuiter pulueriia- 
ti,circula vel pelicana vna per meiiiem in fubtili calore, poft plane ef- 
funde, vc feces tran(eant,& Tindura Vitrioli ad medicinam eft prae- 
parata , iucundi & accepti (aporis, quxvfurpatux,vt porro fequitur 
cum Sole &c. . 
Recipe pulueriiati Vngarici Vitrioli quatuor libras, reconde in 
terream cucurbitam cum Alembico & recipiente, deftilla leniter 
phlegma,dum,nihil amplius tranfeat, tunc paulo magis auge ignem 
pernoram, interim phlegma euaneicet, & Alembicus incipiet ru- 
befcere,eftque tunc indicium,prouenire fpiritus,tunc deftne, aquam 
folam referua,caput vero mortuum rcftduum poteft vtiliter ad alias 
res viurpari. Deinde recipe tres quatuorue puri candidique Salis 
nitri librasjcontunde fubtiliter,reconde in loricatam cucurbitam, af- 
funde prius inde deftillatam aquam,obtura & relinq; ita per biduum, 
poftea repone recipiens,& deftilla fimiliter tantum inde phlegma, il- 
lud referua quoque remanentia vtere,quando aquam fortem es prae- 
paraturus. 
Recipe iam tres puriilimorum (Ilicum libras, ex aqua fltiuiarili, 
contunde in ferreo mortario contritis reconde in terream,ignem dif- 
ferentem, Retortam,(uperfunde aquam iuperius de Sale nitro & 
Vitriolo facftam, obtura bene ad duos dies & nodles, poftea defUIla 
igne aperto,primum leniter phlegma, vique duro perueniat ad duo- 
decimum gradum , auge ignem , denique vrgendo coge inftaraqux 
fortis,vt retorta bene mcandeicat,nec fpiritus, qui c filicibus proue- 
niunt candidi, inftar fpiritus Vitrioli amplius perfpiciancur, poftea 
continua ita per horam (nam vltimi fpiritus propterfiiamfubtilira»· 
tem nequeunt perfpici) poft leniter frigefac,& aquam funde in cu- Liber Primvs; 
eurbitam, addequamorpuri Salis armoniad bene pulueriiati Joto- 
nes, appofito csco Alerabico bene munito, contineantur in calidis 
cineribus per tres dies & nodfes, ad dimidium autem cucurbita fit 
impleta,hanc aquam reiema poftea. lam recipe aurum tenuiter la- 
minarum , reconde in cucurbitulam, affunde lupra did:am aquam ad 
altitudinem duorum digitorum,obtura cucurbitam caeco Alembico 
optime,ponein calidos cineres, menftmumque auro fuum extrahat 
iulphur, 8c quando aqua latis fuerit colorata cneperitquedeniari, ef- 
funde leniter in vitrum, affunde aliam recentem aquam,hoc repete 
toties,donec amplius aqua non coloretur fed pura maneat, & laminae 
fadlq fint candidiflimae,fragilelque redditae,iflae diligenter purgentur, 
ficcentur & ad alios vius referuentur-Has coloratas aquas omnes fun- 
de in cucurbitam,appone Alembicum,defiilla fiideleniter aquam in 
calidis cineribusjdonecdenfus remaneatfuccus, fuper quem funde 
aquam roris vel pluuiae,confidat per diem,poft abitrahe in Balneo,iL- 
lud fac bis reiterando,tertia vice abfolue deftillationem recenti deftiU 
lata aqua,eftque iulphur Solis puriilrmum in fundo, illi affunde redx- 
hcatum Alkohol vini, bis vel ter a iaccaro candi abftradhim, fic au- 
rum plane diffoluetur, quo facile hinc fpiritus vel oleum Solis poilit 
confici. Hanc folutionem immifce ante praeparato oleo Vitrioli, 
pone in digeftionem per menfem Philoiophicum, vique dum purum 
ab impuro feparata fit,& tua Panacaeapraeparata exiftat. Haec curat 
cpilepfiam, maniam, melancholiam, vertiginem, phthifin & omnis 
generis catharros,necnon 8c omnes contra&urarum fpecies, contra 
venena,& deliquia animi maxima medela. 
PAN AC JE A SOLARIS DECIMA SEXTA, 
ÜEcipeterram ftrigeniem recentem, nondum elaboratam am 
lignatam, So!e in domicilio arietis exiftente foliam, craitam 8c 
puram ac pulcram,aiiunde iuftam aquam tonitrualem, ad feptenttio-r 
nem ab ortu Solis capram,reieruavna in .calido loco per aliquot fepti* 
manas ad putrefaciendum,in hoc tempore,oftendet quandam craiTi-r 
tiem,hanc coge per Alemhicum,&accipies pulcerrimum aureum ο-, 
leum,in cucurbita reperis duram materiam, illi extrahe communi a.- 
quapluuiali Salem, &porapoftea proprio luo oleo , circula vna in 
Balneo roris per menfem , poftea deitilia adhuc, feraci, adfeendit  Basilica C hym i c i 
oleum & Sal vna,&accipisflibtiIemBalfamum. Recipe iam in nomi- 
ne Domini purum aurum,liquefac cum vitro Veneto,poftea extrahe 
illi auro Tinduram ccelefti aqua & praeparafti aurum. lam coniunge 
Baliamum cum aurea Tindura,pellicanavt eft moris: &aifecutus es 
in medicina talem thelaurura,qui prodeft contra venena,peftem, dy- 
ienteriam & omnes venenatos morbos,roborat omnia membra, im- 
primis autem eft maximum cordis anodynum eximiaq; Panacea. 
PAN AC AEA SOLARIS DECIMA SEPTIMA. 
HALc perficitur (equenti modo: Recipe flilphuris fiaui bene opti- 
meque contriti partem vnam?calcinati Vitrioli partes tres, fub- 
limainuicem,&adfcendit fulphur datque pulcros flores,hos fume ab 
Alembico,&fliperfunde oleum Tartari,&foluitur fulphur pcrfpica- 
citer rubrum,iftam folutionem effunde, & affunde acetum vini acu- 
tifl.& cadent flores faetore ingrato ad fundum, oleu effunde &edul- 
cora rubros flores calida aqua,poftea fliperfunde iequenrem fpiritum 
vini,pone in calorem per tres dies & nodes,& pertrahit ad fle rubeam 
Tinduram, quam effunde, abftrahendo inde fpiritum vini in cineri- 
bus,vltimbfortiter,& afccndet iucundum rubrum odoriferumque 
oleum in fpiritu vini, deinde red i fica in Balneo Maria?, dum fpiritus 
vini fit remotus, eftque pars huius medicina parata & confeda. Illius 
Dofis flint fex vel feptem guttae in poculo vini fumptae. 
Sequitur altera pars huius Panacaeae: Recipe purum aurum,per 
Antimonium purgatum,reconde in cucurbitam, iuper lotonem auri 
funde fex lotones aquae Salis,pone ad fbluendum in calidis cineribus, 
& extrahit aqua Salis auro fliam Tinduram, remanetque album cor- 
pus vel puluis in fundo,illud diligenter effundeifiltra, vt album flolum 
corpus,fit refiduum: extradum vero ruborem cum aqua Salis recon- 
de in cucurbitam, &abftrahe in calidis cineribus vel Balneo Mariae, 
vique dum cum Auro femunciaremaneat aequae Salis, tunc exime in 
amplam cucurbitam,addetres partes aquae dulcis, pone in calidos ci- 
neres, ad divaporandum, iuperfunde aliud nhoc tantifperfacdum 
acredo aquae Salis & amaritudo metalli pereat, quod maximus labor 
eft:: ab Auro feparaaquam dulcem diligenter, deinde reflime aurum, 
reconde in vitrum fuperius angufti colli,adde Auro fex vel odo loto- 
nes pofl deferipti fpiritus vini, reclude diligentiifirae, ne quid exhalet Liber Primvs» 
pone in lenem cinerem, per odto vel quatuordecimdies, poftfrige- 
faCtum reconde in cucurbitulam, adaptato AIembicura,ponein Bal- 
neum, & detrahe fpiritum vini ab auri colore,$c remanet eiTemia auri 
in fundo, omnia autem detrahas ad ficcitatem, remanet iolus aureus 
puluis, fuper hunc funde oleam fulphuris, ad extrahendum quan- 
tum in digeftione opus habuerit, poftfepara purum ab impuro, & 
hc haec eft Panactea confecta. Quieprodeft in obftruCtione pul- 
monis, palpitatione cordis,putrefa6hombus,phthifi,lepra,contra ve- 
nena &apofthemata. 
Spiritus vini ita pneparatur; Recipe cineres de vitibus, extrahe 
inde Salem per codlionem, filtrationem & coagulationem, vt artis 
eft , hoctantiiper reitera, donec Salfadtus iit purus & clarus,terram 
vel cinerem potes femper reuerberare, & mediocrem Salis accipias 
quantitatem, hunc iam redificatum & purgatum Salem, alfume & 
iuperfunde aptum Alkohol vini, (non a fecibus veladufto vino, fed 
a vino deftillatum) de illo funde bonam quantitatem fuper Salem, 
ponevnaperquatuordecimdic-sin Balneo Marite ad putrefaciendu,, 
pofteadeftillainde fpiritum vini fuperfuudendo ad altitudinem ali- 
quot digitorum,pone bene munitum cum coeco Alembico in calidos c 
cineres, &refoluitur tandem Sal,poftdeftillavnailiper Alembicum,, 
Sc vnaafcendunt,tunc ipirims vini acuatus eft praeparatus, quo multa 
effici poifunr; cum eo refoluendo dcextrahendo metallorum Tindhi- 
ras,item putrefaciendo,redtificando, circulando ac fixando Philoib- - 
phorum elixiria«. 
143 
PANACEA SOLARIS DECIMA OCTAVA. 
REcipeSulphurisviui,Amimonij crudi,Mercuri),ana vncias qua- - 
tuor. Confunde inuice in vnämailam,poftea quando indurefce- 
re incipit,exime tempeftiue c va(e,ne adhaereat,frigefiar, frigefadum 
tere in lapide marmoreo & reconde in cucurbitam adaptatam,affun- 
de aquam Regis,claude csco Alembico, pone in calorem, in quo fic 
perfeueret per diem & nodem digerendo &c foluendo, poftea effun- 
de,fuperfunde recentem aquam regis,rurfura perfeueret tamdiu,viq; 
extraduraeft, tunc reconde hanc extradionera yna cum corpore in 
retortam, diftilJaprimum leniter,quo ipiritus aquas regis tollantur, 
tunc muta recipiens, & purum ab impuro feparabitur, iublimabitur:  Basuicä C h y m rc λ 
Sc dcftillabitür; hoc tertio fetificetur, & praeparata eft prima pars 
Panacaea:,illam referua ad vfum iequentem. 
Recipe in nomine Domini duos Mercurij lotones , iolae in 
communi aqua forti,(ume itidem Vitdoli & Salis quantum vis,com- 
miice ambo in terreno vaie, fiiperfunde aquam fortem cum Mercu- 
rio,permiice bene vt fiat ponderoia malla, quam recondes in terream 
cucurbitam,appofito etiam lutato Alembico, pone in arena, fubijce 
primum ignem lenem,& recederviciiiim aqua fortis, poftea adauge 
ignem magis magisque, denique fortiilimogradu, vt cucurbitain- 
candefcat, Sc Mercurius fublimeturinftarniuis: illum fublimatum 
fepties redlificabis , in cucurbita vkrealoricata , caputque mortuum 
fingulis vicibus imraiicebis: otauo Sc fubiima in phiola per conti- 
nuationera,donec totus adicenderit.Hunc (ublimatum reti fi catum 
tritum inijce conchae planae,immiice puram limaturam ferri vel Mar- 
tis,pone vnain humidamceIlam,permifcendo fingulis diebus lignea 
Ipatula, Sc quod ioluetur effundes in vas proprium, donec omne fit 
irefolutum; hanc folutionem filtra per chartam,& reconde in vitream 
retortam, terretifica iliper caput mortuum , denique extrahe illi 
etiam Salem aquapluuiali vt moris eft,iterum ficca& tenes idoneum. 
Recipe hanc Mercurialem aquam affunde Sali fuo, Sc flauefcet inftar 
croci,ficcorretius exiftit pneparata.-iam fiat coniuntio: confice tibi 
Amalgaraa Solis cum NJfrcurio, vt Aurifabris eft in vfu,adde decem 
,de Panactea prima lotones, Sc de Mercuriali oleo quinque: haec in lo- 
ricata cucurbita per diem Sc notem digerantur,ioluantur& mace- 
rentur , poftea deftillationi Sc iublimationi mandetur , Sc ftillabic 
primum aqua poftea lequetur fublimatus ; Hoc fit intra duodecim 
horas,his fadtis, deftiliarionem reitera Sc fubiima illud viciilim omne 
vicies, per continuationem denique fixatur, fic habes in fundo 
fixam Panaceam praepararam, pro qua Deo 
gratias agas Liber Prim v 
PANACAEA SOLARIS DECIMA NONA, 
REcipe Auram finum,laminarum,& limatum, ftrafxfica cum Sale 
Tartari, faciendo ftratum fiiper ftratum vt arris eft, cementa 
poftea; fi vero aurum non fuerit limatum, cementatis Tartarum la- 
mellis abradito, rurfiisque ftratificato ac reuerberato, tandem abit 
omne Aurum in Salem a Tartaro: hoc Sal folue vel cum fpiritu vini 
Alkoliiato vel fpiritu Saturni,vti fupraillius praeparatio deferipta eft, 
& euadet ailiduo labore in Aurum potabile quod iequenti fpiritu cir- 
culabis inque eilentiam fixabis puriif Fiat acetum radicatum cum 
aceto vini deftillato per Tartarum & Salem petrae praeparato,hoc eft, 
quater Tartaro cum nouo Sale petrae vfto, vt moris eft,&: deinceps 
aceto vini deftillato probe impraegnato &c tandem igne violento de- 
ftillato. Deinde cum hoc aceto corallia optima & rubicundiillma in 
Balneo diflbluantunDifiblutio filtretur per chartam emporeticam*vt 
iblaiblutiotranieatreli6lisfecibus,pofteaacetum rude auferatur vel 
exhalando vel deftillando,remanebit in fundo coraliorum fubftantia 
albicans: fupra quam fiat exhalatio aquae roiarum vel alterius itavt 
duobus digitis fiipernatet: Demum ficcentur ad ignem; hae diflolu- 
tiones & euaporationes per aqua roiarum fiepiusinftituantur,vt ha- 
beatur puluis omnino mueus. Hunc puluerem fine additamento 
inijee retortae loricatae&igne nudo deftilla in recipiens : totus dcftil- 
labirpüluis, nec quicquam in fundo vafis manebit, aqua haec eft lim- 
pida, vrens inftar aquae vitae feu fpirit9 vini, inq; fe continet veram co- 
raliorum eilentiam. Hunc ipiritum adde fupra didbo Auro potabili, 
circula & putrefac,vt in vnam redeant Medicinam , & Panaca?am ha- 
bebis in promptu de quo praedicari ipfiffima experientia fat fufficien- 
terque in propatulo eile poteft: teftis eft Quercetanus in tedrade 
grauilf totius cap.affe6hcap.z8.dum ficait: Quod ad coralium attinet, 
qui arbufculus eft metallicus, ex faxis marinis exurgens, vitam que 
a fpiritu Salis vegetantis poffidens,vt qui etiam totus naturam Sali- 
nam pra: fe fert,cum totum pene eius corpus in Salem redigi poflit, 
mediantibus illis diflbluentibus,( praecedentibus in hoc capite) quas 
fupra attigimus,quibus euaporatis, & exiccata coralii fubftantia Sali- 
na, ex eo pariter aqua vitas ardentiffima educitur, quas, inftar quoque 
cftentiae vini,flammam concipit,cum rubra,ianguinis inftar,tin&ura.  Basilica Chym'ici 
qua; circulationis aut rcdificationis beneficio aqua; innatat: quae qui- 
dem aqua &' tindura, ii probe interie vniantur, iam tum antidotum 
praebebunt aduerfusepilepfias&apoplexiaspra;ftantiiiimam, fi ali- 
quot ein s guttae ex aqua aut liquore congruo affirmantur. Quod ta- 
men artificium, fi eodem modoperiequamur, quem obieruauimus 
inmenftruoSaturnidelcribendo,autLunariaminore , autopere ve- 
getabili Raymundi Lullij, quas operationes in tradam noftro de 
prifeorum Philofophorum medicinae materia,&G.defcripfimus; cer- 
tiffimum ac fupremum diftbluens educemus,quod aurum in veram 
quintam eilentiam(quod veris omnib9 Philofophis fadufacillimum 
eft)iitredadurum. 
Similis aqua vitae ex perlis vnionibus ex eodem,cum coraliis* 
fonte produdbis,extrahi etiam poteil.Reperiuntur enim in con- 
chis marinis,varijs coloribus inargentatis. Quos quidem varios colo- 
res a Salis ipiritibus proficiici exemplo docuimus, in noftro tradam 
de priicorum Philofophorum medicinae materiapropofito, cum de 
Sale Petrae loquerem9,cuius fpirituum penetratione totum alembici 
corp9 variegatur ac tingitur,colo re opalae,hoc eft, omnigenae pidui-ς, 
referens. Etfiautem velSolaeipiae aquae vitae aut eftentiae perlarum 
aut coraliorum, per fe fatis & ex iefe inter praeftantiilimas antidotos 
cor mire recreantes ac refocillantes cenfeantunfi tamen vlterius pro- 
cedatur,diftbluens inde Solare & Lunare admirandae & incompara- 
bilis virtutis, adueriusepilepfias ac deiperatos omnis generi s affedlus, 
extrahetur ac elaborabitur vt nemo non fani iudiaj tantam medica- 
menti vira & efficaciam vbique teftetur, nec nifi obliqua ac perueria 
raptus mente fateri erubelcat: Hadenus Quercetanus. 
SOLARIS VIGBSIMAi 
HALc potiilimum in duabus diuerfis confidit praeparationibus, 
vna nempe in vera reiblutione Andmonij, altera in iolutione 
Auri: Antiraonij fumraa medicina ha’c eil. 
Recipe flibiumVngaricum.tere,&:lauaquo terra damnata inde 
tollatur,poilea illius partem immiice cum dupla quantitate pulueris, 
(cx tartaro 8c nitro pr£eparari)iuperius cooperi cum communi Sale,li- 
quefac violento igne in crucibulo, & quando liquefadlum eil inftar 
aquar,frigefac & tolle regulum quem in fundo reilicancera tenebis. Liber Primvs* 
Regulum hunc recipe» adde illi rurium recentem fluxum Ce u 
puluergm lupra denominatum, in dupla quantitate, liquefac adhuc 
leniel, & fiet Stella fignata clarat pura. Huic ftella; fignatae adpone 
iolum Salem nitri in dupla quantitate, liquefaciendo effunde cum 
fluxuftluxiimabftrahendo iepara,&quantum regulus ponderat, tan- 
tundem adde illi de nouo& recenti Sale nitro, liquefa&ioni remanda 
illudque tantifper repete donec ftella fignata in fluxum totaliter abie- 
rit.Haecreferua,eft valde mordicans in lingua inftar ignis. Quo fadto, 
recipe colledbS fluxum,contere,edulcorato ä Salem nitri, &c remanet 
puluisflauo-FuFcp,illii ficca,relerua, aipedhi apparet inftar cotriti vitri. 
Hoc Fadto, accipe regtilum Antimonij communi modo cum 
Sale nitridc Tartaro confedum,illum tritura}recondeque in rotundo 
humilimo vitro appofito Alembico,iublima ex Arena regulum per ic 
abiq; additamento,fublimatum coge rurium penna in vitrum, 3c Fub- 
iimationem reitera hoc Fac toties vique dum nihilampliusadicendat, 
ied rubrum & fixum in Fundo refideat. 
Tunc recipe fixum hoc Antimonium,repone in cellain lapidem 
8c tandem Foluatur in aquam rubra,quam deftilles ex Balneo Mariae, 
& decima Fexta Faltern pars remaneat in vitro, quam pones in locum. 
humidu,&:inde proucnientrubicundicryftalli,illos Folue in aqua plu- 
mali,filtra&deftillainde phlegmavFq*, ad denfirate Feu cuticulam re- 
pone rurium & conueniunt cryftalli candidi & puri, inftar Salis nitri, 
illud eft Sal Antimonij. Hos cryftallos accipe,& affunde pure deftilla- 
tum acetu vini fic Foluentur cryftalli in acetum, eftq; acetii praeparatu. 
Recipehocacetum, Fuperfunde prspara flauo-fufcopulueri, 
impone calore leni ad extrahendum,acetumque intra viginti quatuor 
horas totale Tindtura Antimonij plane rubram ioluet: ExtraClionem 
hanc omnem,digere per viginti & o6to dies in Mariae Balneo, poftea 
deftilla inde acetum per Alembicum in arena, oleum vero feorfira in 
peculiare deftilia vitrum, quod multis mirabilibus venulis adFcendit. 
Hoc oleum redlifica in cineribus vt illud q? de aceto cum eo eft 
refiduum,tranieat foluraq; remaneat oleum dulciflimum, ineundum 
& rubrum inftar pyropi. lam coniunxifti Sulphur & Sal Antimonij, 
duxiftique in oleum,quod referues. 
Porro recipe purum regulum Antimonij communem, cum Sale 
nitri & Tartaro vini praeparatum , illum redige in puluerem,huic 
fuperfunde meniuram aceti fortiff. deftiUati, adde ei purificati Salis 
147 Basilicae Chymfc^ 
vrinac lotoncs iedecim,Salis armoniaci itidem fedecim lotones, Salis 
Tartari iedecim lotones,digerant cum aceto per menfem vafe bene 
daufo, poftea acetum ilcce deftilia, indeialibus adde remanentibus 
boJimi aut fimile deftillando fpiritum, qui mirabilis eft proprietatis; 
Hwnc fpiritü fuperfunde regulo pulucnlato digere cum illo perquin- 
quaginta & (ex dies benelutatisvafis, poftea fpiritum a materia ficce 
deftilla,immifce limaturam chalybis in quadrupla quantitate, recon- 
de in retortam,appone magnum & aquie plenum recipiens, deftillare 
incipe, denique coge fortiter &c tranfit Mercurius inftarfumi,reui- 
uifcitque in aqua. Et hoc eft genuinum argentum viuum ex Anti- 
monio. Poftea accipe communem Vitrioli, cui addepau- 
lum aqua: communis,hunc fuperfunde limatura?, & repone donec fit 
iolutum,tunc plane effunde feces remouendo,fpiritura abftrahe inde 
per cineres vfque ad denfiratem, pone vitrum in locum frigidum, & 
prouenit ex ferro pulcrum Vitriolum , ab illo fac; divaporare inde 
phlegmata, immifcendo tribus partibus terrae figulinae exficcatae ac 
critae, reconde in retortam vitream, deftilla primum inde phlegma, 
poftea coge fpiritum violentia ignis inrecipuens vitrum aptum illum 
re&ificacuminduftria,& manetinferius rubrum oleum. 
Hoc oleum funde fuper confedum Argentum viuum, deftilla 
inde phlegma in calidis dneribusj& remanet Tin<5hiraolei,quae prae- 
cipitat Mercurium in iummura puluere , qui plurimum prodeft ad in 
veteratos plurimos affedus. Redpehuius praecipitati partem vnam, 
edulcora communi fpiritu vini, fumeetiamauri,cumfpirituvinire- 
«ftificati, cuius praeparatiofequetur, partem vnam adde & quartam 
ante confedi dulcis olei partem, in phiola vique ad dimidium plena, 
pofteaHermerice figillando claude,reclude in philoiophicum Atha- 
nprj&ioluerur in continuo calore in medicinam,poftea aperi vitrum, 
pergern adhibitione ignis feu caloris , & materia in fixum hxabitur 
puluerem,eftque & haecPanacaeaconfe&a. 
Redpe porro oleum fulphuris per campanam fadi, illud deftilla 
fepties a Sale gemmsj&infigniter roboratur & praeparatur,fume hoc 
oleum & deftilla aliquoties ab auro vel illius calce, tandem tranfit au- 
rum fanguinei caloris fuper A!embicum,illud corrige 6c redificaipi- 
rituvini Alkolilato,vt ad incorporationem cum priori praeparatione 
fit aptum & iuftum perfe&um. 
Hax Panacaea dicitur effe particularem Tinbhiram tam adeor- Libe r Frimys». 
pora metallorum quam corpora mictocoimica, nam adhibetur ad 
multos difficiles morbos, poteft proijci fuper purum argentum, 
plumbum &.ftaunum;&inuenies perfeparationem metallorum ve- 
rum aurum..( mihi videtur Auri Augmentum) Antimonium per ie 
ab ique additamento auri ita praeparatum pofieidipium perficere i vT - 
dere eil ex iecretis manualibus Bafiiij Valentini. 
PANACjEA SOLAR1S VIGES1MA PRIMA. 
H ./Ec praeparatur Sc confiilit in veraanatomia Mercarij & iblutio-- 
ne Solis: compolitio Mercarij hasc eft. 
Recipe purum optimeque Alkoholifamm cinnabarim,non fa&i-- 
tium,ied qui proxime ad venas aureas inuenitur,& ex Vngaria trans- - 
portatur, quantum lubec; ilium folue feorfim in fequenti aqua,donec : 
plane fit dillblutus, verum hoc obieruandum quo reliquum ardens > 
Fulphur partim aquas innatans,partim ad fundum tendens, feparetur:; 
Ha:c iblutio eil flauo-viridis, aquaieu meuftjhmm eil tale ; Confice 
bonam partem ipiritus nitri vt moris eft, illam funde iuper ana Salis 
gemmas in retorta, deilillaudo ex arena leniilime , iun&uris vitro- - 
rum beneclauiis , quia magnopere penetrat, oporterque magnum i 
applicari recipiens, & tranfit ipiritus nitri plane (anguineicoloris:; 
Hanc aquam viurpaadiiiperioremfolutionem cinnabarinam|,opor- ■ 
tetq; huius raenilrui nimia eile, quantitas vt quamlibet calcis libram' 
fere iex librae menilrui adaequent.. Tali iblutionefa&a, abilrahe pri- 
mum aquam in Balneo,quantum tranfire cupit,& flauefcet reliquum > 
J»ulcre inftar iblutionis auri. Hanc plane in loricata cucurbita in arena i 
eniilime abftrahe,doncc ficca reddatur,deinde coge aliquantum for- - 
tius,facque Mercurium inde in Alembicum vel cucurbitam fubliraa- · 
ri,mediocri attamen igne,non candeiceute. .Quando Mercurius iam i 
eilfublimatus, quodindedignofcituri quando infundo cucurbitas, , 
lutatae reiidere iridem peripexeris iiipcr materia, quod optime fiet,ii i 
tandummodo fundum non vero totam cucurbitam loricaueris, tunc : 
moderate illum eximas,ne quis fublimatus decidat,& habes triaMer- 
curij principia,primum ipium Mercurium fiiblimatum,' reliqua duo, , 
vt fulphur & Sal,funt in fundo,illa iingulatim vna ieparari & vltcrius 
praeparari hoc modo fblent; Adhibe operam,vt fiiblimatum omnem ■ 
tollas > ne ad reliqua in fundo vitri reflantia duo principia cadat,,  B ASTtVc je C hymi c J 
remooe illum,&affande ei acetum vini deftillatuöi, coquendo in cu- 
curbita vitrea per quatuor vel quinqj horas,donec maxima pars con- 
iumpta fuerit defiibliniatoinqueacetumfitrefolucum, quod foluni 
feparaacreierua,remanentiq vero affunde plus aceti deftillati vt ante, 
coque, vbi ffigefadum eft,coniunge reliquo decodo, & procede ita 
donec Mercurius lublimatns omnis fit in acetum iolutus, verum fe- 
ces qu$ inftar flaui praecipitati, quia Venenolae , reijce : acetum 
vero in quo Mercurius refidet & eft iolutus,abftrahe, ficca Mercuriu, 
nec refert fi appareat fubniger. Hunc iblue rurium per codionem in 
defiillataaquapluuia!i,viq; dum omnis confiet pure iolutus; Ad duo 
iilaynain fundo fupradida,relida principia,Salem ac Sulphur,aif un- 
de aquam plumalem dcftillatam,ad extrahendam indeSalem,fulphur 
eius remanet in fundo fiauiilimum, quodlibet feorfim fepara,&fui- 
phur edulcora: Salem filtra,iolue,coagula vfque dam purum &:pra- 
paratum confcdum confiet. Haec tria principia purgentur fiimma 
adhibita artificis induftria.per Alkoholifatum ipiritum vini, funr cor- 
rigenda, inhuncmodum; Superfunde fulphuri fpiritum vini ad alti- 
tudinem quatuor digitorum, reponeque claufiim ad digerendum ali- 
quot diebus,poftabftrahe inde ipiritum vini aliquoties per cohobia, 
eftque fulphur probe purgatum.Sulphuc referua feorfim,ad Salem fi- 
militer funde ipiritum vini dephiegmatum ad refoluendum, rema- 
nentes feces fiauae funt refiduae, quas toties imbibe & refolue ipiritu 
vini, vfque omnis Sal cum ipiritu vini fit extradus, filtra puriffime, 
abftrahe in Balneo per dimidium,repone,prouenietquc Sal viridis & 
candiflimus,in forma Vitrioli peripicaciffimus. Iftam edulcoratione 
&abftradionem ipiritus vini tantifper repete,donec omnis Salitafit 
clarificatus & redificatus. Nota, hic Sal tantae eft fnbtilitatis,vt fi eius 
paruam quantitatem pofuens in prunam,abibitque ex templo per fu- 
mum,relinquens hudam terram. 
Et nota vt Salem hunc tantiiper redifices ipiritu vilii,iaepius fbl- 
uendo & coagulando,donec nullas amplius iblutio det feces, fed pla- 
ne fit pura &: perlpicua. Referua itidem fingulatim.Mercurio itidem 
iuperfunde ipiritum vini, &: pone clauio vale ad putrefadionem, per 
dies quatuordecim,poftea immitte in retorraun, adaptando magnum, 
recipiens,iunduris bene perlutatis,incipe in arena fenfim deftillare, 
cranfibitque primum fpiritus vini, pofteaverb cogendo aliquantum 
fortius, prouenict fpiritus Mercuri), adhaerefeens vndiqueinreci- Liber P r i m v s* 
piente,fac frigefieri, neque aperi intra viginti quatuor aut triginta ho- 
ibiuecur,decurio illo tempore fpiritus Mercurijcum (piritu vi- 
ni,permancbuntque fimul vniti maximeque clan.Exime, abftrahe in 
Balneo ienfim ipintum vini, & remanet fpiritus Mercurij in fundo 
totus quem iic tenes bene odoratum ac iucundum,qui,fi placet, vite- 
rius re0hficari&: ad iummam puritatem gratia per fpiritus vini per ie 
deftillando reduci poteft; Ita funt hscprincipia fola &c per ie feparata. 
Hazcrurlum per artis compofitionem in vnam Panacaeara fic proce- 
dendo , par erit recedere ad opus. 
Recipe prioris didx calcis cinnabarinae mineralis quantum 
placet,folue in fuperiori menftruo,abftrahe in Balneo, vique ad olei- 
tatem , affunde denuo menftruum, & abftrahe in Balneo, vique ad 
oleum, illud fac quinquies aut fexies, pone poftea in Balneo claufum 
ad putrefaciendum per dies quatuordecim, deinde deftilla ex arena, 
per cucurbitulam, infra loricatam, primum deftillando aquam reii- 
duam,quando albos reddit fpiritus,repone aliud recipiens, & deftilla 
omnia denique igne forti,&accipies veram aquam Mercurialem foi- 
uentem.ln hac folue fupenus purgati & purificati Salis duos lotones, 
recipe lotonem vnum Mercurij, & affunde huius aqux, (in qua duo 
illi Salis-lotones loluti lunt,)tres quatuorue lotones, pone in Balneo, 
abftrahe fenfim, & tranfit aqua, Mercurius vero recipit ad le Salem, 
affunde rurium de menftruo, inquoSaleftfolutus, ad Mercurium, 
abftrahe idque fac tantilper.dum duo illi Salis lotones in vnicum lor 
tonem Mercurij ilnt reda6ti.Etinuenies,quomodo haec.duo indillo- 
lubiliterinuicem vniantur,vifidemqueviicofum 1 q iorem, eumque 
fere ficcum,reddant. Ad hasc duo compofitaprincipia tertium, 
nempe fpiritusMercurij fexlotones,feqnentisauri,quodiuperAlem- 
bicum alcenditjViium aiteruinue lotonem,pone vna in phiolamHer- 
merice clauiamdn Athanor,rege tam leniter,ne fpintus Mercurij in- 
de fublimetur, ied tandem omne inuicem coaguletur , & in rubrum 
puluerem euadat. Ha:ceftmedicina vniuerialis ad omnes ex corpore 
humano morbos depellendos, poteftque in infinitum & quantitate 
& virtute cum fpiritu Mercurij augmentari, femper parte medicinae 
vna ad decem partes Ipiritus coniundfa, gradibus tamen ignis 
perpetuo re&is ac iuftis: In igne enim fumme- 
eft fttum,. Basilica Chymicje 
SEgVITVR AVRI PRAEPARATIO. 
"D Edpe aqua: tinendx vncias duas, olei leu ipiritus Salis vnciam 
vnam,aceti vnciam vnam lemis, hxc reconde vnain magnum re- 
cipiens, deililiandoin illudrpirhusdehisfpeciebws: Recipe nempe 
odo communis Salis lotones,odo calcinati aluminis lotones, dimi- 
diam libram Salis nitrijodo lotones Antimonij,ex his fpeciebus coge 
fpiritus in recipientem, in quo antedida: partes iunt>&: fic prreparafti 
aquam auream lolarera,quam relerua ad vius necelfarios,vt lequetur: 
Recipe lotonem obryzi, in tenuiflimas partes laminati, reconde in 
cucurbitam,affunde oleum vel ipiritum Salis , vt aurum diifoluatur, 
pure folutum effunde in cucurbita, abdrahe menftruum foiueirs ter 
in Balneo,ne tamen plane ficcefcat, deinde luperfunde rurfum ipiri- 
i tum'Salis,& colorabitur Aurum quam maxime, ter vel quater inde in 
Balneo id abdrahatur,vt paruraperrctineat humiditatis, per diem di- 
geratur in Balneo,& fiet aurum tam fpirituale, vt luper Alembicum 
adlcendat,redditurq; (anguineum, & ita aurum redadum eil in iiim- 
raam medicinam, quam edulcorabis,fixabis,vtfuperius didum eft: 
aqua vero tinenda fic conficitur-.Recipe duas libras iemis aluminis, 
fac phlegmata inde divaporet, &c quando fere durefcit , immilcfc 
duas Salis nitri libras, & vnam laterum contuforum libram, tolle 
poileade igne, reconde in retortam probe loricatam deftilla indar 
.aqua: fortis,habebisque praeparatam aquam didam emendam. 
PANACaEA SOLARIS VIGESIMA SECVNDA. 
REcipe lublimati cryftallini (ieptics per phiolamre&ificari) duo- 
decim partes,calchon Reginas puras calcinatias partes tres, amal- 
gamavna fecundum arcem,&lublima donecinuicem confient fixata 
icu fixa reddita,quod fitin trigefima iublimatione, hunc fublimatum 
extrahe optimo Alkohole vini, deinde animä extra&ä in fixum redi- 
ge oleum,hoc pera&o ciba animam illius proprio fuo Sale remanen- 
te»putrefiant,tandem deftilla poft putrefactionem menftruum ad o- 
lei formam,idque aliquoties,& habebis tandem fummam vniueriä- 
lera medicinam,de qua latis Icribi nequit propter maximam virtutem 
& energian quas in illa latet. Poliunt etiam hac, diuino adiuuante Liber Prim vs, 
nmrtine.omncs deiperati morbi curari,imprimis podagra,lepra, Epi- 
lepfia, Apoplexia,Paralyfis,contradura,palpitatio cordis, deliquium 
animi, Melancholia, Mania, Lethargus, perepneumonia,phthifis & 
id.genus alij. Et pro hoc iecreto flimmai Deo in aeternum agendae 
flint gratiae. 
illius Dofis eil granum vnam ad tria cum fuis. appropriatis, 
optime applicatur cum magifterio Perlatum & Chelidonis,etiam 
cum edentis coraliorum, ii velis purgare ianguinem in corpore, fi- 
quidem illum plane redificat; Cum e flentia cinnamomi elt lumina 
fortificatio in refrigeratis corporibus prsiertim in lenibus : cumcfi 
fenriaianguinishumanireftituitradicitus Epilepticos, cum oleo vel 
Ballamo r-eclificato fuccmi rcftituic Apopledicos, cum magifterio 
critici vel eftenda panis reftituit omnes phchiilcos, δζ de deinceps in 
alijs morbis,cum luis conuenientibus vehiculis. 
VANACEA SOLARIS VIGESIMA TERTIA. 
REcipe Amalgamatum Mercurium cum loue ans libram, laua 
hoc Amalgama puriifSale & aceto, donec nihil inde nigri am- 
plius trau eat,recipe poftea fixi Mercur j vel Panchymagogi lofephi 
Quercetani in phiolafublimaci (a (ublimaro &commum Mercurio) 
quoque hbram,tere cum Amalgamate,pone in vitrea tabula in cellam 
vna in humidaarena,applica illi aliud vitrum, quo fubli matum, quan- 
do in liquorem ioluitur, excipias, vbi omne fluxit i vel nihil amplius 
fluit,tunc dephlegmaaquam vel liquorem Mercurialem, deftillaque 
primum in Balneo Maria?,poftea in arena ex retorcula, fi quid rema- 
net, huicrurium affunde oleum &deftilla, donec omne tranieat& 
menftmum tuum eft praeparatum. lam confice Amalgama Solis cum 
Mercurio viuo*purga etiam vt moris eft, poftea folue in hoc liquore 
abftrahendo, donec alterum cum altero fublimetur & tandem fixe- 
tur,ficinuenies tuum Arcanum, quod podagram perFe6liiHrae ( ge- 
nuine applicando) poteft curare: neque indiget edulcorarioae, quia 
plane fixum & dulce eft, fiquidem reiteratio iublimationis fiepius 
ia&aeft. Nota quando iublimatus per ie quinquagies re<5tificamr 
& lublimatur, (verum experimentum, ab Artifta aliquo expertum) 
redditur dulcis, vt nemini noceat, verum per fe nunquam redditur 
fern per reaiceivlit Alembicum. Haec Panacea maxime Basilica C hymic j 
mouetfudorem,nifi vero benefixetur, etiam mouebitiedes, itaque 
in fixatione maxima fita eft cura. 
PANACEA SOLARIS VIGESIMA QVARTA. 
Panacea conftat ex duabus vegetabilibus eftentijs, qux 
vna cum Auro in fummum abeunt iecretum, & medio Artifi- 
cis Chymico fic labori mandantur, ac praeparantur: prius vegetabile 
fic in praeparatione fiiaHomogenea exiftit: Recipe tritici quantum 
vis,iuperfiinde roris maialis adiliificientiara, donec finr maflTa: inftar 
pultis, fine fic ftent in calore temperato, vfque dum triticum radices 
nafcatur, paruulos &c. quando hae proferpunt longmiculae collige 
illarum libram integram vel plus, reconde in vitrum,bene claufum 
pone fub calidum fimum equinum triginta dies , pofteaexime , &c 
reconde in cucurbitam, deftillain Balneo & accipies aquam claram, 
qui eft Mercurius vegetabilis,quem referaes.Interea temporis recipe 
viciillm tritici quantum vis,ied bonam quantitatem,decem vel duo- 
decim librasjconmnde in mortario, reconde in vitrum, fine fiet per 
menfem in fimo equino,poftea deftilla per arenam quam leniter , öc 
oleum deftillat cum aqua fimul,haec ab inuicem fepara, oleum eft iul- 
phur vegetabile , aquamreferuaad iequentia. Terram reftitantem 
Recipe &calcinain cineres albos,fuperfimdeaquas propria?,vt Salem 
extrahat,filtra&coagula,hoc modo habes tria principia. Recipe hu- 
ius Mercuri j, hoc eft aqua: lex partes, fulphuris id eft; olei duodecim 
partes, Salis quinque partes cum dimidia, reconde fimul in vitream 
phiolam , pone ad digeftionem & fine ita perfeuerare ad fequentes 
vius. 
SEQVJTVR ESSENTIA SECVNDJ 
vegetabilis. 
REcipe vinum bonum, deftilla ab hoc phlegma per Balneum Ma- 
ria: in magnam cucurbitam, dcftillatum poftea pone ad iuam 
remanentiam:figillabene,fine fimul in fimo equino putrefieri abique 
igne per deftilla vt ante fcdadficcitatem: recipe 
corpus remanens, applica vafi idoneo, & deftilla per !atusomnia& 
aqua fimul & oleum purpureum tranfibit,illud eft ipfius fulphur, Sal Liber Primvs. 
remanet in fecibus quas calcina&excandefäc vehementer,extrahen- 
do inde Vitriolumfteu Salem: tune redtifi ca oleum cum aqua in cine- 
ribus decies vel duodecies, & tandem commiicebitur oleum cuma- 
qua,adde illi proprium Salem, & circula in Balneo Marke per qua- 
tuordecim dies,claufo tamen vaie,& efficietur liquor, <Sc ita alterum 
etiam vegetabile in fua tria principia, per circulationemineffentiam 
redadlum eft. 
SE£J IT V R TERTIA ESSENTIA EX 
Auro talis. 
REcipe oleum Salis, in hoc diifolaeaurum,fidiitblummfunde 
omne in tantum boni Vitriol! oleum,poft haue coniundionem, 
in cucurbita fadam,deftilla inde olea duodecies per cohobationcm, 
ilngu lis '-vicibus iemper rurfum affundendo,ita tamen ne aurum re- 
maneat hccum,oleis toties indeabftradis,& deftillatis per Balneum, 
vique in tantum fit fadum veluti didum, tandem dehne cohobare 
amplius,& affundes auro nobilem fpiritum vini, ac pones in cellam, 
fine ftare donec cryftallifetur,cryftallos exime, &; deflilla inde rurius 
{piritum,donecampliusnoncryftalliretur,Cryftallos hos ficcain me- 
diocri calore,contere &edulcoraaqua , affunde rurius ipiritum vini, 
digerantur viciflim, quando per aliquot dies digeftum eft in Balneo, 
abftrahe fpiritum vini mediocriter , & remanet eifenna Solis inftar 
olei,hic eft genuinus proceifus ellentiae Solaris, quos duobus iftis ve- 
getabilibus fic incorpores: Recipe eifentine ex tritico partem vnam, 
ellentiae meri partes duas, effentias auri partem vnam includan- 
tur commifcendophioke Hermetice claufas,circulentur in Athanore 
vfque dum omnia coagulata atque fixataexiftant, & habebis lapidem 
Panacaram pretiohiiimam, cuius virtus atque proprietas ineffabilis 
atque incredibilis exiftit: Hoc autem notabis, vt materiam omni 
iuo phlegmate priues,alias coagulationi idonea non erit,fin v. genui- 
no modo procelleris intra menfem totalis coagulatio perfedaent. 
Hic notandum venit,qupd Paracelfus 6c Crollius ex tritico & vino 
Homunculum prasparare conantur: Verba& praeparatio Crollij fe- 
creta talis eft. Homunculus apud Paracelilim eft excellentiflimurn 
quoddam arcanum hue medicamentum arte ipagyrica tradum de ba- 
culo potiffimum vitas naturalis in homine , cuius formulam huc ap- 
ponere minime pigebit. Ba JILICÄ Gü I M I-C 4L 
Nemo non mente captus negabit vic® baculum eile uucrituen> 
tura ellis,& praecipuum in hunc edcdum eile triticum atque vinum, 
aDec&naturapriECiEcensadvit® iuitemationem alimentum ordi- 
natum yt aliorum Principem. Proinde Paracelfus nutrimentum hoc 
protulit ex quo ianguinem alimenti generaret , .ac inde iperma for- 
mandi fui homunculi: Aliufione haud irrepta nutrimentum pro 
vita iumitur,& potiiSmum quia in vitam rranfmutatur. Vitam aur- 
ium pro hominediquidem iqfi viuar-,ηοη homo fed cadauer de homi- 
nis tara eil vtiliffima pars quae pro homine haud congrue fumi poteil,, 
vti bene & eleganter nobiliffima pro toto. Quatenus igitur nutri- 
mentum ime alimentum vitae, vita eil hominis, homo pariter dici po- 
teilvel homunculus,idquod ex hominis fanguine Sc vira genentur, , 
vtpote pygmxus vmbratihs, Homunculus pollca natus, gigasqne re- 
natus. Hic pauca dodis-ί ufficianr,qui plura volet incelligere, nshii 
videbitur eomm,qua: ad occultum lenium trahi confueuerunt in al- 
legorico vel amigmadeo fermone. Rem tandem feliciter & alacriter 
aggreffi perfequarnux. 
Tritici,optimique vini partes aequales vitro clauib Herrn erice», 
putrefiant equino fimo (nimirum Balneo Mariae dido per fimilito- 
dinem caloris) diebus tribus naturalibus, vel vfque dum habeatur 
materia germinata, qu® mortario trita, exprimatur per pannura 
lineum in fuccum album in ilar ladis, fecibus abiedis. Biusmodi 
liquor ponatur vitro, vel potius ad digerendum, vel macerandum 
equino vc antea didura fimo marino diebus 4o,vel potius 50. Si pro- 
be temperetur Balneum continuo & mediocri calore, materia con- 
uerteturin ianguinem & carnem ipagyricum inftar embryonis. Hoc 
cft prima & proxima materia,ex qua generaturiperma, duplex j: atris 
Sc matris generantium .homunculum-, fine quibus generatio fieri 
nulla poteil,qux ad humanam generationem iiue animalem accedat. 
Ab huius Embryonis ianguine & carne feparetur aqua per Balneum, 
item aer per cineres,&iemeturvtruraque elementum per fe. Poft- 
modum ad feces poilerioris deilillationis affiiia aqua deMlationis 
prioris, fimul in Balneo putrefiant diebus decem. 
Secundo iam deililietur aqua,vehiculum ignis vna cum igne il- 
mul& Balneo fepareturaqua.dumaicendere volet quippiam & fer- 
uetur per ie,deinceps in cineribus pofito vaie, deililietur etiam ignis 
ieoriim. Hadenus elementa quatuor ex fuo chaos «mbryonis LlBERpAIMVS. 
ieparata funt&rnon ieparatafunt,quod infra declarabitur,non potius> 
tamen quam reipondeam obiedioni,qiiie hoc loco fieri polier, ab ad- 
ueriarijs Paracelli, multa fortaliis(inquienr) olim de luis tribus con- 
donari poffim,in omnibusfcriptis fuis, quaz modo retradlara palara 
eil, etenim chaos, (quodembrionem vocat) in quatuor elementa 
partitur, en quam fibimetconflare videtur nouushicPhilolbphus,, 
qui iarmtda (latuit reru principia, modo quatuor habetisne ? Stride, 
admodum tenete ne vobis euadat, partam occafionem hanc argu- 
menti loco ioiidi icilicet. 
Terram itaque foeculentam reuerberari iubet ars ipagyrica, 
clauib vale, ipatio dierum quatuor nacuralium,interca tamen aqua 
primis deftillationisdefliiletar Balneo, vt quarta pars abijciatur, reli- 
quum eius deililletur calore cinerum, dc affundatur fuis terrx reuer- 
Beratte,ac in arena deililletur igni vehementi, refundatur,abilrahatur 
& refundatur cohobando quater,fic habebitur aquaadmodum clara,., 
quae lenietur. Pofbnodum affundatur aer huic terne acdeililletun 
igni vehementijin aquam claram fplendidam & odoriferam, lenietur 
ieorirm.7 um demum affundatur ignis aquae fürs primae,& putrefiant 
in Balneo limul per tres dies,& inde per arenam aqua 
aduilicnem ignis lecumadfert,deililletur iterum per Balneum, quic- 
quid afeendere poterit,ignis in fundo manens icorfira ponatur. Aqua 
ham pollrema rurfum affundatur fu te terrae ac limul Balneo maceren- 
tur,diebus tribus,deinceps per calorem arenae tota deililletur aqua,& 
balneo ieparetur,quodaicenderevolet,reiiduum in fundo manens, 
cum priori refiduo lenietur. Aqua iterum terrae affundatur, abilra- 
hatur,acfepareturvtprius,donec infundo nihil reliqui maneatale- 
paratione perBalneum.Quopadlo aqua poftrcmbjam feparata con- 
fundatur cum igne luo refiduo ac balneo maceretur diebus tribus 
aut quatuor,pofl;ea deililletur in Balneo omne quod illo calore pote- 
rit ai cendere, quod in fundo relederitin cineribus deililletur ab igne .· 
quicquid eleuabitur & firmamento clt inferiori aereum quidbalia- 
mitum in fluxus firmamenti fuperioris &quod infundo manet igned i 
quid irapreflum adell ab eodem id ell inferiori ä fupeciore. Hi 
poilremi duo liquores adlcribuntur duobus primis principijs, prior 
Mercurius pollerior vero fulphur .-Paraceilo enim elementaled eo- 
rum vitales partes velut ipiritus & anima naturalis > quae iplis inerant 
k natura.Rcdtiiicandum eil vtrumque, &iniuum centrum circulari Basilica C η y m i c λ 
motu iefle&cndum, vt Mercurius hic, ana cum aqua fua iiiperiorc 
loco ieruata clara &codorifera prsparetur,iulphur autem per ie. 
Modo reftat vr tertium principium intueamur. Reuerberata 
terra trita iuper marmoreum lapidem imbibatur aqua iua,qua: fupra 
redundarat k poftrema feparatione liquorum balneo fa6ta,vt harc fit 
quarta pars ponderis fu* terra?,& calore cinerum congeletur in Tuam 
terram,idq; toties fiat proportione iemata, donec terra totam iuam 
aquam ebiberit. 
Poftremo tandem hatc terra iublimetur in album puluerem in- 
ftarniuiscandencem,fecibusabiedi:is,qua: funt inimici nequam Lo- 
lium in agrum natura; latum , ex tenebris exterioribus ortura,iemen 
peccati, terraque damnata,binarius disiun&ionis copulam vnionis,& 
concordis in rebus naturalibus,non fecus atque in iupernaturalibus 
impediens. Sublimata veto terra iam a tenebris libera , verum eft 
chaos elementorum, iila namque occulta continet,cum Sai naturae 
fit,inquodelitefcunttanquaminiuo centro reflexa. Tertium hoc 
cftParacelfi principium & Sal matrix in qua priora duo feparata viri 
& mulieris parentum homunculi Mercurij videlicet atque iulphuris 
»ndenda funt,acflmulvtero vitreo figillo Hermetis obiignato con- 
cludenda ad veram homunculi generationem ex Embryone fpagiri- 
co petito: Hadtenus Crollius.Homunculi generatio artificialis apud 
Paracelfumextac lib.i.de generat.rerum natur.fol.203. 
PANACEA SOLARIS VIGESIMA QVINTA. 
R Ecipe Aceti Antimonialis quantum vis,huic adde recens Anti- 
monium in arqualipondere, pone ad in vicem in locum puere- 
fa6Honis,deftillapofteafordiiimo igne,hoc fac ita decies , deinde re- 
cipe acetum hoc omne,appone illi viciilim dimidiam rubri pulueri- 
fati Antimonij libram, &pone adhuc per meniem ad putrefacien- 
dum,deftilla denub igni fortiilimo,reconde in cucurbitam, & dcftilla 
in Balneo Mariar,inde leniter omnia phlegmata,tandem oleum,quod 
fi placet femel rectificabis: Huic adde tres partes viridis Leonis,pone 
vna in lenilTdigeftione, vt auru foluatur,putrefac per meniem, poftea 
deftillaiuper Alembicum,& remanebit fuicaterra,illam reijce, quia 
nihil prodeftjiam auri oleo cum Antimonij oleo vnitum, iuperfunde 
de phlegmate Alkoholis optimi feuipiritus vini, quem inde deftilles Liber Prim vs" 
decima vice fortiter, tandem quando iätis re&ificatum eft,abftrahe 
illum totum per Balneum Mariae,& remanet rubrum dulce oleumde 
Antimonio& viridi magnarum operationum & vir- 
tutum,in omnibus morbis, poteftque magna exhibere miracula. 
FAÜACjEA SOLARIS VIGESIMA SEXTA, 
T)Raepara Mercurium dulcem cum iublimato Sc Mercurio viuo, vt 
moris,nempe ita:Recipe lublimatum,huicimmifce Mercurij viui 
quantum potes,fublima inuicem in phiola,modo ac via Philofophica 
facili ;Huncfeparaa fecibus, & redificaadhuc fernel &(atiseftido- 
neus : recipe huius nouemparres,eiadde Tmddurae Solaris (qualis in 
duodecima Panacaea reperire eft)vnam partemjreconde vna in iuftam 
phiolam Hermetice obfignatam,verte lingulis quatuor viginti horis 
in arena,in qua vniantur, hoc continua ita per menlem philofophi- 
cum & accipies maxime egregiam medicinam: Hanc rediges in eflen- 
tiam cum circulauoAlkoholinpellicano,vt fixa & pura fiat inftar olei, 
& habes talem theiaurum, quo hominem priftinae potes reftityere 
valetudini.Illius Dofis funt duae, tres ad quinque guttas,magnumeft 
lecretum , quo vlterius procedi&confuh poteft, imo & periculum 
inftitui,quidpofIit ac valeat in augmentando, nam hoc oleum maxi- 
mi cftpretij,&:oIimcuidam Dynaftae a Theophrafto in monumen- 
tum magnae amicitiae ©blatum. Quidam volunt offerre pro Timftura 
led hanc videmus hic elfe nonnihil obicuriis, tra&atam,nam defi- 
derari hic quaedam perfpe&um ac viium nobis eft. 
PANACAEA SOLARIS VIGESIMA SEPTIMA. 
STomachusftrurhiorHsParaceiri fic fit ad hoc opus: Recipe aqnae- 
philoiophicat lib.vnam.Mercurij lublimati vncias duas: Mifce, & 
ln hac aqua Tollte Mercurij, tantum,quantum iolui poteft. DiiTolutio- 
tarde procedit: ac propterea opus eftdigeftione. Solutioni adde li- 
quoris gnmmofi vncias duas. Mifce, 8c deftilla,idq; bis vel ter,donec - 
aqua nubas feces poft ferehnquat.In omnibus deftiliationibus afcen- 
det Mercuriis !iiblimatus,quf mfingulis vicibus in aquam repones* 
Hac aqua extrahitur quinta dlentiametallorum,mineralmm & mar- 
eafitharum. Spiritus vini Tartariiatus, ad hoc opus operationis fic· 
praeparatur. Deftilia feces vini exficcatas in modum aquae fortis. Baulich C η y m i c m 
; Aquam 8c oleum fepara& ferua. Interim feces ad albedinem cskina, 
quas oleo fiipradido imbibe: & vc fupra deftilia & calcina, toties id o- 
pus repetendo j donec oleum fuerit clarum, vt aqua, & dulce,nec 
.aduftionem lapiat. Ita habebis quintam eflentiam Tartarilatam, qux 
xorrofiuaomnia ex metallis tollit: Sequitur fubhmatio Solis. 
Recipe Solis per Antimonium purgati &c in bradeolas ledi,vel 
'CiusIecOjSolisfoliativnciasduas: Stomachi ftruthionis vncias qua- 
titor ; Solue & deftilia per Alerabicum,igne forti fub finem, ad iublri 
macionem viq;,vt vitrum candeat.Vafe frigefado: cohoba&deftilia, 
idque terrepete,fingulisvicibus,quod fublimatum fuerit ieparando, 
Qjiarto deftilia lente phlegma, & herum nonum affunde ad vncias 
quamor;& fac vt prius,donec tota aqua confumta, &omnc corpus 
exaltatum & fublimatum fuerit in albedinem exaltatx aquilx, id eft 
Mercurij fublimati. TuncLauda Deunx Denuo totum fublimatum 
repone cum phlegmate, deftillando phlegma fine adfcenfione fpiri- 
tus.Fit & Mercurius vitx in hoc opere vteft in Archidoxis Paraceifi, 
ilibro de arcanis,cum parte vna Aatimonij,&parte vna,vel fecundum 
alios duabus Mercurij fubliraati. Redificatur poftea, & foluitur fu- 
pra marmore &Yitro,deindecoagulatur,dcftillando phlegma,& mo- 
dicum addicatis; donec guttx in phlegma decidentes incipiant prx- 
idpitari.Tum amoto recipiente & alio iubftituto,deftillatio igne mo- 
deraro vrgetur. Hocquater repeti debet: quarto mafia erit clarat 
alba. Coniundio Solis fublimati& Mercurij vitx, talis eft ; Recipe 
'Solis iublimati, fiue olei eiufdem fupra didi fine phlegmate partem 
•vnam: Mercurij vicx clarificari partes duas: Mifce fimul.&: lento igne 
.deftiliafpiritus.Qupdcoagulatum remanferit,folue fupra marmore; 
Ttertio folutionem 6c coagulationem repetendo. Tum fupra hanc 
materiam affunde duas partes quinta? eftentix tartarifatx, deftillando 
per Alembicum ad ficcitatem vfque ■; reaffundendo aliam defuper to- 
tiesjdoneccflentiadulcis daftiIletur,vtimpofitafuit. Quo fado: fii- 
per huius Medicinx partem vnam, affunde parces quatuorfpiritus 
vini fine phlegmate: digerendo,donec confumatur. Sic habebis So- 
lis ac Mercurij vitx coniundionem: cuius Dofis guttarum quatuor, 
in vino albo. Prodeft in omnibus morbis derperaris,&ijs,quorum 
caufa eft occulta* Vide de hoc apud Beguinum in fuo Tyrodnio 
cap.iOo Liber Primvs* 
Cap γ τ XII* 
Oe Laudaris. 
LAVDANVM SOLIS i. 
13 Ecipe obryzum purum, redige ad tenues laminas, confice inde 
Amalgama,bene purgato & ab omni nigredine purificato Mer- 
curio in crucibulojfunde poftea,fi incipit fumare fuper aquam,&eua- 
ditin pultem, vt confiat, tunc pone turfum ad ignem (addendo flo- 
rum mcrucibulc,&:diuaporabit Mercurius aurum q; 
redigitur in fubtilem puluerem,fic fi fatis periculoie praeparatum eft, 
iam iuperfunde huic auro purificato Alkohol vini, fine ftare per dies 
& nodes, poftea effunde & reftitue nonum, illudque fac tertio, iam 
recipe aurum, reconde in puram cucurbitam, abindeabftrahendo 
fpiritum, poftea iuperfunde quatuor vncias olei Antimonij (fi fuerit 
vnciavnaauri) obfigna vitrum figillo Hermetis, pone in calidos ci- 
neres, vt foluatur in purum oleum,poftea appone Alembicura,vel re- 
conde in retorram,deftilla inde oleum Antimonij, donecproueniat 
aurea gutta,ibi definens funde oleum Solis in puram cucurbitam, il- 
lud eft veraiblutio Auri,hoc aurum non amplius cft corpus minerale, 
fed fpiritualiter transmutatum. Hax folutio ex auro extrada coagu- 
letur rurfiim in calidis cineribus,fietque candidiifima inftar cryftalli, 
iuperfunde rurfus recenti oleo Antimonij, & coagula vt ante; Hocq; 
faciepties,fempcr vt ante prima vice vt fit diaphanum & candidum, 
quo in eo te peripicere poffis,adeo fubtile eft, fi accedat halitus redi- 
gitur in aquam,ideoque prceferueturab acre in pyxide argentea, eftq* 
mfte praeparatum. De hocLaudano exhibe aegroto in agone mortis, 
in quantitate pife,cum fpiritu vini aut per ie,&intra quadrantem ho- 
ra: reualefcet.lllius Dofis certa alias eft granum integrum,tribus qua- 
tuorüe cum guttis,S.V.in vale argenteo,alijfq;appropriatis aquis vel 
fimilibus. Vlurpetur autem haec Medicina plerumque poft mediam 
nodem,a primo iomno,poftea redormiat, morbos quofeunque cu- 
rat, modo patiens obferuet Diaetam. Hoc iecreto,Paracelius fertur 
Mariam Auftriae Reginam olim reftituifte ρπίΗης valetudini,ied pau- 
cis dicendo, eft thelaurus maxime praecipuus propter mirabiles  BAS.lUCiE C Η Y M » C i 
effe&us & virtutes,modo legitima artis methodo procedatur; Dein- 
de etiam multum fi tum eil in conficiendo oleo Antimonij, 
LAVDANVM SOLIS 2. 
O Ecipe Mercurium bene & artificioie purgatum,hunc reconde in: 
loricatam cucurbitam,afhmde Vitrioli& Salis nitri libram ana, 
bene permifee, poftea fublima vt moris diligentiifime/ublimatura 
denuo,vt ante adhuc femel per calcinatum alumen & Salem nitri,ter- 
tiofublima, per fein alta cucurbita vitrea, & reddetur rubeus atque 
infipidus: Hoc opus oportet necefiario inftituatur cum Mercurio, 
quo vi Salis nitri reducatur in oleum: hunc iubiimatum tere tenuiter 
öc fubtiliter,reconde in phiolara,ac fuperfunde illum optimo fpiritu 
vini, ad eminentiam trium digitorum, pone ad putrefactionem per 
4 o.diesbene.reclufiim,&abibit Mercurius vel in oleitatem ieu hu- 
morem fperraaticum; quo melior recipitur Mercuri9,eo prasftantior 
reddetur ad expellenda vitiarenum peryrinam, 6c alios morbos per. 
iudores. Poftea effunde leniter ipiricum vini, & caue feceslimul 
tranieant,deftilla poftea in Balneo Marias,vt fpiritus vini omnino ab- 
itradlus conftet & ponatur in arena.applica Alembicum lutatum, vr. 
ge Mercurium magno ignis gradu inftar aquas fortis, & adfcendit lac 
ieu candidus purus fuccus: tunc abftradtionem affunde rurfus ad 
Mercurium qui adfcendit,fic deftillabitur pulcra oleitas, dulcis fapo- 
ris abfque omni acredine, ieu corrofione, qua quam optime debet 
cuftodiri& muniri, fi enim recluferis reperies quendam prccioium 
Baliamicum odorem plane iucundum& gratum, tempore peftis 3c 
morbo gallico cum Theriacacomipiftum,eftvniuerialis medicina,& 
vera aqua Mercurialis,quaLaudanum Metallicum praparatur, vtie- 
quitur,. Recipe quinque huius Mercurialis olei lotones, adde duos 
Solis quam fubtiIiiIime calcinatilotones,poneincalidos cineres per 
triduum,&extrahet omnem ex corpore animam ,euaditq; in oleum 
languineum Hoc oleum effunde in aliud vitrum,refiduam autem cal- 
cem reduc iterum fecundum artem, oleum vero inde pro 
ne vitro bene claufo, coagula leni igne in cineribus,dum eua- 
datin lapide verum ac cryftallinum inftar flammae: poftea reconde in 
aliud vitrum, vt viciilim folue in oleum cum aqua Mercuriali, coagula 
rurfiim vt ante,& haec ibIutio,imbibitio&coagulatio tcrdavice repe- Liber Primvs, 
tatur,& praeparatum eftLaudanum ieuElixirium vitae,cuiusmultief- 
fe<5tus,&mirabiles operationes. Dofis hui9 fccreti eft granum vnum, 
cuml heriaca feu Mithridato in calido vino pro ratione perfonae, bis 
autcer, per dies aliquot continuos, vt opus fuerit, fiimptum,excitat 
fudorem, & requirit vt inde ieiunes ad tres horas. Ab extra poreft 
etiam inter vnguenta mifceri, tunc nulli euenire affe&ui damnum fi- 
ue periculum poteft. 
LAYDANVM SOLIS 5. 
T) Edpe Mercurij viui libram vnam, coficeinde per aquam fortem 
deiliiiato vini aceto per qua- 
tuor horas,vtfoluatur, aceto latis foluto affunde recens acetu coque 
viciilim vt ante,hoc fac tantifper,donec praecipitatus ab aceto omnis 
iit folutus,tunc deftilia inde acetum per Balneum Maris puriflime,5c 
refidebit in fundo rnaflainftarSalks,cui affundes aqua pluuialem qua- 
ter deilillatam,coqui permitte in vitro obturato per dimidium diem 
poftea fac fubiideat, &c quando inclarelcit, effunde & deftilia inde 
omne phlegma per Balneum, fic reperies in fundo infignirer claram 
maffam, illam ftcca & diuide in duas partes,fuper vnam partem funde 
ipiritum, ac pone ad digeftione per o&iduum, tunc deftilia in retorta 
in cinenbuSv&tranfibit primum fpiritus vini, poftea ipirit9 Mercurij, 
& in fundo remanebit materia nigerrima. Hic notandia eft,ne deftil- 
lationefada vitrum ftatim aperiatur,liquide fpiritus Mercurij liben- 
ter iolent coagulantur intra duodecim horas,quan- 
do iam vitrum aperis,abftrahe leniter ipiritum vini in Balneo, quo el- 
fentia Mercurialis remaneat,inftaroleicineritij.-illum liquorem pone 
in paruulo vitro in leniffimum calorem,& folue in illo feniim de reli- 
qua fiipra di6la mafta retenta,parte Mercuri j,trita tamen prius in fub- 
tiliiT.puluerem,tantum immiice,vt in mediocre maflam polfit refbl- 
ui,hoc facto claude vitru figillo Hermetis,decoque & retine in cine- 
ribus, tamdm donec in rubeum puluere fit conuerfunr.huic iam didlo 
pparato pulueri ad pone vnciam anims Solis, trade fixationi,& ppara- 
bitur inde eximia medicina; q pro vera incorporatione femel aut ter 
imbibes cum veroAlkohole vini & habilis acidonea eft.Huius medi- 
cinae granumvnum curat morbum gallicu,lepram, excitat fudorem, 
interdü etiam purgat,vfurpeturp ieptimana femel aut ter, cum vino 
iaccharo permixto, eftinfignium virtutu &c mirabilium effe&uum. Basilica Chymic^ 
LAVDANVM SOLIS 4. 
COnfice aquam ex Vitriolo,Sale nitro & cinnabari. Huius aquas 
recipe libram, deftilla adhuc ter de dimidia cinnabaris libra, 
redifica poftea folura perle: modo hanc aquam commifice cum as- 
quali parte Alkoholis fpiritus vegetabilis,Sale fuo fortificati& acuati, 
fine vna per viginti quatuor figillatim itaftare, poftea defiilla in Bal- 
neoMarias,& afFunde rurfum iuper remanentiam,nam in vna deftilla- 
tione plane non vnitur: talis reiteratio Hat ter, interim ambo fpiritus 
inuicem vnientur, refidentes infundo vitri, inftar Salis vel glaciei, 
deftillatum autem phlegma remone, fiquidem nihil amplius prodeft. 
Hic fpiritus aut glacies poteft.fi vis,femper recenti aqua multiplicari, 
fedfemper in Balneo debet deftillan,vc antea .-notabis autem vt duas 
libras aquas ad vnciam vnam fpiritus ieu Salis recipias. Huin s Salis ieu 
glaciei recipe libram,immifee duos lotones Foliorum Auri,inque to- 
tum refoluentur. ftent vero per odiduum in Balneo, &euadetinde 
aurea aqua,quas venit circulanda viginti per dies,poftea diftolue vicif- 
fim in Balneo, coagula in cineribus, & Laudanumcft prasparatum, 
pro quo fiummas Deo agendas fiunt gratite. 
C a p y t XIIL 
T>e Mercurio Solis. 
AD MERCVRIVM SOLIS PRJEPARANDFM 
QVemadmodum Deus ter optimus maximus Microcoimum 
perfediiiime condidit,& in illius commodum folatium mul- 
ta imo maxima &occultiiIhnanaturas implantauit, vt omnia e re ho- 
minis eiiepoilint. Etquanquamhomo per lapium perfedione fiua 
in occultis naturalibus cognofcendis maxima ex pane fuerit priuatus, 
nihilo tamen minus diuinaipfi mirericordia conceiTiim, vt diligenti 
in eam labore inquirat & ficrutetur quas & qualia fibi profint. Sane 
non latet, quod ex Auro multifarias & diuerläs pollint praeparari 
Modus 1. Liber Primvs. 
medidnE,vtoleum,Sal,Sulphur,Alkohoi,itcmBaI(amus, Butyrum, 
Extra<dum,Tin<dura,(piritus,&:idgenus fimilia&c. quaeomnes prae- 
parationes Auro potabili fubftituuntur Sc conferuntur. Verum 
quid philo(ophi,nomine Auri potabilis indicent,parabolici & ambi- 
gui eil intelledlus, quode iuura cuilibet libenter relinquimus iudi- 
cium. Neque vero indiget dilputatione; nam auro (ecundum mo- 
rem philoiophicum praeparato, & ita redadto, vt in corpus amplius 
reduci nequeat,ita tamen vt in liquorem (anguineum foluatur, feu in 
formam potabilem reducatur, vt pro medicina fecreta adhiberi δζ 
vfiirpari debeat & poilit 5 Hocadmirartdae omnipotentiae opus,opus 
inqueglorioilim,laboriofum&gratiarum aditione dignum. Sequitur 
igitur,quomodoex Auro iiimma Medicina praeparetur, qua diuina 
benedictione &c operatione omnes tum intemi quam externi morbi 
radicaliter curari & praeleruari poiiint: Tibi Diuine parens in hono- 
rem & gloriam, Arnen. 
ARAT 10 A V R I. 
R Ecipiantur in nomine Dei omnipotentis quatuor vel odto loto- 
nes optimi Auri Vng urici, aliquoties artificioie & diligenter per 
Antimonium lumme purgati fini & bene praeparati, redigatur in te- 
nues laminas,conficiendas inde lamellas indar minimarum arundi- 
num, cum illis procedatur vt (equitur. 
ARATI 0 AQJs JE Έ ORTIS AD 
hoc opus. 
T) Odea conficiaturaqua fortis communi more ex Vitriolo&Sale, 
■A duarum librarum: ex ea deinde aqua Regia fequenti modo. 
AQVA REGIA AD HOC OPVS, 
REdpe libram procedentis Aquo fortis vnam, adde quatuor vel 
odo lotones Salis armoniaci} ({ufHcerent quidem quatuor Salis 
armoniaci lotones »verum quanto plus iumitur tanto melior & for- 
tior redditur Aqua Regia)per Salem fublimatfftet in calore, & fi Sal 
armoniacus iolutus fit aquaflauefcet. Basilicje Chymicä 
SOLVTIO AVRl 
"O Ecipe finum &per Antimonium ante praeparatum Aurum, inq; 
-IX. orbiculos laminaros redadum,quatuor lotones affunde de aqua 
regia duodecim lotones in vate idoneo, vt foluatur in cineribus cali- 
dis \ folutionem poftea funde in cucurbitulam, abftrahe inde aquam 
regiam ex Balneo Maria: per Alembicum vfque ad oleitatem,& repe- 
te affufionem & abftradionem fecunda & tertia vice per cohobiara, 
poftmodum accipe duodecim recentis aqua: regiae lotones, infunde 
denuo fuper aurum pro foluendo, abftrahe quoque inde in Balneo 
Mariae,vt ante ter,recipe poftea tertia vice rurfum duodecim recentis 
aqua: regia: lotones Fundeiuper abftradum aurum, & deftilla etiam 
terinde,ficfuificiet,remanebitqueSalinfundo inftar (anguinis coa- 
quando refrigefcit tum interdum inde proueniunt& pullu- 
lant cryftalh,ad craÜitiemacus,flauentes inftar iuccini. 
PVTREFACTIO. 
HOc vt didum eftita perado,recipe tres libras Salis Tartari opti- 
me purgati,hunc fac fluat fuper ignem in apto crucibulo fuio- 
riö,c6tinuetur Audio per 12 horas, pofteafunde illum fluxum in pel- 
uira orichalceam fine mora, habeque in promptu calidum morta- 
rium,contunde materiam fmftulatim,nam ioluitur cito in aere, huic 
Tartaro iuperfundatur in vitrea cucurbita ad altitudinem quatuor di- 
gitorum fpiritus vini optimus & verus,deinde ponatur ad cineres per 
duos dies & nodes calidas, & extrahet fpiritus viniSalcm ex Tartaro, 
euadctque ianguineusdit autem fpiritus vini bonus ac fortis &: me- 
lior'fietextraxio in hoc opere requifito. Recipe iam aurum in cucur- 
bita remanfum,vnde aqua regia cftabftradta, toties, quoties fada eft 
mentio,reconde in pelicanum vel aliud vitrum putrefaciendo , adde 
1.2. vel 3. lotones Salis armeniaci, affunde rubeam extradam effen- 
tiam T artari cum fpiritu vini ad altitudinem trium digitorum,reclude 
figillo Hermetis,pone in Balneo Maris, applitato operculo nempe 
Balneo,ex orichalco confedum prout Balneum requirit, pellicanus 
feu vitrum putrefaciens non profundius ftet in aqua,quam fpiritus vi- 
ni adicendit,quo gradus ignis diligenter poffint regi, in quo plurimu 
fitum eft, afias totum opus peruertitur, periclitatutque laborans: Liber Primvs. 
Hanc materiam fac per meniem in Balneo Maria: putrefieri,&: fenfim 
aurum folutum, inftar albißimi fpermatis: tempore ilio 
elapio,effunde omnia ex pelicano, inque cucurbitam vitream, aliam 
da ad abftrahendum,pone in Balneo Maris inde deftillando fpiri- 
tum vini,poftea vitrum inferne probe loricato, applica Alembicum, 
& repone fenfim in cineres calidos, deinde ignem de gradu ad gra- 
dum, auge denique ad excandefcentiam & perfpicietur Mercurius 
partim viuus, partim inftarpulueris adfcendentis,quemviuificabis 
more folido cum calido aceto: Pofthsc laua pura aqua, & erit prspa- 
ratus. In fublimatione lolet interdum fieri repercuilio feu feparatios 
quare caueri debet maturatio, aurum prima vice omne non adfcen- 
dit, interdum remanet corpus album , illud requirit reiteratio- 
nem proceifiis , alias iuum de fe non reddit Mercurium, praeftat au- 
tem, quando aurum foluitur in aqua forti cum oleoTartari,tertia vice 
repercutitur &pofteaedulcoratur, verum ineft periculum, poteft au- 
tem iequenti modo abfquc periculo prsparari.Recipe aurum purum, 
folue in aqua regia, ioiutionem reconde cum vafe iuo ad locum foli- 
dum,poftea recipe fex vel ocfto lotones Tartari calcinari in fornace 
figulina co(fti,hoc foluatur in calida aqua,vt albeicat inftar feri,& pro- 
prer Feces & impuritatem Tartari,probe permifeeantur, vnaque cuip; 
fecibus femelin fblutum aurum fundantur, tuncfoletexcitare foni- 
tum,quemEcclipfin nominamus,reiteretur affuflo donec ceifet Ioni- 
cus, poft recipe fex lotones Salis communis,adde,permifee tandenv 
calcem reperculliim exficcain arena,feces Tartari impediunt hic re- 
percuffionem quando exiiccata calx coftaqtunc apparet fufea, affun- 
datur huic iam calida aqua,coquatur per quadrantem horae, tandem 
aqua effundatur, id tertia vice cum aqua reiterando & coquendo per- 
ficiatur,tunc in effufione fecesTartari fimul abeunt,adfcendunt& ie- 
parantur,puluis exficcetur in hnneraodum vt manet inftar denfae pul- 
tis,nam fi plane redditur ficcus, tunc repercutit; Huicirami ce iam 
femunciam contufi Sulphuris cum baculo ligneo, bene impaftatum, 
reconde in crucibulum,iuperftrue ftratum de fulphure, nam fiilphur 
impedit repercufiionem, pone in carbones, & incipit fu! phur inde 
diffumare.& ardefcere,deniqj crucibulum incandefcat,&calx auri erit 
fuica, illa fiepius calida aqualauetur&edulcoretur , vt pondus auri 
eft fufeum inftar croci Martis, q? poftea ad putre·* 
faclionem,iublimatianem & viuificatione habile eft.  Ba SILIC£ ChYMICjE 
PR.£ClPlTATim 
TJ Ecipeiam ad didam Auri Mercurium quemlibet lotonem, dh 
-ΪΝ-midiam de Solis calce vnciam, vel tantum Auri foliati fini, con- 
fice mde Amalgama, ac repone illudinouo Philoiophico ex longo 
collo,& vt artis eft in cineres reclude ne Ipiritus periendfcant acrem, 
fub jdatur ignis de gradu ad gradum vique ad quartam, quod inde 
probatur,fi lignum in arena nigrefcat & fumet in dido gradu,fubfifte 
per fex feptimatias, vel quantum neceffitaspoftulat, & euadct fubci- 
iiilimus fiifcus vel rubeus jpuluis, quemrcieruabistanquampretio- 
fum theiaurum; praecipitatione gnauiter expedita,abilrahatur a pul- 
uere in loricata cucurbita vitrea liquor vel verus ipiritus Vitrioli Ve- 
neris philofophicus,deinde etiam aqua Theophrafti, quam in libro 
Xenodochi) defccibit, aliquoties etiam inde abilrahatur, (quamuis 
non fern per fit neceflc,)deniqueabilrahiturinde nona vice optimus 
iupraredificatus ipiritus vini,vel reconditur puluis in terream pati- 
nam,cuiaffunditur ipiritus vini,qui incenditur ad comburendum, & 
tunc Medicinaexiftit praeparata. Hoc Arcanum ii probe conficia- 
tur,foluitur inftar (anguinis, neque vnquam per redudionem abire 
poteil in corpus, nam fada eil perfeda deftrudio & ieparatio trium 
principiorum, quoniam corpus Auri philoiophico more in Mercu- 
rium proprij corporis redadum, purumque ab impuro ieparatum 
eft,nam fecundum opinionem philoiophomm extradio Mercuri) cx 
corpore metallico nihil aliud eft quam apta naturalis refolutio & re- 
dudlio in primam materiam,hoc eft, in viuum Mercurium leu colo- 
ratum argentum viuum, quod corporis Solis primum erat princi- 
pium in centro terne, antequam in metallum natum erat, nempe 
phlegma , in quo inuifibiliter &c incomprehenfibiliter Mercurius 
iulphur& Sal naturae Solis, ceu tria principia omnium reliquorum 
metallorum,latent & continentur. Hic Mercurius denon com- 
munis, (Philoiophomm ) eft radix philoiophiae medicinae, & quam- 
uis multi controuertant,non efte verum Aurum potabile, ied inqui- 
rere philofophos maiorem medicinam,non moueathoc quenquam, 
fed credatur experientiae Theophrafti,qui de hac Medicina fic feribit: 
Ibi eft totus ftopus artis, vt Mercurium ( fcilicet Solis) ex auro Liber Primvs. 
conficias,& praeficias,etiamfi Mercurius ille ad tingenda metalla non 
omnino fiifticiat, valere tamen tantum in corpore humano,vt illud 
fiimmae lanitati reftituere poilic. Quo reipexit cJariffimus Philoiq- 
phus Iohannes Albertus "Wimpinaeus,Ducis Iohannis de Auftria,i» 
magna Veneta armatura contra Tuream tempore Maximilian! Medi- 
cus, ille de hoc Mercurio Solis diuerfos edidit libros, vt Lucem lu- 
centem in tenebrisjitem Archidoxa & libellum de concordia Hypo- 
craticae Paracelficac Medicinae. Inter alia autem praefationis Archi- 
doxorum ponit haec: fis contentus illis, quod Mercurium vitae,hoc 
eft,Solem praeparare potes,qui omnium aliarum medicinarum mater 
eft,& quando penitius & oculatius rem colifideras, videbis & farebe- 
risjConfiftere in illo omnes veterum eximiorum Medicorum princi- 
pales medicinas,quaeabfque hoc ad perfectionem nunquam reduci 
poliunt quia omnes ex illo,tanquam fruCtus ex arbore proueniunt,& 
hocitafiehabere,teftesfimtTheophrafti& aliorum Philoibphorum 
libri. Quia vero hic Mercurius vit£E,hoc eft Solis, vp & philoibphi 
de illo fcnbunt, imo noftra propria multifaria (authorait) &nde 
digna experientia in fummis & infimis perionis fatis demonftrat, nul- 
lum medicum nec aegrotum in fummis neceilitatibus aut difficilimis 
morbis deftituit, quare omnes aliae medicina huic iubminiftrantes 
putantur. In libro,cui titulus lux lucens in tenebris,reperiuntur haec 
verba: Hic Mercurius Solis eft infignis medicina, vt Theophraftus, 
imo omnes etiam alij philoibphi audeant dicere, iufficere homini ad 
ianitatem recuperandam, quam maxime difficilis etiam fit morbus. 
V SV S ET DO SIS. 
T Tllcufque enarrauimus laudem & commendationem modo 
•tJLdidli Arcani Solis, in maiorem fidem formalia Autoris retinen- 
tes. Hic Philoibphusiecum habuit induftrium ä manibus laboran- 
tem jquifupradidum proceiIum,iiue Arcanum Solis pro neceilitate 
praeparaiii:,poftea didtum ipium procellum,philo1bpho ipii iimiliter 
demonilrauir,communicauit,&elaborauit,vndepro tanta amicitia: 
theflera philoibphus in curandis morbis,multis,magnis & incurabi- 
libus inngnitcr profuit &c profecit, quod ipieitainuenit,&cuidam 
bona fide concredidit,qui magna miracula hoc arcano edidit & fimi- Basilica Chymicj® 
liter hunc procefliira iuxta hanc formam prsparauit. Qupdattiner 
vlum & efficaciam Medidns,curauitillaphiIoiophus, vt adhuc in vi- 
uisffint homines quibus id conflat,multos leproios. Eiufdem gene- 
ris iimilia etiam exempla refert Csfareus Medicus Johannes Crato, 
plurimum huic tribuens medicinae, porro' reflatur philoiophus in 
iuis fcripsisjfe curaile illapodagram,hydropifin, morbum caducum, 
cancrum & hmiles morbos incurabiles infinitos. Comprobat 1 heo- 
phraftus non eile in tota natura contra peftem & venenum maius 
prsieruatiuum & curatiuum hacmedicina,qusrefcrua noftris tem- 
poribus maximaneceflaria eifer. Qua;alis huius medicina virtutes 
tk commoda fint, reperiuntur in libris Medicorum & Philofopho- 
rum,de auro potabili tra&antium. Dofm quodattinet,fumunt ex s- 
grocis pueri granum vnum, minores annis 15. duo grana, adulti, tria 
vel quatuor in aquis appropriatis vel vino. Operatur infenfibiliter & 
tantum per fudorem naturalem. Saniviurpant pro prsferuatiuo per 
hebdomadam granum vnum &: integri reieruantur diuina gratia flo- 
rido corporis Vigore ad vltimum vique statis terminum,imo ad mor- 
tem abique omni dolore. Imo non poflum celare fingulare mira- 
culum huius mcdicins,exemti funt c fepulcris homines ante triginta 
annos defundi vita,eratque videre quod non putruerint neque foe- 
cuerintjiedin puluerem tantum & cinerem reda&i fint,quare non in- 
digent Baliamo homines fumms conditionis,fuppeditathsc medici- 
na verum &c perpetuum Baliamum Philoiophorum tam in vita quam 
morte; quod ita ex aliorum honeftorum& fide dignorum hominum 
viua experientia deprehendimus &delcripfimus. (Verba Authoris) 
Deo Patri omnis gratis, creatori Medicins& Medici, imo iupremo 
corporis & anims noftrs medico iit laus & honor in perpetuum pro· 
tanta gratia & beneficentia, quam diutius ad nominis fui lau- 
dem & gloriam in fuarum creaturarum emolumen- 
tum coronet & conieruet.. Liber P r i m v s* 
171 
AD PR&PARANDVM MERCVRIVM SOUS 
Modus 2. 
PAracelius Tom.6.de lap. Philofophorum. Sic ait: Extrahere cor- 
poribus Metallicis Mercurium,nihil aliud eft, quam ipiareiolue- 
re, ieu in primam ipforum reducere materiam, hoc eft Mercurium 
currentem,qualis fcilicet erat in centro terras, aut metallorum gene- 
rationem,vapor.icil.Harnidus&Viicoius, continens in ie inuifibili- 
ter Mercurium & Sulphur Natura:: Principia omnium metallorum. 
Talis Mercurius ineffabilium eftvrinum,&iecreta Diuina poflider. 
Redudiodida fit per aquam Mercurialem, qua: nec loannide 
Rupecifla nec alijs,quicquid etiam iaditent, cognita fuit, ideoque di- 
ligenter eft cognofcenda,& indcfclib labore tradfanda. Hoc ergo 
pado paretur dida aqua Mercurialis. * 
Recipe Mercurij iublimati per Vitriolum,Sal nitri & Alumen, 
libras tres. Salis armoniaci,ter a Sale fublimati& clari & albi libram v- 
namiemis,trita fimul& Alkoliiataiublimainfublimatorio per Are- 
nam horis 9. Vbi refrixerit,iublimatum cum penna detrahito &cum 
reliquo fublima,vt in fundo mafla nigra remaneat inftar ceras fluens. 
Refrigeratam exime,Sc tritam rurfus in patina vitrea faspius cum Salis 
armonjaci aqua,fa. ptieparata imbibe, & iua iponte coagulatam rur- 
ftis imbibe & ficca ad 9. ieu ιο.νϋρ vices,donec fere non vlterius coa- 
guletur. Tritum fubdliterfupra marmor in loco humidofolue in o- 
leum pulcrum, quod redificabis perdeftillationem in cineribus ab 
omnibus fecibus & relidentia. Hanc aquam omnium facile principe 
diligenter aileruabis, cuius recipe vncias ©do, & impone Laminas 
opt. Solis vel Lunas, optime mundatas pondere vnc. i.icmis: vitro 
claufo repone ad digeftionem in cineres calidos horis 8. corpus tuum 
videbis in fundo vans tranfmutatum in iubtilem Vaporem leu Mer- 
curium,fadaiolutione totius aquas Mercurialis per Alembicum len- 
to igne a prima materia fublimando iepara, & in vitreo valculo dili- 
genter afteruato.Habebis hoc pado veriifimum Mercurium corpo- 
ris,cuius Vius in rebus deiperatis,modo prudenter ipio vtaris,eft mi- 
raculoius & coeleftis,& propterea indignis non reuelandus. Lepra 
Rubea ä Mercurio Solis,lepra alba a Mercurio Lunae curatur Paracel. 
tom.6.cap.3.devitalongalib.2.Mercurius Auri curat guttam eodem 
tom.lib.i.cap.2M. BasiIicä Chymici 
MO DV S s- CONFICIENDI MER- 
curium Solis. 
REcipe aurum quantum vis, fblue in aqua regia, abftraheinde* 
aquam regiam in Balneo, affunde rurius aquam regiam in Bal- 
neo,hoc fac ter,pofteafuperfunde vinumaduftum,abftrahe quoque 
ter in Balneo, tunc recipe Salem Tartari, in dupla cum aurolquanti- 
tate: permiice terendo,reconde in cucurbitam deftillatoriam,fubijce 
illi in arena primo die lenem ignem per n.horas,dein fac ffigefieri, & 
reperies in roftro ilatim Alembici adherentem Mercurium Solis 
inftarpulueris, recipe acetum deftillatum, &r iuperinfunde acetum 
deftillatum,tere digito hinc-&illinc,&: concurrit Mercurius in fundo 
granula. Poreft hic labor abfolui odiduo, quod conftat exemplo 
R.D.P.M.. 
MODV S 4. PRjEPARANDIMER- 
cunum Solis. 
REcipe 4. lotones auri, refblue in forti aqua regis, {ex libra Vi- 
trioli communis & Salis nitri deftillata,& in cuius aqua; iibra vna 
odo lotones Salis armoniaci iunt foluti/ecundaque vice redificati) 
inhacvt didum foluetenues lamellas aureas, deftilla inde phlegma 
per Balneum Marite, putrefcat per 14. dies &c nodes, tunc deftilla & 
lubiima aurum, fin autem omne non fiiblimatur, deftilkbis ab aqua 
regis omne phlegma in Balneo,&in eo quatuor Salis Tartari lotones 
folutos auro affundes, tunc fiiblimatur,haec reiteratio tertio fiat, de- 
nique abftrahatur inde in Balneo Maria; aqua, deponatur ad conci- 
piendos cryftalios, quibus addes duos Salis vrina;,Salis Alkali,Salis 
Tartari & Salis Armoniaci ana lotones, putrefacvnaperqo.diesde 
nodes, tuncpermilcedimidialibraTartari & trade fiiblimanda, fic 
(oblimabitur Aurum inftar vulgaris Mercurij iublimati, tunc per re- 
tortam deftilla in vas terreum vitreatum plenum aceto, & reuertetur 
Arum omne in purum Mercurium vilium Solis. Vel fi mauis fic 
etiam praeparabis Mercurium Solis : Recipe auri fini 4. lotones, 
:rocede cum illis vt iara edodus es, adde noftea Salis communis, Liber P r i μ v 5 
Salis Alkali,Salis armoniaci,Salis Tartari ana 1, lotones, folue Salia m 
vrina, Sc procede in omnibus vt iam di&um cit, Sc habebis ex hbra 
cum dimidia Solis u. lotones Mertunj. Veletiamin hunc modum 
fieripoteft: Recipe 4. lotones auri, procede vtlupra, verum recipe 
Salis TartarijSalis armoniaci,Salis communis Sc cinerum de ialicibus 
ana duos lotones,putrefac Sc reuiuifica vt dictum eft,fic habes fimili- 
ter Mercurium Solis, hunc prxcipita Sc coagula per ie,& erit lum- 
mum purgatiuum totius corporis, in Lepra Sc morbo Gallico 
fummura Arcanum , verum folares curat morbos , vt etiam in 
omnibus fillulis, cancro,lupo Sc inueteratis vitijs eximium pur- 
gatiuum. 
Nonnulli praeparant hoc modo,recipientes confedtam aquam· 
regis, in ea loluunc aurum, abdrahentes illud a Sole gern mas, vt fiat 
fortilL Sc efficaciiTl in hac ioluunt aurum,quinque iciiicet aquas parti- 
bus additur pars vnaauri,cohobando duodecies in Balneo,dum deni- 
que fere ficcelcat, poitea affundunt duos adhuc lotones recentis* 
aquas,deftiilant rutius inde aquam duodecies cohobando,donec tan- 
dem adoleitatem perueniatur,denique addunt recentem aquam di- 
gerunt permenfemin fimo equino, abftrahunr fuperfluam aquam,, 
ponunt in cellam, poftea coagulant Sc iublimani, coagulatum amfi- 
cioie reuiuificant. 
EX MERCVRIO SOLIS CERTA ET VIRA 
Tinctura. 
"O Ecipe Mercurij Solis 4. partes, effentias Sulphuris Solaris per 
Alembicum destillatae 1. partem , reconde vna in phioiam fed 
melius in pelicanum, luto iapientias lutatum, phioiam vero ngillo' 
Hermetis occluiäm,pone vna in cineres ac furnum philoibphicum,. 
Sc euaderexindeprimonigramafla,poitea varij emergunt colores Sc 
fufci, tunc exime, tere &imbibe r urium vna parte Sulphuris eflenfi- 
ficati Solaris, repone vt ante,&reddetur inftar iridis, pofteainftar cin- 
nabaris attamen fuici coloris, exime ratium, tere Sc imbibe duobus* 
lotonibus olei Sulphuris vt icis & aiTumit colorem pyropidmbibe 
turfum quarta vice , (Sceuaditplaneinftarpyropi, icd non ita peripi- 
cax;. Quando hasc Medicina confedaeft, tam duriter adhxret vitro,, 174 
Basilica Chy micj 
vt difficile inde diuellatur,diifolue autem fpiricu vini, poftea abftrahc 
ruriumipiritum.Hunc modum traditalius talitcnRecipeMercurium 
Solis,reconde in vitrum.rotundum,occlude figillo Hermetis.,pone in 
fimum,renouaiemper quinto die,& incipit fua fponte Mercurius in- 
diesdiftblui, & paulatim adicendit feorfim Mercurius inftar acris in 
iublime,occupans circulum vitri,ex ifta folutione plane euadit in a- 
quam diaphanam «Sedaram inftar cryftalli.Hincfublimarus adicendit 
vtdidumeft,& redditur aereus,rurfiimq; defcedit,tandem per hanc 
diurnam codionem & continuationem redditur magis filicum & 
denfum inftar citrini olei, quando iam deprehendisficcoagulatum 
materiamque conquietam,tunc perfecifti tuam coniundionem.Hoc 
oleum magna etiam prudentiaper fimum, vt iam didum eft, quinto 
quoque die renones, tandem videbis cuticulam emanent emfuper 
oleum, hoc apparente pedetenrim tranfit in coagulationem, denique 
praecipitatur inftar,noue fubtilis arens,ab hoc euadit in prqcipitatum 
lubnigrum continua poftea ad albedinem, & fi placet ad ruborem, 
tandem ad colorem citrinum,hinc inde Tinduram tenes. Alijbre- 
uiori viaprsparant Mercurium Solis per foliaaurea,qui modusnobis 
dcobfcuruseft. 
O Ecipe quatuorlotones auri Vngarici, iblue in oleo Salis, deftilla 
A poft inde oleum Salis,& remanet in fundo calx fulca,illam excipe 
plano vitro,reclude prius bene, & fubijce continuum ignem, ledita, 
ne calx in vitro fundatur,fine ftare per S.vel i2.ieptimanas,& reuerbe- 
rabitur calx ita,vt fiat iubtilifllmusinftar puluexis, illum ielueoieo ex 
fublimato & Antimonio confecto,fac conftftere in leni calore,donec 
oleum plane diipereat & exfic.cefcat, tunc incipe fublimare forti igne, 
& iublimatur aurum in fublimitatem in vitro inftar candentis circuli, 
illud abfterge fubtiliter,eft enim palpabilis inftar Amalgamatis feu ar- 
genti viui, niil quod non ita currat vt commune argentum vinum. 
Alij iumunt hunc Mercurium, adduntq; tantum communis argenti 
viui,permittunt in calida arena calefieri, exprimunt poftea per coxiu, 
quando aurum omne per corium tranfit, putatur aurum in primam 
materiam eile redadtum, no poftum autem ailenriri, quia aurum hoc 
modo fecundu legem philofophicunoeftinfua urincipia reda&um. 
f. MODVS PRAEPARANDI MERCVR1VM. Liber Primvs* 
6. MOD V S. 
REcipe fubtüem auream calcem , calcina illam elemenrari Mer- 
curio Solis vel Lunas, poft calcinationem adde tantundem Mer- 
curi) viui,reconde in fublimatorium, fac confiftere per o&iduumin 
leni calore, donec redeant in vnam fubftantiam : poftea incipe iubli- 
mare: illum iublimatum reclude in vitrum, pone ad digeftionem per 
rempus in ignem vaporis, mutaturque omnis fublimatus in corpus 
Mercuri). Si huic argento viuo auri proprium fulphur in redla pro- 
portionefeupondereaddatur, &ita Mercurius in igne philoiopho- 
rum praecipitetur, accipies eximiam medicinam, ad lepram fanan- 
dam,purgat putrefarilum languinem,tollit fuperfluos totius corporis 
humores per iudorem,renouat etiam corpus aliquo modo. 
CONSI L1VM CVIVSDAM PHILOSOPHI DE MEKCVRIO 
Solii ac Luna, qua via in verum augmentum ac Tin ituram 
poßmrreduci. 
OMnium primum (verba Authoris) ponam meam experientiam, 
& poftea quid ex illa in qiiolibet pundlo concludendum fit. Et 
primo quidem meis vidi oculis , quod quidam habuerit drachmam 
Mercuri) Lunae,cui addita erat quarta pars Solis, haec inuicem praeci- 
pitauit,poftea vulgaris Matcurij quarta partem addrdit,c6tinuauitqi 
praecipitatione, vique dum illius praecipitati 40.-accefierint lotones, 
quos propria manu in vitro claufos attigi. Ex hac experientia confe- 
quitur. 1. Mercurium corporum perfedtum,facilius Mercurio com- 
muni coagulari, z. Facile & poilibile eile, nimiam ipforum humidi- 
tatem praecipitatione polle extrahi. 5. continere hos Mercurios in 
ie vini propagandi infinitam, adaugmentationem Sc multiplicatio- 
nem,&id quod cum frigido Mereurio Lunae, valde exiftat poilibile, 
fic & non minus etiam in calido etiam exiliere Solari Mercurio. 
4. Pelie hos Mercurios iolö igne abfque aqua corrofiua redigi in ma- 
gifterium.Deinde in eodem vidi vitro,illud quod inferius ftiir,&: diu- 
tius crebriufq; in calore confillit, habuiile talem fixationem, vt in te- 
gulapulcram auri probationem ediderit, quod autem &in medio ia- 
cuit,non potuit.  ;B ASlLIci C Η Y M IC JE 
Hincconfequitur. i. Audione ignis & illius continuatione ta- 
les augmentatos praecipitatos reddi fixos, itavtinlolare corpus pofi 
fintFundi. i. Poft hanc praecipitationem amplius requiri admini- 
ftrationem ignis, fi in vfum componi debeat. Porro vidi,receptis 
crudi Mercuri) viui tribus partibus, Solis quatuor& in phiola figillo 
occlufis,igne fingulis quatuordecim diebus ita audo, vt vitrum in vl- 
timis quatuordecim diebus incanduerit,Mercurium omnem in opti- 
mum aurum effe mutatum. Et fi haec materia non recondita fuiiTet 
in vitrum tam amplum,aquofitasMercurij.qua: illum fixbtilera reddit 
illius fixationem impediuiifetjpropterea quaerit amplum (patiura, & 
nifivkrum fit magna: capacitatis, frangit illud; quando vero nimia 
humidiras ante,quam Mercurius in fixationem ponitur, ab eo tolli- 
tur,tum tantam vitri capacitatem non requirit, fcd libentius quam 
ante fixatur. Si itaque has experientias omnes didas iam coniungo 
fequitur inde,quod ex Mercurio Solis addito Fermento corporis prae- 
cipitato, polle euadere in perpetuum augmentum, cui poftea com- 
munis Mercurius additur , & ita Mercurius Fere abfque dubitatione 
& fi c plane in aurum & argentum reducitur. Huc etiam hoc perti- 
netjfi quando quis de hoc praecipitaro,communi Mercurio audo, in 
aurum libuerit reducere, prius in phiola figilletur , de triduo ad tri- 
duum,vel odiduo ad odiduum,ignis ita augeatur, vt denique dies ali- 
quot 5-vei 4. poffit pati candorem,tunc Fundatur in crucibulo addito 
Borrace vt & adis. Hac ratione pollet (augmento ante in pondus 
redado) tantum depr£ecipitatotolli,quSitum fixari debeat, & illud 
poni ad fixationem.. Interim autem dum hic praecipitatus confiftit in 
fixatione, addatur reliquo praecipitato rurius tantum Mercuri) com- 
munis quantum Fuitiublatum,&dum vnus praecipitatus fixatur,alter 
augmentatur,ficpoteftperFedumex illis confici augmentum,opor- 
tet autem modus quantitatis ofrieruari, fic fingulis menfibus magnu 
inde deportabis lucrum,ä Mercurio Solis accipitur initium cumMer- 
curio vulgi coniequenter proceditur,praeterea nihil amplius requiri- 
tur in hoc opere nifi regimen ignis & commoditas valbrum. Hae Ipe- 
culationes procedunt exinFallibili experientia, & putarem ego, 
fi quid in naturapoilibile, hunc particularem pro- 
cemini non efle de nihilo. Liber Prim vs, 
177 
SEQV1TVR OJOMODO FVRNVS FIXATOR1VS 
& fixatio mßituatur. 
COnfice fornum deftillaterium, inrrinfecus efformafum inflar 
form venti, erige in illo capellam, (Verba Authoris) fuperius 
ere<ffam&pateant 10. foramina,quodlibec digitum vel pollicem la- 
tum,( quando plura aperis foramina) fortiorem efficere poliis calo- 
rem , vel effice in medio furno, terreum & bene reclufum focum lu- 
per tripodem, foco lingulis locis duorum vel trium digitorum inter- 
uallum occupante,fuperius conftringe focum,vt vnura i altem pateat 
foramen,quod vel anguibus vel latius effici licet,lmanguftum luerit, 
reddit debilem calorem, quanto latius, tanto maiorem, & ita licet 
augeri ignem. Materiam fixandam ilgillain vitro, ad quartam tan- 
tum partem repleto,pone in cineres, nam arena ad tantum calorem 
non adhibetur, vitro enim incalefcente (& tamen vndique fuperius 
arena cooperto) facile pollet arena vitrum reddere fohle , aut fua 
mole,in igne nonnihil emollitum,fupprimere. 
SEQV1TVR MODVS REDIGENDI MERCVR1VM 
Solis in Tincturam. 
PRimum hic quoque experienti# dabo locum. Et primo depre- 
hendimus ex Argento Aurum (non tamen ita probum ) efiicc 
polle hac ratione. Aliqui fumunt praecipitatum cupreum, ruberri- 
mum item crocum Martis, quibus cum nonnullis olitetis vel Mer- 
curio fublimato&iolutofubijciunt fluxum & ingreilum ad Lunam, 
tunc,quia naturaliter ex albo & rubeo efficitur flauedo, per additio- 
nem talis rubei citrinatur, fed haec Luna flaua non omnes retinet 
colores,ratio h#c eft,quia cuprum & ferrum,vnde illa Tindhira con- 
fe&a eft,non funt tam fixa, vt abfque diminutione poilint in igne 
perfeuerare , fed comburuntur ienfim , quare Lunam etiam,&ita 
iftam flauedinem perire oportet. Altera ratio eft, quod Venus & 
Mars quamuis praecipitentur, non tamen ita purum habeant Mer- 
eurium , qui Lunam ad iupremum perfedionis gradum euehere  B ASILICl Chymicj 
poffet. Ex hoc tamen docemur experientia,quod quando rubea me- 
talla,imprimis Mercurialis m ateria, habent ingreflum ad metalla, in- 
de ad flauedinem auri tinguntur,& li talis materia rede &proprie fixa 
eft , tum tindura illam Lunam & alia metalla in probatione facit 
ftabilesjitem fi talis materia eilet purimma,neceftario inde puriffima 
etiam confequetur Tindura. 
Et hoc iane conflat Mercurium Solis, omnes aliorum corpo- 
rum Mercurios antecellere,nullum etiam conflat purius Vitriolum 
& Sulphur,quam ex Solis Mercurio,quod poteil effici. Neque etiam 
tenemur impendere laborem purgandi,quia per fe purus eft. 
Deinde edocet experientia, illum Mercurium fe finere praeci- 
pitari in eximium puluerem, rubeo etiam colore ad metalla in prom- 
ptu exiftente. Item docet experientia, (quod vidi) talem praecipi- 
tatum Mercurium per ignem fblum poffe reddi fixum, ita vt addito 
etiam communi Mercurio <Sc cum eo praecipitato, Mercurius Solis 
illum folo igne ita fixet,vt in purum aurum euadat. Et quia Mercu- 
rius Solis ex natura metallorum eft, ingreditur tunc quoque in me- 
talla,licet vt didum habeat fixationem &: colorem: quare quando in 
proiedione ad metalla additur,flauefeit per fuum ruborem,quemad- 
modum rubeus crocus, aqua permixtus, illam non rubeam ied fla- 
uam efficit,&quia probe fixatus eft,fuam quoque retinet flauedinem 
in metallis, vt in nulla probatione diipereat,& quia ex puriflimi Sul- 
phuris & Mercuri) fubftantia eft,puriffimum quoque metallis parti- 
cipat fplendorem. Apparet ita haec via ex natura & experientia non 
folum poffibilis, (quia praecipitatio & fixatio infallibilis) ied etiam 
aliquando breuior,quam alij proceflus/ed quia Mercurij in pracipi- 
iatione facilem fluxum amittunt, oportet fuccurri per modum ince- 
rationis per quem quaelibet res facile poteft reddi fluxilis,iple 
etiam crocus Martis,qui tamen difficile, 
fluit. Liber Prim v V* 
179 
AUA PRAECIPIT ATIO MERCVRIORVM. 
NOn poiTum non hic enarrare, quodmds vidioculis,quodque 
communicaui cum quodam meorum mrimorum,quiMercu- 
rium Lun# efficere & prscipitare potuit,verum ab auro nihil pomic 
•obtinere. Poftquam certior fadus ed,me habere iuftum procedura 
conficiendi Mercurium Solis,petijtame vt communicarem fcium, 
promittens Mercurium Lamas & eius praecipitationem. Commu- 
nicauiprocefTum conficiendi Mercurium Solis, verum alium &fu- 
fiorem quam ante pofui/ed tamen certum. Illius defcriptio ita deha- 
bet : Sumpfit phiolam angufti colli, in quam recondit tres partes 
Mercurij Luns& vnam partem auri amalgamati,collum vitri, quod 
longiufculum fuit,femper &adiduo fecit patere,poiuit in arenam, vt 
fundum vitri in arena ad altitudinem digiti fuerit coopertum & col- 
lum in furno patuerit: hoc dies & nodes tali rexit colore, vt collum, 
quod arens iupereminuit, refpedu arens, manu minime potuerim 
attingere,intra4. feptimanas habuimus bonum prscipitatum indar 
pulcrifcinnabaris, fed aliquanto dauiorem, illi per proceifionem. 
Arithmeticam addidit quartam partem communis viui Mercurij, 
vafe patulo vt prius prscipitauit, incepitque primo vncia Mercurij 
Luns,&vbiegovidi,e0in augmentatione adfcendit, vt plus quam 
40. lotones fuerint in vitro. Verum nefeiuit vir ille vlteriorem 
fixationem,!! cruftulofam materiam,in fundo vitri induratam, in fo- 
co plumbo addididet, relids fuillent pulcras probationes auri. Si 
modum fixationis tenuidet,obtinuidet magnum thefaurum,fibifuis- 
que maxime proficuum. Modum autem fixandi licet addifeere ex 
meis ante podtisiecretis,nimirumvt hic prscipitatus ad decem fere 
dies in figillato & laminato vitro fub tegula contineatur,igne 
aliquoties audo. Modum fixationis ipfi aperire 
nolui,quia caput habebat Hete- 
roclitumu Basilica Chymica 
MEDIC IX A EX MERCURIO 
Luna ac Solis. 
IDem ipfe mihiafflrmauit,fe di&um praecipitatum, quem ex Mer- 
curio L\mx confecit, mulroties viurpalls in pefte,quem fecum 
femper in pera habuit ad cafum neceiTiratrg,illius Dofis funt 9. grana. 
Pro fecundo re vera fufficienti virorum honeftorum teftimonio 
comperfquod hic meus familiaris in loco quodam mihi fatis cogni- 
to, quendam, qui Noribergae in probatione leprofus habituseft, 
hoc iublimato Mercurij Solis curauit, ita vt totaliter poftea mundus 
fuerit reputatus. Sed neicio , an ille Mercurius Solis per fe abfque 
omni additione fui fermentantis corporis fit praecipitatus. Habuit 
ex communicatione cuiufdam fuorum familiarium, ipfe vero non 
potuit efticere,& quia tam magnum illius animaduertit efte6tum,me 
orauit donec exorauit. In chirurgia fua magna affirmat Paracelius,fc 
non fcire meliorem Panacaeam in pefte quam Mercurium Solis 
praecipitatum. 
MERCVR1VS V IT JE SOLARIS. 
Λ Ccipe liquoris Mercurialis, infra defcripti, cui vel tantundem 
-L\a.m amplius edam fuderis Hermophroditi, virilis & femineae 
naturae,aqueae & terreftris,volatilis & fixae,adijciatur, ac omnia dige- 
rantur,cohobentur ac deilillentur, vt dilloluens fiat Lunare ac Sola- 
re, admirandae operationis. Vtrumque Luminare ficfolutum, cor- 
pus recipere poteft,etiam cum proprio menitruo coniuntftum atque 
vno momento,nec citra admirationem in puluerem ficcum reduci, 
cum Iiquefa<ftiuo&hume£tatiuo omnium rerum primo. Dofis eius 
pulueris eft grana 5. ad 7. ex duabus vncijs infufionis vim albi aut li- 
quoris alterius congruentis: oleum Mercuriale totum eft. 
Accipe reguli Martis ftellati libram vnam Mercurij in metco- 
ronredudti&ellenfificati libram vnam lemis,puluerifentur & com- 
niiiceantur,retortoque vafi im ponantur cum recipiente, fubijciendo 
gradatim ignem & genus quoddam fummi cryftallini grauis, feie in Libek Prim vs, 
frigido coagulantis & calido foluentis,extillando: quod vna aut altera 
deftillatione, feces fernper feparando, reftificabis,faper hunc liquo- 
rem toties ipiricum Hydromelitis vinofi affunde & cohoba, vttan- 
dem crebris iftis cohobationibus liquor dulcefaat, fpirituq; feparato, 
reftet in fundo oleum Antimonij exquifitilfimumaepretiofiilimum, 
multis curandis aegritudinibus ijique grauiilimis aptiilimum. Vide 
Tetnloh. Quercet.fol. 412.&473. 
TIN CT V RA V NI VERS ALIS DE MERCVRIO 
corporü, ex monaßerto prouenta. 
SOlue Lunam in aqua forti,repercute cum aqua Calida in calcem al- 
bam,quam cum aqua calida abluendo fpirinbus dulcifica &exicca. 
Recipe illam calcem & adde ei dimidiam partem aut paulo mi- 
nus Salis armoniaci. fublimati aut mundificathcontere bcne,fimul & 
locain vitrum ap:um,&faperfunde de oleo Tartari claro vtfapere- 
mineat 1. digitos,& vitrum valde obtura,6cclaude, & pone in fimo 
equino aut Balneo per meniem,tunc tota materia denigratur. Hanc 
funde in aquam communem,&ablue fiibtiliter ab omni falfedine, &: 
poft quamlibet refidentiam aquam clariflimam effunde, quanto fab- 
rilius poteris toties donec amaritudine ablata fiat dulce,tunc mater- 
nam exficca & fablima- 
SVB LIMATIO MERCVRI1 CORPORIS. 
T Studponeadfablimandura vel feparandum in cucurbita figuli A' 
A lembicoccECo applicato bene figillato luto magiftrali, &c pone vas 
incineres calidos s & applica primo lentum ignem per dimidium 
diem. Dehinc fortiorem, tandem fortiffimum vfqne ad vicefimam 
quartam horam. Tunc vas in frigidetur, &aperiatur,& in throno 
comperies pulueres grifeos,quos contere in fcutellavitrea cum aceto 
deftillato calido & reuificabitur.Serua illum Mercurium Lunae in va- 
fe vitreo dcconfidera pondus eius.. Quia primum illud pondus fpiri- 
tus fiefadi competit pro propriainfuiionenoftraeterra?. Secunda ad 
fecundam,tertia ad tertiam,yt infra dicam. Basilica Chymicj 
NVNC DESVLPHVRE NOSTRO. 
E St autem in medio vafis materia adherens ipondilibus eius pul- 
uispruneticolorisaquem iubtilirer depone &ferua care, quia eil 
Sulphur Phiioiophorflim , aer Sc ipiritus tingens, illud lema ad 
partem. 
NVNC DE TERRA NOSTRA. 
ESt autem in fundo vaiis materia nigra, cui iterum adde dimidiam 
partem Salis armoniaci iuperfundendo oleum Tartari putrefa- 
ciendo per omnia. Dulcificando, exiccando,iublimando & Mercu- 
rium colligendofagaciter,cum magna induftria, deponendo in parte 
fecundum feparationem Mercurij de Sulphuris. 
REITERATIO. 
HAs operationes toties reitera donec ex vna marca Lunte, me- 
diam marcam refoluti Mercurij obtinebis,qui dicitur a Philoib- 
phis lapis benedidus de aqua permanens. Qui tamen permanens eile 
non poterit ablquc iuo corpore de fulphure a quibus eft feparatus. 
CAVTIO ARTIS. 
Itito tibi in fide catholica,quod il habueris de tali Mercurio Solari 
aut Lunari fic fado, etiam quocunque ingenio abique Mercurio 
crudo,tantum i. iot cum ilio Sulphure dimidium lot aut ad minus 
drachmam,fcias procerto,de in charitate Chrifti, te habere magnum 
theiaurum & fufiicere tibi laborante amo tuo. 
DE PRAEPARATIONE TERRaE. 
REcipe terram nigerrimam fundi, quas vltima finitis iublimatit> 
nibus in vafereraanfitj&calcina eam bene in fiirno reuerbera- 
tionis. Tune pone in aceto δέ iolue quod iolui poteft. Quod vero 
non iolutum iterum calcina tk folue, quoufque totum iblutum Liber P r i m v s* 
fuerit: tandem deftilla torum acttum per filtrum fubtiliter&pone 
in vitro ampullo & alembico appiicato lutatoque abftrahatur, tota 
humiditas aceti in Balneo Mariae,& illud quod manet in fundo , erit 
quafi iaccharum album & dulce, & dicuntur cineres vel Salperma?· 
nens,in quo inuenies diadema cordis iui,Sal metallorum, id eil lapis 
' 
DE COMPOSITIONE LAPIDIS PHILO SOPHQRVM 
iuxta modum fupra-feriptum & praparatum. 
REcipe terram videlicet praeparatam & pone in vafe apto, & adde 
primo de Mercurio &: Sulphure fuo,quantum dedit propria fub- 
limatio,(S<: non plus,claude os vafis,& rege igne knto per vnam heb- 
domadam , fecunda fortiori, tertia iterum intenfiori, quarta fimili, 
quouique ille Mercurius non plus afeendar, Sc fit bene fixatus cura 
terra. Quo fado incera fecundum fublimationem fiii Mercuri| 
iulphure &c rege per omnia- 
Tertio adde tertiam fublimationem cum fiilphure fuo, & rege 
per omnia vt prius. Tunc Deo adiutore incipiet de die in diem ma- 
gis & magis fluere in modum ceras. Et cum fic facile fluit habebis 
veriilimelapidemPhilofophorum&theiaurum incomparabilem 
augm entum vique in infinitum,quia tunc non indiges,niii Mercurio 
vulgi cum quo augmentabis,quantum tibi placuerit. 
MVLTlPLICATia 
TP Ac partem Elixiris cuiufcunque( fcilicet Solis 6c Lune)volatilem> 
& cum eo incera Elixir, fcilicet alteram partem recipiendo duas 
partes elixiris fcilicet fixi & vnam partem volatilis, &applica 
ignem,iublima per hebdomadam, & ficin infinitum 
augmentabitun. 184 
Basilic*Chymic.Lib*Primvs* 
ALITER SIC. 
NOtadbimagiftcrij fecretum propter accidentiam terra primte& 
propter feftinationem operis complementi,quod eo citius fini- 
tur.Fac terram aliam bonam de Luna bona,videlicet nonum fermen- 
tum. Illius fermenti pone tertiam partem huic terra fcilicet fluxibili 
cerie.Tuncaddehuicfundamento partem dimidiam Mercuri; crudi 
bene mundati, & daaquam fublimat.per hebdomadam & habebis: 
poftea adde iterum huic terra dimidiam partem Mercurij crudi bene 
mUndatifempervt prius, & iic vique in infinitum. 
AD RVBEVM. 
EAdem erit operatio cum Sole. FacamalgamaSolis,cum Mercu- 
rio optime exprimendo, folue in aqua forti Lunari &ibluitur 
Mercurius,&: calx Solis cadit nigra in fundum. Hanc cum aqua calida 
bene ablue & dulcifica,pofteaabique ignitione adde Sal armoniacum 
& oleum Tartari. De Luna diclum eft &: procede per omnia vc 
ibidem. 
Deftrudor noftrilapidis eft Salarmoniacus vnde dicit Geber, 
per Deum Sol, eft tindura rubedinis , Lunavero albedinis& dicit 
neque lapides neque corpora abique Sale armoniaco in 
primam materiam refolui. D. Ο. Μ. A. 
IIBRI S EC 
BASILICA CHY- 
Μ I C 
Pars I* 
C A P V T/ I. 
Oe Metallls: usqueperfeftu & imperfeäli. 
A t e r i a circa quam veriätur Alchymia , iiuc! 
Chymia,vt inde Medicamentaeliceat, triplex 
W/1 Animalia, Vegetabilia dc Mineralia. Ani- 
m γΆ maliafunttriplicia/Terreftria, AereafeuVolati- 
'ML· lia & Aquatilia. Vegetabilia funt, quae per infi- 
xam radicem alimentum ex terra trahunt, &: 
funt arbores, frutices, omnefque herbae, quae a 
Paracelio crefcentia dicuntur, quia quotannis marcefcum & tena- 
fcuntur. 
Mi neralia illa funt,quae in vifccribus terrae,ex miftione eius 6c 
aquae fecundum diuerfam rerum proportionem in diucrfas formas 
ac fpecies concreta reperiuntur. Eorum tria funt genera .-Metalla, 
media mineralia,& Lapides. 
Metallum,vt ex latrochymianoftra conflat,cft corpus foilile,’ 
natura liquidum, vt Mercurius .* vel Durum, quod tamen vel li- 
quefieri poteftrvt aurum, argentum, ftannum,plumbum,vel mol- 
liri vt ferrum. Aliusfic definii: Metallum dicitur corpus fofiile,durum malieo 
duftilc & igni liquabile, fed quod liquatum in priftinam formam 
redir.A,t-'tistAAtfÄ) id t ft perfermor nomen habet, quod illud foleant 
fofibres intra tertae venas ic·. u tari; vel 'J&rc a μζ,ΐά a\>.u 
quod aliud poft aliud metallum fodiendo inueniatur. 
Libauii Definitio talis eft: Metallum eft coipus minerale, vi vir- 
iutismetallorumieminaris in terrae chalcantofac minera,eMercu- 
rialifucco fulphuieoque fpiritu caloris digerentis vehiculo confti- 
curum.&infubftantiamfufilem , exteniilcmquc malleo confor- 
matum. Alii alias ponunr definitiones: nos approbamus illam Ια- 
trochymiaEßotnciti. 
Dicuntur autem Metalla conftitui vi virtutis feminaris metal- 
lorum: Non enim fieri poflentmii quoddam plafticum ptincipiil 
ab initio creaturae terrae Cauerms a Deo eflet inditum, fc fua 
virtute in materia diipoiira locoque apto excitum a calore propor- 
tionale exerat, metallumqucgignar,id quodimpoffibileeit loli- 
sario Elementorum concuriu fieri ; necvilaais vdis vnquam feui- 
gnibusfeufrigoribuscxElemenrisnudiscommiffisinterfe vllain- 
duftria potuit facere meralum; neque vnquam deprchenfumcil 
faftum eile illis in locis vbifeminaria virtus deeft, fine Sol. fiue I- 
gnis, fiue aliud efficiens ponatur. Ex interno inftin&u naturae ad 
Crafim in materia idonea certam procedit ad metallum motus, 
qui nulla arte nifiDiuina, multo minus Bruto Elementorum con- 
curfu,exiftere potuit. Libauius: Itaque Natura ab Elementis per- 
git admditermiila,vclapidej Eitiuito natos & terras ; Pofiea acce- 
ditadmeta!la,geramas,aliaquefuumfeminarium in certa matrice 
&matenahabenria, & sterna fpecierum procreatione continuat 
illagenera, quomodo fitfuo modo in vegetabilibus ,ab his proce- 
dit ad plantas,a plantis per plantanimaha.ad animalia; tandemqae 
de fini t i n ani mal i perf film o,h o m in e n i m i rum, 
Hic procellas cftNatursin Elementis & Elementaribus: Arguit 
aüteriä certa ratio forms,& miffi irs perpetuitas TubciTe principia 
Natiuu,penitusinfitii,&:fefcecundas certo appetitus genere: Qus 
alias ex Elementis comiftis fiunt, täcertam non obie uant Ciaiirn» 
Praeterea proprietates Materiales formalefque aignunt idem ; 
aee dillentit rcfolutio,qus non fit ftatim in Elementa nuda, fed in 
Basilica Chym lei Liber SecvkbvsI 
ires affines metallis,Crafim certam etiam pertinaciterchfenianres; 
V de nonraroin metalla reg t diancur,quanqi am ?n lapides, & li- 
quores fuerant reda£be.Multo firmius cenaciulqnehaeclnum pnn- 
cipmm retinent quam pinnra?& llmilia quasputrtfä&iont & com- 
buftione facücTedcuncad Elementa. 
Non tarnen nafeuntm extra E!emenra,Dcoantorenatur^in im·* 
tio vira illam his inferente Sc potente verbo ita copulante, vtalte- 
mm non iit fine altero, perinde vt &in corporibus bcftiarumho- 
min um que eft fadhim. 
Gignuntur autem Metalla (vide &rcap.i.lib.i.B Cxlicx Chymic« 
vbi etiam de generat, metallorum egimus ) ex Mercuriali fucc® 
principai-i Sc propiore, falphuie calorem analogum . & conforma- 
tionis caufam fouenre Sc iubminiftranre; Iraq; &c corpore fe fuo in- 
finuat, vnaquaecj; ad materialem conftiturionem concurrit. Hinc 
Mercurius Mater metallorum dicitur, Sulphur Pater,& in veroque 
quatuor repraeientanttir E^menra. 
Mercurmsprincjpiumtenrncumeftf igidumhumid«m", Sul- 
phur principium Mafculinum ca idum ficcum; Sc hoc ignis tcrrteqj 
Vicariumeft, quocirca & terrea ficcitas ei tribuitur, Sc cernitur in 
fefoluiionepoftquamauolauitetiam hanc relinquere: Quin im® 
cum Sulphure Vitrioli coi pus maxima ex parrccft. 
Itaqm;■&quod eliciti« e Metallis Calchanrumdulphnrisrntmne 
elicitiir, E eft argumentum etiam ex arte concinnitatis. Namin o- 
mni CalchanroSufphureft & in omni SnlphnreCalchanrum,idq; 
magis i" his quatpma funt Naturae, necdum ner artem d ftnufta. 
tu m Calchanti conficiunt,idem experiuntur,idem ex- 
peruntui in oleo dulci, idem qui a qua ac id an Sulphuris; Sc 
liquortam aftimseft, vt vix fit d.fcrimc, nifi q» Sulphur plus habeat 
ping icdinis.Calchantum minus, vtpote aluminis copia refr; dhim. 
Sciendum vero eft,q”od qui metalioru materiam dicunt cfte va- 
porem & alios qui fuccfi, alios qui Mertuiium,S Sc Sulphur,alios* 
qui VitriolüSulphureum & Mcrcunale.&c.potius cÖiemiant qna 
d llcntiant ,qu nqab Imperitis Si filas opiniones fequentibus.non 
intelligantur. Omnia talia nece fle Metallicam habere potentiam, 
Sc adrniniftrari perficique a principio tali agente in ioco analo- 
go; Onmes itaque in his ipfis confentire nece fle eft. Deinde ipfarum mincramm mutationes oftendunt eandem ma- 
teriam modo fpecie halitus errare,&confifterej modo apparere 
forma fucci j modo facie terr?, cineris &c.Vna tandem in omnibus 
emergit certi metalli forma. Quid dicas fi audias Gcbrum docen- 
tem ftietaliain limpidam aquam verfa inde reuerti ad priorem vul- 
tum filintcrior forma & perfe&io certa eft 5c conflans de Exter- 
narum cft laborandam. 
Praeterea dcSulphure&Mercurio,quibus magna vi fe opponunt 
Peripatetici rationales,euidentiifimafuncnaturaedocumcnta, pri- 
mum in ipfis fcaptenfulis ‘ydeinde in exeodtionü & probationum 
offici nis,,tcrtio in Chymicis magifteriis & eilemiis, quarto in pro- 
prietatibus conformibus,naturaeque familiaritate j quibus non po- 
teft.aflentire,is fe dementatum fuo errore indicar. 
Cerrum eft&conftatinomni fodina inuenirifulphur, non tan- 
tum foflbribus indicantibus,fed tk philofophis fidentiae metallicae r 
Idem coniundtam eft venis,&mecallis excodis.Experientia cogni- 
tum eftex omni pyrite fulphur excoqui: At in pyrite nafcunturo- 
mnis generis metalla. Pyritem codum, Agricola,fa!phureftillare 
ait, & in argentifodinis BohemiaeBildeirzieifodi fulphur.. 
Author Theatri Vrbiumnarrat,inlnfulafacraaduerfus Septen- 
trionem rupem e fle,ex qua effoiTa terra aurea, tufa, Iota, tofta & fe- 
.parata,aurum reddarpeife&um,& tantam fulphuris quantitate, vt 
hinc fumtus qui in fepararione impendantur facile compenfentur. 
Albertus ait: vidi in monte aeris ligna viridia ad lapidem aeris ap- 
podiataftatim cremari , propter abundantiam fulphuris & pingue- 
dinis egredientis delapide aeris.Caium PrincipemPliniusmemorat 
ex auripigmento excellens feeifie Autu ; At illud fulphuriramaffi- 
necftjVtctiameiuscompardicatur.Bacciusinhb.tj.de thermis,ex 
plumbario lapide fulphur &c mercurium extillare aficrit.Kcntman- 
nusait.-inueniri argentum rude,rubrumangulofum,carbunculo 
fimile Iigniforraainpyrite,cinereo, &fulphure natiuo fiauo. Ma- 
thefiuscadmiamargentiferam incendi&comburi ob fulphur f& 
arfcnicum jharrat.Eft & Kentmanno autore vena plumbi fimilis fi- 
lici raetallicorin qua fiunt venulae viui fui phuris,. 
Nicolaus Monardes tcftatur inQuito Pfouincia erui fulphur viuu 
pdlucidu, ex venis proximis auri fodinis, vnde iudicat no fi ne cau- 
BASILICiE ChtMICÄ Ol Chymicos affirmare metallorum materia eile Mercurium Sc ful- 
phurformam. Langiusmetallurgorü morbos ex fulphure& Mer- 
curio in fodinis hauftis oriri doccr.Certum itaqj efUicet aliqui fint 
quirefragenrur, in fodinis & venis metallorum fulphur inueniri. 
Idem vero etiam ex metallis exco<5tis elici pofle non minus eft illu- 
ftre. Qui enim probationibus Sc exco&ionibus praefunt vno ore id 
adfirmant.Notum eft Cadmiam fornicariam feu Realgar, arfenico 
Sc fulphure foecunda efTe.& fieri etiam cum metalla excofta repur- 
gantur.Sulphur in cineritio deprehenditur in calchanto metallo- 
rumreioiutorum,cx quo oleum fulphureum elicitur j idem arguit 
odorexdnitorum &ignitorum.. 
Agricola aflerit ob fulphur inflammari metalla, ipfique reflan- 
tur oculi,flammam viridem & rubram, dum regulare aes confici- 
tur,exiftere,nequealteriusreiefle,multa philofophorum conuin- 
cunt argumenta.Ob volatile fulphur, irapcrfc&a metalla corrum- 
puntur ignibus. Ars quoqueexfalevitrioliyfiilphure&mcrcurio) 
aes conducit, &c.. 
Ex effe&u metallorum Langius comprobat, quod ex argento* 
viuo feu Mercurio metalla conflent, quandoquidem idem in vlce- 
ribus proflent,quod hydrargyrus.Nulla alia caufa eft tot morboru,, 
quibus affligutur foflbres,ilio ipfo iudice, qua hydratgyrus potifli- 
mum.In Carpatho monte aurum inucnitur album quod Fachfius, 
Kentmannus 8c alii tin&um hydrargyro putant, Sc affirmat.in val- 
le Ioachimica,vbi argenti fodinae, &.Schonfeldiae, vbi plumbum 
album effoditur,metalla quoque funt hydrargyri. Narrat Mathe- 
fiusStoibergaPalatinatusmiflamiibi marcafitam efle argento vi- 
uo praegnantem j Et fe aliquando vidifle Cadmiam, ex quapcrcuf- 
fa profilient hydrargyrus.. 
Buccius e plumbario lapide ftillare aflerit. Dum Aurum dilata- 
tur intra pergamentum hydrargyro tingitur, ita vt ea vtentur ad 
pediculos necandos; quod ipfum etiam fit panno quo inaurata ex- 
terguntur pocula.Diofcorides teftarur, hydrargyi um colligi in for- 
nacibus argentariis;Et Pliniusexlapide argentario 
thum Mathefius cito fundi feribit ob copiofum Merciirium. Init- 
io vero etiam nafeitur argentum Baprifta Porta Sc alii demonftrant 
multi, cx plumbo faeili arte confici argentum viuum. 
Liber Secvndvs. BaSIIICÄ CMYMICiE 
Eraftns ait, fcvidiiTeaari hydrargyrum: Adftipulatnr his etiam 
Santa cognatio eiufdem cum nutallis. A irore Agricola, in mi- 
neris eil quaedam nigra Lanugo , ex qua conficitur alias argen- 
tum viuum, alias argentum. Matheiius prodidit, in ioachimicis 
album firccum Mercurialem ex pendente fpecu deftillantem, 
concreuifle in argentum , Sc obduxifte vias & bgna in eadem. 
Mouffecrus modum docet, quo ex omni metallorum fodina 
hydrargyrus excipiatur. Sed plura adducere iiipeifcdebinms. 
Quidenim cil opus fide artificum,inrc tam man fella? Si non tan- 
tum montes eauernaeque metallicae fuiphur & hydrrar'gyrum conti- 
nent, ied&venae & metalla i pfaj tk vtrumque ex i i idem per artem 
euocatnr,quis tam ftupidus|ir,vt amplius de rei veritate dubitet? 
Cui credendum potius eft ? Hilne qui proprio ftudio circa me- 
talla occupantur,nempe foiToribus,excq<äonbus, vftotibus, pro- 
batoribus, &c. an qui otiofas ratiunculas in iliis theatris captant? 
At »Ili Chymicis aiTentiuntur. Er adeo manifeftum, hoc eft, vt 
etiam Mccnicus, Baccius, Baprifta Porta & alii peritiores Peri- 
patetici fuo calculo Chymicorura pronunciatum decrecnm. 
que confirment. Sunt quideit» mdiorum contra nos quxdam 
argumenta , horum folutio fa&a eft a dodtftimo Domi- 
no Andrea Libauio in· Commeat. Alchem, patr. i. lib. i, cap, 
i. &c. i 
Praeterea funt& metalla quasdam perfe&a, quredimimperfe- 
&». PetfpdU metalla funr, quae natura perduxit ad ablolutum 
iwctallicigcneristciminum Itaque cum ea contendat, iemper ad 
optimum quod in quolibet genere fieri poteft: etiam oprnna 6c 
abfoluta vocantur quae perf.dla ; qua ia funr non tantum Ellen- 
tialibus principiisoptimc conftir ;ta, & ci afin praeilantiiTi uam m 
genere tnetailoiutnnadhd< doc qualitai busali fq; adumdlis con- 
fumraata.Cuius notas perf dtionisLibauins dicir Metallarisfixiras 
perfedla, fu m mus cura Mercurio conlcnlus -y Exidla infpiiTuio» 
quam pondus lequicur,quibusaftipulahtiir& alia» vt culor,nitor, 
fornis,dilatatiocxadhifima, fu lio, ignino,&c. 
Perfe dia metalla funt; Aurum & Argentum, Aurum eftmetal- 
ium pcifcdlum inquit Libauius . e Mercurio marurilTimo punfti- 
moque, vi fulphuris pracftantiflimi, & vnaex ipfo commiftio- Liber Secvn d 
Be optima tenaciflimaque fada conftiturum,& citrina tinduraex- 
ornatum.Itaqtic nihil aliud elfquam Mercurius optime cxcodus, 
& coagulatus conftanti filme. Vnde ei nata efi fixiras & duratio tn i- 
gni igneifquc maxima;pondusdenfitas,& tenacitas partium perti- 
nacifiima.Necvllumeft quod malleo ira dilatari pofik. In fuoma- 
nifcfto Citrinum eft, in occulo furamam continet rubedinem. 
Vnde & non tantam rindum ipfam eft,fed & tinduram rubedinis 
confertabundantem,&feminalium principium Sulphuris perfrdi 
vna cum Mercurio abfolutionisfuminae.ln fronte calidum iiccum 
moderate , atinrecefiu igneam virtutem occultans. Itaque & fe- 
men habet Mufculmum. Eximii eiHplendoris.folarcm imitans na- 
turam.Quapropter &Chymicorum Sol cft,&: ob igneam virtucem 
in abfcondico,Leoruberjin terris irem Humano cordi & Leoninas 
naturae cpnfentir;&refpondctaftro vini: In Mineralibus maxime 
gaudet Mercurio abfolutifilno; cum quo etiam intime remifeetur 
plus omnibus metallis. Tindurarn cius aemulantur Auripigmen- 
tum,fandaraca;fulphur fixum, praecipitatus fixus, Chryfannos (ex 
quo Aurum olim fidum peradditamenta quaedam) & Cinnaba- 
ris, (in qua Picusaitauri&rargenti principia inefife) rubrafirbii tin- 
dura fixa,&c.Alius&fic etiam definit: Aurum Rex metallorum, 
omnium pe; fcdiifimum&temperatillimum,&vcluti Solis tindu- 
ram in vultu gerens fummum, in mortale genus habet Inpcrium, 
Nam Aurum omnes colunt,Aurum lexfequitur&aurovenaiiam-f 
ra. Auro en mputo,nihil potentius,illi parent.illo fiunt omniajquo 
quideftruitur vel tanquam Elephanticus ab hominum confortio 
feiiingitur,veltanquam morruusinterviuos vagatur,&c. 
Superiori libro fat confiat examen Solis, fed vnus tantummo- 
do adhuc cil audiendus Paracelfus de natura ÖC proprietate Solis, 
Septimum ('inquit) exlex fpiritualibus metallum corporalitereft 
Sol.qui in fcipfo nihil aliud eft,quam purus ignis. Qupd autem ex·? 
trinlecus pulcrius, fiauius, apparentius, perceptibilius, pondero- 
fius, frigidius, ac magis horaogeneum corpusvifu,perceptione- 
que pofiidcat, huius caufa eft, quod aliorum fex metallorum 
congelationcsin fe contineat: quibus in vnum corpus extrinfe- 
cum cUcompadifiinium fidum. Eius tamen per ignem Elemen- 
tarem liquefadio prouenic,vel caufatur ex Mercurio X & iSS BASlLICiE ChyMICA 
liquatioribusin eoipiritualiter occultis. Huius exemplum eil ma- 
nireftiffimum, quod Mercurius cum Sole facilius per amplexum 
commifcetur corporaliter : Sed Sol poft liquationem recedente 
calore frigoreque fupraueniente extrinfecus coagulari, durum & 
folidum fieri,reliquorum 5.mctalIorum eft occafio, quorum natu- 
ram in fc complediturjSaturnusJupiterjMars, Venus & Luna. Ia 
iflis quinque metallis.frigidasmanfionescum fuisregiminibusprae- 
cipuereperiuntur.Idfit, vtSolextra calorem ignis liquefieri mini- 
me poilitpropteriam didhimfrigus. Non poteft etiam Mercurius 
calore fuo naturali,vel liquatione fubuenire, nec ipfum defendere 
contra j.metallorum frigiditatem, eo quod Mercurii calor non eii 
fufficiens ad. Aurum in liquatione retinendum. 
Quapropter oportet aurum quinque metallis magisobedire, 
quam vnico Metallo,Mercurio. Ipfe etiam Mercurius officii nihil 
aliud habet ex feipfo,praeterquam femper fluere. Hinc fit vt in alio- 
rum metallorum coagulationibus nihil agere valeat, cum eius na- 
tura non fit,durum aut folidum facere.fed liquidum. Fluidum effi- 
cere caloris eft, vitaeqj natura; Sed frigiditas duritiei, confolidatio- 
nis & immobilitatis naturam habet,quae morti comparatur.Exem- 
pligratia quinque metalla frigida, lupirer, Venus, Saturnus,Mars, 
& Luna, Aurum fi liquefieri debent,ignis calore id fiat ncccffarium 
cft.Nix aut glacies, quae frigidae fiint,hocpotiflImum non efficient, 
fcdpotius indurabunt, ftatim atque metallum igne liqucfa&um 
ab eo fuerit amorum,frigiditas,hoc arripiens, durum,congelatum 
aut immobile per ie reddit* 
Sed quod Mercurius fluidus atque viuus iemper maneat, dic 
quaefo,calore vel frigore an id efficiatur ? Qui reiponderit a frigida 
humidaque natura id fieri, tum a frigiditate vitam habere opinio- 
nis aflertor huius, naturas nullam cognitionem habcns,cum vulgo 
fedudluseft.Vulg is enimdequibusuisnilnifi falfumiudicat, hoc 
etiam firmiter tenet. Quapropter eft, quod ab eo recedat, quicun- 
que cupit veritatem cognufcere. Mercurius quidem ex frigida mi- 
nime , fed ex calida & ignea natura viuit. Qupduis edamviuensi- 
gnis eft, quia calor eft vira, frigus vero mortis occafio. Solis ex fci- 
pfo purus eft tamen viuus,fcd durus, & fulphuris cantum 
caloremdemonftrat, vtflauum &rubeum permixtum ineo pro- Liber Secyndvs. 
porcionaliter.Mecalla quinque frigida Tunt haec,Iupiter, Mars, Ve- 
nus.Saturnus & Luna, quae fuascribuunt Soli virtutes fecundum 
frigiditatem,corpus ipfum: fecundum ignem, calorem: fecundum 
pondus,&exfulphu- 
re clangorem. Quod autem Aurum in ignis terreftris Elemento 
non comburitur,nec etiam 
tia.Nam vnus ignis alterum adurere non poteft,ncc etiam ablume- 
re.fcd potius ii ad ignem accedit Ignis, augetur validiorquefitin 
fuis operarionibus.Ccrleftis ignis,qui aSoIe in terram apud nosin- 
fluitnoncft talis igms, qualis eft in coelo, nec fimilis noftrofupcr 
terram. exfiftcnti, fed Ignis ille ccelcftis, apud nos eft frigidus &: 
congelatus qui corpus cftSolis. Qiiamobrem Sol per noftrumi- 
gnem fuperari nullo modo poteft: Hoc illi folü accidit,vt liquefiat 
iicut nix vel glacies ab ipio coelefti Sole. Ignis igitur ignem combu- 
rendi poteftatem non habet,quia Sol eft ignis, qui folatus in coeloP 
coagulatus apudnosexrftit. 
Hinc Aurum, Paracelfo in Eflentia eft triplex; 
1. Coelefte quod eft folurum. 
z. Elementare, quod eft fluidum. 
5. Metallicum,quod eft corporeum. 
Haec de Auro, nunc de Luna. 
Velut enim Solc.ocleftis6cterreftre Aurum lingularem confor- 
mitatem,concordandam ac fimilitudinem mutuo inter fc habent; 
Sic &c Luna cceleftis&terreftre argentum indiflblubili ac fydejeo 
arq; influxu nexu atque vinculo funt vnita ac connexa. 
9 
C A P V T II. 
De Argento ftue Luna, eiufque cxkimtioncj* 
E St quo (fe Argentum & anima fanguit mortalibus. Ah Auro enitn omnium 
metallorum eß nulla vetuflate vubigmem contrahit, 
tiecäet?riuseuadit,/ediemper nitidum,Jplendidum ac fyncetum*, quod facile 
ducitur & liquatur. Fit in terrae vifceribus ex hydrargyro mundode 
candido & cx iulphurc pur®, claro, firmo & albo aequaliter fimul temperatis. Sicque candidum & fulgens redditur, propterea quod' 
calor Sulphuris bene mundati dealbat & fubtilius reddit, adeoque 
cxficcar,vt ibnorum,durum & rinnillum euadar. 
Solum autem inter metalla iplendorem videtur emittere tranf- 
lucidum ; fua enim in fodina , quafi Lux eft in tenebris, vclu- 
ti rudimenta ftellarum referens, magis tamen multo iplcndet pu- 
rum & igne examinatum & fepties repurgatum , cui connexa 
iiint quae Pialmus canit, n. Eloquia Domini, eloquia munda. 
Argentum igne purgatum: a nobis comparatur Lunae. Suanatu- 
rali complexione frigidum & humidum eft temperate.vnde mem- 
bris ipiritualibus auxiliatur, valet & ad cordis palpitationem; i- 
pfum namque roborat & haematoftm adiuuatj ciftdtque lauda- 
biliorem. 
lofephus Qucrcet. ait,fic in Sclopctario fuo: Luna inter metal- 
la fecundum obtinet perfe&ionisgradum, etiam temperatura eft, 
&Aurivircsquadantcnusaemulatur,& adeofdem aftedlus a Me- 
dicis exhibetur, praefertim ad Maniam,&afFecftus omnes Melan- 
cholicos, & ad cciebrum ipfum corroborandum. Ingreditur E- 
le<St. de gemmis, laenfic.Saleni.Auream Alexandrinam, & omnia 
fere Antidota, quibus & Aurum permifcctur. Neque alio modo 
praeparatur, fcd in foliola & ramenta folum modo redigitur; 
Spagyrici varia ex ea praeparant medicamenta,&c, 
Ltbauio definitur: Argentum eß metallum perferum paulo infra Aurum, 
tibumyconßans Mercurio prope fixo, & fiilphure mundo albo3alt quantulum 
deficiente maturitate,fere fixo. 
Itaque non durat omnino in cemento regali, Antiraonio, 
Sulphure, eadmia, &c. Soiuituique aqua forri. Permanet au- 
tem & abioluirur fummo fui gradu in cinericio. Dilatatur poft 
Aurum ampliifime rubdliffinK que,6c in filamenta ducitur. Po- 
teftatc eft Lunare. Itaque & in coelo Lunar afleribitur: In terra 
cerebro : In fubtcrrancis argemo vmo. In artificio philofophi- 
co tin&uram albam praebet, eftq c mato partus Phyficiin con- 
iundtione cum Sole & Mercimo. Minus compa&nm cum Au- 
ro corpus habet. Itaque & ionar , n inuique eft ponderoium. 
Tm&urae cius jemulum quid eft in unabati, hydiaigyro, lubli- 
B A SIL 1CÄ Chymic je Libbr Secvndvs. 
mato fixo , Sale ammonio fixo , magnetidc. Sulphure albo fi- 
xo, huiufve Sale qui ignem non metuit. Cognationem habet 
cum casruieo.quem colotem etiam in occulto abicondit; Vcluti& 
in fcqucntibus patebit. 
Nominatur autem a philofophis aliquando perfefium minus. Aurum 
perfidum maius. Deeft enim ci Fixatio vtriufque principii, deeft 
color &c pondus, propterea quod materia fit aliquanto crudior, 
feu minus digefta nempe in principio fua: generationis aliquid 
labis adepta : Eius vero defeblus arte comparari poliunt vt vide- 
bis ex confil.1a.PhiloibphiccEBafiIicx.fol.75. 
Auicenna-s in libello de Medicinis cordialibus traft. 7. haec de 
Auro & Argento icribit: Aurum indicatur , inquit, inter iudi- 
cium Argenti & hyacinthi, & eft quidem infra hyacinthum &C 
fupra Argentum, cuius quidem complexio temperata eft, ali- 
quantulum vicina colori, & eft cius operatio a proprietate. De 
Argento aurem fic loquitur: Argentum aliquantulum eft frigi- 
dum &c ficcum, &: eius quidem efTeftus fimilis eft effeftui hya- 
cinthi , hoc excepto,quod multo eft debilius illo. 
Quam vero proprietatem Auicennas hyacintho tribuat, vt 
mteliigamus, fubiicit quae fequuntur eodem lib. paulo poft. Hya- 
cinthus temperatus eile videtur. Ineft autem ei proprietas laetifi- 
candi & confortandi cor,‘ & fortiter obuiandi veneno : &haec 
quidem proprietas eft virtus, non fuis attribuenda componenti* 
bus : Sed manat ab ipfa eodem modo, quo ex magnete ema- 
nat virtus,pcr quam magnesattrahitferrum elonginquo. De his 
autem quas in confideratione hyacinthi peifuadere oportet, eft 
vtinconuenienseficdicatur, calorem naturalem agere in hyacin- 
tho, cum fumitur intra corpus, tranfmutationem & diftblutio- 
nem atque commixtionem eiufdem fubftantiae, cum euaporabi- 
lifubftantia fpirituali, quemadmodum agit in croco öcfimilibus. 
Etinfummaincongruumquidemeft, quod dicatur,quod hyacin- 
thus in forma Tua fubftantiali patiatur a naturali calore, & exin- 
de poftmodura eius opus manifeftari. Etenim eius fubftantia, 
quemadmodum patet fenfui, valde eft ab huius paflione re- 
mota. Basilicae Chymicje 
Videtur ergo, quod naturalis calor nec imprimat in fubftan- 
tia, nec in accidentibus formae fuae inieparabilibus j Sed folum 
in vbieius, &loco &c qualitatibus eius accidentalibus. In vbi 
quidem & loco, quia facit ipfum cum fanguine penetrare , vf- 
que ad partes cordis. Quapropter cum afficitur propinquis pai- 
fo, fortius imprimit fuum effe&um. In qualitatibus quidem, 
quia calefacit ipiam hyacynthum ; De natura vero calefadfio- 
nis eft, vt manifeilet proprietatem, &c excitet virtutem. Secus 
apparet in carabe ; ipium enim quando debilitat, paleam tra- 
here videtur: fricatur quidem donec calefcat, poft hoc ap- 
ponitur palea:, & attrahit ipfatn velociter. Et videtur ergo, 
quodvltima impreffio naturas noftras,vel caloris naturalis noftriin 
’ hyacintho iit iftas &c quoda&io iit additio manationis ex eo ad 
illud,ad quod fit manatio naturaliter, & additio appropinquatio- 
nis, Scc.Hxc AuiccnnaSo. 
Hinc concipi poteft ab exemplo de hyacyntho , quid Aui- 
ccnnas aliique Arabesiudicauerintdc natura & proprietatibus au- 
ri & argenti, dum vult tandem concludere, calori naturali 
nullam incile agendi poteftatem in hyacynrhum intro iumptam, 
nec tranfmutandi & diifoluendi cius fubftantiam, At ea per- 
manet, vt eft in fubftantia vaporofa Sc fpirituali, quemadmo- 
dum fupradidfus calor agit in crocum , aut aliud quid fimile. 
Quod quidem illi, aliifque omnibus concedimus,-qui Aurum, 
Argentum,Saphyrum,Hyacynthum, & reliquos pretiofos lapides 
incemiiffimumpuiueremreda<ftospropinant, quos velvteunque 
fubtiliflime tritos , atque fic intus aifumptos , nec fic quidem ca- 
lor naturalis nofter domare ac diiiblucre queat: attamen & 
metalla 8c pretiofos lapides, fi in calcem philoibphicam, Elfen- 
tias , Magifteria , olea . liquores aut Tin&uras adducantur, 
(in quem fcopum Bafilifcus Hermeticus tendit, vt corpo- 
ri humano cedant in medicamentum) facile naturalis ca- 
lor nofter atterat, concoquat & edomet, &c. redimus ad 
priora. 
Inter philcfophos lapientes & talis datur definitio: Argen- 
tum Graecis »pyvp®*,&t ex Argento viuo albo, & mundo, ä quo etia 
coloratun&cxfulphure albo mundo, & non adurente. Ethincnc- Liber Secvndvs. 
ceiTirio eft album & fulgens.· Calor liquidem Sulphuris bene mun- 
dari dealbat,& fabrile leddirjadeoquc exiccat: de qua caufa etiam 
maxime fonorum cft, 8c tinniens, ac durum ficcumque inucnitur. 
Sub venis argenti inucnitur mollis quaedam materia, velutdenfum 
aliquod pulmentum,quod indicium eft,argenti viui maxima in iis 
locis.vbi argentfigeneratur,elfeabundätiam, acin generatione Ar- 
genti forditiemoemquaedeindevehit faex qua2daremanet,expur- 
gari. Inueniturecinterdumargentu tenax, & flexile ficcumq; cuius 
rei non eft alia caufa,q quod aliquid adhuc humidi Phlegmatici ex- 
trinfecus adhaereat. Idem; Argento Natura cft frigida: humiditatc 
habet temperatam. Valet itaq; membris ipiritualibus, & praecipue 
ad cordis tremorem, · Cor & Cerebrum confortat, bonum gignit 
ianguinem. Putridam vulnerum carnem confumit. Vulneraitem 
glutinac.Cum oleoTartatiScabiemmalam curat. Recrementum 
argeti.quüdGraeciiÄÄi/frÄittitem \y καύμα, vocant, Germanis©i{fwv 
©(tiflcfcn/vimhabetadftringendi,&extrahendi. Valet iraquead 
Emplaftra,quaePhaeas vocant: Medicamentis item cicarriccmin- 
ducentibus additur, - 
Noftra latrochymia talem dat definitionem: Argentum eßtnetal- 
lumperfeftumpaulo infra au?um.alhum>conßans Mercurio mundo, probefi- 
xo,& Sulphure mundo albo,perfifleni in examine amritii. Vu eius Medica- 
mentofapneipue concernit Cerebrum. Ha&enus definitio nunc ad eius 
Calcinationem, · 
Calcinationis modi cum non vnus fit,fed multi ac varii,vt & fu- 
pralib. i. Baf Chym. cap. i. di&um eft : videlicet per Amalgama- 
tionem, Praecipitationem, Cementationem, Stranficationem,Re- 
uerberationem,Fumigationem &c.de his fic igitur agemus. 
Prima calcinatio per arnalgamationem; Recipe Lunae iuxtaar- 
tem purificatae & corre&ilfimae natura peifedriffimae artificis finae 
didhae, quantum vis, reducadLaminas tenuiflimas, ipfasque more 
aurifabrerum cum fufficienti Mercurii viui quantitate, Amalga- 
ma,iiteque perficito in crucibulis, penitus ficut cum Solis amalge- 
matefuftum, quo enim Luna in hoc opere cura Mercurio melius 
& tenuius diflbluitiir, eo poftea abfolutior calcinatio Lunae con- 
fcquitur ; Quod eft verum & vnicum fundamentum ad omnia 
corpora metallica, exinde liquores Medicinales aliofque Chymi- 14 
Basilica ChtmicjE 
cos vias adhibendos ac deducendos. Eil itaque magna adhibenda 
folctfi|ue cura , &c diligentia in calcinatione, praecipue perfero- 
rum metallorum. In hoc autem noftro propofito de Luna idem eil 
{»roceffus, ficati de Auro antea expoiui, nifi quod Luna paulo fact- 
ius calcinetur,quam Aurum,res autem fcu Calcinacio prima ita fe 
habet. 
Accipe Lunae Amalgama, impone in tigillum fortiiTimum, per- 
miftum prius pulucre Sulphuris optimi, cum lixiuio nitri prius co- 
&o & aqua pluuiali abluto,beneque prorfus iterum cxiccato,dimi- 
do pondere pone infra Capellam in furno probatorio, donec totü 
Mercurium omnino vna cum Sulphure exhalafle, & igne confum- 
pmm confpexeris,atque certo ilatuere poffis, Lunlrire calcinaram 
ciTe: Calcem poftea cQ tigillo in furno modelte remoue, ne ad par- 
tem aliquam defle<äar, fic habes calcem Lunae leniffimam ac fpon- 
giofam,iicuti de Auro didlura,praepararam,hac ablue aqua pluuiali 
auc coelefti maiali,& fi Lunam calcinando confpexeris,feu eius pul- 
uercm cenuiflimum, in quo non amplius fcintillulae lucentes ap- 
paruerint, bene eft,fin minus cal.inario reiterandaficur priuserir, 
nouo Sulphure viuo admixto, donec Luna perfe&iifimaiitcalci- 
nata. 
Do&ilHmusLibauiusficinfert drpuliiere Argenti: Fit hic et- 
iam variis modis , quorum plaerique cum Auro funt communes 
obferuationes tamen habent fpeciales. Primus eil cum 
hydrargyro: fcobem vel folia Lunae mifce cum pari hydrargyro in 
catino prius candefadlo (hydrargyro fcilicetj raouecum bacillo, 
& agita fedulo .-infunde in frigidam aquam, vt indurefcat raafia in 
morem ftanni friabilis (quale fit fi Mercurio immergitur compe- 
tenti) fi non talis cuadit, abundat hydrargyrus. Itaque vel per 
corium exprime, vel fuper prunis dilfipa aliquid expirando. Reli- 
quam pulticulam tere cum quarta parce Salis communis puri, in 
mortario fortiter fubigens. Reilitue fubaftum igni, & abftrahe 
hydrargyrum per diuaporationcm,vt tantum Sal cum Luna rciter, 
dc cauenefluat. Tandem abiue Salem multiplici calida; & ad So- 
lem exicca. 
Idem modus etiam aliter procuratur. Fit amalgama cx foliis Lu- 
; hydrargyro , huic additur vicriolum Romanum quantum Liber Se c v n d v s. 
iäds. Mifcentur,intraque tegulas vel lateres duos cauos luto fa- 
pientiae coniundftos , & ferreo filo conftri&os, per diei medium 
inter prunas reuerberantur. Puluiseluitur: vocare calcem folent, 
cum more calcis vulgatae fiat/cd & Argentum vftum ita conficitur. 
Interdum prius diuaporare finimus hydrargyrum, & poftea pulue- 
remSalemiftura per treshbrasreuerberamus item in calcem. Ha- 
dftenus Dodfiifimus Libauius Üb. 2. Aich, traft. 1. de Magiftcriis 
cap.5. 
Alias modüs amalgamandi Luhäm : fumatur Luna Vera , pu- 
riftimeque fala,& proficiatur fuper Mercurio feruente, ac bene 
moueatur virga ferrea dum fiat amalgama. Hoc teratur cum 
Mercurio nouo &: magna parte arfcnici ad ignem appofitum 
dum hae materiae euanefeant, & Calx Lunae remaneat alba, ex 
toto , vel in parte : quam tum imbibe aqua Salis , & pone fic 
praeparatam in fitrno panis per diem naturalem faiibus expur«. 
gatam,&:in albiftimam calcem redaftam. 
Lunae Amalgamatio alia, Recipe Lunae puiillimae limaturae q. 
v.huic adde Mercurii q. pareft, fuperfunde aceti optimi ad emi- 
nentiam 4. digitorum, pone cum cucurbita optime fupra lutata 
per 9. dies ad ignem arenae digerendum , indies tamen fcxiesvel 
iepries mouendo, tandem appofito alembico deftdla inde ace- 
tum ac Mercurium, & tali modo etiam amalgimafti ac calcinafti 
Limam. 
Alius fic procedere jubet.· Fac Arnalgima cuna Mercurio vi- 
uo, mifce cum ana Sulphuris & Salis communis terendo quam 
optime, poftea, quatuor vicibus cementa in tigillo bene perlu- 
tato,fingula tamen perafta cementatione , calcem bene ablues, 
purifices <Sc exficces, nouifque fpieciebits reiterationem conti- 
habebis calcem Lunae puriifime praeparatam. 
Alia Ama'gamatio Lunae cum Mercuno artihcioiiftima talis 
cft: Recipe Lunaefinae, quantum vis, (oluito in aqua forti vul- 
gari , poft iolutionem debitam , duplam quantitatem affunde a- 
quae recentis fontanae, quo aqua fiat debilis , & ad ioluendum 
amplius nullo modo habilis , tum infice quatuor partes ( ad v~ 
nam partem Lunae 9 Mercurii, mifce optime contundendo ii- 
ue conqUidfimdo , ÖC Luna petit fundum-, accuranfllmequc Basilica Chymici 
feie cum Mercurio amalgamat, cum quo artifex ad libitum proce- 
dere poteil. 
Talis etiam Amalgamatio ab aliquo fic datur: Recipe Argenti 
tenuifiime laminati, partem vnam, Mercurii viui purgati partes iij. 
vcliiij. M fce vt artis erit,& adde eis inter mifcendum Salem vulga- 
rem praeparatum fiue decrepidatum, in tanta quantitate vt nullam 
Lunam cum Mercurio amplius peripicias, tandem trade igni, vt 
Mercurius auolarc poflit: ficbene calcinata luna, ablue & a Sale 
rurfus edulcato, & habes Lunte calcem eodem modo praepara- 
tam. 
Quod fi quaeratur calxLunaeperfedlifllma, dicunt Philofophi, 
eam exiliere fiue perficere pofle, fi vel Sal armeniacum, vel Mercu- 
rius fublimatus inde eleuando fubIimaretur,prout& videbis i.cap. 
Bafil. Chym. Modus cum Sale armoniaco primus talis eil. 
Recipe j. partem Lunae finae limatae, Salis armoniaci partes tres, 
contere inuiccm, & repone per diem ac nodlem ind geilionemne 
tamen fiat fublimatio vel fluxio, fecundo dic eodem modo exime 
&tcre vt primo feci ili, mrfusvt ante repone, hoc & tertio repete 
digerendo »tandem aitificiofe fublima, & retine calcem infundo 
pure edulcorandam. 
Secundus modus cum Sale armoniaco: Recipe limatura Lunas 
quantum vis, hanc calcinato per aliquot vices quam artificiofiili- 
me cum aceto,qualibet tamen calcinatione exiccando, vkimo ad- 
de calci dimidium pondus Salis armoniaci, digere pauliiper, tan- 
dem fublima & calcem edulcora; huius author dicit defumptum 
cfleex GcbriTeilamento. 
Tertia,cum Sale armoniaco fic eil calcinatio; Recipe folia Lunae 
puriiTimae quantum placet, mifcc haec terendo in fubtilillimum, 
Alkohol cum Sale armoniaco,repone in cellam, quo Sal armenia- 
cum inde foluatur,corpus vero remaneat, hoc bis aut ter reiteran- 
do praeilantiilirnaeritPhilofophomm calcinatio. 
Quarta: Recipe Laminas Lunae, haec impone aceto deilillaro 
forti per quatuordecimdies, pofteaacetum inde deililla, hoc de* 
ftilUtum tmfces& imbibes quinta vice cum Sale armoniaco, tan- 
dem in cella facies inde difloluat vel fluat Sal armeniacum, fice- 
dulcorationefada,praeilo crit calx Lunae pura. Ltber S b c v n d v sd 
Qirnta: Recipe limaturam Luna:6c Salem armoniacum inae- 
quali quantitate, tere optime, 6c tertia vu e Salem inde iublima, 
poibriodum calcem cum aceto deftillato folue,abilrahe 6c coagu- 
la ficetiam puta calx veniet edulcanda. 
Sexta: Recipe amaturae Luna: part. j. Salis armeniaci partes 
duas, tereinüicVmquam optime, fublinuindea LunaSalemqua- 
taorvicibus,quinto calcem infundoaqua calida fontana eduico- 
rando d.dcifica, infunde iam acetum optime deftillatum cucurbi- 
tae,calcem vero iufpende in medium cucurbita: fupra acetum, tan- 
dem deftilla acetum igne h no, 6cca'x reddetur Ipongiofa, (alius 
Cohibilis J intra $.vcl q.dies, vitirno acetum fuper calcem fufumab- 
ftrahendo leuirtime e.ice,quod rc dabit erit fpongioiiffimum poft- 
quam fient edulcationi mandatum. 
Septima cum Sale arrnuniaco&S de communi: Recipe Calcis 
Lunae per Aquam fortem praecipitatae, vt fequetur, parr.j. Salis 
communis.Saiisarmoniaci ana vnciam vnam , mifcendotere opti- 
me,manda iublimaroni adfpturr vices, poftea iolue omnia in a- 
ccto, hunc per deftdlanoneimab inde libera, hanc calcem author 
promittii floridam 6c (olubilem. 
Nonnullus author piaecendit & praecipit omnem Lunam cum 
Sale armoniacoeleuarc fe«lublimare, 6c iic fleri flores & calcem 
nobilifli nam ablato Sale ; Sc hoc quidem verum,:fed multum 
confumesSalem armoniacum, lingulis enim iublimationibusre- 
cens requiritur &c renouatur6cc. 
Sequuntur modi calcinationis aliquot cum Mercurio iublima- 
to,primus talis eft. Recipe limaturae Lunae part. j. Mercurii fubli- 
mati partes i j. tere optime inuicem, &c fac fluant iuper ignem inftar 
olei,poftearefrigerato vafc fublimatum redde fecibus, & opus de 
nouoinchoaro hocterrepetes, tandem calcem in fundo flue raai- 
fam edulcorato,& ad opus quod vis applica. 
i. Recipe Mercurii fublimati quantum vis.hunc imbibe cum o- 
leo vitrioli ter ve! quater vt artis e ft,huic adde corpus Lunae,& flib- 
lima vel calcina inuicem per quatuor vel quinque vices . quan- 
do maffa findi nigra apparer, rum perge in calcitrando vfque real- 
befcac.hancacetopurifica quopun ab impuro fiatfeparatio,puri- 
tati homozeneum dulcifica. B A S 111C Λ ChyMICjE 
5. Recipe limaturas Lunae puriflimas,terna vice inde (ubliman- 
do igne forti eleua Mercurium fublimatum,hac operatione pera- 
fecundam inftitue praeparationem & fubiimationem cum Sa- 
le armoniaco,itidem ter,&hocperfe&o, tertiam inftitue folutio- 
nem calcis reli&aecum aceto, tandem acetum per Balneum Mariae 
fepara,& fi placet dulcifica. 
4. Recipe Limaturae Argenti partes duas, Mercurii partes qua- 
tuor&tantunde Salis comunis fufi,tere mifcendo inuicem, Sanan- 
da fublimationi per quatuor vices, femperfublimatum reddendo 
fecibus, tandem calcem Metalli fanguinei & cephalici a Sale ab- 
lue : Notabis autem optime,fubiimationem fieri oportere igne for- 
ti,fiuc gradu tertio. 
f. Recipe calcem Lunae cum Mercurio fublimato eorredlam, 
hanc folue vel abftrahe cum aqua regis, hoc fa&o calcem rurfus 
fublima cum Sale armoniaco ad duas vices, vltimo folue cum ace- 
tOj&edulcorato. 
6. Haec eft Do&ifiimi Sennerti, dum inquit: Argentum non 
incommodecalcinatur, &quafi inrefinamredigitur,fi fubtiliter 
laminato partes duas Mercurii fublimati addantur , & Mercurius 
fuper Ignem exhalet. Remanet enim Argentum inftar Refinas. 
C a P v T HI. 
IDeLuna 
HAdenusaftualis Metalli fiue Argenti caldnatio, (equitur po·* 
tentiaiis quas fit per folutionem in aquis Philofophicis,vc Au- 
ri per Aquam Regis, ex eo quod Aurum dicitur reliquorum Me- 
tallorum Rex \ Lunas feu Argenti folutio vero conftat per A- 
quam fortem: Ex vna quidem re δί materia has aqus confiant, 
nifi quod aqua regis femper fit fortificata Sale armoniaco. Lunae 
debilior,placet per Exempla, eaque varia, fic dcmonfirarc. Liber Secvndys. 
Inprimis vero notandam venit, in quem finem quaeramus Lu- 
nae praecipitatum , num pro Medicina &c vfu corporis microcof- 
mi,vel pro Medicinatranfmutatoria&c. Si enim invium homi- 
nis,tum (emperindigebit corredione iiue edulcorationc; fia mi* 
nus non fern per, ad opus ipfum. 
Pixcipicatio Lunae prima .-Recipe Vitrioli, Aluminis, Salis nitri, 
Zinnabaas ana quintum vis, terendo mifce, & per retortam de- 
ftilla,noftea cum Argento purifica , vt artis eft. In hac aqua fol- 
ue lamellas lunae quantum potes, poftmodum praecipita & habes 
praecipitatum Luna: corroiiuum , quem dulcifica fi opus habue- 
ris. 
Praecipitatio Lunae fecunda-.Recipe Aluminis lib. duas , Salis 
nitri lib.vnam ,Zinnabaris lib. vnam,mifce vt fupra, purga cum 
Argento, dc Lunae quantitatem in ea folue , prout tibi libuerit, 
poft praecipitationem tali modo vt fupra habes praecipitatum. 
Praecipitatio Lunaetertia: ExVitriolo,Salc nitro ana , deftilla 
aquam,purga,folue intus Lunam, praecipita &c eodem modo habes 
praecipitatum. 
Praecipitatio Lunae quarta: Recipe Vitrioli , Salis nitri ana lib. 
iij. aluminis calcmati libram (emis, viridis aeris vncias duas, ex his 
fac aquam fortem fecundum confaetudinem, ita quod Spiritus 
totaliter exeat,& habebis aquam fortem optimam \ in hac folue 
Lunam, praecipita, hc tenes calcem Metalli ad opus tuum quaefi- 
tum. 
Praecipitatio Lunae quinta: Recipe aceti optimi deftillatiquc. 
vt fcis ex refiduo tertio &c. libram integram , Salis armoniaci 
lib, femis, haec foluendoac dcfti lando toties cohoba, vfqueper 
deftiiiationem fint vnita,in hoc aceto folue Lunam, & tenebis 
praecipitatum ad maximos vfus. 
Praecipit.uio Lunae fexta; Fiat Nobile menfinmm ex Sale ni- 
tro & fpiritu vini per pelicanum , in hoc menftiuo praecipita 
tuam Lanam &c nobilior exiftet praecipitatus prioribus 
bus. 
Praecipitatio Lunae feptima: Recipe Vitrioli exficcatifeu ad ru- 
bedinem calcinati libras duas, Salis nitri repurgati libram vnam, 20 
B A S I LI CJE ChyMI CM 
tere fimul ac miice,dcinde impone retortas optimo luto loricatae,& 
colloca in fornacem reuerberii feu ignem apertum , appofi.oque 
recipiente amplo deftilla per gradus, fpatio viginti horarum. Cum 
fpiritus albi & nebulofi in receptaculo diifipatuur, finis adeft: tunc 
finepedetentim rcfi igefcere. Aquam cxemcam clarifica per argen- 
tum hacratione; Cape vncias feptcmiftius aquas deftillata?, iniice 
puri argenti drachmas duas, & folue fuper prunis,iolutionem hanc 
infundeteliquadeftillato&ladefcet; fine requiefcere,purumque 
effunde,&aqua folutiuaeft parata.In hac Aqua forti folue Lunae q. 
vi.c,&c quando jfoluifti,aquam a calce ad medietatem abftrahe, hoc 
cohobando reiterabis fex vel fepties, vltimo repercute cum Veue- 
re, &vc moris aqua calida fontana optime dulcifica .-Calcem hanc 
omnem folues cum aceto deftillato, quod v, acetum mauult refol- 
uere,hoc viciifim cum aqua forti foluito, repercute & dulcificata 
calce redde aceto,vfquc dum omnis calx ab aceto folubilis reddita, 
tandem acetum abftrahe per alcmbicum ad ficcam calcem, Lunas, 
edulcorandam,&: hic praecipitatus magniaeftimatur.. 
Praecipitatio Lunte odaua: Recipe Salisnitri libras duas, Alumi- 
nis calcinati libram vnam, deftilla inde aquam fortem infignem, 
ter cohobando &deftill’atum reddendo fecibus, eo modo erit pu- 
ra j in hac aqua folue feorfim Lunas quantitatem pro libitu, & in a- 
lia refolue Mercurium viuum, folutis ambo Metalla coniunge, a- 
quamque fortem inde deftilla ad praecipitatum, hunc primo redi- 
fica cum fpiritu Vitrioli, tandem cum fpiritu vini, &: habes praeei- 
pitatum Lunae cum Mercurio optimum. 
Praecipitatio Lunae nona .· Recipe Lunae finiifimae partes tres,So- 
lispartem vnam, Fundanturfimulöc laminentur fubtiliter , poft- 
modumin limaturam redigantur, huic limaturae adde Mercurii 
partes duodecim, cum aceto repurgatiftimi, fiat lege artificiofa A- 
malgamaperfedum,inde confedum hoc Phiolae, inferius ad fun- 
dum non rotundae,HermeticefigilIa,inquearenaiepelitovfquead 
os vitri fupremum,da ignem tertii gradus, aprimo tamen inchoato, 
fic crefcet Amalgama inftarj arboris, vel viridefeentis graminis, 
tamdiuque continuabitur vfque dum Mercurius omnino afcenfus: 
quando iamin totum eftfublimatus,pcdetentim decidit,&fitpul- 
uisrubeus, qui fixus redditur cum fpiritu Saturni, quod notabis Lirer Secvndvs." 
profiimmoiecreto, alias curat Hydropem, Lepram, paralyfin, 
luem vencream, &efip articulare rem philofophorum. 
Praecipitatio Lanx de ima : Recipe Lunae praecipitatae pudili- 
mxvnciarnfcmis,calcisfolaiisperaquam Regis reperculfx, opti- 
meque calcinatx, ac cum Sale Tartari reuerberatx tantundcm, 
coniungantur hx calces, Sc fiiperinfundantur cum oleo vitrioii 
cura Antimoniodeilillato, cohoba inde aliquoties hoc oleum vi- 
que tandem prxcipitatus teneatur pure edulcorandus, maxima- 
rum virtutum &c operationum in minori mundo.- 
PrxcipitadoLunx vndedma; Recipe Lunx finx,ac ter capella- 
txper Saturnum quantum vis fuperfunde aqtix Salis nitri fuffi- 
eientem quantitatem ad foluendum, in calidis cineribus, foluca 
Luna,purum ab impuro fepara, &Tpuram folutionem infunde in 
aliud vitrum,addendo tres partes aqux dulcis pluuialis deftillatar, 
ablue calcem praecipitatam optime ab omni acredine acSale, hoc 
peradto&r cum ipiricu vini hanc ablutionem inftitue , ile habebis 
calccm Lunxprxparatam pro Medicina prxftantiihmam. 
Praecipitatio Lunx duodecima; Fiat Regulus cum Luna per SaL 
nitrum Sc Tarrarum vt artis eft (Argenti partes tres, Antimonii ma- 
fculi partes fex)hunc folue in aqua forti iimplici,foIutis referua, Sc 
a fecibus iepara ; Mandaabftra&ioni, prxeipitationi, edulcorado- 
ni;etiamaliqaalicalcinationi,tandem exime &fuper marmore a- 
curatiilime cum Sale perlatum parr.i.terito, Ixuigacione fadta, in- 
de cucurbitulx,fiipermndeAIkohol vini,cohoba bis vel ter,tadem 
ad ilccam calcem abftrahe,& ii placet cum aqua rofarum exhalato,. 
fic habebis prxeipitatum Lunx Andmonialem Epilepticum prx- 
ftantiifimum.· 
Prxcipitatio Lanx decima tertia ; DiiTolue inaqua forti philo-, 
fophica vel fpiritu nitri Lunx purifiimx vnciam integram vel Te- 
rnis,huic infunde guttatim olei duorum draconum fepties re&ifi- 
cati vncias duas vel vnam , fi fit ebullitio,caute procede,ne lupus 
deuoret dracones cum nutrimento Lunx: Pone cucurbitamiuper 
calidos cineres ad tres vel quatüor horas, t?.ndem menftruumfol- 
uens terna deftillatione inde cohoba vel euoca, vldmo cum 
fpiritu rofarum vel liliorum conuallium dulcifica, tandem exficca.  Basilica Chymic^ 
Hic praecipitatus eftinftar Bczoartid maximarum admirandarum' 
qucvirtutum. 
PrsecipitadoLunaedecima quarta: Recipe foliorum Luna: par- 
tem Mercurii partes tres. Salis Saturni partes duas, mifce coniun- 
gendo& terendo quam optime,indatur poftea phiolac ad praecipi- 
tandum,poft menfem per Spiritum vini purum ab impuro lepara, 
& habebis praecipitatum fixura bonum atque optimum. 
Praecipitatio Lunae decima quinta: Accipe Mercurii fubiimati 
partem vnam,calcis viuaepart.ij. Tartari calcinati part. j. mixtis in- 
de retortae adaptato tamen recipiente aqua frigida plenum , piobc 
etiam iunduris lutatis,eandem deftilla vt Mercurius in aquam re- 
diuiuusdcftillet,hic©ptimeeftdepuratus: huius accipe partes iiij. 
Argentiparc.ij.Amalgamainuicem,amalgamaris,oleum vitnol: Su- 
perfunde öc cohobando aliquoties inde abilrahe, quarra vicee- 
duicora &ccum fpiritu vini feu Alkohe rcdificato, & haec > r eci- 
pitatio etiam perada. 
Praecipitatio decimaTexta; Mercurius Tepties fublimarus per 
Martem in celia foluatur vt fluat,folurionem fibra,& impone reci- 
pientijapplicato cum aquafortfidcftilla Mercurium in aquam for·» 
tem, vc vna fiat coniundio fpiricuum, hanc aquam Mercurio for- 
tem,per Alembicum in cineribusabftraheadpraecipitatum , coho- 
ba cum hoc menftruo adhuc bis vel ter, & omnia abibunt in o- 
leum,huic oleo Lunam porrige dcuorandam.qnantum vult, dein- 
de deftilla & tenebis ,cum Alkohe vini corrigendum 
ptaeftantiffiraum. 
Praecipitatio decima feptima Lunae,cum Auro, Mercurio & Re- 
gulo Antimoniali:Rccipe calcis Lunae,vnciam integram, calcis So- 
lis drachmas duas, Mercurii fubiimati vnciam femis, Reguli Anti- 
monii per fc fadi vncias duas,terantur ac mifceantur inuicem, mi- 
xtione fada reponantur per dies ac nodes aliquot in cella, quo 
tempore aliqualis inter ea corpora fiet vniras& putredo, tandem 
accipe &iupcrfundefpirit isSaiis vncias fex (pedetenrim, & cauc 
fumum acfpintus Antimonii ) vel tantum, quoad vna fada o- 
ninium folutio , portmodum menftruum quinquies vel fepeies 
inde cohobando abftrahe, vltima vero & feptima cohobationc 
fotum menftruum inde elice, igne vidento, vt fiat praecipitatus, Liber Secv ndvs. 
iuper hoc rc&ifica bis vel ter Alkohol vini, &c in fine praecipitatum 
iiicandcfcere permitte, & quo purior euadat vini ‘piritum inde 
flagrando fine,bis vel ter &c paratus eft tali modo Praecipitatus Do- 
flsgra.j. 
Praecipitatio Lunae decima odfcaua; Argentum cum Antirao- 
nio coge in regulum, regulo perfe&o fubliraa ipfum per Salem ar- 
moniacum in totum,quod vnafublimationenonperficitur, duab. 
vel tribas continuetur,Lunam hanc iublimatam cum Antimonio 
praecipita per fpiritum nitri, cohoba vt artis ter, tandem edul- 
cora &c fpiritum vini,Eil£ntiapcrlarum,grauidum inde deftilla,fic 
tenes calcem Lunae artificiofam, 
Lunae decima nona : Recipe calcis Solarisimpal- 
pabilis drachmam vnam, calcis Lunae fubtiliflimac drach. fex, his 
mixtis calcina, cum Sacharo vitriolato &c Sale praeparato com- 
muni, per viginti quatuor horas, huic calcinatoaffunde ipiritum 
vini Tartarifatum.ad eminendam quatuor digitorum, poneili leni 
digeilioneper tres dies, tandem leniflime fpiritum vini inde co- 
hoba,vitimo &feptimo in totum, hunc ίΐ placet praecipitatum c- 
dulcora, quamuisnonneceiTarium, hic multum praeftat in omni- 
bus putrefa&ionibus & confortationibus tam cephalicis quam* 
cardialibus. 
Praecipitatio vige/ima Lume: Accipe calcem Lunae aqua forti 
praeparatam, afalledinc aqua ablutam & iiccacam, recipe & Sai 
decrepidatum quod inter carbones nullum amplius fonum edit, 
iilo SaJeinfpcrge fundum tigilli ad altitudinem culmi, cui iterum 
calcem Lunae infperge, deinde Salem, &fic liratum fac iuper flra- 
tum,veliid opus requirirftratificadonis: randem cooperiatur olla 
&luto armeturfornacique calcinationis indatur ad fex horas fub- 
ie&o forti igne, poftea omnibus refrigeratis calx eximatur δί in a- 
qnabullirc permittatur ad extractionem & diflblutionemfäliedi- 
nis , fic calcem Lunaepreparatam habes hanc exiicca. Calcem 
hanc didtam tere optime cura Sale Vrinje vt bene incorporen- 
tur , deinde fuperfunde fpirittis vini Taitarifati ad eminentiam 
aliquot digitorum , digere per menfem , Sc dcftilla omnia per 
alembicum artifidofa· hElirnaiicue, vitima vice praecipita 
LunaStra- 
tifiiatto. Basilicae Chym i c je 
& animi fublimatam Lunaexiicca,vcl, quod tamen non eft opus 
dulcihca. 
Praecipitatio Lunae vigeiima prima : DiiToIuc Lunam in aqua 
forti&affuiione aquae falfae, praecipita ad fundum cucurbitae, in 
calcem albi (limam,quae frequenti aqu« fontana: affuiionedc bcre- 
dulcorari,tandem exliccari: Huic calci affande fpintum vim ,cum 
Sale armoniaco impraegnatum,pone indigeftionealiquaudiu,tan- 
dem abftrahe menftruum & calcem edulcora. 
Praecipitatio Lunae vigeiima fecunda : Recipe calc;’s Lunae re- 
percuffe vnciam vnam: Salis praeparati vncias duas, Salis armenia- 
ci drachmas duas: Haec optime incorporando ac mifcendo in ma- 
tratiovirreo.reuetbera per aliquot dies : poftea Elice inde iangui- 
nem vitramarinumcum Alkohevini,hunc, bftrahendomenftiuo 
in calcem praecipita praeftaruiiTIriiam,ad maniam &cercbriaffc6fcas 
maximos. 
Praecipitatio Lunae vigeiima tertia: Recipe Lunce vnciasqua- 
tuoricinnabaris libram (emis: ftrarificando inuicemponc in ngil- 
loadignem,primoilentum deinde fortiorem vciulliiTinterfe calci* 
nentur,prima calcinatione perara redintegra opus feu calcinario- 
nem hanc Lunae cum nouo Znnabari & fac vcante, hmc opera- 
tionem reitera odlies vel decies, tandem Lunae calx eft parata3huic 
adde Mercurii vim praecipitati,& foluti ('peraquam forte n,confe- 
dtam ex nitro,cinnab.& Auripigmento,6cc ) partes duas (diusicx) 
vnitisjcum ladte virginis incorruptae per iq.horaSjiolue &c arrifido- 
foigne Mercuriali pca^ipira. 
Praecipitatio Luna; vigeiima quarta .-Solae Lanam in aqua for- 
ti,poftea repercute cum Sale armoniaco in aqua fontana diffolu- 
tOjhocfadfo quiefeat, tandem aqua falfa feparetur, &calxreuer- 
beretur,ita tamen ne fluar,poft fiiifidente reuerberarionem opti* 
mecontere cumSaleTartari (aliquoties coagnlatoirquecellafo- 
luto) tandem cum aceto philofoph-ca infticuatur fepaiatio puri 
ab impuro, puritas prrecipitcmr & iiccerur, & fic tenes eaicem 
Luna: 
PraicipiratioLunae vigeiima quinta qua: eft dodl ftlmiLibauii: 
Argenti fcobs vel lamina prius fulminati in cucurbitula, aftu- 
ia duplici aqua forti, iuper prunis foiuitur; cucurbitula clauiä 
Reuerbera- 
tio Lun<e. 
Stratifica -' 
tio Lun<e. 1 
Reuerbeu-, 
tio Lum. L IBER SeCVND VS. 
fuper tripode apto pauladm prunis admonetur modicis,&finitur 
ibi,quoufq·, aquaeimpetus deferbuerit, feu iamretufus fit,&maf- 
farelelutainaquam:quod (l fitvnavice redeeft,fin minus,effufa 
aqua priore,noua adiicicnda eil,quoufque totum fit corrofum fo- 
lutumquejfolutio deicenditur in hunc modum. 
calidae, in qua momentum falis fit follitum, in vas cupreum pin- 
guedine non infedum immitte f quantitas autem illa aeftimatur 
ad quantitatem folutionis.j Affunde aquam folutionis Argenti: 
commifce cum ligneo bacillo, & aquaveficulas feu bullas eiicit, 
argentum vero defcenditinftar vermiculorum caieiminutorum, 
fine quiefcereperdiemmedium,autamplius, de colligitur argen- 
tum coloris caerulei, inftarferi ladis Effufam modice aquam fer- 
ua.fnameius vfuseft in motbisJexternis,vt fcabies,doloribus,«Sce. 
praeferam mifta decodtis certis & cxafperata aqua Mercuriali vel 
lolucionis ferri, &cc .aut etiam in deftillatione noute fortis loco a- 
quaein receptaculo ponendaeeft)calcem Argentifitaenim vocant 
e confuetojlaiia aqua dulci tepida aliquoties, vt abfcedat acrimo- 
nia. Siccainlcui concha. Eaeftcalxlunae. Solet & hicaliquid de- 
trimenti,^vt vnius drachmx in marca,fentiri. Nota quod foleat et- 
iam circa fundum haerere illa calx inftar nubeculae, vel pellicula; 
quam poiliseximere cochleari,prouidetamen fifolutiofitin vi- 
trea concha i fubfternut laminam cupri,cui calx infiftar,pofl:affa- 
famfalfam aquam. Indepofteacolligitur. Aliquando aquam di- 
uaporant, veldeftillant,eo ingeniovtintegra fortis, quaeprimo 
cxir,feorfimexcipiatur.Nonnunquam calx ante elutionem reuer- 
beratur per horas tres,vt fpiritus fecedant alieni, 
Puluis lunae vigefimus fextus per cementationem eiufdem 
Libauii, Pars vna argenti ·, duae pineae refinae;fulphuris puri qua- 
titor, conicdae inmaffam rcuerberantur. Calx elutione fontanae 
colligitur, vel :cementatur Luna cum duplo falis gemmeae ex ea 
arte ne fluat.Calx purificatur per fpiritum vini, quo fal fecedat,vel 
cum quatuor partibus falis vulgi.quatuor horas cementatur;poil 
teritur & eluitur,vel: falis praeparati portiones duae, limati argenti 
vna commifcentur conterendo; & in catino vel olla claufa locan- 
tur in fornace figuli,tabula fuperiore, ne fluant vi flammae. Codis 
ollis eximitur & Catinus, & in frigida pura fal eluitur. Puluis Lu-  Basilica Ceymici 
ns, vel calx talis reducitur fulminando per plumbum, vel cum a- 
lumine & tartaroborace, feile vitri,amurca,alka!i,nitro ,&c. alio 
Loco dicitiib. z. Alch. tra6t.ixap.zf. 
Saepeintelligitur argeti puluis redu6tilis per aquam fortem* 
aut cementum fadtus. Ad proprietatem calcis acceditis, qui irre- 
du6lilis eft. Cape argenti puluere per cementationem falis gem- 
mei , 5cc. Cementa eum adhuc ter eum fulphure & far 
le gemmae,donec non amplius queat reduci.(Magis enim combu- 
ftibile argentum eft, quam aurum, i taque reuerbcrante igni faci- 
lius calcinaturj calcem hanc elue, calcina dentio ter cum dupla 
lale,ita tamen ne fluat aut vitrefcat, moderato igni ( fi placet in fi- 
gulinafornace reuerberare, colloca in tabulato fupcriore,vtaIi- 
quantulum fit extra ignis violentiam.} Tandem & huncfalem e- 
lue. Solet interdum huius calcis materia efle puluis per aquam 
fortem, aut liquorem falisgemmei fii6Lus*& pro prima cementa- 
tione quater noua aqua calcinatur. Hxc calx folui aceto poteft* 
Nota quod calx Lunaz imbibita aqua Colcotaris,qua: dicitur fan- 
guis terrae,vel aeruginis Croceae, tranfeatin calcem folarem,quae ia 
Aurum mutari facile poteft, Audiamus praeterea eundem in fe,- 
quenticap 2 7.qua:dicit de Croco Argenti.Hocnomine(inquit) 
intelligiturLazureus eius puluis vel calx j attamen fi vere crocum 
debeat aemulari, rcuerberadus eft citra fluxum & vitrifieationem, 
donec croceum vel cogenerem, aut Cat lucidum repraefcntetpul·- 
neuem. Crocus autem Lazureusita fit;Puhieris argenti per aquam 
fortem fa6ti vncia,falisammoniidrachmae.duae,&: dimidiaaccti 
ad tres digitos. Mifta ponantur loco tuto, donec fubfidcatmate.- 
ria. Acetum fenfim depletor,. Sedimentum in vitrea Cucurbita 
optime obrtru61a, fimo fepeliatur circiter dies vigintij & erit Cro- 
cus Lazureus : qui verum Croci colorem induet reuerberando 
cum fale,donec erubefcar.Fit &c aliter illitis lamellis aceto folutio- 
nisammonif&Tufpenfis in cucurbita fubfimopofita. Vel calcina 
laminas cum fulphure;calcem aceto irriga &fermenta.Paracehus 
illinit brafleas hydrargyro, fufpenditque in olla vittata, in qua fit 
acetum decoffcionispifcium, quas auratas nominant,folucus itera 
{alammonius,& tartarum calcinatum. Ibi finit lamellas, donec in 
crocum abierint. Tale Lazurium fpiritu vini affufo digeritur,tan.- 
Cementatio 
Luna calcis. 
Bern es . 
Fumigatio 
cakuluna. Liber Secyndvs. 
27 
dcmquc reiierberatur ad croci conditionem. Conuenit haec de- 
icriptio fere cum ea quam ponit Agricola: In vafculum quernum 
infundunt tres aceti acerrimi libras, in quo fal ammonii faditii 
quadrans iit foiutus.Iu medio huius v iiiulpenduntur laminae ar- 
genti,rimulis hydrargyro oblicis plenae,ne tamen acetum tangant. 
Clauditur vas operculo,ne refpiret,& ponitur in fimo,vel fub ter- 
ra. Poft diesvigtnti abraditur caeruleum ,& reponuntur lamellas 
reliques, donec deficiant femper ita calcinancur,repolitis etiam, 
nonis,ii opuseft. Colledmn caeruleum paulum vritur in catino 
vitraro.Refrigeratum cluitur aqua pura, Siccaturin ible& repo- 
nitur. Idem ilielib, z.tradi cap.41. talem DornefiidefcribitTur- 
petum Lunae. 
Fac Cementum ex Arfenici, Auri pigmenti, Cineris, fecum 
vinijfulpburis, ilngulisvneiis,falis nitri vnciis duabus. Mifturara 
compone cum innas libraVicariis feualternisftratisin fuo Catine. 
Rcuerbera per triduum Excmtam lunam in puluere redige. Huic 
aifunde aceti ipirirus vini, aqua: Regis lingulas ielibras. Immitte 
omnia in vitrum ίηίΐς magnitudinis.idque luco bene arma,digcre 
in arenaS: tertio ignis gradu in lapidem coagula. Hunc tere, ad- 
ditoque vinffpiricu vel quinta EiTenth,digere,vtfulphurfeccdat. 
Phlegma deftilla per aiembicum. Refunde id fecibus·, digere, &C 
fubtrahe, repetito hociabore fexies. Vkimohumidicatemabilra·' 
dara diuapora feu coagula. Puiuis fabrilis inuentus eftTurbith. 
Lima. .-Verba fequunturLibaiiii, Sed totus procef- 
fusrefpondet Quintas Eifentias. Nihil enim aliud eft,quam extra- 
dum fubtili sEllentias lunaris per aiembicum cum iuomenftmo: 
Quod aiiasParacelfus per aquas fortes procurat:Necfat tutum eft 
ludiciurn, iitne illud coagulum Argenti,an additametum,feu io- 
liusjieucumhisiundi. Puto itaque Dorncliofuum modum eile 
rc!inquedum,&: ad arcis requifira refpiciendum,vbi natura dedu~ 
dorum praeceptorum veriTurpechi rationem no finit latere,&:c, 
praecipitatus, feu Turbith Lunae 27 Mercurium quinquies apul- 
uere filicum fublimamm, coque ieprem horis in Lixiuio ex calce 
aluminis & talci. Codum foiuc aqua Regis, folutionemfeponc. 
Solue feorfim Reguli anrimoniaci drachmas tres, Lunas vnciam 
integram, Auri drach, tres. Solutiones commifce, digere in vkro claufojdoneG clarefcant. Deftilla aquam per ale mb i cum quater 
femperrefufadeftillata.Idem lac cum noua addita ad digitos qua- 
tuor. Sub fineignem intende, vt volatile eluatur. Feces fixas pul- 
uercfquc in patina fidiIitorre,verfaqj horis duodecim ,donecru- 
befcant pulchre. Pulucrem rcdifica cum vini fpiritu quinquies 
mutaro, dcfiemper poft digeftioncm abftrado. 
Praecipitatio feu Luna vitae, vigefimaodaua.-ficut Aurum 
comparatur vitae,fic& Argentum feuLuna vitae,proceftus talis eft: 
i Fiat Regulus ex Antimonii partibus tribus & duabus Ionis, hic 
foluatur in aqua forti pro prima operatione. 2. Operatio erit vt 
Lunae partes quatuorfoluantur in aqua forti fimplici,eodem mo- 
do & fic relinquantur cummenftmo. 5. Fiet aqua mercurialisvt 
fupralib.i.Baftl.didumeft. Flancaquam Mercurialemfuo pro- 
prio fale impraegnatam in duas iftas folutiones recipienti amplo 
confuias atque praepofitasfiue adaptatas,deftilla,tandem tribus 
his coniundisjmenftruoartificiofecohobando libera,&iumma 
adhibita cautione expeda praecipitatum Philofophicum artis fa- 
pientiaeiccretiflrmum,quem fi rede tradaueris ac ritefixaueris, 
praeftans inde & comparabis tibi augmentum Lunae cum Auro: 
Vnumcft exfecretis Philofophorum intimum Arcanum,Podar 
gram fundamentaliter curat, qua de caufa merito dici poteft Lu- 
na vitae, cerebri etiam fummum Anodynum. 
Praecipitatus (eu Luna vitae vigefima nona: primo &ante o- 
itmia dcftillaAntimonium vel crudum vclRcgulum cumfaccha- 
xo candi in oleum idque femel redi ficatum fit: pro fecundo folue 
Sc Auri puri drach. vnam in aqua Rcgis,prout ars requirit:& Ter- 
tio folue Lunae vnciamvnam in Aqua ferri fimplici j & hac opera- 
tione pcrada,vnaex tribus facconiundionem jDeindeper alem- 
bicum menftrua vnita ieparata, aliquoties tamen cohobando 
quintacohobatione ad ficcitatemabftrahe,&profextofpintuni 
vitrioli fimpliccm inde cohobando deftilla, feptimo edulcora,&: 
cum fpiritu viniaromatifato digere dc circulain purum praecipita- 
tum & Lunam vitae veram. 
Praecipitatio Lunae,ieu Luna vitae trigefima: Recipe cinna- 
baris natiui, Marcafitae folarisjtem Lunaris ana quantum fu fficit, 
folue haec tria vel quodlibet fcorfim, velin vno conucnienti men- 
Basiiicje Chymici ftruo ex nitro Sc falearmoniaco confe&o, feces rciice Sc intra 24. 
horaspraedpita, ne animamfolutiuaaqua philofophica omnino 
faciat volatile, quod vnum ex philofophorum fummiscGiecretis, 
(nam non omnes qui ad vniuerfale tendunt fciunt principium 8>C 
ipirirum gehennae folutiuum folaentcm, & hac ratione etiam per 
corrofiua licet accedere, de quibus & Paracelfus iic mecum fenfit 
inaliquibus locisded quando faClaeG corruptio irnpcifcda,fta- 
tira fiat perada praecipitatione edulcora Sc cum Al- 
kohble vinitartarifato aut ipiritu vitriolianimam inde elice ex- 
trahendo digerendo Sc vr artis procedendo, deinde pro fecunda 
vice prscipita, Sc habes quod dixi. 
Haec de praecipitatione Lunq,inter quas nonnullae videntur 
ridiculofae, fed tu facillima&leuia ne contemnas, naturam enim 
paucis contentam fcies, non Gudet fubtilitati led fimplicitati, nfic 
ad Gratificationem fumigationem &c rcuerberationem,noscura 
Deo applicamus. 
Liber Secvndvs. 
C A P V T IV. 
D e Lun& Stratificatione, Fumigatione & 
Reuerberatione. 
STratificationis exempla habuimus inpraedpitationeLunaevi- 
gefima,& vigefima tertia; In praecedenti libro huius Bafilices, 
cap. 5. audiuiftis, eile ali qualem tantum calcinationem & referri 
potius polle ad cementationem vel graduationem ,vt vult nofter 
Bornettus,& Libauius:quo tamen tibi fatisfiat fic eft Lunae Grati- 
ficatio. 
Recipe Lunae vel folia vel lamellas prout libuerit quantu vis, 
his cinnabaris duplam quantitatem, fac liratura fuper ftratum,6£ 
pone fub tegula ad euaporandumficpulucrem feu calcem lunas 
tenes albam ,11 cius feceris reiterationem,recenti zinnab. ftratifi- 
cando,colorem calcis mutatum tenebis &c. eli & frequens ftrati- 
ficatio cum lale praeparato vel decrepidato vel fulphure vulgari, 
vel fale gemmae, vel fale armoniaeo,&c. in eo autem differt ftrati- 
ficatio, quod fulphur commodius calcinat quam ial praeparatum, 
& falarmoniacum ac Mercurius fublimatus plus reddüt corpora volatilia, fed haec omni a ipfe ex ipfiffimis capies pro ce ilibus. Qui- 
dam Argentum cum fulphureiic calcinant feix ilraficanf, Lunam 
inter duos lateres,aliquantulum excauatos rutius inuicem arte 
applicatos,in quorum medio relinquitur Luna, iicque locatur &C 
calcinatur in fornace figlina; & hic modus quamuis teneatur an- 
tiquus, hoctamcn fcies,ipfum conftare&eifc fimul modum fixio- 
nis,lateres enim vtfupradixi id praeflarepofiunt: Modus caemen- 
tationis plus tibi affert Luminis de hac calcinatione Lunse,qua- 
re ad eateconuerte. 
Furaigatio:Huiusin demonftratione diutius immorari mole- 
ftum efl,cum eius modus facillime conflet ex praecipitatione vige- 
iimafexta: Deinde &c cius praeparatio coincidit cum illa quae fit in 
Fumigatione Lolis,hanc videre poteris lib. i. praecedeti Bafil.Chy- 
micaecap.^fol.ip.Modieiusfunt,vt me percipias,velcuplumbi 
fumus aut Mercurius calens, item vrina acetum,feruens cumulus 
azynorum,Spiritus vini vel aqua fortis,&c exhalant coquendoSc 
laminas metallorum ,rcuerberant,inde elicitur aflri friabilitas feu 
aftrum fit friabile,illud teritur, laeuigatur,fcparatur a fecibus 5c S. 
V.fi opus reolificatur, & fic etiam hoc opus con flat. 
Rcuerberatio : huius formulis aliquot in prioribus demon- 
ftrantur, in primis vero vide praecipitatione vigefimam fecundam 
&vigcfimam quartam: nota vero duplicem modum Reuerbera- 
tionisjvnum per fe fcilicet corporis, alterum cumfpeciebusvel 
appropriatis.-perfediocius eil calx fiue Alkohol tenuiffimum, (i 
ad gradum fummum produxeris cedit in vitrificationem, quod 
calcis reuerberatae poftremum*,non opus efl diutina in hoc termi- 
no demonflratione,ex definitione enim modus facilirae conflat, 
difficillimum in hoc efl, Fornacis extmdio &authomm varie- 
tas, quot enim capita totfenfus, quidam enimreuerberantigne 
aperto,quidam claufo,quidam in Athanore, &c. nonnulli deflil- 
lationem ignis aperti, vocant deflillationem per reuerberiam,icd 
non contundant, fi manferis in definitis terminis,de hoc vide no- 
ilrum de nono reftitutum,commentariifque adau- 
ctum Borncllum, fequitur cementatio 
Sc gradatio Luna:. 
Basilica Chymica Libe r Secvndvs, 
31 
C A P V T V. 
T)e Lun& Cernent atione feu Artificiofi & parti- 
culari tr an [mutat tone. 
CEmentatur Luna, vt non folum Auri induat colorem, verum 
& ex mera parte ii fieri poteft,in aurum tranfmutetunEt quo- 
niam hoc opus ad terminum tran (imitationis pertinet velutivulr 
Paracelius, Libauius alii; cum Deo itaque de eo agemus, dc qui- 
dem particulariter, quod fauftum fit ac felix hoc noftmm inten- 
tum , Tibi foli Regi Deo noiliO,£Etcrno Patri,fapienti(fimo Filio, 
fandlilfiraoS. fan6lo, cedat in Honorem atque gloriam, Amen» 
Cementum primum : Recipe calcis folaris cura fulphurc vul- 
go calcinati rcuerberati ac praeparati partem vnam, veneris cum 
lulphurevfti,&in vrinadcilillata ad rubedinem extinfti, partem 
vnam,vitrioli calcinatirubicundi,talique modo cumvrinaprs- 
parati,Mercurii praecipitari cum aqua philofophica & fixati ru- 
bicundiifimi, feu avitrioli fpiritu fiauiifimi, Croei feu edendae 
Martis reuerberatae ana partes aequales. Hos pulueres omnes con- 
iundtos pone ad foluedos in Balneo Mariae per aquam falis armo 
nici (puta philofophorum) cohobando toties abftrahendo & de- 
ilillando, foluendoq;, vfquc videas te viridem in fundo tenere 
p u l u er e m, h u n c, L u tue i n flux u exi ft e n te fu p er ig n e m in cr ucib it- 
io importa, & primi cemcti feu argen ti cementatio fa6la eft &c de- 
fcripta:fed nota Edentia harum (pecierum nobiliorem facit ce- 
mentationenl, fies philofophus,intelligere me potes, fin minus, 
non operi fed tibi imputa. 
Cementum fecundum: Saracenus quidam pulueres obtulit, 
argentu fudit cuidam nomineOrario in terraSaracenorum exi- 
ftenti,quo fufo dicitis Saracenus puluerem di£tum defuper, & ar- 
gentum eft conuerfiim in Aurum optimum. Erat autem puluis 
coloris viridis. Rogauit Orarius Saracenum, vt eum compofitio- 
nern huius operis doceret tali patfto, vt feruus fuus efficeretur. Sa- 
racenus vero pietate motus,tanquam acceptis beneficiis ,di0him 
Orarium compofitionemdocuitpulueris fcquentis,eiusRecip« 
takciL Basilicae Chymic j 
Recipe Auri puluerifati drach.vnam,dEris vili,Croci ferri fi- 
ue marris, Vitrioli purgati ana drach. duas,falis armoniaciin aqua 
cum nitro diflo Juti drachmas duodecim. Omnia incera- 
tur cum aqua falis armoniaci pr$dida,quibus fortiter comparatis* 
Haecomnia in ampulla claufafub fimo Equinoperzq. dies, mu- 
tando fimum de quinto in quintum diem tempore praedido, Tuc 
expiratOjinuenies totum diftblutumin aquam, quam congela,vt 
docebo,&conuertctur inpuluerem viridem,de quopuluercfu- 
per io. partes Lunae proiedum accementatum fi fuerit, mutat in 
Aurum verum.Et fi poftquam congelaueris,iterum triueris,prima 
tingit io fecunda lo.tertia 30. &ficde aliisaugmentando in qua- 
libet difiolutione. 
Primo Aurum ficpuluerifatur, Habeas En botumfideftftub- 
limatorium vtrinque infra & fupra apertum) de terra exiftete, per 
quem exit fumus plumbi fufi in Scutella de terra fuper carbones, 
& fuper foramina Emboti teneas aurum cum tenaculis, ita quod 
fumus plumbiintratin Aurum,(k quadorcccpirin vna parte,ver- 
tatur ex alia,&ficfaciendo, inuenies Aurum puluerifabile. 
/Es vilum fepties extinguitur in oleo oliuas, donec habeat co- 
lorem Auri. 
Crocus Martis fit de ferro cum fulphureper duos dies natura- 
les combufto. 
Vitriolum purgatur cum vrina puerorum bisdeilillata per a- 
lembicum, 6c eo congelato ignem vigorando rubificatur,tunc 
aptum erit ad opus praedidum, 
Soluensaqua fic fit: Recipe vnam phiolara,& pone falarmo- 
niacum in illam, & claude bene phiolam', & loca in fimum equi- 
num , non nimis calidum ne phiola frangatur, & dimitte ibi ftarc 
per quinq·, dies, doneefoluatur in aquam, hanc aquam fuperfun- 
de Nitro, &c artificio fi film o iudicio deililla, eil enim aqua philo- 
fophorum fapientiilima. 
Congelatio Materi* fic fit: PonaturMateria difioluta in am- 
pulla rotundafiue phiala , cG bitumine philofophorum,quodfic 
fit:Recipe fimum Equinum,gypfum teras bene cum fucco malu5, 
&c cum claro otiorum,fac bonam pailam,&cum illapafta obilrue 
bene, poftquam beae firmata eft 6c claufa, locetur in medio vafis 'Lil RTR S E C V ,N TD V S ♦ 
ipleni cineribus fub hoc vafc fupra dccircum quaque fiat ignis 
Jentas in die naturali, ied alii dicunt, fex diebus, totum opus cric 
'Congelatum in puluecem viridem, cum quocemcnta Lunam. 
Cementum certium:Recipe Mercurii Tolis,quantum vis,hunc 
•collocain digeitione ad digereadum,& cum proprio .corpore Td- 
Jicetioliis coagulato adde ei Mercurii crudi par- 
tem vnam, digere aliquandiu, hac digeflione perada, viciflimei 
adde partem Mcixuriicrudipurgatiifimi,'fiancoperationerntan- 
*diu continuabis, vTque dum iz. pattes Mercurii viui finteum 
auro,tuncdeTmecum additioneMcrcurii,digereadhuc per tem- 
pus,deinde iic procede, Imbibe hanc preeoipitatura cum oieofea 
dpirita Mercurii corporalis.quod antea eratinfua prima radice 
.('author fic loquitur, ego Tane fcio quid velit, tu perpede) rutTum 
digere atque coagula, tandem puluereiioccementa iunara,&au- 
no refpondebit Luna. 
Ce mentum quartum" Recipe'Mercurii puriifimi per vitrio- 
lum fublimati partes duas,Mercurii vuii partem vnam ,impoae 
Tphialae ad lublimandum per diem, deinde exime ,:hancTublima- 
tionem reitera Tededes,in decima Tepcima reiteratione adde eifo- 
liorum Auri (afficientemquantitatem, &tere firmil cum iale Io- 
nis , manda viciffim fixationem per mcnTem, deinde exime & ii 
non fitmbicundus.puiuis, operationem in eum colorem perdura 
, tandem Jubebis puiuerem cementatorium egre- 
gium ad argentum. 
Cementum quintum ; Recipe Animae Tolis prout 3afilius 
vultvt aCorpore feparetur, quod alibi in meis Tcriptisinuenies, 
partem vnam, Mercurii Tiiblimati partes Ceptem, terendo miTce 
quam optimepone ad ignem digeitionisleuiflimum adfublima- 
dum per odo dies,hoc continua vTque fulphur ScMercurius fint 
fixa reddita ,tum exime & incorpora cu m Aftro (alis philofophi- 
co,Teu fapientum Tale metallorum omniurn,rcponc viciffim dige- 
ftioniper menfem s-tandemeximede cemcntai-H,nam#&liabcbis 
verum The Taurum, 
Cementum TextumfRecipe atramenti gallici partes duas,Vi- 
*rioli,Talis armoniaeiana part.vnam, aluminis calcinati,teris viri- 
dis,Mercurii viui ana partesduasterisvfti »cinnabaris an a partem B AS ILI CiS C Η Y Μ I S & 
vnamjhaec omnia coniunda manda fubiimationi tamdiu vfqtir 
dann fimul infundo fixa fluant, rcdadainpulucie poftmodum, 
recipe Lunae & folis ana,tunde in tigillo,& cementaciididopul- 
uere , ita tamen vt ahquandiu poft cemcntationem in fluxione 
perflftant, poftmodum effunde, & videbis quid habiturus fis de 
Auro,fi rede proceffifti. 
Cementufeptimura .-Recipe falis armoniaci,falis nitri, vi- 
ttioliRomani, Aluminis Iamcniana,&deftilla aquam ab cis,ficuc 
ffciSj&fema.-Recipeiam Auri foliati vnciasduas,Mercurii vncias* 
quatuor&amalgamentur.Tuncponeprsdidu Amalgamain vri- 
nali, & fuperfunde aqua prius deftillatam. Deitilla aqua ab amab 
gemate, & iterum fuperfunde eandem aquam iterum deftilla 
ab Amalgemate,cohobaid aliquoties, deinde in puluerem imas» 
abeat fixum.Hunc accipe.puluerem,&pone in vicru formatum in- 
modum globi,ideilphiolam,figilleturHcrraetice,&fepcliatur in·, 
cinerib. per menfem.Deturignis lentus pofteaaugmentetur.,pul- 
«iseximatur & importetur Lunae in fluxu. 
Cementu odauü quod eft Philofophi MonachfRecipe Auri. 
vnam partem, vitri antimonii tres partes,fac vna fluant,poftmo- 
dum effunde&contunde in puluerem fubtiliffimum,hunc regem* 
puiuerifatuminde phiolse, &c fuperfunde veri olei vitrioli vnciarrv. 
lemis,coagula artificiofifllme, coagulatione fada opusfuperin» 
fundendo cum oleo vitrioli repete, & eoagula viciifim,hoc qua- 
ter fiet, & vfque etiam quarta vice coagulabis in lapidem, exi- 
mehunc tere &c imbibe adhuc femelcum oleo Saturni , rede 
procede & habebis puluerem,.cum cementa Lunam,vcl importa 
ei in fluxu. 
Cementum Nonum: Recipe vrinae putrefadx q. v. deftil- 
lacxinde fpiritura vt artis eft , &c quod iublimatur id redde de- 
ftillato, extrahe etiam cum phlegmate huius fpiritus-fenfimab- 
ftradi , falem ex capite mortuo calcinato vel reueiberato , & 
liunc etiam iniimul reddito fuo fpiritu &: fale volatili , pu- 
trefac hax in Balncororis , vfque dum fiant vnitura men* 
ftruum , hoc tali modo vtaris : accipe vitrioli, falifarmoniaci 
ana vnciam femis , puluerifata mifceantur , & fuperinfundan- 
iur com dido fpirku vrinae, pone in digeftione fimi ycl terra:. Llber. Secvndts; 
vfque dum reddant aquam rubicundam, hancreieriia; nunc fu- 
me Autilimati partemvna, Mercuriiviui optime cumacetore- 
purgati partes duas , Amagamatoinuicem, & reconde in vitro 
acfuperinfuude aquaefubicunde,c· agula duodecies, pofteapul- 
uerifa & vtere pro cemento ad Lunam, 
Cementum Decimum .-‘Recipe Auri prout Pidores vtHb- 
lent, non folia, vnciam femis,vitrioli romani calcinati virid.aeris, 
croci mattis praeparati ana vnciam vna, falis armoniaci in cella 
ioluci quantum fufficit pro Humedtatione omnium,pone in cel- 
la ad foluendum, poftiolationem fadarn, repone per ia,, dies 
inFimum equinum,quinta tamen dic fern per renouabis fimu,in- 
terimin totum refoluenmr, foluti in cineribus coagula in puluc- 
rem viridem, hicnobiliseftprocementandaLuna. 
Cementum vndecimu: Recipe vitrioli Romani libram ic 
tnis, falis nitri vncias quatuor, Aluminis vncias duas,filicii calci- 
natoriivelvftoru,vncias quatuor,omnib.contufis ac mixtis,indä- 
turretorta defiillatoria,ad deiliflandüexeis aquam fortem,hoc 
primum operis elf inchoamentum.Pro fecundo,Recipe (alis nitri 
vncias duodecim,vitrioli optimi libram femis. Aluminis vncias 
quatuor , filicum vftorum lib. femis,Calcis vel croci veneris, 
croci martis ana vncias duas , Aluminis plumofi vnciam v- 
nam: Pulucrifatis omnibus & mixtis , fuperfunde pedetentim 
aquam prioris operationis deftillatam , cautela tanta vt om- 
nem fuperfundas aquam loricato vafe ac lutato vafis orifi- 
cio per qnatuordecim dies pone in cella : deinde exinde de- 
-ftilla proiecundo aquam fortem, &c fecundam pcrfecilH opera- 
tionem. TertiaoperatioiamficeftraccipeLunsetenuiilimeiami- 
natae, hanc cementa hoc fequenti cemento ; Recipe falis ni- 
tri, Aluminis plumofi ana partes aequales, Mifccinuicem& faci- 
endo ftratum fuper ftratum cementa per odo horas, poftea exi- 
me , &reiteracementationemcum nonis fpeciebus adhuc bis, 
tum δζ Luna eil praeparata ; Quarto iam accipe Lunam tuam 
impone aquae forti tuae deftillatae iam antea , fuperfunde 
de ea ad eminentiam duorum digitorum , pone per tres dies 
.ad ignem digeilionis , poftmodum iblutum praecipita cum 
Laminis puris Cupreis vt artis eft , calceem Lunae exfieca & cum fale Audfabrorum feu Borace fac rcdudilernv &. habes? 
Lunam folc impraegnatam*. 
Cementum duodecimum ; Recipe larcrum rubicundiffi- 
morum,lapidis Hematitis,vitriolicaIcinati rubicundifflmr, falis 
praeparatiana partem vnam,Mifceantur haeconrniamvnum pul- 
li erem , cum quo ficad Opus procedes. Recipe Auri optimi par- 
tem vnam, veneris recenrillrmi nunquam vfurpati parces duas3. 
Lunte partes quatuor, confunde haec metalla iimuldi in laminas 
redigito,has cumdido cemento ftratiftca, ac cementa perduo- 
decim horas; hac cemcntatione perada cum nouo puluere ce- 
mentationem reitera'addendo fimul ad duo ifta metalla fern- 
per de recenti venere, Hocfedeciesiuarep&reS',& pulchre cemen- 
rabis tuam Lunam in Solem,de quo &c vide cap-j-BafilicacChymi- 
caelib. r. Hic& audicnduseft paucis Praeceptor nofter Libauiuss. 
forfanenim bona quaedam nobis de tranfmutatione inferr, tu le- 
dot perpende... 
in tranfmutatione metallorum pro fcopo eft abfolute qui- 
dem, id quod praeftantiffimumeft, aurum fcilicet,poilea vero et- 
iam argentum, & tandem reliqua quae nobilitate excellunt trans- 
mutandum. Et eft in metallis eo fac ilior transformatio,quia inter 
fe principio proximo ( mcrcudali fcilicct liquore habitu ful- 
phureo coagulante) ambigunt, & diftarevidentur non tam fub- 
ftantia,quam accidentium abfolutione: Vnde δί in natura eadem 
mada metallicas habet diuerias partes, quarum perfediffima eft 
aurum,alias argentum, plumbum, ferrum, &c. quas exeunt in fua; 
forma imperfedionis per fegregationera.. Studet aurem artifex, 
inuenirrdiiferenriam & gradum imperfedionis, eaque introdu- 
cere quae.deftmr, feu gradationum modis, feu miftura. Eligit ea 
quae natura dedit optima & puriffima talia, quae adeo funt impu- 
ra,& degenerarunt,vtolcum &operam fif perditurus-, omittit.· 
Perfici poteft tranfmutatio in omnibus metallis,atque et- 
iam hydrargyro 8c quae ad hunc reduci poftimr communiter ad: 
Aurum vel Argentum, &c. fi ad communem materiam Mercuiia- 
lem fcilicet liquorem redigantur, & vt in natura fit,anima fulphu- 
ris afflante coagulentur figanturque: (quod fulphur ad Amrum 
exauro producendum ad feminalera vim ei- 
Basilica Chymicm L ΓΒ E R SeCVNDVS. 
fe<iHuamqiie' naturam exaltandum, quo materi? motum adfimili 
addar.) Ad Argentum fumirur ex Argento, & fic de aliis, licet non 
facile inftituaturin alia traniiT)uratio ,quod in optimo maius fiat 
oprae pretium, reliqua alias abundent, agente foris calore deter- 
minato in matrice tua icu vafe diipofiro. Vfq; ad Verminum dium» 
Sed haec mutatio recediradheccrogeneam,explicaturque inhy- 
drargyri in metallum transformatione: 
Alia communis ratio edper profecdionem elixyrisperfe&i 
fuper meraliiim eliquatum. Tunc enim ingrcilum praebet,& Mer- 
curiali liquori confidentiam obtinet fimilcm ,ailumitque exeo 
mutandum id quod difpofituracd. Vix murat totum vn di qua- 
que, cum partes-diuerlimode codlae. infinr, nifi prius ad liomoge- 
niam exa&am, per gradationes,depimationes,&c. fit reda&um.Si 
ergo totum non ed vndiquaque mutatum, iegrcgatioinftituenda 
ciV, &: pars nobilis ab ignobili feparanda, quod fit per fulmen, ae- 
quas fortes & fimilia. Quaemetalla igniri polTunt,in laminasdu- 
(Sfaeiiam eo puluere eonfperguntur, vel fim oleum aut liquorem- 
firredadluSjin eo extinguimtur aut nutriuntur. Ex quibuspatec: 
non ffemper neceilariam eile in materiam primam diiTolutionemj,, 
quo pafto & Picusaic, fe vidifie trium Horarum fpatio ex Luna fa- 
&u folem nulla praecedente in Mercurium conucrfionc.Sainr por- 
ro etiam particuiares coniierfiones fingulorum ab'auro vel argen- 
to defeifeentium; 
Decimum tertium Cementum.-Lnnae feu Argenti in Aurunv 
fpecialis conuerfio,D, Andreas Libauii talis ed. 
Argentum optimum ab auro deficit fixione 8t colore, currv 
quiBus coniundaim eftf pondus. (Teneritas enim fubdantiae, 
& dilatandi ratio conuenire debet quae fi nondum adedr,procu- 
randa particulatimed , quemadmodum alia in quibus defe&um 
patitur.) Itaque fi; commifcetur cum Medicina fixa ponderofa, 
rubea, perfeiiionem Auri sequat. Tales Medicinae fune, Rubedo· 
ftibij fixa,praecipitatus fixus, fulphur fixum, Auri pigmentumfi- 
xum.aur horum oleo fixa,&c. quod fi argentum imperfedius oc- 
currar,elaborandum edr, donec perfc<di notas adipifcarur,eo or- 
dine ne poderior opera irritam faciat priorem, quam particula- 
tranfmurationcm nominant..  Basilicje Chymic^ 
Duo enim Tunt particularia, vnura in Argento,alterum in 
Hydrargyro,fed plemnque tam ardua eil perfedlio, vt nihilfiat 
nififophifaya,quod vitatum cupientes philoiophi,potius com- 
mendant vmuerfale Magifterkim, in quo vna Medicina perfcda 
omnesnotasabfolutionis complentur. Illo autem pertinent Me- 
dicinae primi Sc fecundi Ordinis apud Gebrum. 
Cementationis modus decimus quartus; fcobem Argenti 
elimati afperge tcflellis cinnabaris fixi (plerumque coquunt in 
lixiuio fixatorio , & illinunt album oui, quo fidelius haereat li- 
matura j&reuerbera: Vel lirata vicaria vna cementa. 
Inuenies argentum nigrum Qc ipongiofum. Abrade hoc& 
collige, excoque in plumbum in teila, exeo dum fulmina,ful- 
minatum per quartationemfegrega. Inuenies Aurum, Potes eun- 
dem puluerem etiam addito borace & auri pigmento fundere, fu- 
iumque aqua forti explorare. Si quidnon fixum adeil id reduci- 
to , & iterum cum cinabari cemcnta,donec totum fuerit muta- 
tum. 
Hac opera fimul conficitur argentum c cinabari de quo in 
fequentibus capitibus de Mercurio. Sunt autem huius refles fide- 
les Picus Msrandulanus, Baptifta Porta, Hieronymus rubeus>&c. 
Videturque etiam innuere Dornefius,dum ait cinnabarim mede- 
ri pudori Philofophorum de lapide, &Cc. 
Hunc finem fpcdarc gradationes Paracelficae videntur, ex 
quibus-haccnoneflignobilis:Sublimati fixi libra vna,Florum Ve- 
neris , florum Martis, fulphuris ,ilibii, fmgulae vncite, mifceantur 
pro pulucre cementi j ( vel in aquam foluanmr, in qua maceratur 
argentum)cementacum argentoin reuerberio. Regulum malieo 
extende,denuoque cementa, idque quoad fatis eil. Adde Auri-ter- 
tiam partem, (ad Rubedinem fummam ccmentati) Scvnafulmi- 
naMiiluram quarta, fl quid nondum fixum eil, redde operi, {in 
pugna Heroica: Flores Martis purpurei, ad fummumperdudli ru- 
borem , & Tindura Solis vel fermentum Solis dulce, cemcntatur 
cum Luna diligerer per fulmen purgata.jAttcndcdumeil,nefra- 
gileeuadatArgentum,&:vtilh flores.fumme depurati &fixi,penc- 
trantefque firmantur. Loco Auri accipitur item eius Tindura,vel 
fermentum,&incoquiturargeatocemctatoin teilaper.collique- Liber Secvndvs. 
fadionem ; Loco fixi fublimati vtile eil cinnabarim fixum aut 
praecipitatum ponere fixum, &c. Alii Lunam cum triplo Mercu- 
rio amalgamant ad ignem. Duas partes dentio abftrahunt. Ad- 
dito pan falis armoniaci & fulph. reuerberant vc eleuetur Mer- 
curius per horas duas. 
Argentum hoc coquunt in duplo aquaedeftillaraeexvitrioli 
Romani partevna, chalcitidis Cyp. p. ij. halinitri triplo,aeruginis 
p.iij.Cinabarisfexta. Codio durat diem naturalem: tandem au- 
do igni aqua tota aufertur, caput mortuum reducitur cum Chry- 
ibcolla.-Hadentis Libauius, 
Cementum decimum quintum : Recipe Aurrpuri partem j. 
Mercuri) vitii probe purgati cum aceto partes quatitor, Aurum 
foluein aqua regis, Mercurium in aqua forti proutartis eft, am- 
bas folutiones confundendo coniungc , ac repone in cella per 
rres dies, vt corpora dent cryftalios, hos referua, aquam 
horum facies, in talem modum didum , tantam quantitatem, 
quantam volueris: Recipe iam aquam viridem philofophorum, 
& fuperfunde cryftallis,pone in digeftione ad coagulanda in ρις- 
cipiratum rubicundum, hunc repone in cella foluendum, poftea 
viciflim coagula,calcina ac rcuerbera, & habebis egregium om- 
mentandi modum Philofophicum. 
Cementum decimum fextum ; Recipe aeris vili,fedeciesin 
oleo oliuarum extindi,Lunae tantundem, funde fimttl in vnum 
corpus, poftea cementa cum vitriolo calcinatOjlareribusTä’eprae- 
parato & Lapid.Ematit.ana hanc operationem fepries 
repetes, cum recenti aere vfto, Srrecendcemento,& habebis Lu- 
nam folegrauidam. 
Cementum decimumfeptimum:Rccipevitriolilibras duas, 
Marcafuae libram vnam, Aluminis libras duas, ex his deftilla aqua 
fortem pro mere, in ea refolue Mercurii fubiimati vncias tres, 
Lunae,quanrumfoluerevuk-,folutionempone in leni digeftione 
per odo dies, poftmodum menftruum inde deftillando fepara ad 
uccum praecipitatum , hunc exime &c cementa ftratificando per 
fiores aeris aliquoties, tandem falenitrofixo cum Tartaro, reduc 
ia metallum , vel manda Saturno, & maximam quantitatem 
39  Basilica C hymici 
40 
Aurijtenebis in Luna; aquam.hancfoluentem probe obfmmf fi 
artem adamas. 
Cementum decimum : Recipe Martis Limaturas 
■q.v. huic fuperfunde aceti cum parua quantitate falis communis, 
hunc coque fuper ignem ad ficcum, rtufus reiterato hoc qpus, v.f- 
quead vices odo,Nona vice fiipcrfun de aceti deMlaci bonara 
iq uantitaiem.vt emineat, &pone per odiduum ad digetendumiu 
Cineribus caiidisj digeilione fada Crocumlibera ab aceto per 
;abftradionem &c edulcorationem , hoc perado fuperfunde 
fpiritum.vinL adextrahrndam-ciusQuintamEiTentiam ,tali mo- 
do digerendo vt ante, coloratum effunde & vtartis eil aliud Äl- 
koholfnonadeoRedificatifs.J tandem fepara quac funefeparan- 
da , vt teneas Marcis animam praecipitatam , ίΐ non visfeparare.ne* 
itinc cum fpiritu vini, dc adde vitrioli vngaricifepries clarifica- 
ri & purificati libras duas. viridis libras duas, acris vili lib, 
vnam,Mifceantur.fecui\dum artem , ex his deililla.aquam pri- 
mo igne lento, tandem forrifilmo Sc aquam parafli, huic aqus 
impone lamcllasLuns, cum calcc viuade fale praepa- 
rato caldnatas reduc poÄea Sc eodem modo Luna facla .& So- 
lifica. 
Cementum decimum nonum «Recipe vitrioli vngarici qmn- 
que partesjfalisfiifiparcesxres pialis armoniaci partem vnara,con-. 
ferecommifcendo,& pone in cella ad foluendum, ac-cipc'BoI 
partem ynam ,HorumCroci Martis rcuerberati quatuor partes* 
Cinnabaris fixi tantundem ,Horumcroci Veneris calcinatipar" 
>tes tres ,1has fpccies miftas coniunge pcdetentim-cum didaaqu3, 
fen folutione* incorporatis contere cum vrina 
iveteriterna vice'humc&a 3c diuapora artificiofe: & hoc pe rado* 
recipe laminasLunscum Auro &: Venere fuias, cementa cum di- 
€lo puluere per 3. 4. Loras igne lentifiimo ,’Sc hoc opus reiterabis 
iter cum nouo puluere 5c recenti Vcnerc,tandemLunam habes 
pure ce mentat a me x mera parte fdlatem. 
Cementum vigefimiirn; Recipe Aftrilouis & Saturni ana 
partes squales feu duas, Horum riEris viridis & Florum Martis 
ana partes quatuor,Mifceantur, ad cementandam LunaminMc- 
iura A ur u m prob atiifim um,Gr atia D et Γ Cementum vigefimum primum & vltimum; Recipe Aftri Leo- 
nis Solaris AftriFceminei Lunaris,Aftri Saturni; quodlibet infuo 
pondere; ex his gratia aquilae &cphoenicis fiat tinftura perpetua ac 
vniuerfälis.cum hac tinge,ac cementa leprofa metalla omnia. Soli 
Deo laus,honos Scglona in aeuiterna fa:cuIorum fecula. A.A.A. 
Liber Secvnbvs. 
C A P V T VI. 
, De gradatione Luna. 
CVpra capite fexto, Bafilicae Chymicrepofoimus li.modosGra« 
Odationum,qui etiam leproiäm gradant Lunam & ne iongior fim 
in his paucis &breuifliinishas etiam abfoluemus.Gradatio prima, 
ruftico qme dicitur inucnta-.Recipe Salis nitri, VitrioliVngariciana 
libras quatuor, Arfenici citrini,calcis ouorum analibram vnam,de- 
ftilla inde aquam fortem ·, Deinde recipe Arfenici citrini, Mercurii 
mifce atque con- 
tere inuicem,&iuperfunde ad priorem di&am aquam,re&ifica de- 
ftillandovtantea,& habesaquamGradationisacSolutionis perfe- 
ram ; Recipe iam Lunae ignis inexpertae, feu crudae minerae prout 
ex fodina affertur,hanc redige in calcem,de quaaccipe vncias qua- 
tuor &c folue in didto menftruo, folue & feorfim in di&o menftruo 
Solis lotonem integrum, folutis coniungc,& in leni calore per A- 
iembicum praecipita abftrahendo, hanc calcem cum borace redu- 
cito Sc verum habes Aurum, 
Gradatio fecunda; Recipe virrioli calcinatilibras duas, Salis ni- 
tri fufilibram vnam, aluminis vncias n. deftilla inde aquam for- 
tem:iam accipe Salis fufi lib.vnam femis, cinnabaris lib.femis,aqua 
exinde deftilla in recipiens, in quo prius dcftiilatum infufumfic, 
haecaquaparatacft: Solue in hac Lunae q.vis, deinde praecipita, 
aciiccam calcem reducendo cum Saturno operi admoue:ExMarca 
Lunie Solis. 
Gradatio tertia .-Recipe Salis nitri &c Sulphuiis viui analibram 
icmis.puluerifara mifceamurcum luto figulino, ad coficiendos in- 
de globulos pro exftccationc; Hos in retorta per ignem apertum BASiaiCiE ChymicjE 
deftilla applicato recipiente, primo igne lento, poftea fortiori, & 
fiauam habebis acerbiflimam aquam, quas optime feit gradarc cal- 
cem Lunscin ea digeftam vel folucam ; gradare etiam poteft ha:c a- 
<jua Sulphur Vulgi aliquoties per Salem Tartari fublimatiatque 
eleuati Eflentia Sulphuris rite praeparata, acindigcftionecum cal- 
ce Luna: per menfem teli&a,in totum colorat Lunam,cui leuifllmo 
artificio fi fuccurratur, rotalis etiam Luna tranimutatur. 
GradatioQuarta.-Recipe Vitrioli Romani calcinati partes duas, 
Salis nitri partem vnam5deftilla in aquam forte, hanc diuide in tres 
partes,in i.folueasris vfti,qtiatu vult,in croci Martis,in ter- 
tia foluc Reguli Antimonii cum Iouefa6li;foluris coniungc, & fac 
digerat pauliiperin arena per vigintiquatuorhoras,deindedcfiilIa, 
& Sale in capite mortuo artificio philofophicorcftitantcTcies red- 
dere aquae pcrre0tificationem,&aquamparafti.Accipeiam partem 
Lunae &Solis partem,fundefimuldilamina, poftmodum folue & 
praecipita in di<5lä aqua,haeegradat defigit fimul calce,quä reducito. 
Gradatio Quinta; Fiat primo talis Vitriolidephle- 
gmati libras quatuor,croci Veneris ex Marte libras tres, Aluminis 
vneias quatuor,Sulphuris libram femis per retortam probe lo- 
ricatam optime deftilla lento igne,deinde adhibito ignis gradu ab- 
iblue. Inhac aquafolueLuna: quantum vis,folutione fa&a iniice 
de Mercuriiviuivnciasduas, vitrumque reclude optime indige- 
ftione.tandemcum aqua fontana fidfa vt artis eft praecipita de edul- 
cora; calcis marcam funde his fpeciebus,dceuadet in regulum, que 
Saturno tradesiRccipe Tutiaepraeparatae,vt dealibi inuenies in racis 
feriptis, croci Veneris,vel ieris vfti, Mercurii vitii ana lötonem in- 
tegrum,calcis Saturni vneias quatuor, fac fluant cum calce lunari 
deprocede vlterius, veluti di&umeft.Lunam tuam (Nota) Ful- 
minatam folue,& habebis tuum Aurum de reliquum Lunte. 
Gradatio fexta; Haec confiftit in deflillatione, virid. aeris & Sul- 
phuris ana partibus arqualibus,per retortam, igne aperto,de exibit 
aqua rubicunda quae Lunam gradat optime. 
Gradario feptima: Recipe calcis viuae.croci Veneris ex Marre a- 
nalibrara integram, Sulphuris viui libram vnam, Vitrioli caerulei 
Romani optimi,atris virid.analibram vnafemis,mifceanrur omnia 
optime,deforti igne deftillentur in aquam.· Haec aqua fcit gradarc 
Lunam,& omnia fixare,quas in ea ponuntur foluenda; Liber Secvndvs; 
Gradatio o&aua:Recipe Auripigmenti, Mercurii fublimatijami 
libram femis,Sachari Saturni vncias quatuor,comnde omnia opti- 
me,&: deftilla per retortam,igne leui in oleum, facilimo modo de- 
ilillatur,quare prouidentia cauta opus eftdummc en; m volatile eft, 
huic oleo adde tancundem olei Salis,& adhuciemel reftifica,&ha- 
bcs oleum gradatorium philoibphicum, foluens 5c gradans, & fi 
vis Aurum per.id iuper Alembicum dcftillare potes, reddit enim 
corpora metallorum valde volatilia,quod probe notare poteris. 
Gradatio Nona: Recipe limaturae Veneris &c Martis ana.vel Ve- 
neris ex Marce quantum vis, hanc limaturam mifcceü meile pur© 
inollavirreata, & repone vfq; dum viridefeantomnia: Hocra<5to 
Recipe limaruraeLun.aetantunde,quantum Veneriseft,ollabenetu 
lutato,ne quid euaporct.digere in calidi fiknis.cinenb. per diem ac 
nc6lem,deinde refrigerato vafc fuperfunde aceti cu Sale armonia- 
co fixo(pcr calce viuam) impraegnati, coque & coagula, hoc ter re- 
petendo reitera, deinde materiam exficcari permittito; fic puluerc 
tenebis Saturno mandandu Aurü habebis fummx exaltationis. 
Gradatio decima : Recipe minerae Antiraonialis verae ac puras, 
Mercurii fublimati ana libram femis, Salis ex loue vncias quatuor, 
commifce haec optime conterendo, deinde repone in cella per no- 
&em,manefacin retortam non adeo magna,&deftillainde oleum 
milar Butyri, vticis,celcrimeaute deftillabitur.proptcriouem ob- 
femabis,in collo retortae ii appedix fuerit zinnabaris,eum fuo oleo, 
vnum, 
fic oleum ex parte flaueicer,huic adde vicrioli Veneris ex Marte par- 
tJ vnam, (olei partes duasj permifee optime ac caucillimedeltilla 
adhuc femel per retorta, & oleum fiet rubi eundi ili π ü, mirabile ad 
foiuendum&graduandum corpora metallica, primo Luna impo- 
litam,per aliquot tempus facit volatilem,& fi coatinuabitur,tandc 
eam ad fiimmum gradationem terminum reducit, quo nulla aqua 
fortis eam amplius Coluere poifit ac velit. 
Gradatio vndecima: Recipe Vitrioli Veneris repurgatiilimi, 
quantum vis,hoc folue in vulgari aqua forti,recipe itidem & Vi- 
trioli ex Marte parati rantundem in aqua forti reioluti, folutio- 
nes illas confunde, & repone in Balneo Mariae ad abftrahen- 
dum inde phlegma quam leniifime., vfquedum materia ficca 
ahfque humidkare appareat,poftea fac in retortam, & deftilia ex a- Basilicae Chymic^e 
rena,& oleam capies rubicundum cum fpiritu acerrimo, & haec eft 
gradatio vndecima. Vel iic perage : Recipe vitriolum Veneris,δί 
Martis,haec duo cum aceto vel S. V. in oleum reducito, hoc fablo: 
Lunam fic praepara:Recipe vitri Venetiani, Salis communis praepa- 
rati,calcis viuae,an.partcs aquales,Tartari pulueriiati partem lemis, 
mifceantur diligenter,cum his ftratifica Lunam &cementa per ho- 
ras iz.ita tamen ne Luna fiuat,hoc adhuc bis repete,&Luna praepa- 
rata eft. Lunam iblue δί praecipita cum di6to oleo, deinde in totum 
cum oleo imbibe,cohoba δί deftillä,tandem coagula, & trade prae- 
cipitatum Saturno. 
Gradatio duodecima:Recipe Vitrioli,Salis nitri ana vncias qua- 
tuor,aeris virid.Sulphuris viui ana vncias tres, Reguli Antimoniicu 
Martefa&i..vncias duodecim, mifce δί eodem modo deftillaper 
retortam velociifirao modo; in hoc menftruo gradabis Lunam, 
poftmodum fundes,&fi non eft fuificienter gradata,tumRecipe v- 
nam partem de Auro puro δί aliam parte de Venere,lblue ifta itiper 
ignem, & funde in Sulphur, hoc reitera fexies vel firpius, feinper 
ioluendo in igne, & findendo in Sulphur,de hac materia proiice 
fuper Lunam δί gradabiiur ad fuiheientiam. 
Gradatio & particularis tranimutatio decima tertia.-Recipe Re- 
guli Antimonii cum Marte fa<fti: ter purificati &confteliati vncias 
tres, Auri vnda,vna Lunae vncias duas,fundatur regulus,& metalla 
puriflirae antea fufa indantur rcguiojDeinde optime puluerifentur 
cum Mercurio Philofophice praeparato δί abIuto,f alius,ex metai lis 
fa£to)amaIgamcnmragitando;lftud Amalgama toties abluatur,6c 
per cot dies iiiper marmore cum aqua calidafalfa, donecomnis ni- 
gredo omnino fublata fuerit: Deinde deftillentur ad perfebfcam 
exficcationem, donec totus Mercurius prodeat, qui eft Mercurius 
Philofophicusimpraegnatus & Lunae δί Martis, & cu 
antimonio metalla remanebunt puriffima & albiftima,fi bene ope- 
ratus fueris. Hancmateriametallicam optime praeparatam diftbluc 
in aqua Philoiophica communi,fac deinde dcftillariaquam,donec 
materia fit oleaginoia,cu qua adde Mercurii praedibli ana vel partes 
duas&amalgamabuntur: Iftud Amalgama cumCryftallis Satur- 
ni incerabis,tum demum decoque in furno Philofophico, dum o- 
mnia reducantur in pulucrem fixilfimum δί rubicundifsimum: Liber. Sbcvndvs." 
45 
Quod probabis in lamina Argentea ignira, &: habebis fermentum 
pro miriera. Huic termento adde mediam partem Mercurii reli- 
cti,contere omnia bene, 5c miicc, deinde decoque ad fixationem, 
reiterando hoc opus femper in infinitum, &c habebis mincram.de 
qua capies cum volueris,& fuper Aurum fufum proficies cumPhi- 
lofophicoredudiuo, vel cum vitellis Oui induratis, eft enim ma- 
gnum redudfiuiim. 
Gradatio dc particularis tranfmutatio decima quarta: Aurum 
calcinatur,cum Sulphure & Mercurio,vt icis,ter, fiipcr hoc Aurum 
calcinatumeleua ter vel quater,Salem armoniacum (cum Sale pu- 
rificatum ) Sc calx Solis parata eft,· Hoc Aurum ita praeparatum 
diiiblue cum fpiritu Salis, optime reitificato, & fuper Aurum ter 
aut quater cohobato, Deinde fepararim vel fcorfim praepara ex 
Mercurio fublimato Ciyftalios per aquam fortem vt fcis , horum 
Cryftallorumcapevficiasfeptem, praedidti ipiritus Salis, nouem 
vel decem vncias, in quo mcnftmo Cryftalli fenfim difiolui pof- 
funr,apponendo vnciamfemis,poft iterum vnciam iemis,vt totus 
poific imponi, quorum Cryftallorum folutionem cum vnciavna 
Auri in vnciiseiufdemmetmenftmi (ipiritusSalis Jdifloluti, con- 
junge, & in Balneo Vaporofo per diem digere; poftea liquorem 
abftrahe per deftilladonem ignis cinerum , tum denuo dando i- 
gnem per gradus iublimationis Mercurii» Cryftalli iublimaban- 
tur.rubini colore Aureo tinefti. Quod fi pars aliqua non fit tin&a 
& fublimata, illa denuo cum praedi&o menftruo diiToluatur, vt & 
id quod in fundo remanfie, donec omnis color Auri eliciatur &C 
perfe&e praedi<fti Cryftalli tingantur» Hi Cryftalli in cella vinaria 
impofici,diiToluunturinoleum,quod rurfum coagulandum eft in 
leni calore · 
Haec operatio toties repetenda eft, donec praedidi Cryftalli in 
humido non amplius foluantur,&: in calore liquefcant. Tunc hanc 
materiam metallicam in furno Philofophorum dando ignem Phi- 
löfophicumfixatisadperfe(ftamfixätionem,nempe veomniapro- 
deant in puluerem fixilli raum rubicundum fufibilem vt cera,que,ii 
velis incerare potes cum proprio oleo, & denuo coquere 6c re- 
peries medicinam quae tingir Lunam in p.erfe&um Aurum. 
Nota fi fcis quid fit Sal metallorum i (cum Q. efientia vini de- Basilica Chymic^ 
cies cohobatum) recipe huius svj. anims-'Solis §sj. repone figilluca 
in phiala per 11, dies ac nodes, dato ignem graduatum primo ien- 
lum,deindc incenium, fcrnper voluendo vitrum,& materia fixa- 
bitur in pulueremtingentem Lunam particulariter, fi tertium ad- 
derem haberes vniueifalc. 
Gradatio decima quinta: haec in quatuer praecipuas diuifa eft 
prsparationes: Recipe Antimonii&Salis nitri,ana quantum vis, 
contunde inuiccm optime, fac in ollam ,& pone igne circulatorio, 
incende poftea vtSalnittum Antimonium bene caicincr, mailam 
in fundo poftea contere, & fuperinfunde acetum ad extrahendam 
pulueris rubicundam eflentiam , id reitera quoufque acetum nul- 
lum ampliusprsiefert colorem. Hoc acetum ancimonii quinto 
ciTeimprsgnatumfandeincucurbitam, &deftilla cauta adhibita 
igni diligentia, vt ii acetum rubicunde deftillecur, aliud adaptetur 
recipiens,continua ignem ad finem, & habebisoleum Antimonii, 
hoc referua ad vfum iniequemem. 
2. 'Recipe Aceti libras decem, Vitrioli Romani puri libras tres, 
dcftillaigne forti, & hanc deftillationcm pro fecunda operatione 
tene. 
3. Accipe Tutis Alexandiinsq.v. hancignitam quindecies vdl 
feticcicsextingue in hoc deftillato aceto cum vitriolo.poftmodum 
eundem in modum,vt oleum Antimonii eft deftillatum, deftilla 8c 
operare. 
4. Recipe olei Andmonialis,&: Tutis Alexandrins ana vncias 
fex,corrofiui dulcis Philofophotum vncias tres, Horum sris viridis 
vncias duas,hismixtisimpone Lunsiimats cum Mercurio viuoa- 
malgaraats, purgats atque calcinats, vncias duas vel cresfuper- 
funde mixturam didam, addendo iniimul tantum de oleis vt di- 
gitum emineant,luta euembitam ne quid pereat,da poftea mate- 
ris ignem lampadis per triginta horas continuas, tandem exime, 
& funde cum Borrace &Sale Saturni, fichabebis Aurum Chymi- 
cum,quamuis non fummum fit in gradu 5c peifediffimum, tarnen 
contra irrifores verum probationis thema. 
Gradatio 16. RecipeSalisarmoniaci & virid. srisq. v. fublima 
muicem}fic manebit in fundo puluis sris,quern extrahes cum Liber Secvndvs; 
tö,poilea deililla ipfum per Alembicum, & hnme<fta cum aqua 
Mercurii,exficca3foluc in cella,deinde coagula, Sc hunc puiuerem 
aeris habes gradantern ac fixum. 
Gradatio 17. Recipe Antimonii, Salis ana; puluerifatis fiiper- 
funde oleum vitrioli &: deililla per retortam, primo exibit oleum 
Vitrioli 3 poftea rubeum oleum Antimonii craffuminilar fangui- 
nis, circulantur haec duo oleo, vt in vnum redeant, hoc oleum 
gradabit Lunam ex aqua forti praecipit, in 4,. feptimanis3inponde’- 
re etiam augmentabit. 
Nota: Theophrailus deftillat oleum ex Antimonio, Vitriolo 
&Sale, ana,cuius dat triagranain vino contra Hydropem,& cura·? 
uit. 
Haec fint di<5fca de gradationibus & particularibus tranfmutatio* 
nibus Lunae, antequam vero fixationis examen proponamus,prius 
venit exaudiendus Paracelius dc Luna fiue Argenti qualitatibus, 
& an poffibiiis, vel quomodo fiat eius tranfmutatio. Ex Luna 
conficere velle Saturnum aut Matrem , non eil leuius vel facilius 
opus,quam ex Mercurio,loue,Marte,Venere, Saturno, Lunam in- 
genti lucro facere velle. Non eft enim vtile, perfe£la in imperfe- 
έΐα fed haec in illa tranfmutare. Sed quaenam fit materia Lunae, 
velvnde proueniat, oportet etiam cognofcerc. Qujfquis id con- 
fiderare non valet, vel perquirere, nec Lunam efficere poterit. Si 
roge cur, quid eil Luna ? Eft ex fex Metallis, fpiritualiter occultatis, 
i pia feptimurn,cxternum,corporeum, materiale. Nam femper 
fex Metalla,feptimum in fe continent fpiritualiter occultata. Et fex 
Metalla fpiritualia non perfiftunt abfque vno Metallo extrinfeco 
materiali. Sic etiam nullum corporale Metallum abfque illis 
fex fpirirualibus locum auteifentiam habere poteil. 
Corporalia feptem Metalla liquefidlione bene permifcentiir, 
fed mixtum hoc non eil ad faciendam Solem , vel Lunam vtile. 
Nara in ea mixtura manet quodque-Metallnm in iua natura, vel-fi- 
xum in igne, vel ab eo fugit. Exempli gratia mifcc quocunq·, modo 
potes Mercurium,louem,Martem, Venerem,Saturnum, Lunam Sc* 
Solem, ob id minime fiet, vt Sol & Luna Metalla 5.caetera ita per- 
mutent, vt ex Sole &Lunafiant illa Sol&Luna. Quamuis e*- 
rdm omnia illa liquefa&a fint in mafiam vnitam nihilominus 
47 
Lun£ Hx* 
iura quid. Basilica Chymicä 
manet iniua natura quodlibethocipfum,quod eft. Hxc 
de corporali mixtioneindicanda faerunc. De ipirituali vero per- 
mixtione& communione metallica fcicndumeft,nullam fepara- 
tionum aut mortificationem fpirituum efte: quia tales fpiritusabf- 
que corporibus nunquam perfifterepoiTunr. Eciamfi corpus in v- 
na hora centies illis adimeretur & mortificaretur, nihilominus a- 
liudfemper,prioremultonobilms acquirerent. Ethasc eftmetal- 
lorum transpofitiodevnamorte in aliam, hoc eftde minori gra- 
duinmaiorem &alriorem,hoceft in Lunam, exmeliori in o- 
eft,Sol fplend diifimum 8c om- 
nium regaliftimum metallum. Eftgitur vei ffirnum, quod fupra- 
di&um eft iiepius,fex metalla ieprimum iempcr generare, aut ex fe 
in E fle manifeftum producere, 
Qu<Efl:io,fi verum cft,Liinam ;& qnodlibct metallum ab aliis o- 
riginem duceregenerarique. Qu.aseftigirureiusproprietas Cena- 
tura/1 Reiponfio ex Saturno, Mercurio,iuue, Marte, Venere, Sole 
nihil,nec aliud metallum fieri potcft,quam Luna. Cauia eft, quod 
aliorum, fex metallorum quodiibct bonas duas habet viitutes, 
quarum fummatim duodecim funr. 
Iftae iunt Lunae Spiritus, qui breuibus verbis ad hunc modum 
cognofcipoteft. Nam Luna eft ex fex fpiritualibusmetallis & eo- 
rum virtutibus; quarum vnumqupdque duas poffider. Sumhia- 
tim itaque ii. fune in vno corporali metallo pofitte, qua: 7.plane- 
tis, & duodecim fignis caelcftibus comparantur. 
Habetenim LunaaPlaneraMercuriovacab }( fiquatio- 
nem & album Tuum fplendorem, '£) 'SZSc )(.Sichabetetiam Ar- 
gentumaloue-H V eoiorem album, & ex igne magnam iuam 
conftantiam. 
& . Habet Luna a Marte 55 γ* duritiem, 
bonumque fuum clangorem cf Luna a J >II& 
coagulationis meniuram &c malleationem , J Π & λ. Ha- 
bet Luna a Jb.W & % corpus H ’mogeneum, cumgrauitate Jj 
tW & χ. Habet Luna a 0, fl? fi n ceram puritatem, & ma- 
gnam conftantiam contra vires igneas. 0 Taliseftnatu- 
ralis cognitio exaltationis, & cauf* Spiritus 6c Corporis Lume, 
cum eius natura compofita,& lapientia, breuibus commemo- 
rata. Dicendum eft vlterius,qualenam hiiiufcemodi fpiritus metalli- 
cicorpus, in fui primitiua generatione per coeleftcm influxum ac- 
quirant, nempe lapidem aipedu vilem, quem rufum liquefacit, 
corrurnpjt,mortificat igne fofibr metallarius omnino; tuncmctal- 
licus ille Spiritus in tali mortificatione melius atque nobilius, non 
friabile fcd malleabile corpus recipit. Accedit Alchimjfta, qui tale 
corpus metallicumrurfus corrumpit, mortificat &artificiofeρπε- 
parar. 
Sic iterum Spiritus ille metalli nobilius &perfedius induit cer~ 
pus.manifefio ie prodens in lucem, nifi fit Sol aut Luna, tum de- 
mum Corpus metallica perfcdefimul vnita,funt ab i- 
gnis Elementaris corruptione tuta , nec non incorruptibilia &c. 
nunc de Fixatione. 
Liber Secvndvs.' 
49 
C a p v t VIL 
De Fixationes. 
Fixatio prima; Recipe Calcis Lunae cum Aqua forti praecipitatis 
q. vis, hanc decies calciaa cum Sulphure vel Sale communi,, 
poftmodum illam reduc cum vitro nigerrimo, Germanis fcfcnMtg 
/ &: in lamellas viciifim extende. Accipe iam Salis fu- 
fi puriflirne folati & coagulati, item Salis Tartari purificati&cca- 
gulatijtem & Salis calcis viuaej haec Salia iam mifce quam optime, 
ac cum mixtura ftratifica didas laminas Lunae,in olla probe lutatap 
pofteaeximet lamellas abluito, ilratificationemque reitera ad» 
huc quater vel ter in crucibulo aperto , tandem funde Lunam 
tuam & fixa erit in cemento regali, nifi quod iam deficit color, qui 
per cementum vel gradationem facilime recipitur. 
Fixatio fecunda; pro certo quidam aifirmauit, fi reciperentur 
laminae Argenti, &ftratificarentur cum Smegmate Veneto per a~ 
liquot horas, funderentur & fimulper 4. horas, exinde fore Lu- 
nam fixam, addebat autem non vna vice id fieri fcd Lunam eile vi- 
ciilim abluendam, laminandam, & per aliquot vices fic cemcntan- 
dam. BaSILICjE ChY MICA 
Fixatio tertia: Fac Lixiaium forte, ex cineribus & calce viua, iri 
hac coque Salis nitri q. vis, poftmodumeuapora aquam, & ligneo 
fpatulo icmper monendo ne fiat aduftio , huic coagulato adde 
tantundem pulueris laterum rubicundiilimorum , deftilla inui- 
cem per retortam in aquam fortem, primo tamen phlegma pro 
nihilo habeto,deinde alterum obferuato videlicet oleum: Huic 
oleo in cucurbitula impone lamellas Lunae foluendas,digerendo 
in cineribus calidis per aliquot feptimanas,infandeiolutioni inter 
digerendum olei Vittioli, idque aliquoties, & fi nigram videbis 
praecipitare calcem,tum aquam inde effunde vel abftrahe, &c a- 
quam fortem fuperfunde aliam fimpiicem, ficque adhuc relin- 
que per diem in digeftione , tandem etiam e ffunde , &- calcem 
«dulcora cum aqua dulci calida, reduc in corpus & prima fixatio 
fada.iam fic procede. Recipe Silicum albiff. calcinatorum par- 
tem vnam vel quantum vis, Croci Saturnini tantundem, tunde 
haec inuicem in vitrum vt artiseft,hanc fufionem & tertio reitera, 
cum recenti croco videlicet quantum ponderat vitrum , hoc &c 
pera&o,fac tuam ante Lunam praeparatam ab igne fohii, didam 
praeparatum vitrum Argenti importato, pedetentimtamen,poft- 
modum illam reduc per Saturnum, 5c Luna tua fixa multum in- 
fimul continet Auri. 
Fixatio quarta: Accipe aequales partes olei Tartari , & aquae 
Salis communis; in quas ignita Lunamulcoties extinguatur in la- 
minas renues adaptata: fingula extin&ionc nigredinem, quae Lu- 
nae adhaerebit, amouendo,& hoc toties, donec cx illa exrin&io- 
nc albiflima abfccdat. Item Tigi dicitur & Luna, fi ceraentecur 
cum calce marmoris,&Sale communi praeparato per horas fex,& 
repetatur ter, aut etiam pluries caldnatio. Alii etiam fic volunt : 
Recipe lythargyrii Argenti,Aluminis puluerifari anaq. vis mixtis 
indatur dimidia , pulueris pars crucibulo , fuper hunc puluetem 
pone Amalgama Lunae; cum refiduo vero maflam contege, cru- 
cibulum luta optime cum alio, & cementa in igne leni per di- 
midium diem,poftea Lunam reducito. 
Fixatio Lunae quinta : primo fic prtepara Lunam ; Recipe ia- 
rinae laterum, Sulphuris rub;eundi,'( cum aceto extra&i S>c mel- Liber SicwdvsT 
le praeparati) vitri, & Salis ana partes aequales, cum his ftratifi- 
xa, & cementa lamellas Lunae per 12. horas vel 2 4. poftea exi- 
me, & haec eft praeparatio Lunae: Accipe iam pro fecundo,croci 
Marcis libram integram vel quantum vis, ex hoc croco per ace- 
tum rubicundam extrahes animam vt artis eft, & extrada ea o- 
mni,per alembicum acetum rediftjila calcem edulcora , huic 
fuperfande vinum ardens fme aduftum,&vc prius fepara purum 
ab impuro, & hac operatione fadamrfus coagula animam in fic- 
cum puluerem, hunc repone in cella ad foluendum j in oleum 
jfoluro, impone fupra praeparatam Lunam limatam,prius tamen 
contritione imraifcendo dc coagulando aliquoties, vitima fa6ta 
coagulationecementa inuicem in leni calore ignis per 12. ho- 
ras, prima cemencacione fada, viciflim imbibe &c coagula, hoc 
repere quoties volueris, tandem videbis Lunam fixam ac folifi- 
cam. 
luxatio Lunae fexta: Recipe Vicrioli optimi vncias quatuor," 
impone cucurbitae vitreae,ac fuperfande ei tantundem olei Tar- 
tari, pedetentim ne furorem exagites, hoc fado & vnito, repo- 
ne per nodem ad requicfccndum, mane phlegma inde abftrahe 
& habebis Salem aibifiimum , cum hoc fac tua Luna cemente- 
tur atque ftuat, & primum ei gradum fixionis dedifti; Recipe 
iam vitri anrimonii puri vncias tres , fac fluat., inter fluxionem 
Auri importa vnciam iemis, poftmodum effunde in Pyramide 
ac puluerifa ,huicpulueri fuperfande olei Vitrioli ad foluendum 
δε coagulandum, hoc aliquoties repetes: δε hoc perfedo , acci- 
pe tuam praeparatam Lunam ac fac vt eum hoc puluere fluar, 
poftmodum effunde δε habes quod author dicit videlicet fixam. 
Si forfan omne Aurum non abierit cum vitro in puluerem, id inter 
feces requirere poteris. 
Fixatio Lunae feptima : Haec fit per tria cementa 1. eft & fiet 
ex.farina laterum δε cineribus probe praeparatis ac lotis ( de ca- 
tillis cinereis, vel teftis) ana partibus aequalibus, cum vrina at- 
que aceto humedatis: haec cementatio continuabitur per 4. ho- 
ras, bis reiterando calcem Lunae vel laminas optime ablucndo,ac 
Lunam viciilim reducendo. 2. Cementum coftat in hunc modum; Basilica Chymicje 
Recipe extta&ac limaturas Veneris ex Marte, vncias tres, Bo!l arme- 
ni vnciam femis,fellis vitri vncias duas,haec trita & miiiafufiiciunt 
pro cemento i.cum hoc cemento viciffimfupra praeparatam ac re* 
dudam,inLamelIas,Lunamartißciofcper<i vely.horasjccmcnra- 
bis viciiTimque igne fundes,& fecundum fadtum eil operis Funda - 
mcn.Sequitur & tertia cemcntado,qua:fic perficitur ; Accipe Fa- 
rinae laterum tres fufi, Vicrioli calcinati ana vnciam v- 
nam.fanguinis draconis.fiorum aeris virid.ana vnciam femis, T udae 
Alexandrinae a nobis deferiptae vnciam vnam, his puluerifatis & 
mixtisfaperfundeviinae,Salearmoniaco impraegnatae, taliter hu- 
medcaipeciesdidas vtfupra fa&a cft mentio ÖC tertius cementa- 
tionis,gradationis ac fixationis, modus eil in promptu : cum quo 
Lunam tuam cementa, calcina,ac funde,iic habes quod artifex,(ri- 
tepera&ojdixir. 
Fixatio Lunae o&aua: Recipe Vitrioli calcinati,Salis nitri ana li- 
bram vnam, Salisfufi vncias quaruor, in hac diilblue Salis armo- 
niaci vncias tres, & primum fadbum eil opus. Recipe iam calcis 
Marcafitae Solaris vncias duas , his fuperfunde pedecentim aquae 
praeparatae vncias tres, fine fic coquant in digeilione pernodem. 
Tertio folue in recenti aqua di&a & drach. integram Solis.Quarto, 
recipe caput mortuum de praeparata aqua,extrahe inde Salem, co- 
agula,cxficca,vt fi hoc perfeceris, cum eo ftratificabis recentes Lu- 
nae laminas,fimulcum Sale ccmentandasatque fluendas, & quar- 
tum fecifth Quinto Lunae huic ignitae fuperfundes foludonem 
Solis,atque Marcafitae,abftrahes inde aquam per aliquot vices,tan- 
dem adficcum,’& fa&aeftoperatio quinta feu coniundiofpecic- 
rumMetallicarum. Sexto: Recipe iam recentis praeparatae aquae 
tantam fufficientiam , quod ad vfque totam hanc mixturam vieif- 
fim foluere poifit, foluta, repercute omnia cum oleo vitrioli digere 
adhuc aliquandiujpoftmodum paucis adhuc cementa » tandem re- 
duc Lunam & habebis illam fatis fixam atque gradatam, fi non es 
contentus, cementa illam cum tutia noftra & fanguine draconum, 
& in totum eft folifica. 
Fixatio Lunaein colorem Aureum, Nona rDeftillaaqua foIuen- 
t5 ex Nitro, Sale armoniaco, Vitriolo, Alumine plumofb&Cin- 
aabarkhac cius parce Auri vncia yna , &in altera Liber Se cvvcvs' 
Saturni purgati vnciam vnam,folutis, confunde in vitrum,&dige- 
re aliquandm,tandem praecipita artificiofe,& fi placet proiice, hos 
fidos Cryftallos fuper Lunam fixam albam & colorabitur colore 
auri fixilTimo. 
Fixatio Lunar decima : Recipe Vitrioli vnciam*vnam, Reguli 
Antimonii cura Marte ilellativncias tres,Luna» purae amalgamata,’ 
atque purilfirneabliits vncias duas, haec trade lingula foluen da in 
aqua forti, folutisabftrahe aquam per dcftillationem impolitis in 
recipientem,tiuia, viridi ceris & croco Veneris ex Marte, deftillara 
defuperaqua, rurfus eamfuperiori praecipitato reafFunde, iterum 
abftrahe ad ipecies in recipienti reftirantes, hoc quo fiepius eo me- 
lius,tandem coniunge pulucres in vnum,coque cum aquafeu men-- 
ftruo in cineribus per vnum velaliquot dies,illa confumpta coque 
cum vino adufto, tandem reduc per Saturnum & habes Lunam 
fixam. 
Fixatio Lunae vndecima; Accipe Mercurii vncias nouem, fo- 
liorum Auri vnciam vnam,Salis armoniaci vnciam vnam, Salis Al- 
kali, Sulphuris ana vnciam vnam,&hora cis quantum fuificit. Mi- 
fcc,&pone in vas figillatum ad ignem, primo lentifiimum, audo 
poftea calore; &c fic per duos dies ftare permitte. Ex puluere reli- 
denti fiat proiedio fuper Lunam albam fixam,& colorabitur vt an- 
te; Vel fume Auri cum Sulphure calcinati, aeris vfti, Vitriolirubi- 
cundilLcinnabariSjCroci Veneris ex Marte c lingulis vnciam vnam. 
Trita haec imbibe aqua Salis armoniaci, ac per dellillationem de- 
iicca, idque quinquies ad minimum repete, ac materiam tandem 
congelatam, cum noua aqua Solis armoniaci fermentandam, ac 
purrefiendam in fimum equinum adhibe; idque per menlcm inte- 
grum:mutato fimo quolibet odiduo; quo fiet vt materia omnis in 
aquam metallicam reducatuncuius modica proiedio in Lunam 
copellatam cadir. 
FixatioLunaeduodecimarRedpe libram integram Ibuis, Salis 
armoniaci libram vnam, deftilla leni igne in ipiritum vel oleum vt 
artis eft: huius ipiritus recipe vncias tres, Mercurii fiibiimati ana 
vncias tres, Lunae cementatae vnciam vnam, Salis armoniaci ad 
podus omnium, lublima donec materia fiat fufibilis, deinde rcfol- 
uc cum aceto deilillato,fuperinfundendo &cum Aqua vitae, ab- 
Mi- (habe & deinde per Balneum,vt in fando refideat materia feu pul- 
üis ficcaSjhunc proiiee fuper aliam Lunam igne folucam. 
Fixatio Lunasdecimatertia:Laminarum Marris in tanta quan- 
titate q.volueris,has ftratifica cum calce Marcafitas Aureas in olla 
bene cooperta, vlcimofacexcandefcancomniajGalcinatis inuicem 
approbe adde Sulphuris Antimonii quantumvis, Arfenicirubi- 
cundi vnciam femis,mirce ac coque cum Aqua Salis Armoniaci 
per calcem viiiam prius fixati, huius deccdti pulueris importa 
quantitatem aliquam in Lunam fufam prius ccmcntatam,& fixa- 
bitur gradu optimo. Vel recipe Vitrioli, Salis nitri ana : de- 
ftilla exinde aquam , in hac refolue aeris vili & croci Martis 
praspar. an. huic folunoni infande oleum Sulphuris ana : Im- 
pone fimul & Lunas reuerberatas q. vis,redige coquendo omnia 
in mailam claufo vafe ne quid diuaporet, poitea exicca , Scpul- 
uerem importa Lunas recenti. Vel recipe Salis Armoniaci vncias 
tres,croci Martis vnciam vnam,extra<5li asris viridis vnciam iemis, 
fublima inuicem igne forti, deinde vi ciflim coniunge &c adde cal- 
cisSolariscumSuiphurepraeparathdrachmasduas.Mcrcurii ilibli- 
maci vnciam vnara,terendo mifce,& fublima quinquies vel quo- 
ufq; in fundo fluant inftar cerae, tum fuiheit vt&reffigeat, neccfle 
eil,hanc materiam proiiee fuper Lunam pure ceraentatam & fiet 
maxima ex parte Aurum. 
Fixatio Lunas dccimaquarta : Primo fic procede : Recipe Auri 
limati vnciam vnam, hoc calcina cum cinnabari artiflcioflfli- 
mc,bis velrervt eil artis, Auro huic calcinato fuper aquam Regie 
(a Mercurio fublimato abilra&am} dcilillapaulifper in leni calo- 
re videlicet cohobando ad oleitatem,) hoc oleum primi ope- 
riscilinchoamen : Secundo recipe cinnabaris ( ex Mercurio Ve- 
neris)vnciasquaiuor,puiuenfa quamfubtiliilime, ac imbibe cum 
di&o fadtooleo, pone ad ignem fixionis, fixato & exficcato, 
iterum hurnedla oleo,hoc aliquoties repete, tandem relinque 
in forma pulueris, & fecundum fa&um eil opus.3. cum Alko- 
hole vini acutiiflmi iam animam ex fixo puluere rapito, 8c viti- 
mo hanc prascipita & imporca aliquoties Lunas & habebis 
Aurum. 
Ba s iiicje Chymic λ Liber Sec vndys. 
Fixatio Lunae cxLibauio talis eft : Quod immaturum eft ( qua- 
le idem folet in eo genere inaeniri quod purum eluitur, aut in fo- 
dinarum partibus rupibus annatum, infidensve aut excretum, vel 
confluxum congregatum colligitur,ime iäm fui iit coloris , fiue 
plumbei,&c.) figitur duodecies cemcntando cum talco calcinato 
&Sale communi,aliifquefixantibus, - Quod maturumeft ignibuf- 
que excoctum,rindiirae praeparatur eodem magifterio. Auro enim 
ignobilius eft &c colore potiilimum aiunt artifices.(Cedit 
ei etiam fubrilitatefubftanriae quas in Auro praeftantior eft, vnde et- 
iam extenditur amplius: Deinde deficit pondere,nec tam amicum 
eft hydrargyroj&c.quce omnia ei vix praeftabit fixatio fola.) Itaque 
creditur in Aurum tranfire,accepta fixione & tin&ura. Fixionem 
ita deferibunt. 
Salis nitri libtae daae,Vitrioli Vngarici ieiquilibra, Aluminis, la- 
terum tritorum fingulae librae.Haec mifta colloca in retorta.Deinde 
calcis viuse triens, florum aetis, tutiae Alexandrinae,cinnabaris,aeris ; 
vfti,Scobis ferri,filicis calcinati,ftibii,Sulphuris ( fixrj.boliarmeni, 
lapidis calaminaris.aluminisplumofi,fingulas vnciae. Trita &c coni- 
mifta parantur in receptaculo.Deftilia aquam fortem de more. Ab- 
folutadeftillatione,exime e receptaculo omnia, 5c alii retortae im- 
mitte,& deftilla denuo, dum omnes Spiritus exierint. In hac aqua 
folue Argentum fäepius, &reduciro.Si prsemiferis cementum Lu- 
nae proprium,conftantior erit fixio. Affundenda autem eftaqua ad 
quartum,digitum, & in digeftione menftmain claufo vafe vnapo- 
nenda.Tandem inuenies in fundo calcem nigram, quam exemtam 
clue aqua plimia, irique concha feupttella ad ignem candefacito, 
vtipiritus alieni iecedanr. Partem huius vnam mifce cum triplo 
Argenti fulminati,per confufionem(hoc eft,c]uarrare,ieu per quar- 
tationem probare, ficut Aurum ab Argento feparatur) maffam 
colliquatam extende in laminas,e quibus fiant filiolae quas inieftas 
aquae feparatoriae (fadtae ex vitrioli Romani libris duabus; Salis 
nitri libra, Scobis ferri felibra per deftillarionem aquarum for- 
tium ) examina more quartarionis Auri. Pars Argenti fixa, non 
foluerur-Jtaquepurifieaeamp.erfulmen.Quod verofolutum eft. 
. Ab- Basilica Chym/cje 
. id adhuc eftvolatiIe,quod reductum priore modo figes,&g. Opti- 
ma etiam fit gradatio & fixatio Lunas in talem modum ; Recipe 
Auripigmenti Sc Mercurii fublimatianalibras duas,repcne in cel- 
la & quando vult fefe foluere ,ifac in retortam & deftilla,vafis luta- 
tis probe ne fumus te lasdat,accipies oleum flauum ipiritualeiquod 
iemper reddit fumum,hoc oleum fuperfunde Lunas & reddit illam 
prius volatilem,deinde per ignem gradatorium rurfus figit, vt fiat 
fixa Luna & Aurum album. Haec fiiffidant & dixifie de fixatione 
Argenti, fimtprseterea 8c alia requifitaadpurgationem Luna:, vt 
fulminatio, granulatio,&c. 
Cap v t VIII. 
Ve altu adhuc Argenti pwpArationihus .& 
purgationihfii. 
DE fulminatione tam Auri quam Argenti diximnsilipra lib.r. 
Bafil.Chymicascap.y. Quod author fi opus fuerit perlegere 
poterit; Granulationis modum, eodem in capitehabes, fi necefia- 
nus. 
Fufio vero Lunae per Antimonium,talis mihi commendata cft a 
probato quodam artifice: Recipe Antimonii partes tres,Luna: par- 
tem vnam,Martis partem vnam,fiuant inuicem in regulum, fi vero 
non dabit regulum, opus reitera cum recenti Antimonio ,& inter 
ifiuxionemproiiceTartari puluerifati, mifce quam optime, & fic 
poftearepericsviciflimtuam Lunam purificatam.-Tali modo dice- 
bat idem author,pofle prius fundi Aurum per antimonium, & fi 
Luna rcftaret in Antimonio fic recuperanda edet: Alius vero di- 
xebat, illud Antimonium quod ad Lunam adhiberetur, oportere 
prius optime oleo Tartari hume&ari, mifceri & exficcari,&c. 
Paracelfiis fic purgare mandat Argentum; Poftquam in lami- 
nam tenuem du&umeft,coquitur in aqua,in qua foiutum fit ial &C 
tartarum.Coftio duret,ad horas circiter partem quartam. Extraha- 
aqua pura abluatur,pannoque mundo abftergatur. Seorfim 
ifcruemr ad tempus vius,vide lib^.Archidoxorum. Liber 'S i ctnby j] ' 
Tom,ß'.lib.i,de praeparationibus fic sit de Afgento: Virtutes e’ms 
innt in Doloribus cerebri, Splenis, Hepatis., δί Retendoncpro- 
ftuuii. 
IbaeparatioinDoloribus 'Cerebri/Splenis &Ticpatis talis 
«eft:Recipe Argenti laminati drachmas tres:,‘falis gemmae drach- 
mas fex, Fiatftratum fuper ftratum; Reduc ad quartum gradum 
reuerberationis per horas viginti quatuorik extrahe Alkali. 
( Alkali hoc tribus vel quatuor diebus ponatur in Vinum fuW 
.limat·ηη & argentumbet in.ftarviniipfius.ftct Sceuaporet: ficAl- 
cali infundo lique- 
fcat Dofisa granis 5 .vel 6.viq; ad 12 ) 
Praeparatio in profluuio: Recipe Argenti limaturae Vncianrv- 
nam, reduc calcem per Aquam Regis,Huius calcis Recipe drach- 
masduas, Tartari crudi drachmas quatuor. Reduc ad quartum, 
-gradum reuerberationis cum extradione Alkali. 
Deicriptio Aquae Regis;RecipeNicri, alum inisti trioii auali- 
bram femis: Dcfliliain aquam dulcem. 
Modus extradionis Alkali: Recipe huius Argenti quantum 
fufficic, Afool vini, aquae chelidoniae anavncias decem:Reduc 
Vt fupra. Dolis a rcnipulo vno, vfque adfcrupulum vnum icmis* 
'Si profluuio rubeum exit, Tignum eft.profliruium cohibitum in/ 
.Et tunc huius A qua: drachma vna;proponendaeft. 
Praeparatio Argenti ad omniaifta, hoceftin cerebri, fplenis, 
hepatis profluuio. Recipe Argenti Laminati vnciam vnam, ful- 
ililphuris purgati vncias quatuor,Refinaepiai vndas duas.Reduc 
in Bolum accende &reduc ad praeparationem cum aqua fontis. 
Dofis ferupuius vnus , ad fcrupulum vnum femis. Praeparatum 
hoc ad omnia prodeft.Sed alterum eft efficacius. ArgentiPurgatio 
fecundum Libauium talis cxtatlib.z· Aleh.trad.i. DeMagifte- 
riiscap.40. 
In officinis mafla: traduntufZygoftatac,qui curat eas 
törrere ad purum. Chymiciad fcoposfuos cementant cemento 
leniori, velutifulphure, falc petrae, &c. Poftea fulminant cum* 
plumbojindc dilatant in lamellas (eu bradeas,quas maceratas a- 
qua tarrarea abluunt: Praeterea cdulcorant fontana,& probe ter- 
gent. Eft ÖCcum per aquas fortes in calcem redigitur&liquorem* BAsilica Chymic j 
qua repurgata reducuntur vc in Auro. Etiam calx ipfa fine tlrerro- 
re folutionc reuerberatur, reducitur eu fluxibus, & per plumbum 
fulminatur,indeque cxteditur&Iauatur,Lamina etiam coquun- 
tur in aqua falis tartari foluti per hora quadrantem, donec non 
amplius du&u lineam nigram relinquat, Plinius miratur lineam 
nigram ab argento relinqui.Sed id fit ab impuro,quod crudiMcr- 
cirrij & fulphurisnon fixi aliquos fpiritus adhuc fecum habet. Eoa- 
dem modo & hydrargyrus obnigrat digitos,licet fit albus a (pe diu. 
Toflionisratio in argento eil, vt mafla in fruila comminuta cuna 
cincritia teilafn fumum imponatur Anemium, & fi placet,cupro 
vel plumbo addito, per tres horas coquatur ad iuftum valorera. 
jpoteft&fub tegula torreri. 
lieLxiraftione Anim^StdfhurkyVitriolhSdis* 
Florum ac vitri ex Luna. 
C A p v T IX. 
EXtraCHo Lunae i. Viridis: fume arenam ad libitum. Sc cumas- 
qua dulci laua, donec clara haec abfccdat.Exiiccatam arenam , 
cpiatuor digitis altam, colloca in vrinali,& huic poftmodum fb- 
perpone Mercurij repurgati quantum kibet, ac forti igne deftiilay 
interdicto fpiritibus Mercurialibus commeatu omni j ac deftilla- 
Bitin recipiens Mercurius:cuius aßiime partem dimidiam, &: cum 
optima Luna praeparata, cakinata, & in corpus rcdaCta,fac amab 
gama fecundum artem, hocque per corium exprime: Lunam ve- 
to,quaein eo refidebit, tere in lapide marmoreo,&c tritam impone 
in vas vitreum oblongi colli, fatis amplum , vna cum vini fpiri- 
tu ad quatuor digitosiupra ftante, claufo &c figillato fuperiori ori- 
ficioddquc ad ignem lampadis lentum,abfque ebullitione. Fiet vt 
aqua rube fcat, quae tum ifthinc eximatur, & altera eodem modo 
toties fuperaffundatur, donec viridis appareat. Hanc &feorlma 
collige, ac aliam fuperfunde, dum totam inea viriditate diilolu- 
tam Lunam habeas. Segrega balneo, quo fpiritus vini ex parte 
afeendat, Luna vero infundo vafis exrra&a rcfideat:cuiusDoiis 
guttae 4.ad S.cum vino in morbis Cephalicis. 
ExtradHo Lunae fecunda: Recipe Lunae fulminatae fime quan· 
9um vis, huiefuperfunde aquee falis nitri „ad eminentiam aliquot Ljbfr. Secvndvs, 
digitorum,repone indigcftionc ad idluendam, fokitionc fafta, 
eam pedetentim in aliud vitrum effundito, quo puri a fecibus fiat 
ieparado; affunde huicfoludoni ties partes aquae pluuialis dulcis 
deftllatae, abftrahe viciftimcumraenft:ruo,quo acrimoniafalisi. 
calce Lunari in totum liberetur, quod fiet aliquotaablutione fcii 
abftra&ionecalcis cum aqua dulci didta, & quo fiat calx praeftan- 
tior,ablue&eodem modo cum fpiritu vini fim pii circumcal- 
cem dulce fenferisexficca;Recipeiam ficcam Lunam praecipita-*· 
tam, hanc infunde cum nobiiiillmo Alkole vini, manda per duae 
fepdmanas putrefactioni,probe extra&a calce, ad medietatem 
Alkohol inde abftrahito, & eodem modo habebis extradum Lu- 
nae pretiofiilimum,priori modo praedandus, 
ExtraClio Luna: tertia: i .Recipe calcis Lunae pur*per aquam 
fortem praeparatae &: edulcorarae, tantum quantum vis, i. fiat ial 
Alkali hoc modo: Sal commune mrfceatur cu calce viua, ignian- 
tur,iterum fal extrahatur, mifceatur cum noua calce viua,viciillm 
igniatur &Γ extrahatur, fiat hoc edam tertio ,& falem praepatafti. 
Tertio calcem diCtam Lunsecu hoc fale Alkali,pone in cucurbita, 
affunde aqua fortem vulgare ex fale nitro Sc vrtriolodeftillatam, 
abftrahe in arena,aftunderecente, viciftim abftrahe,fiat hoc& tcr- 
tiojvltimoaugedo igne,vtmateriabenefluat;S:fiatet lapis fplcdi- 
dus.4.Hunclapidem mifce cu fale armoniaco &iublima,&afcen- 
dit fulphur Lunae caeruleum, falemeluc ammoniacurmj .Huieful- 
phuriLun* affunde Ipiritum vitrioli rcClificatum ,8cineofoluc- 
tur relidis ad modii paucis faecibus. Vfus eius in affe&ibus capitis* 
Extradio Lunae quarta:Recipe laminns Lunae,& fulphur 
viuum,ftratifica & cementa exarte puriilime,fulphure comhufto 
Sein totum deflagrato,calcecduicorato:Huiccalcifuperfundea- 
cetum deftillamm,quovidditatem eius extrahat,(Tiin cella repo- 
lireris dabit vrtrioium,q> hic nolumus jacctu viciftim per balneum 
a viriditate abftrahe, ed ulcora vt ante, quo calx euadat fubtilior: 
Huic animae hocmenftmum iequens fuperfundes,&vna 
cu eftenda Lunae relinques, & habebis tale fpccificu epilepticum, 
apoplcdicum,ac cephalicu,cuius virtutes vno momento enume- 
rari nequeunt. Recipe vrinae puerorum quatum fuflicit,hanc fuj>- 
funde yitriolo punifimo yngarico, & paneadputrefiendu,poftea  Fa SILICE CHYMICX 
ψ i Balneum lente dedilla,remanendam tere fubtilidlme,&: facira 
igne,attamen aperto,ne vri- 
nah:angarvaia,& primoobferuavenienres fpiiritus,ultimo oleum 
viridevitrioli,hoc:oleum redificabis , &fuperfundes animae Lu· 
naa, & tenebis totalem theiaumm in cura caduci. 
Extradio Lunae: quinta t: Kecipe Luna: per aquam fortenv 
atque exficcataevelin deficientialimatu- 
rae.eius.vndanrvn:am,(alis armoniaci vncias duas -.probe miicein. 
mortario vitreo,dc reuerbera per odfiduum: poilea cum ipiritu vi- 
ni, colorem caeruleumrieu/Tinduram indar vltraraarmie Luna,. 
extrahe^quem tamendixerim prouenire aSalej) exttada Tindu- 
ra mendruum aufer, quo remanentia a falfedine Uberetur, fuper- 
funde, Alkohol vini recens, &i Tinduram Edentiaiem Lunae ha- 
bebis Diaphoreticam,quae confert omnibus cerebri morbis, ner- 
uorumcouulfioni,morbo attonito,infaniae, delirio, melancholiae 
Doiis guttae 3 . vel 4. Ed etiam lingulare quoddam remedium He- 
patis, Eienis&Lmendmommobrtmdionibus, quas omnes miri- 
fice foluit rconfortatetiam- omnias mendrua principaliter, fpiri— 
mfque animales mirifice exfufeitat j fed quia vinum capitis mor- 
bis.non ed vtile,conuenit darein iis morbis cum appropriatis.. 
Extradio Lunae fexta:Haec extradio fit ex calce lunq fatis at- 
tenuata per fpiritum vinLTherebinthinamm,fcparatoque more' 
induraram mendfuo,manet in fundo tihdura, quae dedillatio- 
niBusin quintam Eifentiam exaltari poted. Hoc eodem· m odo > 
cd Medicamentum Diaphoreticum in morbis cerebri. Exhibe- 
tur ad cerebrum cura aqua betonicae,faluiiEveimeliflaUad ob dru- 
diones datur cudedilika dcHoreas-,centaurii minoris, fcolopen— 
Haec Tindura expellit etiamprauascorpoiis.: 
qualitates per poros,abfque omni 
refölüiioneautimbedllitateviriumjconfortat mcmoriS ac.mcm-’- 
braprincipalia & fpiritus vitales & animales. 
Extradio Lunsefeptima,quae.edPäracelfi:,tom. j.lib.i.dc* 
viriBus membrorura cap. 4. Vnum ex iftis quae cerebrum confor- 
tant ed liquor Lunae , qui lioc modo fit. Primo caicina , &per vi- 
num vitae diebus colioba., Sicrefolueturcalx Lunae in lentum li- 
qporemtHunc in balneo fpatio raendruo digereiTuncrefblucrur,. formam liquoris viridis exhibens. Hoc furamum eil,quo cerebrf 
fubftan tiaioaecur , Scnouum feu extraneum cerebrum inieritur. 
Sic edam pulchra fitexstradio Lunae: Luna föluatur in aqiiafordB 
poilmodum praecipitetur cum oleoTartarhedulcoretur &:reuer- 
betetur per 14. horas,.deinde affunde vrinaeadolefcentis deftilla·’· 
tae , quae extrahet colorem caeruleum reiterandum donec tota: 
Luna fit 
caeruleum pulcherrimum vfuii· 
Extradlio Lunae octaua,Bafilij Valentini; Recipe falis cotn»· 
munis vulgaris quantum vis,calcis viuaeana:pone in crucibulo act 
ignem apertum calcinadumfortillimum jcalcinato extraHeviciiL 
iim falem cti aqua pluuiali calida, deinde coagula &c exiicca, huic 
cxiiccataermaiTse adde viciflim recentis calcis viuaeiexcandefce,e3tf» 
trahe inque omnibus procedevtanceaj hoc tertia vice repetito,& 
falem ad hoc opus fyncerepraeparafti tacdpitoiam calcem Lunae’ 
praecipitatam fimpliccm, edulcoratam tamen, hancimmifceto ctr 
praeparato dido fale,& ppnein phiol&, fuperfunde aquae fortis re- 
eentis,ex iale nitro 3.vitriolo, & Alumine ana aequalibus partibus: 
deftillatae, fDe hoc Paracelfiis, tomo 6 in Archidoxislib; 5.de ie* 
paratione Elementorum ex metallis.) h anc aquam foluentemvi- 
ciiliin per arenam indeabilraHeadficcitatem, affunde recentenr,. 
digere &:deftilia viciflimhoc tertio repete j daigneminfine ab- 
ifradionis fortem, quo Luna in: vnam huarmaildm^amquscae?·· 
culeam ilin corpus redierit, tum opuseftidJimaie. Hanccalcem' 
fiue limaturam mifcecum iale armoniaco δί fublima in alembt- 
cum,fic rapiet fecum illud fal fulphur Lunae, in altum , in colore: 
caeruleo·, hunc fteblimaturn in vitro pone ad edulcorandumcum.' 
aqua pluuiali calida, iicdifcedcrevidflim cogitur Aquila volans, 
& fulphur Lunae remanet;, exficcandum HbcfiilpBuT Lunae im- 
pone vitro feu cucurbitae, ac fuperfunde Alkohol viniacuatunij, 
poneinuicem in leuicaiore cinerum, &c colorabitur meftruum ϊα- 
ftar fapphirr, coloris caerulei ac pellucidi, fepara purum ahimpu- 
to jk ii placeccircuiationi manda.Doiis guttae j.vel cum vinof 
pellir melacholiamdndlicicfbmnumac quiete m5,&. confert fum? 
ane Lunaticis. ; 
Extradio Lunaenona : Recipe liquoris vitriolati fupra ca- 
Liber S e c v n d v s pice odauoBafilicx Chymicx dcfcriptae quantum vis, hunciti- 
pcrfunde Luna: calcinatae cfim fulphure&c ialc, poneindigeftio- 
ncm vt fiat Extradio Tindurae Luna:, quam tutiisime vfiirpa- 
bis in cura lepra: aibiilima:, fi eftentiara Auri aequalem , cum 
Luna: eßentia commifcueris , ilmuiac curabis Lepram Rube- 
am. Dc quo vide Paracelfuxn tomo cercio fol, 2 66. libro 7. de 
Lepra. 
Extradio Lunae Decima: Primo conficitur ex contrito viri- 
diaeris cura aceto deftillato leui calore edentia vitriolata, deinde 
acetum per inclinationem efFufum vfque ad tertiam partem ab- 
ftrahitur,&in frigido fiunt cryftalli quadrati ime vicriolum vene- 
ris,hocexemptum&exiIccatü deftillaturper retortam,vndepro- 
ucnit liquor fubuiridis, hic rurium dcftillatur per retortam per ie 
& vertitur in fpiritum, qui potentiflimuseft, hicfuperfundicur 
Lunae fublimatx adextradionemper vigintiquatuor horas po- 
ftea per Inclinationem fpiritusa fecibus Lunae ieparatur, de quo 
gutta: V.ad X,exhibenturin aqua appropriata vt paeoniae,in noui·· 
laniis & pleniluniis, &inipfoparoxyrmo,fedatipium,&mira- 
biliter tollit Morbum. 
Corpus ab Extradionc Lunx iam recipe & pone in vitro 
forti, ad ignem cinerum, digere, calcinajvltimo fac cxcandcfcat 
puluis cum vitro ·, deinde refrigerato vaie accipito calcem, ac fu- 
perfunde aceti radicati quantitatem &falem Lunae, proutartis, 
&quodvna non fit folutione,id reiteratione operis continuato, 
quoufquc tandemmateriae nihil remaneat. 
Hanc Extradionem iam omnem recipito , 5c ponito in 
Baln.M. ad dcftillandum, vfque dum in fuperiori parte menftrui 
cuticula quaedam appareat, pofl modum repone in cella ad pati- 
endos inde cryftallos, fin minus,plus menftrui inde deftilla & ac- 
jcipics tandem, per reiteratas abftradiones omncfalemex Luna, 
magnarum&incftabilium virtutum ac operationum. 
Extradio Lunae vndecima : Reeipeialis Tartari & falis ar- 
B»oniaciana:Coque&folue cu ipiritu Aceti optimo,poftmodum 
deftilla per alcmbicu, & vltimo igne forti, inftar aquae fortis.Hoc 
MenftruumfupcrfundeLunxpraecipitataeacreuerbcratacintanta 
quantitate,quantufufficit,Mandawlutioniacq;digeftioni,tandc 
Basilica Chymicä 
Sallunt, Liber. Secvndvs; 
deflilla omnia , per cohobia, fublimatum &c aquam,per ignena 
fepara , calcem fiuc fulphur virriolatum edulcora f fa&a edul- 
corationc cum hoc fecreto mcnftruo extrahe. Rccipc fpiritus 
Therebinthin« reclifs. vu!gari modo dcflillati, quantum vis, 
hunc anificiofa ac Philofophica manu abflrahe a Bolo arme- 
no,femel velbis,& fpiritus tuusfiet duidlHmi faporis corre&ii- 
iimus,hunc fu perfundeS ublim. Argento, & vterc cum mcnllruo. 
fublimato eius,Daodccima;prima operatio 
cft Lun« fublimatio: Recipe Lun« pur« vncias quatuor, häcfol- 1 
ucin aqu«fortis vnciisduodecim.(Aquafitex Nitriparte vna,6c J 
vitrioh partib. duabusj Deinde pone in putrefadlione p quatuor 
decim dies ac no6tes,fublima deinde,per arenä ignc fortt,(i fucce- 
dcre aute nolic h«c fublimatio, tue ponc in Mari« Balneo,ad ab- 
ftrahendum inde phlegma,in quofolue falis Tartari depurati vn- 
cias quatuor, aifunde Lunae, & opus reitera,fi prima operatione 
Luna noniublimatur,tumiliceedit&:conrequitur in fecunda & 
tertia, vt videlicet hm ul tranfeantperalembicum : Hanccalcem 
edulcora artificiohllime cum fpirituvini, &vulthuiusproceflus 
autor fpiritum vini debere aliquando ab eo deflagrari , tum 
conflare iuftum , fed tu hoc perpende , num informa calcis 
illam quaeras, vel ad aliainde conficienda Magifteria: Huius au- 
thortali vtirur menftruo pro Extrahenda eius Tinclura atque 
eflentia.-Recipe vini rubicundiis q.vis,exindedcftillafpirituravi- 
ni feu Alkohol redlificatiflimum , ex cuius fecibus arte etiam fa- 
Icm vel cryftallos pr«parato, cum his acua tuum Alkohol( hbra 
ipiritus vini integra , quater deftillatur ab vnciis quatuor cry- 
ftallorum vini j & menftruura tenes Philoibphicum »folucns' 
calces metallorum chymico& artificiofomodo pr«paratorum. 
Modus Extradlionistaliseft ; Recipe Lun«fiblimar«vnciaso- 
dlo , fuperfunde didli menftrui acuati ad eminentiam trium 
digitorum , pone in digeftione pro Extrahenda indeTindtura 
fiue effentia Philofophica Extradlione totali fadla , videlicet 
perreiteratas operationes , illam deftillapcr Balneum Mari« ad 
medietatem,tum deflne,& fadlaeil£xtradionisLun«folutio:de 
qua folutione nonnullus Philofophusinfcrt,Hanceflentiamad 
iufiicientiam abftra&am, colloca in Phiola ad putrefaciendam. 
Sublimati» 
Luna. 
Alkohol vim 
acuatum. 
Extrafth 
Luna, cresvel quatuor feprimanaSj&infuperionparteExtradi natarem 
videbis cuticulam, quae eft Lunae oleum,quod feparabis per tric®- 
reum dc pro fummo arcano tenebis »reliquam vero digeffam Ef- 
ientiam eodem modo.abftrahead oleum viride,vel ii vis coagula 
in vitrum. , . 
ExtradioLunadDecimatema :Ha:c cofiftitm praeparatione 
falis ad calciuandam 'Lunam, deinde in praeparatione Menftmi, 
tertio inExtradione: i. Operatio taiiseft. Recipe Aluminis q. 
vis, boc caloina in fumo pilloris , quando panis exemptus ,per 
nodem »‘deindeexime, & imbibe cum vrina, vicdlim,exbcca in 
furno vtante fecifti in dephlegraatione,hocopus.continua fepti- 
es , notabis autem vt lingula imbibitione & falem vulgarem ad- 
-das ii placet, poiteain totum per Balneum exficca Sc coagulaän 
falem ;cum:bocfa!e cementa vel reuerbera calcem vel Limatu- 
lam Lunae bis vel t.er, vltimo reuerberaper tres dies,deinde edul- 
cora 5 calx Lunae tenetur fixiilima, hocprimordiumeil noffri 
operis. 
•a. Recipe mellis, dccrettevibepuluerifatas ana,redige haecin 
m a fiam vel paiTauvex q n o c ο n fi ce lo n ga fm ftaiu fta farci mi n u m, 
xeponc illain aere , no in folecxficcanda, pofteafac in cucurbita, 
adaptato Alembicoatq·, recipiente,deftillainde aqcum fpiritu, 
oleum quod (equitur nolumusfHoc oleum cum fale capitis m or- 
tui vn i tum ScLunaecalcem gtaduare potis eft) Huicaquteaddc 
Alkoholisviniredificati ana,poneindigeftione,deinde&Men- 
druumbabespro fecunda operatione, 
Hocmenftruum affunde Calci retierbcratteLunse, & egre- 
gia eius ifiet foludo atqueextradio,quseintantum vergiteepha- 
licum atque cordiale , vtvix credere poliis, prodeil in omnibus 
putredinibus etiam corporis:ii per cobobiadeffillaueris,Luna ii- 
mul tranfibitper alcmbicum , exquofublimato per idemmen- 
ftruum egregium Balfamum atqueLunse oleum deftillabis. 
Extradio Lunte decima quarta: Recipe Calcis Lunar q. 
vis,velpartcmvnam,Huicaddefalisarmoniaci&faliscommunis 
anapartesduas» terendo mifce,&fublimafepties,deindeCalccm 
cdulcora, cdulcoratumextrahefpirituaceticumLimonibusde- 
Äillati,circula digere &eflenfifica, 
Basilica C h y Mri c h 
oleum & 
vitrum Lu 
m. Liber Secvndvs* 
ExtradioLunse decima quinta : fu blima, vel calcina Lu- 
nam, veluti fiiperius eius praeparationes extant multifariae,hoc 
calci natum extrahe cum fpiritu vitrioli dulci philofophico, 
qualis eftreiiduus in compoiitionc Mercurii vitae, circula ac di- 
gere,fuper hoc vide, vel lege caputfcquensdeprasparatione Mcr- 
curiivitae. 
Extradio LunaeDecimaQuinta : Recipe Lunae fublima- 
rae quantu vis,fuperfunde fpiritus viniTartarifati adextrahedum 
inde vitriolum vteft artis , veluti in priori libro didum eft de 
fpiritu icu aceto radicali.Fit autem hic ipiritus ex Tartaro, fpi- 
ritu vini impraegnato , aciilicibus miftovdcftillatoque , de quo 
alibi ; foluto fublimato iniice falis Saturni , Sc videbis miram 
coagulationem duarum Leonum, a tertio hoc exiftentera,no- 
li curare 5c deiliila pauliiper fumma cautione poftea ad Medi- 
um ab ilrad is , fi placet non tamen neceiTaria, poneinpellicano 
ad digerendum , &abibunt in Balfamum iccretum maximum, 
de quo hic non eftconceifTus locus loquendi, tu mirabilitatem 
hanc perpende &:lauda Deum, 
iExtradioLunaeDecimafextancuerberacalcinatamLunani 
per menfes duos vel tres, (veluti cum Auro proceffiili lib i.Bafili- 
csccap.8 lnExtrad.23.) gneLampadis,poftraodumdaignem 
fufionis , & habebis vitruminfiariapphiri, hocextrahecum Ar- 
cano Vegetabili pretioiiiTimo,feu Alkohole vini vtartis: Fit 6c 
vitrum Lunae cum vitro Antimonii in talem modum ; Recipe 
vitriantimoniipartes tresanimiacruditateperfcparumper calci- 
nati,Lunaepattcm vnam, fundefimul per artem, vfque ex iis con- 
flet vitrificatio , vitro huic tufo affunde fpiritum aceti , ad cx- 
trahedum inde colorem, a quoacetum pofiearurfuspcrBalneum 
M.deftilla&reilabitpulcherrimacalxfcuiusgr.i.ad $.datur)Lu- 
nacumTindura Antimonii,hanc extrahe cum fpiritu vinialko- 
lifato,&: nobilior erit Medicina, 
Extradio Lunae Dedma feptima : HaecExtradio fit ex 
floribus Lunae, & eadem pene coincidit cum Extradionc florum j 
foliszi. libro 1. Bafil.Chy micae cap. 8. nifiquod quidam in fpiri- 
tu vini foluere mandant falem armeniacum: cius demonftratio- 
jiera ac declarationem hic omittimus & ad citatum locum. 
: Vitriolum 
- Luna, 
. Vitrum 
1 Lutuc. 
Floret Ium. Ic6torem ducimus Sc accingimus» Sin vero quibufdam placebfr 
ille modus qui fit per fumigationem vel Saturni, vel per vri- 
nam, &c. illi videant cxtradbi 8. libri praecedentis, Sc fupra ca- 
pit. 4. de calcinatione per fumigationem. Nonnulli flores , ex. 
calce praeparata Lunae cum fale armoniaco fublimant vel ele- 
uant, verum quando haecfublimata Lunatam corporalis adhue 
cxtat, (totum enim corpus Lunae eius falis gratia exaltatur j flo- 
rem nos nuncupare non poflumus fubtilifllmum, quare ille mo- 
dus a nobis fumme probatur,qui adhibetur in praeparationedc 
Auro cum AlJcohe vini, de quo vide vt dixi noilrum librum prio- 
rem fol. £4, 
Extra&io Lunae decimaodlaua;Recipe Lunae lamellarum 
quantum vis,hasconfpergecum aqua RegisPhilofophica,dein- 
de pone ad leuem calorem, Sc laminae reddent crocum, hunc col- 
lige feorilm in vitro,opus hocreitera vique dum fufficientem te- 
neas vitriolilunaris quantitatem,hinc poftmodum affunde aquf 
fortis communis, vel fpiritus aceti radicati, vfque ad fufficieiv· 
tiam, quando totalis iblutio eft fa&a, tum infunde aquas falfae ca- 
lidae, & phlegmata vel folutum ad medietatem abftrahe,depo- 
ne in cella, & tenebis Lunae vitriolum iplendidum, Hoc extrahe 
cum menftruo vegetabili dulci prout ars Sc natura requirit ac pa- 
titur. 
Extractio Lunae decima nona: Quidam etiam fic procedunt 
cum Argento ad producendum vitriolum r.Rcdpe laminas lunas 
tenellas,Has ftratifica,cemctaac calcinacum arcano vini tartarilär· 
ti per iz.horas, poftmodum refrigefacito.&inuenieslunam tuam 
inltar viridis falis feu vitrioli, fi in totum non fit conuerfixm in vi- 
triolum, hoc ad opusvt ante iterum adhibe vitriolo fi calci huic 
fuperfunde de acetoPhilofophico quo purum ab impuro feccdat, 
purum edulcoraSc coagula : cum coagulo vitrioli iam procede ad 
extrahendum, foluendu, vel deilillandum prout tibi libuerit: ca 
hoc fi re<5te procelleris habebis viridem fuccum ac liquorem dc 
quoParacelfus feribit in tra6t.de viribus cerebri acraembrorif&c. 
Velficcriam potes procedere: Laminas lunares iubtiliflime ex- 
tenfas,fufpendcin alembico fupra cucurbitam quo ipiritusaquae 
JRegis ab cius deilillatione illas permeent, Si 
Basilicae Chy micae 
Vkriolum 
luna. Liber Secvndvs.1 
codcm modo calx Lunae artificiofamanu extrahitur, vt crocus ad- 
haereat lamellis,quem folue cum aqua paradyfi vel acero radica- 
collige vt arris eft vitriolum, hoc extrahe eflenfifica Philo- 
fophiceflin vero hoc vitriolum cum fulphure corporis duxeris in, 
oleum, ita vt cum proprio fulphure fuopotauerisaccoagulauc- 
ris habebis Lunae Elixir Diaphoreticum. Item &c fic poteris pro- 
cedere, folue Lunam cum fpiritu ialis nitri cum iale armoniaco 
fortificari, in aquam, poftmodum cum lamina veneris praecipita; 
praecipitatum cduicora tk exficea, exficcatum calcina per odo fe- 
ptimanas,ita tamen ne fluat, hanc calcem reuerberatam cum fpi- 
ritu aceti eodem modo extrahe, & habebis Lunae vitriolum ad ar- 
tem artificiofiifimum: haec de extradione Lunac,fequitiireiusfo- 
iutio. 
C A P V T X, 
De Lun£fiu Argentifelutione* 
QOlutio Lunae prima: Recipe olei falis quantum fufficit, huic 
O impone calcem Lunae in tantum prout placet,repone ad leuif- 
iimum calorem in totalem folutionem, & abibit calx in oleum, 
manda per aliquot d ies putrefactioni,poftea exime dcdeitilia per 
cineres,pomo lentillimocalorcphlegma, vique ad oleum,fivis 
deitilla per alembicum, & aicendic Luna in totum,&itaeft fo- 
llita. 
Solutio Lunaefecunda-.Recipc falis armoniaci libram vnam, 
falis fufi vel decrepidati libram vnam &c iemis,mifce conterendo 
quam optime & manda fublimationi artificiofiflimae, fublima- 
tum deinde recipe, Sc viciilim cum fale vt antea fublima,hocali- 
quoties reiterando continua. Hunc fublimatum optime con- 
tere in marmore, poftea reponein vitro, & confperge cu aceto 
fortiilimo per fc deftillato, vitrum quam probe fuperius luta,d£ 
colloca in balneo Mariae, vfque dum foluatur fal fublimatus,fo- 
lutum effunde, reliquum viciilim putrefacito, vfque dum in co- 
tum fit folutus, quod fol.ui nequit, hoc vieilLim fublima per 
Solutio* 
.Sublim a tiä 
Luna, Basilica Chymica 
fidem vulgarem,& in omnibus procede adfolutioncm vtiiam di- 
öum eft ·, Solutione iam falis in integrum fada , aquam illam 
in cucurbita alta funde, & deftilla per balneum Mariae vfque ad 
medietatem,aquamfcu phlegmarurfus affur.de, cohoba bis vel 
ter,poftea deftilla igne intenfiari, vsomaiatranieani pel alembi- 
€um,rc<ftifiGatamdkj,vrque dum nulFas poft fe faciat reliquias feu 
faeces,&.fpiritus falis arnmniaci paratus conftat,hicfoluit & pene- 
trat omnia metalla ac mineralia, vt in metallicam &c priorem for- 
mamnunquam reduci queant: Cum hoc menftruo fblue calcem 
Lunae & fada eft fecunda Argenti folutio CHymica, 
SbiutioArgentitcrtiarKecipeTarrari calcinati per fein va- 
ie claufo,noninalbcdincm vt vulgares voIunt„fedin nigredinem 
huicfuperfundefpiritusaceti vini optimi quantum vis ,abftrahc 
poftea viciflim, & alium recentem fuperinfiinde, vt ante deftilla, 
noc toties reitera vfque aceti in deftülando-acrimoniam lapias* 
tum deiine,& adaptato alio recipiente,continua ignem ad fortio- 
rem,tandem fortiflimum, & accipies oleum Tartari foluens Lur 
nam ac Solem,ac fixans Mercurium.. 
Solutio Argenti quarta■: Recipe falis vrinac quantum vis, af- 
funde quintaeeflentiae vegetabilis Philofophicac, vt foluaf,poftca; 
abftrahe, hoc reitera & tertio femper repetendo cu recenti fale,6c 
quin ta eflentia magis fortificatur ;,cum hac foluc ealce m Lunae,& 
deftilla&vnica eflentiae vnaa trahent Lunae vel Aurivnciam le- 
mis,fuper alembicum;. Vel Recipe eflbntiaequintae 
partem vnam,fupcrfunde ad calcis Tartari·partes.tres,& quin- 
ta cfFentia fubtiliffimam Tartari effer, tiam ad fe recipit ».abftra- 
he &reafFundc fepnes»,quoufquc fatis, iit fortificata, vt etiam 
manum penetrare poffit,in hac putrefaccakemLunae,.vel So- 
lis &: adeo fiet calx illa impolita volatilis ac fubtilis adfublima- 
tionem „vtetiam, facilimo modo polfit abire in Mercurium cor- 
poris; 
Solutia Argenti quinta j Recipe aceti acerrimi libras ali- 
quot,lib. vnam laminarum ftanni. cum oleo Dianae humedata- 
rum, repone illasinalembico, & deftillaomnia igneforti,lutatis 
tamcnvafisjinhocdeftillato foluc calcem vel laminas Lunae, So- 
lis vel Mercuri) per diem.ac nodem,ita relinque & poftea ad li- 
iuUimAm 
im*' Liber Secvndvs. 
69 
quorem abftrahc & haecfolutio fada eft,non omnes Tunt digni 
vtplura dicam. 
Solutio Argenti fexta:Recipe falis fuii, liquefadi &fubti- 
liffime triti libras duas, mellis puri libram vnam, impone in vas 
feruens, bulliant fimul Sccommifcendo optime voluc, donec 
nigrum &crafTum fiat,poftea ab igne exime & in loco humido 
coagulabitur, 6t fier materia dura, quam tere fiibtilifllme & im- 
pone in retortam vitream, affundendo aceti quam optime de- 
ftillati, 8c fine omni phlegmate libram vnam: omnia bene com- 
miftadeftillencur per ignera arenae dando igne vltirno magnum, 
vt vas fere igniatur, &c exibit acetum· radicatum odoratum, ma- 
gnae virtutis,habet in fe vim foluendi Aurum & Lunam, quam fb- 
lutionem redificabis viciflim cum fpirituvini„&habebismctat· 
lum potabile; 
Solutio Argenti feptima; Recipe Mercurii fublimati & falis1 
atmoniaciana,phiIoibphiceex his deftilla oleum, hoc mifce cum 
aquaregis, Sc impone Auri partem vnam &c Lunae partes duas, de- 
fiilla poftmodum & folues tua metalla imoleam 
figillofilentii commendandum». 
Solutio Argenti odaua: Recipe fuliginis libras duas,C.fiil- 
pburislibram vnam,vini Rhenanirncniuras duas* fuperfunde di- 
dis , mifcc poftea deftillafpiritum & oleum ab· inuicem fe- 
paratim collige , fpiritus cum alio mcnftruo circula dies 4. vel 
5> deinde fuperfunde Lunae. reuerberatae , δ£ fadai eft-folutio 
©daua.. 
Solutio Argenti nona:Recipe calcis viuae q. vis,hanc imbi- 
be cum aceto deftillato, deftilla aliquoties>cohobando, refiduo 
poftea adde tartari, filicunr ia aceco cxiindorum „vel etiam loco 
filicum boli,deftilla poftmodum perretortam terream habes 
fpiritum vel menftruum quod.foluit.Aurum „Lunam & omnia 
metalla, item cryftallos,6cc. 
Solutio Lunae decima: Recipe antimonij libram vnam,Tar- 
tarrlibras quatuor, deftilla vel per retorta vel alembicum,quam- 
uis per retortam optimum eft, deftilla igne fortiffimo ,& deftilla- 
bit oleum foetes, poftea in arena oleum tartari adhuc femel inde 
ab oleo antimonii redifica, ab hac aliquoties cohobando deftilla aquam falis,& oleum tandem fit dulce: huic iniice Lunae vel folis 
calcem &fietegregia folutio,in multis magnifquc morbis alias in- 
curabilibus maximum fecretum. 
Solutio Lunae vndccima:Recipe falis Armoniaci,perfalem 
vulgarem fublimati , Item falis nitri ana libram vnam , mifce 
inuicem quam optime, impone retortae ad dellillandum per are- 
nam, igne lentiilimo, velocilfime enim deftillat , quapropter 
ignis gradus abhibeatur cauti ili mus, alias perturbatio fiet 
totius operis , & de tuo ludetur corio. Tandem fpiritumhunc 
re6lifica adhuc femel , &c aqua foluens eft parata ad calces me- 
tallorum, Solis vel Lunae. Vel Recipe falis armoniaci fublimati 
partem lemis,olei vitrioli partem integram, mifce inuicem foluc- 
do ac deftilla fuper Alembicum, & haec eil velocilllma Lunae ac 
iolis folutio. 
Solutio Lunae Duodecima. Recipe terrae figillatae quan- 
tum vis,o<5lo vel nouem libras , indatur retortae , applicato reci- 
piente Sc lutatis vafis, primo deftilla lente, deinde adauge vfque 
dum retorta candeat, fi deftillabitur fpiritus albus , qui exit in 
6. horis,poilmodum refrigeratis vafis recipe totum deftillatum, 
ac repone in Balneo Mariae &c deltillaad tertiam partem , vt re- 
maneat fpiritus flauus , inftar vini acerrimi , hunc fuperfunde 
calci Lunae cum fale tartari Arcano praeparatas atque vnitae , &C 
foluet fpiritus in totum illam Lunam , quam poilea ellen- 
fifica fi placet , valet in dyfenteria , pelle & vulneribus ca- 
pitis. 
SolutioLunae Decima tertiajRecipe fachari albilfimilibras 
quatitor, fac in Cucurbitam, fuperfunde fpiritum vini,& rurfum 
inde deftilla cohobandofexies, poftmodum pone in arena &vi- 
cilliraad medietatem, Sc fi plus abftrahcres , lacharum combu- 
reres, nam vinum femper cum facharo coquat necefle eft, quare 
profpice. Hanc deftillationem toties cohoba , vfque dum la- 
charum mutetur in languineum colorem, quod fit intra 14. 
dies ac no6les , pofteahuic effentiae adde vitriolum Lunas ad 
foluendum , circula & eftenfifica quo purum ab impuro fece- 
dat & habebis folutionem Decimam tertiam; Scio autem non 
granes polfe per hunc fuccin&ura modum ad eam folutionem at- 
Basilicae Chymicae fingere qua de cauia tradam tibi liic Philoiophicii confiliumlfaa- 
ciHolandi ad extrahendam Q. Eilentiam ex iacharo,cuius Ma- 
nuale opus (Laus Deo) recenter ad me delatum eil, talia refert il- 
le verba. 
Nuncte docebo fummuin ieeretum extrahendi Quintam 
Eilentiam ex faciiaro,cui iimilis inter vegetabilia non inueni- 
Cur; nam exhibetur in omnibus paifionibus , Calidis , frigidis, 
Humidis Sc ilccis: Propter ini temperiem, qua; foliinefl, quem- 
admodum caelum neque ell cilidum , frigidum, Humidum 
nec iiccum , propter temperamentum ipiius fummum , tamen 
conditu tum cil ex quatuor Elementis , ied fibi ipfis non con- 
trariis. Quippe fib i inuicem ita iunr coadunata,fidemq-,feruantia 
vt nunquam ieparari queant,&vnafimplicia7etiam fixa in perpe- 
tuum , fummacum concordantia fint. Manfura,nihilominuster- 
raindiget Calido , Humido,frigido&ficco: Caelum ipfi omnia 
tribuitjipfum tamen neque calidum,Humidum,frigidum necfic- 
cum j Eodem modo ie habet Quinta cilentia fachari, fciacprae- 
terea filius fixum eile facharu in extrinfeco vtfol eil, &in ie con- 
tinere 4. Elementa fixa inilarfolis fibique mutuo temperata,(ed 
Aurum purumeft, fachanim vero impurum,& Aurum extrinle- 
cus eil calidum & humidum 8c intriniecus frigidum , ficcum Sc 
album, Sacharum vero extiiniecus cil frigidum 5c ficcum , ÖC 
intriniecus calidum & humidum Sc Rubeum : fixumextrinie- 
cuseil, &intrinfceus , nihil ipfi deeil, quam vt interiora ipfius 
foras veniant, & ipfius Rubedo quae intriniecus eil apparear, vt- 
queipfius albedo interius imponatur, & feces ab ipio ieparen- 
tur, tum demum eit praeparatum, nam non opus eil vtfixetur,fi- 
xum autem eilextriniccus & intriniecus , retinetipiritusomnes 
volatiles. Pofiem nunc referre quomodo generetur. PrimoSc 
fundo maris in concai itatibus arundinum:ied fi horum auidus, 
ai $ Caput recurras, in quo tradlatur de generatione omniu quae 
producuntur in imo maris , &aquamm , quomodoindefiiam 
accipiant naturam , iuxtaconilitutionem fundi, aurfalfugino- 
nofi, aut Amari, aut ililphnrei, aut metallici, ibidem natura 
& generatio iachari fufius explicatur* Ideo his iuperfede- 
bimus. latis hic erit, fi ipiius vires & praeparationem doceamus^ 
Liber Secvndvs- Basilica Chymici 
modumquc quo fumi debet ad Medicinam Humano «torpori 
conuenientemexplicemus.Ex natura recinet omnes volatiles fpi- 
ritus, &c congelat eofdem in lapidem & fixat, y t Deofauente infe- 
rius explicabimus. 
'Caput Secundum. 
'Sciat filiusmeus.facharum aprincipalibus fecibus repurga- 
ri nonpoife, nifiipfiusinteriora exterius prouencrint,hoceJft:vt 
ipfius color videri pofiitinftar fubobfcuri, aurei coloris,&poft- 
quam fuerit coloratum, ipfius Rubedo videtur feriam ipfiust- 
gnisperfplendoremfuluum 
oleum. Tunc prius debes feparare feces a fua e flentia: Recipe du- 
dfllmum facharum, & albiffimum, repurgatum, & ita non opus 
erit folutione, nec coagulatione , & licet adhuc in ipfo aliquid 
impuri fit ., tibi non oberit in opere tuo, vt interna exterius 
inuertas, nam ipfum,debes purgare,cumipiius rubedo exteriusik 
adiuta. 
Caput Tertium. 
Recipe decem vel duodecim libras fachari, plus aut mimis 
adplacitum, puluccifa& imponashftilivafiduro,&fuperfun- 
das bonae aquas vitae quantitatem , quae bis terue in Balneo 
Mariae fit dcftillata : & tantum infundas , vt latitudine ma- 
nuum duarum fuperetur facharum , addas capitellum & impo- 
nas bullienti Mariae Balneo , &cum dcficdt deftillare, refrige- 
fcat, & rutius fuperfundas vinum, & abftrahas, hoc j.aut 
terabis. Quo refrigerato, eximas fachaium ,&imponas magno 
vitro, ignem fuilinenti, Sccollocesin patina cribratis cineribus 
referta, fuperfundas iterum vinum, & deilillando,abil:rahas ma- 
iorem partem , aut fuperfunde duas quartas aquae vitae , 8>C 
cum vnam quartam inde deftillaueris,rurfusfuperfundas,&pri- 
us modicum calefacias ne vitrum rumpatur,habebis etiam capi- 
tellum in fumrao perforatum, vt ita cömode poffis infundere, na 
farpius id erit repetendum ,quandoquide vinum abftrahere debes 
vigente igne, vtfimul vinum bulliat eumiacharo in vitro, quod Liber Secvndys. 
magno igne fieri debet & vini cito medietas detrahitur,ideo.frc- 
quenti erit opusfuperfufiane,fi enim omne vinum abftrahere ve- 
lis,facharum ardebit, vinum enim femper debet bullire , ideo 
medietas eius tantumdebetabftrahi, praeterea fi totum abftra- 
heres.fachammfaperetaduftione, efteniminipfo oleumCom- 
buftibile , media igitur parte tantum abftrahas & fiiperfundas 
calefaciendo prius , deinde inftar fanguinis reddetur rubeum, 
hoc fiet fpatio odo ve! decem dierum fecundum ignis regimen, 
cum videris ipfum rubefieri .refrigeretur,dcimponas Balneo M. 
Sc abftrahas vinum per Balneum Bull, donec iachamm ficcum 
reddatur & amplius nihil deftillet,ftetitaficcum per dies 5.4.vel 
J.vtbene &perfedefachamm congeletur, permittas refrigerari, 
exime vitrum Si frange, Sieritiacharum nigrum inftar picis,cum 
fuerit congelatum. 
Recipe tum patinam duram fictilem Sc impone facharum, 
Sc fiiperfundas aquam communem bis deftillatam in fatis ma- 
gna quantitate,impone in Balneum bulliens Sc fit femper tedum 
vas cum facharo,fte t in tanto calore per 5. aut 6. dies& nodes agi- 
tando quotidie quater, vel quinquies agitandoligneo cochleari, 
tandem ref igcfcat, dtftetduabus vel tribus diebus ad depuran- 
dum ,Sc omnesfecespetent fundumvafis, quod clarum eft, cau- 
te effunde in aliud vas mundum Si fecibus recentem aquam fu- 
perfunde, Si fac vt ante, recentem aquamaffundendodonecam- 
plius aquanon coloretur, Abiice feces, funt enim nullius valoris, 
nam Elementum terrae eft cum aere,aqua&igne,&non funt fepa- 
rabilia,ficut in aliis funt fixafimul& inieparabilia, fienimeom- 
buftae fuerintfaeces, nihil praeter cineres leues remanet, &ficut 
oleum aut pinguedo comburetur , & nihil remanebit amplius, 
«quam fioleum aut pinguedinem combureres. 
Caput Quartum* 
Recipe vas in quo cft aqua aurei coloris rubea, & impo- 
nas Balneo , & fiiperaddas capitellum vel fi vis exhalet aqua, re- 
frigefeat, 6c fuperfunde rurfus coagulatae materiae recentem a- 
quara & fac vt prius, quod toties erit tibi faciendum ,· donec  B A S I L I C JE ChYMICI 
null«faeces reraanferint,mm liberumcric ab omni impurirate.Vi- 
timo imponas vitreo vaii ignis patienti, & deftillandoabftraha» 
aquam,aut exhalet donec in ftar pelliculae aliquid.fuperueniat,de- 
pone in loco frigido &ficco, aut in calido & ficco, & fimulcon- 
ftipabitur fruftatim inftar lapidis Rubini tranfparentis , aut fi 
puluerem mauis, relinquas ipfum in calidiori loco, vtpote ftupha 
in magno vitro aperto vt euaporet, donec obfcurusfuluus puluis 
appareat fimilis pulueri folati, fic quintam eflemiam facchart 
habes, quam feci,hssc retinet fpiritus volatiles,non tamen dulcis 
cft ied coeleilis iaporis cum ori impofueris, aut linguae,liquefiet in 
inuifibiliter ingredietur. 
Et fi hibernum fit tempus aut frigore premaris- intus aut 
extra,videbis ita naturalem calorem fequi,cui fimilis nunquam 
tibi contigit. 
Imo, ita leae & temperatum reddetur corpus, vt te volare 
exiftimes, fi autem calida intemperie labores, frigidior redderis* 
ac fi balneum frigidum intrares, atque ita in paffionibus calidis,, 
frigidis,humidis&ficcis agitvtfidera fuperet,6c mkaculiloco ha« 
beatur. 
Dare poteris cum aquavitse re di ficata , aut vino , aut a~ 
qua rofatum,aut endiuia;, autfcabiofae, aut quocunque libet 
de, & fi corpus male fit extrinfecusaife0lumvlcenbus,iänatin- 
tus,& extra fi vlcera vinoin quo refolutafitlaues,breuicurabi- 
tur. Vulnera etiam quae iunt letifera fanat, fi matutino tempore 
gut. j. cum hauftulo vini calidi fumatur, Medetur pefti & omni- 
bus morbis hominem infeftantibus , hic fubfiftemus caput 
quintum memoriae mandabimusnon fcnptis:Hadenus Ifaacus 
Holandus. 
Solutio Lunae decima quarta : Accipe anrimonii quantum 
vis,funde cum loue in Regulum, hunc in puluerem conterito 5c 
cum iale nitri igne flagrante calcina , Sc renebis crocum hepatis 
colorem referens;Huiuspuluis bulliat in lixiuio ex cineribus ela- 
uellatis Sc calce viua,donec,iixiuium ruborem contrahat fum- 
mum, quod in fingulare vas per inclinationem effundito, ne fe- 
ces & impurum admifeeatur. Lixiuio deinde euaeuato puluerem 
cum aceto fortiflamo praecipita, & cdulcora ;caki quintam efien- L L B E R ’S E C V N D V s:/r 
tiamcüm fpiritu vitrioli extrahe: Deinceps per retortam crebris 
cohobadonibus viignis ipfam deftilla,δε quintam eflentiam vini 
fcu ipiritum fepara, Sc in fundo habebis oleum fuaiiillimum,huie 
iniice foliatam Lunam,foiue &: circula, llcfadaeftfoludo 14. 
Solutio Lunae decima quinta : Recipe aluminis quantum 
vis, fac in retortam, δε deftilla inde primo lento igne phlegma, 
poftcaaudo igne pelle &:fpiritus,hoc intra horas fieripoceft. 
Hicfpiritus albifiimus aluminis,recdficanduseft cumfpiritu vi- 
ni,&:fuaueolens ac midilimusredditur,huic adde Lunam calci- 
natam & foluet eam. 
Solutio Lunae decima fexta; Recipe florum antimonii rubi- 
cundiflimorum cum fale armoniaco exaltatorum vncias odo,flo- 
tum fulphuris corredorura δε per falem nitrum praeparatorum 
vnciasquatuot,falisvitriolialbiis. corredi quarumvis,haec fubli- 
ma adhuc iemel inuicem, deinde fublimatum omnem redde fe- 
cibus,contere Secura fpititu vitrioli Veneris imbibe ac deftilla per 
retortam,deftillatis oleum a fpinturedificajSpiritus foluitLu- 
nam,item δε oleum,procede iam prout lubet,nift quod oleum ti- 
biprofecreto commendo. 
Solutio Lunae decima fepdma t Accipe Reguli antimonii 
cum argenti lib. lemis fuii, huic adde laudani ex nitro praeparati 
cum fulphure, reducantur inpuluetcm, δε optime mifccantur,& 
crucibulo indita ponantur in igne circulari,ignem augendo per 
gradus,eum que crucibulo fenftm admouendo, donec omnis ma- 
teria fluxerit, inftar metalli fufi. 
Tunc vel ferrum candens , vel carbonem iniice ,vt fal com- 
buratur : remanendam exime, dulcifica, exicca,& cum aequali la- 
lispraedidi parte fecundo vratur,dulcificeturScexiccetur,idem 
opus tertio repetendo : relidam puluetem vali vitreo fixatorio 
bene occlufo inditum, per quatuor aut quinque dies in igne fixa- 
tionis fige vel foue,dando ignem per gradus, donec vas tandem 
igniatur, δε puluis antea albus iam alium colorem acquirat, quem 
tandem aqua vitae Tartarifata folues , δε circulando digeres in 
Medicinam particularem praeftantiflimam, coadiuuante louis 
ipiritu. 
Solutio Lunae decima odaua; Accipc Reguli lunaris cu aquila Basilicae Chymicae 
coelefti in alembico fiiblimatl, ab acredine omni optime abluti 
cxficcati;Hunc fublimatum cum aqua ftygia Phiiofophorum de- 
bita proportione &ex arte compofita, foluatur, digeratur, tadem 
perreiteratascohobationes praecipitetur. Ex hoc praecipitato fpi- 
ritusaquae Philofophicae, inreuerberio auferantur, perpetuo prae- 
cipitatum /patula.ferrea commouendo ; deinde ad diffidentiam 
reuerberatus,cum aquaipfum edulcora. Huicexiccato pulueri af- 
fundcacetum Phiiofophorum, digere, tinge, relibtis fccrb. in fun* 
do,menft'ruumiepara, dulcifica &c cum A kohole vini facharini 
folue,& habebis lunam potabilem, virium maximarum. 
Solutio Lunae decima nona : Recipe tartari ad albedinenv 
calcinati, vitrioli vngarici ana libram vnara, falis vncias quatuor, 
fiat aqua fortis,deftillandb per alembicum : deinde accipe Mercu- 
rii probe loti & cum aceto cobii vncias tres, impone cucurbitae ad 
fuperfundendämaquäjabftrahe & cohobataradiu,donec omnis· 
aqua cum praecipitato , rem an ferit, denique recentem affunde, 
& ad medietatemdeftilla,vltimo dcftilla per latus, &c deftillabis o- 
leum Mercurii?, quod reblifica &cum /piritu vini aromatifato e- 
dulcora,& habes aquam fbluentem lunam pretiofam.. 
Solutio Lunae vigefima raccipe reguli antimomifufijHuic in 
fluxuimportaiatutni qiuflicitjVt fiatinftaramalgamatis, hoc de- 
inde deftilla per latus in oleum rubicundum, reblifica & dulcifi- 
ca,deinde fuperfunde Lunae calci ad. foluendamipfam, fi fat Lu- 
nae foluit, Argentum cum oleo praecipita in praecipitatum pretio- 
fum, hunc folue cum fpiritu feu Alkohole Philofophico dulci, 3c 
maximum habebis thefaurum ,de quo tu cogita & perpende o-· 
ando ac legendo;. 
Solutio Lunae vigefima prima: Cura tibi panes conficere ex 
farina hordeacea cum /accharo& vino rubro,panes hos adhuc ca- 
lidos fuperfunde cum rore maiali,digere in fimo equino penq... 
dies ac nodes, tandem deftilla in oleum pretiofum, reblifica bis 
vel ter cum fuo fpiritu; hoc oleum foluitcalcemLunaereuerbera- 
tum, item & fpiritus,faciam id, quod lubet.. 
Solutio Lunae vigefima fecunda: Recipe fphaeram /eudomi- 
ciliunrftelliferum a Saturno rotatum, quod Phiiofophorum eft 
aqua,hanccum igne coelefti a folc concentuatam permifcc v & fiet fulgur , pro fpice, praecello hoc tonitru videbis praedominiü vnius, 
generans niucm candidam pro efca & nutrimento cygniaftralis: 
exPhilofophica fa6ta coelefti niuejdeftilla&feparaduotantum, 
combinata viciöim redeant ingratiam ignis & aqua,hoc toties 
reiterato, quoufque coelum conftellatura cum omni fuainffueri- 
tia habeas in tuafphaera: hoc perago fufficitadire Regem velRe- 
ginam,proimperiiimpetratione, & habebis ab iis quaecumque ex 
fucco &fanguine aftrali c0tinent;foli Deo agamus gratias:piis da- 
ta eft Capientia huius declarati Magifterii, 
Solutio Lunae:vigehma tertia ; Recipe Granea microcofmi. 
Haec deftilla in oleum, & ex aliis calcinatis refolue falem,hic fal de- 
bet cum iubliraata Luna per 4. diesreuerberari, & deinde cum 
oleo coniungijficfietegregium medicamentum cerebri. Haecdc 
folutione Lunae ruibciantjCuntquideplurcs, verum Philofophus 
quiCqviis ad horum probatas formulas, &c alias iibi comparare po- 
te ft.fequitur, De Luna deftilknda in oleum,in multis tamen cumi 
extra&ione &.folutioneidera,. 
Liber Secyndv’s. 
77 
Ca p V t XI. 
M-OleoLun#^ 
OEeum Lunae i .Calcinaargetum per aquam fortem, calx dili- 
genter cxficcetur in tigillo igne forti ne tamen fundatur, fed 
mox abluatur aqua communi ftil- 
latitia, &faepius exiccetur,exiccato fuperaffundltur quatuorpar- 
res olei Tartari optimi ,fiiper Marmore mifceatur, & rurfusexic- 
cerur,teraturque,tandenrimponatur furno reucrberii in ignem 
flammaeper horas viginti quatitor, Hoc fidb tere dcnuo, totmn- 
qniecollocainlocohumido&foluaturin oleum;· 
Vt fepares oleum aquam tepidam, quan- 
tum iatiseft,&agita fimul,6Tpermitte fubiidere oleum ad fun- 
dum,fepara aquam aTartaro per filtrurft, oleum Lunae remanebit 
in fundo,quodipfum lauabis toties,donec aqua non amplius la- 
piat Tartanrin. Hoc oleum argenti fixum exhibeturadManiam, 
aife&us omnes Melancholicos & Cerebrum ipfum corroboran-  Chymica 
dum. Exhibentur eius guttae i. vel. 3. cum aqu a florum Be tonicse, 
δί Meliflae. 
OleumLunae i. Recipe falis nitri purificati albiflimi libras 
duas,ochraevcl terrae luteae libras quatuor, mifce & perretortam 
optime perlutatam fortem liquorem&fpiritum deililla, ignem 
continua, donecfpiritus permanare deflerim, fine poftea omnia 
refrigerari & ita relinqui per viginti quatuor horas, interim fpi- 
ritus clarefiet, effunde pollinodum in aliud vitrum,& fac vt fedi- 
mentum non confundas, fic habes liquorem viridem inftar olei, 
cumquoinhuncmoduprocedes.Recipe Lunae finaepuraetenuif- 
fimeq; partem vnä, huic fuperfunde fpiritus partes tres, 
pone in vitro folutionisad’ignem cinerum velfolem, quo liquor 
Lunam in totum foluerit, pollmodum menftruum indeabftra- 
he&c.ilcem cum aquapluuiali dulci edulcora,pcftmodum cum 
ipirituvini adficcitatem deililla: Huiccalci aliud menftrumfu- 
perfunde exipiritu vini & filicibus praeparatum, repone deinde 
permeniem dimidium in putrefadione , tandem abilrahefpiri- 
tum& oleum Lunae erit refiduum in fundo , digere fi placet &C 
perfediflimum tenebis thefaurum. Eius vfus eil in nemorum 
couulfione,morbo attonito,mania, infania,Lienis &Hepatis ob- 
(IruClionibus; confortat cerebrum &c memoriam, prodeft verti- 
ginofis, &c.Dofis grana 3.cum aquis appropriatis. 
Oleum Lunae tertium: Recipe Lunam cum fulphureab- 
folute calcinatam, hancin cucurbitam vitream imponito atque 
aceti radicati fortifllmi , ab omni Phlegmate expurgatiflimi 
fuperfundito , quantum ad foluendam calcem Lunae fatis effe 
cxiilimes, in loco calido p aliquod tepus relinquito, diligenter 
faepe calce Lunte in fundo infpicito&: confiderato.nura diuoluta 
videatur: cura cognoueris ipfam in liquorem abiiffe, per incli- 
nationem in aliud vas vitreum folutum effundito , ac fi quid de 
calce manet refidui iterum nouo fuperfufo aceto radicato , ad 
foluendum tradato. CJum autem obieruaris calcem vltcrius dif- 
folutionem cum aceto radicato admittere prorfus nolle, fedime- 
tum capito,atque iterum prim? calcinationi fub copello fubiicito 
cumfulphure calcina vtante,& hoc facies quoufq; tota Lunam 
calcinata & follitam acceperis, folutu hifce lab oribus peradis ac- Liber Secvndvs* 
cipe &coagula, coagulatu fupra marmor, aut lapidem porphyri- 
temin puluerem tcnuifsimiim redigito: Hunc coagulatae Lunae 
foluti puluerem in cucurbitulam vitream iniicitoatq; aliquoties 
aqua circulata herbae ciufdem appropriarae, pro ratione vifccrum 
affedtorü aut morbomfiiperinfufae redificato: quofaepius.n.hoc 
fit, eo melior deinde redditur Medicina,Hifceperadis, alterum 
coagula Lunae redi ficatum, folutum, coagulatum imbibe cu. fpi- 
ritu vini alkoholifato, vt ad duos digitos,fupemineat: Claude fu- 
perius cucurbitam, in quamimpofuiftiardiifime, atq; ita digere 
per tres dies ac nodes,rcdificatum fic ac folutum,poftea appofito 
alembico alkohol abftrahe,hoc tertio reiterabis,vltimo tarne pe- 
nitus argentü folutum in fundo remanens accurate ex- 
imito:facq·, periculum an in vinum proiedum in ftar Ninis folua- 
tur,atquein liquorem tranfeat.· Hoc fi feceris opuseft perfcdurn, 
poteris etiam fi lubet hoc folutu in oleum fupra marmor in cella 
vinaria profunda locohumidodiflblucrc, Melius tamen mihi vi- 
detur fi in forma alkohol femetur , nam qualibet aqua liquore 
conuenientc, fubiro liquefit iniedum & hoc in peregrinado vius 
maximus: fin vero velis hoc non eile contentus, fuperfundeoleu 
feti fpiritus aeris viridis, aut lulphuris fpiritum acidum philofophi- 
cum corrediflimum, atque ftupendas huius Medicinae operatio- 
nes tenebis. DiuinahaeceftMedicinain cerebri, Lienis,Renum, 
ininteftinorum praecipue colicisvteri doloribus,atque omni- 
genis malis diipofitionibus. 
Oleum Lunae Quartum: Recipe Lunaepuriilimae, perfcdifsi- 
τώχ ac finifiimae quantum vis, reduc in Laminas tenues , ac 
fuperfunde olei vel fpiritus nitri fufficientem quantitatem, 
&Luna ioluerur in liquorem fubuircfcentem, hanc aquam fiue 
folutum Lunae, fincrefidere, &: poftea quod pellucidum, ac cla- 
rum eil a fedimento per inclinationem fcpara,refiduum in fundo 
per edulcorationem lana ,remanenriam vero denuocum fpiritu 
nitri folue, atque ita foluendo procede , donec nullam infun- 
do refiftere faciat refidentiam , & Luna penitus in liquorem 
pellucidum ac limpidum rranfierit. Hoc labore perado, accipe 
folutum Lunae in forma aquae limpidae pellucidae , coagula, 
coagulatum edulcora cum aqua pluuiali deftillata ter , poftea  Basilica Chymic^e 
cdulcoramm fedimentum exiccatum , cum liquore nitri iolue 
iterum , ac procede fecunda vicc,ficuti primo cftfa&um,atque 
ita eft procedendum,donccLuna totaliter rcfoiutaapparcat.Hoc 
folutum coaguletur, atque aequali pondere nitri puriflimi furno 
calcinarionis, in gradu ignis fecundo, aut ίΐ metuatur fluentia in 
tertio fuffidcnrcr calcinctur. Hanc calcinatam Lunam extrahe 
cum Alkohole viniperfe£Uis. extractam collige per inclinatione 
&a fedimento iepara, atque feorflm ferua fuprafedimentü iterum 
nouum alkohoi vini fuperinfunde extrahe .& fepara vt prius per 
inclinationem,hunclaborem continuabis quoufque totam Lu- 
nam follitam confpexcris,runcaccipefolutum collc£lum,atque 
in cineribus coagula, &: repedes in fundo alkohoi tenui fllmum, 
cuius perfeftionis fignum erit,quando fupramarmorin profunda 
cella vinaria in arena aut quod melius in terra humida poni- 
tur, inliquorcm iranflt&foluitur,tunc habes oleum Lunae, quod 
rcdificabis aut cum aqua rofarum , ad Hepatis ac cordis mor- 
bos: autmaioranacfi ad morbos capitis flue floram peomae, fl- 
ue primulae veris, aut lilii conuall. flue florum tiliae in Apoplexia, 
in Epilepfia, inParalyflcum aqua Ononidis ad morbos Renum 
6cin calculo ., aut meliisaead morbos matricis , aut cufcutae ad 
morbos Lienis. Quidam etiam foluunt alkohoi Lunae perfe- 
€tiisimum cum oleo vitri oli flmplici , rite optime praepara- 
to , icd multo melius eil cumipiritu vkrioli vere ac iuxta artem 
rite praeparato , atque poftea cum acpiis ad morbos appropria- 
tis re6lificato,hic vltimus moduseftcxcellentifsimus 5c optimus: 
ceditenim hacratione Lunain Medicinam Diuinam virtutum 
fanc admirabilium adgrauifflmos morbos , tam cerebri quam 
cordis,nec non Hepatis, ventriculi,lienis, matricis omniumque 
vifcerum,mcienterii,Renum,Veflcae,chiragr^,podagrae,reliquo- 
rumque articulorum praeter naturam diipofltorum fCatarrhos 
etiam maiorem in modum corrigit, quiexiftuntcaufaepotiffimae 
omnium defluxionum ad partes fubieflas quaslibet. Afferunt 
etiam quidam oleum Lunae rite praeparatum vulneratis di- 
cunt illud mirifice opitulari cum in praeuocandis fymptoma- 
tis, tum in curandis vulneribus : Ego (inquit author huius pro- 
ceffus) autem cum foelidffimo fucceflu in febribus peftilentia- Liber Secvndvs.' 
libus & aliis malignis continue ardentibus, nec non tertianis 
feruentiffimis in venenoiltatc reprimenda atque fiti vehcmcn- 
tiffima vfus , incredibilem opem ita compertus , vt fatismirari 
vix potuerim. Nam non multo minores virtutes in haccoelefti 
Medicina quam inpctfcdo, iuxta artem parato, foluto Auro in 
ciieeffe&u ipfiffimo cognoui& perfpexi, nec dubium eftquin 
Medicus prudens plura excellentiffima in languentium multi- 
iugis morbis depellendis iuuamina rcipfa pervium frequentem 
inuenict. 
Oleum Lunae 5. Recipe louis cum Mercurio amalgamati 
libramintegram , hoc cumaceto & fale ad fummam puritatem 
abluito , quo totalis nigredo abeoabfcedat, huic poftmodum 
cxiccato, adde Mercurii fublimati etiam libram,repone inuiccm 
ineelUadioluendum veifit intra paucas ieptimanas, finonvult 
üuere cum limatura ferri poteris coadiuuare,hoc folutum poftea 
intotumdefiilla , vt teneas aquam Mercurialem, quam proprio 
fale tinge, tin 6bo, fuperfunde hunc liquorem Luna: fublimatae>&: 
deftillainuicem per retortam, & accipies oleum Lunae, quod re- 
gificarum habe pro thefauro. 
OleumLuntEtj. Recipe falis gemmae quantumvis, (oluc 
cum aceto vini, deinde filtra ac coagula, hoc repete quindecies, 
iblucndo videlicet filtrando ac coagulando, tandem cum ipiritu 
vini deftillain oleum dulciffinum aepuriffimum , hoc calcem 
Lunae taliter foluit vt difficili modo abinuicem poffisiepararc,& 
fictalisMedicinaquacnonindigetfcparatione fed fi velis, redtifi- 
ca aliquoties, tandem oleum falis deilillat primo & Lünae oleura 
remanet. 
Oleum Lunae 7. Accipe Lunae calcem perfe&iffime cuni 
iulphure reuerberatam , hanc extrahe cum aceto vel ipiritu vini, 
deinde eoagulaadficcumpuluere, hunccdulcora cxiccatumvi- 
ciffim retine: Huic fuperfunde verum oleum falis armonkcipro 
iblucndo,deindc cohobationibus aliquot rite fa&is,accipe tuum 
olcum,hocedulcora& re&ifica. 
Oleum Lunae oftauum. Traditur a nobis nobiliffimum 
menftruum folutiuum( fuprainnoftrae Bafilicae Chymicaelib.i. 
cap. 1 o.fol.ioi.JexMercurio praeparatum,hocLunscreucfficratac fiipcrfiinde,& habebis oleum Argenti exquifirifllr. um, eader» 
enim quae Aurum ducunt in folucionem,foIuufit & argentum» 
qua de caufa iftum modum tibi amiciilime Philofophe artifc» 
commendamus» 
Oleum Lunae nonum: Nobile menftruum fit ex fale nitro 
& fpiricu vini per circulationem in Pelicano, ka autem fiet vt hac 
duo per longam continua ioncm fundum vitri non attingant* 
wandern veram notam vnionis habes, Hoc menftruum fuperfun- 
de fublimatae Lunae deftillavt folutioartificiofafiat,fic in fundo 
tenes oleum Lunae nobiiifllmum, quod pro vero fecteto Sctibi 
communico ,tu modo adhibitä fummä diligentiahuncfpiritum 
ioluentemte&e perpendendo labora acre&ifica. 
Oleum Lunas decimum -. Recipe Oleum vitrioli dulce,55 
aquam fortem,in qua Luna fit folura,confundshaec &c deitilla 
aliquotisscohobando fuperalembicum,non tamen opus eft vt 
ad ficcitatem deftillcs t deinde affunde his fpiritum leu Alko- 
hol vini , & repone in cellla vinaria humida, 5c fi fadfa eft fub- 
fidentia accipies cryftallos Lunas, quos recipies,menftruum ve- 
ro ad medietatem dephlegmando abftrahes, vfque 
ftallos ex metallo teneas , quos coques ac iblnes cumque pura 
aqua coagulabis,coagulatis deinde cum fpiritu vini digere & dc- 
ftilla per alembicum in balneo Mariae dc breui habes oleum Ar- 
genti verum. 
Oleum Luna: vndecimum.Fiat lege artisvipagyrica foliitiuiun 
menftruum praeftans ex Mercurio fublimato & vino 
(vide 
vel calcem Lunae, digere & putrefac per quindecim dies in balneo 
Mariae, tandem menftruumrediftilla dioleum Lunaseftin fundo 
yafis,hoc eduleora. 
O'eum Lunae duodecimum : Cakina Lunam perfedbfti*· 
me cum ials tartari dc fulphure vt artis eft, eakinato poftea ad> 
de recentis falis tartari & (alis vdnar ana partes aequales, fuper- 
itindc etiam dc fpiritu vini tartadiato, digere r putrefac , dein· 
de deftilla Lunam per alembicumdigere poftmodum in o- 
leum. 
Gleum Lunae decimum teuium ; fupra capite decimo di*. 
Bas τι ic/e Chy micae Li b eil Secvndvs. 
Äitm eil in fobitione Philofophicomcnftruo exfac- 
charo praeparato,hoc non folum foluic Argentum & Aurum »fed 
•cdam rici imc in oleum reducit, fi artificiola methodo proceda- 
tur; quoniam autem eins non folum eo in loco, verum & in aliif 
pkinbus £t mentio » inde tau quam diguciras, Philofophum re- 
duco. 
Oleum Luna: decimum quartum; Solue Lunam ex fpirim 
ialisnirricurn falearmoniacofiiblimacofordficaddbludoncPhi- 
iofophica fa(äa,proccde vtLunadet vicriolum,Habito vitriolo 
Luna: pudficato.foiue cum fpiricu vini tartarifato &rafccnditli- 
quor Lun® caeruleus fuperalcmbicum,& oleum in promptu eib 
Quia autem plurimae foiu-dones Lun® cum iliis.qu® de Auro tra- 
dit® fu nt, comcidunt,remitto PhilofGphum,adeiusanatorni®re- 
dbiutionem, no 1 enim opus cfle duco, quod eas hicin fpecie re- 
petam.Quare videat.Philofophus cap. 1 o.Huius ßafilic® Chymi- 
caehb. i.deoieo folis/fcquiturcap.iz.dc Magiftediscompofid* 
«xLuna. 
Myfticas hk tibi aperiacoronidis loco tres Solisac Limacfola- 
ti ones 1. qu® fieii poteft per \ itriolum& falem tabari:i. percry- 
ftaüos Lun® & $. per acetum impraegnatum Sale Saturnii 
ficlouis. Laus Deo, 
Capvt XII. 
De CMägißerikcompofitls ex Luwu 
/"""Ompoficio ι.φ coraliorum rubeorumpuhicrifatorum librS 
albiffimi libram fcmis.deftillainuiccm per re- 
tortam »Ignem prius dando mediocrem,&exibit Cum oleo fucci- 
fu tinftura cordiorum inftac (anguinis, boc oleum infunde quin- 
t® eilend® Lunar cum ipideu viniextra£bc, abftrahe pulifpcr 3c 
digere,vtvnamiae(Fcntiamabcant:cuiusdoiis i.vel 5 guttae cum 
vino vel aliis appropriatis. Maximumeftfccretum in apoplexia, 
«pilepha, 5c aliis morbis cephalicis. 
Magiflerium fecundum : Recipe coraliorum rubeorum ,q.’ 
visicalcina taec cum fpiritu vittiolivt arcis eft: Calciaatisfuper-  Basilica Chymicje 
funde Alkohol vini cum tinduravitrioli Lanaris flue argenti im- 
prognata , digere , efleniifica :& eodem modo quo lupra ha- 
bes magifterium maximum Sc fanguinispurgatiuum praeientiili- 
mum. 
Magifterium tertium; Recipe ipiritus vini libram integram* 
Theriacas Alexandrinae vncias fex, Myrrhae, aloes ana, vnciam. 
vnam,Croci vnciam femis,mifceomnia perquam optime ,&ma- 
cera per diem Philoibphicum,poftmodum deftilla ex cineribus 
per retortam igne moderato, deftillatum terua : fupra fatis dia 
multumqueamc tibi commendata eft e ftentia Lunae cum fpirita 
vitrioliextrada,hanc aequali cum pondereaddepraedidodeftil- 
lato, digere ii placet, vti tamen oportet, & ii manis vel ad manus 
fitfpiritus cornu cerui,adde eius quantum vis, & maximum in- 
deanodynumac myfterium cordis ac cerebri tenebis, de quo tibit 
dicemus, Deodante,mnoftrismiraculis Chymicis. 
Magifterium compoiitum quartum j.Funde regulum anti* 
nionii cum Marte, hunc fublima in flores rubicundos,quospoft- 
modum reuerbera, & eum ipiritu aceti extrahe,extrados dulcifi- 
cum ipiritu vini,cinnamomo aromatifato efleniifica citra ie- 
parationem ipiritus vini, & prima fada operatio jConfedaiami 
nt eflentia hepatum de terpentibus, Item & eflentiae Lunae, has 
tres ii coramifcueris&: inelixir danteLe- 
proibsac maniacos curabis. 
Magifterium compoiitum quintumjRccipe Lunae partes 4* 
antimoniipartes 12,Funde iimulin regulum: Hunc regulum vul- 
gari modo praecipita. : praecipitatum edulcora * edulcoratum» 
cum ipiritu aceti extrahe: Extradum dulcifica viciffim; edulco- 
ratum, Efleniifica cum ipiritu vini iuniperatoiEfleniificato ad- 
de ei eflentiae de iapphiro partem dimidiam, circula in vnura. 
dixit, dc magnarum virtuoiarumque virtutum tenes Magifte- 
rium. 
Magifterium compbiitum textum : Recipe falis gemmae 
quantum vis> mitee cum luto figulino, ad conficiendos exinde 
globulos, hos exicca in aere,poitmodum deftilla ex igneaperto» 
& accipies oleum flauum,hoc exime ex recipiente, & infunde 
cucurbitae, ad abftrahendum ab eo phlegma in balneo» leniter Liber Secvndvs. 
autem fiat,vique dum oleum falis in fundo appareat ficcum-.poft- 
ca fublima in alembicum, & aicendec SalarmoniacumPhiloib- 
phicamfteces in fundo nigras remanentes rciice: Hunc fublima- 
tum iälem ponein vitro,6c iuperfunde ipiritum vini alkoliiätum, 
lutato vafe pone per o&iduum ad circulandum, poftea ex arena 
deftilla per reiteratas cohobationes, vfque dum fpiritus vini cum 
fpiritu falis tranfierit, hic Philofbphicus eft Sc artificiofiilimus, 
habebis autem & comparabis tibi huius optimam quantitatem, 
quoad extrahenda metalla & alia tibi iit fufficiens. Hunc ipiri- 
tum falis fuperfunde Auro ipongioie calcinato , Sc deftilla per 
alerabicum & veram Auri eftentiam habes , non corpus in to- 
tum folutum icd foSam animam ; accipe recentem fpiritum d: 
eodem modo procede ad Lunam caicinatanijHancque eftentiam 
eodem modo retine. 
Tertio iuperfunde & huius ipintus fiiificientem quanti- 
tatem* margaritis , eodem modo deftilla * vt habeas & folu- 
tionem animae periarum f Demum tres a corporibus folutas 
animas coniunge &c efteniiffca , & pretioiiflimam in promptu 
habes Medicinam trium tin&urarum arcanam * Laudemus 
Deum, 
Magifterium compoiltum ieptimum : Hoc magifterium 
coniiftit in tribus eftentiis: prima eft quae fit ex floribusfolisfä- 
0risp fpiritum vini .-fecunda fit ex floribus Lunae, fiuftis per ace- 
ri fpiritum : Tertia fit ex floribusmartis,fa<ftisper oleum vitrio- 
li; Haec tria corporum eftentialia in vnamcombinationemreda- 
fta generofam dant 8c praeftant Panacaeam , de qua non opus. 
cft multis difeepternus, cum Philofopho Naturae confulto pro- 
be confter , & quamuis adeo non patet ad oculum hic proccf- 
iiis, tuum eft perpendere Philoibphorum. verbum fimplexSc fa- 
piens. 
Magifterium Lunae compoiltum odauum ♦ Recipe ipiri- 
tus vitrioli libras duas,huic adde olei macisdeftillatidrachmas 
duas,oIei Maioranae drachmam vnam iemis, olei iuccini drach- 
mas tres,Ambrae,mofchi, zibettae ana drach. integram, mixtis in- 
tricem & digeftis in arena adhuc iemel re<51ifica, hunc ipiritum 
torrecfcuni fuperfunde faii ex matre periarum confe&o, & pra> ftaiui(s acfanguineumextrahetcoioiem; Hanceflentiam circu- 
la cumedentia Lunae, edentiavifeiquercini, Camphora:& Thc- 
riaccs ,&c. Etperfedum thefaurum tcnesin curandis n:oi bis ce- 
phalicis. 
Magifterium compofitum Luna*Nonum; i. Factibicro- 
cumex vicriolo marris arcifidofum , hunc cum fpiritu vini redu- 
cito in edendam olcaginoiam Auro in virtutibus refplcndeu- 
temjz. &factibi edendam ex vicriolo Lunae non minimarum 
virtutum Confice Argentum viuum ex Antimonio, vcliui 
fuprafcnpfi libro 1. Bafil. Chym.cap.n.fol. 148.1ηPanacaeaCo- 
lari vigefiroa ; his praeparatis quartum reftatopus , vid: licet, vt 
duas didas oleaginofas cflemias fuperfundas Mercurio, quo m- 
uiccm praecipitentur Sc in vnam abeant, per dcftiUationem, Pa- 
nacaeam, quae fanc, teile choro antiquorum Philofophorum,pro 
fummo habebitur (ccrcto, cui fic non placet, addat & partem ef- 
(ennaefolisj&thefauruseiic Diuinior. 
Magifterium compofitum Lunae Decimum: Accipc fan- 
guinem Lunae arte philolophica pcrfpiricum vrinae procuratum 
ac fublimatum , nec non adhuc reftancem cum menftruo j Reci- 
pe& animam (olis , perS. vinil hilofophicum,riiblimatara,ec- 
iam cum menftruo; Has duas edendas confunde & praecipita 
cumeftentia caelefti vmuerfali, digere, deftdlaveUdficcum vel 
in oleum prout vis , Hoc curat omnes ( cum Deo ) morbos dc 
eftparticulaicufcrupulus verae Mcdicii x vniuerfalis, hanctria- 
dephilofophica vnionevnitam fi genuine intellexeris , principi- 
um atque Natura ens primum til iex Altris eft cognitum atque 
diuinitus traditum,feli Deo gloria. 
Magiftcrium Lunae compofitum vndecimum: Recipe V- 
rmmaut alterum cranium , recens cxquifitidimeabomnicarnc 
denudatum,&in fruftula aut ramenta concifum,immittc Γειοας, 
cuius tubo adhaereat Recipiens capax, bene Ac optime huatus,ne 
ftridius&fpidtuurnvi&copi ,ex retorta arenae immitia & inhu- 
mata prodeuntium, difliliat j In qua operatione igni nequaquam 
parcentium , quiinfrafupraque accircumcirca ita eft ex artead- 
mouendus , ac aflldue perflandus, vtrctottaexinccndioincan- 
defeat, ac exardeat; nec ab igni fouendo prius dciiftcndum,quam 
Basilica Chymici ex cornuta (pincus albi li in vas recipiens effluere dcfierrnt.-Qupcl 
facile cognofcetur ex recipientis vaih declaratione, cuius pcrfpi- 
cuicas nihil fpirituu amplius exhalantium aurrubri olei, vnde an- 
tea turbabatur,rellare fatis arguet. 
Quo cognito ab ignis continuatione ceflandum , finen- 
dumqueeil, vtperfcfenUmcxtinguatur,ÖCcitratadum vafare- 
ftrigefcaut·, a quibus agitandis iupcriedendum ad horas 24. vtper 
dium fpitkus melius in recipiente firmemur , infideant accon,- 
quiefeant. 
Ex quo randem effundendus eritfeorfim liquor fubalbi- 
dus, ac inilar ladlis turbidus, qui ex lingulis craneis ad quatuor 
circiter aut quinque vn.ias extillarc folet, cui rubrum oleum, 
(anguinis inftar, fupernatabit ad fex drachmas, vel femiunciam: 
at feces in fundo retortae refiduae, carbonis inilar comminuti ni- 
gerrimae , in cineres albos erunt igne reuerberii redigendae: ex 
quibus fal aqua paeoniae ftiliatitia eruatur; ciufmodi fal folua- 
tnr , filtretur ac coaguletur cum eadem ipfa aqua: idque to- 
ties repetatur , dura perfediisime emundatus fit ac depu- 
ratus. 
Interea aurem dum huius falis operationi incumbetis, ter 
aut quater repetetis ac iterabitis liquoris, cum tin&ura fua fuper- 
natanteconiun<5li,deftillationem. 
Quum autem illa omnia grauem admodum ac flagran- 
tem odorem fpirent, vtis detrahatur, traiicrcndus liquor erit per 
modicum colchotaris, exvittiolo Cyprino aut vngarico cxicca- 
tt,qui vere aureus ac fumme pretiofus inde euadet, Mercurium 
cum tin&ura fua mixtum , oleo autfulphure continens, in quo 
liquore fi falemfirom diffolueris, euadet in perfeiSliflrmum Me- 
dicamentum atque Magifterium rde quo vide lof.Quere, tetr.de 
grauifs. totius capitis affe<5l,cap.26. 
Huius Magillerii accipe part. 1. ElFenti« Lunae cum fpiritu 
vitrioliphilofophico parat« parces iEflenti«perlarum,Coral- 
loruman. $j. diamofchi, diacaftoreiana^f.Eflen,paeoni« 
mifceancur ac circulentur in Pellicano in Balneo Mari« , ad tres 
aiu quartior dies , & habes pretiofum thefaurum ad curandam 
Epikpfiam, Apoplexiam 5maniam3Melanchgliam9&c. 
Liber Secvndvj, Magifterium exLunacompofitum Duodecimum: Recipe 
vitrioli fulphuris per fc fublimati q. v. ex hoc cum fpiritu vini 
clice eiTentiam nobiliiilmam Narroticam , iepara diligenter 
purum ab impuro, quo clarior&fanguinca perfpicaxque fif.Huic 
recipe vnam aut duas vncias, de adde effentiae vei ς ex Luna perfe- 
cta tantundem; vnitis his duabus effentüs adde &c tertiam effen- 
tiamexhisfpeciebuscxtradam: Recipe falis Cranii microcofmi 
vnciam femis , falis perlarum , Corallorum ana drachmas tres, 
caftorci recentis drach. vnam, diam ofehi dulcis, confed. alk- 
crmesana:drach.iemis, mellis anacardini vnciam vnam, cinna- 
momi tantundem, mixtis his atque exrradis circulentur arcifi- 
ciofiillmc cum duabus fuperioribus ingredientibus, iie fient Ba- 
iis Medicinae cephalicaepcrfediflime. 
Magifterium ex Luna compoiitum Decimum tertium: 
Recipe coralliorum rubeom q. vis haec folue in puluerem vel fa- 
lemalbiffimum aceto, folutis fuperfunde fpiritum Mercuriicf· 
icnfificati, folue fecundo vfque nullas relinquant feces, tertio 
cumS. vinifanguinem coraliorum rubiniinftar extrahe pro ter- 
tio & habes Tinduram coralliorum 6 pro hae panacaea opus pri- 
mum : Deinde folue cum fpiritu vitrioli eiTentiam ex opii §.j. 
Hyofc.fj.Mixtis&extradisnao- 
do artificioforcdifica ab omnibus impuritatibus,funtenim ma- 
lignae qualitatis, iinonartificioierefolueris, hoc opusPmaccae 
Tecundum. Tertio coniunges has duas Extradiones addendo 
Argenti Eflln- 
tiaeeaftorei f.ij. Hisconiundis ponein digcilione pro facienda 
inter eas vnione, 8c hocmagifterium plus valet quam omnia lau- 
danaopiata,cius enim funt ineffabiles virtutes,nullum etiam inde 
metuendum periculum,velutiillud exiftir apud Laudana opiati- 
ca,fi non artificiofc praeparantur. 
Magifterium ex Luna compoiitum Decimum quartum: 
Repone in Athanore per menfem ad praecipitandum in rubicun- 
dum puluerem,falcm entis metallorum ex prima fphaera; Menfe 
hoc perado refolue puluerem cum fpiritu fcu igne folis, ( non 
Auri ) eflentiam hanc in aequali pondere adde effentiac Lunae, 
fteffentiaeAuri, (ummenftcuis digerantur circulentur, & pro 
Basilic/e Chymicä Liber S e c v n d v s. 
89 
Medicina vnlucrfali retineantur, li hanc triadem intelligts,fcis & 
priorem. 
Magifterium ex Luna compofttum Decimum quintum: 
Recipe AftriLaminati ime foliati, Mercurii Philofophici, &S. 
Philofophici, quantum vis fAudiuifti multos pondus in errorem 
duxifle quare coniidera jteriro h$c duodecim aut pluriu horarum 
fpatio fuper marmore,includito deinde vah vitreo,triginta hora- 
rü fpatio leui igne ad inftar candelae regito, operi tarne iingulis fe- 
ptimanis adfis videndum, & quod eleuatum coipexeris,leporino 
pedcabfterge, tempore exado fortiore daturus ignem, aliovaii 
indito,per 40.dies ignem vti icis rcgendo,primo nigru,album ex- 
inde,pofteacitrinu, demum rubeum nancifcaturcolorem,philo- 
fophoru poftmodum lutato 0110 incluio dentum per dies 1 j.adhi- 
be ignem, inuenies tandem contrado vate, Medicinam tuam cu- 
ius pars i.tingetexmete Arnoldi Villanouani jo.Exmanufcripto 
aliquo iecretiisimo, Paracelfus loco crudarum fpecierum Eflen- 
tiasfumpfit, haec fliic operis abbreuiatio : clarius equidem loqui 
poflem,fednon omnes funt digni. 
Magifterium Lunae 15. Monachi fratris Gualterii : Recipe 
ieparatim Lunae vnciam vnam, Mercurii afale & vitriolo fubli- 
mativnciamvnam: Difloluc in aqua forti de vitriolilibr.i.Nitri 
lib. lemis, cinabrii vnciis tribus deftillata,cuius phlegma abjicia- 
tur,accipianturqu e fpiritus tantum rubei. Solutionem dein v- 
tramque coniunge, aqua tertiam aquae partem per alembicum 
abftrahe, deinde reliquum humidae terreaep if. dies foueaeman- 
da, aqua deinde effufa inuenies lapillos cryftallinos , quifimoc- 
quino traditi menfis fpatio in aquam vertentur , quaeincinere 
etiam raenfis fpatio vel paulo plus indurabitur, ad inftar lapi- 
dis, diflolue fecundo & tertio ac congela, quod amplius conge- 
lari non poflittHuius pars i.tinget 30. Mercurii in Lunam. Re- 
flaret etiam vt multiplicationem enarrarem , nonnullis etiam 
annexis, ars prohibuit, ii hocfcis praeparare pro prima vice fuf- 
ficit. 
Magifterium Luuae 1 <5.Redpe e flendae vitrioli folisparte r.’ 
Eflentiae vitrioli ex Lunapart.iij. Cryftallorum exfacharolib.C 
yel partes f. Impone ampullae vitreae in ftupha temperata & ficca. 90 
Basilica Ch^mic^ 
&fpado 50. dierum coagulabuntur in lapidem per lo.dies ponä* 
in athanor & fixabitur vnum cum altero, & tunc mira haec Medi- 
cina operabitur in corpore humano, fidem fuperantia: fi cum fpi- 
ritu vini Alkoholiiato adhuc icmel abeat per capitellum ,millies 
duplicata eft cius virtus ,& tum miraculofe operatur :HascIfaaci 
Holandi ex parte funt verba. 
Magifterium Lunae compofitum 17. Recipe Mercurii Lun* 
per ie intra 40. dies praecipitati partes quinq',, Mercurii vulgi par- 
tes decem, louis praeparati partes v j.pone in vitro fixatorio, figillo 
Hcrmctis occlufo ad fixandum ,daprimoignem lentum,deinde 
fortiorem,& materia fixa reddetur tingens metalla ac corpora; Ex 
libro antiquo, 
Magifterium Lunae compofitum 18. Recipe Cerebrum mi- 
crofmi integrum ac recens, vel de fufpenfo aut decollato, hoc in 
patina vitreata cum piitillo vitreo optime contunde mifcendo 
cum his eflentiis. 
Recipe cinnamomi,ambrae ana g j. cflentiacfuo 
cini 5 iiij· EiTen. Croci,Anifi, Garyophylloru ana £j. In harum d e- 
feftu fiibftitue aromata cruda ac pura. Addendo fatis magnam 
quantitatem facchari albifs.depurati: His probe commixtis inde 
cucurbitae aut phiolae fatis amplae/uperfundc Alkoholis vini cum 
floribus liliorum conual. eftenfificati,ponc omnia in putrefadio- 
ne,adaptato caeco akmbico probe lutato, flent in digeftione folis 
vel caloris per aliquot feptiraanas, deinde in balneo roris circula 
per feptimanam in eodem vafc,iumma adhibita cautione ignis et- 
iam cohoba, vltimo deftilla ,deftillatum, proprio fale impraegna, 
tandem omne deftillatum re&ifica : Huius cflentiae recipe partes 
iij. vel iiij. cflentiae argenti verae partem j. aut i j. falis cranii micro- 
cofinip, j. Mifcc & rediftilla vel coagula in vnam eflentiam, quam 
habe pro thefauro thcfauromm , &quamuis multum inde eon- 
fumas temporis, non peenitebk quia tibi fummumerit fecretum. 
tncurandis morbis cephalicis, fpkirualibus & animalibus. 
Magifterium Lunae compofitum 19. Recipe extradifiuc e£ 
fcmiaecinabriimineralis verig ij.Eflendac Lunaeg j. Eflentrae Solis 
cflentiaeperlarumdtem coraliorum ana g j.Eflent.Croci Sij.Mi- 
fcc fiat ehxir cordiale ac cephalicum fummum. Llbeb. Secvndvs. 
91 
Magifterium compoiitum Lunae 20. Recipe eflentiaeMer- 
curii Philofophicae extra&ac 5 ij. Eflentiae Lunae j. Salis coralio- 
rum, pcrlamm ana 3 f M.fiatelixir, 
Magifterium 11. Recipe (alis Saturni par- 
tem vnam,Lun<£ folutac partes duas,arcani vitrioli partes quatuor, 
Mercurii viui partes tres, mifce haec omnia perquam optime, po- 
ne in lenioribus cineribus per tres ieptimanas, tandem adauge i- 
gnem,&accipies rubicundum vitrum inftar rubini, huius dofis 
grana v. 
Magifterium Lunae compoiitum 12. Recipe eflentiae Lunae 
partes quatuor, eflentiae pulegii partem vnam, eflentiae caftorei 
partes duas,eflentiae perlarumpar. j mifce inelixir:Eflentia vero 
Luna: hic requirit Angulareextra&ioms meftruum,quod iic pras- 
paratur:Vitriolum calcinaturin hypocaufto ad albedinem , dein- 
de additur libra ipiritus vini integra, &deftillantur per retortam: 
deftillato ipiritu vini cum S. vitrioli,infunde cucurbitae &c adde 
recentis panis libras duas, redificafeu deftilla adhuc icmel& vi- 
trioli habes fpiritum acetofum ,hunc fuperfundeextra&. vulgari 
ex Luna, ad e flenfificationis finem, &:perfc<ffafunt,additione fu- 
peri orum, omnia. 
Magifterium Lunte compoiitum 13. Accipe ialistartari q.vis, 
hunc iblue cum fpiritu vini, & pone per menfem in phiola circu- 
landum , deinde deftilla & habebis Ipiritum tartari acetofum in- 
dar olei vitrioli, cu hoc folue & extrahe vitriolum Lunae in eflen- 
tiam,eui addes eilend am formicarum ana:circulando & digeren- 
do cum iequenti hoc ipiritu. Recipe fru&. anacard. ijij, Caftorei 
vj. Florum Borrag M j. Cinnamomi j.digeranf ac dcftillentur 
cum fpiritu vini optime Alkoholifato j tandem circulatis omni- 
bus lenifll me deftilla fpiritum ad tinfturam, quae egregia cft ce- 
phalica Medicina, datur cum eodem iam abftra&o fpiritu. 
Magifterium Lunae compoiitum 24.Rccipe falis q. vis huic in 
vitro affunde Paracelilaquam foluctem Paradiil, digere per men- 
fcm ad ignem vaporis, vel roris, poftmodum deftilla phlegma feu 
aquam Paradiil toties cohobando,quoufque Sal conuctfum iit in 
oleum dulce,huic adde,videlicet partibus ofto, eflentiae folispar- 
Ccm femis, eflentiae Lunae partes duas vel tres ,pone in pelicano» Basilicje Chymic^ 
ad circulandum per menfem,poftmodumre6Hfica&habeslili- 
xir praeftans, 
Magifterium Lunae compofitum 25. Soluc Lunam cum Sa- 
turno in aqua forti, hanc ad liquorem craiTum abftrahe poftea& 
fac generet puros cryftallos,horum fac q. vis ad neccflltatcm refer- 
ua pro 1. Deinde funde antimonium in crucibulo,fafo proiice Lu- 
nampuriffimam ,fufisfufficicntcr vas refrigeret, regulum manda 
fublimationi, vt Luna cum antimonio afeendat: Huius fublimati 
recipe partes tres, cryftallorum partes duas, fuperfunde Alkohol 
vini pro vnione& copulatione in coagulum medicamcntofum ac 
(alutiferum. 
Magifterium Lunae 16. Solue Lunam,& praecipita modo 
vulgari,edulcora etiam ,huic praecipitato affunde oleum fulphu- 
ris, quo calcem foluat,deinde edulcora', huic praecipitato adde 
magift. ij.Turpeti folar. 5 j.M.Fiatarcanumfecrcti£ 
fimum. 
Magiilerium Lunaezy.Nepenthcs Quercetani generofiftt- 
mum-.Recipe Salis, colchotarisvitrioli vngarici optimique vn- 
cias quatuor, Lunae praecipitatae Sc bene edulcoratac drachmas 
decem ; affunde his acetum deftillatum mellitum, &: dcftilla inde 
decies, ad minimum, femper affundendo nouumacetuminvafe 
amplo, quia valde incalefcit,6c fbluitur tota materia inftar mel- 
lis, fitque dulcis inftar facchari: fuper iftud pondus adde efien- 
tiam croci ex vnciis tribus croci, & cochlearia duo fyrupi ex 
cinnamomo,anifo & garyophyllis compofiti, Myrrhae, mu- 
miae, ana drach.duas , Magifterii perlarum & coraliorum ana 
drach.vnam,fuper hanc materiam ipiritum vinioptime reffift- 
catum fepties cohoba,& cum miftione& cohobationecolcho- 
taris vitrioli reducitur in Anodynum praeftantiftimum. doiis gra- 
num piperis. 
Magifterium Lunae 28. Recipe butyrum antimonii & Mer- 
curii fublimati, fuperfunde ipiritum vini recentem atque AlcoJi- 
fatum, cum hoc vino elice tindf uram optime,prout poffibileerir, 
poftea ipiritum vini in balneo lente abftrahito,& manebit in fun- 
do oleum i huic oleo fuperfunde aquam fortem , in qua Luna 
prius fit folutaj poftea aliquoties aquam fortem ab illis abftrahi- Liber Secvndvs. 
93 
to,quo Luna cum oleo redeat in gratiam 5 ynitis fefe pneclpitabfir, 
qui praecipitatus omnino non eil edulcorandus quia fine corro- 
fionc optimus atque diaphoreticus , huius dofis 9 j.ad9j. mouec 
fudorem, & dici merito debet Bezoarticum Lunae. Haec de Magi- 
ileriis Lunae, &c.fequitur Caput 1 $.De Mercurio Lunae, 
Capvt XIII. 
He Mercurie Luna. 
MOdus 1. Conficiendi Mercurium Lunae: Recipefpiritus vi- 
ni libram iemis, in hacfolue falis armoniaci vncias quatuor, 
falis tartari vncias tres,falis alkali vncias duas, confunde omnia fi- 
itmlin phio!am,in qua fit Lunae li' ra iemis, putrefiant per qua- 
draginta dies ac noftes,poft purrefaftionem prius fublima, dein- 
de deftillaperlatusexretortain aquam frigidam,& habes Mercu- 
rium Lunae viuum, currentem abfque pedibus. 
1. Modus conficiendi Mercurium Argentu 
Recipe Lunae fublimataevndasquatuor, vti fupra demon- 
ftratumeft,huic fnperfundc aqusfortiflimae libram lemis, adde' 
falis tartarivn das tres,deftilla in recipiens, cui impolitae feu in- 
fufaelintlpiritus vini vnciae quatuor permiftaecum falis armonia- 
d vnciis duabus: deftilla aquam fortem cum Luna in ipiritum vi- 
ni, poftmodum deftillamm cum ipiriru vini reaffunde Lunae, pu- 
trefaeperdimidium menlem, deinde inde retortae & deftilla vt 
fupra ex retorta per latus , hoc deftillamm dabit Mercurium 
Lunae, Vel Recipe Lunaeiublimata: vnciasquatuor,iaIis arme- 
niaci, lalis.tartariana vndas duas, aquaefortiflimaelibram lemis, 
deftilla per balneum Mariae quo falia ibluantur, poftmodum re- 
afFunde,& manda putrefadioni per zo. dies, tandem deftilla per 
latus. 
Hic Mercurius pmdpitabiturper Ce inphioIa,vtfiat lum- 
inum cerebri medicamen, δζ purgans in lepra alba, item omnes 
curatmorbos qni Lunae fubiacent,morbum etiam gallicum,fiftu- 
las, cancrum, lupum,etiamli cerebrum Ik laefum, attamen fuc- 
currir.  Basilica Chymici 
94 
Modus conficiendi j. Mercurium Lun&. 
Recipe vitrioii ad flauedinem calcinati,falis nitri ana,deftil- 
la per viginti quatuor horas, (fi folis Mercurium velis conficere 
addequatuor partes falis armoniaei ) impone Lunae larainatae 
q. v. iolue ac deftilla aquam per Balneum Mariae ad cuticulam, 
hocpcrado repone in cella ad cryftallifandurn, cryftallis exem- 
ptis,vici ilim dephlegmato, hoc toties c<5tinua,quotics opus fue- 
rit : cryftallos collcdos in Balneo repone per odiduum ad putre- 
faciendos, poftmodum adde tantunde falis armoniaei,cum oleo 
tartari,putrefacin fimo equino per 40,dies,donec nigrefeat,poft- 
modvim fac in ampulla vitreata aefuperfunde aquae pluuialis de- 
ftillatae pro cdulcorationc, deinde calcem Lunae exicca in arena 
calida,& facin cucurbitam lubliraatoriam cum alembico per fex 
horas dando ignem lenifliraum,poftea adaudo igne perge ad 24. 
horas, tandem refrigeratis vafis , fublimatum exime,fuperfunde 
aceti deftilla«, vt inftar maflae fcu pultis euadat,contere vfquc rc- 
uiuifcat Mercurius, quem in arena cxiccabis. 
Recipe calcis Lunae, fpiritu nitri,falc armoniaco fortificari, 
praecipitati, q.v. huc edulcora artificiofe & exficcarpoitea pone in 
vitro occlufo in arena calida per odo ieptimanas adreuerberan- 
dum, ita tamen ne Luna fluat, interea temporis calx redditur (lib- 
rilis acfpongiofa, huic fuperfunde liquorem fulphuris Lunae, & 
pone in furno Athanoris coagulandum in terram nigram inftar 
cineris, huie poftmodum fuperfunde aquam vel oleum Mercu- 
rii ,pone ad circulationem per odo dies, poftmodG per fublima- 
tipnemfac vitam recipiat, in alembico fuipendens inftar annuli 
argentei,&hic eft modus 4 &artificiofus,facilimo modo enim fi- 
xus redditur ac diaphoreticus; vndcexiftitmagnüElixir in mor- 
bis cerebri. 
4, Modus conficiendi cMercurium Lun&. 
Modus confidendi Mercurium Lun a /. 
Recipe Lunae folutaeper aquam fortem, praecipitatae atq; e- 
dulcoratae,cxiccataequc, huicaddcfalis armoniacipuluerifatiSc olei tartari ana partes squales, ira tamen vt oleum fuperemine- 
at, vel fi mauis ter imbibe cum oleo & fempercxicca,vltimofu- 
perfunde vt emineat oleum, deinde pone in vitro ad putrefa- 
ctionem B. M. per tres vel quatuor feptimanas, poftea humidita- 
tem per B. etiam abftrahe, adauge ignem graduatim, vt Mercuri- 
us Lunae afeendat alembicum in forma pulueris fubuirefccntis 
feu fublimati: Hunc eoniungeScimmifee cum tartaro calcinato 
item calce viua& oleo tartari, quamaflafiat, ex qua conficies 
globulos,hoscxicca,&exiccatis manda retortae, ita vt orificium 
retortae attingat aquam frigidam, defti!la& Mercurius fiet redi- 
uiuus. 
Liber Secvkdvs. 
Modus conficiendi Mercurium Lm& 6, 
Recipe Lunae finae ac purx vncias oCto, lima & tere cu fale 
communi & aqua feruenti, communi in marmore quam optime, 
poftea aquam effunde, &hocrcitera tertia vice, exicca&fupcr- 
funde olei tartari , terendo & coagulando itidem ter repete, 
quarta vice fuperfunde olei tartari ad eminentiam duorum digi- 
torum, & pone in fimo equino per feptimanam, tandem vicifiim 
cxicca & coagula , fuperfundendo aquae fequentis, 5c in paucis 
diebus habebis Mercurium corporis Lunae Mercurium viuum 
fepara , reliquas feces vicifiim fuperfunde cum aqua, vfquc tota 
Luna fit co nuerfa inMercurium. Aqua fic fit:facito aquam vulga- 
ri modo vt artis ex vitriolo,fale nitro&alumine,in hac aqua diflbl- 
uc falis armonjaci,quantQfufficit,rolutoralc,mcaaqua&refolue 
Mercurii viui quantum poteft, poftmodum repone in fimo equi- 
no per feptimanam integra, denuo poftea deftilla in aquam for- 
tem : haec aqua fccreta cft, habens hanc vim & potentiam vt Aum 
& Lunam conucrtat inMercurium viuum. 
Recipe falis armoniaci, falis comunis praeparati,calcis puta- 
minum ouorum ( quod fit intra horam calcinando jfalis tartari a- 
na libram vnam velq. v. Mifceantur longa trituratione, & poftea 
imponantur in vas vitreum, ac fubiiciatur ignis lentus Intra hora 
haecomniainliquorem fbluentur maflae lapide? nonabfimilem, 
hanc maifam puluerifabis fubtihflimc & in humido repones. 
Modusfepiimus ad Mercurium Lunet.  Basilicae Chymic^ 
tunc refoluetur in aquam , quas filtranda eft aliquoties Sc afler- 
uanda. 
Recipe iam calcem Lunx vel folisper Amalgamationem 
alkolifatx, hanc imbibe fupra marmor cum aqua iam prxfcripta; 
tunc effice vc ficcefcant rurlus terendo, & paulatim, aifufa aqua, 
rurfusdeficca, vfque dum calx duplum fui ponderis huius aqux 
imbiberit. 
Hxcmateria tandem exiccata& in puluerem redadaim- 
ponatur in vas vitreum diligenter obturatum, maneat in Balneo 
repofitumperj. Septimanas vel per menfem, pofteadeftilla& 
fublimahanc materiam , reponendo quod fublimatumfueriti- 
dentidem cum fecibus, cum tribus vicibus hunclaborem reitera- 
bis,fublimatum inlocohumido relinques , quod de natura erit 
falis hoc refoluetur in aquam, Scmctallumin MercuriumCur- 
rentem ac fluentem , ex Lunx vncia integra dimidiam habebis 
partem , ex Auro autcfere,quantumimpofuifti,&:hocidcoquia 
Aurum merus eft Mercurius perfedliflimus, Luna vero non, fed 
imperfedxconcodionis &: cruditatis, in qua caufa eil vulcanus 
& ignis Naturx. 
Hoc modo, inquit author,reduces metalla in primam ma- 
teriam , ex qua remedia admodum falutaria depromuntur ad tol- 
lendos morbos, quibus occurrimus regeneratione &reftauratio- 
nc, cuiufmodi funt lepra, Epilepfia, Podagra, 5c fimilesfifti M er- 
curii reducantur in puluerem,& facile prxcipitantur,fl immifeeas 
paruulos calculos e flumine petitos,magnitudine fabx Scalbican- 
tes maneant ita per 7, velodo dies in igne fabuli mediocri de 
principio & tandem violento. Notandum autem duas aut tres 
tantum Mercurii vncias imponendas e fle in vas & efficiendum vt 
Calculi emineant 4. aut 5. digitis altitudine; ita fiet, vt fere z. lib. 
lapillorum requirantur. Quod fi portio aliqua Mercurii ad col- 
lum vafisaicenderitjdeorfum retunde baculo , in cuius extremo 
goffipium aptatum fuerit, hoc bacillo vtemur ad raatratiiautva- 
lis foramen obturandum Dofis huius prxeipitati 4.5. aut 6.grana: 
Sudores valde promouet , &prxter fuperius commemoratos 
morbos curat etiam luem vcnercam , fi quis quinquies aut fexi- 
csvtatur. In omnibus etiam febribus,cotinuis&intermittentib. Liber Sbgvndvs. 
eyVbrripoteft:Et vnumcfte* multis toties SpagjrricsMcdicina: 
it iiictiiu.ni *ολν%>*ζ·ον. 
x^d'JMevcurium Lun λ modut 8, 
Recipe Salis armoniaci partem vnam,Mercuriirublimatipartcs 
trcv,ccreinn icem opti tr e,& reconde in vitro, vt calefiat, deinde in- 
iice Innatuiae Arg-nri q. v. vel partem vnam,facomniaoptimcin- 
cale cant.ferucfiurtc, &liqucicanr,commiice etiam optime, poftea 
in aquam frigidam f c cum virro,& franget vitrum,quodninilno- 
cet.in fundo habes Mei curium Luna; quem optime lauabis,& i» 
vfum Medicum adhibebis, praecipitando cum oleo Saturni & fiet 
magnum Elixir. 
\Moius 9. CMercurti Lun&. 
Qmrauis hic modus magisad Sol'un videtur dirc&us,artamcÄ 
ducoeife neceilarium proprer a.cis äbbreuiationcm certam : Re- 
cipe Vitrioli caicinati, Salis nitri ana ibtam mregram, deftilla in a- 
quam jin huius aquae libra J. (oiucSalis.aimomaci (per Sal com- 
mune fubiimati & purificat: j vncias quinque , poftea folutoSale 
intra aliquot dies,abfti.ihe& deftilla aquam adhuclemcl per alem- 
bicum; In huius aqu;epart;b;ii f. fo ue auri partem vnam, deinde 
aquam Regispaulatim d; ftilia vt (ohmmu.do phlegma tranfeat, 
&C recentem aquam reaffunde,viciflim deftilla phlegma,hoc& ter- 
tio repete: Deinde ad hanc Aruifolutioncm n funde Aqua:Salis 
Alkali vncias fex, aqua: Salis armoniaci, olei Tartari ana vncias 
quinque, olei Vitrioli vnciasieptcm, aquae Salis communis vncias 
ieptem, olcivrinac vncias quaruor, ommapedetentim affunde & 
mifcc,nefaciat fragorem aut immineat periculum, vt tutus fis, re- 
pones vitream cucurbitam in aqua frigida; quando haec omnia in- 
fudifti & commifcuiftijtum per Alembicum abftrahe, & viciffim 
cohoba: hancäbftra&ionem &cohobationem repete duodedes, 
poftmodummaflamcontere, &pone in cella foluendam , quod 
non vultfbluere vna cum ioluro pone in putrefaftione per fex fe- 
ptimanas,poftmodumacdpe& deftilla per Alembicum, ac fubli- B a si 11 ei Chymi cae' 
ma igne forth&afcendet Mercurius Solis in recipientem aqua ple- 
num &c annexum,vel fi vis vti melius eil per retortam flue latus dc- 
fU!les,eo modo procedit fHicius, 
Aqua Salis Alkali fic fit .-Recipe cinerum clauellatarum part. ij. 
calcis viuacpartemj. fuperfunde aquae calidae, coque, filtra ac coa- 
gula·, Salem funde incrucibulo per dimidiam horam in igne ven- 
ti,poftmodum contere vt fluat in cella. 
Aqua Salis Arraoniaci: fublima Salem armoniacum per Sal 
cella. 
OleumTartari.-Tartaruscalcinatus foluatur in cella, coagule- 
tur &c rurfds foluatur. 
Aqua Salis communis: Säl fufum folue in cella in aquam. O- 
leum vrinae: primo deililla vrinam taradiu, vfquc dum Sal albiflS- 
musfublimetur,huncfac fluere in oleum, libenterabitin folutio- 
nem: notabis autem vt prius vrinam coquas, in vafe proprio adi- 
gnem femper reafFundendo, vrinam recentem vfque tum ha- 
beas iuificienccm eius maflam, modus olei 
Vitrioli conflat. Liber Secvndvs. 
LIBRI SECVXD1 
35 A SIL IC iE CHY- 
MlCi 
Pars 11, 
Os Argtnio vitto feu Memme 
Cap vt I. 
Oe tMercurio♦ 
■ Rgentvm viuumgraeeis uffipfofö» quafiaqueum 
Argentum , quod fit fluxile, adeoquemobile: Chy- 
micis Mercurius,Germanis ,-Qufcf fi [btt· Materia eft o- 
ranium metallorum ad quorum iubftandara, ficut &c 
Sal& Sulphur requiritur. 
Omnia funt in omnibus occultata. Inquit Paracelfus de caelo 
Philorpphorum, tom. 6. de natura &c proprietate Mercurii. Vnum 
ex ipfis omnibus eft occultator eorum & corporeum vas ieu ex- 
trinfecum,vifibilc&: mobile, Liquefaddones omnes in iftocon- 
tinente manifeftae funr. Nam hoc continens, viuens Sc corporeus 
ipiritus exiftit: Ideo coagulationes omnes,aut congelationes in 
co conclufiuc comprehenfae,cum liquefaftione quidem acquifitae, 
circumdatae,nec non cotentfcfunt.Nullum huic liquefa&ioni,mul- 
toq*, minus eius origini poteftinueniri nome, quo vocetur. Et quia 
calor nullus tam vehcmes, qui huic ς quipararip olfit, ignis gehenn^ 
: ilii comparari debet. Huiufmodi liquefaödo nihil prorfus com- Basilica Ghymic^ 
mcntii habet cum aliis naturalis ignis calore fadis, fdgorcque na- 
turali congelantibus, aut coagulantibus,quas congelationes,ob ea- 
rumdebilitatcm in Mercuria obtinere nequeunt iftae liquefadio- 
ncs,quas ob id ille plane contemnit. Inde colligere licet. Elemen- 
tares vires corrumpentes ( quae vel eflentia quinta, vel eius Ele- 
menta vocantur) nihil addere vel adimere, nec arripiendi potc- 
ftatem habere. Cosleftes & infernales vires, Elementis quatuor 
non obcdiunt, fiue iicca, humida, calida vel frigida fmt. Nullum 
eorum operandi facultatem habet contra quintam edendam, fed 
quodlibct proprias vites & operationes per fe continet. 
Tom. Philofbphiaecap. 7. iicait: Argentum viunm eft 
Mercurius,du dilitatem non adrmrtens.fed ei fefe opponens.Hunc 
ArcheusciicitjfingulareinMetallum illum verrens, dudiliradsex- 
pers. Et licet ex Metallis omnibus maxime aflimiletur Mercurio: 
differt tamen in hoc, quod dudilitatem non Archco non afcifcat 
©b debilitatem, quam concepit a Sa!c& Sulphure , nimis parua 
copia ingredientibus. Hinc liquet, quod pci fpagyricam pradi- 
cam, additionis fcilicet dudile Metallum heri poffit,hcut 1 hilo- 
fophia de rranimutatione dcmonftar. Poreft enim in Metallum 
quoduisverti&mutarijideonimirum quia de Metallis omnibus, 
quae in dudcilitatcm traduci non poflunt, ab operatione rema- 
net. 
ait; In Mercurio omnia iaccnt: & omnia tan- 
tum funtMercurius,tom.6. lib.de renouar. & reftauratione dicit: 
Mercurius etiam potcftatem habet corpus totum renouandi.quod 
ineo fit admiranda maxima vis laxatiua,nec non alreratiua, qua: fa- 
tis indagari nequit. De generatione rerum naturalium hb. 1. Mer- 
curius vinus eft mater omnium feptem Metallorum,& merito ma- 
ter Metallorum dici debet. Eft enim Metallum apertum, & ficut in 
fe continet omnes colores, quos in igni ex Ce reddit, ita etiam oc- 
culte in fe omnia Metalla continet, qux extra ignem cx ic non 
praebet,&c.haec Para cclfus* 
Argentum viuum,inquit Libauius, eft liquor mineralis, ex aqua 
Metallica viicida, terraque fuiphurea exade contemperatus, 
ipirituofus,frigidus,humidus,albusin man ifcfto, calidus,fictus. Liber Secvndvs. 
citrinus,rubeus in occulto,familiariflimus metallis quibus adhaeret 
intime, eaque refoluic, &c fe ad eorum naturam accommodat. 
Quocirca etiam eorum appellatur materia prima : Habens infe 
Sulphur analogum,cuius gratia tin&uram praebet. Pondere omnia 
mineralia antecellit; nec quicquam in fe mergi finit ibtim,nifi Au- 
rum.Perfici poteft,& metallaris fieri per Sulphur metallorum.In- 
duratur,congelaturque fublimationibus » additamentis acribus & 
aquis fixatoriis,&c.Volaticus cum efbtorus ex igni fugit.ncc poteft 
partium cius coniun&iofolui. cum fixus totusmanct. Eftduplex 
crudus &mincralis,&corporeus. Ilie in mineris inuenitur, hic ex 
metallis extrahitur. Ex vtroquefitquiphilufophorum nominatur. 
Mirabilis eft eius natura, adeo vt Fallopius id cu magnete &purga- 
tibusjin miraculis naturae habuerit, cum liquor fit & aqua, tamen 
non adh eret,nec madefacit.Nihil in fe admittit nifi metallicum, & 
inprimis Aurum, poftftannum,plumbum Argentum. aegerrime aes 
& ferrum.Cum aquis acribus figitur,refurgit & reuiuiicit inde, nul- 
lam vel minimam paflus ia&uram.Qiiia pondcrofiiseft,dmifibilis 
&aqueus,fluit,quia partes terreae cum aqueis cxa6tiflimc contem- 
perare, & denius eft , & nonfoluiturvnio; & ob eandem caufam 
etiam in fumum fubtiliflimum penetrantiffimumque verfiis non 
d uiditur." Nihil tam anxie, tamqueftudiofe a Chymicis perquifi- 
tum efl,quam eius natura &coagulatio merallica:aiu falcem fixio& 
*in<5t ;ra, quod inipfo ficomnisipes tranfmutationis metallorum.· 
Adhibetur tamen etiam ad alios vius, velati ad Medicinam tam 
internam quam externam , cuius gratia fublimatur cum Sale &C 
calchanto,praecipitatur & in oleum ÖC-aquam mutatur, vel etiam 
in vugnentis& fumis admouetur. Sed cum vius cius non vacet 
peiiculo;rantum peritis artificibus eft commendandus. Offendit 
c rebrura,nenios,arriculos,ofla&dentcs potiflimum,miroqueef- 
f ct i iialifraum, vel illitu & halitu concitat.Cum Sulphure fitein- 
nabaris,cumSalcammonio caeruleum &c. qmr triam vna cum i- 
pfo crudo ad Mechanicos vfus conceiFcrunt ,&c.Ha&enus Li- 
bani us. 
Nofira iarrochymia fic definit Mercurium : Argentum viuura 
eil liquor mineralis, qui ex metallica viicida iuiphureaque terra 
exa6te contemperatus,fpiritiiofus, frigidus, humidus, coloris sr- gentei,poRdcrofus,famiIiariflimusmetallis, quibus adhaeret inti- 
me, eaquerefoluit, &fe ad eorum naturam accommodat. Argen- 
tum autem viuum , non aut male praeparatum, per folam fubhma- 
tionemfummum eft&dechale maxime venenum, quodintracor- 
, pus abfumptum illud fumma partiumtenuitate, qua proditum eft, 
promptiftime per fingulas eius partes in perniciem.&: perditionem 
penctrat,tendones,membranas,ncruos,aliafque partes folidas dif. 
lohnt, atque propriam ipforum fubftantiam colliquat, &ineam 
materiam conuertitquam cx ore in mucola fputi profufione ftil- 
lare manifefte cernimus: Carnofas vero & molles in fudorcs dige- 
rit,totiufque corporis conftitutionem adeo perucrcic,vt diu poftea 
nonnificraflum,lentumquemucum,vel ex puris alimentis profe- 
rat;fed & ne oftibus quidem parcit,liquidem dentes eo vacillant,dc 
■ linentes marccfcunt,alia vero craifiora, cariem parte quadam con- 
trahunt. Et,vt in fumma dicam,ii in maiori doli breui vel ixpius fu- 
matur, narcotica vi fua calorem naturalem fuiFocando, homi- 
nem miferrima tandem morte interimit. Eft enim ipiritus vo- 
latilis, auramqnandam retinens Arfenicalem, corporique maxime 
nociuam. 
Quemadmodum autem Argenti viui crudi, vel non praepara- 
ti bene pernitiofus vapor omnem corporis fubftantiam perua- 
gando j depopulandoque nobis infeftus noxiufque exiftit; ita 
' ex eo purificato bene prxparato & tandem fixo reddito, falu- 
bria maxime, furamaque corporis humani expurgandi medica- 
menta conficiuntur. Saluti enim quadam vi fpiritus vna cum 
arteriis peragrat, fanguinem cum venis & humores toto cor- 
pore fufos, idemque medullam cum oflium intimis peruaditea- 
uernis, & quicquid vitii neruos occupauit, aut inter carnem 
& cutem irreplit, corrigit vniuerfum, &c. Hxc DuncanusBor- 
nettus. 
Diofcörides ('äit lolephus Quercetanus) inter veteres Gra:- 
i cos antiquiflimus feriptor, virtutes ac proprietates metallicarum 
fubftantiarum interpretatus, hxc de Argento viuo annedit hb.5. 
fui commentarii, cap. 70. Argentum viuum , inquit, fit ex mi- 
f nio, quod falfo cinnabaris dicitur, in fidilem patinam , fep- 
Basilica Chymic^ Lib e r S e cvn d vs. 
ream concham habentem minium conficiunt, calice concham 
tegunt, argillaque illinunt, & carbones fuccendunt.' Nam fu- 
ligo, quas calci inhaefic deraia Argentum villum eft. Quinetiam1 
inuenitur in Argenti fodinarum te&is in giittas concretum. Ser- 
uätur in plumbeis , ftanneis aut vitreis valcdhs.' Aliam namque 
materiam exeft. Et lib. 6. cap 18. idem hasc fcribit de eius vir- 
tutibus : Argentum viuum potum eadem procreat, quae Ar- 
genti ipuma, torfiones nempe, inteftmorum dolores : atque 
eadem vfurpanda funt auxilia. Videtur autem iuuare iac epo-* 
tum in magna etiam copia: fed pofteuomendumeft. 
Oribaiius Medicin. collect, lib. 13. tranicripfic verbum ver- 
bo, quae dixerat Diofcorides lib. 5. cap. 7. De Mercurio. 
Idem & Au&uarius inferuitiifdem verbislib. 5. Method.Med. 
cap. 12. fub finem proprietefquc ibi Argenti viui dcicdbit, quas · 
prius Diofcorides docuerat: nec non etiam in lithargyrii aliorum- 
qae metallorumdefcriptione,eundem Dlofcondem aemulaturae 
fequiturlib.6.c.i8. 
Ex quibus omnibus liquet,nec ipfum Diofcoridem, nec po» 
iteros eius longo poft tempore exortos Graecos , vnam eandem- 
demque cantionem femper recantantes , magna Argenti viui 
cognitione imbutos fuifie. Nec aliud de eo etiam feniiiTe vide- 
tur Magnus ille Galenus,etii aliis verbis vtitur,cum fic feriptum 
reliquit p. lib. fimplicium : Ipfum non efie ex fimplicibus ipon- 
le nafcentibus medicamentis ; Sed cx iis', quae praeparantur, 
vtlut aerugo, litharg. &c. - Attamen de proprietatibus eius i- 
dem nihil refert, nec qualitatibus : cum ingenue fateatur , le 
nullum vnquam eius fecifie periculum, neque quod interi- 
mat, fi deuoretur, neque vbi admotum fit. Vel minimus au- 
tem Tyronum , qui ieuifiimam etiam rerum foffiliitm cogni- 
tionem attigerit, nouir, Argentum viuum vulgare elfe mine- 
rale a natura produdum in formam liquidam & aquam ficcam, 
vt multis in Germania & (vnde optimum afportaturj , 
locisreperkur, · so* 
Argentum viuum igitur ex minio non conficitur vtDiofcorid. 
emfquc icquacto iennunt: fiquidem minium aliud nihil quam 
plumbum eft, vi ignis calcinarum ad rubcdinenvvfque,quemad- 
modum ccruftap'umbi w 'xtft altera, vapore accti proie<5ba,vt a 
Moipeftulanis ex Venere aut Cupro vapore vini &; racemorum ex- 
trahitur calx cupi t,vii idi a:iis,aut Barbare verdrrum difta. 
ad cinnabarim attinet, pauca etiam de illoiib/eife nota 
fatis ti ftatu : rrnnabri <m enim quod in officinis ph irmacopaeo- 
rumproftar.f (ftmumeft, x A gencoviuo cura Sulphure primum 
mo! t ficato,de ndefub i anonc ex iltato(Vt in iequenttbus) con- 
cinnatum: quod facile e tiam ferejoturn in Meicuriuir currentem 
conuertitur,h( eeft vt'xlib.i x J.vnciarpropcmodumexpriman- 
tur, fi calci viuae adn.ixtum ex coruut aut reterta vi ignis protruda- 
tur; qua quidem Mercuru praeparatio longe radior ac exquifi icr 
eft vulgari. 
Eft & aliud minerale cinabrium,formam Iapidis rubei referens 
pondcrofiffimj.quod variis locis reperirur in Haifia. Exeo cinabrie 
non dubium t ft,qu/n polfit eo modo,quem deferibie Diofcorides, 
&poft eum OnbafiuSjiublimatione Mercurius extrahi, cuius et- 
iam capax eft ipfa fodina, copiofiorqne eo modo elicierui a Dio- 
icoride deicripro, ex eo minerali Mercurius ,quam ex artificiali. 
Quod igitur.-minium vocatDioirondes,poteft mtelligi de cinabrio 
illo minerali,non de minio dio,quod vi ignis potius in vitrum vel 
plumbum reducitur, nunquam vero i · Mercurium verritur,mfia- 
lia methodo,quam quae a veteribus trad ra eft, procedatur; quos 
indcconftatparum.in rerum metallicarum cognitione ac praepa- 
rarionibusfuifte verfatos. Quorum in haere ignorantiam fatis fi- 
perque ceftatur Mercurii conieruandi ratio.quam d Cent: cum di- 
cunt, vitreis vafculis plumbeis aut ftanneis cxcip i & cuftodiri dc- 
bere;vt qui alioqui vafa alia omniaexedat: cu.n tamen nihil magis 
vorer,quam metallailladuofuperius commemorata, terrena vaia 
ne minimum quidem arrodens, vnde eos infeite de illo loquutos 
eile veteres,& citra experientiam videre eft. 
Sed in iftisfruftca tempus diutiusteramus, nifi eo fine,vt pateat 
non omnia omnibus Antiquis fuiile cognita: magnis tamen lau- 
dibus illos eile celebrandos,ac beneficia eorum erga nos agnofi en- 
Bastlicä Chymioe da.Quinetiam & qui fequuti funt,gloriam fuam mereri, & a nobis 
gratumanimum : quod quafupra antiquos calluerunt, candide 
nobis impertierint, &c in dies adhuc publicas vtilirati inuigilent ac 
confulant: nec non vt oftendamus etiam nunquam Medicinam 
tantum perfedtionisgradum attigiile, quin in iascula & dies fingu- 
los,incrementi aliquid, glorias ac ornamenti poftitacciperc,vt a- 
perte patebit ex hoc etiam Mercurii argumento, de quo nunc a- 
gimus. 
InquoAigineta aliquid amplius agnouit, quam fuperiores qui 
prasceiTerun t: hquidera de quadam Mercurii prasparatione ac prae- 
cipitatione feribit, quas eratinviu, quaeque intus etiam aflumeba- 
tur;atq; hascfunr,quas docet; Argentum viuum ad Medicum vfum 
non ita valde aftumitur, quum venenumexiftat; Verum quidem 
eftvftum ipium ac in cinerem redactum,, aliis ipeciebus permi- 
xtum, coiicis.& voiuulofis bibendum dederunt. 
Auicennasipfe cum aliis Arabibus, qui poft Grascos feripierunr, 
eosrifitj qui Argentum viuum fa&itium eile opinabantur; huius 
habuit cinabrii artiticioii cognitionem,necnon-etiam mineralis 
Prircisincogniti.Semperenimaiiquidlucisrerum veritati, & eius 
cognitioni tempuf addit, ac vt vulgo dicitur rofas profert. 
Videamusigfturquidillelib.i.tra&.z. de illo in formam inter- 
sogationisfcribat : Argentum viuum quid eft? Argentum viuum 
aliud eft purgatum a minera Tua,&aliud extrahitur ex lapidibus mi- 
-neraeruaccumigne.SecusfitAurum&Argentum.Addit: Et Gale- 
nus quidem 6c alii exiftimauerunt,quodipfum fit arte fa<5tum, fic- 
ut lithargyrium : quoniam eft extractum cum igne , & quoniam 
fubftantiaeius eft iirailisfubftantias Vziphur. Exiftimauititaque, 
quod ipfum non fit, nifiex AlgenzipherinvafelutatOjfuper quod 
eft ignis aceenfus & fublimatus: Sed non eft: ita: imo Vzifur (id eft, 
cinabrium)fit ex eo cum Sulphure. Deinde poflibile eft, vt extra- 
hatur cx eo fubftantia Argenti viui. 
Poft Auicennam aliofque Arabes nouis multis iiique grauiflimis 
morbis exortis, ac in primis horrenda illa Venerea lue graftante, 
multi iiq; magni viri ac celebres.de hoc morbo tam graui extingue- 
do,anxie folliciti fuerunt, omniaq·, hinc inde meditati funt,quibus 
ttam diro yeneno totfymptomatis vlcerum ac nodorum,puftularu. 
Liber Secvndvs. cancrorum ac phagaidenomm ftipatopoflent fuccurrere: in cuius 
curationem i nonnullis eorum tentarum iam fuerat Argentum vi- 
vum ; atque huic curae accommodatiflimum remedium cognitum: 
Perrexerunt itaqjipfum in vfum admittere linimenti primum vl- 
ceribus inducendi,vnde egregios effe&us perceperunt,imo praeda- 
tiores, quä ab vllo alio auxilio fas eifet experiri: poftea fri6tionis,ac 
demum medicamenti intro aiTumendi.-quod idcirco in pillularum 
formam Barbaroffiedi6farum vel crudum etiam exhibitü eft. Quin 
& funt & adhuc hodie Medici,qui eo Argento vrue vtuntur crudo, 
extheriaca,mithridatio,aut confectione Alchermcs,cum Mofcho, 
ambra,aut cardiaco aliquo puluere:Vnde fiepe felices fuccdfus ex- 
periuntur,in ardoribus vrinarum, gonorrhacis foetidis, &puftulis 
vencrcisminus malignis. AliiipfumArgentü viuum praecipi taiüt,6c 
m puluerc variis modis rcdegerunr,edod:i forte ex ledtione icripto- 
fu Aiginctae. Deniqjin quafcunqj formas fuerit paratus & mutatus 
Mercurius, finguiaresfemperfuaevirtutis effedtusfmliciterprodi- 
dit,ira vr a recentioribus pro veneno,contra veterum opinionem 
eius facultatis imperitorum,haberi defierit: imo fummis laudibus 
elatus fit.Siuc enim co crudo complures noftrifieculi celebres Me- 
dici vfi fuerint,variis tamen morbis ipfum,citra praeparationem etia 
opitulari tutodeprehcderunnquemadmodGmognusiileBfaifauo- 
la in examine fimplicium teftatura reliquit,fe erudh etiam infanrft?,· 
la&antib.&pueris,&grandioribusa:tatc,n agno cüfruÄuAigcn'm 
viuum exhibuiiic,cum morti proximos ex vermium torfionibusi!- 
los animaduerteret: quibus tamen nulla alia auxilia profuiifent. 
Sed inter alia notandam eft, Mercurium variismodis die confide- 
randum,vel crudum,vel qualem natura procrear:qucm fic admini- 
ftratum noxiorem,quamialubnorerndieduco, vtidem fentit Pa- 
racclfnstom.£.pag.i6i,Mercuriasciadastrcmofem & rigorem in 
hominefacirJEteodemtomo Mercurius.mfi optimeparc- 
tur,rum eofdem morbos induut,li intra corpus fumatur,quos effi- 
cit extra coipus; aut confiderandus eft Mercurius folertisartificis 
ac philofoj hi maribu'paratus, qui arre antiquam pellem exuir,. 
nouaique qualitates, ac virtutes induit. Quod idem fic confirmat 
Paracelfiisiom 5 pag 45. Mercurius,inquit, oprime praeparatuseft 
naturalis theuaca,&c» 
Basilica Chym/c a Liber SecvndvsT 
loiephus Quercetanus talem dat Mercurii definitionem. Quic- 
quid fit/piritualc eft corpus,autfpiritus corporalis admiranda na- 
turae: Aqua eft frigida & liccaextrinfecus:Calida vero &humida in- 
trinfecus, vtq; poflu liquefacere,foluere & amplediin fe metallica 
corpora (prout aqua Marina continet in fe folura falina corpora ) 
homogcncuscftfpiritus.cuius vel minima pars Mercurius femper 
eft,perinde ac eius toturmvt qui ignis poffit quidem auolare, tan- 
quam ipiritus volatilis, corpus tamen vbique fuum femper reti- 
neat volando,vtcunq; aitiflime etiam elcuerur :nec vllam mdc pa- 
titur alterationem aut corruptionem, cum fumme adaequata vbiq; 
in fua Somatopfychia elementa habeat, non fecus ac in Solis Pfy- 
chomatia talia reperiuntur. Qus quidem elementorum in Mcrcii- 
iioadaequatio,tantam illi pane cum Sole analogiam, praefertimcü 
.vterque in Eifenriam &fimpliciilimam puritatem redadus eft,qu$ 
prima eorum eft materia, vt mutuo amplexu auidefefe excipiant, 
& naturam fiiam iuuicem communicent, ac in vnionem fummam 
corporis & ipiritus vinciantur: fiquidem alterius ipiritus ab alte- 
ro corporalitatem mutuatur; alter vero a fpiritu, corporis fpiri- 
tualitatem., vt vterque limu.l fiat & αωμαϊ'.φύ'· 
*«'· 
Mercurius autem ille tribus modis ex vulgari redditur philofo- 
phicus, fublimatione,prsecipitatione & dcftillatione: & fic Mercu- 
rius praeparatus definit e fle vulgaris Mercurius; at verus & philofo- 
phicus tum vocatur, vt qui veri artificis philofophica manu 
talis fit redditus , &c. Haec lof Quercetanus in terrad. graniif 
c:ap. affed. cap. 32,. audiamus .& loannem Beguinum de Mer- 
curio. 
Mercurius, inquit DodiiT. Beguinus, eft corpus minerale com- 
poficum ex terra fubtili fulphurea, & aqua fortiter admixta. Sub- 
ftantia autem eius terrea purganda eft, a crafla terreftrcitate ful- 
phurea: Aquae vero fubftantia ab humiditare fupeiflua. Duplex 
autem eft,naturalis dc artificialis. Naturalis adiuus & fumme de- 
puratuSjin Almagro prope calatraua,in regno Caftiliae.rcperiturvid- 
uus , per fe fluens, & in cinnabari coagulatus, qui ignis vi educitur. 
Hanc mineram antiquifllmam Plinius vocat vomicam liquo- 
xis «terni. Huic fimilis reperitur in Idria, pago Comitatus Göritz inSclauonia. SedHifpanica bantate excellit ;QuamuisI* 
dria longe fertilior. Eft autem admiratione dignum, quod quamm5 
in vicinialdriai,fingulis fere annis,lues peftiferagraflari: illa tamen 
ab hac immunis nunquam non manere foleat: id qnod viri pro- 
ue&as astatis feie obferuafle, idemque a maioribus fuis accepi fle, 
mihi,ante annos (Verba authoris) odbo, eo loci profe6to,fande c0- 
firmarunt. Ex quo fatis patet: vt & ex aliis exemplis innumeris: 
Mercurium efle fummura omnis corruptionis & putredinis alexi- 
pharmacon.Non minus &: illud ftupendwm , prod.gioquc iimile: 
quod ibidem notaui: Senex erat de crepitus qui toto vitae fure tem- 
pore, in paranda cinabri coniumro perpetuo tremebat; & aureum 
nummum manu compreflum ita dealbabat: vt color eius natiuus 
omnino diipareret. 
Repemur & alius Mercurius in monte Gimnauodadi&o , fex 
mfllianbusaCracou a,in Polonia,interTarnaua,Ribie &Streletz- 
kyd?ft ante, qui fpotc certis anni temporibus,vfque ad terras fuper- 
ficiem erumpir: prasfertim autem autumnali tempore: quarauis et- 
iam circa ftftum loannisBapriftas,multa grana piforuminftar,in ra- 
dicibus graminum, ibidem collegerim.YerumhicMercuriusnimis 
aqueus,&Sclauonico vt & Hifpanico longe inferior. Inuenitur 
etiam naturalis,in multis aliis locis: &: interdum in Auri & Argenti 
fodinis. 
Aatificialisfirmodofatls tdto,&Artiftisnoto,pcrSaIcs refufeita- 
tiuos,tamex mediis metallis.-conficituretiam 
a nonnullis ex fanguine humano prius calcinato, expiantis et- 
iam,&c. 
Ille optimus,euius drachma in cochleari Argenteo puro, fupra 
carbones viuospofita, pofteuaporarionem , maculam relinquit 
flauam vel albam: Sed qui cochlear denigrat, debet purgari. Hasc 
Beguinus. 
Alius philofophusiic innuit dc Mercurio ; Ante omnia metalli 
huius inter Chymicos adeo vfitad. exa6tam,&: maturam ele<5Hone 
facere debes j quo negle&o periculum eft ne operationes ex animi 
fententiafiiccedanr. Eft AnglicanusMercurius, δί Tranfiluanus, 
quiprimumlocum renentj Germanicus non ita, quo longe me- 
lior Hifpanicus. Vt autem· optimum cognofcas, & qualis 
BasiligjeChymicje 
Rigr* ma- 
cula re Hila 
denotat , 
impurita 
tem eius 
prouenire 
a Saturno, 
fi *ft uru- 
lea prone- Liber Secvndvs; 
vfuiciTe debet,pone ad laminam argenteam deropellaignifuper- 
pofitam; cui fi Mercurius euanefeens, notam auream vtlargen- 
team relinquat,quin optimus iitnon dubites. Emfmodi&: digno- 
fcitur, fi denariam, vei monetam aliquam confringes,qiiaE appofita 
ad ignem albacuadat. Sit vero regula g neralis nullas cx Mercurio 
debere fieri operationes Chymicas,nifi primo is bene m undatus & 
repurgatus.· 
n t a Joue; 
fi aureate fi 
λ Venere, 
fi albiore fi 
(tpfococh- 
; i au tum 
Auro re- 
Jpondetfi 
rubeo fix- 
ua tum 
Iunx pro ·· 
pioreit. 
C A P V T I Io 
De Purgatione Mercurii. 
i'.pVrgatio hsceft: Recipe Mercurii, Aceti ftillatitii ana libram 
vnam: poneinmacracio forti, cum manipulo Salis commu- 
nis praeparati : moueitrenue per horas quadrantem, vt mifcieantur 
&c acetum denigretur: quodperinclinationem cum Mercurio, in 
fcuteüam vitrearam effunde, & toties aqua tepida ablue, donec 
omnis nigredo &:falfedofeparctur.· Exiiccatum repone in matra- 
cium, cum aceto & fale vt fupra, eundem laborem ter quaterue re- 
petendo,Sctandemper corium traiiciendo. Haec vulgaris & im- 
perfedta eft Mercurii purgatio rquae melior fit cum fpiritu vini,line- 
alia additione SaliSjtantum cum argento'viuoconiun&o,ac in cu- 
curbita oblongiori aliqliandiu exagitato, donec fpiritus vini ni- 
gtefcat: Hoc vero remoto denuo cum recenti S. vini aliquot vici- 
bus fiat agitatio , potefl: interdum totum Mercurii Hac agitatione 
cumS. vini in nigredinem quandam conuertl·, conuertibilem ta- 
men per calcem viuam in fuam pnftinam naturam currentem, fed 
ab omnibus fecibus feu impuritatibus plane liberam. Notabis 
probe,ii nigredinem illam cum calce viua miicueris & per retor- 
tam deftillaUeris , in vas aqua plenum, & Mercurius erit puriffi- 
mus.· 
2. Purgatio: Recipe Mercurium'praecipitatum', ein ab ari fatum 
velfublimatum; Mifce cum duabus partibus fui ponderis Tartari 
vifivel calcis viuas:deftilla per retortam vitream, ignefuppreffio- ΒλίΙΙΙΟΛ Chymicje 
n1s,vel in reuerberioclaufo,adhibito recipienti amplo, aquaiemi- 
pleno. Ita eodem mudo accipies Mercurium magis depuratum. 
3. Purgatio : aitPhiloibphus j Mercurius, feu fermentum Philo- 
fophicum fit crebris lotionibus cumfale& aceto,qui ifthinc mi- 
fceatur cum marmore, &c corticibus ouorum, vel taico calcinato, 
cumque his,&: aceto deftillato teratur, & commifceatur frequen- 
ter lento igne; quo fiet vt cum d do aceto omnis Mercurii aquei- 
taseuo!et,&abfcedat,ex multiplicireiteratione imbibitionis &c. 
Vnde ponitur ad fublimandum: cumqueita fubliraatus fuerit, vt 
albiifimus lateribus vafis adhaereat (quod forte terna vice fiet) 
tunc reiteretur fublimatio abfque fecibus , &c rodes, ac fufio- 
nem bonam habeat. VidcGeb. in capitulo de iublimationc ve- 
neris. Aliquiäprincipio,&cante repurgationes, &iublimationes 
aquis fortibus calcinant,&in aqua dulci poftea reuiuifi eant. Vel 
accipe Mercurium repurgatum, deftillaque cum calce viuapera- 
lembicum. Hac deftillatiqne ex libra vna Mercurii, quatuor aquae 
vnciae abfccdent, fed calx primo per fex horas in tigillo nouo calci- 
netnr, &: cura noua reiteretur deftiilatio ter, ad ignem violentiifi- 
raum. 
4 Purgatio. Modus perfedifiimus depurandi Mercurium (ait 
Beguinus) quo melior dari non poteft, efteius amalgamatio cum 
corporibus perfedis; (in regulo antimonii efientialiter coliedis, a 
quibus vel a quo regulo cum Mercurio amaigamato, fit deftillatio 
per retortam,igne iupprcllionis) deftillando aliquoties, per retor- 
tam,fingulis vicibus feces terreas , fuiphureas in collo retorta: aut 
iuxta fundum iefe colligentes feparando , & denuo amalgamando, 
dc tandem per corium traiiciendo. 
5. Purgatio: Eilenfificatus Mercuriusex Paraceifi dodrinatom. 
6' pag. 29 8.fit reiteratis Mercurii fublimationibus ex vitrioloSc fa- 
le,ac eius reuiuificationibus. Si idem Mercurius nouies fublime- 
tur,& toties refiifcitctur,tum ad fummam puritatem eft perdudus, 
omnemquevim venenatam,quafcatebat depofuit: cuius virtutes 
tunc immenfie funt tom. 6. pag. 299. Denique certum eft,fublima- 
donis artificio argentum viuum ad fupremum puritatis ac perfe- 
dionis gradum adduci pofie:nec ideo tantum (inquitlofQuer- 
cetanus} quod nigris fuis fuliginibus ac impuritatibus exuatur? Liber Secvndvs.· 
at potius quod illa fublimadone, fulphure & igne natura: imprae- 
gnetur, a quo cosleftes & efficaces proprietates , admirandaique 
virtutes mutuetur. Vnde vere Phüofophicus Mercurius , &c ve- 
rum acetum Metallicum Philofophorum reddatur ac vocetur: 
vtpote qui Solem & Lunam tunc in primam fuam materiam reuo- 
care,& ex corporeis fpiritualia, ex mortuis vitalia,cum eorum ra- 
dicalishumoris.ac virtutum feminalium , ignis fulphuriique natu- 
rae (quod tamdiu celarunt Philofophi) conferuatione , reddere 
poffir. Cum hoc Eilenfificato exaltato Mercurio, in aceto Philo- 
fophicofoluto, vbi Sol quoque feoriim fit refolutus Philofophica 
ac debita proportione, ii vterque iungantur, poftea a menftruo fe- 
parenrur.deinde humidi fegregatione arte fublimationis fadta am- 
bo exaltentur ,mm Mercurium purpurea Solis veftc exornatum f- 
ri,Solis vitam ÖC virtutes in fefe transferentem , vnde praeftanrif- 
dmum oritur magifterium, &c admirandam vitae Elixirad fanita- 
ds conleruadonem, &c omnium corporum mundificadonemper- 
ie£tam. 
Addo & hoc infuper, (inquit lofephus Quercetanus iniignis 
nofter praeceptor) internum dium naturae ignem in illo Mercu- 
rio eilcnhficaro latentem,fiftcre poiTe, coagulare,conglaciaret 
.in cryftallinam duritiem, vno momento, propriae Tuae aquae me- 
tallica: acfluendsiuftum pondus, aut circiter, compingere .-aqua 
vicillim ille lic extinguitur ac contemperatur, vt ex contrariis 
vtriufque efferis ne minima quidem de fubftantia illorum por- 
duncuia depereat, aut etiam diminuatur: Ita vt hoc artificios 
qui ante Draco erat Omniuorus,lenis ac fuauis columba redda- 
tur: Aquilaque CGeIeftis,cceleiHum ac admirandarum virtutum fe- 
rax, tum pr3eiertim,quoniaetufmodiaqua(vt ego quotidie operan» 
doexperior, qui co*5fcas aquas magis, quam crudas probo accom- 
mendo ) ex omnibus iimuliun&is Planeds,aucex vno foio, extra- 
cta fuerit: vel etiam cxfonteillo vberrimo, cuius fGatungacxcel- 
iioribusmontibus oritur,vfqueadeo dulcisfaeharataacmellita, vc 
innui ac Aquila eum depaftaeft liquorem, & ad fatietatem ebibit, 
hoc eft,quantum potefl:haurire ( qua: nota eit plena: iarietatis) ea, 
inquam. Aquila,quod noncarec admiratione, agrcftem, acerbam. ferocem, mortiferam que fuam naturam, ftatim & vno momento 
in benignam ,fuauem, mitem ac falutarem commutet: atque ?t 
paucis dicam, quod fuit antea non inferius venenum viperino, in 
theriacam tamen thcriacarum,hoceft innobiliffimum omnium ac 
prasftantiflimum remediumconuertatut: cuius vires ac proprieta- 
tes funt detergere, mundare ,re<äificare, repurgare,'modo per al- 
vum,modo per vrinas,totam fanguinis maiiam rinftauransac cor- 
roborans Baliamumnoftrum naturalem,cum naturam etiam Bal- 
famicaminfepollidear. Hinc idcirco Lepras, Scrophulis, Lui, va- 
continuis, inflammationibus 
internis, peililentialibus affedjbus opportunum auxilium eil, ac 
tanquam Panacaea omnibus morbis profligandis idonea; Cuius ne 
ipii quidem infantes, nec grauidas mulieres vfum refugiant: vt 
quod etiam omnis generis hominum tuendas ac confemandas fani- 
tati conducat,fcrupuli vnius dofi,aut etiam maiore. ex aliqua con- 
ierua, aut ex cochleari vini, aliufue congruentis liquoris tkc. 
HascQuercetanus,audiamus &prasceptorem Libauium. 
6. Purgatio,eaque varia pro fcopu ac methodo DodifT An- 
drere Libauii: Varia eft,inquit, pro fcopis variis, Lauant eum a- 
qua Therebinthi,vel fucco malorum iylueftrium, expreflb, clari- 
ficato,calefadoque. Vel oleo Omphacino,quo remoto,affundi- 
tur aqua deilillata,in Balneo maceratur,& lauatur, donec nihil im- 
puri appareat,, prasfertim fi eo ad calida vti volumus. Ad frigida , 
emundatur aqua abfynthii, &c vino abilergence. Traiicitur & per 
alutam aut pannum denfiim fiepius, vt relida nigredo abiiciatur, 
Melias purgatur aceto deflillato calido, vel aceto puro adieda a- 
qua,cum quibas in ligneo mortario teritur,faspiusrenouato liquo- 
re,donec nigrities ceilet. Ita pingues halitus fecedunt, & detergen- 
tur validius. Nonnunquam cum Sale albiffimo teritur,qui cum eft 
fufeatus abftrahitur, reponiturque alius. Et nonnunquam muria 
affunditur vt Salfolutus remoueatur. Alias non fac expedite totus 
e Sale educitur. 
Qui vti eo volunt ad magiflerium tranfmlitationis, fiiblimant 
cum Sale ammonio,vel ä vitriolo. Nominatim autem fumme pur- 
gari dicunt , fi aSale &c Vitriolo cum aceto miflis, quibus ingeri- 
itur hydrargyrus, iyblimatus reducatur,& cumnouisicerum com- 
Basilicae Chymic^ Liber Siwndvs? 
ponatur, fublimeturque, repetendo hoc nouies. Redu&io eil ίΐ 
cum parte calcis viua:,&: parte dimidia Tartari mülus per retortam 
agatur,& poilea per aquam abluatur &c. 
Eil alia repurgatio per deilillationem. Mifcetur calx viua, cum 
pulucre laterum,& marmorum calce paribus Huic miilurae inge- 
runtur duae librae hydrargyri,donec liuidus fiat puluis. Deilillatur 
per retortam, vt primumfinanturexirehumidifpiritus, & his cef- 
lantibus, receptaculum apponatur, validoque igni hydrargyrus 
exigatur. Solet & pcrAlcmbicum deilillari iepties, fed quia im- 
puritas vnaaicendit,ioIet tandem crafla quaedam inilar thrombo- 
rum allidere alembico, cum colore plumbeo. Ea crailitiespotcil 
remoueri.: vbi ita feptiescildcilillatus & attenuatus, calce viua & 
tartaro crudo puluerato eum permifeent, Sc agunt denuo per re- 
tortam; Ita purgatum cenfent ad tranfmutationismagiilerium. E- 
uadit & valde fplendidus,iipcr ignitam ollam, vel cacabum traii- 
ciaturfaepius. (Comburunturenim fpiritus fulphurci, dum folui- 
tur,iterumque coagulatus in excipulum defertur. Nonnulli fubli- 
mant eunxaSale nitri,iedtumihconfultumhoc videtur, tum po- 
riculoium,niiifciasvas rede ad ignem accommodare. Eminus e- 
nim,& paulo altius eil locandum in cineribus, donec fpiritus iub- 
limati coagulauerint,alias vas frangunt,vt puluis pyrius,& hoc no- 
tabis etiam alias. 
Nonnulli Mercurium viuum immifeent cum pulucre lapidis 
magnetiSjimponunt retortas, indeque viciffim deilillant, in vas re- 
cipiens aqua frigida plenum, hunc purgatum & magneticumdi- 
cunt ac virtuoium &c. 
Purgatio ieptima quae eil Crollii.-Recipe Mercurii libram vnam, 
purgetur perlixiuium c calce viua &c cineribus clauellatis fexies vel 
fepties,poilcacumfale& acetoct udo tam diulauetur, donec in 
colorem cccleilem abierit ,·& fic erit paratus ad fublimationem. 
Nota,Mercurius vinus in totum potcil ablui per acetum,quod ace- 
tum poileailmifcucriscumterra figulina.&per retortamdeililla- 
ueris igne violento,adaptato recipiente,aquafrigida pleno,habebis 
eodem modo & meliori Mercurium clarum,pellucidum, & ab o- 
mnibus fecibus puriffime depuratum. 
Purgatio Mercurii o&aua fecundum Phaedronem, extrahe cum aqua calida falem ex calce vina, & cum extractione ikniliter calida 
itidem extrahe falem ex cineribus filicum,in hoc hxiuio,Mercurius 
fexiesvel feptiesbulliat,fempervtfufficienspars ebullitione dece- 
dat, & noiuim lixiuium iubftituarur. Similiter in iäle ßcacetodc- 
ftillato bulliar,quarta vice,donec fai nigrefeat, & acetum cuapora- 
uit;fempcrnouumaifandendo0 Vltimoprobelauetur aquacali- 
da,tertio & ilccetur,fic aptus ad operationem & fublimationcm. 
Nonojfic etiam purgatur.* Recipe Mercurii viui quantum vis, 
huncimmifcecum calce viua & Tartaro calcinato,fac omnia in 
retortam & pone in arena adapta recipiensaquaplenum,dcftilia, 
& rediftillabit vinus, hoc opus cum nouis ipeciebus & tertio repe- 
tes, fic probe etiam erit purgatus* Multae fane purgationes ac variae 
praetereaextantinlib. i, Bahl.Chymicae cap. 2. de praecipitatione 
Solis&cap.n.dcPanacaeis , ciuidem libri, &c. Sunt & Mercurii 
praeterea purgationes perSulphur viuum, ceram virgineam vel pu- 
ram, Item per ipiritum vini & alia, ied horum modi fünffaches* 
quare piget apponere, fed potius recenfcre, ingeniofus facile com- 
prehendere poteft. 
Mercurii Purgatio 10 Recipe Mercurii fublimari partem vnam, 
Tartari crudi pulueriiati & cribrati partes tres,Smegmatis Venetia- 
nipartes tres, haecinuiccm optimepulueriientur , & mifceantur, 
poftea oleum Tartari commune adflmdatur,quantum opus,vtfiat 
maiTa,inftarpilularum groiT modo, fac exii ccct in Sole,poftea fac 
in retortam,& deftilla per defcenfum in aquam , & Mercurius vi- 
nus probe purgatus deftillatur & reuificatur. Magnam habent ia- 
ne vim Smegma &Tartarur ad refufcitandacorporameraliorum, 
MercuriiPurgaciovndccima:Rcripectraiftauiflimae q.v. fluat 
in tigillo fupra ignem, poftmodum importa Mercurium , mifce 
probe cum ligno acflmaftam exinde velis conficere.deniquc fun- 
de in aquam frigidam,hoc & tertio repete cum nona cera, 6c pur* 
gatus eiftunc pelle ipfum per conum: hocfa&o ftipcrfundc ace- 
rum & vrinamcum fale permixtam, ablue vtartiseft, vfquedum 
tibi videbitur pellucidus ac fplendidusad opus tuum. Paracelib 
putatur ille puriftimus qui fepeiesper Salem ac Vitriolum eftfub- 
Jimarus,ac deindereuiuificatus, quod quidam faciunt coquendo 
in vafe ferreo cum aqua,vnde purgabitur approbe, quinta vero ef- 
Basilic|e Chymic^ Liber Sbcvndts. 
ientia vitrioli & falis remanet in aqua; quam aquam poftea de- 
phlegmato, & fpiritum re&ificato, hic dicitur fpiritus philofophi- 
cus vitrioli. 
Nonnullictiamficreuiuificant Mercurium, quo probe purge- 
tur :R. calcis viuae partes duas,Tartari non crudi fed nigri calcina- 
ti partem vnam, Mercuriiiublimati partem vnam, miiceantur ac 
conterantur probe: poftea inde retortas, applicato recipiente aqua 
pleno,deftilla primo lento igne,deindeadau(fto,& Mercurius vi- 
uus recurrit fine pedibus purgatiftimus, fed fpiritus Salis ac Vitrioli 
periit. 
C a p v t HL 
De CMercurü ?r&civitationes. 
13RiEcipitatio i. Mercurius vulgaris purificatus diftoluatur in a- 
qua forti, foluto, afFufione aquae fälias praecipitetur inpuluerem 
album. Menftruum per inclinationem affunditur, & piiiuis praeci- 
pitatus multis ablutionibus cum fontispu- 
ra.ab ornnilalfcdine & acrimonia edulcoratur, tandem exficcatus 
aquarofarumabluitur&exiccatur.Dofiseiusgr.S.ad io inmorbis 
venereis, cumpilulisappropriatisexhibetur, & fine mafticatione 
deglutitur,ne dentes laedat mafticatione, purgat per inferiora tan- 
tum. 
Notabishic,fipoftdiflbliitionemMercuriiinaquaForti, fiet e- 
uaporatio per ignem violentum etiam ad ignitionem tum in fun- 
do vitri puluis haerebit rubeus pnecipitatus, vlceribu« maxime ve- 
nereis conucnienriflimus. 
?Praecipitatio-2. Mercurius vulgi foluatur puriilimus cum fpirita 
Salis nitri,foluto menftruum per deftillationem viciffimab eofe- 
paretur per Balneum M.vteft artis, & calx Mercurii alba petit fun- 
dum, hanc in crucibulo fuforio admoue igni graduato, quo probe 
excandeat, poftmodum rurfus indatur vitro, fuperfundendo aquas 
fortis,(ex vitriolo & aluminedeftillatas)& viciflim deftillatione ab- 
ftrahendo, tande exiccando & cu aqua fontana clara dulcificando. 
Hanc calcem repone in vitro,ad fuperfundendam fpiritus vini pras- 
ftantiflimameflentiam, banc per 10, vices inde deftillando Rab- Basilica Chymicje 
u6 
ftrahcndocohoba, vfqae Mercurius apparear rubicundus &dulr 
cis.qui maxima cft Medicina in Lue Venerea. Dofis eiusgr. 3. ad j*. 
cumThcriaca: curat etiam vulnera,ratio &"caufa eft eius dulcedo. 
Praecipitatio Mercurii tertia: Recipe Mercurii purificati vncias 
tquatuor: affunde olei Sulphuris re&ificari vncias o6to. Digere per 
duos dies in arena: Deinde per retortam deftilla, cum tribus co- 
hobiis: Vltimo igne violento,vt retorta candeat, mailam albam e- 
xime & tere: aqua deftillata calida iaepius ablue: Donec praecipita- 
tum videas verfilm in puhierem fiauiflimum: fupcr quem fpiricum 
vini ter accendaSjitaiecure dari poterit intra corpus: Dofisagra.3. 
vel4-ad£.inextradispurgantibus, conferua rofarumaut Sacharo 
rofaceo. Vaictin infirmitatibus caufatis ab humorum putredine,& 
morbis deploratis;purificat fanguinem: in podagra,Hydrope,& in 
omnibus Febribus continuis fummurn eftarcanum. 
Praecipitatio Mercurii quarta: Argenti viui repurgari vt iuperius 
explicatura eft, Recipe partem vnam, aquae fortis a phlegmate & 
fecibus repurgatae & tedificarae partes duas, indantur cu- 
curbitae crc&ac, diftbluaturargentum viuum, cumque diflblutum 
fuerit,aqua fortis deftillatione per arena ab argento viuo igne vio- 
lento abftrahatur,vt mafta in fundo rclida cxardefcat,& partes ar- 
genti viui volatilioresvnacum aqua forti afeendant, maifa infun- 
do cucurbitarreii<£ta cximiturBteritur,iterumqi vitro inditur, aftun- 
diturq; aqua fortis vt prius* vt foluatur, cum que fol u ta fucri t a qua, 
denuo deftillatione abftrahitur i ifq; labor quinquies vel iexies re- 
petitur,dum omnis volatilitas ab argento viuo praecipitata abftra- 
&a fucrit:praecipitatu$ item eximitur, teritur, inditurq·, patellae fer- 
reae latae, fubie&ifqj carbonibus fortis euapo- 
rari, agitando femper ferreo piftillo, donec rubru coloi e inftat mi- 
nii contraxerit,ex quo acrimoniam omnem ac torum venenum fic 
elicies.’ Recipe phlegmatis vitrioli & aluminir ana libras duas fe- 
mis,acetideftillatilibras duas , Salis gemmae aibifllmi drachmas 
duas,ouorum albuminum viginti, dcftillcntur bis fuper fecesper 
alcmbicum. Huius aqua: mifcc libras tres , cum libra vna pul- 
ucris tui Mercurii vt fupra praeparati, &in alcmbico dcftillctur 
aqua a faecibus quater r-vltimaviccpclle adiiceitatcmnum demum 
ipiritu vini optimo,fupra pulucrem aequali pondere aftufo, biduo digefto.fandemperdcftillationemab co abftrado, coque labore 
quinquies repetito, n'ou'um femper affundendo fpiritum vini fixa- 
bts & dulcabis tuum Mei curium, quem praecipitatum Diaphore- 
ticum dulcem nominanr. 
Doiisciusagranis3.ad ö'.ex conuenienti liquore, nempe aqua 
theriacali,theriaca,mithridatio,aut vino dulci exhibitum pro aegri 
& morbi ratione. Pefti medetur, Morbum Gallicum curat, Elc- 
phantiafln, aquam intercurem, allofquc morbos d;fficiles abi- 
git , vifcerum obftrudiones referat, iis qui venenum hauferunt o- 
pitulatur, vlccribus malignis curandis tum intro fumitur,tum ex- 
trinfe.cusVnguentis&Emplaftris.qnaepurgant, ad fordidacauer- 
nofaque ('videlicet vlcera) curanda admifceatur. Adorisautem 
fordes eluendas ex viniftillatitii vnciis tribus». Sachari candi vn- 
ciavna, melliscochlearibus duobusgargarifmaparatur. 
Praecipitatio Mercurii quinta: Recipe Mercurii purgati libram 
integram , diflbluc in fufficiente quantitate aquae fortis fadae ex 
Vitrioli libris tribus, & Salis petrae libris duabus, poftdeftillapcr 
Alerabicum ex arena aquam &ipiritusfenfim. Poftqüäm aliquan- 
tulum fpiritus defluere incipiunt, auge ignem , Vf vitrum parum 
candeat, ac fpadiceum quodammodo appareat , fic enim inalem- 
bico&ad fpondilia cucurbitae ex Mercurio flores inutiles flaui & 
fubrubei feie eleuant.Omnibus refrigeraris exime & frange cucur- 
bitam, reiedisad fpondiliaalcmbici floribus inutilibus*, &c inue- 
nies rubeum puiuerem in fundo, quem ramdiu aqua calida in pa- 
ropiide terrea laua,donec nihil acredinis fupererit. Deindejeidcm 
pulueri exficcato affande eleum Salis Tartari ad fupereminen- 
tiam duorum digitorum, abftrahe iterum ter dcftillando in arena 
phlegma. 
Sed tertia vice auge fando cucurbitae paululum ab 
igne rubefcente.atqueboc modo afeendit Mercurii quaedam por- 
tio cruda fcü viua, quae omnino feparanda. Relidam infundo ma- 
teriamcontunde,&:aqua dulci calida ttfties elue, donec nulla fal- 
fedonullaequc feces amplius reflduae fuerint, iolo nempe rubeo 
puluerc relido,quem exficcacum & in· cucurbitam mundam pofi- 
tam imbibe cum aqua vicibuseartdem abeode 
exarenapcralcmbicuraabitrahe. Relidum infundo aqua calida 
Liber Sbcvndys. 
ιιγ >π8 
'Basilica Chymicje 
aliquoties Iaua,aifuiumq; fpiritu vini redi fi catum feptics indede- 
ftillacohobiistot repetitis. Tandem exempto pulueri Alcohol vi- 
ni affunde, vtbenehumedetur, quod admoto igne fuccende, &C 
tamdiu (patula ferrea moue, donec ardendo confumptum fit.Iftius 
praecipitati Recipe ptoDofi grana 3. vel f. pcrmifcecum extrado 
Panchymagogo Crollii,extrado Diagridii,ve! aüis, vtere per vices. 
Lenes tantum in diipofitionemouct vomitus, faepius vero per al- 
uum expurgat. Aqua ouorum; qua praecipitatus corrigitur haec eft: 
Recipe albuminum ouorum vis, adde tantun- 
dem putaminum ouorum calcinatorum,&: deftilla ex arena per re- 
tortam,igne ad extremum vehementiore, prodit cum oleo foetido 
etiam aqua, quam feparatam aliquoties, fexies vel fepties deftilla 
per ie,donec clara & a fenfibili admodum foecore libera euadat. 
Praecipitatio Mercurii fexratDiftolue Mercurium in aqua forti, 
ßcprtccipita, vtattiseft, per exhalationem omnis humidiratis, vt 
praecipitatus fiat rubeus, puluerifatum impone mutratio forti,fu- 
perfundendoacetum terdeftillarurnj Vtfuperemincat ad altitudi- 
nem quinque digitorum, dando ignem arenae, vt acetum bulliat, 
fpatio fex horarum ( quod & cum oleo oliuarum fieri poteft ad 
externos vfus,)&praecipitatus fperaliquotas cum recenti aceto e- 
bullitiones) totus dlfloluatur. Calida: diifolutioni filtrata:, fuper- 
funde liquorem anima mundi impraegnatum : Spiritum vini , vel 
oleum Tartari)&ftatim feparabiturMercurius, a diflblutionc a- 
ceti quod diffoluens debet ablui & exficcari.Dofis a granis 4.5.ad 7. 
Praecipitatio Mercurii odaua,quae eft RudolphiWtutziirRecipe 
Mercurii q.vdiunc bene ablue cum fale, & aceto,ad feparandam ab 
eo nigredinem :Hunc impone cucurbita: & fupeifunde aquae fortis, 
epe vna parte Vitrioli duabus Salis nitri deftillati q.f. repone cum 
cucurbita in arena ad foluendum 8c abftrahendu,cohoba ter:Poft- 
modum recipe Mercurium in fundo vitri reftitantem inftar flauae 
•violae, contere in lapide marmoreo,& rurfusfmpone cucurbitae, ac 
fupeifundeolei VitrioIi(qu,antum praecipitati, tantum olei Vitri©- 
Ii)repone in lenioribus cineribus per 24. horas, poftmodum fac vt 
vitrioli oleum cum pr«cipitato,ftet in igni fortiftimo pro excande- 
icentia & (piritus aquae fortis cum oico difcedent relinquendo 
Mercurium flauum.Hftc exime,fublimatü Y.reiicciuperfundc vini Liber Secvndvs] 
adufti corredi, vt emineat duos digitos, relinqüe per duos dies ifi 
loco calido,poftmodum effunde S.&alium defnperfurtde,hocreh< 
tera & tertio, & Mercurius praecipitatus eft optimus. 
Praecipitatio Mercurii nona: Hic praecipitatus euadit grifieus Sc 
non vomitorius: Praecipitatus communis flauus vel albus fiepius cd 
aquaRoiärülauatur exficcaturq;, deinde imbibitur cü ipirituvini 
optimo aequalib. partibus, &: cum camphora in aeque optimo ipiri- 
tli vini folura coiungitur,ac viciflim lentiffimo igne Balnei fpiritUS 
indeeuocatur,vfq;adficcitatcm. Dofis grana 3-ad 6. cumextrado 
Thedacaemifta.ac horis odo ante paroxyfimu exhibita mirifice pel- 
lit omnes febres tantum per fieceftus operado.Eft in pefte morbifqj 
Epidcmiis aliis,pfettim vero in fudore Anglico pretiofa Antidotus. 
Praecipitatio Mercurii decima: Mercurium a Sole vel Lunade- 
ftillatum & purgatum,vel perie vel cum odaua parte Solis vel Lu- 
nx(Amaigamando)praecipitain puluerem rubeum, modo quo fie- 
quitur. Accipe matratium pamum feu phiolam colli proIixioris,cui 
impone Mercurii vncias quatuor: Deinde fiipcr laminam ferream, 
in fornace arenae colloca, dando ignem continuum, ipacioqua- 
dragintadierum.Collum Matratii fuper arenam emineat ad fex vel 
odo polliccs,& non eredum,fied lateraliter fit pofitum,quo fingu- 
lishoris odonis vertatur, itavt fuperior eius pars , cum inferiore 
commutata praecipitationem accelereri primis dece vel duodecim 
diebus,Mercurius qui ad collum phiolaeaicederit.debet aliquoties 
quotidie baculo ferreo cui alligams fit pannus lineus ad fundum i- 
gnitum(vti Geber & prae- 
cipitari. Eft autem hic modus praecipitandi non modernorum fied 
gnciquorumphilofophorum.Temporefinitofi quid Mercurii cru- 
dam mattario repertum fuerit:fepararideberapuluererubeo, qui 
admirandas habet in rnedicinafacultares.Eftn.carhardicuin lepra, 
blande adeoaiüum 
humores mitigat: pituitoies cxpui gat :calidämq; ac ficcam vifcetu 
interiorum videlicet inteftinorü conftimtidne emcndatDdfisgr.6. 
Mercurii iri Recipe finiri dis lapidis puluerifati.quo 
nigrioris eo meIiori$,quahtura vis,hüc per 5.horas taicina igne vo- 
IcciiliiTiOjVt pars et eius latenb. crucibuli adhaereat: Huius pu hieris 
recipe vndam vnä > aquae Re gis vncias quatuor, & in calido digere,  :B Chymicä 
donec tin&ura fmiridis, totalis iit in aquarn Regis folutam, co- 
loris eft fubviridis vel etiam fubflaua, poftea lepara per incli- 
nationem, dcdeftilla, vt maneat tantum tertia pars aquae tin&ura 
fmiridis praegnantis ad oleaginoiltatem.Ems vnciam vnam 
funde fupervncias duas vel tres Mercurii crudi bene purificati, & 
ilico ebullire incipit praecipitaturque Mercurius in puluerem al- 
bum rabftrahe phlegma a praecipi cato, & vrge ignem per gradus, 
donec Mercurius fiat rubeus: quod vero fublirnabicur, illud can- 
defac in crucibulo per horam vnam poftea edulcora, dehabebis 
Mercurium emeticum,id eft furfum.dcdcorfum leniter mouetera, 
Quod fi igniatur duabus horis, per inferiora tantum 
purgat;fi horis5-vel 6. igne expofuens, fixiflimus fit & fudorem 
tantum mouet:Dofis eius agranisio.ad 14. Praecipitatus vero ili- 
perior rubeus,maiori ex parte etiam eft fixus,: vfuseiusin augmen- 
tatione Solis de vitrificadone rubicundiflima.: cui fi tantundem 
crudi Mercurii addideris,,de in phiala,ad ignem atenae pofueris 
breuifilmo tempotis fpatio praecipitabitur,atque.ita per crebras ad- 
ditiones aequalis Mercurii erudi quantitas praecipitati augebitur. 
Nota infuper,recipe huius praecipitati rubicudi ac miraculofi a phi- 
lofophisnuncupati,huicaddcduplum Sulphuris communis, tere 
ac mifce in mortario, ac liquefeant in catino, liquata ignem facile 
concipiunt,quem permitte donec fponte cciTabir, relinquitur pul- 
uis fubflauus,qui in fluxu auro pedetentim prqie&us, eidem admi- 
fcetur,fednonnifidc 6. qua: manent in cineritio, in- 
terdum minus.pro operantis nempe dexteritate. Iniuper&notafi 
Vitriolum Martisaddirurtindturae, felicior eft. Item fi hunc pul- 
uerem cum filicibus calcinatis vrferis, tandem in vitrum tranfpa- 
rens redaftum eft.Item de tindura; fmiridis vnciisfedecim manet 
fproiedtisfuper ieptem marcas Auri) integra marca puri puti dc 
probatiflimi Auri per cementa & Antiraonium. 
Praecipitatio Mercurii duodecima ; Soluc in aquaforti vulgari 
Metcuriiviuimudificativnciastresjineadem etiam folue veneris 
vnciam femis: folutiones coniuge: Deinde ex arenadeftillaaquam 
fortem vrgendo paulo vehementius ignem, vt maxima pars fpiri- 
tuum inde tollantur; quod reliquum fuerit in fundo cxficca & 
,cotere,ac cum aceto dcftillato in balneo per lex dies digere, vltimo Liber Secvndvs. 
ebulliendo, vtpotiflima pars Mercurii in aceto folnatur: Acetum 
impraegnatum ex leniBalneo lente deililla, &praecipitatus viridis in 
fundoreftitabit.Nonefteiuendus,fedre6la exficcandus. Eftenim 
ipccificum in virulenta gonorrhaea,iam iam ad praecipitium luis vc- 
ncreae declinantis, Dolis eft a granis 4. ad 8. Datur in confcrua 
rofarum mane: Et licet gonorrhaea celTare viia fuerit, redit tamen 
ab exhibito hoc Ipecifico: Idcoque Dofes conuenientestamdiu 
fingulis diebus iterandae, donec omnis fluxus fuerit fublatusimo- 
uet enim fimul pharmacum gonorrhaeam & eandem curam. 
Praecipitatio Mercurii 13. Diflblue Mercurium a Sole vel Luna 
deftillatum&purgatum vtfupra,inaqua forti, quam ex matratio 
colli pro Jixioris,cum alembico proportionato, abftrahe, igne tertii 
gradus,cum bina cohobadonefemperreaffufa aquae priori,&cum 
vncia vna aut altera recen tioris aquae fortis fortificata, vt Mercurius 
fiat rubeus, qui edulcorari debet calcinando in crucibulo, inter 
primas.accenias, continuo virga ferreamouendo per horae qua- 
drantem circiter,vel cum aqua iequenti. Recipe aceti deftillati li- 
bras duas5phlegmatis Aluminis libram femis,calcis rcuerberatae tc- 
ftarum.ouorum vnciasfex; deililla fimul ad ficcitatem. Huius a- 
quae recipe libras tres,Mercuni fupradicfti praecipitati libram vnam. 
Mifce 6c digere per diem naturalem : poftea deililla peralembi- 
cum, cum terniscohobiis, ignem augendo fub finem, vt materia 
probe ficcetur,quae circulari debet per diem naturalem cumS. Vi- 
ni, poftea deftiiiatione ieparatur ipiritus; & denuo circulatur & 
deftillatur. Hoc quarto repeti debet.Haec vera Mercurii praecipi- 
tati praeparatio ad infinitos morbos pelledos;Et maxime Luem Ve- 
neream, fiue interius fumatur ('quia ita elaboratus faltemfudores 
prouocat)fiue exterius cum Butyro, aut alio medicamento appli- 
cetur ; Interdum etiam federn aut vomitum mouetprocliuionbus 
ad federn & vomitum. 
Praecipitatio Mercurii i4.folue in vnciis duabus aquq fortisMer- 
curii viui bene purgati vnciam vna,folutioni adde aquae communis 
calidae vn cias tres,acinfunde poftea vrinam hominis fani recentem, 
ac eius tantum quätum ad deliquium ipfiusMercurii 1 equiritur.-prq- 
cipitabiturhoc modo Mercurius incarnatus, qui aliquoties aqua 
.comuni edulcoratus/olü per feceifus mouer.Dofis a granis y.ad 12. Basilica Chymtcje 
Mercurii Praecipitatio 15. folue Mercurium fublimamm per Sa- 
lem & Vitriolum eleuatum,in aqua communi calida-.folutioni gut- 
tatim affunde olei tartari, quantum requiritur ad praecipitationem, 
& praecipitabitur puluis rubeus ad fundum; quem remoto phle- 
gmate aliquotiesaqua elue, donec omnis falfedo bene adem- 
pta fuerit,pofteapulueremexficca. £.in Mithri- 
datii extraho exhibitus ieiune bis in feptimana, mirifice experit o- 
mnes obftmdioncs,inprimis vero Idetum : Venenis praeterea &C 
morbis conragiofis vnice medetur. 
Mercurii Praecipitatio 16. Recipe cinabaris vulgaris vnciam v- 
nam,Salispraeparatidrachmas duas.Simul tere,miftc; &c matratio 
impone3quibusfupeifundeoleiSuIphurisper campanam fadivn- 
cias tres, aut in eiusdcfedu fpiritus vel olei Vitrioii. Digere per 
triduum in cineribus, reaffunde &c deftilla idque tertia vice; tan- 
dem igne violento fac omnem humiditatcm euaporare.Et mane- 
bit in fundo mafia alba,quae frequenti ablutione edulcorari debet. 
Dofis agranis G. ad 10. in morbis vencreis maxime; optimus etiam 
eftinerifipelate & affedibus capitis; Datur per aliquot dies cum 
conferua rofarum & vnciis quatuor vel tribus decodionis faifac 
parillae, 
Mercurii Praecipitatio 17. Simiiimodo vti antea faspitis didtim 
eft folueMercurium in aqua forti,diftblutum infunde prius aquam 
communem .-poftea paulatim oleum tartari commune guttatim 
adde, & praecipitatur Mercurius inftar luti, qui probe a corrcfiuis 
per aquam fimplicem vindicandus.nihil aliud in corpore molitur, 
quam quod per inferiora impuritates eius exturbet, a granis G. 
ad 10. 
Mercurii Praecipitatio iB.Haec eft Crollli mei fy m pa- 
triotae piae memoriar.Redpe Mercurii bene purificati libram femis, 
cuiarfnndaturhbravnaolei Sulphuris per campanam fadi &redi- 
ficati,(Hocn.oleumpraeomnib.aliis corrofiuiseum optime,&oleo 
Vitrioii longe potenciusprascipicat &c coagulat, ira vt maiorem et- 
iam patiatur ignitioncm)compofimm per duos dies in arena dige- 
iatur,poftea per retortam vkrcam luto munitam paulatim deftilla, 
liquore egreftum iterum affunde,& hoc rerrio reirera. Quarta vice 
poteft adhuc femeialiquid de reccntiSulphuris oleo affundi,&cir- Liber Secvndvs. 
ca finem au&o igne inter deftillandum ita abftrahi vc retorta can- 
defcat.fic in ipia deftilladone praecipitatur Mercurius in maftam al- 
ham;Poftea fra&a retorta exime illa ac fupra marmor tere, ÖC aqua 
calida piuuiali deftillata iaiicdinem diligenter ablue in vitro oris 
ampli:agiteturprobe,&per horas 4. femper aqua prius fubfidear, 
antequam eifandatur.edalcorationem toties reiterabis, quoufque 
nullam falfedincm in affufa aqua amplius deprehendes, & Mercu- 
rium remanentem videas verfilm in pulucrem flauiflimum, quem 
poftea prius exiccatura phiala oblongo collo bombyce 
impones,<Sdn ignem vehemenciilimum per o6to dies digere- 
dum collocabis,il forte adhuc aliquid dc Mercurio non iatis praeci- 
pitato immixtum eifet, illud fponte fublimabitie in vitri collum, 
quod poftea ferreo circulo candente franges,&fuperiorem partem 
in qua crudus Mercurius aflixus haerec,caute & leniter auferes,maf· 
iam vero in fundo reftitantem eximas, S>c ter fpiritumvini defuper 
incedas, & poftea ad fuos vius reponasrita fecurc datur intra corp 
Obferuationes. i.Signum veri praecipitati eft,li cum Auro fortiter 
teratur,nec Aurum inde dealbetur, ficuti ex conta&u Mercurii fie- 
ri confueuit.2.Non eftnecefle vefie omnino fixus,ea enim ratione 
amitteret vim fuam purgandi.3. Nullus eft praecipitatus qui ηδ pof- 
iit reduci,fi fixus plane cftct, nonpoftetin corpus humanum ope- 
rari, ratione cruditatis fuas operationes perficit. 
Ftm. Mercurius eft Balfamum Naturae,in quo eft virtus incarna- 
tiua,quae mirabiliter renouat,&: clarificat ab omnibus impuritatib. 
corpus Microcofmicum lue venerea(& lepra) infectum : Vbienim 
tota mafta ianguinca invniuerfovenarum ambitu corrupta eft, <Sc 
refedfa multorum morborum feminariis,tuchaec metallica vi ignis 
attenuata eam penetrandi vim acquirunt,vt habitum totius corpo- 
ris permeent. 
1. Remediumeftcontrainfirmiratcscaufatas exhumoru putre- 
in morbis deploratis vix exprimitur aliquid praefencius. (Si 
detur cum icaramonioproutillepraeparatinhacfua Bafilica Chy- 
oaicafol.140. 
2. Educit omnes vitiofos humores,& cerebri defluxiones. (Hinc 
nimiae cerebri defluxiones denotant in gallicanis luem veneream,) 
3. fanguinem in venis,& medullam in oftibus;(rcfiftit e- 
nim.ößini putredini,) 114· 
Basilica Chymici 
4· In Hydropeeft fummum remedium appropriatum, habet 
enim vim expellendi. (Prius aquam cum fcammonioper aluum 
iubducendojdeindeexhibendo procedat cum praecipitato hoc, a 
grano lemis,vfque ad integram dofin.j 
y. In Podagra exhibetur cum Pilulis Rufii & oleo mellis: (vel 
potius Hcrmodaftylorum. 
6. Γη pleurifi etiam afthmate)cum fpecifico vehiculo. 
7. Contra venena &fcabiem. 
In omnibus febribus continuis & intermittentibus adden- 
do fern er quatuor vel quinque guttas olei Vitiiolicum ( &fine); 
pilulis Rufii, 
9. Ca; holicon eft in expurganda lue vencrca,huius enim hor- 
renda luis Colas ρίς·/ι0Μο; dici meretur .-.radicitus enim tollit omnia- 
vlcera venerea, & fimilcs fluxiones reiterata Dofi. 
10. In l&ero nihil pracftanrius. 
11. DaturinPcfte,cumpilulispeftilentialibusRufii. 
12. In vlceiibusmahgnis &foetidis expurgandis commifcetur 
vnguentis.. 
Paracelfus in luis curatione exhibuit cum eleduario de fucco’ 
rofarum , & Phaedro cumfpiritu tartarifucceflu feliciflimopuftu-; 
las vencreas expulit.. 
Huierus p.m.afiirmauit miHi fe ex cius frequentiflima exhibitio-· 
nc, nullamvnquam deprehendifle noxam, nifi quod interdum 
propter biliofas vomitiones , aegrotantes de dolore aliquando et- 
iam de ardore quodam gutturis ac oris conqueftifint, qui flatim* 
adhibito leui gargariimo vel vfu Terra: figillata:, fi ardor in gutture; 
fuitjfopiebatur.. 
Dofis&vfm:Agranis <$.In corporib.praefertim robuftis.· 
Offertur cum pilulis appropriatis,· 
In doloribus capitis cum pilulis cochiis. 
In doloribus brachiorum cum pilulis de Herrn oda&yl. · 
Vel mifcctur cxtra&is purgantibus.'· 
In fucco liquiritia: melius operatur,remouendo Theriacam; of- 
fertur etiam in conferua Rofarum aut in Sacfiaro,Rofacco, vel de- 
glutiaturiu pane hoftiariojfuperbibcndo tantillum vini.· 
CNonnuuiiccipiumhuiuspraecipitatidrachraamintegram, ca- Liber Secvndvs. 
phorae/achariana.-drach. vnarn,fpiritus vinicorrcdHdrach. duas, 
imbibunt haec & coagulant in puluerem, ficque exhiberi putant 
hunc praecipitatum tutius; Dbfis huius puluens eft gr. 4. ad 7. plus 
minuilie ratione morbi,occatis,atque complexionis. ) 
Precipirano Mercurii decima nona; Recipe Mercurii cum oleo 
Vitrioli praecipitati atque probe lori edulcoratique, fuperfimdc o- 
lei Saturni,modo fucceiliuo non continuo, eoque ac ii tantummo- 
do hume&are ac imbibere velles: Dotis praecipitati erit , vnciae 
quinque ac Ternis, olei vero vnciaciex integrae, ('nonnulli recipiunt 
oleum Antimonii) iuperfjfooleo cum vitro, inferne non rotun- 
do repone adignem, per tres feptimanas, continuando ignem per 
die ac no<5bcm; vide etiam ne praecipitatus diuaporet aut fundatur; 
in hoc tempore ii fixus extiterir,tum exime eum,acperfolue cum a - 
ceto optimo,feces praecipitando,&purum vicilTim coagulando, ac 
foluendo cura aqua pluuiali deftillata, fccefque inde (eparandoy 
tandem omnem humiditatem ad ficcum abftrahe; Hacc folutio at- 
que coagulatio toties repeti debet, donec Mercurius praecipitatus 
nullas amplius ponat' aut relinquat fordes feu feces; Deinde im-- 
pone illum phialae,ac repone in igne vaporis per 30. diesconcinu-- 
os,& primo M'ercürius nigras nubeculas de fefc reddet , deinde al- 
bas i His perabfs, ignem continua vfque dum fixus appareat: Hic’ 
eft Diaphoreticus,& virtutis mirabilis,in operatione celer, contra 
omnia datur: Dolis grana 3. cum vino, Syrupo vel alio appropria-- 
to conueniente:'purgat ranguinenT,mouet fudorem, expellit Apo-· 
ftemata.curat vlcera maligna & id genus alia. 
Praecipitatio Mercurii 20. Recipe Mercurii crudi vncias quat- 
tuor fuperfundeaquae tinendae( praecedenti libro 1, Bafilicae Chy-· 
micae defcriptae,cap; n.fol. 152.repone in leuioribus cineribus 
ad fo uendum,folurionefa6ta,aquam inde abftrahe, &: aliam re- 
centem defuper funde,viciiTim deinde abftrahe,& id tertia vice re- 
petito cum recenti aqua: iam fuperfunde olei Mercurii fublimati 
cum antimonio,vnciara vnam,digere per diem, poftea excandefce 
omnia,quod fubli.nacurremoue,fixum folummodo fundi accipe, 
ac fiiperfunde olei de Marte cbnfcdi drachmam iemis,& Timfturae 
vel olei Solis tantundem,figilla, vnita optime vitrum, & repone 
per tres dies ac no&cs in cineres calidillimos fupra & infra dabis Basilicae Chymici 
ignem, 5c praecipitatas euadet fixus, fimulque augmentum fotis* 
Sublimatumremocurnnonreiicics , hic enim ad opus viciifimde 
nouo redintegrandum optime idoneus ac habilis exiftir. 
Praecipitatio Mercurii 21. SolueMercurium fublimatumin cel- 
la fuper tabula ferrea in aquam, poftea filtra & a fecibus iepa- 
ra , huius fibrata: aquas recipe libram integram , &c fac in reci- 
piens magnum, qua procede vt iam dicetur: Recipe Salis nitri 
Sc vitrioli ana: Inde cucurbitas, & applicato alembico,deftilla in 
recipiens illud in quo i u i ii facere aquam, fiat autem igne forti 
deftillatio attamen graduato , vfque dum nullos amplius videas 
exire fpiritus, &c aqua praspofita fiat rubeo-flaua : Deinde haiic 
aquam accipe &c iu cineribus adhuc femel deftilla per alembi- 
cum cum fuo phlegmate ad ficcitatem, dein fundo vitri remane- 
bit praecipitatus fixus ac miracundus. Aquam fi viciifim deftil- 
laueris per Μ, B. redlificando, remanebit oleum in colore au- 
reo, fumraas acredinis, hoc foluit omnia Metalla. In hoc oleo 
folue Mercurium vulgi, & deftilla inde viciifim phlegma, adhibi- 
to fecundo gradu ignis, & habebis praecipitatum furame grada- 
tum,quem edulcabis,hic plus efficit quam vulgaris, externe yfijc- 
patuSo 
Praecipitatio Mercurii 22. Mercurium puriifimum (vtfupradi- 
€tum purgatione odfaua) in aequali fui pondere aquae foluehtis 
poiitum, relinque per horas duodecim fdc inuenies materiam in 
lapillos Cryftallinos quafi conuerfam : Hoc totum in alcmbico 
deftilla , idque tertio, materis huic ficcae infunde oleum Vitrio- 
li tantum, vr fupernatet vno digito, digere de poft triduum inde 
deftilla,iremque materiae affunde,deftilla dc calcina toties, do- 
nec mbedinemacquirat ad fimilitudinem florum calthcae, tunc 
eximatur & conteratur materia, dc habes Turpetum cum quo pro- 
cede vt (equitur. 
Recipe aquae fortis cx alumine dc vitriolo Romano deftillarae 
libram lemis, aceti deftillati libras duas »albuminum otiorum co- 
corum libras aliquot vel q.v.mifce omnia fimul, & iterum de- 
ftilla ac fema. Huius aquae deinde libris tribus addes Turpcti 
jpraedidi libram ynam, ac fimul deftilles ? donec exiccetur, po- Liber Secvndvs. 
ftcaiterum affande & deftilla, & hoc tertio repete ad ficcitätem 
> omni vice, poftea materiam iterum tere, & fuperfunde de fpiri- 
tu vini eiafdem ponderis, digere & deftilla nouumque reaffun- 
dc vt ante,e;ufdem materias ponderis, illudque deftillatum ite- 
rum affunde & deftilla,hoc opus ad-ίο. vel ii. vices repete, de- 
inde cum nouo fpiricu digere per triduum, quarta die clarum ef- 
funde fine dcftillatione, iterum & nouum fpiritum affande, di- 
gere vt ante, clarum per inclinationem effunde, hoc fiat ter- 
tio, poftremo aquam rofarum (eiafdem ponderis cum materia) » 
affunde,digere per triduum & deftilla,nouamque aquam roiarum 
affunde, digere per triduum in modico calore, &c per inclinatio- 
nem effunde, &c hoc opus ( affundendi, digerendi, & per inclina- 
tionem iterum effundendi jrepete feptiesomni vice cumnoua a- 
qua,puiuerem hunc poftremo exicca, erit enim color ad fimilitu- 
dinem florum calcheae vel minii,quem fubtiliter tritum ferua. Ha- 
bes enim pracftantiifimumturpetum, pro morbo Gallico, Gonor- 
rhoea,& multis aliis. 
Dofisgrana5· ad 6. bisindieperhorastres ante prandium &C i, 
ante caenam omni die, hoc modo accipies patiens omni die bis, 
donec venerit fluxus , qui erit poft fextum , feptimum vel oda- 
uum diem. Vratur moderate diacca in prandio & caena,fednul- 
lo modo in aerem prodeat vel exeat foras, donec ceflauerit flu- 
xus, qui forcaflis durabit per 14. vel 16. dies ; & ita finita feliciter 
erit cura fine omni alio medicamento. 
Aqua ίο-luensfit ex virrioli calcinari, Salis nitri ana libris dua- 
bus, &aluminislibra vna,deftillavteftartis. Hoc Turpetum inv- 
fii habuit didtus (Sacrfdjttt/R- om.CaefMa- 
icftitiSjMedicus & Do6t or infignis. 
Praecipitatio Mercurii 2]. Solue Mercurii Hifpanici quinquies 
fablimati & reuificati libram vnam rin fufficienti q. aquae, fu- 
praiam de feri prae , ponantur vna omnia in phiala magni colli, 
in reuerberio dauio , tradentur per gradus ad odtiduum, do- 
nec materia tota euadat rubicundiflima. Hanc materiam po- 
ftea fume , folueque in aceto ftdlatitio , quod nifi fit fatis for- 
te, radicabis cum fale communi, calida deinde aqua (dul- 
corari debet. Do fis gran. 6. ad 10. Ne detur nimium cathariofis  B asilicjl Chymici 
meta fublimationis, corrigitur tamen auro foliato, vel oleo Saliiiae 
aut Anifi. Datur cum pilulis Ruffi, vel 9j. Catholici Thcophrafti. 
Per aluum tantum purgat, Sc fuauiter inftarRhabarbari: & nili 
materiam eiiciendaminueniar,nihil cuacuar,fcd confortat. Hinc 
fa&um eft vtHermeticiPhilofophi dixerint, hoc remedium tunc 
primum agere &man:fefte operari,(1 inuenit materiam eliciendam, 
alias nihil conipicuum moliri,at nihil iecius proddfe iemper, ob- 
eife nunquam. 
Praecipitatio Mercurii 24.. Recipe Mercurii viui libras duas , has 
folue in aqua regis, vt fiat praecipitatus; Hunc folue cum aceto vt 
eftartis, quodvnaiblutione autcodrionenon foiuitur , altera &c 
tertia peragitur,vfque totus praecipitatus ab aceto fit foliuus: fo- 
lutionemfiltra,adfeparandas inde feces , pcftmodum in Balneo 
abftrahemenftruumabextrado, & recens viciilim acetum fuper- 
funde, fecefque fi ad fundum fefe praecipitant, eas itidem fepara, 
hanc folurionem & coagulationem toties reiterabis, vfque dum 
Mercurius nullas feces amplius relinquat, fed inftar Butyri feu 
Salisreraancat: Huius Salis accipe dimidiam partem , & fuper- 
fundefpiritum vini, pone ind;geftione pero&iduum,tum deftilla 
per retortam applicato recipiente iundurifque munitis, & primo 
deftillabiturdpiritusvini, pofimodurnipiritus Mercurii, m retorta 
vero remanet caput mortuum nigrum; vafa intra 24. horas non a- 
peries , quia ipiritus ex momento fefe non praecipitant aut refol- 
uunt: iolutisjvas aperi, & infunde cucurbitae, ad reponendum m 
Balneo,vtfpiritus vini inde deftillando feparetur,& fola eilentia 
.Mercurii remaneat in forma olei cineritii. Hoc deum infunde 
phialae 3c adde alteram partem Salis, figilla vitrum 6c luta etiam, 
poftmodum repone ad ignem putrefadlionisperodo ieptiraanas, 
deinde pone.in arena,quoufque in pulueremfinr conuerfa3deinde 
adauge ignem, donec reddita fint fixa. Dofishuius praecipitati eft 
granum i.ad 2. in vino vel appropriata aqua aut fyrupo,curat Luem 
Veneream, ter in feptimana exhibitum,, ita tamen vt aerem fugias, 
vinumque haurias cum facharo: Pthyficis,Podagricis, Calculofis, 
Vulneratis,Leprofis,Hydropicis,Epilepticis, Febricitantibus, He- 
paticis &cc. fumme conuenit; Nota hoc oleum facilirae figitur cum 
folari, non nulli dicunt eile primum Ede &c aftrum verum Liber Secvndvs. 
Mercurii: Hic praecipitatus ii re&iffimc calcinetur fit coloris nibi- 
cundi inftar fanguinis, prout etiam fal extractum: Nota etiam S. 
vini vulgarem non eile idoneum ad hoc opus, fcd folummodo 
Alkohol. quod eft impraegnatum efientiafalis tartari, nequeet- 
iam cum vulgari fale tartari , fed id conuenir, a quo fpiritus &o- 
leum funt fcparata per deftillationem. 
Praecipitatio Mercurii 25. Recipe Vitrioli, Salis nitri ana libram 
vnam,deftilia fpiritus in aceti deftiilati libras rres,digerant per odto 
dies,deinde adde dici tartari 'ibram femis, viciifim per odiduum 
digeftioni manda., poft hanc digeftionem in fundo vitri falem in- 
uenies candidum,hoc viciifim coniunge quo acetum hocfoluat,& 
aqu&fixatonaad praecipitatum parata eft: Accipe iam Mercurii per 
aquam fortem cum muria ieu aqua &: fale praecipitati,qui alias Cof* 
meticus vocatur,huic luperfunde olei vitrioli q.v.digcrepcriq ho- 
ras, tandem fupetfunde aquam Fixatoriam, repone indigeftione 
per nouem dies &no6tes, tandem aquam abftrahe , hic praecipita- 
tus erirfixus, 
Praecipitatio Mercurii 16. Diifolue Mercurium in aqua forti: 
poftea aqua marina, feu fale marino in aqua foluto praecipita: & 
ex cucutbita per arenam deftilla,ignem fub finem augendo,vtMer- 
curius ad latera vafisfublimari poftit; Vafe refrigerato, fecibus in 
imo vafisiubfidenribusabie&isjfublimatum feorfim collige: ÖC i- 
terum in eadem aqua diifolue, deftilla 8c fublima vt fupra. Hanc 
aquilam caeleftem niue candidiorem aquaroiacea vel alia appro- 
piiata cordiali laua: Eius Dofis eftagranisio.adif. Vfus eius eft 
in morbis venereis. Purgat tantum per inferiora : ÖC datur in qui- 
buslibet maifis pilularum vel extraftis. 
Praecipitatio Mercurii 27. Recipe Auri fj. Argenti |j. Saturni 
j.confundantur omnia,his parum induratis Mercurium ex Cina- 
bariimpone, dcodore raeta lorum coagulabitur: Hunc fublima 
xum Mercurio fublimato Scafeendet fublimatus, reli&oin fundo 
puluerem rubicundum ac dulcem: Cuius Dofis grana 5. purgat per 
fedes fine tormine. Aurum & Argentum poteft viciifim arte fe- 
parari. 
Praecipitatio Mercurii jl8. Recipe Salis nitri, Vitrioli Vngarid,  Basilicae Chymic^ 
Salis Alkali, Aluminispiumoii, cinabaris; »ris viridis ana partesr’ 
aequales , mifceantur omnia perquam optime, refiftant paulifper 
ixi cella per nodtem aut vitra fiiperfundendo Alkohol vini,vt fiant 
inftarmail»,quampofteadeftilla artificiofe in aquam : Huic aquas 
impore Aurum ad ioluendum,omniaenim corpora foluit·, foluto 
repone in Balnea ad abftradlionem menftrui,& remanebit Mercu- 
rius Praecipitatus c um Auro in fundo artificiofi (Iimus·,in tali forma 
cum omnibus Metallis procedere potes: praecipitatus hic inftar 
croci cftHauiifimus. 
PiaecipitatioMercuiii 19. Recipe limatur» Solis partem vnam3 
Mercurii fublimati puriflimi partes tres , fublima haec inuicem 
quatuor vicibus ,tandem materiae in fundo refidnae fuperfunde 
aquam tinendam cum Sale armoniaco fortificatam, vt fi quid de 
Auroremanfum foluatur,roiutionem per 24, horas repone vr in- 
clarefcat; clarum effunde, & mifce cum Mercurio fublimatoeo- 
dem modo foluto , praecipitentur &C edukoremur in praecipita- 
tum egregium ac folificum ( quidam purat fi hic praecipitatus cum 
Borrace vel alio idoneo fiuxu reduceretur, duplum fore lucrum 
auri, tu fi vis tenta, nihil enim inde euenic detrimenti,) 
Praecipitatio Mercurii 50. lofcphus Quercetanus fic ait in te- 
trade grauiiT. totius cap. affe&uum cap. fol. 463. Qui nos»~ 
täte prteceflerunt, parum in Anatomia interna Mercurii verfati, 
ipfum primum calcinarunt, aut iuxra Paulum praecipitarunt,& in 
calcem redegerunt: Alii quidem folo Sulphuris vapore , vnde 
genus quoddam artificiofi cinnabrii concinnabant magnae vir- 
tutis, intro etiam fumpti. Alii vero ipfum praecipitarunt fortibus 
aquis vulgaribus; atque hunc praecipitatum dulcorarunt crebris 
ablutionibus aquarum cordialium 5c vir»; Vnde remedium e- 
ducebant in curationem luis venere» , exhibentes ad gran. viij> 
x. aut xi). Aut cxtriniecus inducentes ipfum pcif.<ffe edulcora- 
tum, vel folum, vel aliis mixtum, vt butyro; vnde linimentum 
formabant in omnia phagedoenica& excedentia ,cacoctica,viru» 
lenta,cancrofa,aat vitriolica vlcera,quod omnia alia virtute vn- 
guenta fuperabat. 
Humfmodi pnecipitatum fie elaboratum a quodam celeber- 
130 Liber Secvndvs. 
:timo Medico Puluis Angelicus Mercurii,obegregrias ac diuinas, 
dcres, quibus pollebar, vocatum eft. Mihi ramen huiufmodi 
prazparationcs difplicent, nec vnquam ego Mercurii praecipita- 
tiones, aquatum fortium vi fidus, hadlenus probaui, nec adhuc 
-commendo : frquidem ciufmodi aquae noxiae funt ac exitiales, 
■vtpote quae Talium Tuorum pernitie ac corrofione praecipitatui# 
inficiunt , quod a vulgaribus artificibus emendari, corrigi,ac 
cdulcorari nequit vt decet, quo ialubre fiat & fcelix reme- 
dium. 
Si idem Mercurius cum fpiritibus vitriolicis ipfius vitrio!i,aut 
:ialis gemmas, aut falis communis, aut falis petrae praecipitatus 
:fuerk,qui pene omnes eandem naturam pcllldent, eofdemque 
.fere aut fimiles eifcdtus producunt, fi optime philofophico mo- 
re praeparati fuerint: hic inquam Mercurius, fi cum cinnabari 
:amficiofi vel minerali cxrra&us fuerir , fupplebit Mercuriorum 
.Corporum Metallicorum defe&um, quibus carueris: IfqueMer- 
curius praecipitatus ita eleganter artificio edulcoratus reddetur 
6cmaniucfi,&us,vclongelateque vulgarem viribus ac cflfcftis fu- 
perer. 
Ex eo porro ( loco aquas fortis communis) fi ex aqua Philo- 
/ophica ,(de qua in fuperioribus didtum capite de Antimonio) 
praecipitatum feceris, additis fiuxibus tartari & nitri, omnia per- 
fekte contemperantibus acedulcantibus, id bonitate alia praecipi- 
tata longe fupcrabic. At fi in eadem aqua Philoibphica alterum 
duorumluminarium (Solemac Lunam) intinxerisac diffolueris, 
eidemque aquae Mercurios cinnabaris mineralis, aut Antimonii fc- 
orfim immeiferis ac folueris, cum minore elegantis noftri reguli 
Äellati portione addita , cuius pondus iam pridem alibi tradidi- 
musrommbus dein redte permixtis & obumbratis, fi crebris co- 
hobationibus ac reuerberationibus exerceantur,& ex arte edulco- 
rentur, inde turpetum noftrum minerale naicetur, vel Aquila 
coelcftis Paracelfi aut Phaedronis; quod turpethum trium, qua- 
tuor, quinque aut iex granorum pondere vino infufum exhibita, 
fius colatura admirandos efie&usoperatur, leni tamen &c facilie- 
eacuatione, nec molefta corpus exercens: nec tamen eorundem  Basilica Chymici 
granorum petierit vis, quorum nouae fubinde infufiones iterari & 
propinari commode poilint. Atque hocprasftantiilimum , nec fa- 
tis vnquam laudandum remedium eft , aduerfus omnis generis 
Lues,Epilepiias,Paralyies,necnon hydropes, vt iic teftatur Para- 
celfustom.5.pag.295. Arcanam vim habet,inquir,auferendi aquo- 
sitates hydropicas, quod nec colocynthis, Hermod. Eiula,turbiih 
praedare poliunt, hae enim poros non ingrediuntur, iicuti Mercu- 
rius. 
Mercurii Metallici, Solis, Luna:, Veneris, aliorumque metallo- 
rum cum fpiritu Vitrioli aut Sulphuris praecipitatorum: aut faltem 
idque melius (Ted maiore temporis diuturnitate) cum calcibus 
fuisphilofophicisviignisi Eiufmodi,inquam,Mercurii vt pluri- 
mum funt.Diaphoretici , vnam aut alteram tantum federn ope- 
rantes, tantarumque ea auxilia funt virium, vt aduerfus peftes, le- 
pras,lues,contagioneque ferpentia morborum genera ac veneno- 
ia, Febres, Epilepfias, Paralyfes,ac ahos defperatos aiFcdus , vfque 
adeo potentia ac firgtilaria pr<efidia lint, vt ingenue fatear, ad lau- 
des eorum iaris-cekbrandas dceile milii orationem : quae quidem1 
remediali tantum pixide contineri 
poilint, fcxcenta tamen alia amplis & magnis vaiisingentifaftu> 
conchifamedicamentavirtutibusfuperent,&>multisloDgeatcrgo> 
ftadiis relinquant &c». 
Praecipitatio Mercurii jj. Mercurium quendam praecipitatum* 
Diaphoreticum deferibit Paracelfus tom. 6. pag. zS8. hb. dw mor-- 
tererumin hunc modum .-Mercurius inaqua fbitigiaduata cald-· 
natus,,ab caque quinquies feparatus, donec- rubedinem elegan-- 
temacquirat,pofteadulcoretur. Deniqueipiritus vini nouies ab' 
ipfo deftilletur,donec Mercurius ignem ferat &c candefiat: tum 
praeparatus eft Mercurius Diaphoreticus, qui? Mercurius cum a- 
quaSaltabcridulcificaturi&eadem abipfoper deftillationem ie- 
parara, fempcrnouaafTuia,donec nulla acrimonia in aqua perci- 
piaturjdulcis vero recedar, tum praecipitatus Hic Mercurius dulce- 
dine Sachamm &Mei fuperar, in morbo Gallico, cancrofis vlcc- 
ribus,aliifque variismoibisfuprcmumremcdiura, omniaque effin- 
de,quae Medicus defiderarepoffif;. Sunt & piares etiam praecipitationes Mercurii cum Auro vti vi- 
dere eft lib. i.ßafilicae noftrae Chymicae 
20.21.14.& 25. 
PraecipiratioMercurii Armoniaci partem vnam, 
Sulphuris viui partem vnam.miiceantiir & conrerantur.ne Mercu- 
rius amplius perfpicipoflic, pone deinde in vaie vitreo, ad (obli- 
mandum,Sal cum Sulphure afcendunt, & Mercurius in fundo eft 
praecipitatus. 
Praecipitatio Mercurii 35.Recipe Mercurii purgati lib.femis im- 
pone cucurbitae,&fuperiniice Virriolicrudi optimi libram vnam, 
cxtillaphelgma, vel fpiritus humidosigne lento; cum feqni inci- 
piuntfpiritus ficciremoue ignem , finerefrigefcerc vas, & denuo 
iniice libram vnam Vitnoli vtiuprav perge, &c iterum iniice Vi- 
trioli libram vnam,euocatisfpiritibus humidis, mutato recipiente 
paulatim adauge ignem vfque ad fummü per 18.vel 24.horas,&: ha- 
bebis in cucurbita tria colchotcra fibi inuicem incumbentia, & 
prohibentia Mercurii euaporationem', &in flirtdo ipfum Mercu- 
riumpraecipitatum 3; colchotcra fUis' vfibus> vtr alias parata infer- 
uiunt.· 
Praecipitatio Mercurii34.Recipe Veneris dc Mercurii ana, foliae' 
fingula fcoriim in aqua forti, deftrla bis, edulcora, praeftantiflime’ 
purgat fine vomitu per iedes: Cerebrum optime purgat.· 
PraecipiratioMercurii jj; Dellillaaquam fortem ex nitro , vi-* 
triolo & tartato,dn ea rdolue Mercurii' ieptiesTublimati quan- 
tum vis", praecipita cum’tartaro’,· aquam affundendo & deinde' 
cxficcando tandem abftrahe acetum ad tertiam vicem : Viti-* 
mo S; Vini affande & aliquot abftrahe vicibus,;hoc fadtb , S. 
inde deftdiatum Jento igne adhuc femel abftrahe, remotis fe-* 
cibus, in fundo habebis Turpetum Mercurii inftärSalisi· 
Praecipitatio MercuriijiT. Acetum ThereBmtinaeper fe tertia vi-* 
ceredifica, poftea adde tantundem aceti, de deftillä vna, poft- 
modumaddefpecies huic deftdlato,quas Tlvophraftus defcribit 
in libro fiio Xenodochii,deftillä htec in hunc modum: Accipe tur- 
peti mineralis cü aqua forti deftlllati fiue praecipitati, ab hoc lente 
aquam didam deftilla, vfque ipidm videas formam induifle floris 
caiendulae, non vnafitabftradioneied aliquota, primo fit albus 
L[BER Secvndvs.  Basilicae Chy-mi-cä 
inftar lilii conuall.dic5to colore imbutus, cumipiricu vinieft corri- 
gendus. 
Pracipitatio Mercurii 37. Recipe Mercurii quantumuis, hunc 
folue in aqua forti,&terrio inde abllrahe,vltimo ad euancfcentiam 
ipiritunm/uperfunde&aceci q.v,& eodem modo bis inde deililla, 
öchocfadoibperfunde aquam mellis per 24. horas, pofteapera- 
lembicum ab eodem abilrah?,&; habes turpetumfeu Aurum vitas: 
vti huius auchor vocar. 
Praecipitatio Mercurii 38. Recipe Mercurii iiiblimati q. v. fol- 
uc in aqua forti, deililla inde igne fornffimo & per dimidium 
diem fublimabicur Mercurius , quod in fundo manet, hoc te- 
re &edulcora,vt artis,cum aqua calida, hic praecipitatus externe in 
vnguentis vfurpabitur,m'irabilis erit in curando. 
Praecipitatio Mercurii39. Recipe Mercurium viuum, in tanta 
quantitate prout vis huic iuperfunde aquam fortem, abftrahe vi- 
ciffim vt fubbmetur,hunc fublimatum imbibe cum oleo tartari, a- 
liquoties, tandem viciihm fublima cum igne intenfo optimo , 
quod in fundo remanet optimum eil ad internum vfum , fublima- 
tus valet ad externa in lue venerea &: aliis,hic praecipitatus cum Sa- 
.ieArmofiiaco fixus facile redditur in oleum.quodieinaere tantum 
coagulat. 
Praecipitatio Mercurii 40. Recipe praecipitati cum oleo Vitrioli 
q.v.huicfupeifunde S.V.ad comburendum aliquoties eum cum S. 
vini. Id a/fiet ro.vel zo.vicibus,& ii placctadhuc reueibcrafubte- 
gula: huius recipe lj.croci zvuj Myrrhae sj.ß.aloeparici sj Mifce cu 
galbano,ad conficiendas inde piiulas,Dolisgrana viij.Hicprascipi- 
tatus dulcis fit,per oleum ex fecibus vini dcilillatnm & calcinato 
tartaro regificarum,fepties idem oleum ab eo abilrahendo ; & hic 
fire&e fundatur nempe praecipitatus, cumfiuxu appropriato, a- 
bibit in puramLunam. 
Mercurii Praecipitatio 4i.Rccipc olei Vitrioli fecundum artem 
fa<5ti & re6tificati,in hociolue Mercurii quantum vis, donec nihil 
amplius foluar,&neque viuus neque praecipitatus appareat, ied to- 
tus in forma olei liquida apparear. lam folurionem cum Mercurio 
perretortadeftillainarena ira exibit oleum a Mercurio & praecipi- 
tabitur -.Huius praecipitati Recipe vncias duas, calcis LunaeScSalis 
Augmen- 
tum olei 
Mercurii 
fuhlimuti. Liber Secvndvs. 
Armeniaci ana vnciam vnam,ca mifce & in phiala fublima, vbi Sal 
Armoniacusafcendir,Merciirius& Lunain fando manet informa 
Auri puriffimi praecipitati :Si labet,pone in vitro forti aut crucibu- 
io deuitreato in furnum venti ad fluendam, deinde ignem adauge 
& praecipitatus verfus eft in vitrum tranfparens fixum,coloris inftar 
aurei,qued mirae eft virtutis atque efficaciae. 
McrcuriiPraecipitatio 42.Funde Antimoninm in regulum cum 
Sale Armoniaco,binavice,huiusreguIiaccipe Mercurii ?j. olei 
Vitrioli vadas duas,riteq; mifce.deinde extrahe cum fpiritu V.cin- 
dum effunde, aliumq; viciifimfuperfunde,poftcadeftilla extra dii; 
& remanebit fixus praecipitatus Anrimonialis cum Mercurio.Eft 5c 
alia adhuc artificiofiffima praecipiratio Mercurii, qua: fit per Salem 
nitri, igne fufionis videlicet, facilis. Aliactiam eil quae fitper 
fclices puri ili mos ; Aha itidem quas fit per phialam planam &haec 
myffica ac philofophica eft,&c. 
Praecipitatus Mercurii 43. Recipe fublimati partes duas,reguli 
Antimonii partem vnam. Praeparentur &c puluenientur ieorfim: 
c5 mifce in mortario vitreo ciyn aqua vitae; & pone in retorta vitrea; 
pama,quae intret in aliam,lento igni exibit oleum quoddam nigrii, 
quoddeftdlabiturrurfus perretortam, &c quaeferuiet recipiendo, 
plena fit ad medium aqua,ira,vt retorta,vbi eft oleum, extremitate 
rangat, aquam recipientis. Pefeda deftillatione fine quiefeere a - 
quam,&inueniespuluerem album,quem iauabis aquis cordiali- 
busDofis eft grana 7.vel odo. Dodor Mullerus eft author. Non- 
nulli ex hocpuluere conficiunt Mercurium vitae, vide cap. 4. fe-- 
quens. 
Mercurii Praecipitatio 44.Recipe Mercurii in aqua forti folutf& 
cum fpiritu vim edulcoratiatq; dulcificari, aliquoriefque cum S. 
cohobati, vltimo ad praecipitatum deftillari,huius Recipe j. Sa- 
fts Saturni |.j pone in phiala fixanda per menfem, tandem exime, 
& tenes miraculofum praecipitatum curans multosmörbos. 
Mercurii praecipitatio, 45 D. Mulieri. Redigetur Mercuriusin 
puluerem rubrum & dulcem; Si primo coaguletur per aquam de- 
ftillatam ex albuminibus ouorum cod.in duritiem Deinde fuper- 
Infundatur iaepius aqua ex albuminibus ouorum,quae deinceps de- 
Vitrum 
Mercurii 
cum Luna B A S I 11 C JE C Η Y MIC JE 
ftillata fuerit cum putaminibus ouorumcalcinatis,eamcducendo 
per deftillationem qualibet vice igne cinerum. Deinreaflunden- 
do toties, donec Mercurius fit conuerfus in puluerem rubrum & 
dulcem.Paracelfus appellatillum puluerem, ßalfamum Mercurii, 
quihabettalemdulcedinem. Nonfolum curat vnlncra&vlcera 
externa in eilte jfededam colli veficae vlcera, etiam fi talia fint, vt 
.aftimentur incurabilia. 
De hjdrargyro praecipitato & paucis etiam libauius eß audiendus hb.x. 
Alchjm.traft.uap.6. 
Hydrargyrum(inquit)locatum in cucurhittilajerfunde λ qua foluente fatis 
acri,adaltitudinem trium dgitorum: clauft vaß admoue calati, si ntufaeft 
vis aqua & aähuc reftat al quid hydrargyriipone.in loco frigido, & congelafett 
folatum: fi non congelafcit,affußi frigida,vel etiam du Ui calida parumper fiel- 
facoagulabituripoßea fepaia. Viuo Argento affunde aquam nouam,atque item 
foluevt anteddcfa donec tota quantitas fit foluta. ( Ita enim nominant ex vfu 
metallicorum potius coaguletur quam foluatur.) Solutiones confunde, & in 
cucurbita cum alembico defl ilii aquam fo luent em, & fuperignt detine donec 
rubefiat: fique confiantiorem requiris, adhtkttü cohohiis,euadet fixior ,&colo- 
ratior. Tranfitautempaulatim exalbo in citnnum,& hinc rubefit. ltaq3 e ia, 
fi vis tripliciter color atum,capiis.Nonnunquam ad cinereum & rubeum dedu- 
citur.Notandum quod differat praparat io pro fiopi varietate. Si ad Medicinam 
expetitur, repurgandus eft diligenter dferdibus, &ffirituum alluuione, nec 
quauis aquafoluendus,fed vdjptritu Salis,vel Vitrioli & fimtlibus,qua & altas 
fuo modo corpori ingeruntur .Cum item congelauit,eluendus eft aqua dulci, vd 
quadam defiiUata frigida, aut cor diali antequam ad rubedinem perducatur. 
Vbi item iam erubuit, item eluitur aqua Theriacalu St adre metallicam expe- 
titur ,aquafortis fatis eft fi ad vlcera externa & fimiha conficitur fed ita tamen 
Vt eluatur ab acrimonia, ne in vfu dolorem excitet. (praecipitatur etiam in fubli- 
wato,& exit albus puluis elutu per aquam faltbus.) 
Ne quis defideret aliorum modos, (inquit praeceptor Lihau\us)qudfdam ad- 
iungendos ctnfui. Et primum quidem moneo, fi tantum (pedetur fimplex 
pracipitatio natur at gratia,nonfpeäato vju,quemlibet poffe capi hydrargymm; 
Sed ad medicinaminternam, hydrargyru Auri vel Argenti, aut etiam vtriufy 
fimul.Ouanqtum n.deftrucla eft natura iftomn metallorum-.tamen analogus 
eft tlli. Poftea & hic eligendus,in quo illa metalla funt foluta philo fophice. St & 
fiicdeeft,(juaraturisqui iuxta Auri & Argenti nsetaUa,aut etexlmu venit & Liber Secvndvs: 
marc aßt is educitur,&depuretur per corium ,per deftillationes crehras, per lo- 
tioneex acida murta vel aceto defi illato ,in quo fit fi/ lutus Sal ammonius fiubli- 
matus,vt omnis nigredo ficedat, reluceat tanquam clarifiimum ffeculu, 
aut coelifiummaferenitas,qui color calefiinus nominatur. Nihil etiam pigrarum 
fecum, qua pier um % in fine deßillationü cernuntur in a'embico, facie plumbea 
harere,cum tpfo eß relinquendum, &icet inter defiillandum fiapius prodeat cu 
fuficedme, tu memineris eandem etiam [aptus ejfe detergendam filtratione & 
lotura, lam ad modos quos apponit Dottiff.D.Rrsueptor Libauius. 
i. Modus: Aqua foluentis libra vna,hydrargyri triensfilutntur vna & de- 
ßillentur quoad rubefiat hydrargyrus. Rubeum reäificafpiritu viri affufio & 
, tncenfio donec confium at ur.pofiea elue aqua rofiacea, tertio iteium fipirttu vini 
corrige. 
72. Modus: Aqua foluentts hbra : Hydrargyiifefiqui libra,ponantur in cu- 
r tutbita,velphiala longi coll‘,oh·orti tamen :Soluantur fiuper prunis, aqua ab- 
firahatur dfi‘liando,rubra placenta exempta, eluatur aqua oxahdis & 
piant agri* per roftem tnfufit.Lmdiuapora pofleam vafie argillaceo, fubinde 
agitando per bacillum,commendatur ad Gallicam per fudorem,adpefiem,quar- 
tanam,maniam,lepram [anabtlem,vmena,hydropem,vulnera,vlcera,fiftulast 
. iliacam,colicam, &c. Dando agr.i.ad 7. cum mitbndatio, vino, cor dialibus, 
tahulu,&c. . 
Modus q.defiilla aquam fortem ex Vitriolo, 0'Sale in 
receptaculum,in quo fit/exta pars hydrargyrrpofl defit!lationem effunde in cu- 
curbitam redam & dtfidi t cum cohobiit,vfifa dum rubeus euadatpuluis, quem 
corrigeprius lotione txfontanadefiillata, p.ßea aqua melijjk&borraginis. 
Dantur gr.$.S,ad io.proroborepatientis,cumTberiaca&mithridatio. 
Modus 4. Aluminis, Salis, firiguUfi functa, Vitrioli quadrans, Salis petra 
quinct nx, deftiller.tur in aquam fortem: hydrargyrum acida muria afufcedi- 
ne purgatum,in illo fiolue per panes,donec totus jit filum. Solutiones dcfiilla ad 
coagulum.Hoc tere, & affufia dulci fttllatitia/apius elue acredinem. Imponein 
vitrum ad calor em,vt indurefcat.Tnto adde aceti quadrantem. Luto muni vi- 
trum,digere primo ignis gradu per dies 4.donecfiat rubeus puluis, quem Uuigx 
in marmore. 
Modus Vitrioli, Salis irina vnciafijfiifa aqua coquantur in fer- 
reo lebete,vfi^dum[oluanturaliquantulum: in colatura coque hydrargyn vn- 
cias trcs,&agita per horam. Humiditate tffufia hydra*gyrus rubefit, abluitur 
aqua dulci,donec albefeat.induratur in cella frigida. 
137 Basilica Chymici 
Modus 7. Hic tribuitur D. Zwinger o\ Mercurii aceto & Sale ter qUa terite 
abluti dua xncia, olei rubei Vitriolivncia tres, Salis Vitriolt fefcun, ia Com~ 
mifiaincucurbita,velpbiola,feumatrauo ,pcnantU/ inaiena per diem > atu~ 
ralem. Materiam albam exime ac tere, aqua calida affitfa coque, defunde & e- 
lue ter quaterue yfuper cinere calido exficca,&ei ubefeei vt Aurum flutet erum 
cumfrigida&ficca. Dofisgr.$.ad $.cumTberiaca m Galhcts. Siadncis Auri 
calcinati drachmam vnam, Diaphoreticum fit ynu purgat. RectnfetMoruu.us in 
Hptfk ad Weidnerum, 
Modus S.hylrargyrum purgatum aceto & Sale,fo!ue regia: folutum e’uea- 
qua dvl.i.Pane invttro ad calo* em per dies lo.vtcoaguleiv ere, adde aceti vn~ 
ctas tres,in vitro lutato digere gm lento acetum defiillaadficcttatem.Fiatpul- 
uu rubeus in marmore te> endus,&c.plura vide apud eundem citato loco pagi o. 
& hb. i.Alch.traft.i.de extraiiu cup.XLI.pag. 185.186.^187. 
C A P V T IV. 
De Mercurio vitat. 
T TArisephiloibphoru funtfentetiacdcMercutio vitae,qua de cau- 
V faauthores varios de eo audiemus, primus fit ipfe Theophra- 
Has Paracelfus,quiiicaittom.6.Aichidox.lib, 5-Pag*53· Mercurius 
vitae,qui tertium eft Arcanum, (quaruor dicit Arcana.i. vocat Ar- 
canum primae materias i Arcanum lapidis phiiofophorum.3. Arca- 
num Mercurii vitae. 4. Arcanum Tindhirx.) fuarum operationum 
demonftrationes cis limilesexhibet,quas Halcyon patefecit: quae 
quidem auisannuo tempore iuo renouatur, piumifque nouisin- 
duitur.Nonfecus Arcanum hoc ab homine manuum & peduabii- 
eir vngties,pilos,cutem,ac omne quod ei iubiedum fuerit: vtpote 
iterum crefcant efficit, corpnfq;, torum renouar, vtiupiad*. Hal- 
cyone di6tum eil tom.6.pag.i05.53 P9.&39. pag. 38. inquit, dein- 
ceps etiam feriberede Merendo vitae volumus,cuius virtus ,duom 
praecedendum virtut es longe fuperat Non enim in arte virtus i fta, 
nec in opere, fed inMercur.o vitae ipfo conitftir, cui firmle fimplcx 
nullum cognouimus.quod vipiam cxiftar. Quandoquidem agnata 
iiiiuacuiaacpropuecasilUcxiillt, uon ex viribus e dentiae quintae. Liber Sicvndvs. 
hcccIementorUjledexfpecificafuaepraedeftinationisqualitate.No 
quod folum virtutes habeat perlonas,nec non aliaeiTentialiattanf- 
mutandi,verum etiam,ex veteri qualitate in nouam renouandi crc- 
fcentiaquiEuis &fimilia:in huncmodum videlicet,quod Mercu- 
rius vira: Mutem in materiam prima luam reducat, iterumq;fuara 
in materiam perfc&amitatranlmutet, vrexeaferrum iterum fiat. 
Eodem modo Aurum etiarenotiat, quod in Mercurium proprium 
atque tin&uram reducit,iterumque digerit in Aurum,vt metallum 
priori fimile euadat. 
Nec vepo in metallis tantum,verum etiam in aliis, vt herbis, fi- 
milirer operatur. Quum radices earum eo perfunduntur, flores at- 
que fcudhis fecundos adferent; fi primum lernen deciderit, illo te- 
pore fi perfundantur ilis eodem,vt &fru<5his fecundos 
proferent abfque relpedlu temporis vilo. 
Non aliter de brutis .quamde hominibus & aliis hocetiaraeft 
intellige idum,; quibus vbi Mercurius hic fuerit applicatus, eorum 
membra fi. gula renouat inueterata qonfumptaque, ac in iuuenile 
corpus vel domicilium vires deficientes δί amiflas refundit, ita 
vtin anubu«. menfes atque fanguis aeque ac in iuuenibus mulieribus 
naturaliter fluant. Item vendas ad limilem natuiae perfc&ioncm 
reducit,in qua iunioresexiiftunr. 
De Arcano vitae lacius notandam eft.eius vires in forma fpecifica 
tam potentes exliftere,vt vetus a recenti,vel fenc<5turem a iuuentu- 
te fepare ’r,quam poftenorem augent , ac ira renouant aetatem. 
Vnde colligirur,iuuenrameiufque vires in fenedrutem minime de- 
ficere,fcd in lembus aeque acq·, in iuniortbus exfiftere. Verum corru- 
ptio,q . £ penes luuen tutem excrefcit, ita roboratur,vt ifta vires adi- 
mar, vnde veruftas cognofcirur. 
Poftquam igitur eiufmodi corruptio feparatur a iuuenta, haec 
poftea iterum manifeftatur citra inimicitiam, aut impedimentum. 
Ad hunc modum intelligendum,ideft,fcilicet, vbi corpusaliquod 
pucrcfir,non eft hac de caufa quinta eflentia eius.piurefada, fed re- 
cens & inconfumpca eft, ac feparatur in aerem a cadanere, non- 
nunquam in terram aut in aquam fpargitur, vtin illum locum de- 
ueniac Nam quint£ nulla deftrudio fieri poteft.quod fum- 
me notandum, .& in admirationem trahendum eft , prout nos de corruptione & generatione docemus. Sic etiam rofa in fimum pu- 
trefacta,retinet in fe vel in fimo Tuam quintam Eifentiam. Etfi foe- 
teant omnia, putridaqueiint, nihilominus in feparationepuriab 
impuro,quinta viuit eifentia fine defeCtu vel macula: corporaque 
foetida funt cadauera. Ita ergo de Mercurio vitas conilituimus, 
eum fe parare corruptionem, vt a ligno,quod putridum eil, fepara- 
tur. Tam potens eil etiam in homine.vt, poftquara corruptum ab 
eofeparatura fuerit, moneatur iterum edentia quinta, viuatque 
prout in fua iuuenta.. Sic nimirum hoccft intelligendum : Non 
quod Mercurius vitae nouam eifentiam excitet,prout nonnulli no- 
ftram opinionem &c experientiam interpretari malitiofe polfenr, 
fed quod eifentiaiuuenihfquefpiritus, (ex quo vires iuueniles cx- 
cunt,)mhilominus manent inconfumpra, quamuis oppreifa pro 
•mortuu habeantur» 
Mercurius itaque vitae femouet impurum, quo fit, vtinueterata’· 
vitafuas, vt antea, vires efficaciifimerecuperet. Quandoquidem 
fupra de Halcyone loquentcsindicauimus,illam autem poli mor- 
tem renouari, haede caufa,quia non recedit afuo domicilio cius 
quinta clfentia.Quod fi hofpitium id a putredine dilfoluatur,tunc 
edentia y.in id recipitur,fupra quod iaeet. Quare faepius admiran- * 
daereperiuntur in crefcentibus naturae conditiones, non ex eorum > 
exiilentes natura,fed ex accidente fimili, ficuti de generationibus 
ponimus. Hac via quidem hoc eft intelligendum. Infimo varias' 
corruptiones concurrunt,&accumulantur,vt ex herbis, radicibus, 
fru&ibus,aquis&:fimilibusaliisrebus.Vndefit vtexeo pingues & 
fertiles reddantur agri,no propter corruptionem,fed propter quin- 
tam eifentiam exfilientem in eo, quae fe recipiens in radices, vires 
exhibet crefcentibus,euanefcente quidem corpore, hoc eil, fimo, 
& in nihilum redado,nec non in fubilantia fua confumpto. Qua- 
propter humanum ilercus magnarum eil virtutum , quia nobi- 
les in ie continet eifentias, vt cibi & potus de quibus admiranda 
feribi pollent. Nam corpus aliud nil ab cis praeter nutrimen- 
tum recepit, non autem eifentiam, vtnos'de nutrimentis feribi- 
mus. Propius igitur iam ad Mercurii vita: praxin accede- 
mus , qui prout antea diximus , modo admirando fuas opera- 
tiones perneie , vclvit manuum & pedum vngues ciieiendo. 
Basilica Chymici Liber Secvndvs^ 
141 
& pilorum canorum radices euelleudo iuuenrutem roborat, vc 
corruptio fenedam, per Tigna ea demonftrare nequeat, nifi ad ic- 
quentem aetatem vfque iterum defcendatur. 
Pradicam eius aggredientes iam, cum Alchymiftis agamus pau- 
cis. His enim fcribere multa, concionarique prolixe non eft opus. 
Praetenforesautemac miipientes excludemus prorfum. Eius pra- 
dicandimodus hiccfto,· 
Recipe Mercuriiim Effenfificatum , quem ab omni fuperfiui- 
täte Tua feparato, fient purum ab impuro: poftmodum fublima 
cum Antiraoniofic vtafcendant ambo,nec non vnum fiant. De- 
inde refoluantur fuper marmor,& ad quartam vfque vicem coagu- 
lentur. Eo peradb, Mercurium vitae, quem antea declarauimus 
Habebis,qua quidem Tenedutemnoftfam confolabimurtanquam' 
Arcano,· 
Philippus MuIIerus Medicinae Di talem ponit eius deferiptio- 
netn. Recipe Mercurii Meteorifati&MagaefiasSaturninae:Tere, 
mifce Sc inrctortam pone,igue per gradus audo liquorgummofus 
deftillabit, quem affunde cinnabari ex Mercurio & Antimonio 
Tublimandie. · DcftiJla phlegma & reaffunde aliquot vicibus. Sic- 
citatem capitis mortiii tere & folue in cella in oleum j quod abluen- 
dum. AffuTaaqua communi,fiat dimidiaepartisexhac deftillatio, 
remanente effentia Mercurii & Ahtimonii, effunde in aliam cu- 
curbitam faecibus affufam aquam deftdlatam abftrahe, ad acredi- 
nis perditionem. Faecibus abiedis folutiones tindas coagula, ite- 
rum tere.tinduram extrahe, folue, filtra, coagula aliquoties. Hic 
verur eftMercurius vitae adeo decantatus ob inenarrabiles virtutes. 
Agonizanti dantur grana 5,vel tf.irtaqlia redif opti in Apoplexia 
grana 6. vel 8. Datur poft mediam nodem in omnibus fere mor- 
bis,vtinPodagra,Hydropifi Ideritia&c. Item in febre peftilen- 
tiali. Huius feli cillimus fucceflus fiepe experientia comprobatus 
eft. In hoc arcano foluitur Auri totum corpus: vnde curatur lepra 
perfediflime. 
Ignotus quidam author talem eius deferiptionem ponit, & dif- 
ferentiam facit inter Mercurium vitae,& aquilam purgantem. Re- 
cipe Antimonii Vngarici libram vnam, Mercurii fepeies pervitrio-  Bastiica* Chymic^e 
Ium & fal fufum fublimati libram vnam , contere & colloca in 
retortam bene loricaram ad ignem arenie apertum vti moris eft 
deftilla, primo lento,pofteaaudo igne; oleum quod eftdeftilla- 
tum, redditur & re&ificabitur cum cinnabari proprio , deinde 
oleum cum aqua artificioie praecipitatur in puluerem albiifirnum, 
huic pulueri edulcato , faperfunditur Alkohol fubrilifiT. atque 
forditimum ad eminentiam q. digitorum, reponantur in furno 
vinum iit coloris fangumei, puluis vero al- 
bus adhuc in fundo reiiilit: hic liquor oxtra6tus circulatur atque 
digeritur per fein Balneo roris adhuc per oftiduum, poftea for- 
tiflimum deftillatur per Alembicum,quoddeftihatum eft, vocat 
hicauthor Mercurium vitas; cuius dolis guttaep. ad io.cum coch- 
leari pleno vini vel alio appropriato ac homogeneo fpecifico ad 
moibum conueniente iiue reipondente, dabitur autem per 12. 
vei 14.dies continuos in multis deploratiiquemorbis,mouctlu- 
dorem per fc fine commotione. Puluerem reftantem album au- 
thor nuncupat Aquilam purgantem, cum quo exiiccato iic pro- 
cedere mandat; accipe iachan par-iflimi libram vnim, foluc il- 
lud fuper ignem cum aqua rofarum , (oluto tum immifee pul- 
ueris di&i vncias quatupr,croci orientalis drachmas duas, relin- 
que iic iu concoflione ac ii rotulas conficere velles , deinde ef- 
funde vt arris, cuius dofis erit lj. ad 5j.purgat omnia memb:a,curat 
Hydropifin &c alios infinitos deploratos morbos; per tres au- 
tem dies , qui vtitur hoc medicamento , domi fefe contine- 
bit. 
Verba Cröllii: Recipe Antimonii Vngarici, & Mercurii fub- 
limari ana libram vnam, terantur ac mifceantur diligenter, & in 
retorta vitrea luto obduita in arena mediocri igne dcftillenrur, 
tunc liquor inftar Butyri ac glaciei egreditur, fi concrc feit in col- 
lo retortas, vt fiepe fieri folet, tunc admoto pruna forcipe com- 
prehenfaiiquefcar,neobftruc3:ione impediatur defttllatio. 
Hunc liquorem vulgo vocant Mercurium vitas, cum tamen fit 
fummecorrofiuus: Et fuerunt quidam ita temerarii, qui cum illo 
impune Inferunt de corio humano. 
Siaqua calida illi affundatur, tunc falia corrofiua refoluuntur. & flores albi petunt fundum , qui diligentiflime ab omni falie- 
dine multoties aqua calida edulcorandi; Ille puluis ficcus ferue- 
tur ad vfum Medicum, & in complexionibus fortibus exhibetur 
maiori cum fucceflu intra corpus »quam vulgares Antimonii flo- 
res albi per fublimationem praeparati. 
Qui butyrum illud Antimoniale prius volet re&ificare, ante- 
quam aquam effundat* ei liberum cfto; Ita enim habebit flores 
candidiores. [Sum in chymia aliquid praeftare poflit hoc oleum, 
iudicent ii, qni illud cum Auro radicaliter foluto fermentare, & 
per rotam Phiiofophicam, fecundum arcem requifitam deducere 
norunt. 
Vfus ac vires eius fune in Pefte, cum pilulis pcftilentialibus Aui- 
oennae, aut pilulis Ruffi. In morbis capitis, cum confcruis Beto- 
nicae, paeoniae, ftoechad. meliflas , vel pilulis cephalicis Galeni mi- 
noribus. In febribus, cum fyrupo cydoniorum,fiforte moueant 
vomicum,non formidari debet. In Quartana non Helica cum 
EleCt. de fucco roiarum Nicolai, In Lue Venerea, in Lepra, in 
Hydrope cum pilulis de Mrzereo , vbi plerunque fine vomitu 
per inferiora fuas operationes perficit. In vlccnbus malignis 
cum Panchymagogo noftro; 
Dolis dno, ttia vel quatuorgfana cum Panchymagogo,vel con- 
ibruarofarurn, violarum & fyrupo Cydoniorum addic 6c cum vi- 
tei !o oui;fed metuendainde funt grauiflhna fympromata, rupit 
enim omnia Apoftemara fic exhibitum j nunc & alios audiemus 
de hoc oleo fiue Mercurio vitas. / 
Hxc praeparatio incerti authoris fic a nobis infinnatur, &non 
inepta: Recipe miaerx Antimonii libram ynam Mercurii fub-· 
limati libram vnam , raiiceanrur hxc duo & conterantur opti- 
me, dein reponantur in cella per 4.8· horas, vt fluida reddantur 
ex parce , poftea indantur rerorrae ac dcftillentur ex arena in o- 
leum, quod tertia vice venit re<5l ficandum, deinde cum a- 
qna in vafe vitreo vel virreato praecipita in puluerera albif. 
fimum , quem edulcabis , reaff indendo aliam aquam 
vc; artis eft , randem dulccfcct : nuluerem exlircarum im 
igne fac ia cucurbitam , & iliperfUnde acerum dcibllarum 
Liber Secvndvs.· 144 
optimum, vt foluaturpuluis in aquam,quamfilcrabis, & a fecibus 
depurabis,deindeabftrahendo acetum, fpiritum fuperfundesvi- 
ni,vitrum obturabis in furno digeftionc circulabis, eodem modo 
filtrabis&ä fecibus feparabis,poftea igne leni per Balneum-men- 
Ihuum inde elicies, & maffii relinquetur in fundo vitri inftar Bu- 
tyri fiue falis. Huius Dofis grana duo ad tria in confcrua Cydo- 
niorum , purgat leniffime, &c totum corpus mirabunde inuefti- 
gatjLeprofis fummeconducit. Idemauthor refert,quod oleum 
hoc deftillatum in virtute fixatoria idem fit veluti iupra oleum 
. defcripfimus.cum fublimato 6c Auripigmento capite 7. de fixa- 
tione Luna?: Argentum inquit reddit,volatile, &euehitin cal- 
cem folis. Item, fi aurum folutum in oleo falis, huic oleo in- 
funditur, in momento videbis nigrefeere oleum falis inftar atra- 
menti, hanc nigredinem deftiila fuper Alembicum, (afeendit e- 
nim) & aurum tuum adeo volatile reddetur, vt tandem abeat 
in Mercurium corporis, fiue Mercurium folis, de quo fupra au- 
diuiftis, quantae fit virtutis atque efficaciae; non eft Mercurius 
Philofophorum hic,fed corporalis, philofophicus enim non eft 
perfektum corpus , fi enim corpus haberet vel corporaliter per- 
fekte exilieret, morti eftet obnoxius , quare centrum fpirituale 
in alia rota & fphaera impari arque caelifera per fapientiam me- 
dulls faturnins inquire; non tamen tibi negamus, quod Aurum 
non fit fermentum, fed quale illud fit, quintam effentiam con- 
iuleSolis fupremi, radiorum in haec inferiora caufam atque au- 
thorem fpiritum; fi hsc intelligis verba,mediam regionem coeli 
amalgamafti cum feptimo infimo atque fapremo. Laudetur le- 
houa, & cantetur nomini eius in feculam feculi, A. A. A. 
Alius fic vult; Recipe primam materiam Mercurii vel vti Pa- 
racelfus nuncupat Mercurium Efienfificatum, hunc priuatum a 
fuperiiuis humiditatibus, per fe, line additione materis alicuius 
heterogenes examina , quo clarus atque pellucidus conftet at- 
que virtuofus, tandem fublima ipfum quater cum minera Anti- 
raoniijVtambo fefe foluant, afeendant &c vniantur Philofophf- 
ce atquemyftice,tandem coagula, folue ac rurfus coagula, hoc 
repete multis vicibus, & Mercurius adeftvitsfiueMercuriusPhi- 
Jofophorum. 
Basilica Chym/ci Haec de Mercurio vitae: plura de hoc olco Antlmonü ciim Mer- 
curio fublimato,vide cap.fequenti feptimo. 
Liber Secvndvs. 
*4r 
C A P V T V. 
De CMercurii Suhlimntione^j. 
SVblimatio Mercurii vulgaris: Recipe vitrioli Romani, falis 
communis& Mercurii ana libram vnam. In corpora fimul,mi- 
fce & adhibe in vas fublimacorium praeparatum fecundum ar- 
tem. Cui tenue fpiraculum, ab initio fublimationis fiat; quod 
poftea intercludatur adaudto igne. Nonnulli recipiunt Mercurii 
viui partes ia. Salis communis, Vitrioli ana partes fex. 
Sublimatio Mercurii i. Recipe Mercurii viui libram vnam 
Vitrioli |iiij. Salis armoniaci tantundem, Salis gemmae |iiij. hu- 
medta omnia cum aceto & mifce in marmore . poftea fac in cu- 
curbitam applicato alembico,& dcftilla primo acetum, deinde 
amoue recipiens,&claude vitri orificium, ne aer intret,tandem 
Mercurius fublimatur inftai Ciyftalli. 
Ji- Sublimatio Mercuriitcrria.-RecipeMercurii purgati per falem 
praeparatum , acetumque & per corium rraiedti: vitrioli calcina- 
ti, falis praeparati ana libram vnam , falis nitri vncias quatuor : 
terantur & mifceantur innui in mortario lapideo, cum modico 
aceto,tamdiu, donec Mercurius nullo modo appareat viuus. O- 
mnia bene mifta pone in cucurbitam lutaram: cui fuperpone alem- 
bicum roftri breuis; dando ignem per gradus, vt anis cft,per o- 
dto vel decem horas. Aqua fortis, quae primo effluet, (eruetur. 
Pro fecunda fublimatione: ad libram vnam fublimati,addantur 
falis praeparati vnciae duodccim,&: vitrioli vnciae quatuor. Si tertio; 
iale tantum fublimetur. 
Sublimatio Mercurii quarta : foluatur Mercurii viui purifica- 
tti libra femis vel integra in aqua forti donec totum abforptum Basilica Chtmici 
fit d tota aqua,poftea hanc folutionem funde fuper vitrioli cx- 
cxficcati& falis communispraqaarati ana partes Mercurio analo-* 
gas, & ipatula lignea diligenter fubagita ,· cauendo fpiritus acres, 
quae inter agitandum euaporare folenr. Poftea haec omnia ex cu- 
curbita vt antea fa&um eft fublima, &: Mercurius plerumque ίη- 
ftar glaciei tranfparens eleuarur. 
Sublimatio Mercurii quinta Rubea; Accipe Mercurii quan- 
tum vis & cum vitriolo rnbificato diflbluto in aceto forti deftil- 
lato, addito fale communi praeparato , fublima in eum plane 
quo fupra primum modum: nili quod iubJimado cum fecibus 
coniungi,teri,& fublimari deber,dum Mercurius afcendar,quod fit 
per reiteratas vices. 
Sublimatio Mercurii artificioia 6. Recipe Mercurii crudi prae- 
parati & co<iti cum lixiuio illorum qui Smegma conficiunt, id- 
que fexies vel fepties,deinde & cura aceto , quo vfqne purifica- 
ti, libram vnam, vitrioli ad rubedinem calcinati, falis nitri ana 
libras duas, commifce & contere in mortario optime cum ace'- 
tOjvfque dum mortificatus:Hunc fublima vt moris eft, fubli- 
matione pera&a, fecunda vice fublima ipfum per fe , tertio per 
Alumen rochas calcinatum, quarto per ialem nitrum , &: fubli- 
roatur Mercurius rubicundus; Hunc imbibe cum /piritu vini 
Alkolifato re&ificatifl. ad infundendum, repone per 14. dies ac 
no&es cum vitro in igne digeftionis , poftea raenftruum effun- 
de, & fi opus aliud affunde : fpirirum tin&um repone in Bal- 
neo Mariaj & leniflime abftrahe vinum, vfijue ad liquorem »de- 
inde & leni igne coagula, contere, repone in cella sd marmor, 
fic per fe foluetur, fbluto coagula in vino, /olue pro fecundo 
&: tertio viciflim coagulando, randem elTentia fublimati coagu- 
lati nobiliflima exiftic in fundo cuius dufis granum 1. in Theria- 
ca vel alio appropriatohomogenco,autpilu!a. 
Sublimatio Mercurii alia , 7. Recipe calcis otiorum partes 
duas , Mercurii crudi partem vnam, hume&entur optime cum 
aceto mifcendo,ne amplius videatur Mercurius , ccnficeexmaf· 
& globulos infole exliccandos, poftea contere, & repone in i- 
gne fublimationis, fublimatumtertiaviceredde fecibus,&Mcr- 
QlßtntU 
fubltmati 
Aienurii. Libbr Secvndvs. 
curius pretiofus cxiftit. Huius libram integram inde phialas, & 
repone per meniem in cineres, primo lento igne praecipitato, 
deinde fortiori, vltimo fiet rubicundus ac fixus. Hic potell au- 
gmentari in perpetuum: fi hunc praecipitatum impraegnaueris 
cum oleo Salis armoniaci iz. vicibus , poftea ignem dederis per 
,4. dies adhibitis ignis gradibus, praecipitatus fiet fixus & augmen- 
tum Auri. 
Sublimatio Mercurii odlaua; Recipe Mercurii purgati vncias 
fex; Mercurii fublimati vncias odio: tere fimul,& miice cum li- 
bra vna colchotaris perfedlc rubificati: Deinde fublima ex ma- 
tratio, in arena, (patio.5. vel 6. horarum. Secundo iublima cum 
media libra colchotaris. Tertio per fe tantum. Qui voluerit, lo- 
co colchotaris vti poterit faie praeparato. Finitis fublimationi- 
bus , mafla redigitur in pulucrem fiibtilcm , qui aqua tofacea 
abluitur & exficcarur. Dofisa viginti granis ad 30.1η Lue vene- 
rea. 
Sublimatio Mercurii nona ; Recipe Mercurii Meteoriiati vn- 
cias fex: Mercurii fublimati vncias odio. Mifcc in mortario, do- 
nec totus Mercurius crudus abfumptus. Fiat fublimario in ma- 
natio longioris colli, igne tertii ordinis :abicdla (emperrellantcin 
fundo materia quoties reiteratur fublimario. Vltimo redige in Al- 
kohoI,& feruaad vfum. Hanc Praecipitationem Quercetanus A- 
quilam albam dc Panchymagogum vocat: cuius vius infignis cft 
in variis morbis, vt lepra incipiente, Lue venerca, vermibus infan- 
tum, hydrope,podagra&c. Dofiscil a granis iz. ad 10, cum pilulis 
cochiis minoribus, aggregatiuis vel aliis. Et tum eiufmodi Pilu- 
las Quercetani vocant. Hoc arcanum ob magnum & infignem 
vfum. quem pradlare potell humano generi , reticere noluimus. 
Alii fublimatum dulce vocant. ClaniTimus & infignis Chymicus 
D.Iohan. Fridericus Echlius,Medicus Rheinfeldcnfis,Mercurium 
dulcem vocar. Alii Aquilam cceleftem. 
Sublimatio Mercurii decima: Recipe vitrioli rubificati, quod 
incorporabis paulatim cum libra vna Mercurii viu’,fublimabifque 
in enarratio igne fublimationis. Tunc recip'· Merc i um fub- 
limatum , & incorpora cum alumine vfto & rurfus iublima, 
147 Tertio mifcc cum craye de brianza, vti vocant; fublima iterum, 
Quarto cum limatura ferri, vlrimo cum fale communi & habebis 
fublimatum: quod poteft capi vfque ad drachmam vnam , &prius 
dulcifit abis cum optima aqua vitae, ad eminentiam trium digito- 
rum. Accende, exficca Sc vtere. Nota Mercurius, per Sal vrinas 
fublimatus valde fit cryftallinus,etiam interne vfurpandus. Qui 
vero fublimatuseftper falem Tartari, hic facilime abit in oleum. 
Mercurius fublimatus rubeus non corrofiuus, Oiwaldi Croihi, a - 
lias nuncupatum Arcanum Corallinum Paracelfi. 
Recipe Mercurii purgati (fupra ab eo deferipti) libram vnam, 
falispetrae(quodtamendil;gentcrpurificatum &fcparatum fit ab 
omnifale vulgari, alioquin fublimatus puluis fieret fupra modum 
corrofiuus: Examen rite ieparati falis poteft fieri in hunc modum, 
fi fal petrae fupra laminam ignitam totusincenfusauolct, nullo fa- 
lis veftigio remanente) &vitrioli ad rubedinem calcinati analib. 
ij.puluerifentur omnia & mifceantur, irrorentur faltem aceto de- 
ftillato acerrimo, Sc cum piftillo 1'gneo bene fimul incorporen- 
tur, donec mortificatus videatur Mercurius: Maliam poftea to- 
tam impone lutatae cucurbitae mediocris capacitatis, verum parie- 
tibus cucurbita: non maculatis aut probe abfterfis, dcftillatio in 
arena inftituatur, per nodi'em adhibeatur ignis , vt phlegma ace- 
ti egrediatur , poftea fucceflme augendo Sc continuando ignem 
ad 14.horas fublimatio continuetur: In capitellum fubnigro co- 
lore aicendet Mercurius v;uusrin medio alcmbici puluis erirfla- 
ui coloris, paulo fupra materiam rubicundi: hfFiadto vitro col- 
lige fublimatum puluerem omnem ,Scilicet tam rubeum quam 
flauum , Sc accipe libram vnam falis perrae Sc aluminis calcina- 
ti tantundem (calcinatio aluminis in tigillo fiat modo vulgari, 
non ita vehementi igne , ne fpiritus euanefeant) terantur om- 
nia Sc impaftentur , vt antea faitem hume&ando , cum prioris 
dcftillati aceri phlegmate , iublima denuo in nouo alembico vt 
prius: In continuo igne fpatio 12. horarum abfoluitur operatio, 
Sc puluis afcendir,infrarubicundilIimocolore, paulo fuprafiauo, 
Sc in capitello nigricante: Poftquam omnia refrixerunt,vitro rupto 
fingula caute eximantur: quod rubrum e ft ac inferiori loco parie- 
tibus vitri adhaefit fupra caput mortuum, purueft & maturum ,hoc 
Basilica Chymic£ feorflm colligatur&"«“dulcoretur aquis cordialibus, vltimoincen- 
dendo defupera! quoties ipiritum vini: Flannm feorfim colledlum 
poteft etiam in tigillo mediocri falcem igne calcinari vtrubefcat,& 
pofteadidlomodoedulcoran: Faeces nigrae in capitello cum capi- 
te mortuo in fundo abiiciantur. Magnum Paracelii iccrctum dc 
inuentum.Huierus praetulit hunc fubhmatum turpeto, ilioque in 
multis defperaris morbis feliciflime vfuscft. 
Vfus & Dofis eft : In hydrope cum pi’ulis catholicis: & Morbo1 
Gallico cum Theriaca. 
Dolis a tribusgranis ad quinque in Theriaca,fucco rofarum & 
piluhs Catholicis. 
Infuperduo funtfecretifli ni modi tradlandum Mercurium pro1 
Medicina corporis. 
In primo Mercurius fine vlla additione certis inftrnmentis per ie 
redigitur in cinnabarim rubicundiflimum j.fnpra declaratum. 
In fecundo modo mortificantur corroliui fpiritus Vitrioli & Sa- 
lis in Mercurio fublimato, e quo miro Sc fimplici artificio homo- 
gene© fit puluis Cryftallinus plane infipidus:vnum e praeftantifli- 
mis catharticis, (qui modlisetiam declaratuseft,}per fe vel cum 
aliis catapotiis in vfu Medico radicaliter omnia noxia e corpore' 
Humano pellens. Hoc illis non videbitur mirum , qui fciunt 
Mercurium eiTeB diamum naturae, in quo ciV virtus incarnatiua 
&regeneratiua,mirabiliterrenouans&clarificansab omnibus im-· 
puritatibus;· 
Mercurii fublimatio duodecima inftar Cryftalli: Recipe Mer- 
curii vulgariscommum modofublimati quantum vis vncias odio, 
vel libram vnam.terc in puluerem, & in Phialam proportionatam 
firmam prolixiorifque colli politam, iepeliin cineres ad furnum 
leuiter extru£lum,ira tamen vt fuperior rotunditas rafis feu phialae 
extraarenam prominear, inftar iemi taleri, portea fabrnimftia i- 
gnem vafc aperto, gradibus obferuatis , donec fublimationem, 
ad fupenorem partem,&: in ipliim collum phialae prodire confpc- 
xens,perge ita fublimarc fortiore igue, donec in matratio ipic Mer- 
curius fubhrnatusinftar metalli ebulliendo fluar: & paulatim id, 
quod ab initio in matratii collum fublimatum eft, ex fuperioribus 
partibus per lacera ipfius vitri vafis fluat,ac infuper portiunculaipfi 
Liber Secvndvs.· '{ubÜmati ieic pederenrim in collum ipfius vafis altius atque altius 
inftarconieuexerir: Quo animaduerfo,ne morare, ied fubito i- 
gnem eius omnem, quantum eius fieri poceft ex furno exime: Ac 
paulo poft videbis de nouoa fublimato fuperiores partes vafculi 
prope illum conum Mercurii ipfius iublimati occupari, & quafi or- 
;bicularim ad fpondilia fefe eieuare cum fumma pelluciditate &cry- 
ftallina Remotum itaq; ignem pauiatim in furnum ingere,ac eode 
gradu nec mitiori nec intenfiori eundem aequaliter lema, donte 
aliquot horis fex vel odo elapfis ipfe Mercurius totus in forma pla- 
ne Cryftailinafubiimatus,6c feces omnes nigricares in fando ma- 
tratii relidat f ierint. Refnxis omnibus tandem vafculum exime, 
& fuperiorem tantum partem eius a fublimato occuparam eile, 
cum fumma iucunditate afpedus videbis, Qu_od fi velis infuper 
»puriorem reddere eundem, denuo hoc opere repetito progredere 
&fublima.Hiceftomnium praeftantiiTimus.-Necenim quantumuis 
iexies vel fepties vel decies a Vitriolo &c Sale communi alias iiibli- 
maueris,& infinitas curas adhibueris,maioribus poliet tum purita- 
tis tum virtutis donis. 
Mercurii iublimatio decima tertia : Recipe Mercurii .fublimati 
vncias fex; foliorum Lunaevncias duas: terefimul :Miice& fubli- 
maexmatratioinarena. Vaferefrigerato: partem volatilem (epa- 
ra : Fixiorem ■& Cryftallinam tere : &c cum fecibus in imo va- 
fis relidis,mifce ; Secundo &c tertio fublimando, vt fupra, tan- 
dem abluendo. Dofis a granis (ex ad odo vel decem. Purga.t 
fuauicer. 
Sublimatio Mercuriidecimaquarta .- Recipe Mercurii fublima- 
ti elegantiffimi vncias quatuor, Mercurii vini purgati, foliorum 
Lunae finae.talci ana vnciam vnam, mifce vt fiat puluis, quem fuhli- 
ma more vt antea dido,idque quatuor vicibus : Sublimatum vltir- 
mum collige , 5c puluerifatum in matratio in arenam calidam fta- 
tue per diem vnum atque alterum, puluis fit magis albicans. Do- 
lis eiuseftagranis5.adio.inrobuftioribus1purgatbenigne &fimui 
mouet vrinam. 
Sublimatus Fixus fecundum Libauium hb. 2. Alch. trad. i.dc 
magift. cap.7. fublimahydrargyrum cumSaleammonio. Poftea 
inifcccum Vicriolo,Sali communi&Sale petrae, .& itcrum/ubli- 
Basilicr Chym 1 eJE Liber Segvndvs. 
ma.hocque repete quater,femper additamentis renouatis. Hoc la- 
bore pcra&Ojfablima eum per ie folum. Pars fixa manebit in fun- 
do. Huic adde probeque mifcs partem volatilem, & iubli- 
maitemm,idque tam faepe donec totum iit fixum. Hoc fixum po- 
tcsaugere in infinitum, addita femper parte fublimati volatilis ;& 
maxime fi calx Lunae acceflcrit. Vius huius cft in tingendo cupro 
conftanter. 
De hydrargyro fuhlimatafic ait tibauius: Hydrargyrus fublimatus eß Ma- 
gi flerium compoßti Argenti viui cum Sale, vituoloquepotißimum perfubli- 
mationem,adß>eacm coagulati Cryßalli. 
Sales potißimum volatiles, & in his maxime ammon'm cum atramento 
futoriohanc compoßtionem ingrediuntur. Nonnunquam vero etiam addun- 
turalia,fed minus principaliter. Variat item proportio miflura. Inter dume- 
nim aqualisfumuntur,interdum minus hydrargyri. Vfus fuhhmati pracipuus 
eß in metallicistin fturis. A lias ad noxia animalia perimenda {vt mures, & 
tunc iungi [olet Arfenico albo.mufcas &c.) nonnunquam adrxterna corporit 
humant vitta, vt fcaliem, &c.[idqueinvnguentis vel aquis certis) item ad 
mangonia faciei vfurpaturfed quam cautßme. 
Penetrat enimßatim totum corpus, & virofum quid in lingua fentitur,et- 
iamfi extremis pedibus,crurihujve illinatur. 
Intra corpus nemo eum adhibuerit, nifi improbus. Corrigi malignitas 
fern per refttficationes chymicas, & prafirtim fixiones non mgauenm, 
fed nulla neceßitas cogit tn tamfufpefto medicamento ad hunc finem elabo- 
rare. lujfetim etiam ahftinere d vafishis, qua faftdfwt ex cupro per fiubli- 
matuni dealbato.Effeftiis plerumq·, fapit caufam. 
Ratio compofitioms d Chymicis hsc traditur. Sal ammoniui quan- 
tus libet ( aqualis Vel amplior ) convergitur aceto , & teritur in paßam, 
cm nnßus vndiquaque hydrargym exiccattoriefaftaßiblimatur. 
Vulgariter adiieitur Vitriolum,vel Sal commune cum pari Vitriolo, vtv- 
trumque fit fubdttplum ad Mercurium. Sunt qui cadnvam fornacariam ex 
are addunt, &JTth 'tumcuni alumine. Eximitur cum filo ferreo uritur cum 
fecibus quod fuhlimatum eß ater um que fublimatur. T ertio ahieftis fe'ibtu cum 
Sale communit mtumeleuatur fortiter, nec fcandit alte :vel: Librarnahy- 
drargyri r Salis ammortii, Salis vulgaris, Vitrioh albi quaterna weist. Basilica Chymjci 
teruntur eo ordine, rt pultares primum mifceantur, ajfu oque aliquantulo <t- 
ceto in pafiam redigantur , cut pau/atim ingeritur Mercurius, & exacle 
permifcetur, ne appareat v(p am, Euadit autem nigra majfa, qua ficcan- 
da efl ad calorem blandam ne tffumiget Mercurius. }'icte ficcata iterum 
in marmore teritur, & acto potatur fccaturqu vfjue dum hic labor fe- 
pties fit repetitus. Ύα dem probe reficcata wajfa in puluerem ducitur tn 
ntoper horas quatuor admonetur , donec 
,h umidi Jpmtas euanueiint. Inde augetur ignis per horas duas, & fub lima- 
tur fecundum artem. Sifubsmaitonemrepetas perjpicuus tuadit inßar Cry· 
flalli: & nomin.itm ad opera metallica,quod[ubhmatum (fi , redditur capiti 
mortuo,vna teritur ύ fublimatur quater eodem modo. 
Signum perftäioms tuditatur, fi prunis inieäa pars non fumiget. In- 
terdum tamen quinta vice abfque capite mortuo per fe quod purum eß/ubli- 
matur. 
Alia fubhmaiio: hydrargyri,Salis communis, Vitriolt,par quantitas adi- 
gnem blandum sn majfam redigantur,ducantur d>u fuper marmore,puluerata- 
quefiiblmentunnvttropei ijoras i^.igmpergradus dato. 
Aha: hydrargyri,Vitrtoli,ftnguUiihi&,Salu fuft vmut reptem cum dimi- 
dia, capitis mortui de aqua forti vtuia,mifceantur agitando fluemur > trita- 
que in fubhmatorio primum igni blando imponantur , vt hum (l· firuus 
abeant.Hoc fafto,augeatur ignis, fiatque fubltmatio per horas 11. fub lima- 
tum teratur cum fefunaa Vttrioh, & vn ta Salts, denuoque jublimafur, 
qua opera repetitur vfqueadfepttmam.Valet admecalla. 
Aha: Hydrargyri, Salis communis fmgulx libra,colcataris libra dua. Salis 
petra felihra,Salts Arnmonii quatmr vncia , cum aceto commifieatur , ne 
appareat bydrargyrus. Lento igni proteäa humtditate, pofteafiat fublima- 
tio ad validioi em. 
Ad rem metallicam nonnulli ita rurant:RecipeceruJfa,Safhnitri,fngu- 
las felibr as,Salu Alkalt libra, mftafullimafublimato immific Mercurium & 
vna it er.i m aliquoties fuhli ma, (magni pudica t dc tllofihlimato.) A tunt enim 
Mercurium inde fert traftahtlem malleo,fublimatum ißudfolui in catino cali- 
do, aqua eius diffolui metalla,&c. 
Ad cerujfwdam faciem Alexius ira facit: Hydrargyri libra, Salit com- 
munis felbra, nitri triens, aluminisrfii tritique jefqnt!ibra addito aceto, in 
.ßuo parum nitri fit folutum, commifceantur: fiat fubltmatio ex arte, fl vis eximere, vashene munia, & caue ne quid alieni incidat. Tr ange deinde 
<& extrahe, quod infundo reflat, ex eo potes faiem conficere per folutionem, 
filtrattonemcoagulattone, cuius vfus efl in fui limat tonefecunda,potes enim 
quater opus repet er e,cum nouo femper fale & alumine fitque valde praß ans, 
jjuo pacto accipitcryßaÜinaperflimtatm fapefubltmatus Mercurius cüfiilt 
.ammonio. ( Hancperfiicmtatem tnteUigmt quidam cum volunt in materia 
lapidis debere Hydrargyrum exaltaricum aquila expanfajd efl,fale ammo- 
nio volatili,&deduci adcryfiallmam puritatem. 
Agricola exHydrargyro &vttriolofolo ita conficit: aquales argenti 
Viui & atramenti fu torii affuf) aceto teruntur in mortario, donec hydrar- 
gyrus non appareat. Miflurλ intra duaspatinas fiätles trium horarum fla- 
lio co equitur. Tum aufertur, & cum patina refrixerint, ex eis eximitur 
tam liquidum, etiam foltdum, rurfufque tn marmore teritur aceto fuhinde 
afrerf im & coquitur. Qua eadem iterantur, donec omne argentum viuum 
in operculum fublatum ignis calo* e concreuerit. Huius loci efl & arfenicifa- 
Mimum lutei quam cryfiaifva confeäio, de quo alibi. Hacfujfictantde 
fublimato Hydrargyro,nunc.adcaput 6. De Mercurii ejfentia,&c. 
Liber Sicvndvs. 
Capvt VI. 
De Mercurii ejfentia ftue extratf hne« 
Hi£c i .tali fit modo.-RecipeMercurii prgcipitatilibram ynan% 
minutilTime terito , & vitro fortilTiino inclufo fuperfundas 
aceti deilillatioptimitantum, vt puluere duos digitos fuperemi- 
neat . Ponatur in loco calido, donecpertriduumautquatriduum 
ruborem acquifiuerit.Tunc pars clarior in aliud vitrum eiFufafer- 
uctur, Mercurium rurfiis calcinato , S>c cum pari aceti deftillati 
portione, vt antea commifceto, tinduram que vt prius extrahito: 
Mercurium deinde tertio vel quarto vel faepius ad eandem regu- 
la vigeas calcinandojdonec omnem eius Tinduram habeas.Ace- 
ruiamadhucmodumtindu in fimoequinoperododiesac no- 
des refideatcontinuos,pofteaquantumaxime potes defecatiffi- 
me in cucurbitam fundo lutata effunde, atque in Balneo Mariae 
totam deftiflando matlam ,quandam iubftantiam inllar olei re- 
linques & rubram, &facharo dulciorem, quae Mercurii quinta  Basilica Chymici 
cileficntia: Curar©mnis generis morbos tam calidos quam frigi- 
dos ex quacunque cauiaexortos, fanat quoque vulnera dcvlcera 
quam citiffimc. 
Secundo fit & talis Mercurii eflentia : Recipe Mercurii a 
fua rninera iexies fublimati partes duas, contere tenui fiimc, 5c 
impone in oleum falis armeniaci, ( fiipracap.io.Bafil.Chym.hb. 
l.pag. icu. defcriptaejvitrum vero in calidam arenam cineres, iic 
oleum falis armonraci omnem mercurium foluet, & in purum 
clarumque oleum euadet.Recipe hoc oleum ita calidum, &c adde 
difiedlam papyrum, quo oleum omne abfbrbeatur, ex hac mafia 
compa&a deftillai» aquam dulcem, deinde acutam & fubtilem 
Mercurii efientiam. Plura vide de hac QdB. citaro didlo loco. 
TcrtiofitSdnfigmsefientiaMercmiiexpraidpitatoeiusper 
fcxtra&ionem i.cum aceto,deinde per deftillationem, de qua vide 
cap.i i.lib.i.Bafil. Ghymicacpag. 16$. Quare illum fi cupis confu- 
le locum. 
Quarto fit&cx Mercurio Philofophica efientia per Spiri- 
tum vitrioii.yide cap, i r.lib. i .Bafil, Chyrnica pag.izn 
Quinto dc fit ex Mercurio Tindlura eodem libro & capite 
pag.1^4 
Sexto conficiturTin&uraHydrargyri ex praecipitato coralii- 
eo fixo per oküvitriolirubeum. Nä cum aqua forti in cryilallos 
redadam,perfunditur oleo virrioli,foluitur,deftillatar,cum repe- 
titionibus donecembefcat. Affufo vino Alkoliiato S geritur, do>- 
necrubefcatddq·, fit per vices vfq; ad abfolutionem. Tmdbeaqute 
coagulantur,feparato vino pcrBalneum»Dantguttas trcsvel qua- 
tuor in Lue gallica &c Podagra. 
Septimo, prtecipitatus Mercurii vulgaris coburitur cum fa- 
lenitro, vt tandem fiuatin vicrii, hoc extrahitur artifi ciofifiime cii 
Spiritu vini vel aceto, & efientia Mercurii arcana atque artificio- 
iaprasfto eil: Idem poteft fieri cum mercurio vitaeigne forti ad fol- 
lem,& poftmodumefienfificari. 
Libaum de quinta φηήα tJMercurtitßc ait: SubhmaaVttrielo ξβ 
fale ammoniaso foluc in aquam, quam fepties dcftilla, Nonnulli sum vitric- 
is fuh limat am partem foluunt per acetum ah eo, & feorfimperfecejfum col- 
kilum dicunt φ qmtarn ejfent iambum vfus infißulii}(ancrü &c. sukli- Liber Secvndvs. 
tnatio autem perficitur itafuhlimatS miß etur forti, &foluitur in put- 
tam,additofale comunt macerantur, donec Mercurius in aquam abeat. De- 
ßtilando poßea extrahitur aqua fertis, inde eleuatur quinta effentia vitrioli 
& Hydrargjn fimüL Sublimatum denuo aqua forti fo luitur, tdque et- 
iam tertio peragitur /emper fublimando, donec feces infundo mia ma- 
neant. 
VelMer curium purga cum tartaro calcinatot Sublima a vitrioloffiale 
nitri,& alumine, affunde vimfptritum exafperatum & correSlum, digere, 
donec in mucofam tranfeat pinguedine. Hanc deßillaper retorta igni for tißi- 
mo,donec humor exeat laänu Redde hunc retorta,tteruque educ liquorem* 
forma olei albißimi fragrantis. Circulaid eum vini quinta effentia ad iufit 
fubtihtatem.In Gallica etiam ima corpus datur pauca dofi,&foris adhi- 
betur. Aliter fititaiR'.’Cpe falis artu partem vna, falis gemma duplum, mi- 
ßt Mercurium cum hts, ξβ fubige in majfam, quam feptiesfublima<, Subli- 
matum folue lixiuio forti: deßilla aquoßtatemper alembicum. Refunde de- 
ßtilatum ter,terqut iterum ehce.Cum omnis aqua eftabftrafta,pelle fortiter 
ignis gradu quarto ,&[equitur oleum ad fcabtemGallicam vtile.Nominatur 
& quinta effentia incredibiles efficacia puluis ille, quem ita parant: Mercu- 
rius fuhlimatur cum fale&vitrtolo, altquotiesfublmatus reuerberatur igni 
ntedteon eätduano , rafeclaufo. Teritur in marmos e, [oluit ur deliquio in 
Balneo: folutio defliUaturper alembicum, & dicitur lac virginis id quod e- 
greditur .HoccoagulaturieOtiffimocalore, ftccovafeclaufo.QuOdfiinlaftt 
virginis fohtas faleamtmn. deciesfuhhmatu,&coagules, nihilerit valetius« 
Ouido Magnus talem ponit tffmt tam Mercurii tn fuit fecretis feuMa- 
mferiptis: Recipe Mercurii ( per fe pracipitatt,vel aqua forte folati edulco- 
ratique ) vnciasqua uor,menßrui vegetabilis magni acuati vncias duode~ 
cim,diftumfy'<stum fupeyf'unde Mercurio inphiolaprobe loricata, acflgil- 
IoHermeris optime lutata, reponantur ad ignem digeflionis vtmenßruum 
rubicunde coloretur, tandem omnino foluatur Mercurius: foluto reponeper 
14. dies in putrefaä*one BalneiM. vel per tres hebdomadas tn Balneo rorist 
tandm effentia feuBalfamus Mercurii menflruofupernatabtt,hic dulcis tfl 
non corrofiuui ■, relinque fic adhuc per aliquod tempus in putrefaftione rfquc 
dum menflruum album ac pellucidum euaferit & Balfamus ßt inftar olei fl- 
ue [anguinisfupra menflruum, tandem fepara.Huius Dofis efi granum 1. ai 
tria,Cum confer u λ rofarumjelfacharo perlato, &c. Vide etiam fu· 
blimati procedenti cap.q.  Basilicae Chymic/e 
Nohiltßtma traditur Mercuriiejfentia, qusßi Jiredpiaturtur- 
petum minerale & commifceatur cum fah armeniaco pro fu'bhmationtr 
tandem extrahatur cum Alkohole riniiln hacoperutionefahm etiam Mer-> 
eurii recipi pojfe dicitur,experientia docet. 
Quinta ejfentia feu oleum Mercurii paratur , ßcut quinta eff entis 
aut oleum fotis inquit Faracelfus 6» pag. 54. yln vera loquitur ille. 
Confutantur igitur , qua iamfuprade variis quinta Auri ejfentia olei aut 
liquoris eius potabilirmodis fer.pßmus ac docuimus & quisque ad eorum 
imitationem ( vtrepetitionemfingulorum mol'eßam omittamusjßmUi wo- 
d'o,praparationes varias oleorum & liquor is Mercurii, aut Mercuriipotabilu 
aggrediatur, quimira fuadulcedine, quam infe continet latentem, con- 
diatur , &in vfum intro ajfumendum, nonfecus. ac Saturnma ejfentia ad~ 
ducatur► 
Capvt VII* 
Oe Mercurii oleis & aquisfolutms~ 
DEftillatio oleiMercurii i .RecipeMercurii fublimati puriflimi 
libram inregram,.rouispurgati libram vnam ;Iouem fac flue- 
re apud ignem,delnde immifceMercurirviui libram, jy t fiat Arnal- 
gama,quodcirm acetopurgaj purgato r dde lublimatum & repo- 
ne in ccfla adToiiiendum per 14. dies, &: procede in omnibus vti 
iiipradixi lib.i.Bafil.Chym.cap.9r.de iblutione folis pag.8 r.. 
Oleum Mercurii· cum Auro vnitum videdidtoÜbrocapv 
1 o.de oleo iolis pag. 107. 
Item oleum Auri cumTürpetho,eodem öS'1. 
Irem oleum &aquam Mercurii ibluentcm> eodem capite,, 
pag.ro*?'. 
Item oleum Mercurii iublimati cum auripigmento vide1 
praecedenti cap.7. de Fixatione Lunae.. 
Aliud vide oleum Mercurii Arcanum ca 
cbym.pag.i6z.& 16}* 
Sic fit oleum etiam ex Mercurio; prim o purgatur cum rar- 
iarcrcalcinaro r fecundo fublimanw: per nitrum & vitriolura, tcr- 
sioperaluracndephlcgmatummuartodcftillaturperipiritum vi- Liber S e c v n d v f. 
χιΠπoleum albifllmum, dulce non corrofiuum ,fuperas omnium’ 
metallorum reliquorum olea,quinco coagulatur cum fele vulga- 
ri, Sc cum datur ac vfurpatur interne,purgat per fudorem, expellit 
omnes impuritates > tollitcorporisputrcdines· Sc exulcerationes* 
curatomnia vlcera ac vulnera, Scc.· 
Oleum Mercurii aliud: Accipe Mercurii probe cum aceto foti 
ac purificati vnciam vnam, Aquae fortis vncias cresrfoluatur Mer- 
cunus,foluto infunde guttarim olei lini vnciasquatuor, &itcte£· 
feruefcentra inter haec,peradio hoc negptioinfurionis,mittequic- 
fcant,tandem oleum imi fupernatans' fepara, infunde requieicit 
oleum Mercurii.. 
Vel etiam fic fieri poteft oleum ex iliblimato: Recipe Mer- 
curii iepties fublimatiihunc probe contere in marmore cum aqua’ 
forti, Sc per duos dies pultem fac fic quiefcere, deinde aquam per 
alembicum viciflim euoca, fecundo & hoc opus cum fortiflimo 
aceto vini reitera, etiam poilfearndum diem denuo abftrahendoi· 
tertio & contere iublimatumeum aqua ouomm, etiam inde per 
tcmpusliberando:randemexficcatum Mercurium per fe laeuiga 
in marraore,repone rpfum in cella adrefoluendam,quodfietin- 
tra ro. dies, hoc volunt quidam eile oleum. 
Oleum Mercurii etiam fic finKecrpeMercurii iliblimati,an- 
timonii crudi,ana,puluerifentur ac mifceantur quam optime, de- 
inde humedtando contere cum aqua feli», repone fic in cella per 
tres dieSjdeftilla deinde ex ignearcnsigne graduato ac leni primo 
deinde fortiori, & oleum inrra tres horas exit album ;Sin rubicun- 
dum manis, tum recipe amimonii Sc Mercurii fiiblimati vt prius 
ana,mifce vt ante,&: fac refidere per j.dies,deinde pro fecundo de- 
ililla, Sc oleum exibit rubicundum; Hoc oleum etiam fieri' po- 
refir cum reg,ulo an timonii 
fis, Scc, 
Olei Mercurialis quidam etiam talem dedit defcriptionera:· 
Recipe Mercurii fiiblimatiquantum vis,Huncfac in cucurbitam 
probe icricatarn,aiembico munitam, iupra caput alembicirepo- 
nes arenam , fuper arenam vero locabis carbones ignitos, & cunu 
deliillabis exfiiblimato oleum ad artem.. 
jint etiam oleum egregium cx- cinnabari natiuo artificiofifli- I5S 
me quod vide fupra capite de Panacaris: Item in capite deLait- 
danis. 
Tale edam deftillatur oleum Mercurii: Recipe Mercurii va- 
das duas,facehari candi vnciam vnam, A!aepat:drachmam vnam, 
Myrrhae rubeae drach.duas,c0mifcendo contere dehumeda cum 
aqua rofarum,deinde deftillaigne lento: Dolis guttae tres in vino. 
Notavero vt phlegma ab oleo per balneum fepares. 
Quidam iic vult: Recipe minerae de hydrargyro,hanc repo- 
ne in retortam probe loricatam »retortam vero pone in vafe am- 
plo ac ferreo arena repleto atqj humido, poftea applica recipiens 
cuiusorificium iit inuolutum pannoaquafrigidahume&aro, &c 
fiexficcatusexfiftit, viciflim is hume<5tabitur, hoc r d finem deftil- 
lationis continuabitur, vfquc tandem adiit oleum,Nota &,quod 
Mercurius ex cinabari,fa6titio facili modo per putrefa&ionem 
abit in oleum, quod poifmodum omnia metalla viciilim in olei- 
tatem refoluit. 
Mercurius fublimatus. coagulatus & praecipitatus refoluiturfa- 
cilein oleum,inquit Paracelius tom.6 pag.28u 
In maiore chirurg. feribit pag.201. Argentum vinum in oleum 
conuerfum aequiparatur balfamofolis. Addit, hoc oleum coagu- 
latum per colchotar, cum aqua Parthenionis adhibitum reliquos 
balfamos fuperat: fi in crocum aut in florem mutetur, tum fum- 
mam curam in vlceribus omnibus perficit. Etalibitorao 4. pag. 
pi.oleum & quintaeflentia Mercurii ab amentia prseferuat. In eo- 
dem tomopag.77. Ametiamtollit, lbid.pag.88 Infaniam curat5c 
pag. 85.eiufdcm romi; Oleum »inquit, Mercurii in fuffocatione 
intelledtus vfurpatur,&c, 
Bafilius tale de feribit oleum Mercurii cum antimonio: Recipe 
antimonii vngarici & Mercurii fublimatiana, haeccommifce arti- 
ficiofiflime,&dcfl;illa per retorta in oleum: In deftillatione Mer- 
curius viuus quiroftro aliquando rerornEadhaeret,fimulaccina- 
barim in eius collo remoue, caput vero mortuum remanens con- 
tere,& redde oleo,ac deftilla, toties, quoties opus Accipe iam re- 
cens antimonium, in tantum, quantum ponderabat caput mor- 
tuum , fuperfunde tuum oleum & rediililla per tot reiterationes 
vfquedum oleum mortuum 
fit cinericium, & oleum eft paratum. 
B 4$ 1L1c CHYMIC./E Liber Secvndvs. 
Ex hoc oleo talem dicit debere fieri (BafiliusJ Medicinam: 
accipe olei vncias o6to,fuperfunde Iphitus feu aquae nitri vncias 
tres,deftilla per retortam,&c fixabkur de oleo vncia integra; deftil- 
lato viciifim adde vnamvnciam recentis aquae nitri, rediftillavt 
ante & plus fixabkur j deinde fingulis deftillationibus adde dra- 
chmam recentis aquae nitri,hocque continuavfq; tandem omne 
oleum in Alkohol fixum fit redditum. Cuius dofis grana dantur 
3 .ad 4. cum Theriaca, monet fudorem,curatque morbos infini- 
tos fi eius vilis per aliquot dies continuabitur; nobis hic puluis di- 
citur, Bezoarticum nimrakfimykx. 
Nota, fi hoc oleum praecipitatur per aquam fimplicem,abk 
in puluerem album valde corrofiuum,huicvtfiiam malignitatem 
adimas,edulcorabis d ipiritibus, purgat per fuperiora inferiora: 
fin vero mauelis, vt tantum abeat vel operetur per fecefiura, con- 
teres illum aliquandiu quam optime cum fale noftro vulgari, tan- 
tum ablues, & per vomitum amplius non purgabit, &: haec mali- 
gnitas eodem modo etiam adimitur fublimato dulci feuPauchy- 
magogoIoiephiQuercetani, Quod fi vero hunc puluerem fude- 
ris coram folle igne mtenfoin crucibulo, dabit tibi vitrum flaue- 
icens, cuius granum vnum cum dimidio in infufo (vini per no- 
&em) exhibitum, leniter purgat, dicitur autem hic puluis, fiue fil- 
ius in vitrum, fiuc crudus aut corredtus cum fpiritu vini Mercurius 
lfine,de quo fupra vide plura in capite de M ercurio vitae; nifi quod 
quidam 5c hunc puluerem conantur fixare cum oleo vitrioli &C 
timfiura fmiridis, Scc. 
Cum hoc oleo fit etiam Bezoarticum cum folc,de quo vi- 
de fupra lib, 1. ßafil.Chym.cap. z.pag. 1 3.ItcmBeguinum 
fol. 153. Et Bafilicam Crollii,fympatriotae noftri fol.ifj. 15 6. 
&15 7. 
Fit Sc cum hoc oleo Bezoarticum Lunae, quod vide part.l. 
lib.i.Bafil.Chymicae, cap.iz.deMagifteriismum.zS. 
Nora & hoc:Duobus modis metalla poflunt cum hoc o- 
leo vniri: vel vt cum antimonio in regulum ducantur 8c pofiea 
dcftillentur cum Mercurio fublimato : vel vt praecipitatus me- 
talli per aquam fortem , addatur oleo , quod poftea percuti- 
tur, dcftillatiu’ acDiaphoreticum redditur,prout volunt Bafilius 
159 & nofter amicus Crollius: Hinc inde poliunt fieri ,8ezoartica o- 
mnium metallorum : nobis tria tantummodo funtin vfu, Solis, 
Luna?, ac Saturni, Scc. Saturnus autem cum antimonio funditur 
poftmodurricum fublimato deftillarur per retortam, igne acma- 
nuadhibita diligenti ac continua, Balneo cnira tepido Saturnus 
mundaturvelodlTime, 6diocratione (piritualitacis Cux. 
Sic fit oleum Mercurii cum loue : Pone ftannum purum 
ad ignem fufioais, (eius autem iit vncia vna ) liquefado impone 
Mercurij purgati vnciamfiemis, fine deinde refrigerari; frigefacto, 
cum aceto ab omni nigredine amalgama lauato;probeloto,exfic- 
ca&facinpatinamargenteam,aciuperfiinde Alkoholis vim f in. 
quo aliquot dies ante drachma camphorae iit fi luta) tantu,vt tres 
digitos emineat,deinde incende:combufto hoc fpiritu, alium fiu- 
perfunde, iterum incende, & hoc continua fuperfundendo & in- 
cendendojvfquejntotumomniafint ibluta, 
Dofishuiusgranum vnura, in tribus cochlearibus aqua? dc 
fumi terra cum9f Theriaces. Si fexies continuabitur huius Me- 
dicinae vfus,mane ac vefpcri,mirabiles videbis in curando effe- 
ctus Plura de oleo Mercurii vide apudLibauiumlib. i,alch.tra6t· 
a.de extra&iscap. 16 .pag. 144. 
Basilicae Chymicae 
De Aquis Mercurialibus. 
Aquas ex Mercurio varias funt, quae nobisde bis conftantfic 
tradimus. Modus prior talis cft. 
Recipe Mercurii per fixati quantü vis,hunc 
primo per fe (i 6.Libau.)optime contere, deinde cu squali quan- 
titate vitrioli mifce., & viciflim terendo fubige, tertio cum aceto 
bume6tav&infacculo repone in cella ad ioluendtim fepeliendo 
in terram, & vt artis cum fimo equino cotegendo folue; in primo 
opere ίΐ folutio totaliter non procedit, redde aquam fecibus ,& 
pro fecundo iniUtue,tandem aqua Mercurii eft parata. 
Secundus modus;Recipe deelTentia vini vncias fex,olei duo- 
rum draconum vnciam vnam, mifce vt oleum abeat inmaffam 
duram albicantem, vinum fepara, &: maiTam repone in balneo ad 
aliquot dies putrefaciendo fub casco alembico,tandem refolui- 
tur in aquam puram, quam a fecibus toties liberabis, quoties eas 
Itm aqtu 
vulgares ad 
Mercur. faciet refiduas;Curat Fiftulas,multofq; morbos infinitos ab extra 
viurpata. 
Tertius modus; RecipeMercunifublimati vnciam vnam,’ 
ipiritus vini vncias perquam optime mifce,po- 
itearequiefcantfine pera4, horas, liquorem poftmodum ab refi- 
gentia fepara, ac ferua,qui dicitur &c a quibufdamAqua Mercuria- 
lis, in Chirurgia iane fecretum optimum. 
Quartus modus; Recipe croci Martis, Mercurii fubliraati, 
ialis armoniaci ana q- vis, mifccanturoptime, poftmodum fac vt 
in cellailuant in aquam, fiflaxus feliciter non iuccedit ad nutum, 
tum adde paniculas de Raplianoconcifas , parata Aqua,re£tifica 
fi placet: Nonnullus feribit de hac aqua quod calcem Lunae exa- 
■quaforti praecipitatam iucceflu temporis in Aurum tranfinutet, 
qui volet experiri, fuuftranoniaborabit, aliquidenim veritatis 
proceifiis tcnet,modus autem in procedendo fiat genuinus. 
Alius item modus liquorisMercuriiextatiib.i.Bafil.Chym.’ 
cap.n depanacsispag.i44.&i59. Item rriaprincip ia ex Mercu- 
rio pag.i 5 o.&c. 
LiquoresHydrargyri femndumLibauium tales funr.CrudusHydrar- 
gyrus laboriofifiimarepetitionepervafafua inter prunas candentia traiicitur 
in receptaculum, ihiquepaulatim inlimpidam abit aquam. Qupdnoneft 
attenuatum jxmttMrjterumfatratkitur. 
Sceuafiam repraf ntautt Hieronymus Rubeus. Alti vas lapideum am· 
pium infiarolUvndi^daufa, pr&ter duos canales furfum/tlterunt 
deorfum jpe flantes, inter prunas candefaciunt, & hydrargyrum traiiciunt9 
fed commodior videtur apparatusRubei. Nam in magno vafe ffiritusfacile 
dißtpantur. Fieri autem id per extenuationem ignis violentam, promptum 
eß videre, cum alias ex terreo luto nonpofiit Jpiritus igneus produci,qui mox 
frigore in aquam coagulat. 
Aliter fit ex calce pr&cipitata per aquam fortem, infunditur eijpiritus 
Vini reflificatus, digeritur, & cum acerf a fluseft,effundituryrepofito aiioM* 
nec acrimoniafit eluta, &ipfa calx etiam magis attenuata. Poflea extrahi- 
turfubtilitas per acetum flillatitium toties mutatum, donec totuspuluis m 
eum ahierit,ßcutantefaflum eß in metallis. Quodfi non intrat acetum atqua 
forti calcinatur demo.Acetum inBalneo diuaporatu relinquit albumpuluerc 
§hi correflus cum aqua chelidonia, & fucatus inhumatur ad liquefeendum. 
LI B E H SeCVNDVS* Basilicae Chymicae 
Taracelfus hunc pufcnbit modum.Hy drargyrum fepttesdvitriolo, ni- 
tro & alumim ( quih.immifiusfit in pafia,cuiusgratia ilia folent folui aceto, 
rt crafia tamen fit confifientia,hydrargyrus immifcetur.vt non Mparcat.po- 
ßeapafia exiccatur (fublima) redditur autem, quodIfublimatum efifemper 
fecibus tritis & folutis,vt ante.) 
Huius fublimati libra tres, falis ammonii terfuhlimati dari albique 
fefquiltbra,coterantur vna in alkphol, &fuhlimentur in arena horis muem, 
fubhmatumpuluerem abfirahe cispenna, & cum reliquiis fublima,vt prius. 
Repete hoc quater, donec non amplius fub limetur,fedmfundo refifiat inflor 
wajfanigra fluentis ,vt cera.Refrigerat a exinie,tere}&loca tn patina vitrea. 
1 n hac imbibef&pius liquore falis ammonn,atq3 ita nutri feu incera,finefion- 
te coagulari ,feuficcari, & iterum imbtbejdque repete decies,donec non coa- 
guletur amplius fere. Hoc tere fubiiitter , & in marmore folue per deli- 
quium. 
Έχ hac aquapotefl defiillarifiiritusper retorta,qm metalla in hydrar- 
gyrum foluuntur. Altas & vulgaris fubhmatus tritus,&parumper irrigatus 
in liquorediffluit,velfublimatusper oftiduujn mediocri reucrberio toftus fol- 
uitur in Balneo, fedprobe Uuigatus ejfe debet. Nota & hoc, quod indepuluis 
f onficipofiit, quo item metalla in Mercurium vertantur per coagulationem 
nimirum fiiritus, &c. 
sÄquas foluentes CMcrcurium vide apud Libauium eundem; lih.i* 
Alch.traft.z.de Extraäü.cap. i y.pag.\6x. 
Capvt VIII,. 
DttMercuriißxatione ,eiufque Cinahar[atque 
coagulatione* 
DE fixatione Mercurii magna & multainter thymicos meri«; 
Ideo quod apud authoresde hac perlegi, iic ingenue caper 
Mercurium dicunt figi;iiebulliatur in aqua 
ftis,iepties aut plus deftiliata,adhibitoindc &proie£lo iiiper di<5tu 
Mercuriüin duratum,fucco portulacae agrcftis{qu£ alias marinaSr 
cornuta) ad maris littus excrefcentis.Fiat vraqvebullkio per hora, 
aut plus;ac prima quidem in tigillo, fecunda vero in lebete. 
Mercurius hgjtur & in hunc modum. Accipe falis alkali Liber SEcvNDvsi 
partes duas,& adhibe igne carbonu, & permitte fluere;& Impone 
in hoc partem vnam Lunae fixae lirtiatae-, facq; item per horae fpatiöi 
inuicem fluant. Remoueantur ab igne tune, & fimulfufa in lapi- 
de marmoreo multum terantur, indeque ad locum humidum in 
aquam refoluantur. Poftea accipe partes 4. Mercurii fublimati, 
quas dida aqua imbibe, donec ex ca nihil fuperfit. Tandern maC· 
fam igni ad mone,quae liquefiat in tigillo Jdsc dicitur optima Lu- 
na ad omne Examen. 
Tertia Mercurii fixatio: Rccjpe Mercurii fublimati vncias 
duas ,quae cum vnciis quatuor falis praeparati fublimentur ad qua- 
ternam vicem. Inde imbibatur hic Mercurius vnciis duabus 
olei Tartari fixi, cui aequalis quantitas boracis admixta finmifcca- 
turq·, Medicina cum tertia parte Lunae de copella, caldnatae vt fu- 
pra, &c ad humidum diiTbhiatur,indeque ad igne congeletur,& i- 
terum di)Toluatur,iterumque cogeletur, donec perfeda fit;Cuius 
pars in multas Mercurii cadit. Sed aduerte fucccflurii melius meo 
indicio negotium, fi iftiusMedicinae praeparationiaddas arieni- 
cum, quod primo bulliat cum fori aceto, indeq·, cum aeris fuligi- 
ne fublimetur,pofteaque cum falepraeparatoimultifquefublima- 
tionibus repetitis fixetur, & in oleum reducatur. 
De fixatione Mercurii ait Philofophus. Sal metallorum 
re ibi u tum de (tiliarum , &adfoiem congelatum, dat congelare 
Mercurium in crufibulo. 
Irem ial metallorum dat folucre Mercurium in aquam fub 
frmo:&: illud mixtum,&rcongelatum,eft:perfe<5taMedicina,Iteni 
oleum Saturni quo faepiusimbibatur Mercurius iublimatus fixus, 
multas aliorum metallorum imperfedtomin partes tingit. 
Mercurium fublimatum fixum cum Auro, vide in libr. r. 
Bafil. Chym.cap. u.pag. Item pag. 159. fic& fixum Mer- 
curium cum loue &C Auro pag. 153. Aliam fixationem Mer- 
curii author incertus ex vereri codice Gallico fic tradit: fume 
Mercurii & louis ana libram vnam , ex hifque fac amalgama, 
quod laua cum aqua clara: Deinde exficca·, & exficcatum tere fil- 
per marmor, cum libra vna fublimati. Sic praeparatum diftende, 
& pone in loco humido, vt in aqua rcioluatur.Hac appone in vas 
vitreü bene claufum,&fine per aliquot dies quiefcere,donec a fuis fecibus clara euadat: quam itaclarificatam,& perdeclinationems 
vads in aliud affufam deftilla, dum illius reddentia bene exdccata· 
fit,ieruaque liquorem feordm in altero vafe dgillato.Ifthinc fumi- 
toantedidum vas cum fecibus,& materiam reddentem cakina 
per viginti & quatuorhoras,Sr poilmodum ignem violetifdmum 
extrue,& adauge,per alias vasfin cuius fun- 
do materiadxa, &c alba reddebit. Hancimbibe aquafuperius de- 
ftillata ScaiTexuata, atque pauli iper qurefcere dncydonec fupere- 
minearde nouo clara: de qua ad ieptenam vicem magiderium re- 
pete, imbibendo icilicet, deftillando coagnlandorvltimumque 
coagulatum, (quod indar crydallini vitri vex Mercurii ial'nuncu- 
patur cum aliqua parte Lunxdiflblutx fcrmenrandb;qux dmi- 
litec,cum aquai,quam poftrcma deftrllatione ad partem feruadi, 
&(bhii& congelari debent. Scitoque quanto plus idprxditeriss 
tanto maiorem fore efixms huiusenergiatmeuius: parsvna diper 
a o. Mercurii feruentis partes proiedta„cas inmadam duram redu- 
cet? acidiusitemvna diper zo. Venerisfufac, & repurgatae, in Lu- 
nam ad'omne ludiciumv 
LibauiusraleniponifcinabansfadHtixinArgenturmHydrar- 
gyri transmutationi vicina eflr cinabarisfadtitixconuerdo. Hy- 
drargyruspuruscum puro fulphure fublimetur, invdfiir feu cina- 
fcarim. Haec fradtain teifulas·,indatur facculo,&diipendaturin 
ollam admedium-Inimo contineatur puluisvirrioli, aluminis, Sc 
falistartari, vel etiam vitrioli folius. Subiiciaturffärnma·, dnarar- 
que cinabarts probe imbibere fpiritum. vitrioli. Loco pulueris dc- 
Cijpotes vti tali lisiuio; Aluminis vitrioli dngnΙχ νηcix,tarrari vn- 
cixdux,cal’cisviuxquatuor, cineris querm feptem,aquxferratx 
quantum iatis. Fiat Lixiuiumquo vaporetur einabarisTvtantc di- 
£tum eflr, vel? etiam in ipfam aquam immida per manicam, ita ne 
attingat fundum aut latera, fed'inmediopendeat?coquatur do- 
nec probe figatur.Exemptas teiTulas macera per biduum in aceto,, 
in quo dcfollitum calchantum vngaricunr,vcl coq; ex oleo fiiil- 
phuris,&rc.J Exicca codias r & oblitas oui albo voluc reuolue- 
que in fcobe argenrioprimidibtili,vt vndique denfe adhxreat:; 
potes & includere argenti foliis , vel lamellis , aut mutuo fterne- 
sc ytin cementis* Immittein catinum fortem Sc vndique claude» 
Basilica Chymici Clauftris reticeatis inter arenas reuerbera per gradus ignis ad tri- 
duum,vel quoufque perfeda res fit. (Si enim egeris rudius,feptem 
aut etiam n.dies requires, velmenfeminregjtun>)fi tarnen eine- 
resplacent prae arena,diutius reuerberandtrmeil. Vbifpontevas 
refrixerit, effringe id,& ab exemptis tciTcllis argenteumpulue- 
rem,qui erit niger exuccus , ipongrofus, per pede leporinum cau- 
reabftrahe. Ex hocpuluere Aurum elicies. Nam ft argenteus fpi- 
ritus bydrargyro communicatur infulphure concluio,ita viciflim 
fulphureus tingens Scvitrioiatus figens inargenra.D'cterfis teflel- 
iisadiiee plumbum,&:in hoc excoqueargentum. Mafiamfulmi- 
na, Scargenrum in copellaremanebit. Huius tranfmuratiemis au- 
thoresfunt Hieron.Rubeus, Ficus Mirandulanus,Baptifta Porta, 
Enchyon ,Domefius, quiefam innominatus, Scalii plures. (lllud 
ramen Argentum qua foret conffantius, figerem amplius pes 
iuacementa,autadiicerem tertiam natiui argenti partem , Sc (No- 
rabis autem ad eundem quidem fcopum contendere didos au- 
thoresjveruntamen fingulosnonnihil variare, veluti Enchyon ita 
defetibit; Cinabari aftunde aquam fortem, in qua argentum fit 
folutum,atque comacera ( vel imbibe vt moris eftjdcftilla poftea 
teraut quater , vt fic refteteinabarisalba. Hanc in tefiulas fradam 
(ferne mutuo,cum elimata argenti fcobe-,vfque ad vafis(quod de- 
bet eile ferreum, vel ex argilla forti fundi plani) plenum fepeli in 
cineribus, Sc lentum ignem admoue per biduum. Poftea intende’ 
eum vique ad feptimumi-pofirema node fit validiflimus. Vbi re- 
frixit, in plumbum excoque Sc fulmina1. Nonnunquam etiam i» 
oleo vitrioii per odiduum maceratur. Poftea exiccatus puluis rm- 
mifcetur argento fufo ea quantitate quam capere poteft.Keuerbcv 
raturin igni,vtfupra, Sctandem reducitur.}; 
Nobiliflimam quidam dicunt Philofophi fieri Mercurii iubli- 
mati fixationem, quae fit peroleum falis tartari rubicundifiimumj, 
hic fal autem antequam abit in oleum figitur Sc coagulatur ali- 
quoties cum vino, deinde funditur ad ignem vfque non amplius 
deieie edat fumum, tandem cum S. V. eficnfificatur; Hoc ol'eum 
adhibetur ad imbibitionem Mercurii fublimati aliquoties coagu- 
landojviquc tandem importatur Saturno,& addendoBorrace 
ssducitur in corpus folireip0deiis.Sihuncfalem mauis refolucrc 
Liber Secyndvs. in cella,tum id licebit,fed fineS.vini fades.res eodem reddit,nam 
& tali etiam modo Mercurium figit: Nota oleum Tartari Sale Γαο 
acuatum,Philofophi nuncupant ignem infernalem. Eil & Mer- 
curii fublimati fixatio apud Libauium quam vide praecedenti ca- 
pite quinto. 
Compofitio cinnabaris;Cinnabrium artificiale fiue fa&itium 
nihii aliud eil,quam modus quidam fublimationis per fulphur 
fa6be(ficutfublimatum Mercurii,quod vocant,per vitriolum effi- 
citur ) per fuiphur quidem, quod liquatur in vale terreo vi treato, 
cuique liquato feniim poilea Mercurius affunditur ad dimidium 
fulphuris pondusrvbi omnia probe fpatula ferrea aut lignea funt 
■ agitanda &commi(cenda, dum (patula illa tota calce nigra obdu- 
- catur,quae tum fublimationi, in vafe c5gruo ad fublimand-um po- 
, fita,aptaeil Hacratione Mercurius ruber eleuatur,quod minium 
aut cinnabrium refert: Eiufque efl dofis pondus granorum trium, 
quatuor aut quinque, vt fiat medicamentum ad fudores educen- 
dos praeilantiffimum.Ex eodem fiunt praecipitata candidiffimacu 
liquoreeiufdem fulphuris,ex vnoeodemquefontehaufta,mirae- 
que virtutis in purgando &r fudores eliciendo, variis morbis, imo 
velEpilepfiis. Apoplexiis,Paralyfibns opportuniffima, fi dextre, 
vt decet, a Medico non Empirico,adminiilrentur: Haec lofephus 
Quercetanus. 
Hoc cinnabrium ita reuiuificari poteil: contere ipfum optime, 
&■ repone in terrea cucurbita,applicato ferreo alembico,da ignem 
fublimationis primo lentum, deinde fortiorem, δζ Mercurius vi- 
ci iTimafcenditalcmbicum,m forma perlarum appedensfuperiori 
parte vafis,quem deinde arrificiofe collige aefepara. 
Libauius inquit: cinnabaris fa&itia cil magifterium compofi- 
tum exhydrargyro & fulphure vnacommi(lis,& fublimationein 
maflam (anguineam vnitis. Id ars excogirauit ad imitationem mi- 
nii natiui fecundarii, ex quo Plinius ait excoflum hydrargyrum, 
quod tamen piseter fulphur & hydrargyrum, lapide continet,&c. 
Proportio miilionis eil varia,vnde etiam color modo lucidior, 
fi/lendidiorque eil modo minus, quanquam & caloris modus va- 
rietatem inducat. 
Agricola: Minium deterrimum faciunt,qui aequant portiones 
Basilicae Chymicae 
tfonnuüi re- 
cipult 3 .par- 
tes fulphuris, 
&nouem 
partes Mer- 
curtirm. lulphuris& hydrargyrfioptiraum qui id ex folo argento νίαο con- 
ficiunt. (At non fit ex folo j ratione iam explicata Alii in catino 
ftatim duas argenti viui, & vnam fulphurisin catinum coniiciunt 
fine miftura.Interdum duabus fulphuris citrini mifcentur tres hy- 
drargydfccödum pondus. Nonnunquam vnafulphuris compo- 
nitur duplo vel triplo argento viuo.Praecipiunt alii decem fulphu- 
ris ingerere tres hydrargy ri. Sed & aequales fumunrur,& nomina- 
rim ad vfum pingendi plus fulphuris accipitur, vt rubedo fiat illu- 
ftrior.In aliis, praeferrim ad fumigandos Gallicanos (cuium fui fe- 
re in medendo hodie addicitur judicant fatis eile vncias tresful- 
phuris,aut etiam quatiior,adIibramhydrargyti.ApudParacelfura 
etiam fal adiicitur Qujecunque fit proportionis ratio,fulphuri eli- 
quato in fartagine,(vel olla jimmifceturpaularim hydrargyrus ca- 
lefa<ftus,(Vel etiä Mercurio in panno collocato ingeritur fulphur 
fufum,6cc6primitur)donecinvnum corpus coierint ambo. Hoc 
teritur,poniturqi in aludele feu vitreo lutato, feu lapideo, vt quar- 
ta duntaxat pars fit plena. Adaptatur ei alembicus caecus, cum fo- 
ramine in vertice, per quod tum humidi fpiritus emittantur, tum 
quatitasfublimatidc color iudicetur. Id autem conum habet mo- 
bilem,vtpoilit recludi pro libitu,in quo cauendumeft,ne conglu- 
tinetur adhaefufublimati, quod fiet fi moneatur vertaturque fae- 
pius. (Veteres etiam fine alembico in cucurbita longa angufti ori- 
ficii faciebant.jDatur ignis lentus per tres horas, finiturq·, euolare 
humiditas per foramen apertum. Cum fpiritus ficci fcandiat, quod 
depraehenditur ex eorum adhaeiu,& gladio politof vel lamina,ha- 
litu humido non amplius tindlo, clauditur foramen,&: ignis auge·: 
tur.Qui maiores mafias vno opere cdficere cupiunt, valis refpon- 
dentibus,per infundibulum fubmittunt materiam copiofiorem, 
poftquam fentiunt priorem fere efteeuc&am. Sed vna vice non 
plus duobus cochlearibus demittendum eft, ne vas rumpatur. E- 
ius etiam gratia foramen faepius liberandum eft,vr fit aditus tubo 
infundibuli Securius ages,fi minores feceris maftas, quibus perfe- 
öis,alembicumamoueas,eafqueeximas. Poftea verofuppeditata 
noua materia, procedas vt ante. Cum perfpiraculum apparet fu- 
mus ruber, (primo enim exit luteus, poftea caeruleus, poftiemo 
ruber) finis adefle indicatur,idq> vno vel pluribus fit diebus,prout 
iaduftriuseft artifex,& copia magna. 
Llber Secvndvs. 
167 Si ad Medicinam expetitur, {vt ad vlcera item intra corpus, 
quanquam nulla neceflicas videtur illud fuadere, cüaliae fupre- 
tatMcdicing fatis felices jcauenduseft hydrargyrus crudus ex plu.- 
bo. Itaque purificandas eft per defliliationc, autfublimatione &c 
cxpreilionc per corium :perlotionem itemex acida muria,donec 
cryftallinus feucaelcftis euadat ,vel Lunam non ampliusinficiat. 
Aliiphrlofophicapurgationemrequireret. Qui inaliquoimpuro 
fuit opere,fimiliter improbatur. At quem ex auro,argento aut fer- 
ro faciunt, vtilis quidem foret,fed rarus eft,& minio conftat.Altc·· 
rari poteft cu Auro & Argento in eodemfolutis, aut cx venisiilo- 
runimetallorum peti &c repurgari. Sulphur quoque mutari debet 
fuis floribus bis aut fepius fublimatis, poftmaceiationc in ipiritu 
viniTheriacatOjVcl quouis aliquo liquore.Maxime vero pracftant 
hi, quiexMarcafitis Auri 5c Argenti funtextradi, aut a calcibus 
horumeleuati. Nonnunquam addipoflunt flores, velTin&ura 
ftibii., calx coraliorum, & fimilia,cum quibas item ad vfum com- 
p oniipfa ein abaris ita praeparata queat. 
Cinabarimfadiciam exitiofara :8c venenatam e-xfententia 
Pliniiiudicant. Nondiffitendumideft,fiarfenicumfulphuric5- 
miftu fumatur, quod faepe in veniseuenit, aut hydrargyrus plum- 
batus, maxime vero fi malo vfu proftituatur , fed fi principia cor- 
rigantur,vencnfl per fe non eft, & perite adhibitum ηδ raro iuuar. 
ISiuiquam peccaturfreque ndu«,quam infumo ,qui longe nocc- 
tior eft praecipitato. Facium eft periculum in cinabari vulgari, ad 
ignem tamen refla ,quo(piritus grauesdcfactentesfecefl'erunt&: 
pofteaadie&a elatione in aquaTheriacali & compofitione cum 
Crocoj&puluere perlatum. Haec data multis eft citra vllä noxam. 
Paracelfus in chir.Mag.fublimat cum tanto fale ρεη:ς quan- 
ta cftmiflurafuiphuris&hydrargyri adfumum luis Gallicae lib.j 5. 
cap-7- 
Cinabaris caerulea, ieu Lazurii ipecies. Fit Sc cinabaris c*- 
rulcaitcm ex fulphure&hydrargyr©,hoc triplo,illo duplo, fedad- 
ieda vna parte falis armonii faditii,idq;in hunc modu deferiptio- 
nc Agricolae: Sulphurpulueratumin catino lithargyro obdu&o 
liquatur, adiiciturfaltritus,& hydrargyrus.Permifccnturomnia 
probe per bacillum, Miftura refrigerata teritur, & immittitur ia 
Basilica Chymic a Liber Secvndvs'. 
cucurbitam vitream luto duorum digitorum loricatam, adiedo 
alembicocum vertice perforato.Vbiexiccatum lutum eil fub tri- 
pode ferreo ignis έ prunis additur lentus. Spiritus humidi per la- 
minam ferream foramini oppofitam explorantur.Cum his ceiTan- 
tibusficci apparent, obiliuiturforamenIuto,& ignis augetur per 
horam indequeiterum augetur, doneefumusappareateaeruieus; 
in vitri refngerati(mquitAgricola)refidetC5eruleurh. 
Liber vetulius zoo.annis ante Paracelfum in Germaniam Ve- 
nedis illatus fulphuris vnciam liquat in fartaginc,admifcet falis 
ammonii femunciam,&hydrargyrivnciasduas. Maifam frigefa- 
<äam terit,politam in vitro vei olla lutata igni lento adhibet,lami- 
na foramini obie&aad (piritus humidos explorandos, Poil augee 
ignem per horam cum ipintus licci apparent. Inde intendit dum 
mmocitrinoceflante caeruleus exit,in fundocll Lazurium. . 
Galenici praeceptores fumigia ad mouendos fudores in lue 
gallica ex cinnabari fi£litiopraeparant:ficinquitGodofredusSte- 
eghius Medicina:prafticaciib 7 cap5>.pag.347,Adiaffitus,argen- 
tum viuumitapermifcecur. Redigunt hydrargyru in cynaprium, 
vei cinnabarim diftam, cum fulphute,cuiadiiciuntfere duas par- 
tesgummi,refmarum velaromatum, quae malignitatem medica- 
menti,&: m orbi corrigunt, digerunt, ac emolliunt, fudorem prae- 
moneat, redigunt cum Terebinthina in paildlos, ponderis drach. 
ij. Exempli gratia. 
Recipe Cynaprii drach. vj. ilyracis calamitas Benzoiana drach. 
ij. Nucis Mofcatae drach, j.Garyophyll. drach. lemis,cum Thcre- 
hintina fiant Trochifci, Vel: Recipe Cynaprii vnciam vnam,lly- 
rac,rub.&: calamitae, nucis mofch.ana drach.iij.Benzoi vnciam fe- 
misj Excipe Terebinthina & fiant Trochifci.drach, ij. Vel: Reci- 
pe Cynapuii vnciam vnam,Benzoi,ilyracis,Myrrhae,olibani,opo- 
ponacis ana vnciam femis, Mailiches, Macis, Thuris ana drach. 
duas,Excipiantur Terebinthina. Nonnulli in vlceribus pulmo- 
num,narium, & aliis partibus externis addunt fandaracham, vel 
auripigmentum,etiam marchafitam fiue lapidem pyritem,&c. 
Suffitus Antonii chalmetei: Recipe cinnabrii vnciam fern-is* 
Thuris, Mafticis ana vnciam f. Calami aromatici,redoariae, ana 
dxach. iii. olibani, Sandaracae verae, ana drach. ij. cerulis vn- \ηο 
dam femis. excipiantur Terebinth, Sc fiant trochifci pro fuifi- 
tu. 
Aliuseiufdem;Recipe Cort.Thuris drach. ij.Maftids gnmmi 
Hederae, gum.Iuniperi, Ladani,Hypociitidis,ana vndam i. Auri- 
pigmenti rubri, vel citrini drach. iij cinnabriivnciam j. Excipian- 
tur Tereb.Sc fiant trochifci pro fuffim. 
Tertius eiufdem fuffitus /Recipe Cinnabrii vncias duas,La da- 
ni drach.ii.Cort. citri ficci vnciäm f.fublimati drach j.Thuris,Ma- 
fticis ftyracis caIamit<£,Rad.didtamni veri ana drach.j.f.cum debir 
•aTberiacae veteris quantitate fiant trochifci ponderis drach. ρί. 
qui viciftim coniici.intur in carbones: pro fublimato fi opus adde 
Auripigmentum, Scc. 
Nobile alius ficpraefcribitFumigmm in lue Venerea,praemiftis 
pilulis purgantibus,&c. 
Recipe Cynaprii vndas quatuor. Thuris vndam vnam, Myr- 
rhae, Maftids ana drach»vnam,redigantur cum farina&carbo- 
nibus contufis in vnam, deinde cum (piriru vini infnfis per diem, 
redige cum iex drach.Dragacanthi inMailam,vltimoin Irochi- 
fcos,&c. 
Vel: Recipe Cynaprii vncias fex, Myrrhae, Maftids, drach. fe- 
mis,Laudani vnciam vnam. Alae dulcis,ftyracis calamitas vndam 
iemis, carbonum (alicis,& farinae an.q. fi fiat Mafia infundenda 
cumf. vini,addendo Dragacanthi drach. aliquot fiant Trochi- 
fci,&c.dc quibus apud authores pluries. 
Et internus eius etiam conftat vfus apud Chy micos, vti vide- 
ic eft. 
Praecipitatio Cinabaris, Diaphoretica Beguini: Recipe Cinna- 
baris vulgaris vnciam vnam: Salis praeparati drachmas duas. Si- 
mul tere, mifce: Sc matratio impone, quibus fii perfunde olei ful- 
phuris per campanam (adii vncias tres». Digere per triduum .Tan- 
dem igne violento,fac omnem humidiratem euaporare. Mane- 
Eit in fundo mafla alba , quae frequenti ablutione cdulcorari de- 
bet. 
Dofis a gr. iex ad decem , in morbis vcnercis maxime. Datur 
Basilica Chymicje Liber Sectkdvs. 
cum conferuarofanamj&vndisquatuorveltrib. deco&ionisfar- 
iäc’parilla:. 
Cinnabaris fa&itise talis etiam exiftit apud authorcs fixa- 
tio. 
Cinnabaris quadrans, vkrioli Romani libra,falis nitri feli- 
bra.M.&in aquam foluentem deftillentur,ita vt tres feorfim a- 
qnas capias fuis coloribus &confiftentia diftin&as. Tertias aquae 
tribus vnciie,infunde hycirargyri vnciam,& folue. Solutum in- 
dura (per frigus) induratum fulphurc fumiga: vel in media a- 
qua folue argcnrum, & foiutionem proiice fuper hydrargyrum 
iftum , repetito labore affuiionis & abftra&ionis donec figatut 
totus, 
Calcinatur etiam cum cinnabrioartificioicfadlo artificiofif· 
finjainftrudfione metalla,vti exemplum eft cum Auro,i.lib.Ba- 
fil.Chymicascap. lo.pag 104.&C. 
Eft&aliud nariuum cinnabriumdequoIofephusQuerce- 
tanus fic ait in tetr. graui fs, tot.capiris affe&uum cap. 33. pag, 481. 
Quod ad natinum & minerale cinnabrium attinet, Natura nobis 
in quibuidam auri fodinis in Hungaria profert genus quoddam 
mineralis cinnabaris ponderoiilfimac,ac longe artificiali rubicun- 
dioris. 
Imo etiam quae vfque adeo tranfparcns ac dilucida eft, vt 
non minoris prerii,atmaiorisetiam ipfo auroaeftimetur: quae per 
fe &■ citra vllam praeparationem aliam, quam qua: naturae codtio- 
n4b.tcmpcrataeft>remediueftnobiliifimurn&admirandarum vi- 
rium aduerfus minoresEpilepfias aut Analepfias:fcd verum prae- 
cipue eft fpecificum vertiginum,tale amukis magnisPhilofophis 
Chy micis in Germania agnitum, a quibus hoc remedium, tan- 
quam infigne arcanum , magno habetur in pretio, cuiufquc 
ego beneficio cum Dei gratia, quatuor aut quinque egregios vi- 
ros vertigine liberaui , vel vnica hebdomada, quatuor aut quin- 
que ad fummum dofibus exhibitis, etfi malum hoc vertigino- 
fum vfque adeo interdum exacerbaretur, vt iudicium omne ae- 
gris eriperet. Eiufmodi remedium conficitur, vt fequens fert for- 
mula. 
171  Ckymicje 
Recipe Cinabrii mineralis veri aclacidi vnciam (emis: Hocm 
alkool fuper marmore rediges,feu in puluerem impalpabile.Huic 
adiice magifterii pcrlarum, magifterii coraliorum anafcrupulos 
duos, crocifcrupulum vnum , folia Auri deccm,aut potius decem 
granaAuri flammam concipientisifiatpulmsjornniaforticerfuper 
marmore agitando Sc comifccndo. Huncpuluercfeduloaflerua- 
bis, dc inter alia aduerfus cephalicos morbos praeftantiflimum. 
Dofiseflofemifcrupuiusautintcgerfcrupulnsadfummam, 
€X aqua liliorum conualliö exhibitus .Magnos &copiofos fudores 
ciet hoc medicamentum: Qupdquamuis co precio iit,tantiq; ae- 
ftimetur a celeberrimis Germanae Medicis: no dubium tamen eft 
mihi,quin cane peius&angueccnforesnoilriipfura oderint ac re- 
fugiant, quorum palasoinfuaue eil omne merallicumMedicame- 
tum, Excipient autem illi, in eo argentum viuura contineri,atque 
idcirco venenofuraac exitiale pharmacu. At eiufmodihominGS 
in perpetuis ignorantiae ac fuperbiac tenebris flnantur ver fari ac iis 
immori,cum peruerfl vfque adeo flntiudicii, vt carduos rofis pro- 
ferant ,& vilia quseqj exquifltis rebus anteferant, maioris facien- 
ses,quam didicerunt a quodam ruftico, de pauonis ilereore rece- 
ptam ad vertiginem,quam vel Auri e flendam, vel perlam ac coral- 
loru magi fteria, nec nonipflus cinabaris mineralis (Vere folatis na- 
tura)vfum ä tam dodis ac celebribus Medicis eiufdem cumipfls 
profeflionis,certa multiplieique experientia comprobatum,&ta- 
quamfpedficum fummumque remedium commendatum, &c, 
badenus loiephus Quercetanus. 
Baniflcrus celeberrimus illeMcdicus tales adLuem veneream 
deferibit pulueres, cum Cinnabari nasiuo confedas. i.Talis eft. 
Recipelapidis Armeni,lapidisLazuli, Cinnabaris natiur, 
Antimonii ana drachmas duas, puiuerifcntur omnia & bene te- 
rantur iuper marmore in vafe idoneo ponantur, Sc affundatur S. 
vini fufficiens quantitas, comburendo deinde confutuatur , 8c 
ik odies vracur; deinde flccetur & fuper lapide marmoreo iterum 
reratur & fle referuetur.Dofis agr.ij, ad ii), 
2, Recipe Cinnabrii natiui vnciam ynam femis, florum 
Antimonii vnciam femis, terra: Lemniae verae drachmas duas, 
©mnia optime fuper marmore tufa, ablutufquepuluisaquaro- LlB2H Secvndvs. 
iarumbis terue exficcetur, &iterumoptime teratur. Tandem 
calcinetur quater , &aft'unde fpirimm vini, ac comburatur qua- 
ter jiiccetur&pulueriietui· optime & lic reieruetur Doiis grana 
iiij. advj. ad acutos & ardentes morbos cum aquis deftillatis 
frigidis & facharo, contra frigidos autem morbos cum Methri- 
dato. 
5. RecipeCinabriinatiui puriflimi vndasquatuor, teratur 
fuper lapida marmoreo fubtilifllme, item recipe Mercurii vncias 
tres,lotas cum aeeto,6c colatas per corium mifce per patum 3c pa- 
rum cum Ginabrio , &fimulterantur, quoufque benecommi- 
fceantur inpulueremiubtiliffimum. Tunc ponatur in vafefidili 
idoneo Sc XXX, mutatis aquis abluatur ipiritu vini decies,dc 
infole ficcetur, tandem optime puluerifetur & ierua. Dofisgr. 
iij.adv. fed ad purgandum mifce Doiimcum Rhabarbarigr.iiij, 
Diagridii cum ipiritu vitrioli praeparati gr, ij. & Eledh de fucco 
rofarumq. Γ, adformandampilulam:fiadfadandummifceDo- 
fim cum eonierua Enube, &c. gr. vj. Theriacxopt.gr.iiij.&fic 
vtatur. 
Eft& alia CinnabarisDiaphoretica ab oleo Antimonii 8c 
Mercurii fublimati remanens ( de quo in capite de Mercurio vi- 
tae; ) in collo retortae. Haec aequali pondere iun&a cum magifteri- 
isperlarum , coraliorum & cranii humani eft fpecificum inEpi- 
lepiia etiam inucterata, folofudore repetitis vicibus per dies tres 
continuos , ac omnino praecedentibus euacuationibus nccefla- 
riis morbum auferens : Dofisagra.io. ad 18. in Aqua florum ti- 
liae , Rad.paeonise,cera 
ta/ummum eft Antepilepticum. Haec de cinnabarLnunc de Mer- 
curii congelatione, idq; paucis, 
N une de congelatione Mercurii dicemus. CongelatioMer- 
tii cum fole, talis a me, ex libro antiquo traditur.Recipc Mercurii 
purgati drachm as tres, Auri fini laminatiatq-,fra&i drachma inte- 
gram : fac ex duobus Amalgama fecundum artem , confedto 8c 
abluto exflcca, & repone in vitro, luto fapientiae munito ad craf- 
fitiem digiti, dein repone vitrum in Saturnum, quifluet per ali- 
quot horas & Amalgama primo euadet nigru, deinde alios induet 
colores,legitimo modoproceifionis. Augmentum eft infinitum. 174 
ii fupcrioribus pcrledis comparaueris.-pluia no dico,quia reiu re- 
petitio multiplex naafeabiända , tu rame nota metallorii fufionc. 
Alia itidem fit Mercurii induratio per fumumSaturnfquam 
vfdein latiochymia noftra capite de durationc. 
Quidnam de cogelatione Mercurii fit ccicndu,fic Tonat Para- 
celfiistom.<$ inlib.vcxat;pag. 287. Mortificate vel cogelare Mer- 
curii,& poftmodu in Luna conenere velle, magnoqflaboie fubli- 
mare,vanafiint opera,cum illa fintin fole &Lunaexiftentiu cantu 
qdam difllpatio.Eft .n.alia longe diueria,propinquiorque via,qua 
Mercurius patuo difpedio,laboreq;minori fine cogelatione tranf- 
mutaturinLunä Quilibet a.libeteraddifceret arte hanc in Alchy- 
mia tam leuem, atque facilem, per quam breui tepore Tol & Luna 
plurium facere poifet; cumque non nifi cum taedio prolixa fetipta 
& verba legantur, optaret vti que,vt diredis verbis admoneretur. 
Hoc & ita facito, operare fic, & habebis folc & Lunam quibus in 
ditiflimü virueuades:iranc vero: tantifperexfpcdaquacfo, donec 
citra labore breuib verbis tibi id declaretur, 
tur in ftomachu,vt ex Saturno&Mercurio&IoueAuru&Lunam 
illico coficias.Noneft, nec e fle poterit ars inuctu, faduq·, 
tafacilis,acin feipfafacilis exiftit.Sol & Lunafabricandoru prori- 
tudo p Alch ymia ta facilis eft, vt ncclibris nec dodrinis contextis 
magis opus fit,qua fi de niue praeterita quis feribere vellet.Eodem 
tomopnga89.ficinquitdeMercurio,Qm)tquotMercurmhumi- 
dq naturςeffc iudicät,aperto errore vidi funt,quia no eft 
nifi de lua narura fume calidus, & humidusrcuius occafione femp 
acperpctuofluir.Nam fi humidacfrigidacqj naturae eilet,aquae cd- 
gelatae fimilitudinem haberet, iempcrq; durus & folidus exiftei er, 
ignifqi calore primi?, vtaliamerallaipfum liquefieri foretnecefte, 
quo quide no indiget,ciiIiquatione&rfluxu habeat calo- 
re libi naturaliter infito,qui tenetipiumin fluxu perpetuo,viuuq; 
facit.vt necmori neccoaguiarfvel congelari quear.Id maxime fd- 
tu dignum eft,metalloru fpiritusleptem,autquotquoteorummi- 
Kta fuerint, limulae in ignem veniunt, inter fefc pugnä agcre.prac- 
cipuc Mercurius,fic vt quifq; (uas in alium vires atq; vi; tutesexe- 
r»t vincendi, liquefaciendi,tranfrautandiqj defiderio,vnusalteri- 
us virtutem , vitam & formam depraedatur, aliamq, naturam illi 
Basilica Chymic^ tribuit. Calore cfimouenturitaq; mctallorü fpiritus, aut vapores 
ad opevandu in feie mutuo, nec non tranfmutandu de vna virtute 
in aliam,quoufque ad perfedionem & puritatem ventum (it. 
At quidnam agendü praeterea cum Mercurioeft, vthumidi- 
tas&calidkas illi poflu adimi,quaru loco maxima frigiditas intro- 
du&a congelaret,confolidaretomninoq*, mortificaret eum ? Hoc 
fac quod fcquimr.Recipc purüMercuriö optime conclufum,in o- 
iei coagulationis medio per 24. horas; id eft, per diem naturalem, 
fic vt (uprafaturnuiiteleuatus inoppofico quidem aipe&u Luna 
Media. Hoc autem a Mercurio occultu ipii s calorem aufert, dc 
caliditatem cxtrinfecam frigiditatemq; intrinfecafaturni 
&: Lunae (qui ambofunt planetae frigidae naturae) tribuit,exqua 
vel per quamMercurius congelari,confolidariSc indurari cogitur. 
Nota frigiditatem ( qua Mercurius indiget in fui confolida- 
ione,mortihcadoneq; jfenfaminimcperceptibilemextrinfeco, 
vcluti niuis aut glaciei, fed potius extrinfecus calidum quid appa- 
rere. N on aliter de Calore Mercurii, quo fluit, iudicadum eft,non 
cfle caliditate extrinfecus perceptibile, adnoftrarum qualitatum 
fimilicudinc; imo potius extrinfecus tanqua frigiditas percipitur: 
vnde fophiftae ( gens inexperte loquax ) perperam aflerunc euefle 
frigida: humidaeq; naturae, quo fit etiävtiliu non aliis qua calidis 
rebus congelare ftudeant, quibus tarne fluidioreeificipotius, qua 
folidura fuo damno quam lucro magis indies experiuntur. 
Nota;Alchymia vera,quaevnicatantumarcc,Lunarnautfo- 
lem ex 5. metallis imperfedis fabricare docet,aliudreceptum non 
admittitpraeter illud,quod fic dc vere dhftat: folumexmetallis,in 
metallis,p rmctalla,cum metallis,perfefta metalla fiunt.Nam in 
aliis rebus eft Luna, dc in aliis metallis eft fol. Praecedenti pag. z88# 
ait. Ais haec eft.Poftqua coelum autSaturniiphaera cum vita curre- 
re feceris fuper terram, Impone Planetas omnes, vel quem aut 
quos volueris vt Lunae tamen portio fit minima. Omnes currere 
permittas,donec coelum iatmni penituseuanuerit; manebutom- 
nes illiPlanetae mortui, cum antiquis fuis corruptibilib.corporib. 
interim aliud recens perfectum, & incorruptibile corpus na<fti. 
Illud n.corp9 eft fpiritus coeli, de quo rurfus illi Planetae cor- 
pus di vitam accipiunt,& viuuntficutantea.Corpus hoc accipe de 
Liber Secvndys, 
iy$ 17^ 
Basilicae Chymicae 
vita,&extcrra,quodlerua: Eft enira Sol & Luna. En artem habes 
omnino manifeftam &:integram, ii nondum intelligis eam,auc 
calles bene eft:Ipfam enim te<5l:am,neceuulgatäeile,fatius eft,&c. 
Haec de Mercurii congelatione & induratione, plura de ea dare 
pollemus,vt per fpiritum louis,Saturni 5c alia/ed paucis conten- 
ta verbis veritas. 
C a p y τ IX. 
De vArtis vArtorum Medicorum ac Chirurgorum ex 
Mercurioprap arationibus, turpetis ac 
medicamentis. 
Turhith dbum leniter deorftm purgans. 
T} Ecipe Mercurii,coagulati in fpiritu Saturni,libram vnam,(Sa- 
XVtunms fcilicet liquefit, cum incipit refrigerari, fic in medio 
foramen bacillo ferreo, iß quod infunde Mercuri um.ftatim coa- 
gulatur:Eodem modo proceditur cü Ione,vt eius fpiricu coagule- 
tur Mercurius) teratur fuper marmoreo lapide optime,& ponatur 
infi&iiivafebenevitreato, & fuperfunde aceti vini fortis Sr falis 
fimul miili tantum,quätumfuperfluit materiae ad profunditatem 
duorum digitorum, δί fic relinquatur per tres dies fsepius tamen 
conquajQTando. Tandern effundatur tandem iterum fu- 
perfundatur,bulliatq·, ad ignem circa horam dimidiam & fupra. 
Tunc acetum effundatur, quoufq·, ficca relinquatur materia, quae 
iterum teratur,& in cucurbita pania ponatur, & aqua in cineribus 
calidis leni igne deiHlletur,quaj per fe rcfcruetur,fed cucurbita per 
tres dies fuper cineres maneat. Quibus peradis, Recipe Mercu- 
rium, viciillm tere & ablue cum aceto deftillato &fpiritu vini, fi- 
mulmiftis,&in vaie idoneo,quodigneferrepoilit,ponatur. Cui 
addefpidtus vini redificati q. f. Ignifque admoueatur,& cu bulli- 
re inceperit,incende candela S. vini Sc comburef ac confumetur, 
quod ter fiet, & iterum bene teratur materia, vt in vitro ponatur, 
ac fuperfundatur aquas fortis libra vna ac Ternis, haec materiam in 
calcem confumet. T unc omnino effunde aquam fortem, & calci 
in olla idonea politae, affunde aquam rofarum, & ter eadem aqua Liber Secvndvs. 
abluatur, continuo aquam effundendo, 6c nouä fuperaffunden- 
do.Tunccuaporetur aqua, quoui que iicca fit materia.-Deinde ite- 
rum affundatur aquaroiamm,materiaq;abluitur,Scaquatandc 
cuaporetur,quoufqiie iicca euadat materia,&: adhuc magnaaquq 
rofaceac quantitas affundatur,ollaque cineribus admouearur,do- 
necommnoconiumatuuaqua& materia beneficcctur; tuncpul- 
uis iterumque abluatur & tandem ficcetur ac iuper marmoreo la- 
pide teratur ac coletur: cuius pars vna per fe referuetur.cuius Do- 
lis gr. iiij. ad x, curaconiauaviolarum, iuperbibendohauftum 
bonum vini Maluauifci.Et iic vtatur quamdiu opus fuerit.fi cupis 
melius per deorfum purgate, addeExtradi Scammonii grana vj. 
A Iccra pars in vale idoneo pofita admoucatur igni,de fuper- 
fundatur ipititus vini, quouique iuperfluat materiae ad duos digi- 
tos, &c cum calefcere inceperit,incende ipiritum vini definito co- 
burat, quoufque materia iicca reddatur, quod iexies fiet,tandem 
bene ficcetur materia & referiretur. Atque hoceft Turbith Dia- 
phoreticum Baniflen, Chirurgi,& Medici Celeberrimi in Anglia: 
prouocatiudcrem Dofis grana ii j. adiij. Et fiefudet per horas du- 
as aut plus fecundum vires arrotantis , aut quamdiu patiatur 
morbus. 
177 
Recipe Mercurii coagulati δί praeparati libra vnam, & poft- 
<juam cum Aqua forti in calcem redadum fuerit,tum etiam bene 
dulcoratum ficcetur optiraeq·, pulueriietur, & cum ipiritu vini dc 
vinoRhenenfi fimul miftis omni tempore decies abluatur,& tan- 
dem affundes Tinduram hanc ter, femperque comburendo coh- 
fumes. 
Rad.Acori,Raphani, Afparagi,Cofti,Eringii,Im- 
peratoriae, petrofelini ana drachmam vnam.Nardi Celticae, Nar- 
di Indicae, ana fcrupulos.ij.FoIioru Rutae,Sabinae,faluiaeFlypcrict 
anadrach.femis,fern; Anifi,foeniculi, petrofelini, Raphani,Ligu- 
ftici,Erucae, Apii,Portulacae, Croci,Bacc. Lauri δί Iuniperi,Bacca- 
ru Afparagi, Cardamomi,an; Scrupulum vnum,Cinnam:Nucis 
Mofch.gran. Algekefi ana fcrupulos iiij. Fiat puluis fubtiiiiTImus: 
Ponantur omnia in vitro cuna ipiritu vini libris duabus &femis. 
Fiat iufuiio,fingulo die fcmel agitetur, eadem per filtrum coletur. 
Turhith Diaphoreticum. Vjt 
Ba SltlC AE ChYMICAl 
& affundatur fuper mercurium per fe, vt didum eil, ter afft 
tur,fcmpercomburendo,ficcetur,bene rcruetur.Dofisgr iij.ad vj.. 
eum conferuaeringii fcrup.femis,terebvenet.pulu.gr.vj extradi 
algekengi fcrup.femis,ofei nucis mofch.gut. j. fianc pilulas ij.vcere 
ex arte, in morbis venereis. 
Recipe mercurii coagulati & praeparati vt prius, libram inte- 
gram,ponatur in vitro forti, cum vnciis odo aquae fortis optimae* 
Sccum in calcem praecipitatus eft redadus,effunde aquamfor- 
tem,&edu!cora omni modo, vtfupra. Tandem affunde fpiritura 
vini,& vltimo affunde hanc tinduram iequente, ter iemper com- 
burendo &nouam affundendo. 
Tindura: Recipe rhabarb. drach.duas,diagridii dracb. tres* 
turbith albi & gumraofi, fcnnae, cort. rad. cucum,afmt hermoda- 
dyl.ellebori nigci,polypodii, elacerii, epithymi,ana drach. iemis- 
Fiatpuluis ponatur in vitro ad libras duas fpirims vini,fiat in fufio·,. 
bltretur&fic affundatur fuper mercurium ,vt ante didum, Dolis 
gra.iij.ad vj. cum rhab.gr .mp mannae gr.x. iyrupirof.folut, q.f.ad 
£ormandaspilulas,&iicvtere,omni a.aut j.node. 
Turhith purgans* 
Turbith Diaphoreticum. 
Recipe mercurii coagulati cum fpiritulouislib.i.teratur fu-· 
per marmore &: decies cum aceto deftillaro abluatur: bene iicce- 
»ur&ponatur in vitro forti ad vn das odo aquae fortis, bene agi- 
iic relinquatur in infufione, quo vfque redigatur in calce. 
Tuncomnino effundatur aqua fortis,& aqua bene dulcoretur, 
antequam effundendo dc notiam fuperaffundend'o per io. dies 
cStinuos.Demum calcinetur in foco mediocri,quo fe omnis mer- 
curius meli usquam in calidis cineribus confurai poffit, poftea o- 
ptime pulueriletur & abluatur odties cum fpirituvini. Tandem 
tinduram hanc ter affunde fempercomburendo& notiam affun- 
vltimo bene ficcetur optimeque puluerifetur. 
Tindura: Recipe rad.angelicae,vnciam femis, rad', tormen- 
tii.biftorrae, zcduariae, gentianae, ennlae, Imperator: Cofti,ebuli, 
galangae,calamiaiOm.anafcrup.duos,ffor anthos,crocr,cinnam. 
didamnij baccar. iuaiperi, piperis albi Sc garyophyll.cinnam.an. Liber Secvndvs. 
179 
rcrup.vnum,euphorbiifcrupulferais,fiatpuluisfubtilirs.ponatur 
in vitro ad lib. 1 .Sc femis fpiritus vini opt.fiat infufio per odo dies, 
filtretur Sc vtere vt fupra. Dofisgr.iij.cum eonf. cnidae Sc michrid, 
ana. grau. iiij. fuperbibendo hauilum vini Hdpanici calefacti cura 
faccharo. 
7 urbith rühr um contra omnis generis fc abies,v leera> 
omneßfue ex lue venerea morbos. 
Recipe Mercurii rubri coagulati }vncias duodecim, Mercurii 
coagulati cum fulphure, vncias o6to, teratur fimul fuper marmo- 
re horis o(äo5&ponatur in cucurbita, ac recipe aquae pluuialis li- 
bras decem, aceti vini albi libram vnam, commifceatur, Sc huius 
liquoris commifti Sc calefadti,affunde fuper Mercurium,vt fuper- 
natet ad tres digitos,benr lignea {patula agitetur per feptem horas, 
deinde fac refidctiam Sc clariorem parte etfunde.&plus affunde, 
facque vt prius, fic operare,quandiu liquor ille rniftusfufficiet,qui 
confumctur intra quinq·, dies; ficcetur Mercurius miftus fuper ci- 
neres calidos Sc teratur fuper marmor per hora» tres, tandem af- 
funde fpir. viniodies f artem & comburantur. Tandemiterum 
ficcetur Sc teratur optime, & referiretur in vitro bene cooperto. 
Dolis gr. iiij, ad vj. cum eled. de fucco rofar. q. iufficit ad formam 
pilularum,quae purgantperfedem,vel tantum Tfieriaeae optimae, 
&perfudorem purgat. 
Recipe Mercurii,Ionis, ana vncias duas, primo diiTolue Ionem 
in crucibulo, poftea ab igne amoiieatur,&: cü parü frigefcit,iniice 
Mercurium purgatura, ac (patula lignea agitentur, donec omni- 
no frigefeant, deinde terantur fuper marmor, δί inter terendum 
adde vncias duas Mercurii iliblimati,per parum & parum,quo 
optime incorporari poffit,& iic fuper marmor locetur dies tres vel 
quatuor in eella. Poftremo ponatur in phiola fuperaddito capi- 
tello,& deftilletui incinerib. calidis,f.artem, donec Mercurius ad 
caput fublimauerit, fundum vitri iiccum relinquatur* 
Turbith Diaphoreticum. 
Recipe Mercurii crudi optime praeparati libram vnam, pona- 
tur in vitro forti, & affunde aquae fortis optimae libram vnam ,$c 
Turbith album minerale.  Basilica Chymic^e 
diffolue in aqua,tunc flet, donec refidear indar glaciei ad fandum 
Poftea effundeaquam,&cglaciem iftam ponito in vafe optimo vi- 
treato,&:affunde olei vitrioliq.f ad reducendum in albiflimum 
colorem.Poftea abluito quadragies feparatum,vel donec omnem 
aiperiratemfepofuerkideindcceturinSolevelincineribus. 
Turbith lotiis ad luem Feneream. 
Recipe Saturni vncias tres, louis vncias duas , Mercurii vn- 
cias decem, omnia dmul in vitro ponantur, & in illo vitro locetur 
aliud vitrum cum Mercurii vnciis tribus, vrriufque vitri os fepara- 
tim cum forcipe ardente bene deruetur, quo_pullus aer egelidus 
_ aftantes laedat, & fic flet in loco aliquo fme omni motu. 
Turbith Citrin um. 
Optime interne adminiftrandum & externe applicandum 
ad omnes contagioibs 5c morbos Venereosxuius dofis interne eil 
accipienda a granis tribus ad vj. Externe vero eil commiicendum 
cum oleo vel cera inilar vnguenti. 
Recipe praecipitati boni libram vnam ,benepulueriieturiu- 
per marmore, & in forti vitro bene cooperto ponatur cum aceti 
bis deilillati libris duabus, ilet in Sole per viginti dies,femelin die 
agitando. Tunc omnino acetum effunde,aquamque fontanam, 
quoufq·, ad fex digitos iiipernatet affunde, fimul ligno aliquo be- 
ne piletur,ac poil reddendam ter aut quaterin die aquam clariore 
effunde, quod per quinq; dies continuos facies, vt omnis falfedo 
vel amaritudo abiumatur,& aqua penitnseffundatur,materiaque 
parum ficcetur, atque aifunde.ipiritus vini optimi libram vnam, 
ignique admoneatur, & cum bullireinceperir, incende ipiritum, 
ÖC fic combure,& fic bullire permittas,quoufque bene licca & ni- 
gra reddatur materiajdeinde tantum fpititus addas,ac iterum bul- 
lire linas, quoufque maxime licca & nigra reddatur materia, tan- 
dem euadet in citrinu colorem,fic referua. Cum interne accipitur, 
primo ablueturaqua rofarum,& inSole ficcetur ac mifceatur cum 
iimplicibus medicamentis purgantibus,contracontagiofos& lue 
Venerea infe&os morbos, &c. Datur&mifcetur etiam cum illis 
pilulis,pulueribus & mifturis, vt paulo poil fequentur. Liber Secynd vs. 
7 urhith Cofmeiicum♦ 
Recipe Mercurii fubliniati optimi libram vnam, Mercurii 
praeparati cum fale, aceto arena vndas tres, moderate terantur 
in mortario ligneo duro, quoufque fubtilifs. reddantur, ponatur 
in vitro vel olla vitreata,& affunde aquam pluuialem,iaepius con- 
quaflandoJ&: poft 2.4 horas veladfummum 2. dies effundatur fu- 
premaveldariorparsaqii£,&:nouaiemperaffundatur,&iicduo- 
decies praeparetur, ficcetur atque iterum teratur,aquam etiam fe- 
pties aut odies affunde vt fupra: poftea in fble ficcetur per odo 
aut decem dies. 
Diaphoreticum contra luem Veneream & 
morbos yeftiferos, 
Recipe Vitri Saturni,Mercurii fublimari ana vncias duas,pul- 
uerifentur fubtiliflime,affunde parum aquae Mercurialis,rniice o- 
ptime fuper marmor, donec redigantur in amalgama feu paftam, 
quae ponatur in phiola fuperaddito capire, 5c deftilletur primo le- 
to igne in cinerib.calidisjdeinde augeatur per gradus, donec ma- 
teria in partes rediuiferitifeoriim per fe referiretur aqua, parsfu- 
premacft Mercurius, media eft vitrum Saturni fublimatum, infi- 
ma vero eiltcrra.Reponatur pars media per fe, eft enim Medicina 
Diaphoretica : fliprema vero & infima pars funt referuandae ad 
multiplicandumplus Diaphoretici, cum opus fuerit. Dofisgran, 
i), ad ii). Compoiitio&vfushuiusDiaphoreticicftomninotalis, 
qualis ruit Mercurii cum loue. 
Diaphoreticum feu noßrum 
Minerale dictum* 
Recipe fpumae venenatae duorum Draconum (olei Mercu- 
rii fublimati cum antimoniojper retortam re&ificataE,vncias qua- 
titor j quibus calore refolutisjfuperfnnde fpiritus falis balfamici 
{Spiritus nitrijvncias totidem : Deftilla ex arena, per alembicujn 
omnem liquorem ad ficcitatem vfq;.Terram ficcam exime&:pro- 
be tere j cui liquorem deftillatum rcaftunde,cum vnciis duabus, 
ipirirus recentis balfamici; & deftilla vt prius.Poftea, pulueri trito 
reaftunde deftillatum cum aliis vnciis duabus vt fupra:& procede Basilicae Chymicae 
rurfus vt prius.MaiTam tritam tradeV ulcano Docimaftico exami- 
nanda per quatnordeam h oras, in furno probationis,fupracatinu 
probatoriu.'Materiam cotinuc agitando terreo inftrumento puro. 
Tande Alkohol vim ab ea aliquoties abftrahe:vt remaneat puluis 
candidus ficcus: Dofis grana quatuor ad fex. Vius eius ilngulads 
eft in omnibus affe61ibuspeftilentibus,& febribus malignis po- 
pulariter gcaflantibus. 
Puluis nojler Emeticus, fiue Angelicus eitern puluis 
Algoretijeu mercurius vita. 
Recipe Antimonii puluerifativncias quatuor, vel fecandü 
Crollium ana mercurii fublimati,vncias odo. Mifceflmuh&de- 
ftilla in cinerib.vel arena, per retortam vitream; cui app licetur re- 
cipiens,&: ii placet bis vel ter potes rcdificarc.vldmo autem appli- 
cetur recipiens,aqua communi femiplcnum,«Sedetur ignis per gra- 
dustdonec liquor gummofus inftar butyri, ad collum retorta; hse- 
reat,quem foris cü forcipe appofito carbone viuo,paulatim fluere 
fades;&in aquam,in puluerem album praccipitabis.Pofteapaula- 
tim detur ignis fuppreflionis donec liquor rubeus flue luteuse- 
grediatur.Tum amoto recipiente,&alio fubftituto; ignis intenda- 
tur per horam vnam velalterä:Donec mercuriusexfublimatoful- 
phuri Antimoniiiundus, ad collum retorta;in cinnabarim fubli- 
metur; quam vafe refrigerato colliges. Praecipitatu puluerem per 
node digeres;& aqua ipiritu vitrioli,ex iublimato,impraegnata,ad 
corallos &perlas difloluendas feparabis& feruabis.aliam aqua fac- 
pius praecipitato pulucri aifundendo,donec omnis acrimonia tol- 
latur.tanderaaquacordiali ablue,Sdentiflimo caloreexficca.Vo- 
mitum fimul & feceiflis mouet: fcd fi edulcoratum puluerem in 
vino generofo aliquandiu in Balneo maceraueris, vinumq·, ab- 
ftraxeris, manetliquor folum per fecceffus purgans eadem quan- 
titate exhibitus.Quin imo idem puluis cum falc communi per ho- 
ras pluree in marmore tritus, & pofleaafale per elutionem vindi- 
catus, folam vina perfccefllrs obtinere poteft, q-uandoperfalem 
communem itaprreparatus,tum Dofis eius cft;gran. 11.12. 14, ad 
16, poteft & hiepuluiß confici eum regulo antimoniiSc mcrcu- Li B E P S Έ : v N D V s. 
rio fublimato &rc .Item&aliis metalhs,cuius dofisad fummum eft 
granum i .de quib.fuprain cap.deMercurio vitrefatis intellexiftu 
Palilis Argenteus Bmiftcri. Recipe Mercuriifublimati,li- 
bram vnam,mercurii crudi praeparati, libram iemis. Terantur fi- 
mulfuper lapide marmoreo per duos fere dies integros, quo opti- 
me incorporari & in pulucrem iubtilifllmum redigi pollmt.In va- 
le fidili idoneo ponatur , aquam vel pluuialemdcftillatam·, vel 
quamuisaliam affundito, vtfupernatet ad z. digitos, fpatulali- 
gnea agi tato,ac poft refidetiam defpuraato,aquamque effundito, 
licque fexics aut iepties, aquam mutato in vno die per 4.dies con- 
tinuos, tandem cpt. aquam effindito, &fpiritum vini affundi- 
to. Et Heftet per horas 14. fas, uusfimul agitando, ac poitfpiri- 
tus vinieftufionemftetin fole, quoufquc optime ficcetur. Tunc 
iterum teratur, &c adde folem ac lunam cum aliis cordialibus pras- 
paratis, tibique lema tanquara rem pretiofam. Dolis gra.iij.advj. 
M.cum purgantibus f.Attem, 
Puluis Banifteri alius; Recipe mercurii vncias fex , lu- 
nas bene redificataeSc praeparatas inpiilueremvnciam vnam, mi- 
fceiimul in formam Amalgamatis, deinde Recipe mercurii fubli- 
mati libram vnam, puluenfa& mifce cum amalgamate, quouf- 
que reddatur in puluerem fubtiliftimum, deponaturin vafeido- 
neo,acaffundeaquasdeftillarasq. f. bene conquaftenturiimul, & 
ficftentperhoras i4.tunceffundeaquam , actantundemiterum 
affunde,quod facies fexies. Tunc ficcetur puluis, &fubtiliff- 
mus reddatur fuper marmoreo lapide, & herum ponatur in vafe, 
& affundatur tantundem iterum aquae deftillaras, &ficprocede 
omnino vt antea &c toties. Tandem iterum ficcetur puluis, dc 
teratur fuper marmore, & affundatur fpiritus vini, que combures 
& hoc fiat fepties aut odies, & tande m referuetur puluis fubtilif· 
fimus & bene iiccatus.Dofisgr. v,ad viij. Mifce cum pilulis,Eled- 
vel confer.appropriatisalicui morbo contagiofo, 
Puluis puerisLue ven.infedisabvno menfe vfqueadfex- 
tum adminiftrandns ; Eiufdem Banifteri: Recipe Florum ful- 
phurisvnciam vnam,pulu: Argenti ( iam iam deferipti) ferupu- 
los odo* margaritarum praspar; drach.lemis, corall.praeparato- 
rumjfcrupulos duos/uccini albi, C. cerni,rafuras ebons,ana fetu-  Basilica Ch υμιολ 
pulumvnum, ollis de corde cerui, Lapidis Bczoar,fof Auri ana 
fcrupulum femis,facharidrach fex,Fiat puluisfuhtiliflimus Dofis 
gr, vj. ad x. omni mane per 20. vel 50. dies exceptis diebus purga- 
tioni deftinatis. 
Puluis purgatiuus,contra eofdem morbos puerorum: Reci- 
pe pulueris praedidti drach. duas,Turbith albi & gummoii drach, 
vnam , Agarici crochifcati icrupulos duos , florum violarum 
Diagridii praeparati, cum fpiritu vitrioli ana drach.femis,F.puluis 
fubtiiilTimus: Nota puluis praediduseft propinandus cum lade. 
Puluis alius ad luem veneream:RecipeMercuriipraeparati &C 
afuaplambofitate ieparati libram vnam , aquae fortis optima: Sc 
fortifs.libr.i.ponantur fimul in vaie idoneo,& flent quoufqiMcr- 
curius omnino redigatur in calcem, effundatur tum aqua fortis,& 
calx ficcctur in fole,& Recipe reguli Antimonii praeparati vncias 
tres,terantur fimul fup marmore p 4. horas continue ponantur in 
vafefidili idoneo , & leuiter prime caleat, deinde augeatur ignis 
iser duos gradus,quoufque lutei vel citrini fit coloris:verum fi vel- 
et eiTe rubri coloris per tres gradus magis calefcat, deinde amo- 
ueatur ab igne & per odo dies continuos dulcoretur omni die 
quater, aquam mutando, tandem ficceturadignem lentum, fed 
potius in fole , tum abluatur ter cum fpiritu vini ac ficcemr 3c 
Recipe fcammoniiopt. pulucrifati vncias quaruor: Mifce fimul 
& iuperafFundaturfpiritus vini, & ter comburatur, bene ficcetur 
& pulueriietur optime & fic referuetur, Dofis gr. ij. ad iij. cum 
gum.tragacant.pulu gr.ij.Sachari grana quaruor.Mifceatur. 
Puluis alius e Turbidi purgans ad luem veneream .-Recipe 
Turbidi albi mineralis praeparati vncias duas, tartari vini albi, vn- 
eiara vnam a Diagridiidrach.fex , Hcrmodad. Turbidi albi Sr 
gummoii ana vnciam femis, Agarici trochifcaci drach. tres,fuc- 
cini albi drach. duas femis, Rafurac eboris drach. vnam &: icmis, 
Macis drach. duas, Margarit.-praepar. drach. vna &femis.Fiat pul- 
uis fubtilillimus. Dofis gf.ad^j. 
Puluis ad pediculos: Recipe fera, ilaphifag. vncias duas, Ca- 
lis communis vnciam vnam, aloe vnciam femis.cinnabans drach· 
duas, fublimatiparum, F, puluis tenuiflimus 3 quofinapifetm 
caput. Liber Secyndvs. 
Confe6tio‘cTurbith : Recipe Turbirh albi P gum.Agarici 
trochifcati,Hellebori nigri, Polypodii, Herrnoda£t. ana drach, 
duas,Diagridii drachmas duas,&femis,Turpetimineralis&cor- 
dialis, drach. tres, confeft.Hamech,vnciarq (emis,Diacatholici 
vnciam vnam,farfaparillaedrach fex corticumguaiacidrach.tres, 
ligni aloes. Cinnamomi, Garyophyll, Macis, galangae,Cubeba- 
rum,ana drach, vnam,Methridat. drach. tres, iacchari lib.i. Pie- 
mis,(yr.cort.citri q.ffiat confectio f artem.Dofis drach.vnafcmis 
ad drach.duas. per 30. dies continuos. 
Pilulae ad luem Veneream: Recipe Turbith mineralis prae- 
parati drach. femis,Tantali citrini P albi ana fcrupulum vnum, 
Rhabarb. eledti drach. vnam, Mithridat.conf. buglofiae Profa- 
tum rubearum, Mafticis, ana fcrupulum fcmis,cum mucilagine 
tragacanrhiextract.cum aqua rofarum, fiat mafla. Dofis drach.ie- 
mis mane fumenda in forma trium pilularum, prius libando hau- 
ftum iuris pinguis. 
Pilulx contra gonorrhoeam ad purganda vafa fpermatica ex 
quocunqueaccidente, fed praecipue ex lue Venerea. Recipe aloes 
roiat.drach. tres, Rhabarb. extr.drachmas duas, Agarici cxtra£t. 
fcrupulos duos, extra€Vi Alkali drach. vna iemis, Therebint, Ve- 
net.pulu.fcrupulos octo,fuccini albi drach.vnafernis,Glyzyrrhiz$ 
fcrupulos duos. Turget i mineral, fcrupulos o£to, ambrae grifeae 
fcrupulum vnum,aquaeCinaamomiq.fufficit. F. Mafia dofis gra. 
x.ad xvj. 
Pilulae valde vtilespmritu laborantibus : Recipe Ele&.de 
fucco rofarum,drach,vnam, Rhabarb.pu!u, fcrupulos duos, Tar- 
tari vini albi prsepar. fcrupulum vnum,florum fulphuris drach. le- 
mis,^TurpctimineraliSjgranaxxvj.Mifce, dofis gr.x.confert etiam 
adfcabiem cuiufuis generis, fed praecipue ex lue Venerea infe&is, 
fiuemulieribusgrauidis,fiuepuerisiex aut o6toannorum,omni 
tertia nodeadminiftrandum. 
Pilulae fugemibus pueris vfque ad quartum annum mmi- 
ftrand. Recipe Ele6t. de fucco rofar. drach. vnam »Tartari albi, 
fcrupulos duos, florum fulphuris fcrupulum vnum.gummi tra- 
gacanthi pulu.drach.femis, florum violarum pulu. fcrupulum V- 
num, Turbith mineralis,gran.xxxiiii.M.dofisgranaxij. ι%6 
Pilulae delicatis perfonis fine vitis fiue mulieribus hora ib- 
mni omni tertia hora adrainiftrandae. Recipe aloes rofat. fcara- 
moniirof.infpifiätian.drach duas,rhabarb.extra6f.drach.vnam, 
rhabarb. pulu. fcrupulos duos, extra&irof. drach. femis, turbith 
mineralis drach. vnam femis,olci cinnamomi, giut. viij, M.dofis 
gran.xij.adxvj. 
Pilulae fortiores feu viris feu mulieribus Recipeconfedio- 
nis hamech drach. duas, fcammoniirof drach. vnam,rhabarb. 
pulu.fcrupulos quatuor, turpeti mineral.drach. vna femis,olei iu- 
niperi guttas x.mifce, dofis gr.xij.ad xxiiij. 
Pilulae quae breui tempore fanant omnia vlcera circa geni- 
talia membra, fed praecipue quae fiunt ex lue vencrea. Recipe 
terebinth. pulu. fcrupulos iiij.mafticis, gummi animae ana drach. 
praepar.drach.femis,croci fcrupulum femis, extr algekengi drach. 
vnam,rhabarb. drach. tres, turbith mineralis drach. duas femis, 
caffiae extr.cum aquarofar, q. fuificit: Fiat maifa. In fine adde olei 
nucis mofeh.gut.iiij. dofis gran.xvj.ad xxx. 
Pilulae contra gonorrhoeam ad vlcera doloroia& aipera.vei 
>n collo veficae, vel in renibus ex lue venerea. Recipe fuccini alb i 
mafticis ana drach. tres, glycyrrhizaedrach. vnam,thabarb.vn- 
ciam femis, puluerisaurei(Tupra in 5-part, praefationis Bafilicae 
Chymicae deferipti) drach. fex, olei nucis mofchataegut.viij. ex- 
traifialgekengi q-ffiatmaiTapilubdofis ferupulus vnus ad drach. 
femis- 
Pilulae contra vermes :Recir e mercurii praeparati vncias duas· 
femis,ftorumfulphuris,vnciasquatuor, mifce haec duo fimulin 
mortario marmoreo per 5 . vel 6. horas, quo poifint quam opti- 
me incorporari. T unctccipe benzointoptr. fiibtilifs. pulu. vncias 
duas,fyrupidefiicco citriq.ffiat maflapilularum. Dofis gran.viij. 
ad xij. 
Pilulae purgantes: Recipe aloes opcLvncias duas, rhabar- 
bari drach. tres , agar ici trochifi vnciam femis, turbith aibi & 
gummofi drach. duas, trochife. alhandal, fcrupulos quatuor, 
eledt. de iucco rofar. vnciam vnam, turbith mineral, cordia- 
iblutiui dra*h,x. olddnnamo. gut.x, oleianifi gut. viij. fyrupi 
Basilicae Chymicae roffolut, quantum fufficit.FiatmaiTapilularum agran.ix. ad xij* 
Pilulae diaphoreticae: Recipe coni. enuiae vncias duas, theriac, 
androm.vnciamremis.rad.angcl.drach, tres,rad.tormentillae,bi- 
ftortx,Impcratori£e,gentiana:an.drach. vnamfcmisjboii diapho- 
retici.drach.fexfemis,iäch.vnciam iemis.oleianiiigut.vj.oieifoc- 
niculi gut. viij, Fiat mafla pilularum.Dofis gr. viiij. 
Pilulae aliae purgantes: Recipe agarici,rhabarb. ana drach.duas, 
turpeti raineralisdrach.tres,dnnab.pnEparataeambrae anafcm- 
pulum vnura,myrrhae,rnaftidsanadrach.vnamcumtercbinth.5c 
fuccorof,excipiantur; Et fianrpiiulaeviij.prodrach. cap. fcrupu- 
lum vnura pro prima dofi,deindefcrlpulu vnum lemis,poftremo 
fcrupulos duos.pro ditioribus adde limaturae auri fcrupulos qua- 
tuor. 
Aliae Recipe ladani puri.hypociftidis anadrach. yna, aloe vn- 
ciam vnam,ambrae,morchi,anafcrupulum vnum,turpetimine- 
ralis drach. duas, incorporentur iimul cum fyr.rofar.fokit. & fiant 
pilulae, capiatur icrupulns vnus ilngulis matutinis. Purgato prius 
corporefuntfai iibri ores in lue venerea. 
Pilulae alite-.Reeipemyi-obal.emblic.bellir.ind.ana drach.duas, 
polypodii quercini,galirrid,politr. thymi, ana drach.vnamiemis, 
dictamni, gentianae, biftortae, hermodad:yl.an.drachtvnarn,rha- 
barb.agarici,aloes ana drach,duas,diagridii fcrupulos duos,colo- 
quint. drach.lemis, praecipitati vnciam vnam, mifcerfiant pilulae 
cumfvr.ftoechados.Dofis drach. f.ad integram. Quando vero pro- 
pter aduerfariorum quorundam opinionem de mercurio, huius 
libri finem concludere vix poiIumus,hicin deferibendis formulis 
recept. mercurialibus paucis fubfiftimus, quid res fit dicimus. 
Argentum viuum complures Medici, inter quos eft Fernelius, 
plane reiiciunt,tanquamnon alexipharmacumluis venereae, &C 
quod noxas corpori infert inemendabiles. Alii contra id fummo- 
pere extollunt, &c allerunt ei foliinciTe vires, contra di&um mor- 
bum alexipharmacas. 
Nosfane confitemur,fugitiuum illu Chymicorum lenium,(eu 
Mercurium, palma omnibus catharticis ia 
quäuisMagnanimus Fernelius,(loquor ex choro 
Phihsdbphico ) eiufqj non degener difcipulus Palmarius plane ex 
Liber Secvndvs.  Basilica Chymicje 
agro Medi co hydrargyron praefcribant,ideo quod delcteriu fit ve- 
nenumexGalenilib.4.fimp.c. f c.zo.fente- 
tlajquodqjimmaniaiymptomata^ttremoreSjEpilepfias, c5vul- 
iiones,&:c.iis procreet,quibus in νΓα vel Medico perfuffumigiaSc 
inunctiones, vel manuali vt metallariis &aurifabrisfuit familia- 
rior. 
Experientia tamen quotidiana fecit, vt fpretis omnibus quai 
adferunt argumentis ,a Fallopio,MatthiolorBraifauola, Antonio 
Gallo,Luca Ghino, Cadalpino,Saxonia,Mercato, Stecgio,Tur- 
riano,IacoboCarpo,aliisq;Dogmaticis,ne quid dica deParacelfi- 
ftis,pro vero Luis tk Herculeata pertinacis mali antidoto 
fuerit kabitu.(Kondiletius lib. ilio de morbo Italico fic infert. Ar- 
gentu viuu Antidotü, & maxime accomodatü remediu ad M orb u 
Italicu apparet, quia quomodocunq; adminiilretar morbu curarr 
&c,)Sed,quando Fernelius dicit,Mercuriuefle Venenü ex eorum 
genere, id fenfusre- 
darguit ludicrum. Ex Pauli namq·, diginetx Principis inter iz- 
Principes MedicinxdiClo inftituto, plurimi mercurio viuoad co- 
licas & Iliacas contumaces felicifllmo vtuntur cum fucceilu.PIu- 
res in difficili partu, in verminatione aliis que malis ex Fallopii Sc 
Mattkiolifuafu viurpat.Neq; obilat Galeni aathoritasvNa quan- 
do mercurium venenum vocat corrofiuum,non ex animi fui fen- 
tentia, fed vulgi perfuafione loquitur; id quod fatis euidenter ex. 
c,dehydrargyro probaripoteft» Vbicumex profeifo de 
hac materia fibifcribendumfumpfiilet , aperte fatetur fe nullum 
fcciffe experimentum ,vnde de illius cpialitate iudicarepotuiflec 
& fta tuere. 
Et vt maximevenenofum eile concedamus 
nihil obitat, quin per artem illa Veneni latens fub ftätia vel corri- 
gi, vel fequeftraripoflit. Iran.prouida Natura iuxta id q?eft viru- 
lentilfimu, ita oportebat 
fieri,vt contrariam miftisamicitias1 lege fine liteconucniret,Qua- 
re aut de crudo vera funty quas recitat tragici euentus Exempla? 
aut de finiilro & Intcmpeitiuo vili, quo tanto quoq?Medrcinae- 
uadit calamitofior, quäto falubrior debite fi adminiftretur exiftir, 
Facefiat abufus,dexter vfus o ccupet» Verum varie Mercurius vu!- tum fimm ex ingeniola praeparatione artificum mutat & variat, 
prout ex praecedentib, confiat. Exhibeturetiam crudus in pilulis 
Barbarofiae & quas Mercuriales vocant, quae Recipe Rhabarb: E- 
ledi vncias duas femis,Diagridiifcrupu!os duos fernis,puluenfatä 
mifceantur cum fucco Limoniorum, deinde additur Mercurii 
purgati & mortificatipercundera fuccum Limon : Vnciafemis, 
Moichi;gr#x.Farinae parum,atque ex miftis F. Mafia pilularum,cu- 
ius drach j. frequenter exhibent Patauini per 5 o.dies 
Elegantiores& in vfamveneruntjquae Recipe Gumm.Am- 
mon:Bdellii,Opoponac.iagap.iarcocoliae, Euphorbii, trochifcof, 
Alhandali, Rad.Elleb. veri, nigri, Diagridiianadrachmasduas. 
Mercurii viuicxtin&iinS Limonum vnciam(emisex pulueriiatis 
& accurarius miftis F.pil.quarum Dofisagr. x. ad xxx. Vel ficetia: 
Recipe Hydrarg. in fucco limonum primum extin&i&: poftea in 
fucco faluiae nutriti drach, v j. aloes optimar drach. v. Rhabarb» 
drach.iij,Diagridii drach.ij. Agarici drach. j.ftoracis calamitas, ein-' 
nam.mads,fanrali citrini,iarieparilIas,iafiafias,moichianadrach, 
f. Mellis in decoCto guaiacideipumati, &adaqucaeHumidiracis 
exolutionem coCti q. f. Fiat mafia digitis pauco oieo Tere- 
bint. delibutis contrectanda , ac ducenda, tum viui reponenda» 
Verum cum de interno cius vfu,compofitione,&commix- 
tione ex praecedentibus fatis confiat, de externo eius vfu 8c paucis 
dicemusjquandoenimvtexdi&iscrudus, in internis, quidni SC 
crudus in externis viurpabitur. 
Linimenta Banifteri.Redpe axungiae humanae vncias qna- 
tuor, pinguedinis caponis vncias duas femis, pingued.anferisvn- 
ciasduaSjoleiChamomil.vnciamvnamiemis, cerae albae vncias 
quatuor,Turperi mineralis vnciam vnam femis. Fiat linimentum» 
Vel Recipe Turpeticitrini ( fupradeferipti in hoc capite) 
vncias tres, olei communis libram vnam, Ceraealbae qXredige in 
formam vnguentimediocnsconfiftentiae,agiterurquoufq}frig;e- 
fcere incipiat, tum adde Ttubith, & cibi tamquam rem pretiofam 
in olla lapidea ferua» 
Libir Secvndvs. 
Fro pkerihus,ßahief doloribus> cum corporis exte- 
nuatione a longo tempore. 
Vügpentü in Morbo ItalicoinueteiSto: Recipe axungiae porci  Basilica Chymici 
non fallt«,ncq; liqucfadae,butyri recentis,axungias Gallina; &:a- 
nat:ana vncias duas,olei chamaem: &a,ncth;ana vncias tres, olei 
de fpica vnciam femis, argenti viui extindi in praedi&a axungia, 
vnciasiex,vel praecipitati vncias quatuor,Mailicis.Myrrhae, Iridis 
ana vnciam femis,Therebint cum aqua vitae lotae vncias tres,refi- 
nae& cerae parum, fiat vnguentum. 
Vngucntum aliud ad dolores capitis,iundurarum,&:duros 
tumores,ex lue gallica ortos: vnguentorum calid.ana 
qr.i axungiae porci lib.j. olei laurini, anethini, & irini ana vncias 
duas,olei de fpica vnciam vnam, argenti viui praeparati vnciasiex, 
Therebint lotaein aqua vitae vncias tres,Flor. Camaemel.leuiillme 
puluerifatorum,Rad Irid.ana vnciam vnam,refinae& cerae vncias 
duas,fiat vnguentum. 
Si vero rumores fint duri,tum hoc erit vfurpandum vngue- 
tum: Recipe vnguentipraefcripti libram femis, Euphorbii vnciam 
▼nam, gummi hederae drach,tres,ammoniaci,opoponacis, bdellii 
difiblutorum in oleo liliorum an. vnciam vnam,ftyracis rubeaeßc 
calamin.an.drach.treSjariftdongae&Totudaean.drach duas,The- 
rebint. abietinae vncias duas, oleilaur. dclilior. an. vnciam femis, 
'Argenti viui praeparati vncias duas,mifcc.F. vnguentum. Velad- 
dendo cerae multum, fiatad formam ceroti, idq·, vt diutius fu- 
pra partem haereat.Vel fi malueris emplaftrum de ranis, id eil, de 
vigo,adde Argenti viui praeparati, Euphorbii ac iridis ana vnciam 
vnam. Malaxentur cum Therebint. in aqua vitae lota & applice- 
tur. 
Linimentum cum volunt vicus ad cicatricem ducere; Reci- 
pe axungiaeporcilib. (emis, 4. Vnguent.alidor. anaqr. 1. ol.Iri- 
ni & Laurini an. vncias tres,olei de ipica, vnciam vnam , Argenti 
viui pneparati vncias quinque,maftich.thuris/arcocoll. Ariftolo- 
chiaerot.ana drachmas tres,opoponacis diiioluti in aqua vitae vn- 
ciam vnam,myrrhae vnciam femis,refinxpini vncias quatuor,mi- 
fccF. Liniment. 
V nguentum ad dolores aliud: Recipe Betonicae, Marrubii, 
Conizae,ablinth. Galamin.florum ftoechad. roriimar.charnomil. 
fampfuci an.M.j. Omnia haec in vino albo antiquo decoquantur 
& oleo.Dcinde fada coUtara & cxpreffione,ad inipiflationem li- nimenti addantur Thereb, & cerae lib. j. quart.j.Etaxungiacporci 
non falitaelib.j. Argenti viuiin axungia praecedenti extin&i, vnci- 
as quinq; vel eius loco praecipit; Vndas quatuor, mifceifi vero do- 
lores intenfi, adde Euphorbii, ftaphiläg. ana vnciarn vnam, Hcr- 
moda6tyl.&: Arilfoloch.ana vnciam femis, F.vnguentum. 
Linimentum ad fifiuras manuum non curatas amorboita- 
lico;Recipefublimati drach. tres, A'uminisdrach.vna,albumi- 
num ouorum fortiter agitatorum quantum fufficit. Applicentur 
fupra partem affe&am. 
Vel ile : Recipe vnguenticnulati, vncias tres, Argenti vi- 
ni praeparati vel praecipitat·.,vnciam vnam,fublimati drach.vnamj 
mifce,vngantur manus. 
Vel iic per deco6lum;Recipe aquarum parietariae,chelidon, 
maior, plantag. ana vncias tres,fublimati fcrupulos quatuor, cal- 
chytidis &c aluminis ana drach. vnam,decoquantur leniter. 
LinimentumQuercetaniadcallum& fiftulas curandas.Re- 
cipe olei mellis deftiiiati ignis exprefllone, vnciasij.oleifaturni, 
olei mercurii fublimati ana drach. j. olei pctreoli, olei Caryopyll. 
ana drach, j.femis. ExcipianturTherebintiria,&: apponantur,cum 
Elychniis aut turundis parti aifedtae. 
Linimentum Quercetaniad oilacorrupta&carofa. Reci- 
pe Balfami Mercurii vnciam femis, olei antimonii drach. iij. falis 
iaturnidrach.ij Mifce omnia iimul, ofla corrupta & fanioia, nec 
non vlceramaligna;&: deplorata mirum in modum perfanat. 
VnguentumQuercetani vulneris corruptionem prohibens 
& fuppurans.Rccipe vngueti Bafilici maioris Mefuae,vncias duas. 
Butyri recetis vnciam j. praecipitati noilro modo praeparati,drach. 
ij.femis,mifee pro Elychniis & turundis inungendis. Vnguentum 
ciufdem ad Gangraenas.Recipe Butyri Arfenici fixi vncias ij. Mer- 
curii praecipitati vnciam femis, olej Myrrhae drach. iij. excipiantur 
melie.prius loto cum fucco chelidoniae. 
* Ad Herpetes in facie Linimentum ; Recipe, refinae pini, 
vnciam vnam,ceruifq vnciam lemis, Argenti viui praeparati drach, 
iij.fucci citri & lapathi acuti,ana vncia vnam femis,incorporentur 
iimul, & fiat linim ntum, quo leniatur pars; fi efficacius erit adde 
fublimati drach.femis auuntegramded maxime calfacit. 
Liber Segvndvs. 
191 Vngitehtam ad Alopeciam ex morbo Iralico: Recipe pin- 
guedinis vrfi vncias quacuor,olei de Abrotano vncias tres,vngncd 
maitiad vncias duas, Argenti viui praepar.vncias quatuor, Myr- 
rhae,^Thuris,olibanianavnciam(emis, cineris Abrotani,& pellis 
talparum ana drach. iij.refi nae dcThercbinthinae lorae in aqua de- 
codlionisabrotani vnc iij.cerae parum, fiat vnguentum. 
Vnguentum in morbo Italico ad iunduras emunctoria 5c 
{pinam, &c. Recipe axungiae porci non fabrae, nec liquefadtae lib. 
i.ol.chamaemel.de Irini ana vncias 
cias duas,cera parum, argenti viui cum fucco limonum praeparati 
vncias quatuor,fiat vnguentum. 
Aliud ad idememcaciilimum ; Recipe vnguenti martiati&: 
aragon. ana q.i. axungiae porci non falitae nec bquefa&aelib.i.ol. 
chamaemel.aneth.ana vnciam vnam,olei Laurini vncias duas,Ar- 
genti viui praeparati vncias quinque, Refinae, Thcrebint. ana vn- 
cias duas, fiat vnguentum. 
Vnguentum advicera gallica cum multis papulis dcvlcuf- 
culis: Recipe axungiae porci hb. 1. Butyri recentis, Thereb inaqua 
vitae lotae ana vncias duas, refinae & vnguenti martiati ana vncias 
tres, Argenti viui praepar. vncias quinque, Thuris , Maiticis,Iridis 
ana drach. tres, viridis aeris drach. duas, olei Irini &: Laurini, ana 
vncias tres,Lythargyri auri Vnciam vnam.M.fiat linimentum. 
Si fintvlcera maiora 6c curatu difficilia atque dolorofa: Re- 
cipe vnguenti praeferipti q.i.vng.apoftolor.vndam vnam,&M.F, 
Si fcabies & herpetes appareant:Euacuatis prius interni cor- 
poris ferofis excremetis paretur tale vnguentum: Recipe vnguen- 
tienulacilib. (emis,Therebinth. lotae in vino,vel fucco furnariae 
vncias tres, ftyrads, Myrrhae ana vnciam femis, Argenti viui prae- 
parati drach.qua ruor,ol.rofacei antiqui completi, ol.Irini ana vn- 
cias duas,refinae vncias tres, fiat vnguentum, cuius vni parti adde 
cinnabrii Sc ccruflaeana vnciam femis. 
Vel: Recipe fucci lapatii acuti & limonum ana vncias duas, 
ol.Irini vnciam vnam,olei tartari vnciam (emis,vnguenti martia- 
ti vnciam vnam femis,Argenti viui praeparati vncias quinque,ce- 
ruilae lotae in aqua vitae vnciam vnam,Refinae de terebinth.ana vn- 
cias tres. M. fiat vnguentunj, 
"V - #■' 
Basilica Chymicä Libir Secvndvs; 
Vnguentum in dolore capitis a morbo Italico; Recipe vngucnti 
martiati&aragon: anavnciasquatuor,Euphorbii vnciam vnam: 
Argenti viui praeparati,vncias quatuor, ol. chamomil. & rutae ana 
vncias quatuor,Thereb.lotae in aqua vitae vncias duas, cerae parum, 
F.vngucntum. 
Linimentum ad tophos in lue venerea. 
Recipe Argentiviui vncias Tex, pinguedinis fuillae non liquatae 
neque falitaclib.i.Extinguatur Argentum viuum in praedifta axun- 
gia fecundum artem: deinde adde medullae cruris bouis vnciam Te- 
rnis,olei ex Therebinr.vnciam j.olei ex ligno fando vncias iij.croci 
drach.j. puluerisluas &: Betonicas an. vnciam femis, M. Fiat lini- 
mentum pro diuitibustpropauperibus vero fic: Recipe vnguenti 
dialtheae vncias iij. Argenti viui cxtndi in pinguedine porci vncias 
vj.miTce F. linimentum.Hercules Saxonia. 
Vnguentum ad affe&us marium .-Recipe iandaracae, vel auripig. 
chalcit. praecipitati ana drach. duas, mellis, q. f F. ad formam lini- 
menti, fi fortius velis adde omphacinm, aut de Tucco mali granati 
vel plantaginis, &c. Diuitiaddere poteris de MoTcho Tcrupulum 
femis,muTciarborumvelßcniouin,velcyperi;velroTarumdl·achm. 
integram. 
Vnguentum adaffednsfaciei: Recipe Rad.cucum.& Bion.ana 
quart.j.Rad.iridis&Terpent.anavnciam vnam, incidantur & tem- 
perentur in Tero caprino, vel vrinapueriperTexdies in vafc aeneo, 
deinde deeoda,donec mollcfcat,diligenter in mortario contunda- 
tur, & per fetaceum tranfmittantar. addendo parum decodionis, 
quibus adde adhuc olei ouorum,& amygdal.amar. ana vnciam v- 
nara,farinae fab.non excorticatarum vncias duas, virid.aeris, drach. 
vnam , fublimati cum Tucco citri praeparati, drachmas duas, axun- 
giae porci &Thcrcbint.lotae ana vncias duas.iiqnekat axungia in o- 
leo & Therebinth .Deindemifccantur omnia in mortario, & F. vn- 
guentum , quo vngatur facies iero, mane autem abluatur aqua de- 
ftillatfonispcponum, vel fabarum recentium, deterget mirum in 
modum maculas,& tuberculaexedir. 
Vnguentum ad dolores capitis & articulos : Ri-ripe axungiae 
porcinon(alitael:b;vnam,butyrirecemiv,rx'-r g aegall;öcanarisya- 
Jtia vncias tres,olei Inm vciLauan* vncias mi tuorjEuphor.v ' iam  B asilicjE Chy m icm 
vnam Therebint.locas in aqua vkas vncias tres, Argenti viui praspa-' 
rativncias quinque, ceras nonas parum, iitharg, vnciasduas. M. F. 
Vnguentum. 
VngueßtumpforicnmAlexandri.Recipe ccruiiäs,lirhargyripfo- 
rici,aloes,croci, cadmias Argcntcas>Argenti viuiextindi ana parces 
asquales,oIei oleandri,aceci?.na.q.f.Fiatvnguentum Mefues. 
Vnguentum pfonaun enulatam: Recipe Radicum enuias cam- 
panascodbecü accto,&piilataslib.j Axungiae porci,olei communis 
ana vncias tcesjcerasnouas vnciam j. Argenti viui extindi, Thereb,- 
lotas ana vncias ij.Salis communis puiueriiati vnciam femis, incor- 
porea cur, vt decet. 
Vnguentum contra ferpiginem atque elephantiam Recipe Sul- 
phuris, Aloes,L'thargyri, Arfenici, Algenti viui- Tartari, Mafticis,- 
Olibani,Cymini,Piculae, Axungia; veteris q.f Fiat vnguentum cunv 
oleo (aceto prius cemperataj&fuccoLuppaceoli& Fumiterras qf. 
Nicolaus. 
Vnguentum Mcrcuriatum cum Theriaca. 
Butyri vncias ij. Axungiae porci vncias IIX. Theriacaemi- 
thrid.ana vnciam femis,Argenti viui extindi vncias vij. lithargyri, 
SaIiscommunis,anadrach.vj. croci vnciam vnam,olei vermium 
terreft. vnciam j.aquas ardentis vnc. j. Moichi gr.v Fiat vnguentum, 
Adolphus Occo. 
Si morbus iit antiquatus &c cum doloribus capitis, vel funt exo-. 
tis,&Gallinasanavnciasduas,olciLaunni&Irini ana vncias tres, 
olei de ipica, vnciam vnam femis,Staphifag. Myn has, ilyracis,opo- 
pon.diifoluti in aqua virce, ana drach.tres, Therebinr. lotos in aqua 
vitas vncias tres, Argenti viui prasparati vneiasfex, Relinas & ceras 
parum,fiat vnguentum. 
Vel; Recipe axungias porci libram femis, Butyr. recentis drach. 
tres,o!ei chamomil. vncias quatupr,Irini vnciasduas, Myrrhae ily- 
racis aria vnciam femis,viridis aeris drach. duas, Argenti viui cum 
luceo limonufn praspar. vellapariacuti, vel enuls camph. vncias 
quatuor fnblimati drach.duas litharg. vncias duas, TKerebinth, 
Vnciasduas, ceras parum,F,Vnguentum. 
Veh Recipe vnguenti Iviartiati vnciastres, feni hircini vncias Lib er Secv ndy s. 
quatuor, olei Irini vncias tres, Myrrbas vnciam vnam, virid. aeris, 
Irid.ftyrac.an.drach.duas.Terebinch.Iorasinaqua vitas vncias tres, 
relinas, ceras, ana vncias duas. Argenti vini cumiuccolimonum 
praspar. vncias quatuor, cinab. vncias duas, turis, imfticis ana 
drachmas duas, M.Fiat vnguentum, que vngantur partes exulcera- 
tas a Morbo Italico.vicinas. 
Vnguentum ad cutis vitia .-Recipe 
olei de iunipero,vncias duas, olei nucum vnciam vnam, tartarial- 
bi vnciam femis,Vitrioli,Saliscommunis,Sulphur.ana drach.tres, 
Therebinth.lotas cum fuceolimonum vncias duas,litharg.vnciam 
vnam lemis, ceras parum,fublimati drach.duas, Argenti viui pras- 
par. vncias duas. M. F. 
Vnguentum ad fcabiem communem : Recipe litharg ceruiTae 
lotas ana drach.vnam Myrrhae,llyrac.liquidas,anadrach.duas, (alis 
commiinisdrach-daas,Sulphuns vini drach.tres, Argenti viui cum 
fucco lim. extjndti vnciam vnam , ol.rof q. f ceras parum F. vn- 
guentunio 
•Vngueutum ad pruritum : Recipe Rad.lapatiacuti, & enulae 
campan.anavnciam vnam, decoquantur in aceto , 6ccontufa per 
cribrum pallentur,quibus adde olei irini vncias quatuor, falis com- 
munis vnciam vnam,Myn hae drach.duas,litharg.vnciam vnam fc- 
mis,fublimati,&: ceras parum,F.vnguentum. 
V nguentum detergens; Recipe vnguenti albi raf.vnciam vnam, 
lublimati drach.vnam.Mifce. 
Aliud: Recipe trochifcorum albi raf cum opio, vnciam vnam, 
vnguenti populeonis vnciam femis, Argenti viui praspar. vel flibli- 
mari drach.tres.F.Vnguentum. 
Vnguentum ad pediculos. Recipe fern,fbphifag.vncias ij.Hel- 
lebori albi vnciam j.Sahsdrach ij. Argenti viui vncias ij. Aceti vini 
vncias ij. Axungiae porcinae lib.i.olei Laurini vncias IX.Saponis Ve- 
neti lib.i.iemis, F· Vnguentum fecundum artem. 
Aliud ad pediculos fuperciliorum : Recipe Mercurii cum faliuä. 
extin6ti ,Staphifag. ana vnciam ß.Butyri q.f F. 
Aliud:Recipe pomorum co&orum & emundatorum numj. 
Argenti viui faliuaextindfci q.f.M.&inunge. 
Aliud ad lemes:Recipe ftaphidis fylueftris, Argenti viui cu faliua mortificari ana drach. tres, olei communis vncias tres,cerae vnciam j. 
F.Vnguentam, quovngaturloco faporis,quando caput lauatur. 
Bayrus, 
Aliud Rc eraealbaelib.r.olei viol.vnc.j. Argen.viuivnc.ß.Mafti- 
cisdrach.j,ß,camphoraeparum, lithargyri drachmam j. F. vnguen- 
tum Fumanelus. 
Si & Emplaftra conficiuntur ad Morbum Italicum, vti de mcli- 
doto, oxycroceo, ceroneo&: Exempligratia: Recipe maffiecm- 
plaftride meliloto, vel oxycroceilibram lemis, Argenti viui vncias 
duas.malaxenturcumTherebint &ol.laurino vel irino vel rutco, 
vel de fpica;& reducantur ad formam cerati: vel cmplaftrum para- 
tum in officinis de V)go noramCjVe1 de ranis adhiberi pcteft.Si effi- 
cacius mauis, dofis Argem i viui augeatur, vtpoteprolib.vna em- 
plaftri,addatur vnciavna Aigcnti viui. 
Vel fic: Recipe emplaftri diuini, vnciasquatuor, vnguenti de 
Vigo vncias tres,Euphorbi) vnciam fi mis, Argenti viui vncias duas, 
malaxentur cum oleo rutaceo,& fiat emplaftium. 
EmplaftrumNeapolitanum : Recipe ftyracisliquidae libram y- 
nam axungiae humanae, olei Lauri, ana vncias quatuor.pkis albae 
vncias fex.rad.bryonia? vncias duas femis, croci vnciam ferais Myr- 
rhae vnciam vnam,cerae citri vncias o&o,Mcrcuui vncias fex F.em-- 
plaftrumS.A. 
CeratumNeapolitanum>»«>a»tT/jtcf. Recipe gummiammonia-- 
ci,Bdellii in aceto difloluti, vncias dccem,Rad Bryoniae, althcaea- 
nadrach.fex,flor.chamoroillae,meliloti,anadraeh.duas, comarum 
abiynth.drach.vnamiemis,iem.lini,foenug»aeci,Baccar. Lauri ana 
drach.vnam.ftoracis calarnir.vnciam vnam femis,cnici diraeh.duas, 
Mercurii cura ipiritu Saturni coagulati vncias duas cerae albae vn- 
cias quatuor, olei liliorum & lini ana q. f. Fiat ceratum. 
Emplaftrura in cancrofis Heurn;. Recipe plumbi drach. iij. 
M'ercuril crudi dracH.J.ß.fundantur firaul foco,& in puluerem ver- 
tan tur.AddeVnguenti de 
F.emplaftrum, 
Theophraftus Paracelfus tomo tf.Iib.r. de praeparationibusfiC' 
5Ücit;Viaui Mercurii eftincamatiua & laxatius. 
Basilica Chymicä Liber Secvndvs. 
Praeparatio pro incarnatione : Recipe Mercurii praeparati in 
puluerem, vncias duas,aquae Caefaiis vncias dccem,reduc in deftil- 
lationem Balnei aliquoties perdiem&conuertetur in oleum. Vi- 
cerat vulnera curat citillime. Cmtelasduas habet tfaliuam ciet» 
& ccruiTam gignit. Qui caufa fere reficitur&faftiditur. Alias ci- 
to & rede confolidar. 
Praeparatio laxatiuomra; Recipe Mercurii coagiilati ab albu- 
mine cuorum, vnciam vnam, aquae Aluminis vncias fex, reduc in 
deftillationcm per cineres, & F. puluis. Dolis a gran. iij, ad ir.- 
vel v,- 
Quae aegritudinesoriuntiirexleproiahumiditate,ficutin puftu- 
lis, paralyfi,ipeciebusguttae, in hydropifi humida; in his potens 
purgatiuumcft, 
Puluis ad vulnera Paracclii lih; r. cap. y. chirurgia* minoris: Re- 
cipe Croci Martis, Veneris atque Saturni ana vnciam femis, Mer- 
curii dulcis drachmam femis,inde F.puluis.· 
Idem iib. 2. cap. 7. chirurg,minoris ait: Ex Argento viuo,quum 
in oleum conuertitur. Auri Balfamo comparandum venit; & vbi 
congelatum poftmodum fuerit a coicothare, poftea cum aqua 
Parthcnionis adminiftratum, omnia quotquot iunt excellit Bal- 
fama. Et in'crocum verlurn, aut praeparatum in flbrem>vlceribus 
ciufmodi fummam curam exhibet; 
Eodem capite in fubfequencibus Hoc ponit experimentum ad 
vlcera cancrofa :■ Recipe argenu viui mortificari vnciam femis, ce- 
rufiacvnciasduas,£uphorbu vncias dbas,Saxifragiae, Lithargyrii, 
Sandalorum ana drach* vnam, Axungiae porci rufii quantum luifi- 
cit.· 
Lib. y. chirurg. cap; 2'. ait: Γη morbillorum medicamentispri- 
matum obtmet Mercurius, Marchafita & Metalla', fine quibus, 
morbilli cutan nequeunt,- Vis Mercurii fummapntgatio eft, prae- 
terquam eucl i morbilli nullo modo poiTunr,· Eorum purgatio fit 
per exrefiumpe·· os,per lotium; perfudotem&c. & cap; 4. fic lo- 
quitur de praeparatione Mcrcutiiinvhguerttura: Recipe minerae, 
cx qua Mercurius oritur,prout in prima coagulatione repetitur,an- 
tequam indurefatjVeJincorpuifada fit,hbras xx. Tere,&in aqua 
pluuiali coquas per horam,fic decidit impuritas a puro,quod efiu- fum referuabis & cucurbita deftiilabis igne vehementiftimo; a icen- 
di c liquor albus,coloreque ocruleo mixtus,hunc ferua. Poftea de- 
• ftiilato phlegma,feparatoque B.Maria?,manebit in fundo quaedam 
oleaginitas aeque ponderofa fermc,vtr Mercurius,immaturaemi- 
nerae liquor, hoc vtere .nempe granis ij. cum olei Spicie granis vj. 
iuxta confuetudinem & argenti viui conditiones. 
Aliud medicamentum corporis Mercurii,eiufdem Paraceffi eo- 
dem in loco: Recipe Mercurium corporalem , & amalgama cum 
- tanto fui pondere ftanni,Ruere permittas, & in aquam verti, quam 
vna cum tanto Sulphure deftiilabis, &c afccndit oleum in forma 
la(ftisponderoiiim,abiquealiqua afperitate. Hoc vtere cum vftio- 
ne, vt fupra iuxta pondus, &c. Omnis Mercurii praeparatio fieri 
debet tamdiu,donec fatigetur, & nullam habeat aipentätem am- 
plius, poft vtere,vt fupra. 
Cap. 5. eiufdem lib. ait de Fumigatione Mercurii in hunc mo- 
dum; fi vapore Mercurii vti voles, pnrao praeparandus eft in ama- 
ctiuam natura. Eft etiam, que d fcias vfum i piius varium fore polle, 
videlicet ad conftipandum,purgandum .laxandum, confoedan- 
dum,mundificandum,corrodendum &c. Iftius ad fumigium prae- 
paratio talis eft. 
Recipe Mercurium,Sc cum Su'phure mortifica, prout ad cinna- 
barim fieri confueuit. Poftmodum a Sulphure cum tanto fale pe- 
tras, quantum vtriufque pondus fuerit, fublimato. Ponatur in vas 
aliquot altum palmis duobus a terra, quod latum fit inferius, 5c 
ftridlum fuperms.ab vtraque parte vel extremitate patulum. Ap- 
plica damni locum exadfe fupra vafis orificium ftriffius, vt iftud 
emundorium, a quo fieri debet extradio, edirctfto conuenianr. 
Calefiat igne lento Mercurius vt non euaporet; fiant haec omnia 
iuxta morbi refpedtum & perfonarum, per calidos vapores, quos 
recipit emunctorium a Mercurio per vas furfum afeendens, opera- 
tio me!ior,ac fi Mercurii corpus damnum fiibintraret, efficitur, & 
fine damno: Quoniam ab iftius corpore cauendum eft,& ä fub- 
ftantia, ne ad curam vfurpemr, alias vius eius nouas infirmitates 
producet. 
Cap. 6, eiufdem lib. ait: cum Lotio praeter Mercurium nullas 
s vires habeat,nihil iuxta communem vfura addendum eft,vt piper. 
Basilica Chymic^e Cardamomum, flammula, &c. Nam ifta Mercurium incitant at- 
que inficiunt. Nulla enim ardens aqua fuerit aflumenda, quod il- 
lum ad cor vfquc penetrare faciat, vnde veneris purgationes &r ar- 
dores oriuntur. Antea ditftam elf, Mercurium non latius, quam i- 
pfe morbus extenditur, applicari debere, ne venenum eius opere- 
tur, vbi non eft opus. Cum igitur lotionibus vti voles ex Mercu- 
rio, noli praeterire locum infirmitatis. Haec etiam ad contra&uras 
plurimum conducit. 
Lotio per Mercurium: Recipe Mercurium per fe ipfum abfque 
additione fubIimatum,&aliquot vicibus ä Jiquefadlo falc fublime- 
tur,ab eoque deftilictur ardens aqua, donec amplius non fit corro- 
fiuusat abfqueafperitate. Coque poilea in aquahirundinariaeper 
mediam horam,& tiFundatur liquor, vt Mercurii corpus non per- 
nfifceatur,neque aflumatur in v lura,at fp irinis eius tantum. 
Cap.u ds<5ti lib. ait de cura morbillorum per fudorem : Non- 
Mullre morbillorum fpecies curantur iudoribus. Non tam efficaci- 
ter cum Theriaca,vel aquapefti'entiali, atque fit, cum ipfe Mercu- 
rius fudorem excitat; tum demum in lanifatem eius hominis id 
futurum eft: certiftimum. In aliis fudonbus non eft fidendum, 
quam a natura vel Mercurio hoc medio pullis. Recipe Mercu- 
rium cumftanno coagulatum, & poftea minurilfime tritum, & 
in aureum vas profundum fatis politum, ita mergatur in acetum 
acerrimum &c vinaceum, cui quidem ardens aqua reCf ficata prius 
affundatur;accendatur & aduratur aliquot vicibus: Hac opera- 
tione Mercurius viuus & ftannura in oleagincitatcm reducuntur, 
hanc ferua. Dolis eius eft granum vnum in optimo vino veteri 
potum, poftmodum fudor imperetur in ietfto, odorqijc leruecur & 
experientia. 
Cap. iz. ait Rotularium vfus ligaturarum eft potifliraum ad 
crura, quibus vlccrum fluxiones retinentur. Eorum ad interiora 
nullus eft vfus , at ad fluentia folum. In his metuendum eft, ne 
retenti fluxus accumulentur in corpore, ac ibidem generent Apo- 
ftemara , poft indubie mors irruar. Huic fidos praeuenit malo 
Mercurius laxus, qui refoluir Apoftemata.morbido uu fluxuum 
ίά corpore congregatorum. Ligatura fi miles retinent 
nes,at contra funt Appfteraatam internorum origo', tum etiam 
Liber Secvndvs.· 
199 poft curam eruptionis. Duo haec per Mercurium laxum modo, qui 
iequitur praeparatum, euitantur accidentia. 
Recipe Mercurii puluerem,per ouorum aquam toties a Clam, vC 
coaguletur. Huius dolis eil drach. viij. cum optima confectione: 
fluxus ex ligaturis rotularibus,aut al;a viafimili congregatosaufcrt. 
Saepiusramenadminiftranduseil. HaClenusParacelfus. 
Vnguenturn Antonii Chalmetei, ad/udores mouendosin mor- 
bo Gallico: Recipe Axungiae Suillae lib. i. pinguedinis Gallinae» 
Butyri recentis ana ynciam j. olei Chamaemelini,liliorum, ana vn- 
cias iiij. olei Laurini,Ancthini ana vncias jj. Thuris, Mafticis, Myr- 
rhaeanavnciam femis. Argenti viui vncias quinque,Therebint. lo- 
tae in aqua vitae vncias tres, Reiinae pini vncias iv. M. Fiat vnguen- 
tum. 
‘Linimentum eiufdem in morbo gällico cum pullulis, flue arti- 
culorum dolore; Recipe Rad. Enula: Campana:, Rad. liliorum 
alborum ana vnciam j. femis, fummitatum Abfinthii,fum.Lupu- 
iorum, flim. an.M.fi. cicerum, lentium, 
hordei ana p.j. Florum Chamomeli, Meliloti, Sambuci anap.j. 
FiatdecoClio. Cape de colatura lib. j. ß. adde olei Rof vncias duas, 
Maftichini, Laurini ana vncias iv. Butyri recentis vncias v. Axun- 
gia: fuillae, falis expertis Üb fi. Bulliant omnia fimul ad decoCli con- 
fumptionem,pofteamifceThuris,Mafticis,Myrrha;anavnciam jA 
Sarcocollae, cerulfie ana vnciamj. Aluminis drach.vj. Lithargyri 
vnciamj.fi.Thercbint.vnciasiij, Styracis liquidae drach. x. Argen- 
ti viui infucco Limonumextindli vncias tres, vel plus minuflic, pro 
aegrotantis viribus. Agitentur diligenter in mortario marmoreo, 
fiatque linimentum. Vnguenturn eiufdem aliud ad morbum Gal- 
licum praefertim fi dolor fine pullulis articulos & caput maxime af- 
ficiar. Recipe Axungiae Gallinae, Anferis, Anatis ana vnciam j. me- 
dullae cruris vituli,cruris Bouis,ana vnciamj. ß. axungiae Suillae lib. 
j. Argenti viuiincaaxungiaextinCli vncias vj.vel vij. Thuris,Ma- 
fticis,Baccarum Lauri an. vncias ij. Sarcocollae,Myn ha: an. vnciam 
|. fi. Cinnabrii drach, ij. Euphorbii vnciam fi. Refinx pini, vncias 
duasfi. Therebint. lora: in aquavirae,vnciastres, f iblm aridrach. 
j.fi.olei lumbricorum, Amurca: olei de Liliis , oleiGhamaemelini, 
.vulpini ana vncias tres,agitentur in mortario marmoreo, addf 
:ftyracis liquida: diach.x.F# 
B AS I HCJE Ch Y UICM Liber Sicvndvs’ 
Vngucntum aliud ciufdcm authoris, moucns fudorcs in morbo 
gallico,pra:cipueiiadcftdolorarticulorum cum tophis. Recipe A- 
cori,Rad.Enula» Campanae, Ircos, 
ciam j.Bcconicae.Saluiac, luaearthctica: ana M.j. Flor. Hyperici, fto;- 
chadis ana P. j. coquanturin lib. ij. vini, & colaturas mifcc Axungi* 
Suillae, falis expertis lib. > i. Gallinarum , Anieris, Anatis, Medullae 
cruris vituli ana vnciam j. vnguenti Agrippae, Martiati, Dialtheaea- 
na vnciam j.ß.olciLumbricorum,vulpini,ana vnciam j.ß.oleiLilio- 
rum,Chama:mel. Ancthini,Laurini, Maftichini ana vnciam j. i?. 
Thuris.Mailicis, ana vnciam j. Myrrhae vnciam ß. Baccarum Lauri 
ana vnciam vnamfcrais, Euphorbii drach. ij.Rciinaepini, in oleo 
Lumbricorum liquefacis vncias iij. Terebint. lota: in vino a*bo 
vncias ij.Mercurii in aqua vit£,& Saluiae loti,exiccati,& axungia cx- 
tin<5li vncias iex,ftyracis liquidae vnciam ß.F. vngucntum. 
Vel etiam fic;Rccipe Axungia: Suilla:lib. j. opoponacis, Galba- 
ni,Sagapeni , Bdelliidiilblutorumin aqua virx vnciam j.Refinaepi- 
ni liquefadla: vncias iv. olei Ruta: vncias ij. Lumbricorum, de Spi- 
ca,Chamaemel: Laurini ana vncias tres, vngaenti Dialtheae vncias 
v. Thuris.Mailicis, Myrrha:, ana vnciam vnam, Euph orbii vnciam 
iemis,Cinnabriidrach.iij.Hermoda6lyI.drach.iij.F. Linimentum. 
Vngucntum Quercctani vulneribus venenatis conducens;Recipe 
vnguenti Macedonici drach. ij. olei Myrrha:,Terebinth.ana drach. 
ij.priecipitati noftri drach. j. ß. Butyri,arfenici fixi & dulcificari vn- 
ciam fcmis.oleiAntimonii drach. ij cerae tantilIum,veiq.i.Fiatvn- 
guentum. 
VnguentumeiufdemEmpyrcumain vulneribus Sclopaeticiscx- 
tinguens & pullulas prohibens: Recipe olei Mercurii corporalis 
drach. j. ß. olei Sulphuris Thercbinr. drach. iij. Arienici dulcifica- 
ri drach. ij. Excipiantur Butyro falem non experto ,& F. vngucn- 
tum. Apponatur vulneri cum elychniis & turundis. Venenatis, 
Gangraenae,Cancro,phagcdocnis& caecetis viceribus curandis con- 
fert.Supcrponatur autem in vulneris ambitu Empiailrum aliquod, 
vel ceratiJm attrahens. 
FucusBanifterhRecipeMcrcuriiiublimatilibramj.Boracisvnci- 
as iv. Mercurii vncias tres,Licharg. vncias duas,fiat puluis iubtiliili« 202 
-Basilica ChymicjE 
mus, ponatur in vafeconueniente, ac aquam deftillatam affunde, 
& lingulis diebus mutetur denoua affundatur, per o&o dies conti- 
nuosinfoleexficcetur, & optime teratur fuper marmoreo lapide 
cum caphurae vncia vna femis. Referuetur in vitro bene cooper- 
to, & cum vti voles, recipe puluerisfcrupulos duos, & diffolue in 
vnciis duabus aquae rofarum & vnciis tribus aquae deftillatae &c a- 
quaelimonum q. v. mifccanturopt.dc vt opus fuerit,vtcre. 
Fucus alius praedans,recipe lactis caprini lib.iij. medullae panis 
albiff num. ij. temperentur fimul per vj. horas; deinde adde Li- 
monium ä cort. extremo mundatorum num. xij. Album. Quo- 
rum num.xij.calcis, cort. ouorum, porcellanarum ana vnciam ß. 
Caphurae, Aluminis, Coralli rubei ana drach. ij. Boracis vnciamj. 
vncias tres,fublimatidrach.j.M.& cum diligentia deftillen- 
tur. 
Aqua Melonum ad faciem illuftrandam; Recipe Melones al- 
bos,a corticibus mundatos, quot opus erit, eofque in frufta vnius 
digiti craffitudinefecato : deinde Aluminis Sacharini vncias iv. A- 
luminis vftivnciamj. Argenti viui extin&i vnciam j. cochlearum 
marinarum albarum vncias duas.Terebinr. lotae vnciam j.ouorum 
recentium &c cum corticibus comuforum num. xij. Limoniorum 
alborum in frufta in ciforum q.v.Sachari vncias iv. La6tis caprini, 
vini albi anamenf j. Haec omnia ponantur in cucurbitam vitream, 
aliudfuper aliud,vt didhimeft: deindedeftillenturlento igne,do- 
nec aqua omnis exierit, demum feruetur in vafc vitreo, ad vfura. 
Alexius. 
Aqua Fumanclli faciem dealbans & mundificans: Recipe flo- 
rum fabarum M. x.aluminis Rochaslibram j. ß. Aluminis Zuccha- 
rini drach. v. AluminisScariola: vncias iv. ß. Salis nitri vnc;as iij. 
Aluminis fecis vncias vj. Argenti viui extinfti vncias iij.Deftillen- 
tur lento igne,& quum quid ftillarc incipit,ignem augeto. 
Aqua alia: Recipe Argenti eledi, Argenti viui ana vnciam vnam, 
fuperporphyreumterantur lapidem, additoqueargentifubhmati 
modico in loco collocentur humido :& quod liquatum cft,Alem- 
bico dcftilletur. 
Aquaciufdem alia mulieris nobilis :Recipe fublimati vnciam j, 
Camphoras drach.j.pulucrifentur optime,infundantur in fucco Liber Sbcvndvs? 
hmonum, &aqua rofamm, Nenupharis, cucurbitae, Sc florum fa- 
barum ana lib.ß. infolcncur per dies 15. & vfui fcruetur. Rondile- 
tius. 
Aqua faciem dealbans alia .* Recipe Myrrhae vncias duas. Thuris 
vnciam ß.Mafticis vnciam ß. Zingiberis albi drach.iij. Cinnamomi 
clc6ti drach.ij.Camphoracdrach.j.AIbumouorumlib. j. trita po- 
nantur in ventre gallina:,addendo ladis caprini vel afinae lib.iij. de- 
ftilla. 
Aqua rubram faciens faciem:Recipe Rad.SigilliSalomonis vn- 
cias x.Rad. Cyclaminis vncias v.Rad.ferpentariae feu Ari,vnciam 
j. Lardi mundi vnciam j.ß. Limonum inciiorum num. v. medull« 
panis albi, in lade macerati q.f fublimati, Aluminis Scariolaeana 
vncias duas. Aluminis Rochaevnciam j. ß.Porcellanaruminfucco 
Limonum diifolucarum,vnciam j. M. &c deftilla. Marinclius. 
Alia aqua faciem coloratam reddens: Recipe ladis Caprini 
menf.ij. panis albi calidi num. j. Rad Dracunculi feu ierpentarias 
Sigilli Salomonis ana lib. ß. caput verueeis incifum vnum,Bora- 
cis vnciam ß. Aluminis Scariolae vnciam ß. fucci Limonumvn- 
ciamj.porcellanamm in fucco diflbl. vnciam j.ceruflae vn- 
ciam vnam, Lithargyri fublimati ana vnciam femis. Terendain 
pulueremred;gantur,incidendaincidanturminutim: deinde mif- 
ceantur Sc dcftillentur. 
Velfic;Recipe CerufTae vncias duas, fublimati vnciam j. Alu- 
minis plumas vnciam ß. Aluminis Scariolae vnciam ß. Boracisdrach. 
ij.Camphoradrach.j.Sachari candifcrupulosduos,AluminisRo- 
chaefcrupulumj. trita ponantur in panno lineo ligato: adde dein- 
de columbam albam iuuenem,.mundatam» infrufta minuta inci- 
fam. Haec fimul coquantur in lade capra: vel afinai donec caro ab 
oflibus feparetur, Poftea omnia Alembico deftillentur. 
Aqua ad maculas faciei; Recipe aquae rofarum,fucci limoni ana 
vncias odo,fublimati drach. ij. Albuminum ouorum num. iv. mif- 
cc omnia diligenter: deinde pone ad folem per viij. dies, Sc icrua 
advfum. 
Aqua ad dealbandas maculas faciei omnis generis: Recipe fub- 
limati, Aluminis ana vnciam ß.fuccicaulium vncias vj. cum lixiuio 
farmentorum cineris,adde ouaduointegra cum tribus fcllibus tau-  Bas me λ Chymic.i 
ri,& incorporentur fecundum artem.Vtcrc hoc lixiuio eum panno 
madcfado ineo. 
Fucus nobilis cuiufdamapprobatiflimus: Recipe fublimarivn- 
ciam j; bulliat inlib.j. aquae cifternas, quoufqucfentiaturaliquaa- 
crimoniain lingua. Poftcaaddeceruilasvndasiij. bulliantparura, 
clarificentur cum albumineouorum num.<£.&poftea coletur,& v- 
fui feruetur.donec vtivolueriss&: agitetur frequenter. 
Fucus praeftantiifimus pro Domina quadam: Recipe fiiblimati 
drach.joporccllanarum vnciasij. Margaritarum fplcndidarum feru- 
pulos duos,terantur diligentifiime & incorporentur iimul in mor- 
tario marmoreo& ligneo piftillo,pcr tres horas deducantur,friccn- 
tur.reducanturque in tenuiifimum puluerem,deinde puluis ablua? 
tur aqua fol. Rutas: dcficcatus feructur vfui. Adde fol. auri & ar- 
genti num. x. vtcrc. Prius tamen faciem abluito, decodo hordei 6c 
facnugr. poftea v. mane abluatur aqua &c vino albo mixtis. His au- 
tem meis vtendum non nifi iam purgato corpore. 
Fucus alius: Recipe fubliraati drach.j. Argenti viuiextindiin 
(aliua hominis feu focminacdrach.ij.Margaritaram porcellanarum, 
vel internas partis oftreorum drach.j, Caphuracdrach.j.ß. incorpo- 
rentur iimul in mortario marmoreo cum piftillo ligneo per hora* 
tres. Ducantur & fricentur, rcducanturque in tcnuiillmum pulue- 
icm. Deinde hic puluis abluatur aqua Myrthi, & deficcatus ferue- 
turin vfum. Adde fol. Auri & Argenti q.f tempore viiisponein 
vola manus tantum oleum lentifcinum, aut amygdalam dulcium* 
in quo diflbluatur modicum praedidi pulueris, & hanc volam 
altera vola manus frica, donec mixtio perfeda iit. Poftea faciem 
& alias partes,fi vis, illinc veiperi cum iturus es cubitum. Sed facie* 
lauanda primo vino albo& aqua eft,vt fupra didum.Eaedem parte* 
abluantifr fub mediam nodem aqua fequenti. 
Yngiientum Cofmeticum;Recipevngucnrirofati,vnciamj. ß. 
vnguentialbivnciam j. oleirofarum drach.j, olei Tartari ferupu- 
losduos, Turpcti Cofmetici, ( fupra deferipri hoc in capite 
drach.j. ß. mifceantur. 
Vngucntum ad impetigines faciei:. Recipe Rad. Oxylapathi 
quarr.j. decoquatur fub cineribus, poftea cum aceto fcillicica 
reducatur ad formam linimenti, addendo fublimari fcrupulura Liber Se cvndvs. 
vnum; abluatur fiepe fades aqua Myrtili, vel peculi pedum roß 
pofteactiarnaddepamm albuminis, vtcutis melius refiftat. 
Ad dealbandas manus ac dentes. Recipe fublimati vncias iiij. 
Argenti viui pratparati &cxtin&idrach. iij. piftcntur donec alba 
rcddanrur.Poftea totum colligetur in panno lineo,&in aqua cifter- 
nac aut fontis paululum ferueat aqua, alio vfu accipe, idem ex eo- 
dem madefacito,quories voles. 
Ad impetigines facici.-Recipc Radicum lapathi vnciastrcs, de- 
coquantur fub cineribus, poftea cum aceto icillitico fiat linimen- 
tum addendo Argenti viuidrach.femis vel fublimatiicrupul.j. 
Ad faciei maculas rubentes: Recipe Rad. Lapathi vncias duas, 
adipis fuilli vncias duas, ceratalbaevnciamj. liquatis adde Argenti 
viui cxtin&i,camphorae ana parurn.Succi ab fynthii, mellis ana q.fi. 
Fiat vnguentum: Fumanellus.. 
Ad ruborem faciei a fumis 8c vaporibus: Recipe olei Tartari,, 
Roiarum ana vncias iiij. fuccioxylapathi, Lauri, Serpcntariae ana 
vncias iiij.ccruiiae vnciam j. ß. lithargyri Auridrach.ij. Argenti viui 
cxtin&i vnciam j.ß. Rad. Afphod. vftbrumfub cineribus vncias- 
duas.F.Linimcntum in mortario plumbeo. 
Adfcabiera & pituitam falfara:Recipe lithargyri. Auripigmenti*, 
Argenti viui,tartari,madicis,olibani, Sulphuris viui ana vnciam ß.. 
Axungia poFcinxvcr.vndas vj. olei Laurini vncias duas, acetipa- 
rum.Mifce & F.vnguentum. 
Vel iic ad omnem fcabicra,impetiginem &c ierpiginem: Recipe 
lithargyri, Aluminis, Argenti viui ana drach.femis^ofarum,ceruf- 
fe,Sabina,iepia,cadmia: drach. j. cineris lentifci, calarninthae ana 
drach.femisjcum fucco menthaexccptae ad tertias, 
tur tofaceo,addita cera. Fumanellus. 
Fucus etiam eftapudCrolliiim noftrum,Baiil.Ghymicacpag.277; 
Si placet vide, Hacc de Mercurio nuncdc reliquis, 
metallis agendum,. Basilicae Chymici 
LIBRI T F E T I I 
BASILICA CHY- 
MlCi 
.Pars J. 
‘Capv.t I. 
jDe louefeu Jeßanno;, Biu* definitione, natura ac 
proprietate^. 
Tannum quod aliqui plumbum vocant candidum, 
Grascis ex Argento viuo fit puro, claro, &c 
fulphure craiTo,&; immundo.Balbutientem,dicit AI- 
bertusMagnus,haberecorapofitionem, cuiuscauia 
fit mortificatio Argenti vini ex aliquo yapore diflb- 
luto,vel alia lotura aquae acutas,qua: difiungit partem eius. Et con- 
ucnit cum plumbo,quia neutrum mbiginem contrahit, Ted potius 
fqualorem Sc forditiem quandam, plus tamen plumbum quam 
ftannum: cuius rei caufaeft,quod non humorem habent aliquem 
calidum,aqueum,vel acutum paucum, qui terreum, qui in ipfis eft 
corrumpat.inque mbiginem conuertar. Praeterea in hoc quoque 
conuenit cum plumbo,quod neutrum eft Tonorum,multum per ie 
ipfum: Cuius rei caufa eft mollities, & humor. Stannum tamen 
plumbo magis eft Tonorum. Adhaec etiam ftannum fufum cito 
putrefeit;plumbum vero Tub dio 6c in terra erefeit; quod hac ra- 
tioneaccidit, quia male eft ftannum mixtum, acpromde cum ab 
igne debilitatur,a que generationis Tuae loco remouetur , citius ct- Liber Tertivs. 
i ©7 
iam aliismetallisputrefcit & corrumpitur : plumbum vero, quia 
eradas eftfub dandae, multumque terreftdshumorishabet, facile 
humores craiTos ad fe attrahit, &c in fuam fubftantiam conuertit, 
ficque incrementum fumit. 
Andreas Libauius comment. Alchem.parr. i. lib.i. de natura 
metallorum,cap.Cvpag.iydicait;Metalla -rapeifc&a funtduplicia, 
mollia,&dura. Mollia fiim quas funduntur citius quam igniantur. 
Itaque condant hydrargyro humidiore, aquofioreque &c minus 
excodo fixoque.&SuIphureaduftalifufili cito. Vnde& frigidio- 
ra dicuntur,quod igneum principium Sulphuris in eis fit paucum, 
immaturum & debile, per artem indurari poflant, fi fiepius exrin. 
<Sta aquisfixatoriis,aut eidmmaceratas.pofteaignibus lentis donec 
humiditatis ex ce (Tus fit deletus, torreanturautfaspiusfundantur, 
PoiTunt item mollia in fe mutuo verti, fierique alterum ex altero 
per additamenta,&iixiuia mineraiia,aliaque artificia. Mollia funt 
duorum generum, plumHlim candidum (ieuftannum) plum- 
bum nigrum ('quod Sc fimplicitcr plumbum.) 
Plumbum candidum (eu ftannum eft metallum imperfedunv 
m olle,album,(plendens cum liuore quodam, conflans Mercurio' 
puriore in genere imperfedorunr molliore fugacioreque quam 
dura; (labiliore veto quam plumbum nigcum,& magis extodlb, &C' 
SulphureaIbo,acii,fedminusmaturo , quod in rcceflu tindiiram 
cicrmam&: rubeam puram quodam modo gerit, manet tamen in i- 
gni pars quasdam vtriufque principii.Itaque aliquidfixitatis habet,- 
ÖC quidem aequalis ,quanquam plus fit de Mercurio,quam Sulphu- 
re. Propter mollitiem pacum fonat, & quia terreftreitate quadam 
Mercuriuscomprehendicur.ftndet in fufione, & facile excutitur. 
Hydrargyfo prompte iungitur;&:'ob id ad perfc&a accedit propius, 
quemadmodum &'maiore puritate principiorum. Vnde&adhas- 
ret Auro Argentoque tenaciter,nec dimittit ea facile,adeo vt etiam 
corrumpat feu difllpet (ecum in igni fulminis aliquam eorum par- 
tem. Vertitur in plumbum nigrum pollutione &humefa6lione; 
Ex eodem conficitur ablutione & cxficcatione conueniente , feu 
calcinatione ignea crebra.cum ablutione. (Alias etiam per eandem 
(n plumbum nigrum abire poteft,prasfertim addito (libio)familiare 
eft cum Marchafita ftannea, quam bifinutum vocanr. Calcinatio- 20 8 
Basilica Chymicä 
nc fit altum Hifpanicum, & vitrcfcit igne rcaerberii calx cius. 
Reducitur inde in ftannum magno igni ficTubitaneainduiltiaque 
fuiione: pergit Lib&uiu*. 
I« deflnptiwe mperfcäorum apparet non temerarium fror fu ejfe Cdlli- 
flhenk, Galeni & aliorum minium, qut voluerunt differre metalla perfe- 
ctione & imperfeClione, fecundum attributa potius quam effer,tiam. Necefl 
fe enim eß vt comparate deflribantur, alias vix quifquam definitionem ex 
principiis cmiertihilem affequetur. Caterum quod in definitione tmperfe- 
. Ciorum principia dicuntur impura; id intelligendum eft comparate ad cor- 
pora perfetta. Nampfea de ftamo fru, plumbo candido dicitur, quod pu- 
rum habeat Sulphur :fedrelatione ad aliaimperfcfta, mnfuftinent, neccoio- 
ritiumynec coement um >mc Sulphur,necfulmen plumbi rmperftäa fcdtnfauil- 
lam vertuntur, idque propter tnconftanttam 'Principiorum. Abeunt & in [co- 
ti at y vitra, lapides, &c, quod illa principia fint terfeftiia, id quod con- 
vincit vel vulgare figulorum artificium, in fi anno , plumbo , borumque 
lithargyro y feno & are, ne quid dicam de probatoribus & excoüonbus. 
Quod fi [eruentur in fulmine vel coement o; neceffe eß, vel nonrtäe,& ad 
perfeilorum modum ejfe hac{c cementum fcilicet & fulmen) praparata, vel ab 
arte ipfa imperfefta aliquid paffa ejfe., vel additamento quodam feruata. Ge- 
betus quidem tribuit ftanno,, ferro 0’ ari. duplicem Mercurium & Sul- 
phur , fixum fcilicet & volaticum , Jed hoc intelligendumratione ignis nudi. 
Nam in coemento & aliis examinibus perfeftis nullum iftorum eft conflans. 
Quqnquam autem ex his quoque poffent peri lapides & mäura arti, 
ficiofa per Mercurium , qut fe omnium commiftorum natura ajfociat ac- 
commodat que, & inde immutatur; quoniam tamen tum abundant inna- 
tura , tum abfque fruäu fit ipfa elaboratio, negltguntur, & potius qua- 
titur quomodo ad perfeftionem [eu vere , fiu lpecie quadam, adducantur. 
Tot erant non tantum duritie & mollicie diftingui} fed & bumiditate fic- 
citat eque, fed illa dtfiinäie autoribus eftfamilior, & ea Gebern inprimi/ 
Vtitur. 
Plumbum candidumita defcrihitur,vtfacile pateat quantum ahftt d perft· 
ftu,quantumque antecedat imperfecta reliqua. Certe ob familiaritatem cum 
hydratgyro. & puritatem principiorum, quam proxime amulam petfeäa. 
MtncfecretumChjmieumeft, quod fi cum hjdrargyro commifleatur, facili· 
tne admittat tinäuram albam,, & rubram, tranfeatque incorpm perfeäum, 
& prompte acquirat Aunpondm· Gebern ait tunc fieriftannum radiet Liber Tekrivs? 
(tmniiß'mis Sulphur, fit pauca fixionis, album impura alle Sine, txup er m- 
te hydrargjro partim fixo, partim fugace*? albe impuro. .Foetido enim ha- 
litu sulphur arguit volaticum, & tamen cum calx in igni maneat, etiam 
aliquid conflantia habet. Accufatur in eo fragilitas. Auro quidem & 
plumbo commiflum, ea trabiabilia relinquit ·, ftd reliquis affert duritiem 
terream , vndt fub malleo franguntur ; quod fi non fleret, non tan- 
tum Argento,augendo inferuiret, fed & ari tingendo. Nam cum Argen- 
to dtjficiltme fep aretur,facile lateret, prafertim cum ab eo fixit atem pro- 
pter pertinacem cohafionem accipere poflit. Sed tamen non vulgaris debe- 
ret effe cammiftto. Geber, inquit,fi quis fiiuerit vitium frafttonis eius au- 
ferre, fiubito ex eius emolumento latabitur, verum tamen non abefl fiifll· 
cio fophifmatis. Roger tus ait, deficere ei folam coclionem feu digeflionem* 
;Sed cogitandum efl confiquev.tiafimul intelligi, certum enim efl aliquid 
liuoris tn ßanno effe, quod non efl aliunde quam ab impuro hydrargyro,& 
Sulphure : vmbufttbili , quanquam copia hydrargyri vettt, quo minus i» 
flamma id Sulphur apparear. Hydrargyri enim quantitatem excedere faci- 
lime argunur A genti viui fufceptione. Sola digefiio ex crudo facit matu- 
rum , ex humide fucum & conflans, ficut Aurum Argentumve molle perfi- 
tdtur. 
Sed pondus que que requiritur, quod non efl nifik fubtilihus exafteque con· 
denfatu & coaftisprincipiis,temftri ajperitateabfinte, qua non pottfiitafo- 
Man, qui relinquanturροή, vt in ferro, &c. Quodliuorem attinet, ex 
principiis materialibus is quidem dependet, vt diftum efl j fed cogitandum 
annon plumbum candidumfit medium metallum inter Argentum, & plum- 
bum nigrum, quafi certaproportwne in radice exvtrifijue miflum\ vndt fa- 
ti um quis crederepoffee ,vtftannum fit ditium, qua vox alias mifluram me- 
tallorum defignat. Qujcqutd itaque Midi fubefl, id plumbo acceptum fere- 
tur*, quicquid puriJplendoris Argento. Nefi quis Sulphuri adurenti id afferi- 
bat,his aduerfabitur, Plumbi tamen anftanni fit, arguet feparatio. Nam 
Sulphur in plumbo adharet fuo Mercurio firmius \ inflamo debilius. Itaque 
& hoc calcinaturfacilius &euadtt nobilius pofireduhionem. Geber ait, non 
fuijfemtfiuminortu. Mtrumfaneeft,curtam affinia metalla non invenian- 
tur in eadem minerafemper & non appareat excoquaturque plumbum ni- 
grum ex cafiitero, & rurfusplumbum album ex lapide plumbario & Galena. 
Sed nihil efl abfurdi,fi quisftatuat in fcaptenfutis plumbariis imeniri vt Ar- 
gentum itavt cafiiterum, quanquam puri plumbo nigro abfirptum lateat. Basilicae €ηυμτ«λ 
mc poßttfegregan, & identflm tu plumbt albt vena. Plmto pannum apptl- 
Utumfuit,quodex fornacibus plumbt excofta vena plumbt & Argenti fa- 
cunda primo profluit*Mifcetur & bißnut ho, indeque maculas contrahit & 
duratur,proptersa quod id minerale ( quod vicinum metallis, nihilominus ta- 
men piritus & media mineralia attingit 3 & in marcafitis habetur )plus ter- 
na impuritatis, cum fulphtire & hydrargyro degener e, fletido, potiufque non 
. metallico contineat. Album Hijflanicum quod inde fit, ad coßnetica midie- 
rum & alia ornamenta, quin & in Medicinis externis vfurpatur. Sophi fla et- 
iam aliquid tinclm&indeß erant. Potefi erubefcereß reck tradetur , i icet dii 
ruborem detrahantftanm. Qui ad coelum reducunt ·, louiale faciunt. In me- 
dicina foris quidem, advlcera & alia commendatur ~ In internis repudiatur, 
quanquam fi arte dabor are velimus, etiam hic aliquem vfumprabere poßtt. 
Hac Libamus. 
Alius Medicorum dicit & fic defetibitloucm; ftannum aliud 
metalli genus eft in fodinis cum Argento inuentum, quod Plinius 
plumbum candidum vocat ad differentiam plumbi nigri,quod ve- 
lat Argenti ftannique purgamentum in fornace remanet, 
louifacrum faciunt ftannum,id ex hydrargyro, puro, elato, & cx 
fulphure craiTo & immundo generari dicunr. Eft vero ftannum 
vel fimplex &purum ac prope defccatumfvel impuram & ex aliis 
ntetaIliscompofitum,quodHatura,vclartifidotaie redditur, cuius 
snulcsümt differentiae pro rerum mixtarum ratione & diuerfä es* 
rundem proportione. Eius autem vires rerum ex quibus compo- 
nitur mixtioni rcipondent.Multis v. viibushumanis inferuit ftan- 
num : verum ex eo rariffime Medicamenta parantur, fed vaia feepii*· 
fime in quibus illa ipfa reponuntur & feritantur. 
Paracelfus Stan- 
num eft purus Mercurius,pauco fale coagulatus, fed copioiiore ta- 
men fulphure candido mixtum.Ipfms Mercurius eft Mercurius lc- 
profiiSjin Ares iaccns, & tamen metallicus exiftcs.pcr Archeum cx- 
tractus,&in metallum difpofitus. Colores ctiam fuosex Mercurio 
aftumit,album, fiauum,rubrum. Sed ödublimatio eiufdem efta 
Mercurio: refolutio autem a fale Itaque per haecfubiimatur &re- 
foluitur. 
Eodem tom.tra&.i.de irvincralibuspag.ajo.dicit.Degcneratio- 
»c louis feire oportetvVqviod ftat ex fixo fulphure,candido, &c ex fale 
Album ui- 
φ/tmcum. Lr B er Ter tivü, 
fixo,fcd cx non fixo Mercurio: Idque hac de caufa, quod Jupiter fi- 
xus fit fecundum corpus,non tamen in fubilantia Mercurii: Sedis 
omnem fuamfufionem Scmallealitatem perdit. Pofteametallam 
eile dcfinit.Spirimsemm metallicus ieparatur ab eo per Artcm. Id 
quam primum fa&um eil,nihil tune eltaliuchquam caπdidumSul- 
f hur acSal,& exficcatus Mercurius. 
Tom. £.lib. vexationum pag.iSz. fiedeferibit naturam ac pro- 
prietatem louis: Qupd manifellum eil (Inrellige corpus louisj in 
eo caetera fex metalla corpora fpiritaaliterocculrantur,vnum qui- 
dem alioprofundius,tcnaciufquc.Iupiternihilde QuintaEiTentia 
participat,fed de Elementarium quatuor natura. Quapropter eius 
uquciadic leui penitus igne fuperueniente manifcilat,& acceden- 
te frigorefimiliterleuicoagulatur. Cum aliorum omnium metal- 
lorum liqueladionibusafhnitatem haber.Nam quando quid alte- 
ri natura fuerit fimilius, tanto facilius vnitur illi per coniumflio- 
nem. Facilior edam cil,raagifque naturalis propinquorum, quam 
jremotorum ad inuicem operatio. Remotum non vrger. Idem et- 
iam non admodum ctfi maximum exiilar. Hincfir, 
vr ad iuperes etiam non anhelent homines ; quia plurimum ab eis 
diilant,commqaeg!oriamnonvident. Pariformiter inferos ad- 
modum norTornaident,quod remoti fint,eorumque flatus &: pe- 
rae miferiam nemo viucntium nouit,aut expertus eil: hac de cauia 
nihili fit infernus. Res enim remotiores co viliores habentur, quo 
rudiorem focum obtinent; quia pro ilii loci proprietate quaeque 
res melior cuadit, vel immutatur ; quod variis exemplis dernon- 
ilrari poteil. Qjuapropter quando lupiter a Marce Venere 
eil remotior, propinquior autern Soli & Lunae re peritur, tanto 
maiorem aureitatem, aut argen teitatencTvtita loquar) in corpo- 
re fuo contincc,grandiorqae,fortior.y tangibilior, per- 
ceptibilior, amabilior, acceptior, notior, Sc verior, quam in re- 
moto comperitur. Rarius, quo res queeuis remotior, eo vilior 
exiilimatur in praedictis omnibus ,, ideo quod feraper praeiens 
abfenti rei praeferatur. Quanto propinquius eil manifeflum., 
tanto remotius eil occultum. Quam obrem Alchimiilae tibi ic- 
dulo cogitandum eil , qua ratione Ionem collocare poifis ad 
remotum <k. abilcuium locum, quem ' i Luna tenent, Basilica Chymica 
& viciflim Solem & Lunam exrcmotis adigas , in propinquum1 
Ibcum,vbilupiterfteterat corporaliter :Vt eodem modo Sol quo- 
que & Luna ibidem corporaliter ad oculos re ipfa aftent. Tranf- 
mutationis enim metallorum de imperfedionein perfeftionem, 
variafunt operationum Recepta. Verum alteri pcrmifcere, tum 
alterum ab altero 'purum iterum feparare, niHilaliudcft , quam 
permutatio,per Alchymicum perfeftum laborem inilituta. Nota,. 
Aurum multum lupiter , & non parum Argenti habet, Satur- 
nus & Luna imponantur ei, & augmentabitur Luna de re- 
liquis. 
Puter ea etiam Lihauius infert de ftanno, (qui multis de caufts citandus 
venit) Alch.part.z lib.i.denatura metallorum cap.S. vbific inquit dejianni 
differentiis. Narrat Hugo Linfhoitus in India quadam duitate Pera fub de· 
natione poli Gunfalanaadeleuat. poli gra. 8*. in M 
parte India qua fe longo traclu ex regno Bengalen fi in mare porrigit > & Ta· 
probana Infula obticit 30 mil.cis Malacam yvnde diti fima dicitur nauts inLu~ 
fit amam mitti,copiofum ejft mttalium quoddam plumbo candido , quod vulgo 
fiannum appellatur, aff ne,nomine Culaem. Huius magnum pondus rapta iure 
belli in lutor e Malacenfinauiin Hollandiam fiuperioreeft deueftum anno, & 
fiudio amicorum, prafertim clarifiimi viri Leonbardi Doldii, Philofoph. & 
Medici Norimbergici ad nos aliquantula portione perlatum. Id prima oculo - · 
fum afttmatione videtur excoftum effe ex fua miner a, &tn catinos dtgeftum, 
vndtfafti paftilli ad infiar eorum qui ex Argento & plumbo nigro confufitn fir· ■ 
ri in focum cinerarium ad fulminandum folent} ( color 
ei eft Argenti pallidi in mafiis ·, fed cum repurgatum eft, nitor e purofflendet ad 
infiarftanni Argentei,quod Anglicum aut Caballinum vocant,Portiones mino- 
resfapaftiüifabfci{fe,per fcalprum & malleum, qua adailum fealptum eft, in- 
iifuram velfeftionem habent qualem Argentum: & ficetum cultellis incidi· 
tur circa margines, fiexilefifa exhibet vrcinulos *, (ί>αέ läfl (ΪΦ (jacfm imtlfc 
fftmtöm ttt< Θίίί>«:) Sedprofundiortparie,quadefinitfealprt cafura, tna~ 
qualiter fnntfrafta,adeo vt primo ajpeftu putes plumbum cinereum, quod bf- 
rnuthum & mare aßt am nuncupant,effe. Fragmenta hac nitent Galena infiarf 
funtqueplaniciebus velutitejfelata3 id quod nec candido nec nigro plumbo, vt· 
pote mollioribus & tenacioribus filet euenire; nifi forte impurioribus,aut mi· 
Bit plumbo cinereo, bocefti hifmuthot fandus ad dater am fatü eß graue» Liber Tertivs. 
plumbo nigro aut nihil aut pa) um cedit, vti neque orichalco. Sonopafliüi 
integn per ctißi tinniunt \ vnie feruntur Hflani nomen Tintinabo impofutf- 
fe; fed fragmenta funt für da, Duricies eff argenti, vti & confifltntia. Nam 
malleum fer t,&aliquo vfque dilatatur reftflens argenti more, idque comprobat 
etiam incifio; & limat Sam argenti modo raditur feu elimatur, fimulemque 
in ftobem abit. Hanc cum ad magnetem exploraremus, traftam non vidimus, 
exceptis ramentis quibufdampaucis, fidqua putabamus d lima ferrea auulfa. 
Immerfum aceto,nec rubiginem contrahit, nec in carußamfathfiit, argeti in- 
nocentiam obfer uans, nififsrte diu in eo detentum alqiudpatiatur. Inaqua 
fortiflatimf 'eruere incipit &ftrtdere,vtiflannum, ferrum ,flibium &fimiita■ 
faleni. Soluitur autem fere totum fecunda affuflone. Mihi rdinquebaturpar- 
uumgranum nigrum, ■ Solutio nonnihilflauet, fed inconflanter. Aßufa aqua 
dulci cum vel fine fale, non coagulat,exceptis 'paucis quaftfloccis, cum tamen fo - 
luno Bißnut hiflatim in lac craflum aheatflcut folutio fltbii & hydrargyri, a- 
l torumque vt fulphuris liquoris liquore t artari (otii ,& exeat eris metallis fi- 
lutis fiant fidimenta. Aqua per coftionent fuhdutia, remanet calx alba ar- 
gentea velftannea amula. Porro abargem o viuo per fe folum non facile recipi- 
tur. Adharet tamen id aliquantulum ajperitatibus extremorum. impurum 
argentum affftiumque in hoc imitatur. Cum ftanno colliquatum recipitur 
quidem ab argento viuo,fed nata\cum aliquandiu ineodetinuiflemus, argen- 
tum viuum in fuperficie contraxit cruflam,qualis fit exftanno & hydrargyro 
particula vero non foluebantur tota.fed dura manebant, licet fragiles & intus 
Mircurto delibuta (franguntur autem digitisimmerfi bacilli, qui antea refl- 
fiebant pertinaciter.) 
in ignem illatum hoc metallum liquefeit fine ignitione, tardius tametf 
quamflannum aut plumbum & bfmuthum. Ad flammam candela qua ferrei 
jhlt& fimilia excandefiunt,plumbum v.tam nigrum quam candidum diffluit» 
nec candere nec fluere vidimus,fed fuligine tegi, - In catinis autem & cochleari- 
bus admotum prunis fluit pt ditium efl\ & fpumam in fumn.freddit coloris 
partim argenteipartm carulei. Cum vrgeturfollibus, expirat initio halitus 
paucos·, fed mox ardere incipit totum, omnique abietid metalLcanatura in 
pompholygem, feu thutiam Arabum, refluitur, qua nihil eil quam 
pars metalli mercurialis, coagulata quidem, fed non fixa, fi adiictas halo- 
nitrum, flagrat luculentius & pertinacius. Odor expitantis nec lancinat 
mordetque,nec eil Sulphuris vulgarie. Ideaque & nec fufeatfeu atro tnfi- 
tit, fed totus eft drfentialm Eii dum arfinkum exgenere Sulphuru Metallici, Basjlxcje Οηυμγ«λ 
■vnde&d Gehe compar Sulphurisappellatur,poteftqueamen & hydrargyn 
fienfuhlmatum, quod diatur LunaPhilofephorum, expurganda additamen- 
to falu,vt acquirat cryjlaütnamperjj>icuttaum,&litentur ab omni immun- 
dicte aquoft & terrea ·, argentum vmum, quod inde reduäum pofiea eil ma- 
teria pnma faptenturn, ex oarte. intelligmus ergo principia huius metalli ejfe 
fulphur arfemcale,&argentum viuum metallicum multum non fixum. Porro 
fuligo illa feti pompholyx triplicem habet differentiam. Quadam pars eft pla- 
neffmtuofa,& ex flamma ( cui color intus luc<dus,in circuitu fimus, ruber,vi- 
ridü&ficvariutyfedaureus maxime )euolatadhmtque carbonibus & aliis, 
ea forma , qua flos Ant/monii albus. Et hanc partem puto effe venenatam 
valde. Altammedio cochlearis (tunc enim ferreum cochleare luto munitum 
vfurpabamus) confiftit, & adharet,eiique magis terreflrit, nec quicquam 
differt dpompholyge illa quam reddit Oadmia argentaria aut cypria, 
in onchaleofaciendo confiftit. Tertia eflfubtilis quidem & valde leuis fed hu~ 
nudior,habet que cenfiflenttam fimilma telis illis vermium vd aranearum,qua 
initio autumni paßimp campos & arua conjpiciuntur. Confiflit circa margines 
cochlearis,adimet veruculo Jeu fliioferreo ,qu» agitatur materia, eumque ve- 
ftitt&poflea carbonibus quoque infiftit,donec vt flamma diftpetur, autremif- 
ceatur utera Pompholygi. Hanc indicamus effe argenti, terrefirem Cadmia, 
tertiamJpiritus Mercurii cum ar(enico inniti, qmnquamomnes flnt mtrcu- 
viales \vtfic calaem conflat umßt cx argen to & Cadmia,qua arfentco & ar- 
gento vino conflat,poßit que dici argentum nothum, quia metallum edi fed 
furum jVelcadmia metallica argentofiafiue velit augere numerum metallorum 
feplenarium, nl potias fenarium,fiuenon. Nihil enim refert Argentum no* 
thum caimia argentaria. Natavero,quodpcßitpro peculiari metallo recte ha· 
Jreri.i.Qiiia metallum eft huxtadefinitionem, & tamen proprietates habet eas, 
quas nudum alutd metallum, z. Quia principia metallica habet,&fines vfus/fa 
(ofdem..$. Pro metallo in oriente communiter habetur. Inferendum autem 
imperfeäU,nanperfectis qaafimedium inter argentum&flannum J fepararini 
poßit argentum a uteris mineralibus in eo, facile efl iudicatti, cum tam ex ceu- 
tapondio cxtraäaßt fmuncia [ iimfefcmcia , & di drachmam aun, iudicio 
firtiflcwNorimbergtct: Er-putapius ineff fi queatflparari j argenti. Sed cum 
conftflentiam & formam metallicam habeat ah argento, mcejfe eii longe pius 
ineffe, qmnquam id totum propter rapacitatem arfenici & argenti viuiffiri- 
tuofi mnfacik queatfegtegari, Confulendi tarnend) i c funt illi qui artificiofi 
&pentepiffuqtexc9fjtrewdm'wn argeniofam,vt inCarintbia, Sedaftime- Liber Tirtiys. 
m nmnra im etiam ex focietate. Cum plumbo nigro coalefcit quidem, fed 
plumbo mfiexquifitißime mifceatur fubßants. Exactius fodatur eum plumbo 
candido. ludicamus autem optime immifceriargento,&poßicum venu argen· 
ti additis medicaminibusquibus auertitur & defenditur argentum λ Cadmia 
{velutiferrugine, fconis fern,ferro &e. per curuamfornacem cum vtilitate tx- 
ioqui & in plumbum transferri ad fulminandum. Coüiquauimw cumbifmu· 
tho. sei licet cohareantin maffa,tamen non mifientur, niß quis vim adhibeat. 
De mercurio ante dtclum eii. Aeri tunäum luculentaque flamma incenfum 
prabet orichalcum diuerfi generis d vulgari. EU eniw fimile auro Rhenano pal· 
Udo ex auro & argento, parteque cupri. Idee & in coticula talem reddit line- 
am,cnm vulgare amuletur aurum Vngartcum[eu ducatorum. An eii as Babylo· 
nkumilnteUigvmu hinc quo Sparte eius conflit effe Cadmi am argenta- 
ti a ex qua Galmia d-äa&Pompbölyx, qualis fit et Goslaria in plumbanuMl· 
tum eil fauillam ifla in igni totam effe auream,fed extra igne plane niuea, & 
nihilominus asm omhalcu mutare. Cuius vfus tandem fifit cum lucro excoqui 
nequeat?Per feprimo infenaetornamentis variis,vt equoru phalaris,intagmib. 
templorum,annuite,torquibus &c.Deinde variamßpeüeäilepotefipraberefld 
extra vfum ubi & potus maxime, vt matulas, candelabra, bullas & vnctnulos 
. probalthest &e. & in hunc vfumfi venatur, fine fraude tanto minus argenti 
ab fumetur temere,neque argenteofilendori cedet. Durabilitate vero argentum 
aquabit, plumbum candidum fuper abit. In miflurit adiici poteii, materia 
Campanarum,ffeculorum, liter arum typographkarum &fimilium y fed ea- 
usre oportet ne inflammetur. Num tuto quoque poflit adiici flanno ad vaja 
quoque cibaria,quari poteii. Adrkitur inquam plumbum nigrum , & biß 
vtuthum, qua non minus funt venenata quam Calamum. Quidni & hoc ? 
Jklos cum variis ignibus id exerceremus, nihil a fumo paßt fumus, quanquam 
necautißma quoque nare eum potuerimus vitare. Vncte intelligitur licet ex 
Cadmia & Argento confiet,tamen non ita venenatum effe vt cadmia argentofa 
Germanorum , quia eii fixior. Exploranda vero etiam ratio eii exeo ftionit 
tn India. Doldius fctipfit, magiflro, qui id ignibus tentauit,vifumfuijfe valde 
venenatum. Sed rapax eii potius, & confumptuium argenti fecum iunili, vt 
flanmim,quanquam non immune a veneno. Aliud aurem indicium efl refoluti 
in halitus, vt diximus, aliud concretiforma & ccnflflmia argenti. Et 
tantum q/ndem habimus nobis de hoc metallo· 
conflat.· Basilica Chymicä 
C a p v t II. 
De Ionii cakinationeacpmparationes. 
Eius calcinationes ac praeparationes funt tales; i. Recipe ftanni 
AnglicinonSophifticati ( quod ex pondere & malleatione di- 
gnofccs) libras quatuor: Liquefac in olla plani fundi, & a fcoriis 
purga: Deindeiniicc aliquid Salis Ammonii :& igne audto, vt olla 
candeat; Impone jibram v nam &femis falis praeparati,fpatula fer- 
rea tamdiu mouendo;doncc in calcem redigatur: quas igne violen- 
to reducitur in corpus & a fale impuro denigrato fcparatur.Iterum 
roifcetur cum libra vna falis praeparati,& calcinatur,vt fupra. Calx 
abluitur ab omni falfedine, & rcuerberatur ad odtiduum, donec 
vertatur in Alkohol. Salaftufione aceti Alkahfati elicitur, dige- 
rendo aliquot diebus, poftea ftltrando & coagulando: Haec calci- 
natio Iouis,non adeo vtilis ad medicinam/ed habet tamcn,5c fuu.m 
vfum in fufionc Metallica &c. 
2. Calcinatiolouis.nobilior fiet fine additione Salis * vel etiam 
poftunt Saturnus& Jupiter calcinari in fcutella lignea vel fi «Stili non 
vitreata duplici,vtraque creta oblita,quarum vna ad amuftim con- 
tegat alteramrfufi tamen in crucibulo prius, poftmodum effun- 
duntur in di<Stam fcutellam.&Iacinia humida commiifuris circum- 
circa coarcStatis, fubita agitatione moueantur. 
3. Praparatio feu calcinatio noftri eft Grollii, quaefic ionat:Re- 
cipe cinerem ftanni aperto igne fincSophifticationeprscparatum, 
ex illo falem non aqua, vt habent irriti vulgarium deicriptionum 
labores, ied aceto deftillato extrahas, quem poftea a fuo fale aqua 
pluuiali foluendo, ftltrando & leniftime in balneo euaporando fc- 
pties edulcora. Secretum eificariflimum eft in fuffocationc calide 
vmbilico inundtum.· Matrix vbi fentit calorem,confeftim in locum 
Tuum redit, nec ampliusindemouetur. Dofis tria grana, aut qua- 
mor, tribus auroris continuis in 9 qua Artemifiae vel aquis cordiali- 
bus: purgat leniftime per inferiora. in colicis: & ftatulentisaifedH- 
busfummum arcanum.· chirurgi mifcent inter vnguenta& olea, ad 
varia humani corporis vitia ac pathemata. 
Salit louis 
vires yvfus 
acDojis, Liber Tertivs. 
4- Praeparatio Paracelfi cft in Idcritia: Recipe ftanni calcinati 
5ib.j. Salisvncias v. cineris fabarum libram lemis, reducinlithar- 
gynum per ignem rcuerberationis. Huius lithargyrii recipe vncias 
x. Alcool vini libram femis, poft rcfolutioncm reduc in Alcool. 
Dofis agra.vj.vfquead grana x. velxij. Additio cius in I&eritia: 
Recipe huius praeparati ftannifcrupulos quatuor, Aliptae mufeata: 
icrupulum vnum,Bdellii fcrupulos duos. Dolis a fcrupulovno,vf· 
que ad Icrupulos duos femis. 
5. Praeparatio Paracclli in Af. litc.-Recipe ftanni purgati vnciam 
vnam,AncimoniiYnciasduas,limatureCinctiadpondus omnium. 
Reducin calcera per reuerberadonem per horas aq. Deinde recipe 
Alcool vini libram j fcmis.Reduc inAl- 
cali.Doftsa drachma vna ad draih.j.femis. Additio eius in Afclite: 
Recipffiiius praeparati ftanni, drachmam femis, fanguinis Draco- 
nis.drachinas duas,liquoris tapli vnciam j. Fiat mixtura.Dofis vncia 
lemis. 
6. Praeparatio eiufdcm cft Paracelfi in vermibus; Rcdpc ftanni 
vncias tres,falis communis vncias quatuor, Afphalti vnciam vnam, 
fiat puluiscuraaduftionc. Dofisadrachma femis,vfqueaddrach- 
mastres. Additio cius in vermibus: Recipe huius ftanni praeparati 
vnciam vnam,feminiscolocinthidis,Plancaginis ana drach. vj. Fiat 
puluis.Dofis ab vncia v na, vfquc ad vnciam vnam femis. 
7. Praeparatio erit Diaphoretica, cftqueBeguinh Recipe louis 
Anglici limati, vel vt fupra,in icuteiia lignea,vel terrea non vitrea - 
ta calcinati vncias duas: Mercurii fublimati vncias quatuor : fimul 
mifcci&perretortamdellilla igne arenae, apponendo vas recipies, 
aquafemiplenum: dcftiliarc inceperit, da ignem fuppreiliu- 
nis moderatam,donecqmnis liquor deftillaucric, & praecipitatus 
fucr tin aquam Quod autem ad collam retorta fablimatur, abra- 
ditur, & cum eo,quod deftillatum cft,per noitem digeritur. Aqua 
(piritu vitrioli impraegnata ad vfus (eruatur:Calx vero 
cxficcatur. Dofis ä g anis quatuor ad fex. 
8. Praeparatio exloue cum Antimonio, omnium nobilillima; 
Recipe Reguli Antimonii fine Marte faifti vncias fex, louis purifli- 
mi Anglicani vncias quatuor,liquefac vtrumque in feparatis tigillis, 
poftea confunde mouc, vtiimul rite incorporentur; redige te- Basilica Cry uic μ 
rendo in pulucrcm fubtiliflimum.hurc iunge Mercurii fubliman o- 
ptimi prius triti partem aequalem,id eft vncias lo.Mifce, acfubitc» 
in retortam vitream iniiee, liquefcerc enim flmul & euaporaro 
incipiunt, pofteain liquorem gummofum, addito etiam «gne fup- 
preflionisdeftilla.Huncfpiritum falisnitnexartepertertiamdeftii- 
lationem in puluerem album tandem prius cande« 
Faktum in S.vini vulgari extirgue &:exflcca;Dofis efta gr j.ad j.po- 
tentiflimefudoresprouocat, & mirabiliter in omnibus affcdtibuj 
Diaphoreiis curandis prodeft. 
p. Praeparatio eft Ionis limaturae fublimario eum fale nitri, in 
cucmbita terrea (roftrara, per quod roftrum pedetentim iempec 
tniicirur lupiter & nitrum inuicem probe mixtis) appoiltis multis 
capitellis ieu alcmbicistcrreis,fupremo vero loco applicato magno 
recipiente cum alembico vitreo,deinde flores.refrigeratis vafis,col- 
lige , fuperiore loco fublimatos, & edulcoratos pro optimiste- 
netojteliqniindigentcorrediione&abftraflionealicuiusmenilrus, 
fpiritusnitri, vini aut vitrioli: Corre&i pofliint Eflenfificari, quae 
EiTentia in multis morbis nobile medicamentum exiftit. Nota au- 
tem ii in recipiente humorem quendam videbis aqueum, hunc fpi- 
ritum louis ede puta, que mox effundes affufaaqua,corrodit enim 
vitrum,in medicina nullius vilis: Hic iideflderatur artificiofiusde- 
ftillatur ex louis fale, vel fale louis cum fpirimviniextra&o, &hac 
ratione veniet ad medicinam habilis, huius, confe&ioncm vide ex 
fequentibus,in Anatomia Saturni. Hic venit citandus Libauius ex 
lib. 2. Aich. Traft. i.de Extraftis cap. 40. pag. 182. ftannum calci- 
natum, miftumque pari halinitro in patinam ardentem conjicia- 
tur; exurgensfumusexcipiatur ollaquintuplici, Perafto opereab- 
rafa fuligo eluatur,vt fala flore difccdat. Regulum in patella reli- 
sum ad alios vius vertes. Eadem eft ratio florum plumbi nigri e:t 
cerufla, vel lithargyro. 
Eodem modo poflimt extrahi flores ex albo Hifpanico,Cerufla* 
Antimonio,pyrite,cadmia, lithargyro &fimilibus; pofllint&dir 
uerfis. Iraqj quilibetponanturfuis locis, vt nihilominus generalis 
non omirtatur,poflirque operari Mag'ftcr, prout ieu inftmftuseft 
inftrumcntiSjicu iudicardeu ex via putat. 
Piipofitio vaforum hic ea eft,qu e in ftibio per multiplices alem- Liber Terti VS. 
Bicos. PatinatcrreafortisdifponituiTuperpmnisalatcreinciia, vt 
ferrea ipathapoflk immitd, fitque ipfa immobilis, in fornace ven- 
to fa. Huic imminere debent ollae inuerfae quinque, quarum altera 
alteri incumbat,infcrioribuspertufisjfummaclaura. Diftet item i- 
ma a patina digitis quinq; aut circiter. Cum incanduit patina,iniici- 
tur aliqua pars mifturae,-& opera datur,vtreda cofuigat fumus, nec 
declinet ad latus,lasdatuc artificem,id quod etiam in limilib.eil ob- 
feruandum. Parte vna non amplius fumante, alia proficienda efi. 
Quj tutius operari quaerunt,difilationera in latus vtunturper folles 
&c. 
Notandum etiam quod quidam ante calcinationem& praepara- 
tionem loucm purgant, exempli gratia: Liquato inficiunt febum, 
vel ceram aut mei,donec hasccomburanmuEffunditut in aquamör 
iiccatur.Vel granula cius lauatur aquis acribus, vel calx per hydrar- 
gyrum £rda, eodem tradatur modo, donec argenteam puritatem 
acquirat: Nonnulli etiam purgant per calcem viiiam &c. 
Praeterea nofter L'bauius Jib.a.Alchcm. trad. i. de Magifter iis 
cap. 15-pag. 71. Sic dodiflime infert de calcinationelouis&Satur-· 
m.Calcinantur (inquit) ftannum 5c plumbum per aquas fortes,vel 
ignes reuerberantes in cerufiam. Vel.· Laminas ifiomm immerge 
Ipiritui virrioii acri mbeo/ufpende de funibus ad aerem, aut etiam 
aprica,donecceruiTaappareat.Hancabrade, & opus repete,donec 
totae fint caicinarae.Vei.-Laminas fufpende in olla ampla lutoarnia - 
ta ad fornacem calentem pofitum, in qua olla fit acetum cum Tale 
ammomoibluto.Huiusvapore corrofaelamellae cerufiam exhibet. 
Bulcafis in olla Orificii amplioris ponit parum acetum vini cum fua 
fece,imponit huievuas albas bene maturas. Sufpendit laminas e 
gaufapino panno filo aftddas: tegit operculo, iepelic in fimo, do- 
nec vna tertia emineat. Debent autem νικε perungere fere ad me- 
dium ollae, &c. Ceruiiam abrafam eluit faepe, donecalba fiat&c. 
Alia calcinatio peragitur aceto ftillatitioacerrimo, in quo fcobs 
Saturni vel ftanni maceratur. Et plumbum etiam calcinatut 
per Ikhargyrum , quod foluitur acri aceto in ladenm liquo - 
rem , qui abfirada humiditate relinquit cerufiam, Eft & calx 
cum indurationc, qua occafione putant eam inieruire tranfmu- 
tadoni. Laminae plumbi albi vel nigri fubtiles concinduntur 220 
Basilica Chymici 
mmutim,&curn calcevmamutuis ibatis reuciberantur, ccmen- 
tanmrqne perno&em. Plumbum album inde o'ledt au fandi- 
tui: jgni.fufum iniicitur in liquorem, fadhim cx aceto Sc fxiuio cal· 
ciscinerifqueSarmcntitii. Tertiarepetitioneacquidr duii iem Lu- 
nae. Sed plumbum nigrum fufum quadragies reilmgucndumcil 
miftura aceti & aqua falis communis praeparati, inde tritum ficca- 
tur jinclufumque ollae, clibano immittitur per horas 14. calenti* 
&abitin calcem viridem pondere Auri. 
Calces louis & Saturni reduci pofflmrcum borace ex Tartaro 8c 
oleoTarrari.ied igne magno & fubito,aIiasin vitra abeunt.Plcrum- 
que autem hi modi dmetiis medicinis inferuiunr, quarum, modus 
cil attendendus, vc calx cluatur ab· acredine, vel etiam finaturpro 
diuerfitate. Ad vfum figulorum etiam e cinere plumbi conficitur. 
Ehalius calcinandi modus c granulis Saturni., Pone haecinfiftile 
non vittatum,&ad ignem candefacito, leu fine vtincalefcant qua- 
rum pofflmt.Riilingueacetoacerrimo aliquoties, poileaeliqua fcu 
funde,& cum ferrea rude agita, dum in fpumam attollatur tota fu- 
fio. Spumam igm coque quouique albedinemiubcitrinamacqui- 
rar.Haec calx aptior cil etiam poteft diffluere, &c. 
His & addemus aquas fortes foluentcsilannum, quarum 1. haec 
cft,fi, vis eius Mercurium .-Recipe Vitrioli Vngarici lib.ij. Salisco- 
{emunctam, Vitrioli albi vnciam.Fiataqua fortis. 
2.. Aqua folucns fi ciusmauisSuljpHur.·. Recipe Salis Ammonii 
felibram : Aluminisplumofi vnciam, Aluntinis iefcunciam,aerugi· 
nis vnciam,ialis vncias o&o.Fiat aqua fortis.. 
3. Aqua ad calcinationem cius idonea: Recipe falis petrae vn- 
cias duas, falis armottiaci, Vitrioli ana iefcunciam. Dcftilla 
ter. 
Eil & alia aqua deilillata , iednon aqua fartis, cum quafeli- 
ciffimo fucccfiu noftri Chymici Dodlores propinare &c appropria- 
re poflunr iaIeιτρ Iouisseiusdeferiptio fccreta haec cil: Recipe Rad. 
Diprami,fem.Rauciaeanadrach.j.CjnnamcmieIc6H,cafflaEh'gnea:, 
meliffleana fcrupulos duos, Croci orientalisfcrupulum icmis, Ca- 
ftorei pinguis & recentis fcrupulum vnum . omnia redigantur in Liber Tertivs.' 
ραία crem, mifce Sc ftentin infufione cum aquae Rarae iih.R.pcr dies 
tres.poftea dedü a in M.B.in cochleari integro ii jius aquae, dantur 
Sa Iis loais grana tria,, mane ac calide, continuando ex ratione 
morbi- 
C a ρ ν τ ΙΙΓ. 
De QjtJfentiaJouisfiußxrmu 
CAIcem louis (mquitLibauius)fubtilifllmam digere infbrti vf«· 
nirpiritu,perdicstrigintaiex,vtindureicat inftar lapidi«. De- 
ftilla totum phlegma tertio ignis gradu ter cohobando icu redden- 
do aquam abftradam calci. Intendepoftca ignem, quoulquefan- 
guineus ros prodcar.quod triduo fit. Primam autem aquam ieorfim 
cape,rubeamitemieorfim,quamietuabis nomine QuintaeEflen- 
tiae louis. 
Quido Magnus de Ponte fic vult: Recipe louis caldnati ad fla« 
uedincm velalbcdinem vncias quatuor,menft:rui vegetabilis Ma- 
gni , flue Q. Eflcntiae viui vnciasofto, putrefiant per quatuorde- 
dm dies ac no&csfln hoc ipatio temporis QiEflentia louisin fiipre- 
ma par» menftruiinnatabit flauiflimiinihr olei, quam iepara per 
tri corium; 
Dicam tibi quid res finftannum per ie abfqmc vlla additione lea 
heterogenco reduc per calcinationem in puram calcem ; habita 
calce adfit acetum,pro ea extrahenda, extradh-,menftruum perde- 
ftillationemabftrahe.&cdulcoravtartiseft:cdu!cato, cum Alko- 
hole vinieflenfifica & filtra,fi placet circula.Haec louis 
bteui tempore curat omnis generis Apoftemata,leptOfam fcabiem, 
venenatos aiFedlusfluemquevenereamiEftquc Anodynum excel- 
lens in multis inflammationibus. 
Nv bilior edentia louis eftilla quae fit per cxtra&ionem cum fpi- 
ritu eflenfifica to ex floribus, vel quae fit ex regulo louis cum Anti- 
moniofufo&rublimaro: Hae enim cflentiae ad fupremum praepa- 
rationis gradum funt redadae &c purificatae. Nonnulli etiam hoc 
ρεο maximo ventilanticcteto ·. nimium recipitur ab iftis Mercurius iubii matus,qui mifcctuf cum calcc cella amb& 
in oleum, quod poftmoduraartificiofa methodo deftiilationis per 
crebras cohobationes ad fixum deftillatur, &fixaturin puluere al- 
bicantem, quifatfuperq·, fixatusab artiftis extrahitur cum Alkole 
viniinnobilem e flendam; aliquicciamficperfevfurpant * Dofis 
gr.j.ad iij.poteft: & Effentia Iouis,ex vitriolo&vitro ftanni extrahe- 
re , idq, facilimo modo,&c.nunc de oleo. 
Basilica Chymica 
ap- 
grobrMtk. 
€ a P V T IV« 
Ve oleo louis* 
OLeum louis fic fit: Cryftallos ftanni fuperfunde aceto deftilla- 
to.Macera in Balneo,dumfoluantur: coque per horas 11. vbi 
refrixerit decodtum, quod darum eft tffunde tk deftilla.Reliquiis 
cxficcatis affundealiud acetum,& perge vc ante, donecfoluamur 
omnes Deftilla acetum primo,deinde oleum. 
VehRedpe Vicrioli louis flauiflimi q.v.deftilla ipfum per retor- 
tam igne aperto per fe,&: primo liquor exibit dulcis, deinde oleum 
flauura,ieuBalfamus Ionis jn fundo refiduum habes falem, hunc 
extrahe fecundum artem vc fcis.Hoc oleum curarMorbumGallicu, 
contradturas.fiftiffas,cancrum,vulnera antiqua &: recentia.Dofise- 
ius grana tria in vino veteri,purgat per inferiora. Tollit itidem 6co- 
cuiorum maculas,extcrne fi illinantur. 
Alius fieprafferibit: ftannum in calcem fiue cinerem redigitur, 
peifunditurq·, aqua valida,& dum lapilli Cryftallini profiliant, in 
ampulla finiturrjDeinde humor omnis per arenam modice extilla- 
tur;poftea acetum deftiliatum affunditur, &c in Balneo maceran- 
tur omnia,donec foluantur,horifque decem aut duodecim conco- 
quuntur,& vbi refrixerint,quod clarum eft,eximitur, deftillaturqj: 
Maceriseexiccars: aliud acetum admifcetur.coquicurq; vt antea do- 
nec omnis eliquefcatratqi tunc acetum ftillare finiturddq; iteratur, 
vfq; dum illa olei modo in fundo fubilftat: quod dum adhuc calet, 
eximi debet,ne mellis inftar fiat fpiiIam.tSinguIari quadam faculca- 
tcvlcera vulnera recentia adhuc intra horas 24. fanare dicitur. Liber Tertfvj. 
Rubeus ficait: E ftanno oleum elicitur in calcem reda&o &c a- 
qua fordioluto, ea ratione, vc lapilli gignantur; quos aceto ftilla- 
titio macerant.inde derrahunr,dum in tundo maneat, ceu oleum : 
ad vulnera recentia, &c vlcera cita fananda efficaciffimum. Item in 
plumbi calce effici poteft.fed acui acetum debet. 
Alius fic infert ; oleum ex ftanno trium guttarum inftar ex vino 
potum,aluum fine difficultate mouet, humorefque educit: oculis 
membrana obdu&is perpennam illitum opitulatur; MorbumGal- 
licum.exeaq·, ortavitia.-Itcm vulnera curatu difficilia, vlceraque 
maligna fanat.Quiactiam ftannum per ignem in calcem redu&um 
laeuigatumq; 5 fingularem efficaciam in arquato, afeite & vermibus 
curandisobtiner.adhuncmodiimprad'cripturn.Recipeilanni prae- 
parati drachmam j,rem.colocynthidis,plantaginis ana drach.vj. In 
puluerem rediguntur, mifcenturq·,, huius vncia datur ad Lumbri- 
cos enecandos, cxpellendofq;,In afcireilanni laeuigatidrach.ß.frn- 
guinisdraconisdrach.ijdiquoristapfi vnciam j Mifcentur, dantur- 
que drach-is.podere.Stanni in calcem reda&i icrupuli v. aliptae rao- 
fchata: fcrupulusj.Bdellii fcrup.ij fimulfubiguntur, arquatoqj in- 
feftatis exhibentur a fcrupulo ad fefquifcrupulum vfque- 
Ex Vitriololouis elegans fane etiam deftillatur oleum in hune 
modum .-Recipe louiscaldnatihb.j.velij reuerbera per diem,poft- 
ea fuperfunde acetum radicale & extrahe Vitriolum vt artis effihu'· 
ius Vitrioliaccipe q. vis &deftilla per arenam,prius aquam dulcem 
deinde oleum vt fupra dixh 
Sal louisper fe etiam in cella foluitur in oleum, quod fummu eft 
Arcanum in fuffocationeMatricisfin cochleari enim calefa6him ad 
inunguendum vmbilicum,confeftim matricem in locum reducit. 
C A p V T V. 
De Vttriolo, Vitra & Mercurio exlouc^. 
Vltriolum ftannni fic fiet: iblue lamellas in aqua forti.vel irriga 
aqua forti, & fac quafi ccrufiam. Quam elue aqua, & co- 
la,colatum fine coagulare in lapillos in vitro. Potes edam humo- 
rem abftrahcre deftillando* Vel ; Calcina per aquam fortem. 
.intern 
neres ex 
quibus vi- 
tra· 224 
A calce abftrahe fortem. Affande dulcem calidam, teVitriolufa 
extrahe: cola & coagula. E vena tamen itera re&ius peti potefl, 
quod notandum efl. 
Prscipua virtus huius Vitrioli concernit pulmones, anthore 
Theophrafto.&eius praeparationes conueniunt cum praeparationi- 
bus plumbi i has videexfequentibus. 
Ab hoc Vitriolo fi cleuctur aliquoties Sulphur per reiteratatn 
fublimationem, abibunt in medicamentum fummum, curans o- 
itmcs morbos pc&oris& pulmovis.Diuri ticum etiam excellens ad 
expellendum calculum renum & alia:eius Dofis gr.j ad vj. 
Vitrum Iouisquodattinct,facilimomodoperficitur,icdin Me- 
dicina cius rarus eil vius, eius vero c flentia maximi cft momenti, fi 
abfque cortofiuo conflet praeparata.Fit autem vitrum vel per fc, vel 
cumadie&ioncaliorum: perfe, opus habet calcinadone lupirer, 
per menfem,dcindc requirit artificiofam fufioncm,vcIut &aliame- 
tillafundunmr.Cum additione fit, vt cum filicibus,vel aliis,hi mo- 
di &: alii variia nobis improbantur,quia labores funt fophiilarum, 
in medicina nullius momenti. 
Mercurius louis i.ficfit;Recipe limaturaelouisq.v.hanc calci- 
na cum tartaro & fale, deinde viciflim mifce cum recenti fale, tar- 
taro ac Sale Armoniaco,affunde fimul vrinam & pone ad putrefa- 
ctionem per i4.dies acnoCtes,deinde perlatus cum bolo vel tarta- 
ro deftillacx arena,&in recipiente aqua pleno inuenicsMcrcurium 
louis; Hunc praecipita per fe in phiala. Hic praecipitatus curat luem 
vencream, purgat&vifcera referat, omnes etiam pulmonum ob- 
ftrudtioncs (oluit. 
i. Modus fic fit: Recipe tenuiflimae limaturae louis q.v. mifce 
cum Sale communi & Sale vrinac vr artis, poftmodum putrcfac.m 
B.M.pcri4.dies ac nodfccs,hoc tempore elapfo deftila per defeen- 
ium,& in aqua quae cft in recipiente, inuenies Mercurium flanni. 
3. Et fic fit:Recipe calcem louis cum fale calcinatam,cdulcora- 
tamque, hanc mifce cum Salis Armoniaci &lib. ß.vrina;, pu- 
trefiant per dimidii menfisfpatium, deinde deftiliaper Ltus 
& habes quod d iClurn cft, Mercurium 
louis. 
Basilica Chymica Liber tertivs. 
LIBRI TERTII 
BASILICAE CHY- 
MICjE 
Pars 11. 
C a p y t I. 
De Terrorem definitione, natum atque 
proprietates. 
Errum, inquit Bornettus, eft metallum imperfe- 
6Kim,durum,albedinisIiuidaeinaperto,rubrumin 
occulto, plurimum habens Sulphuris, minimum 
toj volatilis,Mercurii, de vtroque tamen partem ali- 
quam fixam,aliquam fugacem,fed hanc minimam. 
Virtus eius raedicamentoia praecipue concernit lienem ÖC omnes 
haemorrhagias. 
Tardiflime tunditur, diu fuftinens ignitionem, & calcinatur 
prompte,quod paucum Argentum viuum, parumq·,, Sulphuris no 
fixi facile abfumatur.&fathiicentem compagem relinquat. Difli- 
cilimeiungitur Argento vino,ob paruam eius quantitatem aqua- 
lem , quanquam ii artificio quodam terreftris natura tollatur, 8c 
hydrargyrus acuetur propius, commifceatur, & pertinaciter co- 
haereat. Mutatur in aciem; fluorum mineralium &extin£Honis ad- 
jumento, &crupmm,auxilio calchanti Ignibus pluribus &reilin- 
ftionein aquis gypieis&fimilibus ita induratur, vt plane fundi ne- 
queat. Exeo Crocus conficitur,tum Medicinae vtilis, tum gradua- 
i donibus metallorum,haec Libauius. Basilicas ChtmI'cA 
Paracelfustom. S.lib. 4, philofophiae de elemento aquae cap.4.' 
pag. 98.inquit.Ferrum metallum fecundum eft, ex tribus primis or- 
tum,multis concurrendbus additamentis praeter id, quod ferrum 
cft,hoc eft in generatione ferri a cupropluseftSalis & Mercurii,mi- 
nus Sulphuris rubei. Continet etiam in fe Sal cupreum,fcd non 
Mercurium eius potffima cft corpus, Sal, Mer* 
eurius, & tandem Sulphur. Cum ergoSalispIusiit, quam com- 
poiitio Sulphuris requirar,metallum minime hei i poteft, niii in ae- 
quali pondere cofiftat.Flexilitas enim procedit ex Mercurio,&eoa~ 
gulatio ex iale.Sal itaque ii nimium fit,nimium indurat Non n.niii 
in duritiem abir.Hinc fequirur,in ferro m-ultu eile metalli, &c multu 
eius,quod ferrum non eibquiaSalis plus adeft,quam oporter Jn ge- 
neratione huius,primu accedit,fpiritu Vitrioli squa celeritate con- 
currere, &c Mercurium indurare in chalybem. Decedente autem ' 
duritie »fequitur generatio ferri. Et niiiipiritus Vitrioli ea potentia 
accedat,chalybs produci nequit. Generatio liquidem eius tantum 
procedit ex fpiritu celeti, in Vitnoloiaeente. Spiritus ifte Vitrioli 
ferrum rubiginc imbuit ; quia innata iibi acrimonia fuumipiius 
corpus exedir. Sic & cuprum,quia fpitituscft. 
Et tingunt iefe fecundum Sulphur & VirdoIum.Vnaqueeftgfe- 
meratio cupri, ferri, vitrioli: &vna etiam origo, refpecftu ipintus 
Salis.Ideo in ferro,chalybe,& cupro vitriolum iacec: & Vitrioltim 
quoqj in fe metalla ifta habet,quae ex iplo extrahuntur. 
Eodem tom.traft.i.deinineralibuspag.241.ait. Ferrum genera* 
tur ex omnium minime fluxili fulphure,fale& Mercurio ex aduer- * 
fo ftanni & plumbi: coaguiaturq; in durum metallum, copulatur- 
que in feipfo. 
Nam in vno duo iuntconiugatamctalla,ferrum Sc chalybs. Fer- 
rum eft foemlna, chalybs mas.Simildq·, conjugatio eft ei, qua Aurft 
•&C Argentum feil icet Mas &foemina iimul vna crefcunr. Poliunt 
Jtaq; feparariinuicem,faemina in fuum fexum, & in fuum etiamas. 
Ec foemina impendi fuis viibus poteft : fuis itidem & mas. 
Aliusphiloibphorum iicdefinit: Ferrum , Graecis Sn/Vpr. Firci 
Argento viuo modico,ponderoib, immundo & lutulento: & ful- 
phurcipiftb, impurg& adurente. Ac proinde edam non liquatur ί ίΐcut reliqua metalk.led mollificatur tantum. CraiTa enim & terre- 
ftrislubftantiaineo mulra,pa.i tim eins deHuxionem prohibet. O- 
mniumitaq, metallorum cftdurjffim,um,& inftrumcntis fabrilibus 
aptum. 
Ex ferri fpecie ( idem) eft etiam chalybs, quod Germani ©mM 
vocant, veteribus ftomomadidum , quod ex hoc cultellorum 6c 
gladiorum acies, quas hoceit. ora vocant ,fiant. Eftau- 
tem chalybs fabrilior.dc aqnofiot ferri pars, per deftilktionem 
exrra&a ; Ideoque durior eft,& compa<fiior,propter ignis videli- 
cet & partium iubtilitatem, quae per vftionem duriores fiunt. 
Propter maiorem etiam ficcitatem, & terreftds humoris iepa- 
rationemeft candidius, & facile etiam diffilit. 
Quod ad vires attinet, fpleni&ftomachi imbecillitati confert, 
aqua videlicet,in qua caedens ferrum aut chalybs extin&usfuerit, 
haufta. Vinum vel aqua in aqua candens ferrum fit reftin&um Coe- 
liacis, Dyfentericis, Lienofis.cholera affedtis, &c ftcmacho diftblu* 
cis potu auxiliatur. 
Rubigo ferri fen ferrugo 'Graecis Ix <mcTwp», Germanis ©ifm. 
£Ko(i/acmini non eft incognita. Vim habet reftringendi,fiftitfcemi- 
narum profluuia,admota. Potum conceptum prohibet. Ex aceto 
ili ita ignibus (acris , & papularum eruptioaibus prodeft. Adica- 
britias item genarum, redimias, pterygia 6c condylomata valet. 
Gingiuas firmat. Alopecias capillis explet. 
Scoria ferri, feu recrementum eius. Germanis (£tfinfd)k cfctt/ 
funtfordesfern,quaeinter cudendum repurgantur. Viribus cura 
rubigine eft iifdem minus tamen efficacibus. Exacetomulfo pota 
prodeftiis,qui aconitum fumpferunr,&c. 
Ferrum ab aere differt fonitu clariore (inquit Andreas lib.com- 
ment. Aich part z.lib.i. de natura metallorum, cap, io.pag. 21.) 
quem illud habet raucum,poftea quantitate principiorum terreo- 
rum & fixorum,quae in ferro abundant, &hincetiam difficultate 
fufionis dc receptionis Mercurii. Habet & minus chalcanti, & 
colorem in albo liuidum , vr facile alterum ab altero poffit fe- 
cerni,ne quid dicam de aerugine & ferrugine, quarum haec ferro» 
illa aeri eft propria, dc vbicunquc eft, ibi arguuntur fqa corpora* 
Ll« IR »TER TI V:«. Chymici in Marce multam ponunt fiducias. Quia enim conflandi" 
fimaceft ducationis, quanquamdifficilime copuletur cum Mercu- 
rio, & ob hanc caufam etiam cum Auro & Argento j tamen fi fe- 
melperartemconjungatur, fiquidera id rite fadum efl,nullo fe- 
paratur ingenio,(tranfmutato prius iri cuprum, deinde amalgama- 
to) aut certe maxima induilria. Paracelius diciturin tranimuca- 
tione hydrargyd in Aurum adiecifleferri fcobem s idemque vult 
commentum illud de concentione Martis cum Sole coram Mer- 
curio. Geberusait.· fi funditur medicina eius naturam immutan- 
te, coniungitur Auro &cArgento abfque feparatione. Item fi prae- 
paratur, (Sc coniungitur, non feparatur vila arte. Eil autem eius 
praeparatio vc feruata fixicate, tollatur immunditia. His promif- 
iis impulfi nonnulli abluunt cius fcobem aqua nicrofa, vel ammo- 
niata, vel aceto tartarifato, &poitca muria,praeterea etiam aquis 
dulcibus. Exiccatae iungunt hydrargymm probe contundendo. 
Deinde fublimant tam fiepe, donec hydrargyrus in fundo ma- 
neat cum fcobe. His fadlis adiiciunt Aurum vel Argentum, 
funduntque in cinericio , &c fic putant fe obtinuiife quod Ge- 
berus voluit. Auro vero magis iungunt, quia facile tingit ru- 
beo : difficilius.albo, &c fatis videtur eile ponderofum , quan- 
quam ingteifus hydrargyd , 6c Auri compage addenfata, ex ple- 
rifque poris, & occulta terrefld afperitatc aut potius demulfa,. 
fimul pondus & teneritatem inuehat, fi in praeparatione opu$: 
cft fufionc eius, ea perficitur adicdlo arfenico, vitro , & firai- 
Ebus.. Geberus etiam abeo fublimat, ni fophiflica efl locu-- 
tio. Funditur & cum plumbo & cadmia „ teile eodem. Ne- 
gant aliqui ferrum aliis metallis commifceri , cum in officinis 
monetariis catini ferrei feruenti contineant metalla, fine omni ad- 
haefione nedum colliquefa&ionc. Sed verum, id cft, de for- 
dido , & leprofo * non autem de emendato per artem. Apud 
Gebrum funditur cum Arfenico, ita vthoc illi ignito aipergatur. 
Fufio Argentum immittitur. Quomodo in cuprum mutetur in 
iequendbus traditur. In medicina'fquamam externis admo- 
nent, praeiertim vlceribus maligpis :.quin & tumoribus asdema- 
tofis. Vorata fcintilla reilin&a purgat violente. Crocus Mar- 
ris calcinatignc reuerberii fa&us,, hydropicis vbicunque - 
Basilicae Chymic^ Liber T ertivs. 
roborandum aftringendumqueeft, atque etiam in haemorrhagiis 
feliciter vfurpatur. Similiter in Lienis malis, cui membro addicunt 
ferrum. Non minus vtilis eft aqua eius cxtin&i, &c oleum ex fer- 
rugine ; quod tamen quidam ad graduanda metalla, aut Elyxinum 
colorem exaltandum accommodant. Cognatio eius cum magne- 
te nota eft. 
Ariftotelesin mineralibus, numero 46. ait:' AsTtS/ iAulm ILm1 
fivcu fyli σιν ffjφλνζοίΐί -jS ωα-yt λίγχσι» , ώί της 
χ/χ/χα της nc/iTuQifofOfiVS , ώί τν> τππκ/χων. τκ ΰτίν» ■S'e ei ftyu χττλύΓς φχσι πλΙ/Μ αν - 
Τΐ5 wpmtiiiii». oi 1"ί tI/jj \zjztUW c/x ίy.s φυστως ττλυΒ-Ηση» 
'/mpepßx?&&i» fre το» πυ&Μ&·χ;ον tyiXiitS/jc» λίΒ-cv eivcu ci τπ> - 
λΐω. if cfic oji"Jjg©-· τπιλυ τνβαϊλωv yinrui ng.Ptta». ei e /χη civ uicl y(ef,uiya) cxxxi. 
ντο , ai'iv ώς tetxs <&%φίξε 5 yj)»e» ifixen» xvhutb» , » mxlw S"s yi~ 
n<% 
Gigni ferrum ait in Chalybum 5c Myforum regione ex arena' 
fluuiorum. Tradit quidem alibi, innataftc xs mari, &c collc&um 
inde fuiife; &c Geberus meminit cum fiuuio protrufas aeris fqua- 
mas , tandem aurum praebuiiTe,fed nihil abfurdi eft,aquam ferrugi- 
nofam lutum ferri prasbere,vt in lignis, quod excoqpitur cum py-· 
rite totum, vel prius elutum. Dum ait, ab argento nil diftare,. 
( cogita de Azzalo Ferro Indico feu Serico ,quod aliqui Chinciium 
vocant, &" periiile volunt) fi frequentius recoquatur pluribus 
fornacibus, videtur indicare, polle ex eo fieri argentum, feu fepa- 
iatione,feutranfmutatione,ficut&in ass & plumbum ait, hrecAri- 
ftoteles.· 
Paracelfustom. 6. de coelo pHilofoph. feu libro vexat, in cano-· 
ne tertio pag.zS3. fic ait de Marte &c eius proprietatibus. Occulta 
fex Metalla feptimum expulerunt a fe, ac illud effecerunt corpora- 
le , valorem illi minimum relinquentia, maximamque duritiem ac 
onus imponentia. Hoc fa&o omne fuum coagulationis robur 
atque duritiam in iftud excuderunt ac manifeftarunt. Econtra 
colorem »liquefa&ionemque cum fua nobilitate fibi retinuerunt» 
Difficilimum eft aclaboriofum ex inepto vulgarique homine,Prin- 
cipem aut Regem fieri. Sed Mars valida, pugnacique Dominium 
acquirit, Regifque locum occupat. Eft tamen quod caueat ab in- 
fidiis,ne captiuetur ex improuifo. 
Gonfiderandum venit, qua ratione $ Regis locum & © & ])' BASiLICJE CHYMICtiE 
cura f) locum obtinere valeant. Mirum imo qua ratione mi 
Aurum tranfmutari poifit, de hoc vide Baiilicx noftraePhilofo- 
phicic confilia prompta, nobis hic tantum coniiderandus ve- 
nit,quatenus ad vium medicum , nempe medicinam adhiberi poi- 
iit. 
Dc ferro nonnullus Sc fic infert: Ferro vix quicquam commu- 
nius, vixquc aliquid&vtilius & nocentius. Neque enim aedicula 
autftabulum,nec nauicula,neque quaead hominis vcftitum &c ali- 
mentum fpedtant,fine ferro fieri aut haberi, aut praeparari queunr. 
Nullus fiquidem laborfuicipitur, nullum opus abioluicur fine ferri 
adiutu. Omnes enim artifices ferreo quodam inftrumento, vt 
agant,opus habent. Ex eo autem non folum vomer, ferra, fecu: is, 
falx,forfex & acus,fed &c iactila, fagittae & bombarda- 
rum globi,quibus non tantum ciuium aedes, fed duitates ac propu- 
gnacula ruunt, homines enecantur &: mille credes perpetrantur. 
Quod regre ferens Plinius, Ferro, inquit, vtimur, non cominus fo- 
lum,fcd etiam miffili vclucrique,nunc tormentis excuiTo.nuncba- 
liftis,nuncveropennato:vt ocyusenim mots ad hominem perue- 
niat,alitemillam facit,&c pennas ferro tribuit. 
Qmd fi vidifict Plinius Bombardas/eu tormenta bellica quibus 
nunc non modo vrhium maenia, fed montes & laxa rnunt,& dimo- 
uentur? Ferrum autem tot malorum caufa non eil:, fed humani 
fraiis ingeniiicelcratifllma, quaepefiimeferrovtitur, quod ex ie 
malum haudquaquamiudicandum. Ex eo enim abfcefilisfcu vo- 
mica aperitur*fanguisputridus e venis educitur,Empyematis pu- 
rulenta faniesextra thoracem eiicitursofiium fragmenta, aut aliae 
res cerebro moleftae extra caluariam ducuntur, confedti carie den- 
tes cuelluntur, vlcerum cadaucrofa caro tollitur, membrum putre 
neinconfortium torum trahat abicinditur. Quid plura? ferro vix 
vita,immo nullo modo carere poteft, ahoqum pro domibus fpe- 
iuncac vnguibus effodiendae,& belluarum more vi&itandum. 
Sunt autem (idem ille) ferri duo genera , .vnum generis no- 
men retinens ,abfoluteferrum dicitur, alterum quod magis de- 
fecatum, chalybem ,& ab acie quam gladiis ex cofadispraebet. 
Acierum vulgus Galloruqi nominat. Illud, rurfus duplici,difgri- Liber Tertivs^ 
mtneagnofcitur,vnum enim eft,quod & liquefcit & ducitur, ex 
quo nempe muka fiunt inftrumcnta ruftica. Aliud quod liquefa- 
cit quidem, fcd non ducitur, 6c facile frangitur, ex qüo fiunt le- 
betes fufiles, 6c alia multa ad vfum culinarum. Port id operis 
non inutile eft, vt credit Scaliger Exerc. 88. denuo enim fundi- 
tur, vt etiamaterum, quod ipfc fcripfit tantum mollcfcere: v- 
trumque enim ignis vi aidentiffimi liquari vidimus. Sümque 
nonnulli Lutetiae qui ferrearum ollarum fragmenta quaeritant & 
emunt, quae ad fornaces denuo liquanda conuehilnt. 
Chalybs autem a multis dicitur ferrum accurate defecatura, 
mulcique cx eo illum efficere ia&itanr. aChalybonc oppido Af· 
fyrix nomen habet. Laudatur omnium maxime Damaicus: Gla- 
dii enim Damafceni etiam ferrum fcindunt; 
Ex chalybis feobe paratur puluis , quem Chymiatri Crocum' 
Martis vocitant. Verum fcobs ferri vt decet apparata, aeque va- 
lere comperitur. Vt autem ex aere fit aerugo , iic ex ferro 
gt>, quae ipfius rubigo eft, a qua velut in vindi&am , quod fan- 
guinem effundat humanum, eroditur <3c abfumitur, & ferrum 
omne hominis cruore tintftum quam mox rubiginem contrahir. 
Eru&at autem quoddam excrementum, quod modo fcoriam, 
modo fqUamam , modo recrementum , modo ftercus ferri nun- 
cupant. Squamma tamen feu batitura magis proprie dicitur, quae 
e ferro d ilm' malleis percutitur, excutitur j Recrementum iiue fter- 
cus quando tantum ignitur,expuitur. 
Rubigi nem Ferri curandis vk eribus conferre affeuerant, eaque 
Telephum Myimorum Regem ab Achille fauciatum,fanatum ferf- 
bunt: Ea enim vc 5c fcoria ftringit 6c ficcatj vnde Emplaftris qui- 
bufdamexficcatoriac facultatis permifeetur. 
Ferrum autem omne vim habet roborantem , atque ex eo a- 
quae quadam Normanae,Forgenfcs vocant,medicatas 6c eximias 
vires mutuantur. 
Hinc Fuchfius & alii dicunt quod Balnea ferrea infrigidant, 
efciccant ·, ftypticanr. Item profunt calidis 6c humidis morbis, 
affkmati $ Podagrae 6c articulorum dolori, ventriculidcbilitati 6c Basilica Ch.ymicä 
mollitiei. Aurium faniei,Fluxui ftomachico, Hydropi; Colicas-flu- 
xui mcnfium,&vrin#,h#morrhoidibus,aniegrefIioni,veneriis.&c. 
Ferrum,Italis Ferro,Gallis,Fer,Hifpanis,Herro,(inquit ignotus 
quidam) extenuat, ficca refoluit.'fcobes ipfiuscandem,vino&a- 
qua extindla, ilomachi imbecillitati, coeliacis, dyfentericis, lienif- 
que abfceifui auxiliatur: profluuio vrinae, menilruorumque,& 
fputo fanguinis , aqua cui ferrum candens intingitur , potu con- 
ducit &c. h#c fufficiant in genere prolata authorum variorum ver- 
ba, de Marte feuFeno, nunc ad praeparationem ipfam, fcquitur 
t caput fecundum. 
C A p V T .II. 
De mortificatione met dierum ycalcinattoneitem repara- 
tione CMartis fieuferrh 
rT"Heoph.Paracelfustom. 6. lib, f. de morte rerum naturalium 
X pag. 215.216. &pag.2i7.iicvenuft;ilimeairent.Mors omnium 
rerum naturalium nihil aliud eflquamalteratio&euerfio virium 
& virtutum ,pr#dominatio malitiae & bonitatis, oppreffio & de- 
letio prioris natur#, & generatio nouae& alterius naturae. Nam 
feiendum efl multas res in vita fua bonas eiTe & habere Tuas vir- 
tutes, mortuas, vero, nihil aut parum virtutis Tuae retinere,fcd pla- 
ne fatuas & inualidas apparere. 
Ita econtra multa in vita fua funt mala,fed in morte vel poil- 
quaramortificata iunt multiplicem vim &efHcadam oilendunr, 
ic multum profunt. Exempla multa hic recenfere poflemus, fed id 
plane non eil noilri propofitr. Vt autem videatis me hic non ex ve- 
rifimili opinione mea fcribere,fed ex mea experientia, oportet me 
afferre vnum exemplum, quo fedabo Sc muros faciam Sophiflas 
qui dicunt, quod rebus mortuis prorfus nihil accipi poffit, nec a- 
liquid in ipfis quaerivcl reperiri debeat, - Caufa vero eil, quod Al- 
chymiilarum praiparationes nihil seiliment, per quas multa eiuf- 
modimagnafecreta reperiuntur. NaminfpiciteMercurium,Sul- 
phur viuum& crudum, &Antimonium crudum, ita vt ex fodinis 
. afferuntur,hoc eil,dum viuunt, qua parua iit ipforum virtus, quam Libsr Tbrtivs. 
kalter Sc tarde efficaciam ffiam exerceant, imo plus mali quam 
boni afferant,&podus venenum fintquam medicina. Siveroper 
folertis Alchymlftae induftriara, in prima fua fubftanria corrum- 
pantur 5 Sc prudenter praeparentur ( nempe Mercurius coaguletur, 
praecipitctur,fublimetur,refoIuatur&:inoleum vertatur: Sulphur 
fublimetur, calcinetur, reuerberetur, &c in oleum vertatur; Si- 
militer Venus fublimetur, calcinetur,reuerberetur, & in oleum 
vertatur) videtis vtique quantam vtilitatem, quantam vim Sc 
virtutem , Sc quam celerem efficaciam praeftent Sc oftendanc, vt 
nemo eam fatis.eloqui aut deferibere poffit. Nam ipforum mul- 
tiplices virtutes iunt.imperucftigabiles , nemoque omnes inda- 
gare poteft. Quare quilibet Alchymifta&fidelis medicus, in his 
tribus rebus per totam vitam fuam quaerere debet, Sc vfque ad 
mortem fuam in his ludere Sc tempus terere. Nam certiffimc 
. omnes ipfius labores , ibidium Sc fumtus egregie compenfa- 
bunt. 
Sed ad fpecialiarveniamus Sc fpecialiter feribamus mortem Sc 
mortificationem vniufcuiufque rei naturalis, quid fit mors eius, 
Sc qua ratione mortificetur. Sciendum eftigiturprimum de mor- 
te hominis,quod fine dubio nihil aliudfir,nifi finis operis diur- 
ni, ablatio aeris, euanefeentia Baliami,exftincftio Lucis natura- 
lis, Sc magna feparatio trium fubftantiarum, corporis, animx Sc 
fpirituSj&reditusinvterummaternum. Nam quoniam natura- 
lis terrenus homo ex terra eft, terra quoque mater eius erit, in 
quam redire eum oportet, & inibi terrenam naturalem carnem 
amittere , Sc ita in vltimo die in noua coclefti Sc clarificata car- 
ne, vt Chriftus Nicodemo dicit, cum noftu ad ipfum veniret. 
Nam ita vt didlum eft hasc verba funt intelligenda de regenera- 
tione. 
Mors autem & mortificatio metallorum, eft ablatio compa- 
ginis corporis ipforum, Sc fulphurea? pinguedinis,quieipfismul- 
tis modis adimi poteft, vt per calcinationera, reuerberationem, 
refolutionemjccmentationemj&dublimationcm. Calcinatio vero 
metallorum non eft vrwtifmodi. Vna enim fitperSa),vna ner Sul- 
phur, vna per aquas fortes, vna per Mercurium vulgi,& Mercurium Basilicae Chy micas 
Calcinatio per fal cft,vt metallum tenuiftlme laminetur, & cum 
fale ftratificetur St cementetur. 
Calcinatio vero per fulphureft', vt Metallum laminetur, cum 
fulphure Gratificetur & reuerberetur. 
Calcinatio per aquas fortes cft,vt Metallum granuletur, & in a- 
qua forti refoiuatur&prascipiceturin ea. 
Calcinatio per Mercurium vulgi eft talis, vt etiam laminetur 
Metallum:· Mercurius vero ponatur in terreo vafe fupcrius angu- 
fto,inferiusamplo,&poftea m ignem mediocrem carbonum , qui 
parum fuffletur, donec Mercurius incipiat fumare «St alba nebula 
cxorevafisegrediatur, rum laminarum metallum ori vafis impo- 
natur,ita Mercurius vulgi pcnctratmetallum& fragile reddit fient 
lapidem carbonarium. 
Calcinatio vero per Mercurium viuum eft, vt metallum in par- 
uas particulas fcindacur,laminetur vel gnnuletur, St cum Mercu- 
rio amalgamctur,poftea per pellem Mercurius exprimatur, St re- 
manebinn pelle metallum in forma calcis vel arenae. Vitra nas au- 
tem mortificationes metallorum, deftm&iones St albationes vitie 
ipforum/ciatisetiam alias plurcs cfle metallorum mortificationes. 
Nara praeterquam q» ferrugo ferri &chalybis mors eft, qua: 
pluris funrfaciendee. Sciendumenimquodlibetvirriolum,aiucr-· 
iamaes vftum,efte cuprum mortificarum: Quemlibet prscipita- 
cum,fublimatum,calcinatum,cinnabarim, Mercurium morrifica- 
tum efte : quamlibet cermTam , quodlibet minium vel fläuum 
plumbi,moitificarumplumbum: QuemlibetLazurium mortifi- 
carum argentum: Ita etiam quodiiber Aurum cui Tindhira fua 
Qujnca Edentia , refina vel crocus, vitriolüm vel fulphur detra- 
flum eft.mortuum eft,quia non amplias habet formam Auri, fed 
eft metallum album,fimile Lunae fixae. 
Sed pergamus vobis proponere qua ratione mortificatio me- 
tallorum fiat. igitur de ferro feiendum, quod hoc modo illud 
mortificetur & m crocum redigaruf. Croci Martis praeparatio 
iuxta Paracelfum. Lamina tenuiftlme chalybem , has laminas 
caudefic St excirgue in optimo accco ex vino , hoc fac toties 
donec videas acetum inhgnem rubedmem contraxifte; cum ve- 
ro latis aceti tubri habe&vomne confunde St dcftriia inde humi- Li® I R T E RTTV5. 
«ditatem aceti, refiduum coagula in puluerem ficeum. I? cft valde 
nobilis crocusMarris. Eft autem & alia ratio crocum Martis fa- 
ciendi, quas partim priorem iiipcrat, & longe minori fiimptn & 
labore fit, nempe ita: ftratifica tenuiilimas laminas chalybis cum 
fulphure &tartaroana;poftea reuerbera,hoc paritpulcerrimum 
crocum,qui ex laminis demi debet. 
Similiter fciatis quamlibet laminam ferri vel chalybis, fi aqua 
forti illinatur, etiam pulcrum crocum reddere; Ita etiam fit cum 
oleo Virrioli, aqua Salis, aqua Aluminis,aqua Salisarmoniacfa- 
qua Salis nitri, Mercurio fublimato,, quas omnia ferrum morti- 
ficant , & in crocum redigunt, fcd nullus ex iftis modis, fupc- 
tioribus duobus eft comparandus : nam folumraodo in Alchy- 
mia vfurpari poiTunr, & prorfus non in medicina, quare vraris 
duobus primis modis , & reliquos omitte & fuge. Hacftenus 
Paracelfus , audiemus nunc & alios Chymicos Philofophos de 
Martis praeparatione. 
lofcphus Qaercetanus in Pharmac. Dogmar. Reftitut. lib. i. 
cap. 25. de Extradlis pagin. Z43. fic infert. Crocus Martis educi- 
tur e ferri fiue chalybis limatura, quae infumo reuerberii ab ignis 
äamma vi in crocumelcuanc leuiftimum & rubicundiifimum. 
Eiufmodf crocus confert Dyfcnteriis, Lienteriis, gononheae, 8c 
fimihbusaffedtibusin quibus adftri(ftione& fluxus inhibitione o- 
puseft. 
Sed crocas paratus e laminis, ferri candentibus, & in magdaleo- 
nesfulphurisimmiffis, quarum vi fulphur liquefcit &c funditur vt 
cera Hifpanica , virtutem habet attenuandi, aperiendi & deop- 
pilandi ficut &is,qui perlongiorem moram folius aquae conueni- 
entis imbibitioneelicitur.quinontantumattenuat, ied atartarcis 
& melancholicis humoribus tum lienem totumque Mefcnterium 
repurgat. Haec duo crocigencra valent aduerfus quafuis Hydropi- 
fes & Cachcxias. 
Libauiuslib. z. Aleh. tradi. 1. de Magift. cap. 5. dicit fcobs ferri 
optimi feu chalybis climata maceratur aceto, donec teri poflit. 
Eluitur poftea , &c in durilfimh in laeuorem exa<5him 
ducitur.( Hinc fit Eledt.de limatura chalybis.)  Basiii cm Chymicas 
Nonnunquam reuerberamr ad ficcitatem friabilem;poileaque’ 
cum liquore quodam teritur. Accedit tunc prope ad calcem &c cro- 
cum. Eil &ccum malleorumpereuiTuinfquamas diililit, quaepo-· 
ilea in poliinem ducuntur. Atteritur & cotibus in Alcool fubti- 
liffimum, adhibita aqua. Eodem tradi, cap. 25. pag. 71. ait: pro cal- 
ce faepe crocus Martis acceptatur. Ferrea; lamella;, ccmententur 
cum fale in reuerberio.Squamae abradantur. Refiduum cemente- 
tur iterum, donec tota; in fquamas abierint. ( Hoc ferrum vftum 
eil) fquama; denuo inclufs ex cauatis regulis reuetberentur igni 
vehementiffimo ,indelaeuigcnturin calcem. Calcinatur &per a- 
quam fortem. Calx reuerberamr,fitque conformis croco. 
Duncanns Borncttus in latrochymia a nobis edita, pagin. 53. fic: 
dicit de croco Martis i Kecipe limaturae chalybis, optime ablua- 
tur ab omni forditie ac ficcetur, poilea affunde in vafe idoneo 
aceto vini quantum fufficit; Acetum enim & huiufmodi fortes; 
liquores , vt in calcinatione audiuiflis , praeparationem adiu- 
uant, & ad colorem inducendum non parum etiam conducunto 
fic flet tres dies aut quatuor, demum acetum eifunde, & 
tura per fc igne iiccefcat, iiccata indatur vah idoneo appofito 
operculo,ne fordesincidant, (quamuis folent eiufmodi fixa cor- 
pora, quaeipiritusTatis fixos habent, vnde periculum non imma- 
net, ne diipergantur , &rigne vafe aperto calcinari) luto obduca- 
tur, &fuppofito igne caicinatorio diesquatuor & totidem nodles 
(velprointermiilisnodlibus dies duplicentur jcalcinetur, vtfem-- 
per igne vas"candcat,poftea omnibus refrigeratis eximatur, & fu-· 
per marmore laeuigetur, fi in iaeuigationc nulla ientiatur reni- 
tenda, tanquam eilet arenularum paruärum, crocus cil perfc-· 
&us, fi vero eiufmodi appareant , opus denuo inflituendum 
«E 
Pagin. Sö1. inquit: Calcinatur limatura Martis feu ferri igne’ 
violento cum floribus Sulphuris , donec mbefcat, totaque e- 
ius terra putrida euanefeat: Hunc per diem integrum reuerbe- 
rato, tunc prodibit in puluerem purpureum ac tenuiflimum cui 
fuperaifundc aceti ilillatitii optimi,ad eminentia trium vel quatuor 
digitorum ,pone addigeflionem in cineribus calidis donccacetum Liber Te rhVs. 
rubefcat,quo effufo affunde nouum flillatitium acetum,herum di- 
gerito, donec rubcicar, idquerepetito totam tinfturam extraxeris; 
acetum colledlum deflilla in calidis cineribusad ficcitatem, ma£ 
Tam rubram in fundo relidam puluerifa, cui affunde aquam com- 
munem flillatitiam,ad eminentiam trium digitorum,fme per diem 
flare fimul,inde deftilla notia affufa aqua , idque rotiesrepete,do- 
nec omnis aceti acredo euaporauerir.Huic puliieri affunde tandem 
fpiritum vini optimum,digere &: tandem deftillatione abftrahe, &C 
ita Crocus Marcispraeparatiiscrir.> 
Dolis e it grana lex ad fcrupulum femis, ad lienis omnes 
diarrhaeam, lienteriam, dyfentheriam ,fluxum hepatis, ad ventri- 
culi corroborationem, & omnes externas & internas haemorrha-· 
gias, praeii a* tiflimum &non mordax medicamentum ,flconferua 
roiarum,aut fymphiti,abiynthii petmifceatur.· 
Aliusflcinquic: Crocas Martis fle dicitur partim a materia, feti' 
fcobe chalybis velferri,quod Marti tribuitur, partim a colore qui 
crocum ementitur» Eius praeparationem multiplicem agnouij. 
finguli enim fuo modo parant,ac fere omnes ea in re diffindunt; 
vnde multi eiuimodi apparatum tanquam inutilem vel neglexe- 
runt, vel improbarunt; Et reucra pro croco Martis folam ferri li-- 
maturam,nulla vibone & ablutione altcratam Riuicrius exhibe-· 
bat,hanequeillo eflicacioiem,tutiorem &fcedis virginum colori-· 
bus fanandis conuementioiem afferebat. Eius tamen tanquam te-· 
merarii pcriclitatoris, qui de corio humano faepe lufit, metho-- 
dum medendi qui fequeretur,morbis ipfis effet formidolofior.· 
Duas autem prae caeteris vfitatas Croci Martis praeparationes co-~ 
peri; Piior fatis vulgaris eil,& pharmacopolis familiaris ,-qui lima-· 
turam chalybis femel atque iterum', veletiampluriesincrucibulo' 
vrunt,& toties abluunt,partim aceto,partim in aqua rofacea.aut a- 
lio liquore idoheo: pbfteaexflccant,efliciuntque pullierem fubruf- 
fum & ponderofum, quem praeparatum chalybem nuncupant. 
Secunda eftfprtgydcörum,quipulueremipfum ex fe grauiifirnu' 
atteffua volatilem efficiunt» Ad eius autem appar um procedunt 
hoemodöj Ac primum quidem limaturam chalybis v dcaliquando 
fern;vtriufqueemmqualitasvix diifimilisaffumuatjinignereuer- 
berii diem vnum,auc alterum adumntjDieinde vbi aniouerint,in a- Βα$ΙΙΙ€Λ Ch-Y'MICÄ 
-quam coniidunt :Quod fapernatatafl'amunt&ieraant. Tumab- 
iednaqua, quodinfiindoremanfit;den.uoadignem reuerberato- 
rium iniiciunt,aduruntquc vt prius,& poftea in aquam demittunt, 
Ycance>caiquodfapernacar,feruanc. Etfi quid eius fundum petie- 
rit, rurfus cremant,donecaquae demifliim non fubfidat,fed inipfius 
jfuperficie maneat tandem colligendum, ficcandum & feruandum 
pro croco Martis optimo,& Chymiatris vfitatiffimo. 
Hoc quoque modo nonnulli parant. Limaturam ferri catino 
exceptam igne validiflimo excandefcere permittunt; vbi refrixit, 
in mortarioferreolaboriofe terunt. Deinde abluunt,6c cum aqua 
parsfubtiliorfeparetur. Craffioriterum igne reuerberii 
palcinatur; Atque poftea teritur vt prius. Idque iteratur fepties, 
vel etiam amplius,donec tota limatura abierit in croceum Jaeuore. 
Nonnulli fcobcm ferri ante calcinationem muria pluries lauanc, 
poftea acetum affundunt; Alii vrina abluunt Sc macerant; qui- 
dam falem adiiciunt; Alii tartarum , multi cum fulphure adu- 
runt ; funt & qui fcobem in rubiginem conuemint: Sed &c curioiae 
funt nimis illae praeparationes, iic&fere inutiles; praeftatque ino- 
ptima quadam confiftere, quam inter tot ancipires vagari. 
Notandum vero elf fcobem ferri non nili tenuiftime elimatum 
fumendam efte, quae vbi igne reuerberii optime calcinata fuerit, 
deinde trita,poft in aqua demerfa &fortiteragirata,eiusportioquac 
iupernatabitjColiigetur.calore moderato iiccabitur,nec rurfuscal- 
cinabitur,ied talis ieruabitur j portio vero craffior ad ignem rcuer- 
berii denuo immictetur,quoad tota volatilisfiat.Sic enim rite Cro- 
cus Martisparatur. 
Crocus Martis creditur jecur & lienem roborare, & vifcetum 
obftru&iones tollere,proinde foedis virginum coloribus conduce- 
rc.Ex eo & aliis quibufdam pulueribus cardiacis pro Medici prü- 
de tiapraefcriptis paraturconfedio quaedam forma ele&uarii mol- 
lis,aut tabelkti, Diaftamoma di&a obftrudfionibus expediendis 
efficaci ftima,cui puluerem Lumbricorum pcrmifcent.Ego mallem 
abfquc puiuere ifto con ficere,vt hoc modo. 
Recipe chalybis optime praeparati drach, ij. cinnam. drach. le- 
mis,fpec.Elcd.triafantal. & de gemmis anafcrup»j. pul. Didamni 
.fcrup.fcmis, cum fachari in aqua mcliife ibluci vnciis iii/. aut v. Liber Tertivs. 
Piant tabellae pondere drach. iij. aut de vncia (emis, qua: dcntilr 
mane ieiuno ftomacho. Solet tabellis cardiacis maior fachari 
quantitas adhiberi, fed tunc illarum virtus eft, inefticacior. 
Hxc Dodiff! l.R.P.M: 
Alius de Croco Martis aif.Limata fcobcs ferri, aqua calida ab o- 
rnni fpurcinaexpurgatur,ficcaturq;,&: aquae regali impolita, folui- 
tur: Deinde acetum valens additur: pofteahincinde circumagita, 
eximitur,Solique exponitur,cxiccaturque: poft hxc rude ferrea re- 
uerberata patellae imponitur: additurque aquae plantaginis: & haec 
in arena euaporare linituf.Idem rurfus fieri cum aliis aquis, vt roia- 
rum , folani & limilibus licet. Adimmodicum &intempeftiuunv 
longumq.uc menftruorum fluorem valet,Dyfenteriam , omneque 
aliud fluxionum genus. Scmp.j. vel plurium pondere, cumRofa- 
rum conditidrach.j.vei duplici: Daturetiam lienofis,ex aquaTa- 
marifei & Enulae Campante. Cicatricem vlceribus indücit,, 
&c.A. 
Vel; Limaturam Martisprius optime lotam calcinabis cum flo- 
ribus Sulphuris, veliplam diflbluescum aquaftygia. Deinde fu- 
perfunde acetum acerrimum,& in calore relinquantur per aliquot 
dies: tum demum rcuerberentur igne aperto, vt ars praecipit, per 
integrum diem colligendo femper flores,qui firpereminebunt,do- 
nec totum conuertatur in puluerem mbicundiflimum Sc leuifli- 
nium.Haceriam methodo conficies crocum Veneris.I I.W. 
DodtillimusD.Sennertus lib.5.parr.3.fc<ft.3.cap.i<>. de Crocis.· 
pag,H45.ait:Crocus Martisvarie paratur. 
Alii recipiunt limaturam chalybis, foluunt in fpiritu Vitrioli, 
quod foluitur effundunt,vtfiantinde Cryftalli,vt moris eft, quos 
bene exficcant.HuiusVitrioli pars vnamifceatur cuparribus tnbus 
olei Salis tartarfiÄ: in cinerib.lento calore ficceritur.Pofteain arena 
caIcinentlir,doncccartarum coloretur. Hinc fradto vitro, calx in 
mortario calido puluenietur,&poftea affundatur aqua pluuiadc- 
ftiliata, foluiturque Sal tartari, &c calx relinquitur,füpra calcem af- 
funde temperatum extra&iuum,quod vocant, & fpiritU vini&: spi- 
ritu Salis paratum, quod Eflentiam quam vocant Martis attrahet, 
Aquaifta feparatuu & relinquitur Elfentia Martis colore croceo, 
quae in loco immido & frigido foluitur in liqporem,. :B A S I LI C JE ChYMICI 
Alii hoc modo id praftant. In cucurbita fuperaquam fortem la- 
minas Marcis fufpendunt, vt latitudine duorum digitorum aquam 
non attingant.: cucurbitam claudunt,& per 14.horas in arena cali- 
da collocant. 
Poflea reperitur crocus laminis adhasrens,qui pede leporino äb- 
ftergendus cft.atq, lamine iterum fuper aquam forte fufpendendae 
funr,donccnihilcrociampliusextrahatur. Hic crocus aqua calida 
ifoluenduseft,flt aJus&:tcaaguhndus,quiperdeliquiurainoleum 
flauüfoluitur. De hoc croco et dicit li^.par^Xed.i.ca.vj.pag.^y. 
Porro dicit,alii folum hoc modo prreparant: Recipe limaturam 
chalybis ,vellaminaSjigniantur Sein aceto nouies vel decies extin- 
guantur, acetum feparatur per deftillationcm, crocufq; reuerbera- 
tur,donecfiat puluis rubicundus. 
Alii ita parant; Recipe fcorias chalybis cserüleas quodammo- 
. do minutim puluerifatas,affunde acetum deftillatum (alii prius per 
14. horas caldnant) velfecundum alios ad aceri deilillati vndas 
quatuor,aquf fortis vnciamvnamadiice.Infunde fuper fcorias,do- 
nec colore rubro tingatur (quidam per dies 14.1η calore mediocri 
digerut) affunde nonum mellruum,donec omnis rubedo excra<fta 
iit.Poftea acetum per B.M.feparetur,& relinquetur puluis rubeus, 
qui abluatur aqua deftillata,vt aceti additas tollatur. Inccllaper 
deliquium foluirur in oleum rubicundum. Alii tandem per S. vini 
Effentiam&Tindaram Martis extrahunt. Alii ita folum parant. 
Recipe chalybis velferrihmaturaslib.ij.fulphurislib.j.in olla fidili 
vitreata affundatur aceti deftillati (vicriolatum melius cft ) q.f. 
pofteadeftillctur acetum lento igne, qui poftea augeatur, vt Sul- 
phur exhalet.Hoc opusbisrepetitur.DemumMarsin fundo vafis 
reuerberatur horis iz.&euaditfpongiofus. Verum calx Martis po- 
tius hocmihi quam crocus videtur, vt& id quod ex fequentiprae· 
paratione prouenit. 
RecipiuntIimaturanrMartis,&igne fortiflimo eo vfque reuer- 
berant per diem,donec colorem rubeum vel fufeum accipiat,poil- 
ca coniiciunt in vasaquaplcnum, aquam agitant, & mox in aliud 
vas effundunt.Atquc in primo vafe Mars nondum fatis reuerbera- 
tus relinquitur v in vafe vero altero inuenitur Crocus.Martis,fia- 
quam fenfim euaporare linas. Liber "Ter tivs? 
241 
Alii Martis limaturam cum fulphure calcinant igne violento 
<donec rubefeat. Calcem hanc per diem integrum reuerberant: 
Hinc aceto omnem tinduram extrahunt. Acetum deftillatione in 
arenafcparant,pulueremrelidum aqua abluunt, tandemque cro- 
. cum perS.V.extrahunt. HaecSenncrtus. 
Andreas Libauius lib.i.Alchem.trad. i. de Magifteriis cap.zg. 
ait.CrocusMartisfrequcntercoinciditcum calce ferri. Differunt 
quod laboriofior fit crocus, & purpureum, feufubviolaceum co- 
lorem habere debear. Inde & fabrilior agiliorque virtute eft j nec 
non deliquio autem etiam tribuitur aquae, feu li- 
quori cuidam ex colcotare vel asruginereuerberatafado.^ 
Ira facit BulcafisrLimaturafernin Lebete ferreo quadrato pla- 
ni fandi in fonaceanemiafaforiacxcandefcere finitur, & igni be- 
ne vrgetur. Poftea affunditur in mortarium ferreum, & teritur la- 
boriofe. Quod tritum eft,eluitur,ytfubtilispars eum aqua fepare- 
tur. Gralliorexiccata reponitur,ad rcuerbcrium,iterumque cal- 
. cinatur. Terirur denuo, vtante,idque repetitur decies , vel am- 
plius, quoad tota limatura fuerit in croeü lasuigara,qui pertinaciter 
adherens tingit. Aliter lamina ferrea tenuis candefada,aceto forti e 
vino fiepe extinguitur, quoufque acetum rubeat. Coagulatur in 
crocum,quireucrberanduseft in catino.SoIct autem acetum illud 
prius colarijVt fubtihifima pars relidis fquamis fola tranfeat. Aliter 
limata ferri fcobs aceto immergitur,aut fale affricatur,atq*, ira alicu- 
bi relinquitur,donecrubigincm contrahat. Hxc eluitur ex fcobe, 
& coagulatur ex aceto,reuerberaturque. Aliter: Laminae cemen- 
tantur cum fulphure &tartaro : Crocus cftlorefcens abraditur. 
Vel: Bacilli ferrei aqua falfa coniperguntur, quo pado ab anchoris 
marinis colligi folet. Crocus infiftens detergetur, vel abraditur. 
Nonnunquam iidem folo igni vruntur,& quo purius ferrum eft, 
eo pulchrior crocus exiftit. Ad tinduras metallicas, aliaque exter- 
na ita parari confueuit: Limaturae ferri felibra, aquae aluminis fefi- 
quilibra, aceti deftillati felibra. Digere per meniem. Crocum 
ablue &c reuerbera. Vel; In vrina clarificata abicdo fedimento 
foluuntur Salis triti manipuli tres , colantur defpumanturque 
diligenter inter coquendum. In decodo foluuntur vitrioli tri- 
,ri,Salisamraoniiternie vnciae. i Coquuntur iterum cum defpuma- 2 4^ 
Basilica Chymicä 
tlone. In deco&o infunditur limatura chalybis, &coquiair, do1·' 
necindurefcat,&poflittcri. Puluisin farragine ferreo plano, igni 
validiifimo reuerberarar, verfaturque diligenter cum rutabulo, 
donecinftar lucidiffimae violae appareat. Aliiconficiuntpultemex 
libra elimati ferreifaliscommunis libris aqua q.f ponuntur in 
digeftione per menfem, pofteaque eluto falereucrberatur pulnis. 
Nonnulli limaturam abluunt primum muria,poft fontana.Deinde- 
in aceto acerrimo ad digitos 4 in Sole corrodunt, mutato lemper 
aceto, quoad fat s. Corrofum reuerberant. Vafe aperto ; donec 
placeat color. ( varix iunt praeparationes propter it opos varios. 
Plerumque enim per id conficitur, quod ad morbum, vel rei, cui 
adhibendus crocus eft,aprum inuenitur. Ita ad colicam coquunt 
laminas in aqua vicriolaia,crocum abradunt, opuiq;repetuiit,&:c. 
Penotus vocat Sulphur vitriolatum.) 
Theophiaftus Paracelfus lhr.de praeparationibus tra&.f .dc Me~- 
fallis,pag.ip4..air:VirtutesFerrifunt.Styptica,conftri6liua &c exiic- 
catina. 
Praeparatio in virtute ftyptica: Recipe limaturae ferri lib. 1. Salis 
communis,lib.v.aquae fontis q/.pro incorporatione.reduc in fpa- 
rium temporis ad menfem, deinde perreuerberadonem vfquein 
formam puluerisdncorporatioeifqua cum aqua fubigitur, vtfor-- 
mam pultis nancifcatur. 
Praeparatio in conftri&iuis: Recipe limaturae ferri libram iemis> 
aquae aluminis lib j.iemis. Aceti deftillati lib j.femis. Reduc in di~ 
gc ftionemper menfem. Poftcareducper ablutionem, deinde per 
rcuerberationem vfquc ad formam croci. 
Praeparatio in virtute exficcatiua ; Recipe limaturae ferri libras 
duas,aquae Vitriolilibram femis. Kcducin digeftionem pet men”- 
fem cum reuei beratione vfque ad for mam pulueris. 
Virtus ftyptica eft,quae claudit &c exiiccar fiftulas,cancros. Con- 
ftn&iua eft in Lienteria, Dyfentcria, Dianhaea. Exficcatiua , vt in 
phlegmaticis, <· 
Additio in virtute ftyptica. Recipe huius croci vnciam vnam,· 
boliaduftivnciastres Terrae figillataevnciasv. Fiat pnluis. Pulnis 
hic in omnibus vkeribus & vuluenbus incarnandi gratia admini- Liber Tertivs. 
Tirari poteft. Si intrinfecus fumcndus cft,eiusvnda vna bibatur. 
Additio in conftri&iuis. Recipe huius croci Maitis drachmam 
vnam,Myrrhe drai h.femis,croci Orientalis fcrnpulum vnum.Fiat 
puluis.Dofis icmpuli duo,veI tres,vfquc ad quatuor. 
Additio in exiiccatiuis, Recipe huius croci drach.tres. ß lau- 
ftrarum drach. vnam. Succide Acaciis ad pondus omnium. Fiat 
in modum Eledhiarii.HascTheophraflusParacelfus. 
Libauiuslib.z.Alch.traft .i.demagifteriis cap. qo. talem ponit 
ferri purgationem. Ferrum recoquitur,inquir,cum fluxibus, lepa- 
ratifque diligenter fcoriis&iaccoinpurum chalybem abit. Alias 
limatura eius eluitur acetOjdeindc aqua pura, quoad omnis nigre- 
do fecedat. Ira praeparatus vel calcinatur, ve), in puluerem ad 
medicinam teritur. Ferrugo & maculae eius delentur aqua falis 
tarrari. Vei: Candentes feminae reftinguuntur in aceto, in quo c- 
bulli erintSaI>vulgaris&alumen,idque repetitur crebro. Terunt & 
.limaturam cumiale in mortario, murato fale, donec non amplius 
infu(cctur.Vellauaturaceto,loratunditurcumfale, aqua dulci e- 
luitutj&flccaturextergendo. Alius j tartari calcinatilibram, falis 
ammon.aeruginis, lingulasfelibras,coque ex vino albo, in colatura 
macera ferri icobem,&: elue diligenter,donec tota iit pura. Edul- 
cora eam & ficca; Ita repurgatum non reipuit Amalgama, Ii re&c 
egeris. Alius; Mars debet in fuo Balneo bene mcalefcere, defuda- 
re,& liccari,tunc fit familiaris hydrargyro. 
Idem lib.i.tra&.z.cap.iy.deextra&ispagKjZ.aitde Aquis for- 
tibus,foluentes Ferrum.Recipe Vitrioli albi quadrantem,Vngarici 
vncias ieptem.falis trientem,aluminis femunciam, fiat aquafortis 
rubea. Vel .-Recipe fulphuris rubei femunciam, fellis vitri femun- 
ciam,aluminisplumoii vnciasduas, Vitriolifelibram, Salis petrae 
vncias feptem. Deftilla cum tertio cohobio. Hasc facit ad Turbitk 
ferri,&c. 
Sed cum varii authores varie de praeparatione croci Martis atq; 
ferricalcinatione, vtiam audiuiftis, dilFerant, feptem fubiungam 
modos, de calcinationeMartis,praeftantiflimos,afummis dodtifli- 
mifque viris comprobatos atque demonflratos. 
Modus i. Limaturam chalybis a fordibus per ventilationem 
ablutionem diligenter emunda. Huius recipe libras duas. Salis praeparati libras tres. Mifce fimul, & in olla terrea (igne rotae) 
reuerbera,per diem naturalem.Mafläm exime, & tere : Diftblucin 
aqua calida, & laua toties, donec ab omni falfedine &c terre ftreita- 
tc liberetur. Exficcatur deinde, & in pulucrem fubtilem, terendo 
& cribellando reducitur. Poftea reuerberatur per o<51o vel decem 
dies,donec iuperficics eleuetur in crocum rubicundiflimum impal- 
pabilem .quo ablato, reliqua pars toties & tamdiu reuerberatur, 
donec tota in crocum abeat. Vas terreum limaturam continens ha- 
beat cooperculum, ne cineres (quod tamen non omnino nacefla- 
rium) fuper crocum decidanr,ita tamen eleuatum,vt inter vas & o- 
perculum,flammaliberum habeat tranfitum.Veniuntauremqua;-' 
'dam fumme in hocproccifu,Nota probe: Melius & citius procedit 
in hocproccflu operatio reuerberarionis.fipriufquam furno rcucr- 
bcrii committitur limatura Martis per Salem praeparata, ea aliquo- 
ties vrina puerorum recenti confpergatur: Hac enim ratione inter 
reuerberandumfurgitin florem mbicundiif.vnoatq·, altero dietqui 
tamen quotidie colligendus cft,ne is violentia ignis reuerberii per- 
eat, autexmbicundocolore viciflim definat.Nihilommushocr o- 
tandumeft,crocum Martis omnium optimum &ad medicinae v- 
fumpraeftantiilimumeflc , fi iola limatura Martis fine adiedbonc 
ialisaur alterius heterogene!, perfe, igne reuerberii floiificctur,& 
poftea per aquam dulcem a fordibuseluatur, ceu erudite monet 
"Wirtziusinchyrurgia fuareftiturapag. 420. pofterioris editionis. 
Modus fecundus .-Paratur etiam Crocus Martis e lamina chaly- 
bis candente & fcintillante, immifta in Magdalconem fulphuris, 
cuius vi Mars liquefcit decidit granulatim inftar accenlae cerae 
Hiipanicae,in vas fi&ile iuppofitum aqua frigida vel aceto plenum, 
Granuiaexficcata teruntur in puluerem fubnlifllmum, &fi placet 
in crocum, fecundum priorem modum reuerberantur, fpatio fex 
vel odfo horarum,quamuis tamen non fumme hr nec eflarium. 
Virtutem habet obftruendi; aperiendi &attenuandi, interiora 
vifcera,hepar iplen,&c. quam etiam limatura chalybis acquirit, fi 
nempe limatura Martispura ac fynccras aqpa fimpliciparum /ale 
abfynthii exacuata irrigatur, & aliquandfu rclinquirur in loco te- 
pido ,· Vbi exficcata fuerit,reritur &denno imbibitur, idq; tamdiu 
donec fpotcfua poftea leui attritu in puluerciubfiauum aocenuem 
B A SI L I C Λ C Η Y Μ IC & 
Mictum i 
tuputuere < 
trifpλ me~ 
tha fpar- ( 
gitur in 
vulnera & 
vicerat ab- 
lutu tante 
prius aqua 
mentha.- 
ohferuan— 
da quarta 
Momuffl 
fiphißu 
tiones hoc 
croco exer- 
cent falfaty 
importan- Liber Tertivs. 
fuerit rcdada: Haec praeparatio M irtis fecunda, eftBafis&funda- 
mentum cachedici pulucris Quercetani; quem praefcribit in fua 
Pharmac. pagin. 245; lupra vide in praecedentibus huius capi- 
tis. 
Modus tertius: D ifolue limaturae Mirtis vnciam vnam,in a< uae 
fortis vncfsodb :(fed ii effcruefcentiam metuis paulatim affun- 
de ) dig?re per nodem & deftilla per alembicum aquam fortem, in 
arena. Habebis vnciam &femiscroci rubicundiflimi; Eius vfus fe-· 
quiturin capite fequenti,· 
Modus qiiarrus:Reueiberalimaturam Martis,cum anaSnlphu-' 
ristriti,agitando fpatula ferrea, per quatuor aut quinque horas,· 
donec Sulphur totaliter conflagrer, · Hic crocus habet virtutem 
aperitiuam.-fed maiorem , fi per dimidiam tantum hüram calcine-' 
tur.cumdupfo fui ponderis Sulphuris triti: vfus eius eft qualis fe- 
cundi fuit modi,· 
Modus quintus: Digere lento calore limatufam ferri, vel cha-* 
lybis,in aceto ter dcftillato,donec coloretur,' Decanta, quod tin-· 
dameft; tk aliud acetum reafFandc toties , donec omnem Tindu- 
ram attraxerit. Depletiones filtratas deftilla, & remanebit in fundo 
ptiiuis rubeus,qui per diem naturalem reuerberari debet in crocum 
impalpabilem,virtutem habet conftringendi. Notajlimatura Mar- 
tis in aceto aliquoties deftillato macerata, aegre rubedinem fuam a- 
mittic, expeditius igitur forer cum recrementis feu feoriis Martis 
caeruleis,aut vindkifculisdn puluerem contüfis, &C poftea cum ace- 
to extradis. Huius vfus laudatus eft a Crollio in fpecifico Dyflentc- 
ricö pag. 252.- EiusmodamvidecapitodeEflentiaMartis. Poflct 
quidem in aceto parum Salis armoniaci folui j & poftmödum per 
putrefadlonem Sulphur Martis pro croco extrahi, fed pro medici·»’ 
na non eft tute exhibendus: 
Modus fexcus; Crocus Martis etiam cum oleo fulphuris fit; in- 
fundendo iri cochlear ferreum olei fulphuris & ipjritus vini partes 
aequäles.euaporandolentofgniscalore", ad confutationem Ivani- 
diraris; poftea ii refideat ad aliquot dics‘i iiiucnies puluerem fubti- 
liflimum,quem feruabisin phialis optime claüfis,ne aer intret,quia 
rcfolaertCir.Si aliquotgfanainiuiculofiueliquorecongruo den- 
tur* verum Hepatis rcftauratiuum erit, conducens omnibus mor- 
■ do Lum, in 
fluxu,fed 
opus nulli- 
tu VAlorie, bis,qui inde oriuntur,vt hydropiii & fimilibus.Nota,quidam hunc 
modum putant non procedere, quem tamen Quyrcetanus aperte 
docet in pharm, reftit. lib. i. cap. 15. de Extradis pag. 244. Hi fub- 
ilituunt,loco fpiritus vini & olei fuiphuris, Aquam fortem, ( ex Vi- 
triolo calcinato & iale communi ana cum argillre tribus partibus 
admiftis j deftdlatam; Ita quod hscpofteaquam in cochleari fer- 
reo euaporando confumpta fuerit, ftatim poft fe relinquat crocum 
rubicundiilimum ac tenerrimum, vfibus multis accommodatum: 
Jhic edulcorandus eft.eiufdemque virtutis tenendus, cum fecundo 
dido fuperiori modo. 
Modusfeptimus;Recipe laminarum ferri tenuiffimarum , Sul- 
phuris,Tartari ana libras tres,fac ftratum fupcr ftratum & cementa, 
igne calcinationis per dimidium diei; deinde exime , & extingue 
lamellas in optimo aceti vino, refrigeratis, crocum ä laminis abra- 
de, acetumque cuapora adficcitatem, calcinationcmque repere, 
per dimidium diem, vltimo rcucrberaper tres dies ac nodes: iic 
modus conftatfeptimus,luteicclorisatquecorrofiui faporis, non 
adeo tutus in medicina.led pro extrahenda tindura, fiuc deftillan- 
do oleo aptiifimus. Hase diffidant de calcinatione Martis,(equitur 
eius QuintaEiTentia & oleum. 
Basilicae Chymici 
C A P V T Ilio 
Ve Quinta EjfentU & Solutione CMartE feu Verri. 
TOfQuercetanusinSclopetario ait; Recipe limaturam chalybis, 
J-quam ablues pluries cum muria, poft cum aqua dulci, dum de- 
mum fuperfundc acetum acerrimum, vt fupernatct quatuor digi- 
tos.-Stent omnia ad Solem per aliquot dies,nouum fubinde affun- 
dito acetum,quo limatura fubtilietur:Hanc reucrberabis per diem 
integrum aperto vafe,donec prodeat vi ignis in puluerem rubicun- 
diffimum&Ieuiffimura, quo vtipoteris fic: vel exilio cummen- 
ftruo fuo acerrimo aut vini fpiritu optime praparato elicias ani- 
mam vt ex ea conficias oleum; cuius guttula vna tantum exhibe- 
mur cumdecodoconuenicnti, aut permifeetur cum confcrua ali- quaaftringenti ad multos ( vt fupra di&um )aife&us Hocnoftrum 
(pergit Doftiff Quercetanus) etiam laudabile medicamentum ex 
Marte praeparatur. Calcina limaturam Martis igne violento cum 
floribus Kibric,id eft fulphuris, donecrubefeae limatura & euanef- 
cat tota terra foetida,id fac per diem integrum, reuerberato tamen 
quoufquc prodeatinpuluerem purpureum 8c tenuiflrmam: quo 
vtere vtfol.dicitur84. SQnfcloper, 
Quinta Eflentia Croci Marns.fecundum Ofwaldum Crollium 
Sympat. meum in BafilicaChymica pag. 252.defcripta;Recipefco- 
nam ferri caeruleam) Norimbergac, vbi lamina: chalybeae fiunt, o-~ 
ptima haberi poteftj vitrefccntem reie&amin illis locis, vbi mine- 
ra ferri funditur,tere in puluerem minutum,pone in vitro, affunde 
acetum vini deftillatum acerrimum, ftet in calore mediocri per 14, 
dies,& tingetur colore rubro, filtra &abftrahc in Balneo, remanet 
materia rubra,a qua ter vel quater aqua pluuialis abftrahitur, vt fa- 
por aceti euanefeat; Poteft etiam prius in tigillo, in arena calida pa- 
rum caloinari mouendo, vt aceti euanefeat acidiras, &c poftea cum 
aqua cdulcorari, fi debite tracfterur, fponte feie in cella poftea pars 
in oleum fupra Marmorrefoluit, 
Haec croci Eflentia in medendo longe efficacior eft',-quam vul- 
gas is crocus Martisreuerberatione per fe fadtus, immittendo bacu- 
lum ferreum vel chalybeum in fornacem vitrariam, vel irrorando 
laminas chaIybcasaceto,&poftea eafdem in reuerberatorio ad ru- 
bedinem {altem ne nigrefeat rcuerberanda. 
Vires Eflentiaefeu croci Martis fune r.Conducitin fiftendis men- 
fibus & fluxionibus intempeftiuis. 2. Prodeft albae profluuiei mu-· 
liercuiarum. 3. Gonorrheae. 4. Hae-morrhoidibus. 5. Dyfenrerias 
&Diarrhaeae. 6. Vrinae incontinentiae. 7. Haemorrhagiae inter- 
n& Sc externae; Si eius a fcrupulo j, ad drachm. femis cum fuc-· 
co Cidoniorum condenfato , feu conferuae Rofarum drachm, 
tribus affirmatur, aut vulneri fanguinem fundenti a iqnid iniper- 
gätur: qu.imuis Fungi Betulini ramenta ad miraculum Haemor- 
rhagiam externam longe efficacius fiftanr. 8. In omnibus Ie~ 
cinoris & lienis obftru&ionibus deploratis: ied fumentes ptius 
medicinis attenuantibus & alnum (abducentibus purgatos f fle 
oportet. Lienofis datur cum aqua AfblenifAdiantijTanianici In> 
Liber. Tertivs. Hepatis affe&ibus, inaqua Intybi, Ciebor. Agrimon. exhibetur, 
- tunc fiftit fangainis iputum. p. In morbis diiTblucis, hydrope & aliis 
vbiconfolidatipneeftopus. io. Ventriculum corroborat,&nau- 
fcam tollit in conferua rofarum, vino generoio. 
Dofis agr,8.10.iz.ad 15. In vino rubro, Aqua plantaginis, BurTae 
paftoris,TormentilIac,in conferua fymphyri. 
Tindfura Chalybis alia,ad omnes ane dius (plenis, item ad raen- 
ftrua virginum & mulierum tum prouocanda, tum fiinordinatim 
fluant corrigenda. Recipe limaturae Martis, aceti vini non deftillati 
ana lib.i.coque in farragine ferrea,lento igne, femper agitando fpa- 
tula ferrea donec acetum confumptum fuerit: ( fl per aliquotas 
haec codtio fieret vices,cum recenti aceto melius eflet;) poftea 
„ tere,&adde puluerisGaryophyllomm, partem dimidiam vel vn- 
ciam j. deiuper in cucurbita vitrea funde raaluatici genuini li- 
bras quatuor (Banifterus vult vj, vel viij. libras vini albi genereCiC- 
fimi,negligitqucco&ionem cum aceto, defolummodo vultablu- 
tionem afordibus) obturatum vas,pone vel ad folem vel retro for- 
nacem,fingulis diebus bis vel ter diligenter exagitando per 14. dies 
ac nodles; poftea relinque aliquadiu donec feces fubiideanc.Huius 
maluatici exhibe in fluxu inordinato menfiu, vel menfium defectus 
exhibe vnciam femis ad vncias duas ("Banifterus vncias duas ad iiij,) 
iuucnibus quide y.diebus ante nouilunium, vel primam quadram, 
fenioribus ante plenilunium,vel pofteriorem quadi am,&procede 
camdiu donec menfes fefe oftenderint. Oportet tarne omnino prae- 
terea diaetam inftituereconuenientem; pro potu ad rtvenfam , vtb 
leeft vinum cum floribus Botragmis, Bugloife, violarum infuium, 
fic enim citius & felicius omnia expediuntur. Nota in plenilunio 
laborant menfibus feniorcs.-Iuniores in Nouilunio. In affcdlibus 
fplenis,procede ex aetate, complexione &c. prout Methodus cu- 
randi perfcdla inftruit & docet. 
Egregia fit Tindlura ex croco Martis,qui a nohi« fuperiori canite 
dicitur tertius :fuper hunc crocum exficcatum & in igneleui cici- 
narum,funde fpiritum vini vulgarem , & appofito ale mbico caeco, 
digere in arena, &rubefcetipintusvini, quem a fecibus decanta- 
tum , deftillain Balneo ad oleofitatcm; Haec Eflcntia vtilillimacft 
,incxficcando Hydrope,& corroborandis vifccribus; pr«rmflis e- 
B CHYM T C JE Lirer Tertivs. 
rnimvniuerfalibusexmethodo, fi poflea quotidie eius odo vel de- 
t cem gutta; propinentur Hydropico mane ac vciperi in fimplici de- 
. codo granorum iuniperfficile morbum expetit: Eius gurtte vj.in 
% vino exhibita;, qualemcunque Haemorrhag’am paflb fluxum (an- 
guinis ilico fiftit: fanat vlcera vel vulnera antiqua radicitus, fi nem- 
pe quotidiebiseodemillinas.Notanobiliorcrocusfiucperfe, fiue 
ad QdtiTcntiam aut alia &c. haberi non potefl, quam ille, qui ex- 
trahitur ex fecibus remanentibus fiue fupcrnatantibus ferro,in flu- 
xu Scoriae dicuntur Germanis 0d)(flcfm/fiintinftar vitri 5 & hoc id- 
eo, quia funt deftrudum ferrum,non amplius corporeum, neque in 
corpus ferreum reduci poflunt · & fimiliter etiam fieri poteft crocus 
excellens e vitriolo Martis &c. 
Libauius lib. i. Alch. trad. r.dc Magift. cap. 4. dicit; Ferrum po- 
tabile fit ex croco ferri per acetum deftiiiatumdigeilione Balnei. 
Digeftioneperada,deftillaturad ficcum puluerem. Aifufo alioa- 
ceto digeritur denuo, & dcilillatur quoufque in imoficoleofitas, 
quae crebra repetitione tandem emerget, Vfus in affedibus Epatis, 
Lienis, Inteftinorum, prsiertim in Atonia,imbecillitate, hydrope, 
fluoribus &c. (Paracelfuspro aceto aquam aluminis fumit, & mo- 
net opera detur ne oleofitas perdatur,& dum opus repetitur, nimia 
fiat craflities.Sed vtirur ad vlcera,vocatque oleum , Balfamum vel 
refinam ferri. Potcfl: tamen etiam oleum Martis intelligi.) 
Cap.fequenti ig.pag.yS.inquitiLiquor Martis,fit ex croco Mar- 
tis faepius reuerberato &c Isuigato, pofitoque in acetabulo albumi- 
nis,vt eliquefeat. Vel; Crocus fadus cum aqua aluminis, vel aceto 
deftillato3adiedo Sale ammonio.feptics aut nouies fublimatur,ab- 
ilradoque faie foluirurin cella,folatum eluitur aqua dulci, iterum- 
que coagulatur &c foluitur. (In eiufmodi attenuationibus plurima 
vis eft Salis ammoniaci, quem non immerito dauern artis (tranf- 
mutatoria;) nuncupauitEuchyon. 
Lib. i.trad.i.de Extradis cap. 4. pag. 123. ait de Quinta Eflentia 
Martis; Calx Martis maceratur vrina deftillata per menfem, vel et- 
iam aceto indies moucndo.Deftillatur phlegma cum cohobiis, do- 
nec tandem fortiffima flamma exeat rubedo, qua: circulatur cum 
Qdiflentia vini rubei.(Alii crocum Martis infundunt aceto falfo,&: 
innatantem cuticulam colligunt, Sedpo- tinsefttin£tura5qux traniire in Q.EiTentiam poteft elaboratioris 
per fpiritum vini, ita vt cum eo per alembicum exigatur & circule- 
tur. 
Cap.p.pag.i 3 3. dicit .-Tinfhira Martis fit ex ferro rcda&o in cro- 
cum per aquam falis, vel fpiritum Vitrioli, idque ad externa: Alias 
per S.vini elicitur, Praxis integra ita deicribitur. 
Recipe vrinae veteris dcfecatas aliquot menfuras, folue in ea falis 
triti manipulos tres. Filrra, coque bene,& dcfpuma. Poftea adde 
vitrioli triti quadrante,ialis ammonii triti parum. Coque & defpu- 
ma. Infunde huic ferri limaturam elutam» Coque donec teri pofGr, 
Tiitum puluerem reuerbera igni aperto valido agitando femper 
cum Baculo ferreo,donec color violas lucidiffimas appareat. Ex hac 
dnfturam elice per fpiritum vini, vel acetum deftillatum. H<ecde 
Eflenria &c folutione Martis in liquorem, fequitur nunc de V itrio- 
lo,Sale ac Bal farno Martis. 
Basilica Chy micae 
C A P V τ IV. 
De Vitriolo feu Sde, & Bdfxmo (Jliartu, 
PRiraus modus ficfitprasftans: Accipiatur fpiricus Vitrioli3 vel 
olei fulphuris per campanam faö:!,non refbficati vnciavna,cui 
im rnifceanturvncias duae aquas com munis. Huic raiftioni impone 
limaturas ferri optime purgatae vnciam vnam,in matratio,quod ob- 
ieratum colloca incineres calidos, vt bulliat lenti (lime, ipatio fex 
horarum. Poftea infrigidari iponte permitte: & inucniesin vaie 
generatum vitriohrm fubuiride,fplendens,quod calore diiibluitur* 
frigore coagulatur. 
Modusalius; Laminas feu Limaturas Martis cum ana fulphuris 
triti reducuntur in pulueremfubrilem: & in olla terrea, vel ferrea 
f ibula cumfulphurc calcinanrur continue baculo ferreo mouea- 
do.donectotum fulphur vftumfjeric.Calx denuo teritur j & cum 
ocfauapartefuiponderisftilphuristnticalcinatur: vtfupra teriturj- 
hoc &C tertio repetatur,deinde in aqaamfcrnentem proliciatur, Ds- 
culo fatpius mouendo, dum calx fundum vafis petit, & aqua ftr re- 
frigerata: quie frltrata euapofatur ex tribus partibus &>ponicurin 
fbeöfigidu;vtcryftallosceruleos producat, 
Modus tertius; jRcdpe lamiaarum ferri vel chalybis, vtmmhber. Liber Tbrtivs. 
ιμ 
•quantum vis,has repone in oleo Virrioli:Vitrum in quo fiet refolo- 
no,ponito ad leuem calorem digefiionis vel poft fornace, per duo« 
dies ac nodes interim toralis fiet folutio, fa&a omnimoda folutio- 
ne,adde&: aifunde de phlegmateVitrioli duplum fui ponderis,iine 
fic δί requiefcantpcr tres horas,hn vero incraifefcere mauult, plus 
aifunde phlegmatis-,pofimodum filtrapei papyrum, ( fetorem ma- 
ximum loluno haec pias feferr,non curandum)fikrato,pciBalneum 
phlegma lemflime abitiahito,ad tertiam vlq·, partem, refiduum in 
cella reponico,& ciyftailospariet vuides,initar (achari cadi dulces, 
linguam parumper corrahcntes, purgant per vomitum omnem bi- 
lem.· ii dofis excedatur purgat per iu penora & inferiora , abfqvvlla 
tamen noxa, miraculoi« iaac hoc vitnolum eit virtutis atq; eflbea- 
ciii Hocvitriolumperddcenium deilillatum, viridem dat liquo- 
rem , dulcem atque ineundum, in etfcCUi pi*E(tamiorem,quam o-1 
ieum vitrioli commune.tdlc Paracello. ,1 
Modus quartus: Hic fit fubito ex Marte, & fit albicans hoc rao- * 
do,vaietqj ad Apoftcmata inveterata, & Tu fies aliaiq; infirmitates. 
Recipe limaturam chalybis temiem,puram&neunquam pulucru- 
lentam: fiiperfundc gutratim in fcuteila vitrea olei fuiphuris per 
campanam faCH non rcCIificati, ftarim incalefcit & totus Mars re- 
foluiturJine quiefeere &c refrigerari,inde fiunt Chiyilalii.Eiusgr.i. 
vel j. in fyrupis pectoralibus aliquoties exhibita, mirifice afthmata 
expediunt, idque nec per vomitum nec per fedes.-fedfudoribus ali- 
quando prorumpentibus facilis pofteafucceditexpe&orario. Vel: 
Limatur« Marris fuperfundcgutcatim oleum fuiphuris, hocfaCto 
6c foIiito,poftmodü materiam tere,& in aqua pluuiali deftillara fol- 
ue, filtra & euapora, & hoc modo ctia Chryftallos Martis accipies. 
Modus quintus qui cft OiValdi Crollii fympatnor« & propin- 
qui mci:Recipe laminati ferri quantum vis, feinde in frufta magni- 
tudinis femithaleri, facftratufuper ftratum cum fulphurcpulueri- 
fato in tigillo lutato5pone in igne Rotas: Ignis ab initio tigillum no 
attingat,fedpaulatim admonendo augendus eft,quem vltimo for- 
tificabis : ItaaccenfofulphurecalcinanturprasdiCtac laminas,quod 
intra horam abfoluitur; Vbi omnia refrixerunt,exime materiam,8c 
tritam cribra, eamque in olla non vitreata aperta pofitam per 
mnfuerfum ( vc in prasparatione fequentiAntimonii fiet) moue 
Oleum Vi- 
trioii M ar- 
tu pfY def- 
cenfum.  Basilicje Chymic j 
diligenter,fuper ignem carbonum,neliquefcat,ficfuIphur incendi-’' 
tur &c euaporat,moue cum ferreo inftmmento, prout vicriolum fa- 
cere intendis de latere ad latus, vbi ferro vulcadhasrcrc, tunc fatis 
eft , & ab igne auferatunpuluerifaram hanc calcem pondera, & ad 
quamque libram accipe fulphuris tres lotones, mifce & in olla 
poneadlatus,mouefupra lentum ignem perquadiantem horas, vl- 
timo olIaquaiicandeiGat:Frigefcatac tritum cribretur: adde de- 
nuo ad libram vnä tres lotones fulphuris, calcina vt antea per qua- 
drantem horae. Hoc quinquies3fcxies,vel fepties repetitur,tunc cal- 
cinatio cft abfoluta.Nota diligenter vt calx femper bene ficcetur,& 
ad libram vnam faltcm vncia cu dimidia fulphuris prascife fumatur. 
Calcem metalli tritam minutillime accipe, & affunde in patina Ii- 
gnea aquam caiidiflimam,foiuetur calx, cola, colaram euapora, fu- 
pra ignem incoquendo mediocriter donec quali cruftam acquirat3’ 
reliquum in frigido concrefcar, hc habebis e ferro vitriolu praeftans 
viride.Fasces in aquasfando remanentes iicca,& non foluras iterum 
cum iulphureialcina,vt prius fecifti,femaro pondere priori, poilea 
lixiuiü fac,quod filtratumeuaporabis: Hoc repete donec tota calx 
in lixiuium abeat: Inde in terreo vafe Gbriicenfi aut'Wallenbur- 
genfi,vel in cucurbita magna vitrea (caue ne rum patur) fac cuapo- 
ret,doneccruftamnancifcatur , pone in loco frigido,tunc in fundo1 
vitriolum in ftrias defidec, fapore fubdulci, auferaqtiam & cry- 
ftailos concretos iicca; Aquam remanentem iterum incoque pa- 
rum ,& in frigidum locum fi collocetur, denuo concrcfcent lapil- 
li reiterando,donec totum in vitriolum abeat: poifunt etiam Bacil- 
li imponi vtvittiolum eomeliusadhasrerepoilit: fulphur fundum 
petens, pro croco Martis vfurpari poterit, feoriim tamen ad fuos 
vius coliigendus.Haec iufhciant de FerriVictiolomunc &c paucis de 
BalfamoMarcis, qui fic fit. 
Recipe limaturas Martrs lotas pluries cum muria, fuperfundes 
acetumacerrirnum,vt fupernatet qtiatuor digitos: ponanturfnper 
cineres calidos o<Sto dierum fpacio quotidie monendo materiam, 
&ieparando acetum,quod colorabitur .· &c irem nouum affunden- 
do:idq; tamdiu,donec acetu non amplius colofetur.Qup ad ignem 
euaporato,puluerem, quifubfidebit, fumiro, cumque cum ascuali 
portione ammoniacifublimato. Eundem fublimatum toti« fuper 
galfamtts 
MArtie, t IBS R TERTIV S. 
fecibus repones,iterumqiiublimabis,donecrubini appareat color. 
Poftea totam in aqiiam feruenrem iniice, vtSal dilToluatur: tum 
apponendo ft uim frigidam, fubfidebit in fundo Maitis Baliämus, 
calcisSo’is inftar.Aqtia anrem feparerur,acdenuorecens affunda- 
tur,vtdulcis Balfamuscffi iatur.HacetiammethodoconficiesBal- 
iamum V eneris. Quercetanus. 
Theophr Paracdfusin Chirurg.minorilib. a.cap. 7. de curis & 
fanationibus patentium vlcemm iic inquit: Ex Ferro habetur 
Balfamr mäd hunc modum, fcilicet vt cum aceto dcftillato reuer-- 
bcretur in crocum , a quo poftmodum ofties autnouies deuctur’ 
Sal Armoniacum , &c indepoftin oleum redigatur optime dulcifi; 
catum.Horum vius, Auri videlicet ac ferri fit, vt illud qualibet fc- 
ptiinana,tervlceribaspatentibusimponatur, ferrum vero fingulis* 
duodenis horis fcrnel.· 
Quod ad Balfaftrmm ex Auro (fupra omiiTum) produ&um atti-* 
net,ad hunc modum elicitur, vt Aurum hoc abfque ipiritu Salis o-* 
mni,tum realgare vel fitnilibus,in puluerem,oleum,aquam,aut hu-· 
ius generis tale qüid adducatauqUod nedum in Auto,verum etiam 
in qtiouis ei iiraiü corpore per tranfmutationem fieri debet. Nam 
abfque fimihtrar./nuitatione,rnineranullafuasoperationes adim-· 
piere potefc,vt in fe continetäc habeta natura, licet aliquam fimi- 
litudinem exhibeat,ex fundamento vero non procedit. Eius extra-· 
itionis procciKis eft, vt Aurum per Thereniabin crudum in fuc- 
cum reducatur abfque deftiilatione quauis. Nam per deftillatio- 
nem Sal exaltatur,quod in hoc Auro nullo modo praedominari de- 
bet : nec alia via quacunque reducendum eft in puluerem. Rece-· 
ptütneiu$ eftohoG3quodiequicur. 
R *cipe Auri lamina ’ drachmam, olei de pino drach. quatuor, 
pone fimui in digeftiotiem feptimanis quatuor : poftmodum o- 
leufti ablue: manebit in fundo puluis. Hunc vfta cum Therenia- 
bin crudo poteris adminiftrare: vel alio modo iic facito: 
Recipe foliorum Auri drachmam', olei Mäfticis drachmas /ex:' 
Digerantur per men/eml Poftea feparabis ab oleo, /Icut prius, 5c 
affundes Alkohol vinfdigeri permittes o&o diebus, poftmodum 
abftrahature Balneo Maria». Hoc oleo quidem vtere. Si dicant 
aiii Mtdici, hoc medicamentviin nimis fore pretiofum, aut  B AS ILI C Λ CHYMIC.i 
iubtilius jequo, loquetur eorum infcitia. Nam leuius, mmurqiTCi 
Medico decipere volenti, vel aegris imponere, fatisfacere poredt. 
Qui fanare vero cupit, morbos quoque rite pellendi fufeipit onus, 
tantum accipiet pro fuo medicamento,quod compenfarc fiimptus 
valeat. Haec Paracelfus. 
Nota iniuper & hoc fecretum ex Marte, de incerto authore. 
Recipe Croci Martis crudi,quantum vis, huic affunde fpiritum fa- 
lis,vt extrahatur tififfura,contrahit enim rubedinem :rDepleatur a 
faecibus, deftiiietur fpiritus falis, 6c recens vel prior fornficatus 
iterum affundatur, & denuo abftrahatur, ignem vidmo adfurn- 
mum gradum intendendo , & afccndent in Alembicum dores 
Martis rubei, qui in frigore iacilime foluuntur in liquorem ru- 
beum,per fe; poteft tamen affandi parum oleum falis, vei quod 
melius, refundatur fpiritus falis in cucurbita & fuperimpohto a- 
lembicojin quo adhueflores Maitis5deftiiletut,&. nanicundo .fpi- 
ritusfalisfecum ducittinduram Marcis; quae in affe&ibus hepatis 
5c Lienis eftpraeftantiffunum medicamentum : Et li placet vti et- 
iam poterit in externis corporis affectionibus. 
C A P V T Y. 
De oleo Um ii. 
FErrum ilue chalybs in rciinum iine oleum rubicundiillmum 
per aquam aluminis redigitur: Vel fi chalybs per acetum ftilla- 
titiumlaeuigeturin puluerem croco fimilem : atque hinc Sal Ar- 
meniacus o&ies aut nouieseieuetur: poftca in oleum refoluatur; 
idemq; aqua ftillatitiadiligeter 
cth maiorem in chymia, quam in medicina vfum habeat, feliciter 
tamen inaluiprofluuiis etiam trium aut quinq; guttarum inftar, 
cum olei nucis Mofchatae fcrupulo dimidio ex vino rubro potui 4a- 
tur.Andernacus. 
Modus alius äGallo Empirico; Recipe limaturae ferri quantum 
yis.Imbibe vrina, poftea calcina toties in fornace reuerberationis» 
donec impalpabilis reddatur,colorifqifanguinei:Tuncponein cu- 
curbitam vitream optimelutatam: imbibas quoq; vrina ,&facde- 
ftillare morc aquae fortis per horas vigfnti quatuor, iemper ignem Liber Tertivs. 
augendo : Et habebis oleum fpiffum rubicundifflVnum. Expe- 
rientia iftius olei: rubificentur lamina: cuiufuis metalli, fi extingua- 
tur in ido o!eo,datim accipient colorem Auri. (Dico Sophidicam.) 
Modus tertius; Ex ipfo Martis Balfamo,cum fpiritu vini Alkoli- 
iato circulationibus conficies oleum rubicundiffimum ad omnes 
haemorrhagias interiores, & viiceranutritionis corroboranda p rse- 
ftantiflimum, fi guttula confertur rofarum,aut fymphiti permiicea- 
tur, aut cum vino exhibeatur. Hac etiam ratione conficies oleum 
Veneris, Qucrcetanus. 
Modus Quartus:Recipe Limaturae Martis quantum fufficit,po- 
natur in cucurbita vitrea,cui adde olei fulphiuis partem vna·, aquae 
fontanae partes tres,qu£ cum in arena calida foluta fuerir,exiccctur, 
don,ec rubicundiflima fiat: mox oleo falis foluatur,nufufqj exiccc- 
tur. Demum igne fortiori fublimetur crocus. Qmjd fu b limatu eft, 
fiiper lapidem porphyrium in cella vinaria collocetur, donec in o- 
leum tranieat. ('aliquid dicit hic author, fed Medicina eil metallo- 
tu m, n on m i crocofm i.) 
Modus Quintus-.Soluunt aliqui ferri elimatam fcobem aqua fc- 
parationis feu quam fortem appellanr,e chalchanto potifiimum e- 
duLba,quaabdra6ba calcem illa ferri aqua communi toties abluunt, 
dum omni profus acrimonia deftituatur. Exiccatcs calci affundunt 
acetum ftiilatitium, & repente Balneo macerant; inde dedillant, 
iterum affundunt,macerant,dedillant: Idq; toties repetunt, dum 
ferrum in fundo indar olei refidear.ad vlcera mananda, & pleraq; 
alia prrdantifiimum;Et fi reibe temperetur, multo quam ferrum i- 
pfiim efficacius, ad ea omnia5qiige ä Diofcoride, Galeno & Aerio de 
ferro fcribuntur,pra:rertimlangucnti ftomacho.Hieron.Rubeus. 
Modus fcxtusrchalybis fine ferri laminas q.v.accipe atq; aliquo-· 
des excandefacito,quo optime emolliantur, deinde redigantur irv 
limaturam indar farinae: Hanc Limaturam humeiba & contere cu 
optimo aceto vini & vncia vna fahs gemmae, repone in vafe vel cru- 
cibulo, fupei fundendo aceti ad eminentiam duorum digitorum fic 
per menfem, interim ferrum ex parte ad opus redimitur,tum exime 
cum aceto , & viciflim contere addendo vncias tres, falis gem- 
mae , denuo fic repone per aliquot dies , vltimo iam repone 
ili retorta ad deftdlandum& pulcherrimum accipies oleum ;:  :BasilicjE Chymic^e 
Huius Dofis eil: Interne,guttae 6.in cochleari plenu} aqu# mdiffie, 
promouetparturmilomachidsv.danturguttceq.. in vino. Externe 
vtiturproinun&ioneadaffe&us vulnerarios, vtii quando quid de 
armis adhuc in vulneribus reili rare videtur, id artificiofe feit extra- 
here ·, Si prius inungatur vulnus, iupra vero applicetur emplafttum 
Magnetis. 
Modus feptimus: Optimum fit oleum e fcoriis ferri casrulci,de 
quibus&fupra dixi: his affufum acetum deilillatum extrahit ru- 
bedinem,faepius tamen reiterando,mbedini iili aceto viciffim ab- 
llradlo, affunde Spiritus vini q.f.tindfus ille, circuletur artificiofe. 
Modus odauus: Recipe limatur® ferri lib.j. Sulphuris lib.j. Vi- 
trioIilib.femis,mifce&:ponead furnum reuerberationisad 18. ho- 
ras,ibi calcinetur,pofteafublimeturcum Sale Armoniaco (qui Sal 
dicitur Martis a philofophis )fexies,poftea diffolue in aceto deffcilla- 
to, Sc fac exhalare,&c remanebitficutSal,hocSal fuper lapide pone 
in cellam & diffoluetar in oleum,eodem modo fac oleum Veneris. 
Modus nonus; RecipeVirrioIiMartis fine corroiionc, vt fupra 
docuimus, fa<5ti q.v. hunc calcina in tigillo,vel crucibulofuforio 
tamdiu.vfque dum nullus omnino ab eo amplius perfpiciatur exire 
„ fumus,poftmodumrefrigeratovafe,inueniesrubicundum pulue- 
remfubtilcra,inilarcroci, hunc tere in marmorein puluerem feu 
Alkohol.xuius Dofis eftfcrupüitisfemis ad drachmam femisin vi- 
no vel aqua plantaginis contra Dyfenteriam:Hunc crocum Author 
referteRefecrctumexoptiraisfecretiffimum.-ficconficere iubet o- 
leum:Recipe huius pulueris q.v.pone in vitro ad fuperinfundendu 
. &c digerendum cum Alkohole vini philofbphico optimo, fic legiti- 
ma methodo proceflionisabibit crocus in oleum, Auro perfimile; 
Et qui hoc oleum reuera fcit vnire cum oleo Antimonii, ille trium- 
phum Chymiajdeportabitmaximum, inquiunt philofophi. Hoc 
oleum datur hydropicis,Dyfenrericis,Lienofis,I<5lericis, in Morbis 
folutis,etiam in affe&ibusRenum & Hepatis, &c. 
LibauiusIib.2..Alch.Trad.2.deextra(5lisca.i(j.pag. 144.(10 diile- 
rit de oleo Martis.Limatura Martis affunde acre acetum, & dige- 
re in calore per dies quatuordecim, effunde acetum Sc ferua,pofl- 
ca cum fale tere limaturam,vt fiat crocus,clue aqua dulci, & fic col- 
# hgc crocum fuffidentem per filtratione aquas Scdcfeffum pulueris. X ΐί ER TertivS. 
TRecipe huius croci libram, aceti prioris felibram, ipiritustartari 
duas, mifce, digere & dejftillaper retortam in receptaculum 
i infrigidaiocatum.Oleuminnatansaceto repara,&: redifica per vi- 
ni fpiritum. * 
Hoc oleum, (pergit) fit & aliis modis. Matthioluscalcinaram 
ferri fcobem macerat aceto dcftillato, donec rubefcat, acetum ab- 
ftrahit,addit aquam ftillatitiam, macerat, fiitrat, coagulat,coa»u- 
. Ium dcftillat per retortam in oleum rubeum. 
Aliter; Aqua forti fada ex Vitriolo & Sale perne, folue ferri fco- 
bem,calcem reuerbera,affLindercuerberatae vrinam & vinum : di- 
gere,dcftilla,& exit primo aqua,fecundo oleum,quod fecibus tufis 
refunditur & deftillatur quater. Tandem vi ignis elicitur oleum 
pingue. 
Aliter: Limatam fcobem vrina imbibe, reuerberadonec cro- 
cus fiat impalpabilis, repetita reucrberatione, facpoftam cumv- 
rina,&deftilla oleum in modum aquiefortis per horas 2.4. pergra- 
dusignis, exit oleum ipiifum rubicundum,vtile ad citrinandum 
; Argentum. 
C A P V T VI. 
De Martis mutatione in Venerem, 
PAracclfustom. y.cap.S. de Vitriolo, pag.142.fic ait. Ferrum in 
cuprum tranfmutare,tanti non eft, quanti eft,ferrum vertere in 
Aurum. ergo minus eft, Deus manifeftat: quodmaiuscft, 
occultatur adhuc vfque ad tempus fcientiarum Heliaj venturi. 
Nec enim fuo Helia hartes carent. Casterum tranfmutatioeiuf- 
modieft:Recipe rcobemfculimaturam ferricitra omnia alia me- 
talla,cuprum aut ftannum,&c.li.j. Adde Argenti viuilibram femis. 
Vtraquc ponein iartaginem feu cacabum ferreum,& affunde men- 
furam vnam aceti & Vitrioli i. Salis Armoniaci vnciam vnam ie- 
mis.vna bulliant,& continenter cum ligno agitentur probe.Si ace- 
tum expirauit,plusfubindeaffunde,&: vitnolum nouum adde. Per 
i.deco6tioncmhancferrum mutatur in cuprum. Si cuprum faflum 258 
eft,in Argentum vitium omneabir. Coduradecem vel duodecim1 
horas continuatarum demum Argentum viuum ferro fepara,qua- 
rum eiusfupereft, δί probelaua vt mundetur. Argentum viuum ex- 
cipe facco fado ex aluta aut goftypio, & exprime.Ita relinqui vide- 
bis Amalgama. Id Araalgama finito exfpirare & inuenies cuprum 
purum & bonum.Huius cupri accipe vnciam femis, Argenti tan- 
tundem fluant feuliqucntur.-dcafcendet Argentum ad itf.gradura 
c veftigio. Et hasc eius probatio eft,quod tale cuprum fit e ferro fa- 
dum.Gradus autem fixes eile, verum non eft.Qui vero in regali be- 
ne operari poteffisimpenfas faas cumulate inde exquirere potcft: 
Momentu omnein operatione & laborädi cofiftit tam e 
pienq; caecutiunt.Praedido procefiTu femper cuprum ex ferro facere 
poteft. Hoc dico vt tranfmutationem vniusin alterum eonfirme.· 
Cementum Theophraftifuper Venerem ex Marte, hoc eft; Re- 
cipe Limatura Veneris ex Marte vnciam vnam, cinabrii vnciam v- 
nam.SSSiin tigillo, ponantur ad ignem fecundum vfum cementa- 
tionis, F. cementum per tf.horas vel &. Tunc Recipe illud cinna- 
brium cum noua Limatura Martis redudim Venerem & procede 
vtfupra,hoctertio.Deinde Recipe Lunae diflblutae vnciam vnam,- 
proiice in fluxu defupercinabriumprardidam. Tunc effunde, for- 
metur in laminas &ponamrin tigillum cum tali pulucre, ce- 
rnentctm per horas 5.SSS.fecundum vfum,quod cemcnratum Re- 
dpc,& illud cementaadhuc femel in cemento regali per horas 24. · 
Tunc habebis optimam Aurum. Item potes Aurum addere .· Lu- 
na: partem j.Solis patrem j cinabrii partes ij. 
Puiuis cementi: Recipe V-itrioli vncias v. Aluminis vnciam v-r 
na n , falis nitri vnciam vnam, floris atris, Salis Armoniaci ana vn- 
ciam vnam femis. Diftoluantur& exficcenuir, $c imbibantur cura· 
aceto vel vrina F. puiuis. 
Regale cementum : Recipe laterum. falis communis fufi, &rc.'· 
Recipe Antimonii vncias fex puluerispd:di vncias quatuor,miice. 
item aquafortis.-Recipc Calis nitri, Aluminis,'Vitrioli ana libram 
vnam iemis,virid.3Eris,cmabrii ana libiemis, Arfenici, Sulphuris a- 
na libram femis, -Deftilla in aquam fortem fecundum vfum nitri n 
qnam iecundano ac iterum deftilla cum viridi aeris, cinabrio & A r- 
fcnjcojvcfupra, Recipe Vitrioli&diexVenercMartiSj vnciam v-- 
Basilica ChymicjS 
darionuex 
Vitriol9 
Vemst ex 
Marte* Liber Terttvs! 
nam.Deftilla in aquam cum fa!e,nitro & Alumine. Fiat aqua grada- 
tionis fecundum vium. 
Valentini Bafilii tranfmutatio ferri in Caprum. Re -i >e Salis Ar- 
moniaci puriflimi q.vis,huius folue in aceto preeftantifli no bonam 
acfuffidentemquantitatem,ioluro impone menftruolimaturam 
Veneris,ac colloca fimul in purrefa&ione vel calore, viq; du lima- 
tura fatis fa&a iit matara & ad cötritionem habilis atq-, idonea, lic- 
que Venus limata fietinftarcrod-flauiflimi. Crocum huneperqua 
optimeedulcora,edulcorato,pulueremfiuecalcemcxiicca, fuper- 
fundendoolei Vitrioli rubicundi, aqua fimphci permixti (upeiflu- 
fo oleo,in arena vicifllm ad ficcitatem a-bftrahito,&phlegma omne 
abit primo loco,ternam miam deflilla igne aperto per reroitair , tk 
ficdeilillabisoleum viride Veneris, traniparens inftai Smaragdi: 
Huic oleo vicillim impone de praeparato ciOcofeupulucre Martis, 
& confeftim foluetur, foluto, coagula ad ficcitatem fcu pulucrcm 
ficcum. Huius pulueris vncia fenus tranfmutat integram libram 
Martis (in fluxum j in Venerem. 
'Probatus quidam author talem exhibet gradationem ad Vene- 
rem ex Macte,quam tibifiefideliflime rrado.Recipe Arfcnici, (per 
calcem viuam ac falem gemmae aliquoties fubhmati atq; re&ifica- 
ti) partcm.-vnam , Mercurii fublimati partem dimidiam M. probe, 
& reconde in ouophilofophico ad fixandum per aliquot tempus, 
femper voiuendo & reuoluendo, &c breui temporis ipatio fixa- 
buntur in vnum corpus. Hoc Arienicum ita praeparatu m ac- 
cipe, ac fuperfunde oleum Vitrioli rubicundum , ad eminen- 
tiam vnius digiti, poftea deftilla inde phlegma, tandem adauge 
ig em vt confluar in lapidem vel falera, quo de fic icite debes. 
Accipe iara Veneris ex Marte confc<5he,& Argenti puri ana, funde 
vna in cmcibulovt artis eft, fijfis& clare in igne perfpicuis adde, 
fiue ptoiice partem vnam fuper metallum (5. partes compofiti me- 
talli &c j.par. Arienid optime fluant, poftmodum effundeSc 
habes Lunam,quam ex artificiofa methodo copellabis: In cope lia 
examinata fepara Lunam ab Auro per aquam forte,calx in con ofi- 
iio mcnftruo remanens reducitur cum fale Alkali in Aurum. Arfe- 
iiicum per fecum Mercurio lixarum & in Salem redadtum, maxi- 
marum in externis eft virtutum. 
Andreas Libauiuslib,2. Aichem.tra&,i.dc Magift.cap.i^.pa.^4. 
Crom 
Mmk* 
Oleum 
Venera  Basilica Chy micae 
Sic refert de ferri in cuprum mutatione: Scobs ferri minuta mace*" 
raturinaquavitriolata,autin ea coquitur, donec ad conflandam > 
coloris Sc teneritatisperuenerit. Aliter florum aeris (aeruginis) vi-' 
ttioli,falisamrnonii quantitasanalogacommifcetur, vtfiat puluis, 
qui coquitur in aceto forti per mediam horam.Inde ftatim immif- 
fa ferri limatura vna coquitur: cum rcfpondet color,&c confiftentia 
voto,reducitur: Aliter ex Porta :Fufo ferro aiperge fulphuris viui 
paulatim quantum poflit capere» Effunde in virgas, critque fria- 
bile: foluc aqua forti in calcem,quam reducito. 
Cemcntantur etiam laminae ferrea cum Vitriolo calcinato, vel· 
oleo Vitriolireftinguuntur.,· 
Qui negant metallorum tranfmutationem omnem, hic euiden-' 
ter redarguuntur. Vulgo enim conflat Haec mutatio per aquas vi- 
rriolaraSj&admontemCarpatum Vngariaefoiennis eft illa conuer- 
fio,cuius deferiptio fic habet: Aqua ferrum corrodens eft ad Smol- 
niciam,quod oppidum ad arcemZepufienfem pertinet,intra mon- 
tes,vn de quondam metalla eruta funt. Extrahitur autem hauftro, 
quod ab aqua fuperne illabente impulfum,circuma6hi &: tradlu fu- 
niSjCui implicati funrcrebri nodi coriacei, implet fiftulas, per quas· 
funi meatus eft,quibus adiundli canales effufam aquam excipiunt,’ 
& emittunt fub dium inalueolosin terram defoiTos,quibusfetrum 
fiuevetlis,fiuenoilumirr:ponitur.Qiisminorafuntferramenta ci-- 
tius adeduncur.Soiea ferrea equi confumitur intra hora* 24. Quae 
vero funt crafliora, qualia funt quae in vicini motis ferrariis huncin5 
vfumfiunr.poftquam per aliquot dies immcrfaiacuerint,cum.limo 
quodam obducuntur adefa,coque ftads temporibus abluuntur, & 
purgantur,vtin idquodfupercft ferrum , aquae vis efficacius pene-* 
tret.Quod perefo ferro manetlutofimiie.Guprum eft, ('ipflcemen-- 
tum vocant) id in fornace conflatur in maflam,& deinde per aliam 
fornacem eliquatum fit purius & purgatius , & ad omnes vius non 
minus vtile,quam quodfitcxmetallo.cuiusmulta: flmtfodinas eo 
in loco.Non dubium eft autem quin aqua hanc vim a Venis metal- 
li trahat, praeiertim a pyrite aeris, &c.Paraceifus in Chirurg.Mag. Fer- 
rum in cuprum, Venerem in Saturnum mutari nemo eft qui igno- 
ret.Idem Agricola,flaccius & alii teftantur:& nominarim Agricola 
modum exponit duplicem,quorum vnus eft per aquam Smolni-’ 
<5cniem,alterper chryfulcam veterem. Liber Tertivs. 
Ferrum in plumbum mutare docuit Paracelfus,nempe fieri ids 
fi quis fcobern ferream cum squali fluxu,eoquc optimo in catinum 
ihiedlamad fornacem anemiam reucrberet, cementerqüe ita per 
horam flnefufione, tandem vero igni fortiflimo bene fundat. Iu 
catino per fe refrigerato inucniri aicrcgulum plumbeum in imo, 
Ferriin ftomoma feu aciem tranfmutatio poterit forte etiam an- 
numerari mutationibus in qualitate,fed cum fpeciesfint vtnume-· 
ri ,&: quidam diuerfas fpccies cfle dicant: huc referatur. Ferrum 
durum, du&ile ante folles cum fluoribus eliquetur acri igni: Li- 
quatura agitetur faepius, vtferrum raollefcat vtmafla panis. Malia 
illa extradla dilatetur fuper incude, perfundaturque frigida in eam 
proiefta. Frangatur malleo: fragmenta cum noua materia reco- 
quantur,agaturque vt prius,& fiet acies. Idem & cuprum vertit in 
plumbum hoc modo :Hydrargyri iublimati’, arfenici fixi aequales: 
mifcenturcum eliquato cupro , vt fiat corpus album inftar argenti. 
Hoc granulatur,additurpar quantitas fliixus redii (ftorii.Cementa-· 
tut primum fine fufiöne, poli funditur: Regulus exit plumbeus,· 
R egulus ftibii videtur genus plumbi duri efle,faepe eum fundunt, 
reftingfiuiit in aquis, fiiecifque mollientibus, vei pingüedinibus,> 
donec pluinbi äcqüirat mollitiem,poftea verti in ftannum elutione 
poteft; Nam plumbum in ftannum tranfit,fi ftepiuscalcinctur, vel' 
granuletUr,eluaturlixiuiisialium,vitrioIi&:c.&:rcducitur, 
Teilesfmt Agricola,Paracelfus,cum omnibusChymicis me-· 
taliiciique peritis. Poteft & cemenrari in laminas ducflum, per lira-· 
tä vicaria cum Sale ammonio Cementamtn funditur,idque repe- 
titur, cementi ratio fitpropliimbi natura &c mollitie, Tranfit&' 
ftannum in plumbum calcinatione crebra, &c in redudione obler-· 
liato igni conueniente,fitie tamen lotione,itainfufcatur.Poteftct- 
iamferuens reftingüiaquis mollitientibus. Ita metalla in fetranf- 
euntmutuo . Gemmadn fetranfmigtant potiflimum acceflu Tin- 
&Uras,induradoiie,coloratione, &c. Natura quoque docuit, quo- 
modo fpecieschalcanthi in mutuas tranfeant, obferuatore Gale- 
rio. So y enim in chaicirin, haze m miff transformatur, cum vi- 
deantur non tam fubiiantia, quam colore &pardum crallidete- 
nuirateqUe differre. Ead~m ratio eft&l lphuns,quanquam & hu- 
ius fpecies credantur fubltandamdhtindläe eil · & tantum magifte- rio coiorationis tranfmutari,dum e cicrino fitnigrum, velepati- 
cum,vclrubcum, &:c. Cuiufmodi tranfimuationumexemplanon 
in mineralibus tantum occurrunt, fcd& vegetabilibus &animali- 
bus. >■ 
Basitltcä Chymicje 
De vario vfu fertigt am antiquorum quam rccent wrum 
CMedtcorum. 
C a p v t VII. 
B Alfamus ad vulnera Paracelfilib.i.chir.rnin.cap 5.pag.2i. Reci- 
pe Thciebint.oiei Lini,ana lib.iij. Florum .ens, croci Martis, fa- 
lis fufi ana vnciam ?nam,liquoris Parthenionisvncias 
quanturin ipiifitudinem fatis corpoream. 
Ad omnium vulnerum curam idem Paracclfus: Recipe olei a- 
netiui, Lini, ana lib. i. Therebinr. lotae, Vertonern j. Carabis triti 
vnciam vnam, Colcotharis, croci Martis, Florum aeris ,ana vncias 
duas,Fiat Vifcus. 
Puiuis ad vulnera idem ‘. Recipe croci Martis,Veneris atque Sa- 
turni ana vnciam femis,Mercurii dulcis drachmam femis, inde fiat 
puiuis. 
Compofitio Fodicationum Emplaftri.Recipe cerae lithargyrii a- 
nalib.j.Calaminaris,Colophoniae,ana vncias duas femis, olei com- 
munis lib j.femis.Liquefcant igne leui cera, Colophonia, & oleum 
iimuI,poftea lithargyrium & calarainaris contufa, tritaque lubtili- 
ter fenum inficiantur ac decoquantur ad Emplaftri iuftam ipiifitu- 
dinemfincombuftapoftmodumimponanturgummjhaec: Recipe 
Oppoponacis, Serapini,Bdcilii, Amoniaci, Galbani ana vnciam v- 
nam femis,praeparatomm tamen ,& in aceto codtorüprius. Et poft- 
quam aliis admixta fuerint,addantur ifti pulueres; Recipe Corallo- 
rum alborum & rubeorum, Mumiae, Myrrhae, Thuris ana vnciam 
vnam,Ancimonii vnciam femis,croci Martis drach. duas. His aliis 
admixtis partem adiice larignaeMafticis.dcinceps effunde.Poftmo- 
dum Hypericonis oleo, necnon lumbricino cum additione Cam- 
phorae vncia femis,agitato manus inter,& ferua. 
Balfamus Tartari, ciufdem Paracelfi in tradt de chirurgia vulne- 
rum cap.q.pag. 30 4.. Recipe olei T artari (iuxta authoris in eode lo- 
co defcriptionclvncias quinque,Mumiae vnciam vnam,crociMar- Liber Tertivs. 
ds vnciam vnam femis,oleiouorumdrachmasdecem,mifccfimul, 
hicincarnat & concludit foramina vulnerum.· 
Ad confolidationemvlcerum,idem Paracelfus: Accipe fodica- 
tionem Emplaftri lib.j. fecundum arcem chirurgis ( iamiam di&i) 
compofiti, cui croci Martis addatur vncia femis, & calcinati vncia 
lemis, inter manus commifceantur: Hoc medicamento ligentur 
vlcera mane ac vefpcri in finem conclufionis. 
Gap.4.eiufdemlibri de cura vulnerum emortnom inquit, ( con- 
cduiio illius curae) recipe crocum Martis in igne per fe combuftum, 
aut reuerberadone paratum,no per acetum:Hunc vlceribus iftis in- 
fperge quoquo die bis.Et cum fecundo voles eunde infpergere , la- 
nato prius vicus hac aqua. Recipe communis aquae mefurae panem 
quinta, Aluminis vnciam vnam,falis communis vnciafcmis. Et vbi 
munde laueris,exficca,poftmodu infperge crocuMartis,&codude. 
(conclufio de cura crurum) recipe corticum otiorum 
calcinacorum,&: aluminis vili &exftin<ftidrach. vnam,croci Martis 
vnciam integram & lemis,Thuris,Mafticis,Myrrhae, ana drach. fe- 
mis. His omnibus optime critis vtcrevt moris eft. 
Crocus Martis optime reuerberatus&fubtiliftimus:languinera 
fiftincap 12.de fanguine fiftendo &c.cap.p.ait: Ferrarii quidem ad- 
ufto fuo ferro,quod crocus Martis appeilatur,vfi funt ad vulnera: I- 
tem yCrarii fabri (anguinis fluxum aere adufto reftrinxerunt,&flue- 
tiaficcarunt vulnera.Figuli v.lithargyrio Argenteo (quod vocant Jl 
vel aureo nonnulla funt etiam experti «Scc.Multa fane funt vulgariu 
inuenca,quae di<5ta fuerunt experimenta, multo plura tamen ab AI- 
chimiflis varia tentantibus, & in variis rebus hic non deferibenda,. 
(in fequentibus tamen) prout minium,ceruila,aes vftum, aes viride* 
fimiliaque reperta fuere. 
Cap. dc aduftionibus inquit: fub curae finem poftextra&ione in- 
cendii,curabis medicamentis vulnerum, aut ficcis puluenbus, aut 
croco Martisjvel croco Veneris &c.Haec Paracclfus,videantur & a- 
iiiauthores. 
Puiuis Epuloticus Quercetani; Recipe calcis tcftarum ouorum 
opt.cakinatorum vnciam femis, Boracis, aluminis vfti ana drach- 
mam vnam,croci Martis vnciam vnam,Fiat puiuis. Optimus eft ad 
cicatricem obducendam.  'Basilici Chymici 
Puluis alius Quercetani cicatricem inducens: Recipe aluminis 
vfti vnciam vnam,cretae Vitrioli drachmas tres, Croci Martis,Cro- 
ci Veneris ana drach. duas. Mifce,&fiat puluis, quo vti poteris per 
fe,vel excipiatur meile. 
Puluis Cachecticus Quercetani: Recipe limaturae Chalybis in 
tenuifiimum Alkoolperfimplicem aquam reda&ae, vel cum ful- 
phurecalcinatae, vt arcis eft, vnciam vnam, Faeculas Rad. Amnis 
drach. vnam femis, Ambras Grifeae drach. j. femis,Eftentiae Corallo- 
rum, Margarir, ana drach. duas,fuccini praeparati, Cinnamomi ana 
fcrupulos quatuor/achariq.fvt.fiatpuluisguftui grarusj Dofis fe- 
rnicochleare argenteum mane. 
Tragaea Quercetani ad effeCtus Hepatis: Recipe Coralli rubri 
praepar. Spodii, fpec. Diatragacanthi ana drach. duas, pulueris He- 
paticae, fem. Acetofae,Portulace Berberis ana drachmam vnam,cro- 
ci Martis optime praeparati drachmas duas femis, croci ex oleo ful- 
phurisparati fcrupulos duos,conferurc e rofis ficcis, vel iachari Ro- 
fati q.libuerit.Mifce,fiat Puluis; Dofis drachma integra. 
Antidotus Quercetani Hepatica maior pro ditioribus: Recipe 
extra&i Hepatici maioris vncias tres, extradli Santalorum omnium 
drachmas fex, extra<5U chelidoniae vnciam femis, extra&i Hepatis 
vituli vnciam vnam, Arcani Tartari drach. duas femis, Magiftetii 
Corallorum drach.tres,olei Sulphuris in crocum conuerfi drach.j. 
, olei Martis drach. j.Syrupi Corallorum q.fuiF.Fiat Antidotus:Dofis 
fcrupulus vnus perfe,vel cum iufculo,vino, aut liquore aliquo con- 
uenienti. 
Antidotus Hepatica minor pro gregariis, Quercetani: Recipe 
extra&i Hepatici minoris vncias quatuor, TrochifcorumDiarrho- 
don, Coralli praeparati ana vnciam femis, Trochifcorum de Eupa- 
torio,Trochif.de Rhabarbaro ana drach. duas, fpec. Dialaccae ma- 
ioris,Diacurcumae minoris ana fcrupulos quatuor, Croci Martis o- 
ptime praeparati drach.duas,Tin6lurae rofarum q.fuificit. 
Fiat Antidotus .-Dofis drach. vna femis vel drach. ij. Antidotus 
Splenitica maior: Recipe extradi Splenitici maioris vncias duas, 
extra&i Lienis Bouis vnciam vnam femis, extraffci fcu faeculae Rad. 
Amnis drach. ij. Salis cetcrach,Salis fraxini ana drach. j.femis,Cro- 
tdMartis cumfulphurepraeparati, vt artis eft, fcrupulos quatuotj iLlBER T ERTI VS. 
\Vini Chalybeati q. fuff. Fiat Ele&uarium · Dofls drach. femis ajd 
* drach.integram. 
Antidotus Splenitica minor lof Quercetani: Recipe extra&i 
; Splenitici minoris vnciasquatuor, Ele&uarii Diacapparis vnciam 
; femis,Eledt. e fcoria ferri drach. vj. Diacofti drach. duas, Diatrion 
pipereon, ferupulos quatuor, Syrupi de pomis redolentibus q. fufF. 
Fiat Antidotus. 
Extradum Spleniticum Maius I Quercetani; Recipe Rad. fer- 
pentariac maioris.Filicis,Valerianae anavnciasduas, cort. fraxini, 
* Capparorum , Tamaricis ana vncias tres, cetcrach M. ij. fern, Car- 
duibened. Cumini,Cofti ana vnciam vnam, PiperisCubebarum 
ana drach.vj.Flor.Gemite, Hyperici, Bugloflas, ana p. ij. Rafurs E- 
boris,Cinnamomi,ana vnciam {emis, limaturae Chalybis cum ful- 
phure calcinatae vnciasx. Indantur inmatratium vitreum, fuperaf- 
fundendo Acetifcillitici lib.j. Aceti Bugloflati, &Sambucini ana 
libram femis, Aquarum floram Ebulh&Scolopedriae ana q. fuif.ad 
materiam rite macerandam, procede ex lege methodica Bxtradio- 
. nis prout vult Quercetanus: vide eum in pharmacop.reftituta cap. 
2j.de variis Chy micis operationibus &c. pag.4ij. 
Linimentum Quercetani, fanguinera cohibens. Recipe Boli ar- 
meni fpagyrico more praeparari vncias duas, croci , croci J ana 
vnciam j.olei rofati q. fufl. & M. &: fiat Linimentum. 
Lihimentum Quercetani Defenfiuum. Recipe Boli Armeni 
prtepar.fangui. Draconis, Coralli rub. ana vnciam femis, croci 
drach.ij. Baccar. Myrti drach. j. femis, olei rof. Omphac. vncias iiij. 
cera: drach.j.femis,F.Linimentum. 
Vnguentum Quercetani, fanguinem ftringens. Recipe croci 
Martis vnciam j.calcis teftarumouonim,Colchotaris ana vnciam 
femis,cineris Ranarum vftarum drach. duas. Excipiantur oleo Vif- 
v cipomorum. 
Vnguentum aliud Quercefani, iänguinem in vulneribus cohi- 
bens. Recipe croci Martis fubtiljfllme reuerberati vncias duas, cro- 
ci Veneris vncias duas, excipiantur oleoVifci pomorum fimplia, 
& Fiat Vnguentum. 
Vnguentum Quercetani ad Gangraenas. Recipe Mellis vncta* 
t duas,croci Martis, croci Veneris, ana vnciam femis, pulucris Myr-  
Basilicas Chymicae 
rÜ£ß,Ariftol.rotun. anadrach. ij. Caphuraedrach. j. femis, PHIe- 
graatis Vitrioliaddi vnciasiv.Dccoquanturad coniiftentiam vn- 
guenri,adde Mercurii praecipitati vnciam femis. Inungantur 
chnia 3c turundae. 
Puluis caufticus Galeni: Recipe chardae combuftae, plumbi vfti, 
acris vfti, Arfenici, fquamae ferri ana vnciam vnam, fulphuris viui 
vnciam femis.Fiat puluis. 
Triphera minor Phaenonis: Recipe Myrob. Chebulor.BeJIeri- 
corum, indorum,Emblicorum, Nucis mofcha. anadrach. v. fern,. 
Nafturtii,Afari,Origanipciflci,piperis, Olibani, Ammcos, Zingi* 
beeis,Frudtus Tamanfei fatiuae, Nardi Indicae,SchoenanthfCypcrr 
anadrach* iv. Scoriae ferri, quinque ditbus in aceto maceratae, & 
iiceatacdrach. xx. Myrobalani cum butyro recenti non falito aften- 
tur modieum,rcliqua oleo amygdalino dulci inuolüantur: deinde 
addantur mofchi drach. j. Mellis defpumati triplex pondus, vcF 
quantum fatis eft.Dofis drach j.advj*Mefues. 
Triphera alia minor .-Recipe Myrobal. Chebularum, Indamm9 
Bellide. Embiica. anapart. aequales, haebutyro Vaccinoinuolutae 
frigentur meile Emblicarum excipientur, aromatizetur raofcho. 
Addunt alii,Cypcri,Thutis,Afari,fern, apii, Nafturriianaferupul.j. 
Scoriae ferri,draih.j. Ventriculum & Hepar firmat: Lienteriae corv- 
fert 3c Haemorrhoidibus malignis,& formae corruptae. Mcfues. 
Elcdfcuarium Rondilctii pro fpiene. Recipe confer, ceterach vn- 
das duas,Trochif.de Capparibus drach.j.fpec.Diarrhod.Abb.Dia- 
galangae ana drach.j. femis. Limaturae Chalybis, maceratae in aceto, 
6c renuiflimetritae,drach.tres,fern. Portulaca:drach. j cum Syrupo 
acetofo fimplici F. Elc&uarium. Sumatur quotidie ad quantitatem 
auellanae/uperbibendo parum aqua? Portulacae, Tamanfci, velSy- 
rupi acetoii fimplicis. 
VnguentumRondiletii ad Tumorem Lienisob flatus: Recipe 
olei Nardini,de Abfynthio ana vnciam femis,fern. Agni Cafti, Por- 
tulacae, Capparorum. vel Fraxini anadrach. i j. fern. Apii Petrofelini* 
Cumini in aceto macerati ana drach.j. Coralli rubri vfti,Scuuaefer- 
ri-ana drachmam j.iemis,Gerae quantum fufficit. Fiat Vnguenrum, 
Cui adde tempore inundtionis Aceti q.f.vngatur regio fplenis. 
Emplaftrum QuercetaniGephalicam , ad vulnera capitis cum XlB E R TfiRTlVS. 
Ι6γ 
fra&ura Cranii; Recipe fucci pcruincae, Chelidoniae, confol. ma- 
iorisana vnciamj.MumicE,Myrrha,Sarcocolla:,lreos anadrach.j. 
Rad. AriftoloGh.rot.vnciamfemis, puluerisfuccini flauiopr.triti 
drachmas duas ii Terebint. Mcllisana vncias tres, croci Martis 
drach.iij.Cerae q.f M & formetur Emplaftrum, quo capitis vulnera 
contegantur. 
Sierluteum,Mefuae:Recipe Cadmiaelotae,vftae,&inla&e mu- 
lieris maceratae drach.x. CerufTae lotae vnciamj. Squamae ferri vn- 
ciamiemis, Opiidrach.ij.Tragacanthae, Gummi Arabici ana vn- 
ciam lemis, Aquae pluuiae q. f FiatSief. Confert doloribus oculo- 
rum vehementioribusacaufacalida. 
Ifabella Cortefe ad denigrandos crines:Recipe limaturae ferri 
q.f ponatur in aceto fortifiimo per dies decem: deinde capilli in- 
ungantur. 
Bayrus ad capillos nigres reddendos: Recipe fcoriae ferri, lima- 
turae plumbi q.f. coque in Aceto ad confumptionem medietatis. 
Cole & vnge. Item iIle,inun&io cum plumbo combufto,confe<do 
cumfuccoßctaead Mellis confidentiam, vngendo nigrificat bar- 
bam. 
Ne capilli erefeant: Recipe Rubiginis ferri, Teftarummarina- 
tum vftarum ana q.f cum iäliuahominis ieiuni mifceatur. 
Multa quidem adhuc de Marte hic dicenda ellent, led haec Po- 
ly ticis & Armigeris alio in loco,Deo dante·, 
aperiemus. Basilica Chymica* 
26 8 
LIBRI TERTII 
BASILICAE CHY- 
MlCi 
Pars III. 
De Venere feu Cupro. 
Capvt L 
De em Definitione, latura ac Proprietatem 
Es, Graecis χαλκός 8>c ορείχαλκος, quod& Latini O- 
richalcura& Aurichalcum exprimunt, ab ejpoi,ideft 
mons, quod in montibus fodiatur. Cuprum item 
hodie Latinis dicitur, Germanis Nonnulli 
vero aevis vocabulo omnis metalli rudem adhuc ma- 
teriam vocant. Imitari in hoc volentes Germanicam appellatio- 
nem,quam Germani rudem metallorum materiam nominant. 
Multo etiam magis inconuenienter aeris vocabulum generale ad o- 
mnia metalla quidam faciunt, Ofiicinae vocant vftüm, Germ, 
Obirgchratlbi Qdfr Fic autem aes ime cuprum e iulphure 
rubro,6c Mercurio prorfus non immundo, 
Eft tamen Hoc diferiminisinter aes, ieu Orichalcum & 
quod Cuprum dicitur rudis adhuc,&non perfede elaborata mate- 
riajad rubedinem plurimum accedens, quod Germani peculiariter 
$Mp|fw vocant. As vero feu Orichalcum cilcuprum perfede ela- 
boratura , & aurei coloris prorfus aemulum, Germanis 
quae alteratio fit per‘ puluerem: lapidis calaminaris didi, i- 
itm· admixtione ftanni, quod maiorem ipfi candorem indit. Liber Terti v s' 
Argento vero purgationi eius impofito, Auri prorfusfit aemulum, > 
vt facile ignaros decipiat. In virorem vero conuertitur,fi fale afper- 
fiitn lotio pueri aut aceto fiiperponarur,&:c. 
Phiiofophorum alius Veneri dicatum,ab infula Cypro in 
qda laudabde & copiofumeruitur,cuprum vulgo didam , vel Au- 
rei coloriseft.ob id a multisAurichalcum didum,velad rubedinem' 
accedir,&abfolute aes dicitur: quod apud veteres magisfuitin v- 
fu,quam Aurum vel Argentum, vel ferrum : Nam prima homini- 
bus moneta fuit ex aere, vnde aerarium publicum, vndeaes alienum,- 
&quaeftor aerarius. Icemque bellatorum arma olim non ex ferro,- 
ied ex aere fuerunt,vt etiam ftaruae &: templorum valn.f.In pharma- 
copoliisautem haec pafllm occurrunt, nes vfcam, flos aeris, fquama 
acris&aerugö, haec omnia ex fequentibusiamiam patebunt , aes v-' 
ftam,inquitDiofcoridesfite clauisfolutarum nauium, fidili cru-· 
do compofids fubfperfb fulphure,ciim fale pari: Omnibus viciflim 
infperiisjfidilccircumlitocreta finguiari fpiramenco, fornacibus 
inditur, donec percoquatur,- 
Probatur autem aes vfium rubrum,&: quod contritu colore ein-' 
riabärim imitetur: nigrum v.plus quam deceat, exuftum eft. Fit fe- 
cundum Diofcor.vt iam didurmfed quidam pro fulphure & fale a- 
lumeninfpbrgunt.Aliiiinerulphureacfaie,fidiIimuItos dies vrur. 
Alii fulphure folo vtuntur,fuliginem tamen excutiunt. Alii oblitos’ 
fciifiii alumine clauos cum fulphure Sc aceto,fidili crudo cremant. 
Alii in aenea olla aceto reiperfos vrunt,ac iterum & tertio idem effi- 
ciunt, poftearecondunt.Prmcipem locum tenet,in Memphide co- 
buftumrproximu, in Cypro, Diofcdride teftc adftringir,exiccat,re- 
primit,extenuat,attrahit. Vicera purgat, & ad cicatricem perducit. 
Vitia oculorum emendat.Excrefcentias carnis cum oxycroceo, aut 
cmplaftro Apoftolicoconfumitinomascohibet: vomiruscietcum 
hydromelite aut meile fumptum vel illitum. Cum meile Sc finc- 
grnate fiftulasranar.Melanchoiiampurgat.-Vndcemplaftrisfplenis 
melan choliam educentibus admifee tur„ · 
Squama feu Batitura aeris Germanis Eft aeris illud 
tecremetum,quod idu malleorum deiilit:cftq; alia crafticr,quae δί 
praeftantior, (&c helitisfid eft, clauaris nominatur) fi rufa praeferdm 
sdato fi acudreiperfii aeruginem contrahat; Altera vero farinae in ‘modum tenuis,hane Plinius voeac ftomomi, Germanis 
quas ex vili promifcuoqi aere, aut candido, vidofa 
ierit.Vimhabecadftri(ftoriam,exrenuantem,repnmenten &crode- 
| te: nomas coercet>vlccra ad cicatricem perducit pota ex aqua mul- 
:ia, aquam trahit. Aliqui £mnajfuba€fcum dantia catapotio Additur 
ad oculorum medtcamenta;.genaram namque fcabriciam abfumit, 
& fluxiones exiccat. 
ASrugo, Germanis 0pon<jtun/ rafa fit iis, modis In cadum auta- 
iiud confimile vas,acetum quam acerrimum infunditur: Superpo- 
nitur inde innerfum aeneum vas praffertim concameratum: fin mi- 
nus. planum :Sitqueobftru6cura habeat ipiramentum; 
■Exempto quo doliolum obturaueris,operculo,decimam poft diem 
infidensasrugoderaditur.Autarrislaminain cadis fupcr acetum ita 
fuipf nditur,neipfum attingat, & totidem poft dies raditur. Aut 
mailulaasriSjaur lamina vnaplurcsve.vinaceis non recentibus, fcd 
iam accidentibus conduntur,& iimiii modo vetiantur. Quin etiam 
cx delimata teris fcobe aeruginem facere licet: nec non e laminis, 
quibas bradteae Auri conclufie malleo ducuntur, fi quis eas ace- 
•to refpergat, & ter aut quater verfet, donec aeruginem contra- 
hant. Tradunt aeruginem inGypriis metallis gigni, lapidibus 
quibufdam nonnihil teris habentibus, quibus terugo efflorefcit: 
adduntque per caniculae teftus e quodam fpecu manare : Sed il- 
lam paucam , & optimam eile : Hac (peluncis effluentem , co- 
piofam quidem & boni coloris, fed vitiofam, quod multos lapi- 
des colIegerit.Pluribus autem modis adulterant: aliqui pumice ad- 
imito,alii marmore, aliiatramentofutorio. Sed deprehendemus 
('inquit Diofcorides ) pumicem, aut marmor, dum pollice finiftrae 
manus madcfa&o aeruginis portiunculam,altero atterimus: Siqui- 
dem eam diffundi conftat: Marmoris autem punicifque partes co- 
eunt non diihpatte, demumq; tradatione crebra & humoris com- 
plexu dealbcfcunt.quin & dentium appreffu: Siquidem finccra ce- 
dit,laenis 5c fine aiperitate. Atramentum v.futorium igne coargui- 
tur :namqi fi fi(ftilc,aut lamina adulterata aerugine illinatur, &c fer- 
uenti cinere,aut carbonibus incalefcat, alterutrum mutabitur, ru- 
befcctq;id,quodatramentumfutoriumacceperit: quod idvftum 
fuapte natura talem fortitur colorem. iEruginis quam vocant fco- 
B A S' I L I C ii, Chymica Liber Tertiv-s.' 
fun t genera, quaedam fofliliseftjalterafa&iria in hunc 
rnodum.In mortario Cyprii xris dimidiam heminam aceti albi a- 
crifq;,piftil{o cupreo contento, donec ffrigmenti craflitudinem i- 
micetur.Dcmde aluminis rotundi drachn,am vnam,cura falisfofli- 
riitransluccntis aut marini quam albillimi, folidiqj, aut cerre cum 
nitri pari pondere reriturin Sole xftuofiifi ris diebus, fub fidus ca- 
iticulx,donec colorem aeruginis contrahat, ÖC concretu ftrigmen- 
tofiim fiat:vbia.fcin vermiculorum Rhodiacis firniliura fpeciem 
coegerit recondito.Efficax,& valde boni coloris, fi duas partes ve- 
reris,cum vnaaceti adieceris,&alia,quaedi6fi fimt,peregeris. Sunr 
qiii aeruginem rafilera,quae in apparatu non refpondit, gummi mi- 
ίίο digerant in formas & ita vendant. Qupd genus vt virio- 
fum improbatur. Fit & quaedam aerugo ab aurificibus y mor- 
tario «Scpiftilio Cyprii aeris, cum vrinapucii impubis, qua Aurum 
ferruminant.Anted:(Staaerugtnnm genera vffo xri omnino refpon- 
dent,fed magiseffcdhi valent.Sciendum fjifi'emfcoleciam prae- 
ifantiflimarn efle:derafara fequi; Poftremo loco factitiam. Morda- 
ciffima tamen eft haec 5c magis aftringens. Aurificum autem aerugo 
rafaereipondet. Airugines omnes aftringunt, extenuant, excalfa- 
ciunt,oculorum cicatrices emendant,lachrymascient, nomas iu 
ftuntjvulnera ab inflammatione ruentur. Vlcera ex oleo ceraque 
ad cicatricem perducunt: Callos &c fordida vlcera purgant, cum 
meile coftae: Callum fiftiilarum erodunt cum ammoniaco.collyrii 
modo in easadadbe.adgingiuarum autem cxcrcicentias, &c extu- 
berationem vtiles.Magnoper e extenuant genarum cta(fidem,cum. 
meile illitae;verum poft ilhtionem fpongia ex aqua calida locus fo- 
ucnduseftjRcfina , Therebintina exceptae, cum aere&: nitro lepras 
abigunt.Vrituraerugoquamcunqj velis,minutiflime fradH, com- 
nlinutaq;,in fidtili patina,flagrantibus prunis iupiii pofita: verfamr- 
qlie donec mutet,& colorem cinereum concipiat;Poftea refrigera- 
ta reponitur ad vfum.Sunt qui cruda olla cam vrnnt, fed non proc- 
ilis eundem colorem cremata reddit.Diolcorides. 
Sed hallucmantur, qui credunt, aeruginem aeris Flores vnara 
eandemque rem e fle. 
Dioicorides dicitflos aeris fit cum fornacibus xsfafam in r^ce- Basilica* Chymic^ 
Otaculum caelabitur per colla fiftularum ad ca peitinentiurn. Et 
antequam coeat in maflam duram, fu peri pium adhuc ignitu aqua 
frigida infunditur. Tum liquidem repentino concretu aedenfa- 
tione velutexpuitur &erumpitflosantedi£h,is. Vapor quoqvcon- 
crefcens delabiturgranulis milio proximis ac rubidis qiiiE pro flore 
aeris habentur. Alius dicit: Flosarrisgrana quaedafunt minutiffima, 
panici efhgie,rubcntia seris modo,qua: exiliu t ac erumpunt, quan- 
do aes per cola funditur,&aqua pura & frigidiflimaafFunditur, Fa- 
cile reperiri poteft in orariis officinis. Optur us eil friabilis, in attri- 
tu fuluefeens,milii effigie 6c numero, breuis, ponde tofus, modice 
iplendensatq, conftringens, qui de limatam seuskobcm non reci- 
pit, qua faepe adulteratur. Sed id facile deprehenditur, cu dentium 
illitu dilatantur ramenta,Fit a.cum aes fornacibus fufum,in rccepta- 
culadelabitur,per cola fiftularum ad ea pertinentium. Tu huic ne- 
gotio addi<5li miniftrijfoidescxpurgantes aquamclariffimam in- 
fundunt,refrigerandi propofitofltaq; repentino concretu, ac adeje- 
fatione velutexpuitur,&erumpit ante did:us flos, Adftringit&ex- 
crefcentia coercet;Offiifam oculis caliginem emendat,fed magno- 
pere mordet.Quatcrnum obulorü pondere da:us,craiTum humo- 
rem extrahit,carnofa fcdis, v;tia abfumit: eruptiones pa- 
pularum cum vino cohibet. Candidius contra diuturnas aurium 
grauitates tritus,in eas per fiftulam flatu impellitur: Vuam, tonfil- 
lafque reprimit,farina cius cum meile admota. 
Nobis etiam dicuntur flores seris idem quod extra&um seris viri- 
diSjde quo vide fuprain i.parr.Bafilicse Chymicse ca 5. de cementis, 
Libauiusincomment.Alchem.part zdib.i ca.9. dicitseseft me- 
tallum imperfe<5him,durum,exMercuno & fulphure impuro, quo- 
rum pars maior fixa eft, minornonfixa, copioflor tamen quamjn 
ferro,coloris rubei, Itaqj & ignitur, & funditur citius ferro, quod 
plushydrargyrihabeat, &iulphurisvolatici: neq·,tamen cohseret 
facile Argento viuo,quod huius refpe&u ex eo parciore c0fter,pla- 
dveroterreftri&chalcantofa materia fulphuriconiuiufta. Exten- 
ditur malleo,intetimq; remittit fquamas,& florem ob Sulphur ter- 
reum.Coloraturmagnetide,&cadmiaglebofa, facileque flumit 
faciem vtriufqi metalli perfe&i. Aquis acribus & fumis farhifeit in 
„aeruginem, ocruleumjflauitiem 5c albam quandam fubftantam. Liber Tertivs. 
ParaceIilistom.8.1ib.4· Philofophiaicap.j.pag 98,inquit: 
Mai ca fi cis & cachimiis a prima materia metallorum hoc modo 
feparatis,fcquitnr deinde generatio primae,quaeeVeneris,dumfci- 
licet Archeus ex materia prima,ruborem praecipuum, quiinful- 
phure eft, &: ex Mercurio leuiflimum,&:dfalepotiiIimamflauedi- 
nem expellit. Ex tribus his Archeus cuprum conficit.Quod durti 
in vrinalem lineam in Yliadum exigit, metallum fit,idque rude & 
craftum.In rubetiftlmo enim fulphuris colore, fubtilitas nulla eft, 
eftque color is proximus auro; Vbi autem color cralTiifimus in 
fulphurc manet,ibi aurum nullum emergercpoteft.Iam vero quia 
ea materia metallica eft, ideo Archeus fcparat,& cuprum inde ge- 
nerat. Id vero in folidum metallum verti non poteft: Siquidem in 
•operatione cum vitriolo permixtum eft,adeoqueexq«ifite vni- 
tum.vt metallum prodeat,in quo cuprumiacet. 
rationem, qua marcafitarum cachimiarum naturae expelluntur, 
cupreae generationis nimis celeriter concurrunt,fefeque impri- 
munt,& fimul coagulantur. Cuius rei haeccaufa eft, q> id primunt 
poft feparationem marcafitarum Sc cachimiarum metallum fir. 
Itaq·, in vera feparatione marcafitae Sc cachimix reperiuntur,velut 
,&C tria prima, ex quibus illae enatae funt. 
Idem tomo 6.libro vexat pag. 28 3.ait.‘Alia iex metalla, ve- 
nerem ex omni fuo colore, medioque liquefa&ionis, cum in- 
conftantia corpus extriniecum fecerunt. NeceiTariam tamen fo- 
ret ad intellegentiam aliquot exemplis demonftrare quinam rc$ 
manifcfta per ignem occultetur & manifeftetur occulta materia- 
liter. Quicquideft combuftibile, naturaliter per ignem tranfmu- 
tari poteft,de vna in aliam formam, videlicet in calce, fuliginem, 
cineres,vitrum,colores,lapides,& in terram: quaepoftremarurfus 
in multa corpora noua reduci poteft metallica: fi metallum etiam 
aduftum,aut aerugine vctufta fragile eflet,malleationemignitioni- 
bus iterum adipilcentur, &c. 
Memorat Geberus(inquitLibauiusincomment.par.i.lib.i. 
cap. 9. pag. 10.) aeris fquamaariuulo metallico protrufa,triennio- 
que ad folem exco&a, pofteafuifte aurum confedum. Aliquibus 
etiam perfuafum eft folem in tedlis aereis diuturno calore maturi- 
tatem & perfectionem quandam producere, vt poftea ex illo aere 
Veneris fett 
cupri gene- 
ratio. 
Veneris nt· 
tura. 
Έχ mere fi- 
uemauru. Basilica Chymic^e 
conflari. Negant quidam docimaibe,in cupro,ex quo argentum 
extradum eft,micam auri efle,quod omne cum argento fu exhau- 
ftum. Sed tamen illaailertio nihil abfurdihabet,cum conflet,fi 
principia auri vel argenti fine in metallis imperfedis, tandem ea 
maturefeere, perinde vt&Mathefius de plumbo cinereo teflatur. 
Gcberidogmaeft, quod facile poflit accidere,vt aes ad naturam 
auri & argenti mutetur; Quod fit bonae conuerfionis &: pauci la- 
boris, id quod infymbolum habentibus fieri confueuit. Huius 
gratiaetiamChymici aquis aureis &argenteis laminas eius cande- 
fadas reftinguunt, iibique perfedionem quandam perfuadent. 
Aliiidem experiuntur per caementa, & fimilia artificia. Arguit & 
natiuitas eius, quod non plane abhorreat ab argenti natura, cum 
in pyrite&:lapidefiflilifaepe vna reperiantur. Solukur argentum 
in colorem c?ruleum,& albedinem quandam mercurialem. Vtra- 
que haec etiam in cupri folutione confpiciuntur, quanquam cum 
virore & flauitie. Inimicitiam videtur exercere cum ferro. Nam fi 
parum ferri incidat, aut iungatur liquefado cupro ; non potefl ad 
purum coqui, nifi diflipatoferro,aut manet intradabile, quod ita 
glutinentur in fc partes,vt duriflima,contumaci (Timaque compa- 
ge cohaereant,ficutvidere eftin fabrorum operibus, Caulavero 
Interioreftin aeris mercurio &fulphure,fluxilibus&tenuioribus. 
Cum ergo partes terreae fixas & pertinaces mifedur fluxilibus qui- 
dem, fcd aegre, vt fit in cupro, refiftcntia&agglutinatio fit admo- 
dum refradaria, dum id fluere non poteft,ob fuam duritiem ; hoc 
quia retinetur illius violenta comprashenfione. In Medicina Ve- 
nereum dicitur efle,& partes fpermaticas refpicere, non tamen 
epate praeterito. Itaque eiushydrargyruscommendaturad Galli- 
cum. Alias&malignisvlceribus putredinibus, vitiifq* oculorum 
humidis rcfiftit.Squlmaeiuspurgataluum. 
C a p y t II. 
T>€ Veneris praparatione atque calcinatione* 
A Ntequam de vera eius praeparatione dicemus,pri9 audiemus, 
cvenaexquoquatur, & deinde quomodo purge- 
tur , tertio de eius praeparatione ime ealciiutione. Vena cupri fe- 
Vena tnptu Liber Tertivs. 
le£la (fecundum Libauinm j&mitisexcoquitur cumduploflu- 
xus & carbonum puiaere( fluxushicplcrunque eil fluor minera- 
lis, vel fcoria Cypria vetus, iccm molybdena, lirhargyrus, ramen- 
ta elera cademiiefornicari5,&:c,nonnunquam & (ale adiedlo.Cae- 
tera fere fiunt vt in argentea vena fornace claufa,nifi quod ignis 
ita temperandus fit, ne exceflu deilruatur metallum. Itaque cum 
ftrepere incipit fluxus, ignem intendunt, fednon diu. 
Immitis vcna,& miih(piritibusfulphureis,&:c. torretur an- 
te coctionem igni modico, & fi opus eft,toftio repetitur donec fe- 
ritas fecefleritceflante faetore, 5c colore puniceoapparente, cura 
facili laeuigatione.Adiedo fluxu poftea excoquitur, vtprior.Qu#· 
damadeofimt contumaces, vt prius abfumatur fluxus, quam ex- 
coquantur. His adiicirurfeivitri,velHirtarumcrudum. Quibus 
mons additus eft iners, ex elaborantur lotione metallica adhi- 
bita.Lapis fillilis Islebianus nec argentum nec cuprum reddit,ni- 
li praeparatus fingulari modo. Is niger bicuminofus, aerofus, pri- 
mum ex puteis extraClus in aream affunditur in tumulumiEius in- 
ferior pars circundamr farmentis,in quae fimilitcrmiiciunturid 
genus lapides Sarmentis incenfis ignem concipiunt etiam lapi- 
des iniedli, a quibus incenduntur proximi & ficordine caeteri. Si 
in ardentes mediocris pluuiadecidit, magisardent, citiufq; mol- 
lefcunt; Haec de venaplumbi, de purgatione eius fic fentiuntau- 
chores Chymici. 
Cuprum quando eliquatum eft in maflas & ieparatumeft 
a commiftis metallis, excoquitur, donec purum fiat, quantum, 
potell,id quod coronarium vocant ii eft rubicundum,alias re- 
gulare. 
A diiciuntur nonnunquam fcoriae, & alii fluxus,praefertim ii 
pania quantitas eft,Magiftuales.Nonnunquam in fcobem redigi- 
tur, quae ter murato lixiuiocoquitur, Sc iecedit fulphuralienum. 
Habet & communem calcinationem, foiutionem »filtrationem, 
redudlionem.· 
Cuprum regale calcinaturpracterea:CaIxignifa&a extinguitut 
aceto falfo,& bene teritur lauaturq;, quodddem fit i n aqua vitrio- 
lata.Edulcoratur tädem & extcrgetur.Interdum cum fale gemmae 
cemeiuatur in regulum, qui abluitur inlaminas du6tus,inaqua 
Venerit pur* 
gatio. Basilica Ch?mici 
Chalcanthina, vel caphurata per horas fex »vel odo. Inde exter- 
getur. Macerant nonnulli, lauantqueliximo acri foris , intus garo 
pifcium,HaIecum, &fale vel aceto fallo. &c. pergamus ad Calci- 
nationem.Beguinus ait:Diffoluitur venus in aqua forti:& affufio- 
ne aquae tepidae, cum particula ferri vel argenti praecipitatur ad 
fundum vafis* 
Vel laminaevencris reuerberanrurinaesvftumin fornacefi- 
gulorum,quod facili contritione in calcem reducitur. 
Vel: Laminae ponuntur in crucibulum , cum parte aequali 
iiilphuris triti faciendoS.S.S.«Sercuerberantut tribus vel quatuor 
horisjinaesvifum» 
Nofhalatrochymiaficvult; Lamellae aeris malagmate ex fi- 
le &forti vini aceto oblinuntur, in fornace ventofa magno catino 
vruntur,ita ne fluant, laminae candentesacero extinguuntur ace- 
to, in cuius libravnafemunciaialisarmoniaci fit foluta; acetum 
ieponituriLaminaciterumoblinuntur&reuerberanrur,extinguii- 
turque, vt prius ita vt liquid fquarmrum exoriatur in iis rd decu- 
tiatijr.Tandem acetum coagulatum in lapidem , quem aeruginem 
appellant, ex qua reuerberatain rubrum Colchotar, iklolutain 
liquorem >itemmqj coagulata fit Crocus veneris. Vfus eius eftad 
phagcdenica,cMronica,cachoetica ,putridaque omniavlceracu- 
randaiadhibetur in vnguetis&empIaftris.Praeftantius vero (pergit: 
latrochyrniaji medicamentum ad eofdem vfus fit, fi laminae vene- 
ris caldnentur in tigillo fuforio cum floribus fulphuris faciendo 
firatum fuper ilratum fpatio viginti quatitor horarum dando i- 
per certos gradus, cauendo ne laminae veneris fundantur*. 
Haeexemtaeindanturvitro.quibusaffunditurfpiritusrerebinthi- 
r-na: &■ tindura viridis in balneo Mariaeextrahirur, femper notium 
affundendo Spiritum,dum tandem non amplius tingatur: Spiri- 
tus demum leniigne extrahitur, tindurain fundo relidafoluitur 
in humidoj&prodit in oleum imaragdinum,ipfiim circulato cum 
vini dulcedine , & habebismedicamentum praeftantifllmum, ad 
praedida vlcera curanda, fi cum butyroraifceatur. 
His accedit & alitis Praeceptor Excellcntifiimus, qui&fic 
yultcalcinarevenerem; Venerisfaminacfinqultjrenuescumfaic 
praeparato in olla firmaflratificantur, &paulatimleuiterigniun* 
Veneris Cal- 
iinatio. 
Ttnftura ve- 
neris» tur,pofteain vas aqua frigida plenum iniiciuntur, &lamin<eani- 
gredine & fale diligenter cum fcopis ferreis eluuntur: exficcatae 
denuo cum fale vtfupra igniuntur, &in aquam frigidam immit- 
tuntur, rcliquaucomniacmnprioribusad placitum peraguntur* 
Aquatandem illainqualaminaefuntextindbE & elotae cum aqua 
ferncntitemperatur,vt omnis nempe ialiedo abeat; Et crocus ve- 
neris in fundo relinquitur inftar fanguinis rubefeens: quem dili- 
gentius ab omni falfedine liberatum, exficcatum& tritum Chi- 
rurgi periti ad empLiftrumilid:icum,quodoppodeldoch vocant 
conficiendum curiofe fer«ant,&c.audiamus tk alios·, 
Lilaniui Itb.i. Alchi m.traß. i .de Magßeriu cap. i $.fc inquit: ALs 
vritur inter fenum,vdcaturque as vfium,quod laut- 
gatum pro calce eft.Si eo vfque mtur, vt pulti isfi at infiar croci war tit, cro- 
cum appellant. Velfcobs aris vßa reß'nguitur aceto, & denuo vriturpenitus 
in emerem met allicum. Velifiibnim & cuprum colliqua in vnammaffam. 
( Fotes liquato cupro tantum vel plus ß.hi; wgerere) ex qua fiant lamna, 
qta inter tegulas r euerberantur per gradu ignis ,in vitrar iafornace perfe- 
ptennium. Aut cemen a in hunc modum.falis gemma vncia quatuor,falispe- 
tra vncia dua,falis Ammomifecuncia, cum elimato cupro fiatfiratumfuper 
firatotnpixidi temematoria. R.uer bera per dies nouem vafe cUufo. Calci- 
tratum tere & elue. Fit & fi liquato ari Arfenicum album velfislphurpur- 
gatumimmifceas,&in igni detineas,donec ceffetfumus. Hic meduspottß et- 
iam puluerifatio dui.Cementantur ξβ lamina cum fate. Quod vfium eft ab- 
raditur,repoßeü laminis cum fale nouo, donec tota fint catcinata. Abrafum 
quod eftyUuigatum laaatur aceto,donec non amplius id nigretur. Caterum 
canendum eß inter calctnandum,ne vitrefcat.Fro calce nonnunquam habe- 
tur &arugo per aquam fortem, aut acetum radicatum faäa yCorrofa tota 
fubßjstvia.tf4/iter: Laminaiüinanturpafia, quafit fafiaexftle&aceto 
tini forti\ficcentur & igniantur incatimmagno fuperfornace ventofaper 
hora quadrantem citrafluxum. Ignita reftinguuntur aqua fal/a. Hoc repe- 
titur vfque ad confumpiionem lamina. Infundo aqua calx veneris tfl, qua 
feparetur ex arte.R fihftio fit etiam in aceto, in quo aliquid falis ammonii 
fit folutum:plerunquefquamaexifluntwlamelia,quafunt auferenda, Acetu 
tandem coagulatur.Admodum affines funtmodiprsparatsonum > quibus fit 
calx,flos,crocus &c & vires cognatas hac ipfa habt nc I aque euemt, vt apud 
artifices nomina permutentur,&fios nmtnetur tum puluit, tum arugo & 
Liber Tertivs. r/8 
Basilica Chymicä 
crocus &c.Veruntamennon [umfine difcrimine confiflentia, virtutis,atque 
etiam prap arationis, vt fuis in locis apparet,prout tamen artifex in prapa- 
rando induflnus efl,aut non &cr 
Eodem libro & tract.cap.z7.pag.y yfic ait: Crocus veneris vertu fit 
exarugine reuerberatatn rubrum coleotar, & foluta in liquorem, tterum- 
que coagulat a. Pro hoc efi arugo, Arabibus Ziniar,quem & florem appellant. 
Ei eflcoler viridis. Sedreuerberationealbeficit,vt tbutia,&porro etiam rube- 
fcit mflar colcotaris, & hocpojfumus verius crocum veneris appellare. Alit cro- 
cum veneris faciunt ex cineribus aris per acetum &reuerberationem. Porro vt 
crocus martts varie coficitur, ita & arugo. Bulcafisita-.in vafelatioris orificii, 
quam fundus efl,fit acetum forte, quod mifcere potes gigartis vuarum, vfque 
ad medium. Hocfepeh vfque ad tertiam partem prominentem in fimo ouillo, 
loco conclufo&tuto a ventis Piant ex are rubeo lamina medium palmum la- 
ta·,duas tertias palmi longa, craffa medium digitum, qua fiufpendantur ordine 
per fila e panno gaufapino,feu pilofjytta formato,vt pofiit adaptari olla,&la- 
minas demittere 30.vel.^o.numeropro olla capacitate. Panno appofitoin- 
fierne aliud operculum, commtffuras.lt a fmeper decenn um. AL- 
rugmenifaäamabrad·,lamellafyreddeolla, donec confumpta fint. Hunc 
modum BulcafisHi/panis vfitatum fcrtbit. Sunt porro varii modi etiam apud 
Diofcondem,per acetum vaporemque huius, autinhumationem in recremen- 
tis vuarum.&c. Apud Chjmicosalios hifeojferunt apparatus: Lamina aris 
coronarii immerfa aceto acerrimo, vel radicato, aut etiam acerrimo vitrioli 
fpirituifufpendantur ad aerem, donec arugo enafiatur, qua abrafa irrigatio 
repetitur vfqs ad finem. 
Vei: CMellis & aceti partes aquales cum fole fufficiente in p a fl am 
conii iiuntur, qua illita lamina cupri fufp en duntur ad aerem opacum. Ab- 
ra fa arugine , item repetitur Emplafiratio. Vaporantur item aceto falfoi 
Interdum aqua roris, aqua mellis,(puto acri & falfo,quin & humido ae e re- 
foltmntur. Vel; Recipe laminarum cupri libram,botri immaturi libras 5. falis 
amntoniifemunciam,aietilibram. Digere claufo vafe per menfem (modo eo 
quoBulcafisindicat) Abluearuginem,&crocum fepara. Agricola vasaneu ap- 
plicat dolio aceti occlufisfpiramentis,&pofl fuum tempus abradit aruginem,. 
Verfari etiam in aceto jcobem aut lamellas aris, donec viride contraxerint, 
&c.alii malunt fcobem cum aceto in mortariis terere &c.Ad opera metallica 
&ftmtlia fit etiam cum aquis fortibus corrodendo fquamas, laminas, lima- 
turam &c.Aut; cernentantur lamina cum falefulphure & tartare miftis Liber Tertivs, 
ßratifjue mutuo, & reuerberatu per horas viginti quotuor, ne tamen li- 
quefiant lamwa Poß amentationem exponuntur aeri vtinnafcaturarugo. 
Aunf abri ad aurum ferruminandum areo mortario infundunt acetum a- 
cre,vd vruum puerilem cupreo, donec craffefcat, vindef · 
catfaidcoagulant. Pit&orugo ex Orichalco, eaquelucidior. Έβ&cro- 
cus cttrtnus, quem ex folutme aris tn aqua forti fegregamiu &c. hac Liba- 
mus. 
ile inquit de praeparatione cupri; Virtutes eius funtin Vlceribus, 
Vulneribus, vermibus & oris vlceribus. Praeparatio eiusin vlceri- 
bus talis eilj Recipe cupri lib. j.Borri immaturi lib. v. Aceti lib. j.fa- 
lis Armoniaci vnciam femis, reduc in digeftionem vafe claufo per 
meniem,poftea reduc in ablutionem, & in ialem Alcali: Hoceft 
viride aeris in vlceribus. 
Additiodn vlceribus: Recipe huius floris aerisdrach. j. Vn- 
guenti Agrippini vnciam vnam, lumbricorum terreftrium drach, 
iij.Fiat vnguentum fecundum formam. 
Additio in vlceribus communibus : Recipe Huius floris, 
drach. v. Aquae aluminis vncias xv. Fiat mixtura in modum laua- 
menti. 
Praeparatio eiufdem in vulneribus : Recipe cuprilib.femis, 
Terpencinae deftiUatae lib. j. falis communis drach. j. Vitrioli 
drach.i) Fiat mixtura in vitrum claufum per menfes tres. Si Unna- 
tur lamina cupri, & ita praeparetur, Balfamus optimus fit. Poftea 
fumitur drach.j.Floris aeris,&rvnda j.olei communis. 
Additio in vulneribus : Recipe huius floris praeparati vn- 
dam j.O ieiAnethini drach. iij.olei vitellorum ouorum vnciam, 
Fiat mixtura in modum olei. 
Additio alia in vulneribus : Recipe huius floris praeparati 
drach.lemis, AI oepatid drach.) Liquoris confolidae,vnciasiiij.F.in 
modum vifei. 
Praeparatio eiufdem in vermibus : Recipe veneris calcinati 
vnciam). Aquae Hypericonis, centaureae, ana vncias lex , aquae 
plantaginis jviniacetofi ana vnciasiii). Reduein digeftionem per 
dies 7. vel 8. Reduc in Alcali, Dofis a fcrupulo). vfque ad iii). 
vclv. 
i79 1%0 
Additio in vermibus:Recipe huius floris aeris drach.j,zucca- 
titabcrret,fucci liquiritiae ana drach, ij. fftatpuluis. Doiis adra- 
chmafemis,vfquead fcrupulum vnum. 
Praeparatio eiufdem in oris vlccribust Recipe venerislarm- 
nataeial.ee.· enraraejvnciasduas,candi aluminis vfti, Rochiana 
drach.vj.aceti deihllatilib. i.fiat extradio alcaliperdiem deno- 
ftem. 
Additio in oris vlceribus. Recipe huius praeparati floris vn- 
ciam vnam, aquae chelidoniae vncias tres, aquae aluminis vnciatn 
j. fiatgargarifmus vel lauamentumoris. 
Praeterea ait Paraceifus tom. 6 lib 5. de morte rerum natu- 
ralium pag.21S.Mortificatio cuprieibvt illud fcilicet redigatur in 
vitriohrm,virideaeris,vel,aesvfl;um,etiam variis modis fieri potefl: 
& Γιιηπ varii proceflus in hoc, attamen vnuslonge melioraltero, 
vnus vtilior altero. Quire opus erit optimos & vtiliflimos hic an- 
notare, A: reliquos reticere. Optimus igitur, facili mus &duftiill- 
mus modus eft,cuprum in vitrioiumredigendi,ifte: illinantur la- 
minae cupri aqua falis aut falis petrae, & fu (pendantur vei ponan- 
tur in aere, doneclaminae cupri incipiant vireicere, quod quidem 
cito fit, hanc viriditatem elueaqua clara fontana, laminas ficca 
panno aliquo.&iterum inunge aqua falis,vel falis petrae,&iterum 
fac vt antea,tamdiu donec aqua plane viridis fiat, & multum vi- 
trioli in fiiperficie emittat: tunc aquam inclinando temoue, vel 
exhalando, & habebis nobile vitriolum ad medicinam. In alchy- 
mianoneftpulchrius,nobilius vel melius vitriolum,quam quod 
fit per aquam forte m,aut aquam regis, aut aquam falis armoniaci. 
Proceditur auteitadnungantur laminae cupri, vna ex didis aquis, 
6c quam primum viriditas exrrada fuerit, & laminae ficcae fuerint. 
Viriditas pede leporino,aut aliarationepro libitu dematur, vt cc- 
tuila de laminis plumbi raditur; iterum inungantur, vt antea, do- 
nec laminaeprorfus confirmantur, inde fit vitriolum pulcherri- 
mum,vt non poflls non mirari. 
Aqua veto falispetrae fitita; purifica ial petrae, liquefac,& 
pulucrifa, poftea in vefica in aqua bulliente, per fe refolue,ita ha- 
bes aquam falis petrae, Aquafalis armoniacifit ita. Calcinafalar- 
moniacum,& fuper raarmore in cella refolue, haec aqua falis 
arnjoiiiaci» 
Basilicae Chymicae 
Vitriolum 
cupri duobus 
modis fn. 
Aqua falis 
petra & falis 
armeniaci 
quomodo 
fiaf. Liber Tertivs. 
2δΐ 
Vt autem ex cupro fiat viride aes,funt variae quoq-,vlae, quas 
non opus efthicrecenfete.Tantum igitur duas defcrib6mus,atta- < 
men duplici praeparatione, vnam fcilicet ad medicinam, alteram j 
ad alchimiam. Viride igitur acris, quod in medicina vfurpandum 
eft, talem habet proceflum. Accipe laminas cupri, quas inunge fe- 
quenrimateria: Recipemellis&acetiana, & falis tantum, vteXj 
his tribus pultem craillorem facere poliis, bene mifcendo: poftea 
pone in reuerberatorio aut furno figulino, tandiu donec figulus 
vafafuatotruerit, & videbis materiam adhaerentem laminis ni- 
gram elTe,fed hoc ne tibi pariat follicitudincm,nec te terreat. 
Nam fi ad aerem fufpendas vel ponas laminas i!las,tota ma- 
teria nigra in paucis dieb. viridis fiet, 6c fiet pulcerrimum viride ac- 
tis, quod Balfamuscupriappellaripollit, δί fummelaudatumeft 
ab omnibus medicis Sed neq-, hoc mirari debes, quod iftud viride1 
aeris in aere primü viride fit,& quod aer coloi e nigrum in tam pul- 
chrum viridem tralmutare poifit. Nam hicfcicdum eft, q>Sc quo- 
tidianaexperientiain Alchymiademonftrat,quod quaelibet terra« 
mortua vel caput mortuum quamp rimum ex igne in aerem venit, 
citilfime alium colorem acquirar, &fuum colorem quem in igne 
aflumferat,relinquat. Mutationes autemiftorum colorufuntva- 
riae.Proutmmateriaeft.fiuntqiioq·, colores, quanquam plerunq; 
cx nigredine terrae mortuae fluant.Nam vos qui alchy miae periti e- 
ftis, videtis, quod quaelibet terra mortua pulueris fluxus vel aquae 
fortis,nigra ex igne veniat,8c quo plura funt ingredienda, eo ma- 
gis varie oftendunt le colores in aererinterdum videntur rubri tan- 
tum,ficut quidem vitriolum facit,interdum foluna flaui, albi,viri- 
des, caeruieirinterdum mixtum, vt in Iride vel Cauda pauonis, Ifti 
colores omnes poft mortem le oftendunt & ex mortemam in o- 
mnium rerum naturalium morte videntur alii colores, & a primo 
colore in alium mutantur,quilibet iuxtafuam naturam&proprie- 
tatem.Porro dicemus & de viridi aeris, quod Alchymiae dedicaui- 
mus.Eius autem praeparatio &c procefllis talis eft; Lamina tenuifll- 
me cuprum,quodcum fale,fulphiu£&: tartaro ana tritis & mixtis 
ftrarifica in tigillo magno; poftea reuerberavigintiquatuor horis 
fortiigne,ita tamen ne fluant laminae cupri, poftea exime,tigillum 
frange, laminas cum adhaerente materia acri expone aliquot dic- 
Viride aris 
duobus modis 
praparatur, 
Viridis Arii 
medicipr'se- 
paratio. 
Balftmut 
cupri. 
Aer mutat 
colores rem 
vßarum* 
Viridis Mit 
Alchtmici 
praparatio. 1%Z 
Basilica Chymic^ 
bns,&conueitetur materia in laminis,in pulcerrimum viride aeris, 
quod in omnib.aquis fordb.aquis gradationum,& in cementis Sc 
auri colorationibus aurum & argentum alto colore tingit. 
Vt vero cuprum aes vftum liat,quod & crocus cupri appella- 
tur,tali modo procedendum eft: Laminetur cuprum,& vngatur 
iale, cum optimo aceto in pultem reda&o, poilea ponatur in ma- 
gno tigillo , & collocetur in furno venti, & per quadrantem horas 
forti igne vratur, ita tamen nefluant laminae: hae laminaeita can- 
dentes in aceto reftinguantur, in quo fal armoniacum fitrefolu- 
tum, in libra aceti fempcr vnaiemuncia: iterum cadcfiant lami- 
ri te &inacetoreftinguanturvtantea:Semperautemfquamas,qvi9 
poflreftin&ionem adhaerent laminis in acetum radito,vel pullan- 
do deiicito,aut vt potes:Hoc tandiu fiat, donec laminae cupri bo- 
naexparteindeabfumantur.iam v. deftillandoabftrahaturacetu, 
•vel aperto vafe exhalec,&; in duriffimum lapidem coaguletur, ha 
habes lummöcrocü cupri,cuius vfuseftin Alchymia : Multi qui- 
dem communiter aes vftum vel crocum veneris ex J perextra- 
£lionemaleooiis,vini(alii aceti)vt crocum mattisfaciunt:cgo ve- 
ro laudo hunc modum longe magis. 
IdemTom.6.pag $14. ficait:Pro croco veneris conficiendo 
Recipe lib.j.aut i j.AIruginis opt.Alcolifatae,affunde acctu deftilla- 
tum copiolum,& quotidie bene agitarer: coloratum acetum pla- 
cidedefunde,&incineribuscotaliterfublimaadficcitatem. Pul- 
uis hic poftea nouies lauetuc cum aqua calida ab omni acredine, 
Habebis praeparatum crocum veneris,feufiorcm teris, 
exquoft voles; oleum facile elicies fecundum praeceptatraditain 
©perc chirurgico magno,vbi & vfus ipfius explicatur. 
Capvt III* 
De Vitriole vensrls tfiufyß>mtu& oleo. 
Vltriolura aeris iecundum Bornettum tale eit: Lamina: cala- 
nantur vtiiupra di6tun^eil; Cakinatis&: reflexis affunditur 
Spiritus vitriolicumfljo phlegmate, vt flipernatet circiter lo.digi- 
tos. Extrahatur coeruleum vimolum& pellucidum, fl circulen- 
tur flmuim vak vicrco j 5,. dktuna ipatio in ßalneo kparatur ipi- Liber Tertivs. 
ιδ3 
ricusvitrioU & phlegma, ac tandem ipiritus icnfim deiliDationc 
per cineres feparctur. Hoc aeris vitriolum dulcoratur cum conuc- 
nienti lotione, nempe phlegmate aluminis ; demum ad rubedi- 
nem calcinatum nominaturcolchotarvirrioliaeris, quodprodeft 
ad curanda omnia vlcera maligna, ad callos detrahendos, fi in fi- 
ftulam collo obduratam immittatur, & ad delendas fine dolore 
omnes excrefcentias, imo carunculam etiam in collo veficaeexi- 
ftcntem curat, fi cum Emplaftroaliquopermifceatur, &cum te- 
nui cereolo imponatur vt decet. 
Libauius lib. i. Alch.trad.i. deextr. cap. 5 9. fic ait de vitrio- 
lo veneris: Promptifiime fit aeruginofa aqua in fodinis colle&a, 
vulneratis montium teftis intra ferobes, vtdeftilietinde fuccus, 
qui congeritur in labra & congelatur. Alias vena aerea tunditur, 
vt fupra expofitum. 
Extrahitur & ex metallo puro refoluto in aeruginem di- 
uerfis modis pro fcopis diuerfis. Ad Medicinam ita fit: Lamel- 
lae cupri, vel etiam orichalci, ( ex Orichalco fit tenerius) ob- 
linuntur aqua falis, vel liquore falis nitri, vel aceto deftilla- 
to acri fufpenduntur ad aerem, donec aeruginem reddant, quae 
cluitur aqua fontana. Lamellae ficcatrc iterum imbuuntur vt an- 
te,donecfolutiefuerinttotae. 
Aquae colle<fbe finuntur fubfiderc. Elementaris aquofi- 
tas coquendo diuaporatur ad fpiffitudinem iyrupi. Reliquum 
ponitur ad coagulandum. 
Sivero ad alia quaeritur, veluti ad aquas Fortes, vel magifie- 
ria metallica;pro aqua falis fumitur aqua fortis, vel aqua falis am- 
monii, vel ftatimex vulgari aerugine concinnaiifdem modis. Vel, 
Recipe acetum,mei, falis, cuiufque qnantumfatis.Fiatpulsbe- 
nc mifta. Illine lamellis cupri. Reuerbera in fornace figulina. 
Exime & lamellas nigras ad aerem fufpendc , donec aerugo fiat., 
( Extrahitur ex cupro fere par quantitas vitrioli. Magna etiam 
parsexferro propter cognationem. Et ex ciufmodivitriplo con- 
cinnatur fpiritus. Solutio probe eft colanda & per chartam fil- 
tranda ,!euaditque purius. Celerius coagulatin vaporario tepido 
circa fornaces, vbi aquofitas.abfumitur citius.) 2.84 
Basilica Chymicje 
Haec Libauius; hic etiam annotabis duos illos modosex Para- 
eelfoin praecedenti capiteallatos:Nunc audiamus & alios,ac in 
primis iympatriotamnoftrum Crollium,qui tale facit vitriolum e 
venere vel Marte fine corrofiuo, inquit: Totum artificium eftvt 
metallum bene per fulphur calcinetur. 
Recipelaminati ferri vel veneris, ( vna enim vtriufqueeft 
quantum vis,feinde in frufta magnitudinis femiolateri, fac (Ira- 
tum fuperftratum cum fulphure puluerifaro,intigillolutato,po- 
ne in igne rotae: Ignis ab initio tigillum non attingat ,ied paula- 
tim admonendo augendus eft,quem vltimo fortificabis; Ita ac- 
cenfo fiilphurecaleinantur praedirae laminae, quod intra horam 
abfoluitunvbi omnia refrixerunt,exime nigrocineritiammate- 
riam indar aeris viti,& tritam cribra,eamquein olla nonvitreata 
apertapofitam pertranfuerfum ( vt in praeparatione vitri antimo- 
niificj moue diligenter, fupra ignem carbonum, ne liqueicat,& 
vitriolum in cupro cuanefcat, fic fulphur incenditur vel euaporar, 
moue cum ferreo vel cupreo indrumento prout vitriolum facere 
intendis de latere ad latus, vbi ferro vult adhaerere, tunc fatis eft, 
vt ab igne auferatur: Pulueriiätam han c veneris calcem pondera, 
& ad quamque libram accipe fulphuris treslotones,mifce & in 
olla pone ad latus, moue fupra lentum ignem per quadrantem 
horae, vltimo olla quaficandefcat: Cuprum mollefckinftar paftac 
& ferro adhaeret-.frigeicar ac tritum cribretur: adde denuo ad li- 
bram vnam tres lotones fiilphuris,cakinavt antea per quadran- 
tem fiorae. Hoc quinquies »fexies veliepties repetitur, tunc calci- 
natioedabfblnta. 
Neta diligenter, vt calx (emper bene ficcetur, & ad lib. vnam 
fcltem vnda cum dimidia fulphuris praedie fumatur. Calcem 
metalli tritam rainutiflime accipe, & affunde in patinalignea a- 
quam calidiflimam,foIucturcalx,&aqua e venere erit caerulea, 
cola,colatam euapora »fupraignem incoquendo mediocriter do- 
nec quafi crudam acquirat,reliquum in frigido concredat,fic ha- 
bebis e cupro pulcherrimum vitriolum caeruleum, e ferro viride* 
Faeces in aquae fundo remanentes ficca, non folutas iterum cum 
fulphure calcina vt prius feddi,feruato pondere priori, pofteah- 
xiuium fae, quod filtratum euaporabis* Hoc repete donec tota Liber Tertivs. 
285 
calx in lixiuium abeatfinde in terreo vafe Gorlicenfi aut Wallcn- 
burgenfijvel in cucurbita magna vitrea (caue ne rumpatur) fac 
euaporer, donec cruftamnancifcatur,ponein loco frigido,tunc in 
fundo veneris vitriolum in ftrias defidet,fapore fubdulci,aufer 
aquam &c ficca cryftallos concretos; Aquam remanentem iterum 
incoque parum, 5c in frigidum locum il collocetur, denuo con- 
crefcentlapilli,reiterando donectotum in vitriolum abeat:pof- 
funt etiam bacilli imponi vt vitriolum eo melius adhaerere poffit; 
ililphur illorum fundum petens ieorfimierueturadfuosvfus. 
Ex his duobus vitriolis ferri & cupri, lpiritus& oleum prae- 
parari chymice poiTunt »vulgari ac cognito modo, longe maioris 
efficaciae dc virtutis, quam e vitriolo communi, Hocpado habe- 
tur fons acidusartificialis: Acetum efuriuum eil in hoc fulphure 
vitriolato fine corrofiuo praeparato,perfedlum arcanum in cor- 
roborando languente ventriculo. Vide Theophraft.in lib.de vita 
longa, & in lib.de tartar© circa finem. 
Huiusolei vitrioli virtutes &: vfus funt: Paracelius verovO' 
cat partem pharmacopoliiqiiartam,& cuilibet pharmacopeeoita 
commendat, vt fit inflar lapidis angularisin fua officina. i 
I. Vtimur 6. 8. guttis in vino, aqua mentas crifpae,vel quodme- 
lius in iure carnis calido: In debilibus ventriculis frigidis,q^uiadi- 
geftionem promouet, 
II. In calculo &c arenain aqua ©nonidis. 
III. In fuffocatione matricis, in aqua artemifiae» 
IV. In febribus flomachi, caloribus & fiti 11, vel if guttae ina- 
qua centaurea^vino^ofarun^anthos. 
V. In omnibus morbis capitis, in aqua lilii conuall. laucn- 
dulae. 
V I.In i&ero efficax eil in aqua chelidoniae 15, vel z® .guttae cum 
iudore. 
VH.Inpefle mifcetur cum iaccharo candi&ele6luarioiunt- 
perino, & fic etiam loco prophyla&ici ianitatis vtimur. 
VIII. Inunili hydrargyro & male affefti oleo vitrioli cum the- 
riaca mixta fudandoreftituuntur. 
IX, Externe alopeciam, vnamquamque tineam tribus diebus 
jlliniendo per fe vel cum aqua chelidoni? curat. 
Virtutes olei 
vitrioli e ve· 
nere. z%6 
Basilt cr Chymici 
X. Tollit omnem Cerpigincm,Ccabiem,pruritum,& quicquid 
cuti Colet adhaerere,tentiginem praua,Cyrones., &c. Ced fine comi- 
Ceratione fiat inundio, <k pro defcnfiuo opoteldoch adhibeatur. 
XI. Poft euacuatum corpus cum theriaca Ceu aquis appropria- 
tis Cere in omnibus morbis exhiberi potcft : aciditate enim Cua 
putredinem omnem arcet, partium vero tenuitate obftrudiones 
pellit. 
Modus exhibitionis eft Caporisin acidum mutatio; Dantur in 
aqua acetcCae vel Cpecifica alia potandae tot guttae,quot dentes ftu- 
■ pidos non reddant,maniCeftam tamen guftui aciditatemconci- 
lient: per Ce nullus fit eius vfus,Ced cum vehiculo & parcus. Hoc fi 
chymicorum iniquus quidam conuitiatorintellexiilet, intempe- 
ftiuo & immodico olei huius vfu bonum aliquera,at innomina- 
tum virum, non e medio Cuftuliftet: Dum vtimur,probe debet a- 
gitari cum fuo vehiculo, quiagrauitate Cua fundum petit. Cautio. 
I. Propter aciditatem prodeft ventriculo languido, in quo ta- 
men nulla cholera aut apoftema, alioquin eft ebullitio mutua &C 
efferueCcentia ( abftineant ergo cholerici &picrocho!ianoxioi- 
pfius vfiu ) vt videmus in oleo tartari & aqua forti, quae-Ce inuicera 
non compatiuntur; fimiliseft ratio in iecore. 
II. Vfurus hoc oleo,in vehiculo conuenienti calido fiat,poftea 
contineat Ce in ledfo ac Cudet: Videmus enim eius operationem i|i 
maiori mundo in frigido non perfici,Ced in calido: Talis etiam 
ipfius operatio in microfmo. Haec Crollius. Bornettus nofterfic 
parat fpiritum vitrioli atris; vitriolu m edulcoratur & Coluitur phle- 
gmate aluminis, Colutum probe colatur, &c per chartam filtratur, 
vt euadat purius: tandem omnis aquofitas in vaporatio tepido fi- 
nitur euaporare. Huic vitriolo in vitrum indito cucurbita probe 
lutata,affunditurCpiritusviniprobatiffimus,vt fiat mafta,finan- 
turftare fimulCpatio duorum vel trium dierum. Vitro in furnum 
aperti ignis probe collocato,euocatur primum leuiignefpiritus 
vini, tandem per gradus audoigne violentifllmo euocatur Cpiri- 
tus vitrioli aeris, a quo per balneum Ceparatur Cpiritus vini S>c phle- 
gma. Hic Cpiritus Cummum arcanum eft in epilepfia,in paralyfi, 
ipafmo,lethargo,& fimilibus morbis,Cuffocationib9 matricis me- 
def,oppilationes aperit,rcftinguit calores in aquis 
Ooßsoleifiue 
Jpiritus Vi- 
triols veneris. 
Cautiones. appropriatisdatus.Dofiseius eft a guttis 8. ad n.vctriculum cor- 
roborat, Sc materiam ineo febrium confumit, capitis doloribus 
vriliflimus eft. In morbo epileptico ante & poftparoxyfmum da- 
tur cum aqua paeoniaeSc Horum tiliae. Ex calcinato hoc vitrioloper 
retortam violentifllmo igne euocatur oleum,quod fpiritu vini di- 
geritur menftsfpatio, tandem referuatur ad vfus fequentes. Ven- 
triculum mirum in modum roborat,omnem enim ineo fuperflui- 
tatem &tartaream materiam confumit & educit; in febribus vti- 
liifiinum fiante paroxyfmum guttae 5, vel y.exhibeanturin aqua 
abiinthii:appetitum per le cum pauca aqua menthae,vel cum con- 
feruaanthos fumptum refticuit ac famem inducit. Calculumrc- 
nu educit, podagricis pemtiieeft,calores hepatis potenterreftin- 
guitjficumaqua acetofaaut cichorii bibatur. In prunella& aliis 
affeilibus oris &c putrefadionibus dentium,fiat ex eo & aqua pru- 
nellaegargarifmuSjfic vt libra vnaaquae,drachmefemisolcivitrio- 
liaerisaddatur,&eofaepius os colkutur.Dofiscius eftaguttis tri- 
bus ad quinque in vino, vel aliqua aqua dcftillata appropriata. 
Egregium atq; infignc etiam vitriolum fit ex aere viridi,de quo 
videcap.i i.pag. 15 3. lib.i. Baiil. Chymicae: exinde fit Scfpiritus, 
qui perlas artificioie foluit atque eftcnfificat, ibidem. 
Oleum cuprietiamfic fit fecundum Gallum quendam: Recipe 
aeris aduftilib.a.fiibtiliifime teratur, & ponatur in vitream cucur- 
bitam optime lutatam, & aceto imbibatur fortiffimo:fac deftilla- 
re per horas 14. & habebis oleu fortiffimQ coloris rubei ac viridis. 
Alius fic vult: Oleum aeris conficitur, quando illud in chalcan- 
tum redigitur, refoluitur, &ex terra colchotar vocant, oleum ru- 
bicundü paratur. Ad cancrum, phagedaenam, gangraenam, fiftu- 
las,& reliqua vlcera maligna valet. 
Aliter Quercctanus: JEs calcinatur comuni modo,tum ex ipfo 
cum acida muria,vt decet praeparata,& alcolifata, extrahes viride 
animam in bal.Mariae,donec amplius racnftruum non viridefeat. 
Ipfum feparain Bal.quod relhftum eft folue in humido,proditque 
in oleumfmaragdinum :Ipfum circulato cum vini dulcedine, vt 
acrimoniam ipfius mcnftrui totam abftrahas, & habebis medica- 
mentum praeftantiifimum ad vlcera phagedaenica, chironica, ca- 
coethica,putrida«·, omnia vlcera curanda,ficu butyro mifceatnr» 
Liber Tertivs, 
2&7 ι88 
Libauins de oleo veneris :Refoluexs in calcc 
hanc reuerbera&c deftilla per retortam oleum rubicundilfimum, 
ad externa mala. Vel folue cuprum in duplum aequae Fortis : af- 
funde vini fpiritum, vt calxfubfideat, digere igne lentopertri- 
duum, deftillaad calcem, quam reuerberaper horas 40. tritae af- 
funde phlegmafuum,digere, deftilla cum cohobiis, tandem vio- 
lento igni exit oleum.Item, aesquoq; vftum imbibitur aceto for- 
tlffimo, & deftillatur oleum rubrum, & viride per retortam igni 
fortifli me per horas 24, 
Basilica Chymicje 
Oe TinfluraJtue Quinta Ejfentia, Flore,Sale, Bal- 
famo, Vitro,ac Mercurio 
Veneris. 
Capyt 1V* 
T Indura eius ile fit: Calcinatcc veneri affunde acetum falfum,' 
& extrahe virorem quantum potes, fepara menflruum in Bal- 
neo Solue per deliquium. Affunde fpiritum vini,&circula.Defl»l- 
la. Affunde alium donec acrimonia ceflerit, co agula. Vel extrahe 
ex aerugine cum aceto flillatitio indies in digeftione agitando. Ef- 
fufos liquores coagula adficcitatemperdeiliUationem cinerum* 
Pulucremeiue aqua dulci donec cefferit acrimonia. 
Quinta effentia veneris nobililHma fic fit: Recipe vene- 
ris calcinataelib.femis, huic fupeifunde Menflrui vegetabilis ma- 
gni vncias duodecim , pone in phiola per 14. dies ac nodes 
in digeftionem leuiffimam , hocque temporis ipatio effentia 
veneris in viridi colore inflat fmaragdi apparebit, menftruum tin- 
dum effunde a corpore feu fecibus, atque in Balneo Mariae ve- 
getabile magnum abflrahe ad medietatem, remanendae affun- 
de menflrui magni acuti, ponantur in putrefadionem per men- 
tem, tandem veneris in fuperficie menflrui natabit 
infkr olefquam fepara per tritorium. Tali modo&exTindura, 
Croco,Flore,Sale, Vitro &cMercurio praecipitato veneris, potcfl 
elici eflentia quare non opus efle puto fingulos modos tibi de- 
clarare,cum ex iuperioribus facile colligere poteris. Libauius dicit: calci veneris per Tales fadae,addc vrinam,pu- 
trcfacper menfem in vitro claufo. Phlegma abftrahe& refunde, 
fadiscohobiis primo ignis gradu, donec eatalbedo.Cumflauc- 
fcit,ignem intende vfquc adrubedinem, quam mutato excipulo, 
expelle igni validiflimo, 
Menftruaetiam variantur in 
venere, & hoc fit fecundum eius varium vfum: Optimum vero &: 
balfamicumtumquo ad externa quam ad interna vulnera &vl- 
ceraeftfpiritus terebinthinae, Lege tamen methodica fi proccda- 
tur:S unt & alia vt ibiritus vrinae 5c falis, Sic. fed haec corrofiua,in- 
digentque reablutione (nifi crudam &c corrofiuam velis) & edul- 
coratione, quare improbamus, in externis concedimus. 
Flos veneris fit pretiofus,(iccundum Libauium lib.i. alchcm, 
trad ideextrad cap.40.pag 1 hunemodumr 
.dSrugo conficiatur ex acre,quomodo ad Medicinam confucuit. 
Huius libris duabus affunde aceti deftillati tantum, vt tribus di- 
gitisemineat.Commiftum\trumque macera aliquot diebus, fin- 
gulifque tercommoue, donec color ab aceto fit attradus. Colo- 
ratum effunde pkcidc ,rcpoiitoque alio nonam tinduramexpe- 
da jdonectotam hauferis Effufiones in cineribus ad ficcitatctn 
deftilla. Sic cum aqua dulci nouies macera, <5c elue,dum acre- 
do abfceiferit. Poftea fublima. Afccndit flos in alcmbicum. Eo- 
dem modo potell fieri ex croco & tindura Martis: Item lazurio 
argenti. (cum tindurae per Te fint eflentiae ad vfum habiles, fruflra 
videtur ex iis flos fieri. Sed artis eacft Tubtilitas, vt (ludium cumu- 
let ftudio. Probabiiiterautcm extinduris non redificatis confi- 
citur, ita vt fit redificationis loco .-Quaedam etiam cum depurari 
Tatis nequeant & attenuari, non inconfuko perviam florum ela- 
borantur, & in hanc claifcm tranfeunt. 
Flos veneris ad vulnera ex Paracclfo: JPs per mercurium cal- 
cinatum irriga aliquantulo aquae fortis. Exiccatae calci adiicc du- 
plum falis fublima. Afcendet puluis fubtilis,viridis, 
Ieuis,advulneraefficax. Balfamusvulnerum putredinesaucrtcns 
nominari potefl. Apud alios legimus calcinandum aes perfulphuc 
clfeipoilea aqua forti attenuatam calcem fublimandam, adieda 
Tale fufo, lea alicubi & Paracelfus praecipit calcinatam venerem 
Liber Tertivs. 
ι$9 2 90 
Basilicae Chymicae 
foluere aqua forti :folmionero coagulare ,& fublimando florem 
conficere, vtfupradixi.Fic & flos veneris cum antimonio,pcrfc- 
ftisin regulum.de his vide lib. 5. fequentem noftrae Bafilics:. 
Sal veneris:Hic extrahitur ex fecibus remanentibus vel a de- 
ftillatione fpiritus olciue,vel ab cxtraäione croci, e flentia, vitrioli 
autflorum,eius defcribendi modum,cum fit facilis,fuperfedeo,&: 
te remitto ad priora ac fequentia,ex quibus artificiofa methodo 
iaterisinftru&us. 
Balfamus veneris.-Paraceifusinchirurg.minori lib.i.cap. 7. 
pag. 5 7. ait :In cupro fimileexiftit Balfamum ,quum in vitriokui) 
rurfus conuertitur,& hocin aquam, eiufqj poftea colchotarin ru- 
beum oleum; quae quidem ambo valent ad omnia vulneraria d- 
cera,ficut cancer,lupus,fiftula,vel fimilia corrodentia quaeque fo- 
ramina fuerint. Plura vide de Balfamo Saturni. 
Vitrum venetis: Recipe veneris calcinaraelibram integram, 
bac reuctbera per fexaginta dies ac nodes, deinde pone ad ignem 
fufionisjin modum,prout Solem ac Lunam fudifti,& vitrum viri- 
de inftarfmaragdi renebis. 
Mercurius veneris fecundum Philofbphos varie conficitur, 
genuina autem ac methodo artificiofa fi fiat, in lue vencrea radi- 
citus curanda nihil eft elegantius: Proceflus eius diaphoreticus 
fecundum Beguinum talis eft: Recipe limaturae veneris vneiam 
Tnam: Mercurii metconfativncias duas, id eft Mercurii fublima- 
li,falis Mercurialis, ideft falis armoniaci vncias duas femis -tritis, 
lc fimul miftis ;Inde ea matratio firmo, feu phiola firma dando 
jgnera arens: donecinftarcerxomnialiquefiant. Tumphiolam 
ita calentem frigidae aquae impone, vt in partes diffiliat,&: Mercu- 
rius iubuiridis effluat: quenaexficcatumin retortam paniam,cum 
ipiritufulphuris vel vitriolfin cineribus, per dic naruralem, dige- 
rendum collocabis :& poftea cum binis cohobiis in arenadeltif* 
labis;tandemque ablues bis aut ter &c vkima vice, aqua cordiali- 
Praeftatiflimum remedium diaphoreticum bezoarcicum eft, con- 
tra peftemJJi duodecim horis,avenenohaufto fumat uc,amorre 
prxfcruat. Dofisgranum r.velz.eum aquaappropriata.velThe- 
tiaca. Notandum tamen fi ab initio datus fit, mouet vomitus,re- 
petitus vero per fudorem omnem malimineram expellit. Modi. iiint pmerea & alii, fcdhictxccllit, (in autem cius conficiendi 
methodum aliam inquiris,tum procede in modum veluti curn 
loueeft procedam. Per fe Γι praecipitatus fuerit d multis habetut 
nobili or,& commendatur pro fummo arcano, in expellendo cal- 
culo , &c. feliciilime purgat etiam morbos venereos ieu luem gal- 
licam : Eius edentia, internum eft curatiuum multorum morbo- 
rum, prout fal veneris externis conuenit. Libauius noftertres po- 
nit aquas fortes in fua Alchy mia tradi, z .cap .17.1. eil,foluens Ve- 
nerem in Mercurium; Recipe aluminis plumoii vncias duas, ful- 
phuris rubei femunciam, falis de capite mortuo quadrantem,ace- 
ti vncias decem,arienid drachmam, vitriolialbi vncias duas,falis 
petrae vncias quinque. F. Aqua fortis. z. eft ad tinduram veneris: 
Recipe cinabaris ieicunciam.ialis petrae vncias 15. aluminis vn- 
ciam vnam,ialisammoniifcmundam,ritrioliiefcunciam,calcis 
vius vncias io.Arfenici,hydrargyrifublimaci lingulas vncias. F. 
Aqua forns.3.Erit ad ftdphur;Recip. falis ammonii felibram,alu- 
rainis plumoii vnciam, aluminis fefcunciam, aeruginis vnciam, 
falis vnciae odio F. Aqua fortis. 
Liber. T e r t i v $. 
291 
C A P V T V. 
De Medicamentis cum are, & venerepraparat is ac mixtis, 
fecundum mentem antiquorum* 
BAlÄmus ad vulnera . Recipe Galbani, Ammoniaci, 
Myrrha:, Gummi Elemi, Bdellii ana vnciamfemis.Terebint. 
vnciam j/emis vel vncias duas,olei oliuarumlib.i.viridis acris,vu- 
ci s duas fcmis, puluerifcntnr omnia, & imbibantur in aceto for- 
tiflimoperfc. vel odo dies:poftdeftillcntur per alembicum, pri- 
ma die per balneum Marias, poli per arenam: S: ii vis fortius habe- 
re, &melioiisfaporis,tumaddefubfcripta, &fiatcomodo,quo 
fupra.Recipc ftoracis calamitas, gum.hcderas, fpicae nardi, carabae, 
colopho. tragacänthXerapini, opoponacis, ana vnciam fcmis,eu- 
phorbiidrach.fcmis,viridisasris drach. tres, terebinth.lib.j« curat 
omnia vulnera antiqua in caufa frigida&calida, valet etiam con- 
tra ariditatem membrorum & contradionc, ii hoc fuerint iunfta» 
PuluisGalcnicaufticus:Recip. chalcitidisicru. C.chtlcantifcrup. 
L.Mifyos torrefa&i,ALris vftifcmp.xxv. /Eris non vili fcrup.xij.fc- 
«nis.F.puluis, z$z 
Basilic/e Chymicä 
VnguentumGuidonis;Recipe mellis lib.j.Acetioptim i vn- 
dasfex, jErugiais vnciam j. Akiminis rupis, drach. v .coque ac 
moue donec rubrum fiat. 
Vnguentumviride, Andromachi; Recipe Refinacpinilib. 
ij.ceraelib.j.l olei communis vnciasiix. dErngimsseiis, vncias tres, 
Reiinam ceram in oleo liquabis: Deinde aeruginem tenui ilime 
tritam addito. Recentia vulnera, & quaecunque non magnafunr, 
fanat. Galenus. 
Vnguentum Mefuei: Recipe lithargyri albi, calchanti ana 
part j. Aeruginis partem dimidiam , aceti acerrimi q.f. Terantur 
dievnoin fole aeftiuo, paulatim affundendo acetum. Deinde in 
vaie vitreo probe obftru&o, condantur fub fimo diebus 40. Ad 
fiftulas, cancros, fcabiem ficcam, lepram, carnis putridae incre- 
mentum, 
Vnguentum eiufdem aliud: Recipe Hammoniacivnciam 
j.Bdellii,Thuris Mafculi, Ariftolochiae, farcocollaeana.drach.v. 
Myrrhae,Galbani ana vnciam Ternis, Lithargyri drach. xv. Aloes, 
Opoponads ana. drach.ij.f Aeruginis drach.iij.Refinae drach. xj v, 
cerae albae vneias i). oleiq. i. Lithargyrum tere & cum oleo coque, 
donec liquefiat. Tunc depone ab igne, & dum modice refrixerit, 
mifce Hamraon.& Bdellium aceto foluta.redde igni,coque ad iu- 
jftam craifitiem, tuneque reliqua permifee. Vlcera maligna,putri- 
da»fiftulofa,forde & carne mortua purgat, carne implet, glutinat 
fitcicatrice tegit. 
Emplaitrum Galeni rubeum: Recipe olei lib.ij.Acett lib.q, 
TLithargyri, aeris viridis. Vnciam j. coquatur lithargyrium cum a- 
ccto & oleo donec ingrofletur, & tunc ponatur vindeaes, & co- 
quatur donecinfpiiTetur, & rubrum efficiatur: & F. Emplaitrum, 
re&ificat vlcera maligna,& difficilis coniblidationis. 
. Emplaftrum viride.-Recipe chelidon, plantagfcabiofae, vr- 
tieae,Leuiftici,centrumGalli,anaM.j.conqnaiientur,&cum libris 
ij.oleiper 7.dies temperentur, deinde bulliant, &exprimendo 
coIentur:cui addatur cerae, vnc.iij. Therebint.vnc.vj. Rclinac,vnc. 
donec parum fpiilentur,deinde auferantur ab igne, ad- 
daturque, Thuris, farcocollae, Aloes ana vnc. y Ariftolochi«lon- 
gae, Floris aetisan. Vnc. vj.M.&F. vnguentum* Plagas veteres. Libik Tertivs. 
195 
mnndificat ; carnem fuperfiuam confumit, confolidat & fe- 
nat. 
Vnguentum Rondelefii.Recipe lithargyri, Alurainis,floris 
aeris vfti & loci, plumbi vili ana drach. iij. ßalauftiorum, boliar- 
. meni, vel cinerum oh reorum ana drach ij. olei Myrtini drach iij. 
feui hircini, Colophoniaean. Vncias duas, vini parum. Fiatvn- 
guentum. 
Vnguentum eiuiäem: Recipe iquamae aeris, aeruginis aeris a- 
nadrach.ij. Omphacii vncias iij. incorporenturfimul,& F. vn- 
guentum ad polypos exedendos. 
Emplaftrum Apoftolicon Nicolai : Recipe lithargyrii 
d rach,xviij.ceraeiubeae,colophon.ana drach. vj. Propoleos, vifci 
quercinian.drach.iij.Hammoniaci,Lap.calam.Thuris, drach.ij, 
Mafticis, mumiaean.drach.j.f.Terebinc.GalbanijBdellii,Myrrhae, 
aeris vili,farcocollae,iquamae aeris,opoponacis,didam: cretici, Ari*· 
ftoloch Aeris viridis an drach.j. olei veteris q.f.yel vncias vj. Ad 
omnia vulnera recentia fiueantiqua,& ad neruos praecrios &c. 
Aliud eiufdem; Recipe Litharg vncias xv. cerae fuluae, co- 
lophon.an.vnciasduas.propolcos, vifci quercini glutinis anavn- 
ciamj. Hammoniaci lap.calam. Thuris anadrach. vj. Mafticis, 
Mumiacanavnc.j.fTerebint Bdellii, Galbani,myrrhae,acrisvfti, 
fquamac aeris, viridis aeris, fercoccllae, didam ni cretici, Ariftoloch. 
rot.opopona; anavnci.j, olei veteris q.fVini quantum galbano. 
Hammoniaco & opoponaco difiblucndis fetis fuerit. Confice fe- 
cundum artem & diligenter Emplaftrum. 
Ifis Galeni: Recipe cerae 5· c. Terebinth £. cc. iquamae aeris, 
«ruginis, Ariftoloch. Thuris, felis Ham momacris vfti an. drach. 
iix.Alummis vfti drach.vj,Myrrhae,aloes,Galbanian.drach xij.o- 
lei veteris drach.x.coque, deinde fubige manibus aceto forti lotis: 
fiant magdaliae,quas in aceto repones diebus decem. Alii addunt 
Dracontiidrach.iix.capiti accommodatum eft, ad chitoniavlce- 
ra & curatu difficilia:Eft item cruentis idoneum. 
Diadidänum Galeni: Recipe olei veteris lib.ij f Lithargyri 
lib.j vnc. f aeruginis vnc.j.fquarnasaeris drach. vj. Coloph.vncvj. 
drach ij pc llinis thuris vnc.j.f.Hammon.vncii;. aeris vfti vnc.j.Di- 
phrvg.s,Gentianaeanadiach,vj.Propolcos,Aloes,anavnc.j.Gal- 2.94 
Basilicae Chymicae 
banivnc.j.f.Ariftol.rot. Di&amnicretenfisana vnc.j.drach.ij.cc- 
rxdrach.xxv Confice fecundum artem. 
Emplaftrum Afclepiadis, Galenus : Recipe acris fquam» 
vnc. j. iEruginisrafacvnc. j. Ceraelib. Γ. ReiinaeLaricis vnc. femis* 
Ea,quae liquari poliunt,at idis aflunduntur.quibus exceptis vritor. 
Melinum Serapionis, Galeni; Recipe fpumae argenti,De- 
nar.c.Guttacammoniaci,Denar xxiix.Ceraedenar.lv).aeruginis cy- 
priae, Denar.ix. Myrrhx,Denar.).Colophon.Denar.lvj.Galbani 
Dcnar.ix.olei,cyathos iij. F. 
EmplaftrumDiabotamum, Critonis, Gal. Recipe Anagalli- 
dis cxruleum florem habentis,papaueris erratici,Marrubii, Alrer- 
danaDenar.lv),Hxc in pilam coniedta teruntur, quoufq; contu- 
fafintacdiflolutaduntaxat,neeorumfuccusabfumatur: poftea 
inie&a in mortarium terantur: in alio autem mortario habentur 
fquamaeacris rubri Denar, xxv). Mannae,Denar.xx Rcfinxpitiynx 
iiccx, Dcnar.xv). Aloes, Denar.xv). Aluminisfcifll,Denar.iv.a- 
lum.rot. Dcnar. iv. Haec in fole lxuigantur,vt fordium craifitudi- 
nem cum aceto habeant. Deinde herbae miftac, donec probe coe- 
ant,teruntur:poftea ceratum facito,addendo cerae chiae, Dcnar.c. 
olei veteris Hem.i), Radito,& mifceto. 
Emplaftrum ex icylla Critonis, Gal.Recipe chalciti: Ariftol. 
ror.an.Denar.xxx. Iridis, Denar.xxx.Ammoniaci, Myrrhx, fty- 
racis, fquamxxris rubri an. Denar, xv, fcyllactoftaeDenar, ciix. 
Aceto acerrimo diebus 40.terito , quando caniculae fidus ori- 
tur. Expletis diebus, eiufmodi ceratum facito : Recipe ceras 
Denar.v.alii Denar ccxl.Terebint.lib.j.aliipondoxxX.olei, Text, 
i) .Γ. Alii Hem.vj.Galbani, Denar .xxx.picis liquidae Dcnar.xxx.Po- 
ftremo Galbanum indico, deinde vbircfrigeraucris,curiofe exci- 
pito. 
Fufca yEgyptia, Andromachi, Gal. Recipe fpumaeargenti 
drach.xliv.Ricini, Hera. v).ceraedrach.cxliv.Guttaeammoniaci 
drach.lxxij.Terebint.drach xxxv). Lanarum combuftarum dracli.‘ 
xix. fquarax ftomomatis, fquamae xris, Ariftol. thuris ana vnc.;. 
Myrrhaedrach.f.opopon.drach.ij-aquae marinae drach.l.aliiiix.ad 
ceram confpergendam.Facicad nomas,gangraenas,ylccra malignst; 
& vetera. Liber Tertiys. 
Aegyptia Andromach. ex Gal .aha; Recipe argenti fpumac, 
cerae ana vnc. cxliv. Guttae ammoniaci, drach. Ixxii. Tcrcbint. 
drach xxxvi. Lanae fuccid.ecombuftaedrach.xii. alii xiix. fquamac 
aeris, fquamae ftomomatis, thuris,ariftol. rot. ana vnc. j.olei ricini. 
Hem. iij. Fiat. 
Aegyptium Philoxeni; Recipe argenti fpumae, cerae ana 
drach.clx guttae ammohiacidrach Ixxx propoieos drach.xl. Reli- 
nas liccae,Terebint. fquamae aeris, thuris ana drach.xvi.Lanae fucci- 
dae,iquamae ftomomatisana vnc. j. opoponacis vnc. Γ. Ricinini, 
Hem.iij.Omnia incoquantur, fiatqueEmplaftrwm, 
Emplaftmm viride Andromachi: Recipe relinaelib.ij.Cerae 
lib.j.oleicyath. ij. Aeruginis vnc. ij. Liquefacis quae liquari pof- 
iunr,aerugoinipeigatur.F. Catagmaticum Andromachi; Recipe 
argenti fpumae,picis,cerae,icui taurini, thuris ana minamj. Picis li- 
quidae, Hem.r.LiquoiisrycaminijHem.j.Terebint.M.j. opopona- 
cis, Denar.viii. Aeruginis,Denar.viij.Ricini,Hem.j. Nonnulli ad- 
dunt Butyri,min.j.Gutta;ammoniaciDenar.xxv. Exvinoaufterp 
diluitur,fitq·, Emplaftmm ad capitis fraCuras. 
Emplaftmm ex falice ; Recipe mifyos, aluminis rotundi, 
chalcitidiSjMelantherii, Aeruginis,aluminis fciililis, Gallarum a- 
cerbarum,ana vncias lex,ceruifae, cerae, relinat friCae,picis naualis. 
Bituminis,oleiOmphacmi,fol.falicis tenerorum analib.ij. Felia 
in aceto forti coquuntur;deinde iiccata in tenuiffimum pulucrcm 
rediguntur, alialiquanturcoquunturque,donccfatiseft; poftea 
refrigerantur,addunturquepulueres. 
Pilulae ad Hydropem. Recipe ipicaeIndicae, &Roman.a- 
navnc. f Agarici, Ariftolo.amomi, croci, aeris combuftfcpithymi, 
mafticis,Hyperici,cofti,Chamaedryosan.drach.iij.Myrrhae, Ker- 
fe medicinalis fquinanthi, tithyraali an.drach.j. Aloes vnc.j.pul- 
ueriientur,& cum aqua fiat maßa pilularum, Dofis drach. i j. cum 
vino. Galenus. 
Cera viridis.Recipc cerae ηους lib.j.Vitidis aeris triti vnciatn 
j.olei oliuarumvnciam j, Terebint. vncias tres. Liquefiat cera & 
Terebint. & po ft aliqualcm infrigidationem, addatur viride aeris, 
& oleum,& bene mifceantur &c. 
Viride Anthaei, Recipe cadmiae wrc.yj.Myirhae vnc.iij,Croci 
*95 196 
Basilicje Chymicje 
vnc.vj opii vnc.iij.plumbi vfti & loti vnc.j.fquamac aeris, nardi In- 
di eae,acacias ana drach vj.gummidrach.xxvj.aquaepluuiaeq.ffiat 
collyrium. 
Aliud viride,Mefuas:RecipesEruginisacris,drach.iij.chalcanti 
vfti drach. vj.auripigmenci rubri, fpumae nitri, fpumae maris an. 
drach.j.ammoniaci drach. j f falis hammoniaci drach,fammo- 
niacum macerato in aqua rutas, & fac collyrium. 
Sief rubrum, Mefuas ,* Recipe fern, canabis drach. ii j. aeris rfti, 
myrrhae ana drach. ij. croci, aeruginis aeris, falis hammoniaci ana 
drach.f.piperis nigri drach.f aquae pluuias q.f fiat fief. 
Barbarum paruumGalenirRecipe picis nigras,cerae, Refinaepi- 
ni, picis graecae, bituminis ana lib, j lithar drach. x.ceruifae, aerugi- 
nis anadraeh.v.opoponacisdrach.iij. olei drach.ix.Terenda con- 
tundantur in mortario cum aceto forti: reliqua liquentur ;Mifce, 
coque,quoufque non amplius manus inquinct.Si voles fedando 
dolori aptius reddere,adde fucci hyofcyami, opii ana drach. f. Ad 
recentia vulnera, Imus, canum hominumque morfus, 
condylomata,inflammata.ad articulorum 
vitia in principio & ad poda- 
gram valet. Liber Tertivs* 
2P7 
LIBRI TERTII 
BASILICA CHY- 
MI C ,€ 
Pars IV. De faturno feu plumbo.' 
C a p v t I. 
De em natur λ acproprietate* 
»Lum'buni.Grac is μοκυβί®*, Germ anis / Gallis 
plomb,Italis piombo, Hiipanis plombo nominatur. 
Fit ex argento viuo impuro,craflb, lutulento, &ful- 
phure modico,impuro. Cardanus putat, quod non 
folum in terra,verum etiam fub diocrefcat; facitque 
eius 4. Difcrimina, vulgare album,quod multi ilannum appellant, 
Bifemuthum, -& <juod eftibio paratur. Plinius agnouit tantum 
vulgare feu nigrum, 5c album* 
Plumbo reliqua metalla, vclut Aurum & Argentum pur- 
gantur,beneficio tamen ignis, nempe purum cum puro congrega- 
do,& impurum fegregando.Praeterea dicendum cft quaenam fiant 
cx plumbo,Fiunt exeo mortaria &: piftilli,nec no turundae fiftulo- 
fejcanulatas dicunt, internis & profundis vlceribus dicatae, qu* 
aliis quibufuis etiam aureis aeque funt efficaces. M ortariorum v, 
vius a Galenicis biceife dicitur. Quicunqj humor in eo aliquan- 
diu refidet, multo euadit frigidior, quam antea fuit. Ideo oleum 
Omphaceum,aut rofaceum.autmelinum,aut myrtinum, fi illi in- 
fundatur, remedium optimum aduerfus inflammationes,&vlccra 
contumacia, tum aliarum partium,tum naturalium, tum tcfticu- 
Vfus plumbi 2-9$ 
Basilica Chymicje 
lorum,cancrofque Sc articulorum fluxiones praeparatur. Qupd ß 
refrigerans aliquis fuccus,vc iemperurui,Cotyledonis,Intybi, La- 
6tucac,chondrillae3pfyllii Omphacii,portulacae,mortarioeiufmo- 
di imponatur, fubigaturque in ible, aut aere, aliafue calefa&o, 
piaeftantiffimumeracitur medicamentum,ad fernerem &: calidas 
ftuxionesreftinguendas. Quinetiam plumbum in laminas duci- 
tur, quae lumbis admotae geniturae fluorem perinfomniaprohi- 
bent, inflgnitcr refrigerantes. Bradea quoque tenuis exeofa&a 
ganglium diffipat, propius ei alligata. 
Galenus dicit,plumbum eft refrigeratoria: facultatis:lpfum- 
quechironiis, quae vocant vlceribus&cancrenofls ac putredino- 
iis, tumipfumperfe, tum quibufdamaliis permiftumconuenite 
Confttidiuae etiam quidam dicunt effe naturae, vnde contra libi- 
dinem vencrcorum,&nod:urnaspollutiones valebit,laminis cius 
lumbis circarenes iuppoflds. 
Modum abluendi plumbi fic docet Diofcoridcs: In mor- 
tarium plumbeum aquam infundito, &piftilloplumbeo,doncc 
aqua ingrefcat,&limi modo craflefcat, tundito. Linteolo deinde 
colato,aquam,vt facilius, quod refolutum eft,incerni poiUt/upet- 
infundens.Hocque iterum dum tibi fufficere videbitur,facito, v- 
bi coniederit, priore aquaeiFufanouam addito Sc fleut cadfmiara, 
donec nulla amplius appareat nigritia, lauato: pofleain paftilios 
le digito. 
Quidam fcobem mundi plumbi lima quaeiiram, mortario 
piftilloque lapideis terunt, aut manibus cum aqua paulatim ad- 
icdafricantydonccnigrefcat: mox vbiidpcflumieritjeffufaa- 
qua colligunt in paftiUos. Alii elimatae fcobi modicam plumba- 
ginem adiiciunt,afflrmantesita e lotum plumbum praedant Jus c£ 
ie. Poteft refrigerare, adftringere ,inducere, moIlire,caua explere, 
fiftere oculorum fluxiones, &vlcerumexcrefcentia t fanguinen» 
iupprimit; prodeft contra fedis vkera, condilomata &haemor- 
thoidas,ex tofaceo; Itera adea, quae aegre cicatricem ducunt; & in. 
totum fpodii effedus praebet,nifl quod non obducit cruftas. Sin- 
cerum plumbum affri&u marini fcorpioni-s, Draconifque plagis 
auxiliatur* 
Modus vrcndiplumbiiccundumanriquos talis eft; fuper te- 
Ahkmptö- 
Vßiopiübir Liber i e r ί t v s. 
19$ 
miifllmas laminas plumbi,fidili nouo inditas fulphurin fpergito, 
additGqialiisnirfuslammiSjintededofernperfulphure vfq-,duin 
vascxplcucns,(liccendito. Flagrante a.plumbo, ferrea rüde verfa- 
co,donec perfeile redigatur in cinerem, nihilq; e plumbo non ν'- 
dum haeferitjtum demum obftrudis narib.eximito.· alioquinha- 
iitus plumbi noxius ientitur. Aut elimatam plumbi fcobemin ol- 
la fulphure vrunt. Alii laminas in fidili crudo, vt didum cft , 
imponunt fornaci autfoco, & circumlinentes operculum, dato 
exili ipiramento,vrunt. Aliipro fulphureccrußknijauthordeum 
infpcrgunt. Ali integras laminas imponentes, acri igne vtun- 
tur, Sc rudicula ferrea continue mouent, dum in cinerem ibi- 
uantur. Sed difficilis hiuufmodivdio, &ii vehementius vratur, 
contrahit fpumas argenti colorem. Magis tamen Galenicis pla- 
cet prima vrendi ratio. Plumbum vilumlauaturvt Gadmia, & 
reconditur, EoCdemeifedus habet, quos plumbum clotum,fed 
multo acriores. 
Extrahitur quoque e gleba quadam plumbaria e fodinis 
eruta,quam lapidem Molybdoidem nominant. Secretum a.& li- 
quatum plumbum , adhucque calens aqua frigida perfunditur, 
quoufquefcoriam quandam exuat,quam Recrementum plumbi 
v o can t,G er ra an i s fd) f rt cf i li. Optimum eftdcnfum, fradum 
contumax, ce rudam plane lepraeientat.Eadem quae plumbum ex-, 
udum poteft,fed magis adringit.Lauatur in mortario infula aqua, 
& refula fumraa aquaeparte, quae luteum colorem duxitndq; fac- 
pius, dum recrementumabfumatur. Dein*vbiconfedcrit craffa,- 
mentum,aqua effufa,digeritur in paftillos. 
Plumbago vero,GraecisMolybdaena,Germanis di- 
citur,optima efl flaua,argenteae fp urare aemula,modice iplendens; 
cum teritur rufa,cum oleo coda iccinoriscoioremtrahit. Vitio- 
faeft, quae aerem aut colorem plumbeum refert. Probatur quae 
lapidofanon eft, aut recrementoia, fed nitens&flaua. Vimha- 
betfpumaeargenti, aut recremento plumbiilmilem. Vritur, la- 
uaturqueeodem modo. Miicecurconuenicndifime medicamen- 
tis, quae liparas vocant, atque Ernpladris minime mordentibus. 
Carnemrecrear,& vlceraad cicatricem perducit: glutinantibus 
tamen medicamentis aucabftergentibus non conuenic. 
RecremmS 
plumbi» 
VlumUgt. 300 
Basilica Chymic^ 
Cfrujfa. 
Vtfcrmm ferruginem,aes aeruginem,ficplumbum plumbagi- 
nem, & ceruflam eru<ftant,alii plumbi florem,alii ex Galeno pfim- 
mithion nominant. Licet autem cerufta aceti beneficio erumpat, 
freut &c aerugo, non tamen vt ea viridis eft, fed albi flima, vnde p i- 
£tores,quibusinieruitfrequentiflime,atburn plumbi vocant Ger- 
manis dicitur Q5UptVClf/GalIis De laCerufle. Italis Biacca.Hiipa- 
nisElaluayalde,&c. Fitautem ad liuncvelfimilem modum. In- 
fiifo in vrceumoris,aut fidite labellum aceto quam acerrimo, la- 
minam plumbeam fuprafidilis fpiraculum.fubieda priusarun- 
dinea tegete, firmato : fupcriechfque velaminibus, ne hahtum 
cxpiretacetum, vbirefoluta fuerit, deftuenique deciderit, humo- 
rem purum adiiimma delatum colato, craftamentumquc tranf* 
fundito* Debet quoque ficcart in foIe,mox tmfatili mola teri, vc 
alias tritum cribrari.Pofteaquod fupereftduridn tenues partes re- 
digendum,cribrandumqu e, viciffim eadefii tertio, quartoque fa- 
cienda. Melior, quae primo cribrata eft, & medicamentis oculo- 
rumaiTumcnda. SecundumIocumtenetiequens,&reliquae fuo» 
ordine.. 
Nec deiunt qui ligneas rudes m medio vaie appendant :8c 
derafo ceu fitu impofito ,ita vt acetum non contingar, inditoque 
operculo circumlinentes dimittunt. Poft dies io laxato obtura- 
mento vifunt: cumque refoluta materia fuerit, reliqua exequun- 
rur. Si autem quis in paftillos velit digerere aceto acri iubada,di- 
uiditur in paftillos, qui in fole ficcanrur, iiftate tamen fupradt- 
dumopus obeundum eft: ita enim candida atque eiEcax reddi- 
tur. Quinctiam hyemeparatur,vrccis fupra furnos,balnea aut for- 
naces impofitis; Aicendcnscnim calor idem,quodfol,praeftar. 
Albiflimam ceruilam non modo pidores exoptant, fed & 
mulieres ad faciem fucandam,eiustamenindebicoviudentes ni- 
grelcunt,carie eroduntur,&orisfcetura nafeitur. Laudatiifimaeft 
Rhodiaca,veIillifirniIis,qMaenuncputcoIisdicirur.Ton:ecurpor- 
ro ccrufia hoc modo: Flagrantibus igni carbonibus , fi&ili nouo, 
tritam ceruilam imponito, & aflidue verfato :cumque cinereum 
Colorem traxit, eximens refrigerato, δε vtrtor* Eft &almd vrendi 
geniis. Trita patinis nouisfiipra prunas imponitur, & ferulacea 
sude mouctur, donec colore fimilis fandarachae fiat, exa&aque ad. Liber Tertivs. 
vfusminiftratur. Quaevero ita paratur, a quibufdam fandyx yo- 
catur. 
Antequam autem cerufla in cmplaftrorum, vnguentorum & 
collyriorum veniat compofitionem,debet praeparari hoc eftablui, 
vc mediocriter deficcet&adftringatjfme aliqua mordicatione,in 
liquore conueniente,vt aquainterdum fimplici, fäepe rofacea hoc 
modo : Ceruflae quantitas idonea lümitur,in mortario lapideo 
eum piftilio ligneo teritur; dein aqua affunditur,agitatur·,cum 
quicfcere permittitur: vbi in pilae fundo cerufla quieuerit,aqua 
abiicitur. Rurfus alia affunditur, agitatur,reiidere craflamentum 
finituriaqua,vtante,eiidtur,atque denuo noua immittitur Idquc 
toties iteratur, donec aqua vltimoafftifa& agitata, pura & clara, 
& fordis omnis expers appareat. His rite peradis, ceruifa fuper 
porphyrio leuiganda,ficcanda, arquerurfus terenda, cum aqua 
rofarum in paftillos fingenda, & ad futuros vfus reponenda. Sunt 
qui aceto terunt, & fubigunt in maffam; alii alio liquore intentio- 
ni accommodato. Cerufla refrigerat,ficcat^ftringit,extcnuat,ex- 
plet,excrefcentia leniter reprimit, & ad cicatricem perducit, per 
os non fumitur quia periculofum.Hadlenus audiuimus antiquo- 
rum Galenicorum de plumbo fcntentias,nunc &chymicorum 
addemus opiniones. 
Plumbum ('aitParacelfustom, 8.cap f.pag.99 Jeft,trium 
primorum nigredo,quae minime fuperfluitascxiftit,fed peculia-1 
risin ipfis natura metallica. Nam in Mercurio metalla omniaia- 
cent: Et omnia tantum iunt Mercurius, fic & deiale&defulphu- 
re indicandum, ficut ergo cuprum, trium primorum abundans 
rubedo eft:fic plumbum eft nigredo eorundem.Quaenempcgta- 
uitas in Mercurio eft, plurima &c potiflima,eam Archcus eiicit, 
velut& craffitiem ex fale&fulphure.Mcrcurius datdudilitatem: 
fal coagulationem .-fulphur fluxum &tin6turam. Quatuorergo, 
in plumbo colores iacent; Nigredo quaeeft trium primorum:Ru- < 
bedo, quia praecipitationem in fe continet ex Mercurio. (Et licet 
bonitate genuinae non refpondeat, talis tamen ea eft, qualis Mer- 
curio craflb debetur) fimiliter &a!bedo rfiquidem cxcalcinatio- 
he Mercurii oritur. Per calcinationcm ergo albcfcit,ex natura tan- 
tum Mercurii, ex qua plumbum conftat;ficin plumbo etiam fla- 
301 
Plumbum 
quid. 
4· VlumVt 
cqIow.  Basilicae Chtmicae 
302, 
ucdoineft,ex Mercurio indita. Si enim is calcinando agatur vitra 
gradum primum, tunc Mercurium quemlibet flauedo (equitur, 
qualis etiam eftin plumbo. Sic ergo plumbu nihil eil aliud,quam 
Mercuriusater,quiin ares iacet,&: per Archeum (eparatur,vt craG- 
fides &huiufraodi colores a Mercurio prodeant. 
Torno £.hbro vexat, pag.i 85. ile ait de natura faturni. De pro- 
pria fua natura faturnus ita loquitur: pro fuo me eiecerunt exami- 
natore fex alia, deque loco fpirituali extrufemnt a (e: corruptibile 
corpus in mandonem etiam adiecerunt, vc quod ipfa nec funt, 
nec habere cupiunt, dm id ego.Sex fratres mei fpiritualesexfilluc, 
inde fit, vt inde corpus meum, quoties ignitus fum, penetrent, ac 
vnamecumpereunte,igne pereant & ipd, Auro & Argento tan- 
tum exceptis : Quae mea mundantur &fuperbiunt aqua. Spiritus 
meus eil aqua foluens fratrum meorum rigida & congelata cor- 
pora. 
Corpus meum tamen ad terram di procliucrquicquid inrac 
recipitur, etiam proprium fit eius, Scpernos in corpus vnumeifi- 
citur.Mundo minime foret vtile, fi cognofceretautfaltem crede- 
ret, quidnam in me lateat,efficereque pofllm: Vtilius foret,fi me- 
cum id, quod pofllm facere calleret: Alchy miftamm artes omnes 
deferens,hocfolo,quodin meeft, fkper me fieripoteil, vterctur. 
Frigoris la£is eil in me, haec eil aqua, per quam fpiritus congelari 
facio metallorum fex in efie corporeum ieptimi, hoc eil, Sol cum 
Lunapromoueii. 
Idem Tom. 6, De morte rer. natur, lib. 5. pag.izo. fic docet ex 
plumbo facere cerufiam & minium. 
Mortificatio plübi vt redigatur in cerufiam, eft duplex, vna ad 
Medicinam,altcraadAlchymiam.Praeparatio vero cerufiaeinMe- 
dicinaeil talis; Laminas plumbi fufpende in olla deuitreatafuper 
acetum forte ex vino, olla optime obturata, ne fpiritus exhalent: 
Hanc ollam pone in cineres calidos, vel in hyeme poft fornacem, 
tunefemperpoft 1 o. vel 14. dies inucnies optimam cerufiam ad- 
haerefeentem laminis, quam pede leporis abradito: Laminam ve-* 
ro reponito fuperacetum tamdiu, donec fatis cerulTc habes. Altc-1 
ra autem ad A ichymiampraeparatio fuperiori eil fimilis, nifi quod 
in aceto multu optimi 5c pulcherrimi falis armoniacifoluiopor- 
Tlumbum 
CJVTercurius 
niger. 
Natura fa- 
far«/. 
Ceruft prd~ 
paratio du- 
plex:!. Ad 
Medicinam: 
z.ad Akhy- 
miam. Liber Tertivs. 
teat, hacttatione pulcherrimam & fubtihfliraam cemflamhabe- 
bis ad purgandum ftannum & plumbum ,&ad dealbandum cu- 
prum. 
Si vero ex plumbo minium conficere volumus,oportet prius 
fale ealcinari in cinerem, & poftca in vitreata olla lateraliter aduri 
femper agitando filo ferreo,donec rubefcat.Hoc minium eft opti- 
mum 8>c cariftimum,& in Medicina fimul ac Alchymiavfurpari 
debet: Alterum autem quod mercatores vendunt in tabernis non 
valet. 
Fit enim tantum ex cineribus, qui inminerarum liquefa- 
Äionibus de faturno remanent, quod tk figuliadincruftandum 
vafacmuntjtale minium tantum ad piduras, dc neque ad Medici- 
nam neque ad Alchy miam valet. 
Vc autem plumbum redigatur in flaucdinem, fit praepara- 
tio eius non abumilis praeparationi minii. Nam plumbum hic 
quoque ealcinari, & in cinerem redigi debet, &poftea continuo 
ferro agitari in lata patina probantium mincras, in mediocri igne 
carbonum, diligenter animaduertendo, ne nimium caloris ien- 
tiat,ncue agitatio fit negligens, alias enim flueret & fmeret vitrum 
flauum:atque ita habebis pulcrum flauum ex plumbo. 
Eodem tom. lib, i. de praeparat, pag. 154. fic ait de faturno, 
virtutes eius funt pro incarnatione. i 
Praeparatio incarnationis.Recipe cineris faturni, (ideft plfi- 
bi) reduc ad deco&ionem cum aceto per horas 3. vel 4- Et eft pri- 
ma praeparatio.danat vulnera, incarnat,& folidam carnem gignit. 
Cerufla quoque ex plumbo fit,fi cum aqua lauetur ad folem. Ex 
ceruflain lebete decoda fit minium. Omnia medicamina in vul- 
neribus &viceribus,&praeparatiuisfuntexmetallis:&: erunto- 
ptima. Hatftenus Paracelfus.nimc & alii audiendi funt. 
Libauius in comment Alch.part.i. lib. 1. De Natura metal- 
lorum cap. 7. fic definit: Plumbum eft metallum molle imperfe- 
&um, liuidius ftanno, ex mercurio &c fulphure leniter coagu- 
latis, foetidis, impuris, terreis, quodam modo etiam aricnicali fpi- 
ritu inquinatis, crudioribus tamen & humidioribus, quod lo- 
tione, admiftione mercurii & indurarione in plumbum album 
tranfit, Eft & acre corrodenfque .itaque in examine perferorum 
303 
i Mintjex 
plumbo prd- 
paratio* 
Crocus 
turni. 
f lumbi vl· 
res. 304 
adhibitam impetfe&aqua:uisconfumit,&: fecum in fauillam fco- 
riafue vertit. Ob mollitiem &: leaem coagulationem principio- 
rum funditur omni alio metallo. Nec poteft calcinari facile, 
quia iulphur dus cum Hydrargyto pertinaciter cfl coniundum, 
quodnonfit inftanno, vbifulphur facilius effugit, & calcem re-· 
linquit. Ob ipiritus terreos acres, calcinat Aurum , & Argen- 
tum viuum cogit. Argento familiare eft, &cin hy drargyrum ab- 
fumitur promte, & per artem etiam vertitur. D;ffert aftanno 
immunditie maiore, humiditate, difficultate calcinationis, &c 
copia maiore fulphuris conftantis, Eius naturae accedit Antimo- 
nium magis arfenicale&rapaK., 
additio eiufdem* 
Plumbi vfus eft multus in excoftione Arcxamine imperfe- 
ctorum; quod alienitates omnes facile confumat, Sc ex lapide 
venifque ea prompte propter familiaritatem quam maximeeum 
Argento habet , fufeipiat, eandem ob caufam etiam ex aere af- 
fumit idem. Hinc Geberus feripiit, quod perartem etiam faci- 
le poffit in argentum mutari. Sed deicriptio oftendit, quod a per- 
fcdione abiit admodum procul.Itaque fi facile mutatur, per tin- 
£luram; id fieri patet, ob eam caufam, qua & Argentum viuum, 
cum vix fit aliud quamhydrargyrus terreus, remiftus mineralibus 
acribus Sticmicoagulatus. Alias ponere debetimpurirates, quas 
habet varias,amittere cruditatem,liuorem, inconftantiam,pon- 
dus plumbeum murare inargentum, &c. 
Mutum eft,ob humorem excedentem. Crefeit eius quan- 
titas & poadus infubterraneis metallicis. Sed & facile lapidefcit; 
illud ob hydrargyri fpirixus ie infirmantes,quomodo & Bifmuthi 
venaaugetur,hocob terrefttem naturam, vnde& in examine ful- 
minis hy drargyrum plumbaginem &c fcorias vitreas praebet, & fa- 
cile calcinantur, quae indiciofunr, quod in plumbo plus fit fecis 
terreae quam in ftanno. Facilime funditur ob leuem coagulatio- 
nem & humiditatem, quomodo videmus fieri etiam in argento 
viuo corporum a fcigore concreto. Deinde quia fulphure non fi- 
xofcuaduftili, hydrargyroqueabundat. Sulphurenim fluxileSc 
hydrargyrus volaticas caufa funt fufionis abique ignitione, 
Cjuanquam autem etiam dicere poteramus, ideo facile fundi 
Basilica Chymic^ Liber Tertivs. 
305 
calore, quia frigore non acri congelauerit*, tamen potior caufaa 
Materialibus qualitatibus petitur, vtiimulinnotcicat eius intima 
natura. Ideoq e non hydrargyri tantum leuis compadiorefi- 
cienda eft, fed&fulpliuris fluxilitas,&: ipirituoiafugacitas,qua 
reieranturfacileeias clauftra.In plumbum album tranfit, ii calci- 
natum, vel granulatum aquis eluatur acribus Sc dealbantibus, 
<jüale eil lixiuium tartari,alcali,& fimilia. Ita enimfufcedohy- 
4cargyri & ililphuris detergetur, quomodo & ipfe hydrargyrus 
peroxalmenmimdiiicatur:Et ftibium aquisnitroiis,cui&cacce- 
dit prope ipfis principiis & admiftionc arfenicaliimpuritatequc, 
licur & cadmitc metalliferse; quod arguitur non tantum foetore, 
eorroiiuafacultate, virulentia, &c:ied 5cfeparatione &:experi- 
mento plumbi albi, per ftibium in nigrum migrantis. Gebero ex: 
plumbo fit ftannum, fi lauetur eum hydrargyro, & igni fundatur, 
xemanente cum eo aliqua parte Mercurii. Alii a calcc eius fre- 
quenter fublimant argentum viuum purum. Curacxhydrargy- 
,ro reducitur, aliquid lubftantixperdidit,& ficdus feipfofaftum 
eft,argumento quod ignesabiumant eius humiditatem volati- 
lem »reli&aterrea portione,non omni tamen humore vacuam. 
Saturno affignatur ob humorem & frigus, quas in fronte ieu in 
aperto gerit, cum in reccftu fit calidum mordax.Habecaliquid 
temperiei comraiftum de iulphure & chalcantha. Itaque ex co 
colligitur dulcedo mira. In homine pubnonibus dicitur cbnfeh- 
tire.fcdnonfacilc in corpus immittitur, ob virulenticum arfeni- 
calem &:rcalgaricum venenum.In externis malis praciertimfatur- 
ninis, vt cancrofis vlceribus, leprofis Sc fimilibus, apprime eft ef- 
ficax. Quocirca calcinatione feureucrberiijfeuacutorum in ce- 
r ullam , plumbaginem cicrinam , minium, liquorem,&c. ver- 
titur. 
Mirum eft hoc metallum frigiditatem raercurialem in mani- 
fefto exhibere ·, 8c non obftante ea, peragere opus calidorum, in 
difeutiendo oedemata, icirrhos &c iimiles tumores. Id autem ac- 
ceptum referendum eft mercuriali poteftati, quam externum 
fuum frigus non coercet,quo minus etiam occulte diuaporet, pe- 
netret , dc attenuata confumar. 
Plumbumfiiam peculiariter tranfire in aurum feripiit Lagno- 
Plumimki 
aurum. jo 6 
Basilica Chymic^ 
«crus in hunc modum; Redige plumbum in mercurium affun- 
de ei oleum folis,colloca in phiolain Arenam per gradus ignis, i- 
tavt medium vfque iepelias, donec fiatmateria cinerea. Poftea 
immerge profundius au<fto igni per horas 4.donec cttrina euadat. 
Tandem penitus obrue,au&oque igni fige. Fixum re duc cum Bo- 
raec,6c aurum erit. 
* Plumbum in ftannum traniit,ii faepius caldnetar,velgrariLV- 
letur, eluatur lixiuiis faiium, vitrioli &c. & reducatur, Poteft 
&eementari in laminas du&uro,per ftrata vicaria cum fale ammo- 
nio.Ce mentarum funditur ,idque repetitur »cementi ratio fit pto 
plumbi natura,& mollitie, 
Eapixrunque (vena) eftGalxnaautpyrites cobaltiinftar. 
Si mera eft,duplum fluxus, cum aliquantulo icobisfettexadiici- 
tur & vulgaris falis infpergendum. Excoqui- 
tur paulatim,canendo ne carbones cinerefue in catinum incidant, 
& fcorias multiplicent.Gum fernere incipit,ignis augetur,fcd bre- 
ui,ne diffletur plumbum. Ita canendum cft, ne quid humoris in- 
cidar cum tnpraefurnioferuet, Quximmitis cft, &;rapacia mine- 
ralia iecum ducit, donec foetidum haiirum non amplius emittat, 
vbi cauendumeft ne fundatur calore nimio. Pofteaexcoquitur vt 
micis. 
Notandum vero venam plumbi,vt&alias pauperes & igno- 
biliorum metallorum, excoqui fornace femper patente,nec clan- 
fo oculojCum duplici praefurnio ieu catino,ita vc faepe ti iduo idem 
opus duret.Nonnunquam proprius eius fucus eft ira concinnatus, 
vt lignis impofita vena cum fcoriis ferri, vbi eliquata fuerit, decur- 
rat in in catinum fubie&um, vbiicorixabftrahuntur, plumbum 
vero ertunditur in foueas. 
Thtmbum in 
ßannum, 
rmflum· 
bh 
C a p v t II* 
Deptumhipraparatione atquc caki~ 
natione. 
PRxparationcm prxcedit purgatio eius,hxc talis eft: Plumbum 
funditur in trulla ferrea,iniicitur cerajimiturqi comburi(quari- 
plmbt. Lirer Tertivs. 
307 
titas fit fabaejcffunditurin aquam chram,&granulatur.Grana ab- 
luuntur.Liqucfklumetiarnextinguituraccto acerrimo, &pofti- 
terum aqua ch lidonia:, terrio aquafalfa,quarroin aceto folutio- 
nis am m on ii ;ta n de ra tu nditur. 
Vr el llc p u rgatur: Lamina minutim concifa m acerantur acri 
acecoindies.Scobs ficcarainmarmorelauigatur, ßulcafisplum- 
beo mortario infundit aquam, & cum plumbeo piftillo terit, do- 
nec nigrefcat.Hauc effundit ,&fubfidere permittit,ficcatque. 
Alius modus fit perfulionem,idque multipliciter, & vocant 
granula. Fufo plumbo vel (lanno falimmifcetur, itavtparticula- 
tkn inficiatur,ikfedulo agitcmr.fubigaturq·, cum fpatha. Loco fa- 
lis n iftura ex (ale & .alumine famimr.Cumin minima difceifit, re- 
frigerata malfa filaqua aifufafoluiturSccluitur. Aliter.· Funde 
plumbum per fcopas in aqua locatas .· aut per cohleas (eu cribrum 
metallicum anguililli me pciforatumdn labrum aqua:,vel eliqua- 
tum in trulla funditur in alueolum ligneumpinguedineillitum, 
cumque incipit refrigefccrc, agiraturalueolusbincin.de, & difii- 
citur plumbum in grana, quae cribro excutiuntur. 
Eft&cumamalgamanturcum hydrargyro,ingeftoqueiale 
hy d raigy rus p e r d i u a p orari o ne m (abducitur. Sale eluto remanet 
piiluis. bitis calcraatioartificiofaficeit: Plumbumliquefitinma- 
tula terrea, vel olla ferrea, purgaturqj afeoriis fuperneeminentib. 
per rutabulum : Deindeau&o igne, vt olla candeat, continua agi- 
tatio De,ciim fpatula ferrea, reducitur in calcem grifseam j quaceri- 
bellata,poderi fi diutius reuerberctur fit minium. 
Cerutlaeriam funditurin catino, agitatur cochleari: Emer- 
gens cak aufertur,donec tota ceruifa fit calcinata. Calx reuetbe- 
ratur.Vcl pone granula (aturni purgata infi&ile non vitrearum,& 
ädignem candefacito, (eufine 
ftingue aceto acerrimo aliquoties,pofteaeliqua (eu fimde,& cum 
ferrea rude agita, dum in fpumam tollatur tota fufio. Spumam i- 
gni coque,quoufqueaibedincmfubcitnnam acquirat- Haec calx 
aptior eft medicinis- 
Galcinatur etiam per aquam fortem comminuto plumbo 
raffufam vafein aqua frigida locato. Fiunt cry (lalli edulcorandi. 
Alii laminas Citumi immergunt fpiritu yictioli acri rubeo, 
grattuUtu 
plumbi. 
Calcntdti« 
faturm. 5oS 
ΒαηιΙιολε Chymicje 
fufpendunt de funibus ad aerem, aut etiam Aprica, donec cerni*" 
faappareat. Hanc abrade, 6c opus repere, donec totaefintcal- 
cinatae, Alii in olla orificii amplioris ponunt parum acerivinicum 
fuafece, imponant huic vuas albas bene maturas. Sufpcndit 
laminas e gaufapino panno filo aftridas: tegit operculo, iepelit 
in fimo, vtvna tertia emineat. Debentautem vuae pertingere fe- 
re ad medium ollae &c. Ceruilamabraiam abluunt fiepe, donec 
alba fiat, cum qua procede vtiamantedidumeft. Alii laminas 
plumbi fubtiles concidunt minutim , & cum calce viua mutuis 
ftratis reuerberant.cementantque per nodem. 
Plumbumalfiumindecolledura fundirurigni, fufiiminii- 
citur in liquorem fadum ex aceto & lixiuio calcis , cinerifque 
farmentitii.Tertia repetitione acquirit duritiem lunae. Hoc plum- 
bum pofteaartificiofa manu reducitur in calcem , indequidani 
putant quod hocpumbum facili modopollit conuerti in argen- 
tum, Aliusvult, fiplumbumfufum per40 vicesreitinguauirin 
miftura aceti & aqua (alis communis praeparati,indetritu liccetur* 
ollaequc incluium,clib)ano immittiturper horas 24.calenti, & abi- 
re in calcem viridem,auri pondere. 
Libauiuslib.i. Alch.trad. 1.Demagifteriiscap.iy.ficdicit: 
Pro croco faturni, eft ochra plumbaria &. fandyx feu minium, 
illa flauet, hoc rubet, fiuntque ad ignem e plumbi pulueregra nu- 
lato vel polline,qui mediocri igni in farragine vetiatur fubindcd- 
trafluxurn,donecflaueicat,fiatqueochrafeuplumbago, quaevl- 
teriore calore tranfit in minium. 
Additque explicationem Agricolaetalem: Ochra plumba- 
ria fit ita: Plumbum in Ampullam vitream oblongam coniici- 
cur,eaque in fornacem chymicam imponitur. Deinde fubicdo i- 
gni coquitur,vfque dum ochratraxerit colorem.His & additLi- 
bauius eodem in loco, Quanquam autem totum plumbum & 
ftannum poffintira mutari; non rame femperid qoaei unt artifices 
croci nomine; contenti fcilicetcerufia tenuiori, quaeafuperficie 
abraditur,& poftea igni colarur,fpiritu vini maceratur,laeuigatur, 
tenuiorque cuaditrltaquefere cum flore conuenit. Poteft & fieri e 
icoria(inquir)in quam plumbum fitredadum. Haeciufficiantdt 
cius praeparatione atq; calcinarione, fequitur eius folutio inMe- 
dicinam. Li b e r Tertivs. 
309 
Capvt III, 
Oe plumhifelutione in tJWedici- 
nam. 
NOftralatrochymiadtcir: Plumbum eft metallum melle, im- 
perfectum, ex fulphure& mercurio leniter coagulatis.Praeci- 
pua eius virtus cenfetur fplenerica. 
Ex eo vatia concinnantur medicamenta, vt liquor,(piritus, 
fid,ole«fn,(ächarum,ßalfamus&c. 
Aquae(oluentesfetuinum hxfunt:Recipealurninis,vitrio- 
li fingulos trientcs,falispetra:librarn,atrarnenti rubei vncias duas. 
Fiat aqua forris.Collige fpiritus rubeos. 
Vel Recipe falis vncias oCto,aeruginis vncias duas,aluminis 
(elcuntiam, falis armoniaci libram femis, fiat aqua fortis ad ful- 
phur plumbi faciendum. 
Liquorem iaturni lic vult vt praeparetur Libauius: Calcem 
cum aceto ilillatiiio faCtam ficcatamq·, »folue ipiritn vini Tartari- 
fato(qui quater deftillatus per fe, fale T artari mifceatur, & deftil- 
lando vn!acur/)vtrifq;vnacommaceracis.Solutionctransfunde& 
fpiritum mura,doncctotumattenuatum in fpiritumabierit. So- 
lutiones coagula in (acharum,& folue per deliquium: Alii volunt 
hoc eile eius oleum perdefcenfum faClum in cella. Fit &c eodem 
modo, quoliquorlouis, ccalceplumbimbea,hocefi:,croco (eu 
(andyce perfublimationemcum ialeammonio, Scc. Sed hicmo- 
dusa nobis non laudamr,quiacorrofiuus,veram fififoluanturin 
cella, abeunt in oleum cuius vfuscft ad fiftulas , Anthraces,can- 
cros,tubercula dura & firailia. 
Spiritus ex faturno ardens fit talis : Calx (animi fiue mi- 
nium,acerodeftillato,veleiii|fdtem phlegmate perfunditur ;po- 
fteaper diem naturalem fepius agitando , nein fando vafiscon- 
crefcatjdigerirur: Menftruum detrahitur; aiiudque.donecomnis 
ialfedoabltrahatur,fubftimitur.RepIerionesfiltrantut,&exdua- 
bus circiter partibuscuaporantur; cry(lalli loco frigido cxpeÄan- 
AqUAfoUten 
tesplumbu. 
jjquorfa- 
turnt. 
oleum ft- 
turniper de· 
fienfum, 
Spiritusft· 
turni. μο 
cur, feparanuu*: In nono aceto diflbluuntur : filcrantur: Sc 
toties vtfupra, coagulantur ; donecfu fficien terfale aceti arm o- 
niaco , tanquam proprio fermento impritgnentur. Tali calore 
balnei,per mcnfemdigeruntnr;Vt perpetuo inftar olei in liquore 
refoluantur.Dcftillemur pofiea per retortam , in Arena.-feruatisi- 
gnrs gradibus, adhibicoquerccipienti amplo, qui nili diligentifir- 
mc cum Retorta lutetur, tanta fragrantia totum laboratorium re- 
plens deperit; Vt non dubitem: quin ea omnium vegetabilium o- 
doratorum fimul conge(forum Sc miftorum odores longe fupe- 
rer.Pofi dciliilationem, omnib frigefadfis: caput mortuum re, e- 
ries nigerrimum,nullius momenti. EliquoreegrelFo, ieparabiso- 
leum ii au um (upernatans. & oleum (anguinis inftar rubicundum, 
fundum petens. Phlegmate per rciteratas delliiiationcs, ab aqua 
ardente (eparato; feinabisfpiritum faturni odoratiilimum, tan- 
quam balfamum pretioiiflimum ad vatios morbos, tamintra , 
quam extra coipus vuliter adhibendam, 
Caeretum none iatwrno tantum arte Chymica ( inquit Be- 
guinus ) fpiritus ciufrnodi fragrans elici potelf : Vejrum etiam ex 
omnib,aliis metallis, rv cdiante aqua illa vi ico ia minerali, quae fo- 
lias vulcani benc(icio,abfq·, vilius rei externae additione, b re u i (li- 
mo temporis fpatio, educitur, Sc de qua Rhodianus in tradam 
trium verborum; Mutatur ifte fpiritus hiraofus,aqiiofub&:aduffr- 
uusin nobili (limum corpus,& non fugit amplius ab igne·,fed cur- 
rit, vt oleum ,&:c Recipiccnim omnes qualitates metalli, cuiin- 
duftriafagacisartificisiramifeetur, odorem, colorem,faporem, 
cum conferuatione facultatis vegetantis: Et ficut Rhafes dicit. pro-; 
vt mutatur,mutat. Vnde confiat; quam turpiter rerum phyficaru 
ignari frncvulgares mifochymici, qui odores,iapores,&iirtutcs 
reliquas medicas folis vegetabilibus vendicant, & metallica tan- 
quam humano corpori infiuduofa, cane peius & angue fugienda 
exiftimant. De hoc menfiruo egimus & fupraini. lib. Bafilic« 
Chymicaecap.i i.pag.i 5 £.In panacaea folari 15. 
Libauiuslib.2.Alchem.trad.z.deextradiscap,i7.pagJ44. 
fic vult eius fieri oleum. Recipe magiikrium plumbi folubiiefeu 
falem plumbi, pulueratum per retortam, deftillaigni validifll- 
rlro, veomnes fpiritus exeant. Separatur’tandem aquoficas ab 
Basilicae Chy micae 
oleum ft- 
türm. Liber Tertivs* " 
olco per Balneumjprodirqae ex libra femuncia. Vel plumbum re- 
dige in ceruiTam; Huius libram in triplo aceti, deftillati bis coque 
per horas 3 .verfando cum baculo:remoue ab igni, δί fine fubfidc- 
re.Filtraidque repete quoad fatis.-Aquam filtroabftra&am deftil- 
lain balneo: Oleofitasin fundo eft,cui affunde vini fpiritum bo- 
num» Digere per horas 24. abftrahe in balneo, & ter refunde, o- 
leum per fein cucurbita retorta leniter deftilla, &. exibit oleum 
pulchram ad hftulas,cancrum &;c. 
Bomectus nofter fic vulcMinii libra: duae in vas vitreum in- 
dantur, acetum deftiliatum ad fex digitorum eminentiam affun- 
datur,optime claufum fuper cineres collocetur,moueatiir baculo 
ftatim,ne fundo adhaercac.Die fequentieifunde acctu,quod dulce 
eife debet,in aliud vas; Nouum aliudacetuimpone:& vt fuperius 
fecifti,fac, perge donec totum minium follitum fuerit. Collectis 
omnibus folutionibus,filao nouo filcrare oportet·,deinde in fimo 
equino per 15·. dies putrefacies. Peracto tempore deftilla acetum 
ad tertias,id eft,vt ex tribus partibus vna remaneat. Hanc tertiani 
partem pone in locum frigidu,aut in cellam& fient cryftaPi.Tune 
euaporabicacetum&:c!yfbllosacdpe,quosierua. Acetum iterum 
ad tertias deftillabis & expones in locum frigidii &c iteru fient ay- 
ftalli.Hocrepcte tamdiu, donec habeas materiam illam redadtam 
in cryftallos. Hinc falem cryftalliniim diuide in tres partes, prius 
tamen aqua ftillatitia communi folatum, filtramm & depuratum, 
dumoranisacrimoniafiiblatafuerit. Huius falis partem vnamac- 
cipe, quam in retortam vitream luto optime munitam ponito,cui 
Recipiens facis capax aptabis Öcciaufis iundhuis deftillatione pro- 
uocabisjpnrao exibit albus fumusjdeinde rubrum oleum*, Ignem 
ficcis lignis auge vfq; ad perfedam deftillationcm, feparaaquam 
ab oleo in balncoMaria:,vtranque autem partem ferua,oleum tri- 
bus vicibus redtificabis, aquam feparatam pariter in balneo mun- 
dabis. Oleum valet ad vulnera dcvlceraquaeuis etiam deplorata, 
intradies paucos carne oleo Terebinthinas permiftiim, 
membris conuulfisrefolucifqjinunChim breui ea reftituit; tumo- 
rem ex calida intemperie cx oleo chamaemelinp 6c oleo oliuarwm 
difeutit; inflammationes quouis modo ortas & ambuftareftm- 
guitjfi pannus caeruleus eo imbutus fuperdatur. 
311 
Cryßalütx 
faturno. Basilica Chymica 
Xll 
Ex altera falis cryftallini parte, fupcrius refemata, hac ratione 
conficitur facchamm faturni; videlicet, fi huic (ali affundas (pia- 
tum vini tartarifatum ad eminendam duorum digitorum & cir- 
culentur omniafimul per aliquot dies,vt tota penitus acrimonia 
auferatur; E t h o c m odo con fi des c x ία γη r η o du! ciifi m u m facch a- 
rum,quod temperatum & naturas noilrseamidflimumdnfinitis 
affedtibus inferuiet. Id autem foluitur in oleum in humido,ad 
quamis vlccra maligna breuijcuranda pra:ftantifBmum medica- 
mentum. 
Ex tertia parte falis cryftallini fuperius reiemata,conficituiBal- 
famus faturni,hoc modo: Recipe illam partem, contere, & in vas 
vitreum habens longum colium inde,infunde defuper (pirirus 
terebinthina partes 4.Tinduram extrahe,vcexfloribus fulphuris 
fieri folec. 
Tunc fal fatur ni in rubrum eoiorem rubiniinftarfoluetur. In 
retortam pone, & ad modum aquae fortis deililia, primo lento 
igne, donec fpiritura rercbinth. extraxeris: Recipientem muta, 
ignem auge de hoca ad horam donec nihil amplius deilillauerit, 
& habebis oleum,cuius vires naturalem Balfamum iuperant vui- 
nerib.malignis,can.cro,polypo, noli me tangere, tangendo bora- 
bace .etiam medetur. 
De fale iaturni fic ai t Queroetanu s: E x faturn o calcinato fal eli- 
citur dulcefcens in balneo, cum aceto deftiliato: toties ipfumia 
farces affundendo,dum nihil amplius attrahat; cuaporatomen- 
ftruo,remanet in 6undofil,qui(oludonibus,&: coagulationibus 
iteratis fit cryftallinus. Deindcfacile in oleum refoluimrinloco 
humido collocatum. Porro fi hunc cryftallinum iälem circules 
in pcllicano, cum vini a! coole per 15 dies, poftea menftruum per 
deftillationem eximas, nouumque affundas, & circules,addafquc 
idoneum pondus falis carcari cryftallini, conficies balfamum fac- 
charodulciorem,.&Γ quiaduerfns maligna vlcera,& oculorum af- 
fectus maiorem in modum conducit. 
Idem ille & fic inquit .-Recipe plumbum optime calcinatum, 
cx quo cum coeleftiacido alcolifato, pra*parato,vtdecet,extra- 
hes eifenciam in balneo Marite, idque tancifper facies,doncc to- 
tum plumbum foluatur, lepra 6comnibusfuis impuritatibus 
Sdcchartim 
faturni. 
Balfamus 
faturni. 
Balfamus c 
ftturno 
Querettant. liocmodo expurgetur. Separato per B.mcnftruo, quodremane- 
bitin fundo vafis, nuTus folucs in vini Alcool tartariiato. & circu- 
labis omnia ilmul per aliquot dies, vt menftrui acrimoniam tan- 
tum auferas. 
Et hoc modo conficies ex plumbo dulciflimumiächarum 
& temperatum, acnoftrae naturae amiciffimum,infinitis affedi- 
l>us inferuiens.Idautem foluiturin oleum humidum.Eftautc hoc 
iaccharam vlcera malignacuradapraeftantiifimum me- 
dicamentum. Ex ipfo etiam fit Baliamus pretiofiis ad ophthal- 
miam & oculorum inflammationes , dummodo prius optime 
dulcoretur. Sic facies de ftanno, fpodio, Tuthia, lithargyrio 
pompholyge; quae omnia ita rede poffunt praeparari, atque mitia 
adeo reddi, vt citra morfum, maculas, & excrefcentias etiam 
oculorum tollant, inflammationes dolorefquefummos (edent; 
vlcera omnia fmc vllo dolore curent, eaque cicatrice obdu- 
cant. 
De oleo quida ignotus fic refert; Plumbum in calcem vel in 
cinerem aduritur, &c fupcrhunc aceti optimi ftillatitii.quantum 
fatis eft, funditur, maceraturquc per biduumin cineribus calidi*; 
Deinde hoc relidis faecibus effunditur, &rceensadmi(cetur, fi- 
riiturquc5&: eximitur vt anteaidque toties repetitur, donec omnis 
dulcedo extrada fuerit: pofteaacetum quodcolledumeft,am- 
pullae inditur,ex Balneo dcftillatur, vfque dum in fundo mate- 
ria, fiucfal plumbi album remaneat; quodin oleum tandem fic 
deducitur. Sal plumbi in cinerem redigitur tenuiflimum, ac in 
retorta vehcmenriori igne dcftillatur, quoufquc fpiricus omnes 
exierint, deinde aqua ab oleo perbalneum (cp aratur, acoleum 
In cucurbitae fundo colligitur. Libra vna falis dat circiter vnciam 
f vulnera & vlcera quacuis etiam deplorata intra dies paucos car- 
ne implet, fanatque : oleo Tcrcbinth. permixtum ac membris 
convulfis,rcfolutifqueinundum ,breuiea reftituit.-Tumorcmex 
calida intemperie natu ex oleo chamomclino &oliuaru difeutit: 
Inflammationes quouis modo ortas,& ambufta reftinguit,fi pan- 
nus coeruleus eo imbutus fuperdetur. Sunt qui hoc oleum grano- 
rum trium aut quatuor pondere in colicis, aliifque inteftinorum 
doloribus,cx huraoic aliquo potui propinare folcant. 
Liber Tertivs. 
313 
Sacharume 
plumbo oleii  B ASILICiE ChymICA 
Spiritusfa~- 
mtiK 
314 
Alius authorfic docet fpiritum atque oleum exfaturno:Re- 
cipeArcollaeq. v.hanc eakina cum lale nitro, calcinatam cdul- 
cora cum aqua, remanendam vero igne leni exicca Huic pulueri 
fuperfundc acetum deftillatum fele armoniaco acuatum, flent in 
digeftionc, vfque dum acetumdulcefcat,deinde effunde,aere- 
cens viciflim extrahendo toties continua, quo- 
ties opusfuerit, vel quoufqucpoflitextra&iofieri: Deinde&fo- 
lutiones confunde & deflilia per balneum omnia phlegmata, le- 
jai tamen igne , & in fundo manebit fal albicans , hunc iterum 
iblue,feces inde fcparando: Demum accipe huius falis j.part. ac 
fem, falis nitri part.iipMifceantur optime, atque indantur retor- 
tae deflilia ex arena Iphitum* hic in chirurgia ad externa opti- 
mus eft. 
Eius vero oleum fic concinnabis: Recipe cemilae, q, v. hanc 
cakina per menfem igne continuo,ita tamen ne fluat, poftmo- 
dumcxime,ac fuperfundc aceti optimi fortiflirnique,poneiirnul 
in ignem digcftionis per viginci quatuor horas, tandem acetum 
fit dulce, hoc effunde inaliud vas, ac recens viciflim fuperaffun- 
de , continuando donec nulla amplius dulcedo ex fapore aceti 
poflit ex guftu confiderari, vel vique dum omnem cerufiam & fe- 
ces nihili folueris: Has iblutioncs coniun&as omnes filtraper pa- 
pyrum quo purum ab impuro probe feparcturifllttatis, in bal- 
neo acetum leniffime per deftillationem fublima, vfque dura fal 
feturni in fundo ficeus exfiftat j Et hoc pera&o falem plum- 
bi viciflim per acetum folue, ad fepatationera faecum , quem 
fel adhuc relinquit, feces reiiee , & materiam felinam coagula* 
tandem & tertio folue felem hunc cum fpiritu vini, atque etiam 
per balneum inde deftilla,ficfelem habebis feturni dulcem quem 
interne & externe vfurpabis. 
iam audi quid iit praetcreafaciendum fi vis:Recipe huius fe- 
lis part.i. Lunae folutae parta. Arcani vitriolipartesq.Mercurii vi- 
ni partes $. Mifce & incorpora optime in cucurbita,ac pone figil- 
lata in lenioribuscineribus per tres feptimanas, deinde ignem au- 
gendo redige in vitrum rubeum fixum, pellucidum inftar rubini* 
fluidum in igne. 
Hmus grana v. cum vino omnes tollunt ca- 
olium-fa 
tum'% Liber Tertivs. 
piris,lenit dolores,pellit maniam, continuatur etiam ad tertiam 
vel quartam vicem. 
Ex hoc fale etiam fine omni additione per fe deftillatur o- 
leum,vtiam antedidum eft, ii non per fe vis deftiilare, mifcebi- 
tur vel cum fale decrepidato, aut fale gemmat. Oleum fatur ni mi- 
ftum cum vini fpiritu (doiis ,olei falis e plumbo iit vnciaiemis, 
ipiritus vini libra integra ) potum, omnes dolores lienis corrigit, 
melancholiam abigit,corrigit &c nvundificat,raclancholicum ac 
nigrum fanguinem emendat:Externe regio lienis fi inungatur hac 
mixtura,punduras eius tollit ; Erylipelacaiimndioneeius curan- 
tur, extrahit, &c omnes tumores reftituic. 
Hicfalpoteft eriamfigiin piiluercmrubicundiillmum.qui 
poftmodü curat maxime vniucrfaiicer omnes pene morbos incu- 
rabiles, de quo dicendi locus nullus videtur rclidus,pergo ad re- 
liqua» 
Sal,Butyrum,Sacchamm feu melSaturni,ficpraiparat Crol- 
liusin Batilicafua,pagina 273. 
Minium vel ceruila,Creta non adulterata, aceto vini deftil- 
lato humedetur, mifceatur &exiccetur. Tritae materiae affunde 
acetum deftillatum, ad fu peremi nenti am trium vel quaruor digi- 
torum, ftet in calido loco ('non in hypocaufto, in quo habitent 
homines,fumus enim aceti infui! fupra Saturnum nociuus efl) 
per duos dies vel in cineribus indigeftione <juater quotidie agi- 
tando, & acetum in colorem flauum ac faporem dulcem muta- 
bitur. (Vafa fine vitrea, nam terrea perfluunt) effunde, & reitera 
laborem affundendo nouum acetum donec non amplius colo- 
retur &dulcefcat; Abftraheacetumin balneo,&manebitin fan- 
do gammi, cui aftundes aquam pluuialcm deftillatam,vt denuo 
foluatur,&faeces refiduae acetiad fandum cadant,perge recen- 
tem aquam affundere cineri, donec nil amplius extrahat :aquam 
filtratam euapora, habebis fal quod in cella humida in oleum re- 
foluitiirjSal prima vice paratum poteft parum falcem calcinari, ne 
meliores fpirirus auolent, &in marmore teri: acetum deftillatum 
iterum affunditur, vt viciflim foluatur in cineribus calidis per tres 
vel quaruor dies mouendo fsepius, clarum filtratum effunditur ac 
Cuaporatur fecibus abie$is:Si hoc aliquoties reiteretur, fal erit 
315 
Butyrum ft* 
tnelfuurni 
C wllmunb 316 
pulcherrimum & cry ftallinu, quod vltimo in aqua fontana foliu- 
tur &c cuaporamr, vcl per fe in cella in oleum liquefcit. 
Hoc iaccharum Saturni omnes Mercurios fublimatos ac cor- 
roftuos dulces & innoxios facit rideoqueinvlceribus corroAuis* 
quaeafalc proucniunf,praeftanseil medicamentum riicuri etiam 
in vegetabilibus faccharura vulgare acrimoniam amaritudi- 
nem rerum temperatae corrigit: itamincraliam & mercurii & ar- 
icnlcitam in magno quam paruo mundo hoc faturni facchatum 
mitigat ac emendat, 
II. Contra putredinem oris prxftantifllmum eil medica* 
mentum* 
III. Invkcribus malignis, corrodentibus, cancroAs,& Ami- 
libus faturninis,lupo. 
IV. Contra impetigines, 
V. Purgat & mundificat vlcera vetera apoftemata,vulnera, 
vix dici poteft, quam his iit Angulare remedium. 
VI. Paracelfi Angulare arcanum, contra omnis generis am· 
buda, inflammationes, tumores, ignem perAcum, A mifcea- 
rur cum aqua plantaginis velTolani & linteolis madidis tepi- 
de applicetur ; Ita pannus caeruleus imin&us igni per Aco adhi- 
betur. 
VII. Contra pullulas faciei rubeas, 
VIII. Tumores tollit confcftim , A cum oleo oliuarum St 
chamsmehaqua rotarum admixta applicetur. 
IX. In inflammationibus & rubedinis oculorum optimum 
in aqua cuphraAac & rofarum, 
X. Cum oleo terebinthina: mixtum,ctirat omnia vlcera, vul- 
nera Sc membra contraÄainun&ione continuata, 
XI. Contra cancrum,fiftulas, 
XII. VAis praeftantiflimusirc vlceribus mammillarum, 
XIII. Omnem tumorem,inflammationem Sc dolores mem- 
brorum illius vAi externo tolluntur, 
XIV. In colica aliquot guttae olei intra corpus dantur in vi- 
no albo. 
XV. In magnisinflammationibus internistriagrana inaqu* 
rofarum & plantaginis offeruntur; Poteft etiam affundi fpiricus 
Basilicae Chymicae 
Virfs&vfuso Liber Terti vs, 
317 
vini, vt extrahat fubtile, & hic eilen tincatus fpiritus loco Glispo- 
teft offerri: Saturnus eft naturae frigidaerideo omnibus inflamma- 
tionibus contradatur. 
XVI. In quartana, & lienis affe&ionibus :item pundura cir- 
ca vmbilicum. 
XVII. Potcftmifceriemplaftris,linimentis, veiperferefoku 
in oleo,vei in aqua approptiata applicari. 
XVIII. Sua frigiditate hoc fal fatutni intra corpus fumpturn,! 
libidinem vcnercam reprimit: Qui in coelibata viuere conftitue- 
iunt,&illo vti volent, confuhius facient, ii regionem faltcmcx- 
rcmam admixto aliquo oleo inungant. 
Hx hoc faccharo deßillatione artificiofa, fpiritus elicitur in- 
fiammabilisf, quo multo fuo tarnen proprio fale fortificato conati 
font auri calcem diligenterbcneficio aquae regis praeparatam fa- 
cere potabilem. Fides fit penes cuiuique experientiam, 
Libauiuslib.x. Alch.trad.z.de extrahis cap. 59. fic vult ex 
plumbo pofle fieri vitriolum: Venam plumbi minutim tere, in-j 
funde, in parem quantitatem aceti deflillati & tantundera (an- 
guinis terraev 
Imponein cucurbitam optime lutaram cum alembico & re- 
ceptaculo in arena calida. Stent triduum ,& calore primi gradus 
foiuantur lente. Ignem intende per gradus; & remanet calx inftar 
ikhargyrr. 
Hanc ficcatam,tritamquecribra perangufta foramina.Qupa 
nondum calci natum & folutum eft,redde aquae prius abftra&ae, 
ita tamen vtvna addas etiam recentem venam,folue vrante. Et 
hoc potes continuare quoufque fiber, vel quoufque fbluerepo- 
teftaqua. 
Huius calcis q. v.ponem phiolam. Affunde acetum cum fan- 
guinc terrae, quae deftillafti de priore. Coque reda per diem me- 
dium. 
Poft codHoncm pone in cella, vel aqua frigida, & lapilli emit- 
tentur. 
Siaquanimis fortis eilet adde ei parum de' aceto alio&fen» 
guinc terrae, exeuntque pl ures cry ftalli. 
Velfenguini terrae & aceto dcililbto iniice renam plumbi in» 
Vitritlttm 
frturni. tadam igni & foK. folue in calore quantum foluere poteft a- 
qua. Solutionem infunde patina vitreae, &pone in cella in are- 
nam , fientque cryftalli puri & clari. Aquam defunde, cryftallos 
exime. 
EfFuiam aquam parumper diuapota, & iterum colloca in cel- 
la, &cxiftent cry (lalli plures. Ita potes pergere donec dimidium 
vel plus ponderis venae collegeris. Ex hoc vitriolo poteft fieri hy- 
drargyrus. 
Salem faturni etiam fic praeparamus : Calx faturni, fiue mi- 
nium , fiue arocollaperfunditur aceto deftillato, vel faltcm eius 
phlegmaterdigeriturper diem naturalem, faepius agitando :men- 
ftruum detrahitur , aliudque fubftituitur, donec omnis falfedo 
abftrahatur .‘Depictionesfiltrantur, dcin cineribus velarenacoa- 
gulantur. Si acetum tertio deftilletur a fale faturni cum cohobiis: 
Poftea fuperfundatur vini fpiritus deftilletur cum trina coho- 
barione:Salficvirtutemacquiritadmirandam in fanandisdiuer- 
fis morbis.Si eius fex grana dentur in pefte,cum vino albo: cura- ur 
arger intra 14. horas. In hydrope dantur tria grana in vino albo, 
quatuor diebus continuis: In colica fex grana cum vino albo: In 
lepra itidem fex cum aqua furnariae,continue per 18.dies. Saccha- 
rum hoc intra corpus iumptum, frigiditate fua, libidinem etiam 
veneream exftinguit: Ac propterea vtile iis,qui in caelibatu viuur. 
Extrinfecus vfurpatum mira praedat in vlceribus corrofiuis,mali- 
gnis, cancrofis, lupo &fimilibus. Contraputredincm oris etiam, 
dc impetigines,ambufta,inflammationes,tumores, puftulasfa- 
ciei rubeas, praeftantiifimumeft medicamentum: ficum oleisauc 
aquis conuenientibus applicetur. 
Verum ad externa talis cx hoc fale fitbalfamus prarftantifll- 
mus: Recipe falem iaturni, folue in calido cum fpiriru terebinthi- 
nae q.f in rubedinem claram:Deinde per retortam cx cineribus 
deftilla, primum igne lento, donec fpiritus terebinthinae prodie- 
rit; quo ablato muta vas recipiens, ignem auge paulatim , donec 
etiam forti (fimum adhibueris , & prodibit balfamus feu o’eiim 
praedans: Vulncribus, vlceribus, cancro,polypo,noli me tange- 
re,&c.tangendobombace medetur:Etiara in lupo gangraena,&c, 
ad alia etiam quaepiam aeftiomena, dcc. 
$ι8 
Basilicje Chy micae 
Sal faturni 
talfamus 
faturni. Liber Tertivs. 
Beguinus fic vult: Deftilla duas parces aceti impraegnati fale 
faturni vt tertia tantum pars fupcrfit. 
Deinde recipe olei rofati vncias quatuor, aceti impraegnati 
vncias odo. De hocguttatim fuper oleti infunde: &fimul conti- 
nue mifcc in mortario aeneo :& fiet inftarvnguenthquod confert 
inflammationibus, & podagrae calidae. Si idem acetum fale fa- 
turni impraegnatum mixtum fuerit, cum aequali parte aquae com- 
munis, & applicatum calide, cum linteolis replicatis, fuper con- 
tufiones in quacunque corporis parte, ftatim fedat omnem do- 
lorem. 
Fit & ex plumbo Mercurius, dequoLibauiusficpraeeipitlib. 
a.Alchcm.trad. i.de ii.dura inquit; De mer- 
jurio plumbipeculiariter ita praecipiunt; Laminas plumbitenucs 
herne cum fale communi in vitro. Tege optime, &fepelifub ter* 
eaperdies 9.Inuenietur mercurius. 
Vel plumbi granulari libras duas, (alis tartari, falis commu- 
nis, antimonii lingulas vncias. Contunde & mifce poncqaie in re- 
torta loricata cum receptaculo ara pio ad dimidium lymphato.Da 
ignem lenem perhorasduas, Pofteaaugevtvasexcandefcat,ita- 
que vrge per horas quatuor, & exibit hydrargyrus in recepiacu- 
ium,cxlibraicilicetvaa,velamplius. Quod collo haeret commo- 
tione vafis excute. 
Tria principia nonnulli fic volunt ex vena faturni: Galenam 
redige in crVftallos. Adde his parem fakm ammoniacum. In vi- 
tro locatis affunde acetum radicatum ad duos digitos. Putrefac in 
fimo per dies 15.donec purpuriffet materia repraefcntans pulticur 
iae confidentiam. Adde farinam frumentaceam; Formaglobulos, 
quos exficca.Cape cucurbitam,vel ollam,& pone in ea ftratum ex 
cinere iarmentitio cribrato & calce: fuper hoc liratu globulorum 
loca,idque viciffim donec tertia pars fit impleta. Reliquas duas 
mufco ficco infarci. Hanc cucurbitam inuerfam pone fuper alia, 
quae tertia fui parte frigidam contineat. Deftilla ita per defcenfum 
per gradus ignis.Mercurius cü fulphure in vas fubiedü rorabit.Se- 
para artificiofa fublimatione. Sal ex phlegmate coagulaf 
cöquocryftallifimtfadi, (Interdum cryftallos venae plübariaete- 
319 
Mercurius 
faturni. 
Tria primi- 
pia ex fatur- 
ne* 5*0 
Basilica Chymici 
vohmtqiic in hydrargyrum abire. Alii parant cum aquaBoracis, 
aqua forti, olcorubio vitrioliperfuli aceto ftillatirio, &c.) Hacc 
defacurnipiaepararionibusgeneralioribus, plura de plumbo di- 
cere poiTemus , quo arcam & maioris mundi conftaret analogia 
cum materia fapientum, fcd haecmihinonfuntconcefla, neque 
mundus hifce dignus,filiitamcn fcientiiehocobferuent, quod fa- 
turnas fit primum influens a fole, quiviciflimexretrogreiTueius 
influentiam in myflcriumcxaltarepoteft,gratia8ccombinationc 
infimi influxas mercurii, haec tria fi intelligis, habes lapidem ex 
fcientia Atcanorum fummum , Dofin denegoeriam, quiaan- 
tea defcripfi, lege itaque & relege mea (cripta, & apparebit tibi 
a me fidentiam non eile occultatam £ed ante fores apertam , Deus 
nobis cum felici fucceflu communicet fua fecreta fuauiflimc , 
quo aquas in gaudio hauriamus de f ontibus/aiuatoris, fecundum 
Efaiam, 
Capvt IV. 
De medicamentis cum plumbo ac mixtis, 
fecundum mentem antt* 
quorum„ 
T Inimentum Quercetani ad callum & fiftulas curandas .‘Recipe 
mellis deftillati ignis cxpreilionc vncias duas, olei faturni, 
olei mercurii iubiimati ana drach.j. olei petrolei Caryophyll. ana 
drach.j.i. cxcipianturTcrebinh.& apponantur cum Elychniis aut 
turundis parti affc&ae. 
Linimentum ad Intertrigines,Hieronymi Mercurialis; Re- 
cipe medullae ceruinae drach. iij. CeruiTarlotac drach.ij.f. Butyri 
recentis cum aqua rofaccaloti drach. ij. Litfaargyriiabluti drach.C 
Myrrhae drach.j.cum modico Tcreb.Fiat linimentum. 
Linimentum Quercetani ad oila corrupta & carioia.Reci- 
peBalfamimercuriivnc. f. olei Antimoniidrach. iij. ialisikturni 
drach.ij .M omnia fimul .OiTa corrupta & faniofa, nec non vlccra 
maligna,& deplorata mirum in modum perfanat. Liber Tertiv«.1 
3 it 
Linimentum eiafdem ad combuita vulnera:Recipe lardi lique- 
ffadi,& aqua folani excepti vnc.j.olei Saturni vnc.ß.M. Linimenta 
eiufdem Quercetani pradlantiflinuim adEmpyreumapulueris tor- 
mentariireitinguendum.Recipe Salis Saturni facharini vnc.j. olei 
vitel).ouorum:vnc.ij.Butyri praeparati vnciasiiij.M.&fiatlinimen- 
tum,quo totus adultus locus infigatur ter.aut quater in dic. Inflam- 
mationes etiam omnes arcet,& dolores compefcir. 
Vnguentu album de ceruiTa didam, Auicena:: Recipe lithargy- 
rii albi loti drachj.ceruda: aqua Rof.lotacdrach.v.cer;e albae drach, 
vij.olei rof vadas ij.albuminis ouorum num.j.lene liquatae in oleo 
roiatodento ignfiimice ccrulTam ödithargyriö probe c0rrira;mifce, 
3c poitremo adde albumen oui, alii addfit caphurae momentum,&: 
caphuratum vocant. Polletaduerfus vlcera,icabiem& aduftionc. 
Vnguentum album Meines .* Recipe cerudae litharg. ana vnc. vj. 
plumbi viti,fcoriae Argentiana vnc.fanafticis,tkurisanadr2ch.ij.ß, 
olei Rofati, aceti albi ana q. T tritis omnibus in mortario, affunde 
paulatim nunc oleum , nunc acetum femper mouendo, donec 
nutrita. 
Vnguentum album RhaiisiRecipe olei communis lib.ij.ceruilae 
fubiilis lib.j.cerae albae vncivj.quidam addunt camphurae drach. ij. 
F.vnguentum ia. 
Aliud: Recipe ceruiTe inaqua rofamm lotae vnc. XIIX. lithar- 
gyr.albi loti vnc,j.ß.oleirof.lüj.vncias iiij.ceraealbilliraaevnc.yj.aHt 
circiter5confice ia. 
Vnguentum de minio Florentin. Recipe Minii laeuiffime triti 
vnc. ij. oleiroiati, Myrtini ana vnc.ij. coquantur lento igne cum 
cerae albae vnc.ß. 
Aliud eiufdem de miniocamphoratum :Recipe minii triti vnc. 
iij.lithargyri vnc.ij.cerudae vnc.i.ß.Thutiae,camphurae ana drach.iij. 
Olei Rofacei lib.j.R cerae alba: vnc.ij. Liquatam ceram cum oleo 
lento igne.mifce in mortario plumbeo cum reliquis rebus tenuidi- 
me tritis.Valentad vlceramala & antiqua, 
Vnguentum Rubeam eamphoratum ; Recipe olei Rofacei lib. 
jUithargyri vnc.ij.minii vnc.iij.Cemifaevnc j.R Tutiae, camphorae 
ana drach.iij.cerae vnc.ij.in aeftateiSedin hyeme vnc.j.F.Vng.in pila 
plumbea cum piilillo plumbeo.  
Basilica Cmtmic^s 
Vnguentumpforicum Alexandri Mefues: Recipe Gerulis, ii-- 
p. 
aequales, olei oleandrfiaceti, ana q.f F. Vnguenturn. Fibram fanat, 
impetiginem a pituita falfa5cutis alperitate,& alia cutis vitia terget. 
Vnguenturn pro fcabie: Recipe ftyrads liquidae vnc.j. Terebin- 
thina lotae,Butyri loti ana vnc.ij iuccilimonum vnc.j. ß. Cerulis 
lota vnc./.falisvncias ij.M. Fiat vnguenturn in mortario plumbeo. 
Vnguenturn de Tutlfia feu DiapomphoIygos,magifl;rale:Reci- 
pe oleiRolätfiOmphacinianavnc.vj.olei Myrtinivnguenti popu- 
lei ana vnc.ij.fol.PJantag.folanian.M.ij. Herbas minarim indicas 
cum oleis mifcebis,& diebus odo marcefccre fines: deinde cgdas 
aliquantulum colabis, & colaturae addes cerae albae vnc. iiip ß. co- 
quantur lento igne.donec cera liquata fit,femper agitando; Aufer 
ab igne,& adde litharg.vnc.vj.pompholygis,(metutis prspar. cc- 
ruflaerritsan.vnc.ij.plumbivlli vnc.vj<.Camphors vnc.j. Omnia in 
pilam plumbeam i nie da, horis duabus continuis agitentur, deinde 
in vale vitreato reponantur. 
Vnguenturn Diapompholygos NicolahRecipe olejRofati,cers 
albs anavnc.vj fuceifolaniq.fi Cerulis lorsvnc. ij.plumbi vfti &C 
JotijTuthis prarpar.ana vnc.j .Thuris puri voc.j.ceram liquidam c& 
olcojento igne,&in pilam plumbeam iniice, additis qus terenda 
iimtjin tenuillimum puluerem redadis: moue continuo, 8c paula- 
tim fuccum fupra didum inftillaro , perpetuo mouens fex horis 
continuis. Vtilia funt ad exficcandaeryfipelata, vulnera fordida 
purganda,& fananda Tibiarum vlcera raliorum locorum concaua 
&dififipatareplent>refngerant&cicatrizanr,. 
Vnguenturn ad fcabicm Rondelctii: Recipe lithargyri, cerulis 
lots ana vnc.j.Myrrhs,-ftyracis Jiquids ana drach. ij, falis commu- 
nis drach.ij.fulphurisviuidrach.iij. Argenti viui extindiin fucco 
limonumvnc.j.oleiRolatiq.fCers parum, M.&F.Vnguenturn,. 
quoinungatur vola manuum,&pofteafricetur totum corpus ma- 
nibus iundis. 
Vnguenturn ad vlcera NariumRondeletii.Recipe Aloes lora? cu 
aqua Plantag.drach.ii).Myrrhs eled.drach.ij,Rad.Iridis, larcocol- 
Isan.drach.j. Cerulis Antimon.Turhis, minii ana drach. f. olei 
Hyperici Rofärü ana vncias ij.mellis Rof. colati vn. j.fucci mali gra- Liber Qvartvs.1 
nati/ucci pi!ofeIlae,vel linguae pafterinae ana vnc.ij. coquanturfuc- 
ci cum oleis,deinde mel.Poftremopulueriiata diligenter infpergä- 
tur,& ad vngitenci formam reducantur.Si diuiti paretur ,adde Mo- 
.fchiicrupAMufciarborum velßeniouin!,velCvperi,veJRoiaium 
drach.j. 
Emplaftrü NeruinCi Vigonis.Recipe olei chamomillae, olei Ro- 
farumauaync ij.olei MatbchiniaoIeiTherebin.oleiliniana vnc j.ß* 
Thereb .clarae vnc.iiij. feni vituli caftrati* fern hircini, ana vncij.ß. 
Rorifmarini3Betoni<.ae,caud^equiniE9centaureac an.M j.vernmira 
terreftriam lotorü & purgatorum in vino vnc.ii;. coquantur fimul 
in vino,Rad Rub.tin&orü drach.x.foJ.hypencon,fem.hypericonis 
;an.M.j.Mafticistriri,Güm:Elemianadrach.x.PicisnauaIisJReiinac 
ana vnc.j.f. Sagapeni, Galban i, Ammoniaci an. drach.iij. Diilolutis 
.gümiinaceto,cura cyatho vnovini odoriferi aliquantulum contü- 
dancnr,poftea decoquantur & cxprimantur,cui expreffioni addan- 
tur.Iithar.Aurflirharg.Arg ana vnc.ij.f.minii vnc.ij. Item bulliant, 
inprimislentoigne, baculo agitando, Ignem deinde vigorando? 
bulliant donec acquirat colorem fubnigrum, quo fadfco cum cera 
noua fufHciente, fiat emplaftrum in bona forma. Emollit, digerit, 
re ίο 1 u it, n er u o ia r u m partium malis cumprimis vtile. 
Modus compofitioniscft: herbae, Rad. Rubeae, & vermes ter- 
xeftres coquantur in f q.vini odonferi,& oleorum ad vini confum- 
ptionemiExpreftbadiiciaturd'erebinthinajfeuum, Maftiches per 
fe trita&gummi diluti,acetouum coquuntur ad iuftam confiften- 
tianijaddendo ceram fuificientem,&fub finem decodlionis, adde- 
da Iithargyrns 8>C minium. 
Emplaftrum album ex cemiTa; Recipe ceruflaelib.j f. oleirofati 
Ji.ij.cerae candid§ vnc.iiij.cerain oleo liquata.addeceruiTam tenuif- 
iime Jaeuigatum, & femper agitando coquantur, donec nigrefeant. 
fanat Ambufta,Eryfipelata,(cabiera iiccam, & vlcera calida. 
Emplaftrü de minioVigonis:Recipe oleiRoiati odorati li.j/.olei 
Myrtinijvngucti populeonis ana vnc.iiij.pinguedinis gallinas vn.ij. 
feni caftratiifeui vaccini analib.ß.pingued.porcinae vn.vij.lithargy- 
ή Auri.iithar. Argenti ana vnc.iij. f. ceruifae vnc.iiij. minii vnc.iij. 
Therebint.vnc.x.cerae q.f.Fiat emplaftrum f.a.teadens ad nigredi- 
nem „Vuinera &c vlcera antiqua,& maligna potenter curat. 
5H Basilica ChymicA 
5*4 
Aliud Nicolai Maftas r Recipe minii lib.ij. olei Rofacei vn c.xx> 
picis naualis vnc.iiij.Bulliantomnia ilmul, doncc per ecduram re- 
digantur ad formam cerati,deinde adde Terebinth.vncias duas,mi-· 
fcepoftcafic:calidum proiicein iitulam aquas frigidas, & dimitte: 
refrigerari,poftea manibus ducatur ad optimam permiftionem, Ad 
vulnera pedoris penetrantia,& ad vlcera quamplurima antiqua,8c 
difficilisconfolidationis. 
GiluumGalenhRecipe Argenti fpumae, ceras ana drach.c. Tere- 
binth.Thuris, Mainras,Galbani,miniiiinopici ana drach.viij. alii 
drach.c.olei fex.J. coquantur fecundum artem, & fiat emplaftrum. 
Facit ad cruenta vulnera & neruos prascifos; item ad vetera, cicatri- 
eemasgre ducentia & fluentia vulnera aut vlcera: quin &c probe e- 
mollit duritias maxime in mammis oborientes.Vtimur eo ad canu,. 
hominumque morfus; fumme facit ad Paftinacas, draconis, alio-- 
rumque fasuorum pifcium idus. 
PanaceaAndromachf, Galeni; Recipe Argentiipumae,Denar;· 
CE.ceraeDenar.xL.Terebintfi.Denar, Liij.aquse marinas veteris he- 
minas Picini Hem.ij.ce- 
ruftaeDenar, lxxx. Guttas Ammoniaci Denar, xxxiv.feui vitulini 
Denar.Lxxx.caicisviuaeDenar.xxiv.Ariftolochiae,Denar.xxv. co- 
quito, fiatqj emplaftrum. Epuloticum eft. 
Emplaftrum gri feum.Recipe lap. calam.praspar.vnc.j. lithargyri' 
vnc.ij.ceruiTaevnc.ß.Tuthiasdrach.j.Terebinth.drach.vj.cerasalbx: 
vnc.j.ß.fasuihircinidrach jj.ThurisEledidrach.v.Maftichesdrache 
iij. Myrrhaedrach.ij.camphor.drach,j.ß.conficefa.deficcat, replet; 
& cicatrizat vlcera.. 
SparadrappumVigonis.Rccipeliordei,Myitiriorum,olci Rofati' 
anavnc.ij'.Vnguentipopulincivnc.ij.ß.pinguedinis vituli, vaccinas 
ana lib.ß. Axungias porci vnc.v.PIantaginis, folatri, matri fyluas ana- 
M.ij.vinigranacorum drach.nx.Omnia fimulpiftentur, ac coquai- 
fentur, ac per diem naturaiem permaneant:Deinde bulliant ad c5' 
fumptionera vini:poftremum colentur ; Colatura? adde fequenria 
lithargyri Auri,lithargyri Argenti ana vnc. iij; minii , boli Armem’,. 
Terraefigillataeanadrach.vj.BuIlianriterum ac Baculo agitentur,& 
cum cera alba q.f. Fiat fparadrappum nigrum in fine addendo co-· 
durae,caphurae drach.ii. Xerebinth;vnc.iij.ß.mifcco. L ΓΒ E R T E R T I V s. 
Emplaftmm inflammationem reprimens Andernaci; Recipe 
Rad. Cyperi drach.j. Chalcitidisdrach. ß. Cerullx drach. iij. Refl- 
uas piceae,picis ana vnc.j. Cera:albiiT vnc. iv.F.Emplailrum. 
Telarum Emplaftrado Hcurnii: Recipe olei dulcis , Axungiae 
porciflithargyriana vnc.j.ß.Cerxodoratx,Picis pul.ana drach. vj 
coque lente,in fine adde Refinxpulu. vnc.j. Cerufix drach. ij. mif- 
ce F, 
Ceratum e Cetufia; Recipe Cerufixlib.j, ß. olciRofati lib.ij.· 
Cerxcandidaevnc.lv.Cera in oleoliquara,adde ceruflam te nui Al- 
me Ixvigaram, & femper agitando coquantur donec nigrefeant. 
Sanatambufta,Eryfipclatajfcabiemficcam,&vIcera calida. 
Trochifci dc Minio; Recipe medullx panis non co£li, bene fer- 
mentati vnc.ß.fublimati cledi drach.j. Minii drach.ß. Aquxrof. q. 
f. Formentur trochifci, qui in clibano repente reficcati feruentur. 
Omnes carnis prauasexcrefcentias liquat,fordida viccra expurgat, 
callofa emollit,ac fiftulas mirabiliter fanat. 
Trypherum Galeni; Recipe Gadmixlorx drach. xvj, Cerufix 
drach.ux. Amyli,Gummi,Tragacanthx ana vnc. ß. Opii drach. ij.· 
aquxpluuixqT. Fiat Collyrium ad Epiphoras j & affediones ocu- 
lorum.· 
Gollyrium.-RecipeCadmiXjPbmphoIygis, Thuris ana drach. 
x.Cerufixdrach.xi.Opii,Gummi ana drach. q.f.Fiat· 
Collyrium.· Siccaiur&fcruaturadfluxiones oculorum&chimo- 
fcis.· 
Collyrium aliud: Recipe plumbi vili & loti, C. Cetui vili Sc loti 
ana drach.xvj. Thuris, Acacix,Spodii ana drach. nx. Amyli vnc. ß. 
Opii,Squamxxrisana dracK ij. Croci drach.nx. Myrrhxdrach.· 
IV. Tragacanthx drach. j. Gtfmmi,fern. Hyoirami ana drach. nx.· 
Mucilag. fern. Hyoiciam. q.f.F. collyrium. 
Sicfdeplumbo,Mefux: Recipe plumbi vili, Antimonii , Tutix’ 
lotx,xris vili,Gummi Arabici Tragacaiith.ana vnc.j. Opii drach. ß. 
aqux pluuix q.fRCollyrium. 
Sief album , Mefux; Recipe Sarcocoiix in Tadle a finitio mace- 
ratx drach.v. Amyli vnc. ß.Tragacan. drach. nj. Opii drach.j. Thu- 
ris drach.j.ß.Cemfixlotxdrach.x.aqiix pluuix q/.F.Sicf 
Aiiud eiufdem, Recipe Gummi Arabici, Trsgacan. A m yli an. 
j 2 3*6 
Basilica Chymtci 
drach. ß. Sarcocollaenutritaedrach.nj Opii drach.J. Cemflae Iotas 
drach. vj.cum albamine oai,Fiat Siel. 
Cygnus Galeni: RecipeCadmiaedrach.xvj.Ceriiiraelotae vnc.j. 
Amyli Tragacan. Acacias,Opii ana drach.ij .Gummi drach.xij.aquae 
pluuiae q.f Fiat Collyrium. 
Collyrium aliud: Recipe C.Cetui vili & loti, Thuris, plumbi v- 
ili 6dodana vnc.ß.Squamaeasrislotaedrach.ij Opiidrach. j. Gum- 
mi vncAAqua:pluuiaeq f Fiat Collyrium. 
Libianum: Recipe Cadmiae vil<r& lotae, Ceruilae lotae, Stibii v- 
£li & loti ana drach.xvj. plumbi vili & loti vnc.j. Amyli drach. xij, 
Pompholygis,Mynh£E,TerL£Samiae,Tra,gacanthae,Opiiana vnc.j. 
Albuminis oui q.f.Fiat Collyrium. 
Aliud: Recipe Pompholygis vnc.j. Cadmiae viis & lotae-drach. 
xvj.Stybii vili & loti drach.xij.Cerufl£ lorς drach.xvj Amyli drach, 
xij. Terras Samiae, plumbi viliana drach.nx.Myrrhae, Opii, Traga- 
canthae anadrach. ij. aquaspluuiaeq.f.Fiat Collyrium. 
Fucus jDucisMedioIanenfis: Recipe la&is Caprini lib. iij. Me- 
dullae panis albiil. num. ij. Temperentur fimul per horas fex: dein- 
de adde Limonum a cort. extremo mundatorum num. xij. Albu- 
minum Ouorum nura.xij.Calcis, Cort. Quorum, Porcellanarum 
an. vnc.ß. Caphurae, Aluminis, Coralli rub.ana drach. ij Boracis 
vnc.j. Ceruilae vnc.iij.M.&cumdiligenriadcftillentur, 
AquaTaciem dealbans: Recipe rof albarum, Flor. Nymphcae, 
Item Sambuci, Liliorum alborum ana iib.j. aquae Fabarum lib. ß. 
Medullas panis q.f Album.Ouorum nuraocij. Thuris vnc.ij.Ceruf- 
fae tritas Iib.j.Mifcc &c deililla. 
Alia aqua optima: Recipe ouorum recentium num. vj. Vini 
Maluatici lib. ß, Columbarum iuuenum num. j. Cafei recentis non 
faliti num. j. Malorum arant, num. iij. olei T artari vnc. iij. Ceruilae 
vnc. j. contundenda contundantur , mifceantur Λ &c dcilillen- - 
tur, 
Aqua tollens maculas faciei: Recipe Boracis vnc.j. Caphurae 
drach. ß. Aluminis Rochae drach. iij. Gummi Arabici vnc.ß.Tra- 
gacan. vnc. ß. Sarcocol. vnc. ij. Alas dulcis vnc. ij. Ceruife vnc. 
iv. Tritis adde aquas lerpentariae, Item florum Lilior.FlorumGe- 
iiills,Nymphesan.lib.F.M.&deililla. Liber Tertivs. 
Aqua faciem coloratam reddens; Recipe Cemflfe vnc. ij. Sub- 
limati vnc.). Aluminis plumas vnc. ß. AluminisScariolaevnc,ß.Bo- 
racisdrach.ij. Caphura: drach. j.Sachari candi fcrup. ij. Aluminis 
Rochae fcrup.]. Trita ponantur in panno lineo ligaro: adde deinde 
columbam albam iuuenem, mundatam, in fruita minutaincifam. 
Hasc limul coquantur in lade caprae vel aims?, donec caro ab of· 
fibus feparetur.Poilea omnia Alerabico deilillencur. 
Aqua alia: Recipe Ladis Caprini meufij. panis albi calidi num.. 
j. Rad. Dracunculi fcu ferpentanae, Rad. S’gilli Salomonis ana lib. 
ß.caput verueeis incifum,vnum.Roracis vne.ß. AluminisScanolae 
vnc. ß.fuccilimonum vnc. j. Porcellanarum in fuco praedidodif« 
folati vnc. j. Ceruifas vnc. j. Lithargyri fublimati ana vnc. ß. Teren- 
da in puhierem redigantur.inc idenda incidantur minutim: Deinde 
miiceantuiy&deftillentur. 
V nguentum ad cafum riiperciliomrn.-Redpe plumbi liraati.pin- 
guedinis Anatis ana q. f.mi(ce,& F.Vnguenrum. 
Vnguentum ad oculorum palpebras, ad eorum liuorcm tollen- 
dum : Recipe Ccruflae, Cumini, Fabarum ana q. Γ. Trita cum fuceo 
Coriandri,Fiat Vnguentum. 
Vnguentumad Achoras,Apollonii; RecipeCcruilae drach. vp. 
Spumae Argenti drach.ß.Sulphuris drach. vj.oleiRoiacei vclMyr- 
linhccraeanaq.f Fiat Vnguentum. 
Aliud Galeni: Recipe Recrementi plumbi, Pampinorum Vitis, 
Thuris, Myrrhae,Spumae nitri ana drach. L. olei Myrtini, Aceri q. 
fufficir. 
Aliud eiufdem rRecipe Ceruilaefndaedrach.ij.Thuris drach.ip 
Sulphuris drach j.Trita ex oleo illinito. 
Aliud Sorani: Recipe Sulphuris viui/pumae Argenti,Ccruiiaea- 
na partes aequales,croci part.dimidiam, trita cum palTo Cretico il- 
linito. 
Vnguentum om nia vcft 'giajomncstuberoiitates&maculas fa- 
ciei auferens: Recipe Rad. Cucumeris afinini, Been albi, Bryo- 
niae, Lupinorum an. vnc. j, Cemifae, Lithargyri, Tartari ana 
drachm.j. Rad. Cannae , Serapini, ftercoris columbini anaferu- 
pul. ij. olei Sefaraeni vnc. iij. olei luniperi, olei de Frumento* 
3*7 Basilica Chymic^ 
.3.28 
ana vnc.ij.ß. Succi arandorum vnc. iv.pulueriiatispuluerifandis,$£ 
lubtiliifime cribratis, omniafiraul iento ignevfque ad foccicon- 
fumptionem bulliant: Deinde remone ab igne femper cum fpatu- 
la agitando,donecinfngidentur: tunc adde album vnius oui re- 
centis conquaiTatum,&; colatum ,Caphmae tritae drach. j. Deinde 
femper mifccndo: Deinde lauetur in lib.j.aquaeexpreifioniscanna- 
rum, quando funt tenerae, decicsin eaaqualauando& agitando 
cum fpatula; &: eil lingulare. 
VnguentumadSolis v itionem,labiorum fciiluras,&maculasfa- 
ciei .-Recipe limacum cum putaminibus num. xx. conterantur cum 
teila: adde Ceruife ad pondus Limacum, Cerae nou£E vnc. iij. cor- 
»u Cerui vnc.ij.Fiat Linimentum. 
Ad ruborem faciei; Recipe Sulphuris vnc.j. Ceruifae lora: drach. 
i j. Succi limonum vnc. j. Applica veiperi cum decodbione furfu- 
ris. 
Aliud adRuborem faciei a fumis & vaporibus: Recipe olei Tar- 
tari,olei Rofarum ana vnc. iv. Succi Oxylapathi, lauri, ierpentaris, 
fuccorumana vnc. jv. Ceruilaevnc j.ß.lithar. Auri drach.ij.Argenti 
viuiextin&i vnc. j. ß.Rad.Afphod.vilorumfub cineribus vnc.ij.f· 
linimentum in mortario plumbeo. 
AliudadRuborem: Recipevnguenti Citrini iib. ß. lithargyri 
vnc. iv.Ceruifac lotae vnc. ij.Bombacis, Aluminis vilorum vnc j. 
ß.Tartaricalcinativnc.j. fs. fucci Rad. Enulae, fucci Oxylapathi, 
Item Cyclaminis, Limonum ana vnc. v. Caphurasdrach. iij. olei 
Roflib.j.ß.miice. 
Aliud pro virgine facie fcabiofa ? Recipe lithargyri Auri vnc.j.g. 
Ceruifae lorae in aqua plantag. & caudae Equinae vnc.ij. olei Rofacei 
vnc. iij. coquatur oleum,& cum cera alba fiat linimentum. 
Vnguentum ad ruborem & Tubercula faciei: Recipe olei Rofa- 
ti,Tartari ana vnc. iv. Succi Oxalydis vnc. iij. Ceruifae lotae drach. 
j. ß. lithargyri Auri vnc.ij. Argenti viui extin&i vnc.jARad. Aipod, 
vili fub cincribus.F.Iinimentum in mortario plumbeo. 
Aliud ad Tubercula faciei Elephanticorum: RecipeSpec. Vng. 
Citrini,Lithargyri Auri ana vnc.iiij. Ceuiffaelotie vnc. ij. Boracis, 
Aluminis vilorum,Tartari ealcinati ana vnc. j. ß. fucci Rad. Elenii, 
iucci Oxylapathi, item Cyclaminis, Limonum ana vnc. v- olciRo- Liber. TerTiTS.' 
3 iß 
i fati lib. j. Argenti viui, iaJiua extin&i vnc. i v. FiatVnguentum. 
AchSolis ArdoremRecipe fucci plantag. fucci foianianadrach. 
j.f* Lithargyii And, Item Argenti ana drach.j. plumbi vili vnc.ß. 
Tuthiaepraepar.drach.vj.CaphuraedrachAoleiRoiatijCeKEanaq. 
T.Fiat Vnguentum. 
Linimentumadaduilionem.-Recipefucci folani/ucciplantag. 
anavnc.ij.cort.med.Sambucivnc.j, olei vnc. j.coquein duplici va- 
fe ad coniumptioneaiiuccorurn :adde-Ceruifclotaein aquarof li- 
tharg.Aud ana drach.j.fi.Tuthiaspr£p.drach.iij.Cort.Thuns drach. 
ij. Axungiae porci recentis, & loti in aqua rofacea drach, x. Cerae al- 
bae qXFiatLinimentum.infineadde album, otiorum num.ij. 
Aliud ad combuftionem aquae: Recipe Ceruilaelotae in aqua ro- 
; fatum vnc. j.Calcis lotas in aqua Roiarum drach. iij. fpec. vnguenti 
Citrini vnc.|s. Muciiag.iem, Cydoniorum, &Pyrorum, extradis 
cum aquarolar.vnc.iij.ducantur omnia in mortario,donec acqui- 
rant liminenti formam. 
Ad Scabiem; Recipe lithargyri, Aluminis , Argenti viui,-ana 
drach. ß.Roramm,Ceruira’,Sabinas,Sepiae,Cadmiasdrach j. Cine- 
ris Lentiici, Caiaminthasana drach. ß. cum fucco menthae exceptae, 
ad tertias oleo incoquantur rofaceo>addica cera. 
Vnguentumad fafluras manuum;Recipe Vnguenti ex lithargy- 
ro, Vnguenti CcruiheM. in aequali pondere drach.j. & Fiat Lini- 
mentum. 
Vnguentumad manuum fciflaras: Recipe Tuthiae,CeruiTae, li- 
thargyri anadrach.ß.Arrcniciiublimati,gr.iij. Minii, Aluminis ana 
fcrup.ß. Aquae roiarum,plantag. Portulacae ana q.f. album, ouorum 
num.j. Fiat mixtura. 
Vnguentum Mamillas paruas conieruans: Recipe Ceruflae, 
Marmoris albi ana part.j.olci My rtini q. C Trita cum oleo Myrtino 
mi&cantur,&c. Ha:c de plumbi confe&ionibus, fequitur 
_ nunc Liber quartus Bafilica: Chyraicae de 
gemmis. BASTLlCifc C Η Y M f C A E 
330 
LIBER A R T V S 
BASILICA CHY- 
M I C M 
D E G E Μ M I S. 
C a p v t E 
De Gemmis in venerem. 
O 
Emma, f teile Paracelfo tomo S-psg. iSi.)eft1apis 
UlmfsSk qiiilibet-vircutesm medicina habens. 
Vocantur bine gemma; lapilli pretiob, propter 
raritatemselcgantiam ac pulchritudinem & vires in- 
/ignes; Nullieninrtdubiumeft.qumfua brgemmis 
diuinitus inbta virtus,ait poeta; Vr.de Regum ac Prmcipum coro- 
nasornanr, digitos illuftranti, fupelieftdia cluant,afafeinotuen- 
tur,morbis medentur.bvnitarem ccnietuant,oculos recreant,men- 
tem exhilarant,tciftitinm pellunt &c. 
Earum natura f teile eudetrrpag. r£o.) eil concreta 
ex Sulphure, Sale & Mercatio, qn > genere iuoieparatafunt ab o- 
mni calore. igiditascil; velut in catbonctantum ni- 
gvedoefl.csereriscoloirb s omnibus excluiis. Maturationis itaque 
iua: tempore dum in deco&ronc£unt,iibi inuiccm conuanafrur. 
Matura 
Gemma- 
rum, 
Prima tria 
Oriuntur Liber Qvartvs. 
,V«kaii«scnim Sulphur, Nicrum & Mercurium in vnum conci 
liareautcogeremimme poteft,cura magnum impetum, aut cbul 
lirionem ac ventum. Donec enim in fuo Aludelvniantur,&in per 
fe&ionem luam ordinentur, multum temporis intercidit, vbi in- 
terea frigidaemalignae tempcftaces incumbunt. Primo enim e- 
mittunt frigus quoddam, ex quo noici facile queunt: licet eriam 
tardius & celeriusgenercnun. Sed exemplum dabimus. Si "figi- 
dum Sui j. hur, fimul h umidum, aut nitrum pingue, aut Mercunus 
lenis, invnam mixturam .diurnantur, triaque haec in vnum com, 
poni corpus debeant, vt nihil aliud quam vnitasfir; propter inna- 
tam fingulis contrarietatem longo interdum tempore opus cft, 
dum coeant δε permifccantur, quod non fit fine multo ftrepitu, 
ebullitione,tonitru & finnbbus tempeftatibus aliis. Multo ma- 
gis talia in coelo fient ac ileliis, quae longe maioris funt effica- 
ciar,quam terrena. Vnde tumultum etiam grauiorem Turgere con- 
ientancum cft. Dum ergo in perfcdlioncm abeunt, duorum ge- 
nerum fit feparatio; Vnum cft coagulatum,ex quo fiuntgemmac: 
alterum eft reiolutum, exquooriunturpluuiae. Et penes vtrum- 
que eft proprius ventus, frigus, & impoitunitas. Ira ftella illud 
eiicit in cellam aeris , in qua reioluitur pars vna, & fpecie plu- 
uix decidit in terram; pars altera coagulatur. Vulcanum enim 
coagulationis in fc continet, & corpus id . quod in refolutionem 
non abit, verrit in globos, vel maiores vel minores, prout ma- 
teria multa velpaucacft.Ethincoriunturgemmae. 
Idem tom. 6 pag. 206. clarius dicit: Generatio Grmmarum 
fic & Hait ex fubniirate terra ex pellucido δε Cryftallino Mer- 
curio , Sulphure δε Sale , etiam iuxta Tuos diftin&os calo* 
res. 
Sed Generatio vulgarium lapidum eft ex fubtilitate aquae, 
ςχ rnucilaginofo Mercurio , Sulphure , Sale. Nam ex mucila- 
gine aquae nafcuntur omnes lapides, quin δε calculi & arenae 
inde in lapides coagulantur, quod oculis patet. Nam quinis 
lapis in aqua pofitus cito ad fc mucilagincm trahit. Si iam 
ifta mucilaginofa materia a tabbus lapidibus accipiatur , 6c 
ifc cucurbita coaguletur, fit inde lapis talis , qualis in 
*5* 
fixe tu- 
muku. 
Generat*ο 
gemmarii* 
iapj^eJ 
punt 
para 
f Basilica Chymic£ 
35* 
ifta aqua, fcd longo tempore , per fe nafceretur & coagularetur" 
&C,' 
Tom.vero8.1ib.4.PhilofophiaedeEIemento aqua: cap. io. de' 
gemmispag.106 ficinquit; Gemmarum generatio in Ares talis eft: 
ßex Aresgroftorurrt lapidum genera omniaextra&aTunt, & nihil 
gtoflitici amplius reftat; tune fubtilitas quaedam remanet Diapha- 
nac natura: fiipra omnes a!iosIapides,ex qua Archeus gemmas poft- 
modum procreat, & extrahit ea forma, vt initio durities & Dia- 
pHanitas maxima praeparentur. Fa6ta praeparatione illa, qua: ad 
gemmas fufhcit: poilea gemmae ita feparantur & praeparantur, 
quaelibet nimirum fecundum fuam formam & efientiam. Eftquc 
haec generatio gemmarum naturaefubtilitasac opificum omnium 
maximum,6cc. Quando fiant autem gemmae, & quomodo diffe- 
rant ä grandine vide eundem tomo 8. cap. 7. pag. 159. Nunc &C 
in genere videbimusquomodo redigantur in iua Arcana ; ac pri- 
mo de earum mortificatione ac praeparatione; Secundo de fepa- 
ratione earum ab Elementis; Tertio de earum magifterio: Quar«· 
to de extradtlone earum. 
i. Mortificatio gemmarum &c coraliorum eft, vt calcincnrur, 
fublimcntur, & in liquorem foluantur vt Cryftallus. Perlarum 
mortificatio eft,vt calcinemur, & in acri aceto refoluanturin for- 
ma la<ftis. Item mortificatio filicum & lapidum eft calcinatio.· 
Tom. (Llib.f.dc morte rerum nat.pag.i220 
Tomoeodcm pag. 183. ait .-Praeparatio gemmarum quadruplex 
eft. Primaperreuerberationem.Secunda per caldnationcm. Ter- 
tia per cleuationcm,& Quartapcrdcftillationcm. de his agemus in 
iequentibus in ipecie. 
1. De feparatione earum ab Elementis, fic inquit eodem to- 
mo in Archidoxis lit>. j.pagin. 13. Lapidum & gemmarum Ele- 
mentorum fe paratio hac via venit intelligenda. Accipe Iapidem 
optime tritum, cui duplum viui fulpHurir addes, & mixta om- 
nia fimul in lebete lutato ponantur hl Athanör horis quatuor, 
vt fulphur prorfum akfumatur: poftbiodutii abluatur qiiod fu-· 
jßereft a faecibus & fulphurc> ficcctUri Cakc eiufmodi lapidea, 
Mortifica-· 
tio gemma 
rume- 
Praparatio 
gemmarü 
quadra- 
fex. 
Separ dt io 
Elemento- 
rum a gern 
mit & la- 
fdibw* 'Liber Qjartvs 
3J3’ 
in aquam fortem etiam ponatur, & cum ea procedatur, vt de me- 
tallis dfdlum eft. Comparantur itaque lapides metallis: vt cla- 
rae gimmoe,non albae,nec fafeae Auro comparantur, fedalbae, caeru- 
lea: , glaucaeq; Argento feu Lunae: poftea communiores lapides 
aliis metallis, vt AlabailmmSaturno, marmorferro,filex IoukDu- 
lech autem Mcrcmio.j 
De earum magifterio ait pag. 47, Magifterium ex lapidibus 
pretiofis ad eundem modum inteiiigendum prout ex metallis 
quoad virtutfes.quas vnasqüifquelapisiuxtafnam naturam habet. 
Notandum autem eil ad lapides opus non eiie temperato, nec ad- 
ditione quapiam,quod illorum foiutio non fit eadem cum refolu-* 
tione metal!omm,led alia via magifterium eorum extrahitur. Qui- 
rium in prablica tres proceflus intelliguntut, vnus ad gern mas,alius 
ad marchaiitas& ad corallia rertius : fecundum quos lapidea cre- 
fcentia quasque Tuum in magifterium adduci poilhnt. In procella 
lapidum colores obferuandi non funt, nec etiam claritas aeftiman- 
da,cum eorum omnia magifteria colorem album habeant. Simili-· 
ter & vniones, exceptiscorallis,quaeruuminmagifteriocolorem· 
iingulariter retinent. Quire color in eis maxime notandus. 
Nam illorum magifterium vna cum corpore nec non 
äc Eftcmia tota praeter corruptionem extrahitur, at per additiones : 
& nihilominus tamea in faarnperfeblionern reftitui polfunt iteru. 
Quare quo ad generationem & naturam , lapidibus comparari ne- 
qlieunc,lapideam tamen conditionem habent. Fieri tamen &hoc 
poteft, vt ex coraliorum corpore totus color extrahatur in aliud 
medium, &c poftmodum ex eorum corpore forma confletur vel 
formetur prout ex luto tPbftqtie formationem hanc iterum color 
infundi poterit, vt coralium ii t aeque ac prius; Hoc de pcrlis & v- 
nionibus fieri minime poteft.ncc de gemmis, quae fitnili ratione in 
fuam peifeblionem redire non poflanr amplius, ied in magifterio 
manent e flentia fua non corrupta. Vidimus etiam, illam penetrafle 
vitra,nec non inftmmenta , iuxcaque fuam naturam eainformafle. 
Nempe magifterium magnetis ad fe traxit, fotma modbqj magne- 
tis materialis: & poftmodtim in vitrum fixit,illudque tifoxit,vt hoc 
edam attraxerit acus atque paleas; Non fecus de reliquis intelli- 
gendum* conferuanda fune Auro folo. Plura horum quam 
Mägifle·*' 
rium gem- 
marum, ■  B ASILIC JE 'ChY MI'pJE 
credibile fit occurrerunt nobis, quorum nos memorialchic tarum 
condimus, vt hoc dudbu piares etiam inucdigentur artibus ac 
magideriis. Cum ergo peculiarem pnrter alias extradbioncs de- 
monilrationem exhibeant: iftorum pii£di#amiam docebimus ad 
hunc modum. 
Recipe gemmas primo contritas, & cald.natasiuxta reuerbera- 
todam ca 1 ein at i ο n e m, & ;S a i u i t r u αν, commune, pondere quidem 
aequali,nempe iibrae.quie fimul ia calcem optime comburantur 
podmodum abluantur ardeete vino tamdiu , donec amplius 
materia nulla fuperdua fit reperta. Pod ablutionem rurfiis hanc 
maceriam calcina, per omnia fic , vt prius , & fic totum in 
vinum ardens tranfic. Hoc per bullitioncmeuaporateiinico, fic 
habebis Alkali, quod reColutum in aquam,leraataHuius admini- 
ftrationis vlumnon eft,qaod abhorreas, licet vtrumque fit acu- 
tum iSccalcineum, cum ea quidem acuitare foium in id opetur, 
quod iibi reluebatur: Efbque tamiubtile,.vtgutta v.fica lola fo- 
tum corpus tingit in lingularem vhcutcra.H<£c.de magifteno gem- 
marum fecundum Paracelfum. 
3. Deearurn extra&ione ficaic eodem tomo pag 17. Ex Iapidi- 
bus,gemmis dcvniombus quonam omnium procedas idem ed, 
extrahendi modus omnium cxcellcntidimus, & ad- 
modum llibciiisacindudriusexddinn opere. Minima quant nsi- 
ftius EiTentiaeQjLiinriepoted haberi ex gemmis: 3c quanto gemma 
ilibdliorccpurior,tanto Elfentiapaucior. Vix, labored g ium efb, 
ex eradis,magnis, vilioribufq ic lapidibus,vtEdentiam Quintam 
cxtrahamus,cum in eis parum virtutis exfidat quo fic etiam, vc pa- 
rim admodum ab eis exear.Proccdus autem eiufmodi ed. 
Accipe gemmas aut margaritas, vel vniones, contundas infra- 
gmcntacrafliufcula.nonin puluerem &in vitrum politis acetum 
f.digirislatisiuperemineat &intcgto men- 
ie digerantur in ventre equino, quo perago, materia tota liquida 
apparebit.Hancalio radicat® lauabis aceto,concutiendoquciimul 
permjfceto:fic recipit acetum in felapid’S colorem. Coloratum in 
victum aliud effundes, acetum rurfiis affunde prout antea, toties 
donec amplius non coloretur. 
in illo colore continetur Edentia Quinta. cor- 
UngifU- 
fiu Hgem- 
Warum· 
Uxtraftio 
getnmurit 
inqjfiti. Liber Qvartvs. 
pus : Accipe deinde colores, &in ficeicatem lente coqui finit«, 
poftmodum aqua deftiliata Caspios· abluito , quoufque dulce id 
fiat, vrfupra. 
Tandem huncpulueremfuper marmore folui permitte: Gern*· 
marum 6c vnionum ad hunc modum habebis QdzlIentiam.Eft au- 
tem quod animaduertasin vnionum coloribus; ipfie namque re- 
fokmntur in colorem fpiifi laftis, & corpus eorum eft arenofum 
aevifeofum; Eo dignofciporeilvnum abalio. Simile de Cryftal- 
lo etiam ilatuendum: Eius Edentia corpo- 
re quodam remanente, exquoextraftioniimcmimodi fufficientia 
cognofci poterit. De ente gemmarum hic etiam dicere fasch- 
ier, fcd de hoc vide caput fcquens de Smaragdo. 
Gapvt IL 
Oe Smaragdo. 
AD primam raifticorporis fpecicm, ncmpe minerale, (iriquit 
latrochymia noftra ) fpedtant quoque di&i Iapides prctiofi,1 
Lapides autem prctioii funr,qui careris pr 
temperantiam & fpjendorem fummum, qui nec corrumpitur, nec 
ignis aliquo ardore deperditur-, proprer folam ipirituum fixatio«· 
nem,qui in ipfis fätis percipi poteft.Suntautem hi praecipue,qui ad 
medicina dChy micis praeparari folent, nepe R nbinus, Sapphyrus, 
Smaragdus, Hyacinthus,Iaipis, Granatus, &:c.Virtus a.horum lapi- 
dw prenoforumeii fe cudam totius fubftantias proprietatecardia- 
cartum propriam vnufqulfque vim habet, & peculiarem adduier- 
iosafFedt.is curandos.Sapphyrusenim potus,ipeciarimiftos aScor-· 
Ilionefanat; Hyacinthus quoque vimientam belliatum idlibus 
medetur &/omnam conciliat: Smaragdusnon potus modo,ied et- 
iam colloappcnfusMelancholicis affe&ibusconfert,&c.DcSraa*· 
ragdisfic volunt authores. 
Smaragdus ('GermanisItalis Smeraldc. GallisEfmc-· 
fande. Hripanis Efmeralda. Rei iis &c IndisPachee; Arabibus ve- 
ro Zarnarruc dicitur.) Gemmarum omnium pretiohilima, & 
fe tenerrima , elegantifltma fua .-vindicate * exinna dignitate, 35* 
B ASTII C AB ChyMICI 
&efficadflimavirmte exteris Iapidibus praefertur pretiefis. Sma- 
ragdo n.nihiliucundius, nihilquegratiusoculisobndtur. Coloris 
fiqujdem lenitate fatigatos oculos rc ficir,quos aliorum fulgor iarpe 
laccflit. .Inueniuntur Smaragdi pluribus inlocis, fed prxiHntifli- 
mi apud Cyclopes, fcu Arimafpos, fic didtos , quod vnicum, 
cumq*, rotandum in media fronte habeant oculum. Ariraaerjim 
apud eos vnumfignificat, fpu vero oculum. Hi populi dicuntur 
affidue prxliari cum Gryphis, vt liberius Aurum δί lapides pretio- 
foseffodiant, quibusmontesapudeos multi multum abundant, 
quos tamen frequentes habitant Gryphi alites ferociffimi,, &c mira 
rabie faeuientes. Vifos enim hominesdifcerpunr, & veluti cnifodes 
pernigiles nati ad plectendum fummam auaritix temeritatem , in 
obuios quofque ciudehflime roflro ruunt &; vnguibus. 
Dicit quidam author, quod vulgare fit in Balagade δζ Bifna- 
j>er, vt fa&itias Smaragdos ex vitrearum lagenarum crailioribus 
fragmentis conflent. Qui ex Peru noui Orbisprouincia adaehun- 
tur,adulteratipnis,rufpicionenoncarent,vixvnusenim fine macu- 
la aut virio,attamen duriores,a acriores, fed non adeo prefli colo- 
ris, atque herbacei,fedfolummodo virides,δζ magis perlpicui. 
Plinius lib.37.cap.5.Duodecim numerat fpecies δζ differentias. 
Primi nobiliflimifunt Scythici ex lucido viridiores, elegantiores ac 
praeftantiores; proximi funtBadriani, longe tamen inferiores; hi 
nonunquä infaxorum commifluris inueniuntur; Tertium locü te- 
nentNiiiaci feuAEgyptii,quiincoilibus&: cautibus circa Copton 
oppidum Thebaidis eruuntur. Reliqua genera in aerariis metallicis 
inueniuntur, principatum, vero inter ea tenent Aigyptii. Tres ta- 
men fere folumraodo varietates,maioris δζ minoris ratione diftin- 
<£tos inftitores venditant. Parui enim ducunt Caichofmaragdos, 
obfcuros, variegatos non translucidos,atquc eos omnes, qui vel 
lafpidemvel Berillum, vel alios lapides habent admixtos. Opti- 
mus v.Smaragduseft,vnicolor,fplendens, ac pellucidus δζ qui iu- 
cundam ex liquido viriditatem oculis obiicit, adeo vt etiam vicinu 
aerem virore fuo inficiat & mutet. Nullae gemmae tutius feruntur 
Smaragdo,Saphyro &Hyacintho.Sed Smaragdus facilime frangi- 
; £ur,cum tamen fit pretium ingens. 
Duodecim 
Jpecies 
Smaragdi. LlBBR Q V ART Y 
w 
Mira autem virtute pollet Smaragdus vtannulo inclufusäco- 
mitiali&vertigine prifemare dicatur. Memoriam quoque coni 
firmat.Memo: iam quoque roborat,fedatquc animi affcdus, & ad 
diuinandumvtiliseft/ublinguacontenra. Vifuiperquam vtilis,& 
cordis affcdibus, facundiam 6c amorem erga ftudia adauget. Ele- 
phantias vcilisgeftatus:fedmngisebibicus,&omnibusvencnisad- 
verfatur: tum etiamDyicntcricis plurimum prodcft. Inanes ter- 
rores difcutit, quos daemonum vocat vulgus illufiones. Bonos mo- 
res ob id pt«ftat;Nam improbitas nil aliud cft quam infcitia, atque 
ftultitia,iraque Auget opes deferentis.Caftitatera amat, & Veneris 
ludibria tam aucrfa,cur,vtcam Rex Hungariae vxoreminiret,Sma- 
ragdus annulo conduras, qui tum digitum ornaret, in tres partes 
dilrupcuseft. 
:.Eximijecu(mt cius dotes,rede Mefueiinterpres, praeterautho- 
ris mentem,in Ebduario de gemmis, Smaragdum pro fcruzegi,vei 
potius peruzegvd eft,Erano,feu.Turchefa jfubftituit;NamTurchc- 
fa,fcu Eranus nullius fere eft virtutis & vfus in Medicina j Smara- 
gdus vero plurimi, &fuo eleganti colore & viribus multum com- 
mendatur.iuxra illud Marbodafi. 
Omne virens fuperat forma viridante Smaragdus. Collo fu- 
ipenfus dirum fugat Hemitritaeum, & fanare poteft ipia ratione 
caducos. 
, Fertur lafcinos etiam compefccre motus. Ramentum eius odo 
granorum pondere fumptum,(ait infignis rnedicus)aduerfus vene- 
num, 2>c capillorum defluxiones eft praeiemiilimum remedium. 
Theophraftus Paracelfus tom. 6.pag.ip2.ait: Smaragdus cft: vi- 
ridiSjtranfparcnfque lapis.-prodeft oculis & memoria:, tuetur cafti- 
tatem, quas fi a geftante violetur, Sc ipie non integer manet. 
Tom.S.li.a.philofophiae pag.63.dicit Smaragdus eft lapis, cupreus, 
eodem tomo lib.q.cap.fz pag.io/.Hx tribus primis Smaragduset- 
iam orirunEftquc viriditas illa, quae in illis tribus confiftit. Corpus 
ipfms eft lapiilacus Mercurius. Colorem fumit ex ipfo, cum fpiticu 
falis coagulatam. Per triuialcm lineam in Yliadum afccndit ipecic 
gutta?.Vndeguttarum fimilitudine etiam repetitur. Dcftillature- 
nim a centro AresfurfuminfabIime,,atq',indefccndendo feipfum 
eoagulat.Inafcendendo enim nondum aptus cft coagulationi, fed 
in defeendendo primum. Vbi ergo locorum (fiueiificlap·des fiuc 
VtTtute* 
Sntar£ 
gdm quid 
H&vd$ Μ*’ 
Basilica Chymica 
terra iaceatj poros perftilIat,coaguIatur,pro rarione gutwe. Atquc' 
operatio quidem inte dum repentina eft, vbi gutte multae in v- 
nam mcnfuram confluunt. Hinc fiunt & reperiuntur Smara- 
gdi magni vclut & iapidesalii,prout ipuitas Ares exit fefcqucdif- 
fund t. 
Et in locis nonnullis multi imienianrur , quia in operatione 
prima piares in vnum locum ceciderunt quam in alterum , adeo- 
qucper lineam triualem certis regionibus qnaeiub Yliadofitacfunr 
acclinauerunt, non quod nobilitas regionismultitudinem i lam 
caufareti fed quodfortuitoin Yliadum ccciderb t; &Ioca mnlra 
fimtinquibusgemmaefeuSmaragdircperiunturpInrcs, quam vn* 
quamiimulinuenci runt. Aresetenim quitot crudos lapides pro- 
tuIit,magnamncceiiario multitudinem habuit,ex quaplurestam 
paucisgemmas progenerant. Smaragdi hu uimodifunt multipli- 
ces,&iccundum gradus per A chae im intcnduntur,multifque no·- 
minibusapudnosdonantur.quitamen omnes a*tibuspiimis(SaIes 
Sulphure & Mercurio tra6b viriditas funt, 
Tom.6.de coelo philofophorum pag 29 .ficait; Notandum eil 
lapides pretiofos, qui propriis nominibus tradentur, a lapidibus 
coetcibbus,vcl fidereis proximum perfeibonis, paritatis, pulchri- 
rudinis,claritatis5vimitis,conftanti*conria ignem, 62 incorrupti- 
bilitatis locum habere,& cum aliis lapidibus in terram defixos e fle. 
Quapropter cum coelcftibtis lapidibus 62 iyder bus maximam ha- · 
bent affinitatem,quod coi itm naturae lint aheifqne deriuentur. In 
rudi vafe priusreperiunrur ab hominibus; vulgus tamen (cui derc- 
bus filfirmaiTercrepropriumeft)exiftimar,ibidem vt inuentilunr, · 
nnfc«,pc'ftmodum expoliri circumferri vendi, nec non pro maxi- 
mis haberi diuitiis,ob eorum colores,forniofitatc m.aliaique vn tu- 
tes,&c Eodem inquir:SinaiagcH fi fuerint prarparati 
perde ib llationem.proiunt himoproicis:! env Smaragdus confor- 
tat muheres in fliisdbIoribüs:62eiVin ilis arg irlidiniblis fiimmum 
"arcanum, fi fuerit prxparatusiudeftilUrioue vtCryfi llfcpag 185. 
Recipe huius Smaragdi pncparati fcrupi-1 j Liquoris Meliflaediac. 
1 Abrodani drach.'j F.mixtara, ,Dohsagqttatenia-vique ad fe·* * 
gcgerutü, 
fOMardA- 
iu (um 
ta'eflibus 
fydeubm. 
Vires, 
Vf it aC 
Dcfi'SWtt 
ragdt. Liber Ovar rvs' 
Nunc clarius aliquantulum accedemus ad pncpa- 
rationes, dedicemus quid Ghymiciprajcipuefaciant cxgemmisj 
' fcias felem,tinduram,oleum,fpiritum etiaiuSyrupum, &c. primo 
dicemus de Sale gemmarum. Gemmas ieu lapides pretiofos con- 
terunt,contritosadmodam laboriofe cum Salenirro vel gemmee 
in anemio antefolles calcinanr, idquebis faciunt, poftea eluun- 
tur fAies aqua Cinnamomi:Deindefemel phlegmate aceti ftiliati- 
tii;tandem puluerem exiccatum perfundunt optimo aceto ftillati- 
tio, vt acetum fupernatet5.digitis /patio odo dierum, digerun- 
tur in calidis cineribus dum acetum coloratum fuerit. Hoc colora- 
tum acetum effundatur in aliud vas vitreum, pulueri in fundo 
relido nouum ftillatitium acetum fuperfundatur: hicque labor 
toties repetendus,dum non amplius coloretur acerum* Omnes fo- 
iutionesconfundiintinvnam cucurbitam &in arena acetum de- 
ftillationeeuocantadficcitatemvfque, raa(Tx in fundo relidaaf- 
fundunt aquam communem flillatitiam, foluunt, iblutum per 
• filtrum colant, colaturam coagulant euaporata perdeftillationcm 
in arena aqua; cum maifajrurius affundunt nouam aquam ftillati- 
..tjamjfoluunt, folutum perfiltrum colant j colaturam coagulant 
vt prius, hunclaboremrepetuntvdumomnisacetiacriraoniacua- 
micrit, nullsque amplius foecesin filtratione appareantjtum fiii 
affunduntaqiias vegetabilium appropriaras cum quibus digerunt, 
& tandem aquas etiam abftrahunt:Ita Sal gemmarum perfedum 
cft· 
Dofishorumfeliumeftplemmque a fcrupulofemis adfcrupu 
ium integrum in conueniente liquore aut alio vehiculo pro affe- 
dimcn&pcrfonamm varietate.SioSal Smaragdimclancholidsaf- 
fcdibus confert,& ne caducus redeat arcet. 
Exiftis felibus dido modo praeparatis fequenti modo tindura 
ad omnia,in quibus alias gemmae adhibentur,multo cfficacior cx- 
trahitur.Sali praeparato vt prius,affunditur fpiritus vini optimus ad 
eminentiam trium digitorum, digeritur in Balneo, tum fpiritus 
vini a tindura abftrahiturad liquoris confidentiam, ira manet 
in fundo pretiofamm gemmarum tindura, fuo fele longe ef- 
ficacior, nobiliorquc* Ex fele quoque per deliquium confici» 
cur oleum ad eadem accommodum j quemadmodum cx 
Ίϊ9 
, Prdpara- 
tio Suite 
gemmu* 
rum. 
Doßi' 
Thilfuru 
gmm<- 
rum, 
Oleum ge~ 
murum.  
is Λ S T t. i C /· ' C π V C /S' 
tfi-ct'H'·1. per roh··· iif.'i cum i,h' Itft V!»n, auhio camp her*, per de 
ftdlaldomrm clicitür oleum efiicacifliauui^frdiabonoi]ßlma:prap· 
parationis, - 
Nobilior modus foluendi gemmas hic eil HreuiiTirnus: i.calci- 
liantur cum fulph'ure'ad fuificienriam,caldnads&ablutis & exiic- 
cadsprofecundo foluuncurcum fpiritu vanae, folutis, cdulcora- 
tis & viciflim exficcats, tcitio cum rnenftruo vini alkob«Iifaco 
reducuntur vel in tit duram, magifterium,cfiemiarave aut oleum, 
hic modus breuis,facilis ac clarus, 
Libauiusnofterhb.a.Alchcm.trad. i.deextradis cap,4. ficait 
de Quinta Eilcmia gemmarum. Quaetinduram reddunt,ex iis c« 
lieiatur per acetum radicatum,ilia que cura fpiritu vini digcfta exl· 
gatnr per Aletebicum, * 
Alias : Solae cum aceto radicato, vt pulsfiar. Exhoccxtrahe 
Quintam E flendam cum alio aceto,vel etiam fpiritu vini, vt crafla 
maceria reftet.Extradiones coagula & cdulcora. (Haecoperatio eft 
vicina mag fferio calcium,n:fi quod ibi tota res foiuatur in calcem, 
repetltis icuerbcratiombus: hicjantum fubciliffimaparsextrahi- 
tun). 
Aliter: Recipe fucci limoniorum,fucci bei herum «quales, Dc~ ■ 
ftilla fenfim nouies bene lutatis vafis, & vix quarta pars exit colore 
citrino: in hac aqua foluecalcesgemmaruifi vitrearum, qualis cflt 
cryftallus.Eflendam forma oleiprolice, quam cum Vitrioli; 
digere,& circula.- 
Aliter.»pulucri lasuigato affunde fucciim limoniorum in vitro 
forti airgüfti colli.Merge in cineribus calidis vfque ad materiae fum- 
müm. Stent pcrdies 40 primi gradus calore, Soiuetur in aquam 
craflam. Adde aceti flillatitii pares cum fucco limonum. Di- 
gere per dies 40. Exime , deftilla, iundüris bene claufis , nec 
Samen nimis feruide , ne Empyreuma contrahar, · Aquam, quae 
«ffluxir,coque in vitro ad medias. Refldüam partem deftilla lente, 
donec aqua fiat aurea.Excipe eam alio receptaculo donec pura ac 
fiaua prodeat. Cum incipiet crafla,'muta receptaculum, & fi 
non amplius dcftillat, refrigefeat. Oleum flauum innatans aquae 
receptaculi, fepata fubtiliter, ne quid aquas vnatrahas. Hic ell 
Qujnta Eflcntia; Ex tribus aquis Sal coagula ftipulis i nie dis, fi in 
Q.I.gem 
tnai um- 
cella ponas pcrdies quadraginta. L τ s ε > . Q V λ v vs, 
Ν'.ηηά’ϋ etiam gemmas ita parant,inqnir lib. i traft. 2. c?.p. 25 
G.Mim iscum ialphiire calcinatas perfundunt aqua Regia, &dige- 
r‘inr.Dcni:iin:poftea per retortam, vt E ile tui av na exeat. Fortem 
leg- eg mt l mi Balneo. Affundant vini fpiritiim.- Digerant,& acre- 
cfr.cm liepc mutato illo tollunt. TandenVedüIcoFantäqüa deftil- 
lata item ia:pe mutata. E,dentiam per deliquium ibiutam figunt in 
o ei confidentiam,pervini fpiritiim, vel acetum, Floresetiam vult 
ex gemmis fublimacipode, de quibus vide ipfum eodem libro ac 
traft cap. 40. 
Spiritum ex iifdem pede conficere vide capüt de coralliis, vbi &" 
flrmil dicemus deSyrupogemmaram. 
Paracelfus Ens gern marum etiam deferibittom. 6. pag. 105. Ac- 
cipe Smaragdorum optime tritorum vnciam j. calcina cum falc fo- 
luto, quouiq*, in albedinem conucrtantur: poftmodum Toluantur, 
& in phiolä Hermetis lutoclaufa ponantur fuper nudum ignem; 
vitro nudo,materiaque fufpenfa in altum, vt fundum non attingat;, 
idque tam diujdonecdfpintualinatufa; conditioneque decidat ad 
fandum in corpus,vt liquor mellis.Hoc exhibet Smaragdi virtutes« 
Quire primam Ens Smaragdiiure vocaripoteft.Eiusitem Eilend» 
maximum eftfecretumin omnibusDyfenteriis vel fluxionibus. O« 
piata BezoardcarecipiensSmaragdum , Sapphyrum Granatum ac 
Rubinum: R. Abflnthii, RofmarinbSaluLe, Rutae, Scabiolae,Ca- 
lendulte;MenthaeSaracen.ana M.ij. Scordei vnc. ij. Rad. Ange» 
licac, Tormentil.Diftamni, Gentianae'; calam.aromat.anavnc.j. 
Croci drach.fi j.Cinnamomi,N. Mofchatae, Garyophyllomm, Ma- 
cis anavnc.ß. Bacc.Laurivrid.j.Bacc, liinipcri vnc: ij. Theriac. o* 
primae lib. fi. puluerifatamifccantur omnia; deinde immifeeantut 
cum magna quintitate Sachari opr.ilipcrfundendo Ipiritum vini 
pro extrahendis omnibus vt artis cft'; Extraftis atque colatis, ad 
sttedictatemin B, Ml abftrahatur, cuipoftmodum addäntui pulo> 
vclfpcc. cordfal. vnc. j. fi. Smaragdi vnc.j i Saphyri praepara- 
ti , RubiUorum i Granatorum ana dfach. ij: a-- 
quae roflq.v.fi pl4eet adde Mei defpu-~ 
5 -μ 
Solutio ge-- 
marum, 
Trimum 
Ens Snut*' 
ragdio > 
matum,’ 34* 
Basilicae Chymic-ä 
Cap ντ 111. 
OcSapphyro. 
CApphyrus,f Germanis (Sappltyr.Italis ZafHro. Gallis Sapphvr. 
i3Hiipanis,ElZufirpiedrapretioia. Arabibus Nilaa) Gemmarum 
omnium pulcherrima eft, cxci colorem refert nimio fplendore& 
perfpicuitatefumma-.de hoc poeta caniCiSapphyri fpccies digitis 
aptillima Regum. Praeter Adamantem omnium duriifimacft,pre- 
tio MargariraSiRubinos & Adamantes aut Smaragdos non fuperat 
aut vincit. Eius dicuntur duo genera. Vnumquod obfcunus eft, 
alterum vero fpIendens,quodque genus Sapphymm aqueum nun- 
cupant. Viliorhic eft,& interdum coloris qumfdam admixtione 
Adamantem ita aemulatur,vt nonnullos plerumque fefellerit. In- 
ueniturvtrumqaegenusinCaIeeutCananor,&variis RegnisBif- 
nagua locis. Prasftantiorcs ex Zeilan adferuntur; omnium vero 
laudatiifimi ex Pegu. 
Vittuteseotum tot nec tales funt.qualefque recerdentur a mul- 
tis fupcrftitiofis, atque deferibuntur in vulgatis lapidum libellis. 
Vana fiquidem funt & mere falfa quai deSapphyro carmine Ma- 
cer canit cap. y.lib,5. 
Quem ,natur4 potens tanto ditauit honore, 
, Vt facer & meruo gemmarum gemma vocetur. 
Nam corpm vegetum confruat,& integra membra. 
Et qui portat eum,nequit väafraude noceri, 
inuidtamfuperat ,mllo terrore mouetur. 
Htc lapit,vt perhibent,educit carcere vinftos. 
Obfruftafquefores & vinclateäarefoluit. 
His adhibenda fides cft, qui feribunt Sapphymm cor recreare* 
vencreos appetitus compefcere, hilares pacificoique reddere ge- 
ftatum. Venenisinpotu rcfiftit, & inteftinorum vlcerationibus; 
oculis quoque adhibitus eorum fordes expurgat. 
Alius fic deferibit cius virtutes.Omnibus in morbis cutis geftan- 
do vtilis eil,vt ipic ium expertu*: Anthraces etiam vetat nafd tem- 
pore pcftifero, &fcabicra iemperminuit, caftum & pudicum et- 
iam pb id reddit, & fudores eadem ratione compdrait. Ecex fc- 
Y'trtutet 
Sifbjri. LlfrER. Q-VA-RXVS. 
eundis qüafi viribus corpus confirmat, & colorem bonum facit, 
terrores vanos tollit; atra bili aduerfatur, cohibet, & iuxta etiam 
pellit. Mores in melius mutat, tanqnam ex tertiis viribus; Vndc 
pios facit, & tranquillos o«nlos, fi tangat fepius, a variolis praefer- 
unt anthraceseodemmodoimpofitus mitigat&icdat. Credi- 
tur necromanf» mxiliaii;ied prius conftirucre oportet, quomodo 
ik,an naturalis (ciiicer,idque difficile videtur ;Nam animam ab er- 
rore liberar. Haec autem confiat violata mentis & fenfuum acie 
vel ädiuino numine: Nonparaurcm cft, lapidi tantum tribuere. 
Malim tamen in dabiis experimento cedere. Ob duritiem qui a« 
ccrbus cft.fi per tres horas in Auro excoquatur in fpeciem tranfii 
adamantis, candidifllmuiquc euadit ac iplendidus. Vnde patet 
exhalatione terrea tingi, antea enim non adeo peifpicuus cft: pro- 
pteteaetiam tin& iram recipit nigram, cum reliquae gemmae ora* 
nes quae adamantem rcfrrunc, tindbiram non rang nt ne obfcu» 
renmr,fed fo um ab ea circumdentur Caecerum Sapphyruspcr- 
cullis a Scorpion*, pv»m prod (Te exiftimatur. Contra intcftinas 
exulcerationes bibitur, Exoefct ncia in oculis, vuafquc & puftulas 
inhibet,& ruptas membranas cogit. Additur hoc tempore in me- 
dicamenta ad cor facientia,&in aduetfus venenat 
peftifsrosaff &usparantur. 
Nunea idiemus&Paracelium qui inquit rom.i. decesloPhi- 
iofophoaim pag. 19z. Sapphyrus lapis eitcoeieft.s coloris, & pul- 
crfccelu xqne naturae. 
Tom. S. rcxt. t. pag.63. Sapphyras Lazurius eft lapis argenteus; 
Sapphytuscand .dasi ft lapis Ionius. Eodem rou .hb.4. cap. 5. pag., 
10S ficair; C aneaeD^phanzgemmaerqualistftSapphyrus,g nc- 
ranturex M^rcuno,fecundum corpus Sccolorem, (*t nd cur iuper 
Sulphur candidum, & « andidum Sal, ex pallido tamen Mercurio-' 
lapillato. Vnde iaepius Sapphyri albi reperiunmr.quia Mercurius al- 
bus concurrit. Inueniuntur etiam lutei, qui colores etiam lutei 
in Mercurio latent. Hinc (equitur , gemmas omne? colorem 
fuum ex Mercurio aifumentes nobiliflimas & ponderofiifima* 
efle, Sc gemmas M. rcuiiales vocari. Hac forma modoque 
gemmas omnes ex tribus primis nafcuntur.ad lapideam & gem- 
rfceam · naturam pjxdcftiuatis. Hinc etiam patet cur gemmas 
*43 
SapphyrHt 
quid? 
Generatio - 
Sipphjrh 344 
B A S I L I C JE C Η Y Μ I C JE 
nonnullae tam varie rinftae,diuifc, viiarce, & aliter confHtutajna- 
fcancur: quia nempe omnes fuam originem Γα, mune ex eo, quod 
interdum duae, trefue materire, cx divbus tribufue gemmis con- 
currant feu pcrraifceantur, nec tamen in vnura colorem coeant aut 
pcrmifceanriir,fed quaelibet feorfim fuum colorem retineam.Hinc 
cft.quod multi faepe colores in gemma vna reperiantur,Frequenter 
ctiamaccidit, purum & lucidum Mercurium cum (aie tingiduo- 
bus tribufue aut pluribus colonbus,qui deinde colores omnes* ve- 
lut Venetus Lazurius,albus,viridis,cmereus, &c. cx fpiritu falis o- 
riuntur. Interdum aliquid adhaeret de fulphure. Quod ii in purum 
Mercurii,corpus, &: purum Sal incidat, coloribus vacuum , varii 
multique colores producuntur. Ipfe etiam Mercurius, ii .fine colo- 
ribus afale & fulphure, cum fuis propriis coloribus prodic, iarn vi- 
ride,iam cyaneum, iam album, iam flauum, iam nigrum producit. 
Interdum etiam omnia tria varios fuos colores conferunt, nec ta- 
men permifeentur. Sicut enim aqua «Sc oleum non pcrmifccntut; 
Ita tres hi quoque liquores fine confufis coloribus indurantur,& in 
coagulatione indurata manent,& inueniuntur, modis & nume- 
ris infinitis. 
Tom. (j.lib.i. de praparat. tradi. 5, pag. xg. Sic ait de Sapphyri 
viribusdofiac vfu. Sapphyri fi fuerint praeparati, ad tertiam vel 
quartam praeparationem tremorem cordis co.Ilir, fi fuerit praepara- 
tus in quartam dcftillacionem: Dofis grana quin que, tollunt Syn- 
thenam & palpitationem. Sic etiam de caeceris gemmis. 
Idem: Recipe Sapphyri drach.iij.Ambrae diiTolutae drach.j. le- 
mis. Storacis calamita: fcrupulum vnum.Fiat mixtura: Dofis a feru- 
pulo vno ad fcrupulum vnum femis. 
Tom. y.capfcy.pag 113. ait: Conftat in Sapphyro latere virtutem 
tollendi Anthracem ad Efcharam eum reducendi fupra omne 
corrofiuum, & tamen fine corrpfione.HaecParacelfus. 
Supra fadtafuit mentio quomodo ex gemmis parentur magifte- 
ria, Tin&urae&Eilemiae, quare cius repetitionem odiofam duci- 
mus, ne autem aliquid latear, vnum adhuc praeferibam tibi men- 
ftruumfolucndigemmas, aCrollio fummopere commendatura, 
vide Bafilicamciu* pag. 167. Recipe lib. ij. vel tres Terebinthina, 
affunde vltim« medietati aceti deftiiiari libras duas debilia fc- 
Sapphyri 
vires, vßss 
m doßs. Libir Qvartvs. 
345 
eundum artem in arena primo lento igne, donec acetum cumfpi- 
ritu Terebinthinas egrciium.fit, poftea auge ignem &c exibit o- 
leum flauum & aqua rubicunda acerrima, quando oleum rubrum 
vult deftillate.ccflandum cft a laborc.Scpara poftcaSpiritumTere- 
binthinac&oleum db aceto pectritorjum, & lolum acetum fuper 
Zingiber rcdifica. Huius aceti parata copia in promptu habenda, 
cum illo enim dido modo vna opera ioluentur omnes lapides Pa- 
racclfi contra calculum&c. 
c a ρ ν τ iy. 
.De Ruhwis. 
“Π Vbinus & Chalcedonius clVLapis ferreus, inquit Paracclfus 
iX-com.8.1ib.2.Philof.text.4.pag.^3. 
Eodenuom.lib.4.cap.i3.pag.io8.inquit: Rubinus& quaccun- 
quegemmae rubedinem habent , robur funt fulphuris,.& corpus* 
Mercurii lapillati. Mercurius enim gemmarum vniucrfarum cor-i 
pus eil:. Vndr oportet eas ciTe frigidas, graues, pellucidas ac lapilla- 
tas. Archeus ergo primum rubedinem elicit, ex qua multa rubea 
gemmarum genera conftituit. Talisenimrubinusgencratur, qua- 
lis rubedinis gradus accedit. His fimiles etiam funt Granati, niil 
quod quam Rubini,copiofiore fale abundent. Vnde etiam qua- 
drangulares fiuntjhuc genera pertinent etiam alia, quae a rubedine 
Sulphurisincorporc Mercurii fiunt, multis formis & gradibus di- 
ftin6ti,pro natura Sulphuris, Salis, & pellucidatis corporis Mercu- 
rii Scc. De hoc alii fic volunt & feribunt viri dodtifllmi. 
Rubinusleu Carbunculus ( Germanis <tn SXu&in. Italis vn Ru- 
bino , Carbunculo. Gallis Efcarboucle. HifpanisEl Caruoncol 
f>ictra. Graecis 3-pal hoc eft, Carbunculus diditus, a flammeo co- 
ore.non quod no&u fplendcat,aut in tenebris candelae vi- 
cem gerat, vt Idiotae putant, fed quod eius nitor quali flammeus 
prae cacteris lapidibus rubeis fulgeat. Vnde Poeta. 
Ardentesgemmatfupaat Carbuncst-utomnes, 
Rubmtu 
qUid i 
Rulitii gts 
ner ano· 
Nam velut radios tack vniique Carlo 
Nominis vmü Jmuufam traxijfe videtur. Hs 
B A S I XIC JE C Η Ϋ Μ I C JE 
Ab igne igitur Carbunculi nomen habent, vnde Graecis neM* 
modo Anthraces dicuntur fed etiam Pyropi, vel, vt aliis placet, A- 
pyroti,quod vix ignem fentiant,aut igni incalefcant. 
Plinius cap. 7. itb. 37. ait; Tot eflc eorum varietates, vr peculia- 
ri nomine vix lignari &inter fediftinguipoflint j Prasftamiores, e- 
legantiorefque flammeis radiis ac fulgcntiores funt Carchedonii, 
omniumqucpretiofiflimij deinriithiopicij tum AlabandicijQuar- 
to fitites carbunculi laudantur,vt etiam Indi; Lithizonres omnium 
minime boni &.pulchri: funt enim impuri & fere marmorei j ob id 
obfcurij Quemadmodum & multi alii, velfufci vel candicantes. 
Sunt qui Carchedonios a Carthagine, non a pulchritudine & va- 
lore dignitatem mutuari contendunt. Quinque autem generaGar- 
bunculorum feu Rubinorum tantum folent inftitores venditate,v- 
nura eximie rutilum & fplendentem, quem abfolute Carbuncu- 
lum vocant, alterum minus fulgidum, quem verum Rubinum di- 
cunt; hiciatisfrequenscft, ille vere rariflimus-& fere inuifus,nifi 
rolisRcgibus.Tcrtiusdignitatisgradus ei tribuitur,quem 
corrupte nominant,cum Baulsuftium, a mali punicas flore, que re- 
fert, dicere deberent. Pofthunc laudatur Rubith quem fubinde 
fpinellum appellitant. Quinto granati rccenfentur, de quibus in 
fequentibus. Plerique tenent Carbunculos vtriufque iexus efle,. 
mares nempe qui excitatius fulgent, alios vero craflius nitentes 
pinguiores focminas. - 
Alius Author ficvult: Rubinorum genera tria iunt: Orientalis' 
Rubith feu Rubin, id eftSpinella (vtdicunr j & Germanicas, du- 
rus,fcd nigricans, ideo parui admodum pretii, etfi gemma vera flr, * 
fed neque ad latitudinem pifi perueniunc vncuam. Cumverote- 
nuesiintjGcmmariietiamrcnuiorcsreddunt, vt melius lumen ex-■ 
cipiant,necobfaicenturadeo. Spinellaclarior, & jucundior cila-· 
Jpc.6lu, fed tenera: pretium ob id vilius, durities ramen in eh d u er-' 
ia cft: Tenerrimas quasdam enim iunt, alias prope duritiem veri 
Carb.umcuIi,quaepau!oeftinferiorSapphyri duritie. Omnis autem- 
gemma durior teneriorem iecat, adeo vt etiam CryftaUns durior 
- vitrum iccet,fi praeacutus iir. Adulterantur Carbunculi Sandara- 
eha,id eft. Auripigmento rubro excofto, atque ita venenum datur 
pro Alcxipharmaco. Dignofcuntur adulterini, imerpoiko colore: 
Xiilimru 
generd 
tria. 
Rubinifu- 
β. Liber Qvartvs; 
Vtfi albus Carbunculusinterpofitominio aut cynnabari, Cryftai- 
lofupponaturexanguÜs; q«oniam colorem recipere non poftunc 
tranfuerfc infpicicnuo. Orientalis caibuncuii praeterea dua: funt 
ipecics Namquiardf.ns omnino eftjVt /upeifufa noduaouafpien- 
deat vc ignis, proprie Carbunculus meretur dici > Graeceqtic Pyro- 
pus. Alii autem inftarfoeminae fune. ViresRubini funr, libidines 
coercere,peftiIentiatrefiftere:idq,uc maxime epoti; Incolume cor- 
„pusieruarc, malas auletrecogkationes: Nam haec omnia hoc ipib 
quod vitalem ipiritum confirmer., Putredini etiam refi- 
ilunc. Eft autem ex fecundis viribus, vr promptum & alacrem fa- 
ciat hominem,atque ideo bene fortunatum. Rubinus ipiendet co- 
lore valde njbeo.ParaceKus tom.ti.pag 791. 
Summa etiam virtus (inquit Paracelfus tom. 6. lib. 1. deprapar. 
Dyfenteria:£t eius dofis eft vncia 
,pfi fuerit crudus. Sed fi reuerberetur,deinde dofis drach.ij.poft cal- 
culationem.Dofis drach.j.poftcieuationem dofis drach.iemis,poft 
deftillatiotiem .icrupulusj, Notainfimul Scillam /blutioncm ac 
.deftillationcrrnquam tradimus iib.i .noftrae Bafilicae cap.n. 
Elixir Paracelfi in doloribus matricis, capiens Rubinos: Recipe 
Alkohol vini exficcati lib. iij. FoI< Anthos, Macis, Lauendulae ana 
.vnc.x.Caryophyllomm,Cinnam.anavnc.ij. Mafticis vnc, ß. Stora- 
cis vtriufqueana ferup. ß.Doronicivnc. iij. Reduc inieptimum Α- 
Jcmbicum. Poftea recipcFol. Auri num. xx. Margaritarum non 
Dtlibratarum» Granatorum, Rubinorum anadrach. j. ß. Reduc 
ad digeftionem per Menfcm. Huius olei accipe gran. iij. vel iy. 
cum vino Maluatico.aut aqua Maioranaeaut Saluia;, per tres aut 
quatuordies mane & fero adminiftrato. 
Hoc Elixir nobiliftimum Arcanum in retentione & fuperfluita- 
ye menftruorum,diftbluit& conftringit, &c partiam colores pel- 
lit; tollit fuifocationem materialem , item praecipita- 
tionem mineralem. 
347 
Virtutes 
Kubinoru. 
Vfusae 
Doßs. 348 
Basilicje ChYMICM 
C A F V T V. 
De Hyinihoi 
HYadnthus ab Hyacinthi floris colore nomen accepit. Gemma 
eilnon maximi valoiisjeius enim copia noivmodo c multis 
Indiae locis,fedetiam ex Lufitania ad nos deuehitur.Elc&ri fere co- 
lorem refert,magis tamen ex flauo lplendbt,&quali fulgur auream 
emittit.Nonnullifcriburir Hyacinthos quoidam eflb rubeos a ios 
caeruleos,alios Venetos,mu'ri tamen Granatos,aut Topazios5 vel 
fimiles his lapillos potius,quam veros Hyacinthos putant. Inuc- 
niuntur etiam Hyacinthi varn gari.vni colores tamen meliores funt 
ac preri*; »fieres, piaefertim Bi&rtani. A abici omnium pelli mi. Pli- 
nius vult Hy cinthos eurinos eile & quofdam venis q ubuld.im 
albis var.egitos. Qu; rahs inucnitur, Leucociyfos G aecis dicitur. 
Datu' q lodJarnfaccinumfl ,u flimum,fyncetum,fu g dum G ae- 
corum Idiomate Ch: yieledtmm nominatum.quod ignari pio veto 
Hyacintho f imum.. 
Almsvult,duasdTe fpccies Hyacinthorum: R bra qu» nobi- 
liorefff:&carbunculofimilis, quae abigf.eilhco mutatur: vixque 
qui lentem magnitudine excedat . inucnitur, Sc-d 'g-mmarii fxt c ‘ 
Granatum ALthiopicum pro co oftendimt. Nafcnnnu vero ex qui-· 
bufdam Lulnani» locis,vt in Bclas non procul Olyiipone, &c mul- 
tisHiipam»locis. Pro confiant» creditur,hominem tui um reddere 
afilminibus.peftequc:Edi peile quis laboret, nitorem amittere, 
colbremque dilutiorem ac languidiorem induere.Gor etiam con- 
firmat ebibi tus &gcftatus:.foinnum etiam conciliat, &: honores 
augcr,iamdiuitia$ atque prudentiam r quae omnia etiam facit, qui 
Turcici Garyophylli florum habet colorem,id eil luteum,qua fi lu- 
tei oui,fcdlplendidum&peitp*cuum. Vernilius cili ac non facile 
vitiarur: cfienim Corneolo aliquantulum dunor: non eil tamen, 
VtilIc,adco efficax. 
HyacintKus,(mquit Paraccliin tom.tfdc coelo Philofophorum, 
pag’ xp*·.; fl.nms cft tapisA: transparenseil & flos ciufdem nomi- 
nis qui fecundum fabulas poctamm , homo fingitur. Tom. ff. 
Γ 
ftttyuln- 
fht. 
Speciet i. 
Kj4 ihlhi. 
T't'ttrts 
hjMntbn. Liber Qvartvs 
lib.2.PhiloiopHiirtext.5;pag.6$.inquit: Hy icinthiiseil lapis Mer- 
Curialis.tomo6.iib t.deprjcpar.tradr.jp.igi 8; inquit:Rccipc Hya- 
cinthi praeparati fcrupulum j Eaudani,ui dlgummi. Tcfupakim v- 
ntim femis.Fiat mixtura Ed in mm um Arcanum in febribus expu- 
ciufmodi fi familiares iint5bibant 
in nouilunio quinque autquatuor giuras, tune ccm Tunt, quod 
non inficiuntur a febre, bis in anno Temper in nouilunio.) Quj 
vulteiusEiTentiamaut magifteriurn, pr*parabic in modum prout 
im. Scz. capitcdidümcft,huius libri. 
Ejus Eilentu,licit&SaIHyacinrhi,venenarismorfibusacvene-* 
nis minfice ob Hat v de latrochymiam noftram. 
Ecccconfcdrionema' t quorum de hyacintho;Recipr Hyacfnril· 
cor ill.r b.terra Lemniae, ßoli Armcni,anavnc.fi. gran. Kermes, 
rad. Tormcntdlae Didamni, (cm, citri mundat1, croci My;rh« 
oinniUjoins Je corde ccrui G ccrui vili,Rafur$ 
cboris,Tem.acctoTae,portulacae m.di j.SappHyrorum.Smaragd.lap.· 
Topazii Marg int. lerici crudi B'radcolarum Auri & Argenti an· 
fcrup.ij.caphurac,MoTchi,ambia:grirea:,an.gr.v,cum Tyrupolimo« 
mim f.cot.f dio. % 
Hoec confedioingrcditurmulranobiliora&rprarftanriiTimamc·*' 
d'.camenta,vtiiam demonllrabimus quaedam exoidme:Ecccaqua 
Bczoartica, Irif phiQuyrceta- 
ni,medici regii,omnibus cordis pathematis pelhfenlq; affldibus,. 
miroprogrdiuconf rens.fu loremquc monens. 
RecipeRad.Angcl Z° loariae,Caryophilla'ac,Barbae Hirci,Tbr® 
ana vnc.’j; ß. Rai.cort ligni Indi- 
ci vnc v j;SantaIi citdnfcinnamomi, macis grao.Iun*pi,lem. Car- 
duibened.citrii fern,cirri an - vnc.j;Diptamnialbi, Tcabiofae, men- 
thaemb.Chelidon.icordii.K it;e,rneli(r3e,Tcorzoneiaeana m. j Flor.· 
ccntaurii minoris,hypenci,Geniilae,calendulae Borrag.Bulgoi.ana 
p j.macerentur per quatriduum ad ignem B. M.in vim Malnatici 
lrb>irj;iucci limonum.aquac nucum viridium , meiifljc vluvariäe car- 
duibcned.an.lib J.derndeexprimamur. Expreflfoniaddc THeria- 
ces vnc.iij.confcd.dehyadnth.vnc./ canfed: Alkermcrdiracb.vj. 
Diamargarir.frigidi Diacoralli anadiach.iiji Diambrae, Diamofchi 
aaadrach.ij.aoci.Mynhaeana vnc.fi.Siatluri«andi lib ß. Maceren- 
549 Basilica 'Chymici 
55° 
cur per duos vel tresmcnfes, deinde deftillentur S.A. Etiietaqua 
Theriacalis,quas fit prasftantlor fl proprio fuofäieacactur.Doiisvn. 
ij. Aqua a!ia Thenacalis ein idem cephalicas ad affe&iones cerebri 
deploratos, Apoplexiam,Para! viin.Epilepfiam, & iimiliafpccifica. 
Rccipe-Rad.poBO«is,vifci que, ni.aceti vulgaris ana.vn.iij Gran, 
Iunip.mamrorum,fem.poeomasanavnc.j.Caryophyllorum,mads 
anadrach.vj.caftoreivnc.ß. Flor.lloechad. Calendula;, Betonica?, 
Anthos,Saiuias;Lilii conuall.Tiliasaiborisanap.ij. Incidenda inci- 
dantur,contundendacontandantiu & macerentur per triduum ad 
ignemB.calidi,in vini albi generofi li.ij. Aquae Paeonias Saluias,Ca- 
lenduIreanalib.j.deindeexpnmanturfortiter.HaicexpreiTioni ad' 
deTheriaces Alexandrinaevnc.iiij.confedl. Ancardna? Meiue vn.j. 
fi.Diamoici,AromatieiGabneIisana vnc.fi. Macerenturdenuo per 
duos tresve diesad ignem lentum B.M. deinde exprimantur &c de- 
ftillentur per cineres adficdtatem,vt fiat aqua Thenacalis. 
. Aqua tertia Antcpilepcica maior eileiufdera Queree/ani: Reci- 
pe Rad.Angelica,Zedoarias.Bardanas, Scoizoneca;, Tormcntillae, 
Biflottas,EnulasCampanas,Gennanasan,vnc.j ß.Rad.posoniae, Ma- 
ris &c foeminae.decrcicente Luna,in figno Leonis collc&as: Rafurac 
ligni Buxi,vifci Quercini, vifciCoryli an.vn.ij.SantalfiCitrini,ligni 
Aloes,Myrobalan.omnium anavncq.Didfomnialbidrach.vj Her- 
bas MeliiTas,Scabiolae,Acetofas, Furnarias, Agrimonias..Rutas,Aiu- 
gallidis,Matricariae,Menthas Rub. Abfynthii pontici,HyiTopiana 
M.ij.iem.Carduib.Cierii,Paeonias,SefeIeos,Gran.Iuniperi an. νη.β, 
Cubebarü,Macis.N.Mofch.Cinnamomi ana drach.iij. F!or. Geni- 
ftas,Hyperici,Cetaurii minoris,Tilias Arboris,Lilii Conual,Calen- 
dulas,Lauendulas ana p.ij.FIor.CichorifiBugloiEc.Rof Rub. an. pj. 
His iufto tempore colledlis vt ars requirit, fuperfundatur aquae ftil- 
latitiae primulae veris,Lilii C0ual.Flor.Tilias,CaIendulas ana lib.j .ß. 
Aquae Meliflae,Hyiropi,Rormadni,Gcniftae an.lib.ß. Vini albi opti- 
milib.ij.Hisfuihcienterdigeftis,expnmätur,deftilIctur,proprioq; 
Tale tande aquaTheriacaiis fortificetur: Et vt nobilior ac perfe&ior 
reddatur,adde libris 4. Aquas,Theriac£VenetasautMonfpeiTulanae, 
ciufq; qua optimae vnc.iij .confedl.de hyacintho vn.j ß.confeft. Al- 
kcrmesvnc.fi.pul.Diamargarit.Diacoral.Iastificant,Gal.anadrach. 
ijJDiacaftorei vn.ß.aut etiä amplius, caftorci ipfius iimplicis dracJj. Liber Quartes 
55* 
Camphorsdrac.j.mixtisomnib.&digellisin Balneo M.pcr 4.dies, 
deindedeftillentur, quater cohobando,acaduftionem cauendo. 
Et his fecibus remanentibus ii falem libuerit extrahere liberum c- 
rit,iifiet,nobiliffimaeft deftillatio. quando aquaeo Sale mifcueris. 
Alia aqua ad Epdepiiam, Apoplexiam & Paralyiineiuidc Quer- 
cerani.Recipe Rad.rcccnrium Angeli cs,Euuhe Campanae.Zedoa- 
rieanavn.j Rad.ligni Buxidrac.vy Rad.paeoniae Luna in Leonis ii- 
gno decrefcente, hficripoteft, collefts, vifci Quernirccenr.ana 
vnc.ij.Di&amnialbi vnc j.fem.Garduiben. Citrii, Acetofs,Portu- 
lacae,Paeonia2,LunadecrefcentecoIie61:orum &c decorticatorum a- 
an.p.iij.Flor.Salaiae,Stoechados, Lilii Conual.an.p.q.puluerifanda, 
pulueriientur craffiufcule, & contödenda contüdanturac macere- 
tur per quatriduum ad ignemB.M.in aquarii Rutae,ceraforü nigro- 
röjFlor.TiliiPjGeniftae.Hyperician.Iib.ij. Dein fortiter per torcular 
exprimätur.HiiicexpreffioniaddeDiamofchDiamargar.frig, Dia- 
coralli an.vnc.ß.Rafurae Gornu C.vncj.confeft.de hyacintho,con- 
feft. Alkermes,Theriaces veteris an.vnc.ß.Cäphorxdrach.j.denuo 
per 1: dies in B. M. digerantur, ac rändern deftnicnrur per cineres. 
Sale proprioexacua,& Dofiseritvnciafemisad integram. 
Laudanum lolephi EiTentiae 
opiipuriffimxvn.'j Eilende Croci, cuaqua lirnonüextraftae vnc.j. 
Hiscöfuiisadde Magift.gemarnm,hyacinthorum &corailorüana 
veri.Vnicor- 
nu, Ambraegrifeaeana fcrup.duos. Ex arte cummiiceautur, Dofis 
ex-magnitudine erirgfani piperis. · 
Aquaad cordisroboratione contra venena &peftilentes omnes- 
affeftusQuncetanLRedpeRad. Angelicae, Carlinae,Tormetillae, 
GortiCitnjOlibanian.vn.ij.fem.Carduib.Acetor« Vlmaiis,Säta- 
lorum omnium an.vnAconfer.BugloiTKRofarum, Violarum, Mi- 
thridatii, confeft.de hyacintho ana vn.ij.fpec.Diarnargariti frigidi, 
Caphorae ana drac.ij Terenda terantur craffiufcule, &c indantur o- 
mniain Alembicu vitreum/uperafTmdendo aqua: vitae reftificatae 
li.iiij.Digerantur vafe optime clauforDein per cineres aut Balneum 
vaporofum deftilicntur.Doiisfemicochleare Argenteum, vel pau- 
lopius.AquaeftmirabilisadJipothimiara.fy.ucopen. Scpeib’lentcs 
omnes aifcftus,* *5* 
Basilica Chymica 
Aqua ad pellis curationem & prxfcruationern LQ. RenpchgH! 
Aloes vnc.j.Rad.Caryophii.Gentianx.Zedoarix, Angel. T ormen- 
til.anavnc.ij.cinnam.macisfimtal.rub. Bacc. lunip. fem. Carduib. 
cort.&fem.citrian.drach.v).Di6lamniCretenfisficci,melilIae,Hyf- 
fopi ana M.j. Rafurac comuC.eboris ana vnc.ß. Macerentur ad i- 
gnem lentum per 6.aut 8.dicsinfuccorum depurar.Ratae,fcoidii, 
&vlmarixanavnc.viij.Dein fortiter praelo exprimantur: His adde 
Theriaces,Mithrida.opr.anavnc.ij.confe<5l. de hyacintho, alker- 
mesana vnc.ß.fpec. Diambraedrach. ij. crocidraeh.j.Camphora: 
drach.ß.vini Maluarici & aquae vitae optimae ana li.i. ß. Infundantur 
denuo per fex dies ad ignem lentum vafe optime claufo, vt nihil 
cxpiret;Dcinfortiretexprimanrar: Huiasexpreflionis Dofispote- 
ricefte vnc.jj.Deftillatisvcro.Dofiscftvnc.’j.ß.curaSyr.acccoficads 
citri, vel limonum. 
C a p y T VI, 
De Granato. 
GRanathus, Germanis <ίη fördliaf. Italis Granato, gemma, 
grano mali punici fimilis : fpccies quasdam Rubini a natura 
minus elaborati & quail impcrfc&iiRubeus quidem eft, led admo- 
dum obfcurus, veluti ii vmbra,aut nubecula quaedam Rubino of- 
fundatur, vndc Rubinum nigricantem nonnulli vocitant. Dure 
cius funt fpccies : Hifpanus & Orientalis: Hifpanus dilutioriscft 
coloris : attamen fi magnus, fit, & egregias, flammam corufcan- 
rem aemulatur. Alter obfcurioris, qui minoris aeftimatur. 
Granatus collo fufpenfus, & ebibitus,triftitiaemultumrcfiftit. 
Somnum valde minuit : Eftque terrea:, ignexque fubftantix. 
Cor corroborat, cerebro nocet , ianguinem iracundiamque 
excitat. Qui vero in /Ethiopia inuenitur, iorianamque vocant Ge- 
marii,longe pulcrior eft: quoniam denfiorem habet fubftantiam, 
ad hyacinthique colorem accedit, adeo vt vix ab;co fecerni poflit. 
Verum non corufcacyt primus.Ideo neque ad iram, neque ad vigi- 
liashomincm ita pronum reddit, vt primus , feu prima fpccies. 
r Gutta- 
torum z. 
fiecitt- 
Virtuttt 
GtAnxu- 
rum* Scdncc exhilarate rantum potclLExiftimant Occidentalcs,igni- 
bus diu relidere,ncc detmbari. 
Paracelfustom.S.tradi i. de mineralibus pag.152.ait: Granati 
praeterea alii funt peifpicui, &c.forma Cryftalli, in quibus Argen- 
tum &: Aurum Jatet.pagfiaS. dicit: Granati Rubinis /imileslunt, 
nili quod quam Rubini, copiofioie lale abundent. Tom. 6. 
_lib. 1. de praepar. ttad. 3. pag.fi84.ait; Granati dcftillati (vtCry- 
ftalli) cft potentiifimum Collyrium ad maculasoculorum. 
Idem dicit eile fummutn Arcanum in tremore cordis & Haemo- 
ptoica paflionc. Vt: Recipe Granatorum vnciam lemis, Alcc epa- 
tici drach.iij.fulphuris praeparati drach. j lemis. Fiat mixtura cum 
Zuccaroclariiicato.Dofisidrach.jj. vfquead drach.iij. Cum hac 
medicinainftandumcR, eaque , continuanda etiam ad dies quin- 
queplicet tremor cordis abiit. 
Eius Edentia lictu &Salad ianguinis Iputum,tremoremque cor- 
dis eft commodum/Borncttus. 
EleduariumD. Mefuc.capit granatum: Recipe Margaritarum 
pellucidarum drach ij fragmentorum Sapphyri,Hyacinthi,Sardo- 
n is,Granatorum ,S maragdi an .drach.j.RZedoariae, Doronici, cort. 
citri,macis,icm.Ozymi an.drach.ij.Coralli rubri. Elcdti, limat. E- 
boris ana ferup.ij. Beenalbi,Beenrubri,carophyllorum,Zingibe- 
ris, piperis longi,Spicae Nardi, folii,Croci,Cardamomian.drachd. 
T roch ileorum, Diarthod.ligni aloes ana drach.v.Cinnamomi, Ga- 
langae,Ziirumbct,an.drach.j.ß.FoI.Auri & Argentian.fcrup.ij.Mo- 
fchi drach.RF.omnium puluis confufe mifccndus. 
Liquor Paracelli in dolore matricis.Recipe orizipraeparatipoft 
diflblutioncm mellis.& Salis vnc.j.Liquoris granatorum, Aran- 
2 iorum ana vnc.v/. Reduc in imbibitibnem. Poftea fuper marmo- 
rem porphyrium reduc in liquidam formam. Dolis gr, 
viiij.adxij. in aqua fontis per dies duos 
vel tres. 
Liber vQvart vs. 
m 
Vfw, vires 
atDeftt 
Granato« 
rum. 5*4 
E A S I L I G M ChYMIC JE 
G a p v t V I I. 
De Iäjpidc^>. 
TA/pis, ( Gallis,Italis ac HiTpanis lafpc) viridis lueidaque eft geni- 
Ima: Optima quae cx viridi purpureum quidcompledHtur, alba 
praecingente linea. Eius /pedes ac dignitates vide apud Plinium li, 
37.cap.8.circa finem,vbio£to eius enumerat fpecies. Prima dicitur 
Grammatias,velPoIygrammos,quasreliquispraefiar. SecundaCy- 
pria.TertiaPerfica. Quarta Thcmodontiaca. Quinta Cappadox; 
Sexta Phrygia.Septima Thracia.O&aua Chalcidica. Alii eius diefie 
feptem.alii decem efle ipecics. Verum harum praeftanti/fima eft , 
quaepurpurco c fi colore mixra.-Secundo habeturloco cui rofeus eltr 
color .-Tertio quae Smaragdum refert; Quarto quae matutinum au- 
tumnale ferenum imitatur coelum. Vitra has o<fioiam enumeratas 
aliae adhuc quatuor ab authoribus enumerantur fpecies : Eft enim 
lafpachites: Hinc alius in quo appareat homo fcutum habens in* 
collo,&cufpidem in manu,iub pedibus vero ferpentem, contra o-- 
mnes valens inimicos. Alius infuper in quo fit homo fafciculum; 
herbae in collo habens,omnes morbos difccrncns, fanguinemque-- 
reftinguens. 
Quartusitem cruce fignatus,hominem ne mergaturcuftodiens. 
Oftinibusautem reliquis praeftat prima Polygramraos difta prae- 
iertim fi alba praecingatur linea. A collo ad Ventriculi onficiunv 
fu/penfus eundem confirmat; tefic Galeno : Drachmae pondere 
tkuoratus mulieribus mcnfcsfiilitj&fanguinem fudoremqj com- 
pefeit. Hydropem & febres arcet. Oculorum aciem virore fuo* 
reficit: Venereos motusinfrenat. Partura peculiari quadam pro- 
prietate moderari creditur. Geftantem ab adueifis cafibus libe- 
rare, phantafmarapellercjconceptioniadueriaii, & oculos ab o- 
mnibus fordibus purgare fertur. Eius Efientia ac Sal, confot— 
rat Stomachum , ac cor, partamque felicifiime ac- 
celerat : Bornet- 
Vires, vfus 
46 Dofis 
Ssßidis. Liber ζ>ν art vs; 
C a p v ,T VIII. 
De Topazio. 
TOpafius, (Italis T opazzio, Gallis T opaiTe. Hifpanis Topazie/ 
Gemmacft virids colorissqui cote medicaattritus fuccuin ied 
dit ad oculorum morbosapprime vtilem,iieo illinantur. Gignit & 
hunc Arabum geniis diciiiima tellus,au Poeta,deTopafio loques: 
repertuseft primuapraedonibusdn infula quada,nebulofaadMare 
rubru:Hi aliquando tepelhre ac procellis in eam imedli.iftinc diu- 
tius fine vidtu ibi ccraoranrcs,ad radices ac herbas cöfugerüt, quas 
eftodientesTopaiium limul eruerunt, fica natali folonucupatum; 
In alia quoq; infula,cui nomen eft Chytis, frequentes effodiuntur 
Topazii pulchro fplendore nitentes, & valde expetiti. Id eft por- 
tacea.Genera eius duo fanc: altera Prazois,i.e.Porracea fiue Chry- 
foprafius,quam cum Chryfolitaeundemeftemulti 
tera Chry (opteris di&a. ad filicis herbas virorem fe inclinans, vel vc 
alius vult.ab alarum aurearum quibus micar,fulgore nuncupatam. 
Chiyfolitus.fcii Chryfoprafius veterum, fucci porrorum viridi- 
tate ex AureofulgentemelcganrcrrefcrtjVndenomen. Porro To- 
pazius,aurhore Plinio lib 37.ca>8.gemmarii eft ampliflima.folaquc 
limam admittit r &vfuatteritur caetcraegcmae cote aliifq; faxis po- 
liuntur, Feruentiiniedhis aquae, no modo bullire amplius impedit, 
fed ipfius fertiorem adeo temperat, &:asilum obfcurat, vt abfqjlae- 
fione nuda manus ftatim in illam ipfam immitti queat. 
Secundum Paracelfum, Topazius definitur quod fit Iapis, nodhi 
lucens. Inter faxa repcritur.tom. 6.pag.291. 
Hydropi aduerfarur,actabefcentib.medetur. Solis radiis dextra 
manu oppofitus,igneam de feflammam emittit. Venereos motus ' 
reftinguit. Vulnerum fluxum admotus fiftir. Iracundiam cohibet.1 
Stultitiam Sc delirium ferunt ipfum pellcre.-Subitaneam item mor- 
tem auertere,& phrenitidi obnoxiis amuletum efte.Pro Lunae aute 
augmento decrementoqj vires variat; Vndc Lunaticis efte auxilio 
memoraturt-Hoemorrhagiam etiam oranetna quacunque parte fi- 
liere expertum eft. Pro crudo, fi vis,para Salem , magifterium fiue 
Eflentiam,in modum vti fupradiximus. 
vires ac 
vfus. B A $ r t \ C & C Η Y M IC Λ 
C A P V T IX, 
De AdaniAnte^j^ 
A Damas, ( Germanis 2CtailMHf. Italis ac Hifpanis Diamante, 
Gallis Diamant. Arabibus Almaiz; Ab indgenisvbinaicitur, 
Iraa:inMalayo,vbi etiaminuenitur. Itam) gemma eftdutiilima 
eoioris quam Cryftallus obicurioris,in Arabia & Cypro naiccns 
ma*iroae duritiei,vt nec ferro nec igne dbmetur. Eius numerantur 
(ex genera a Plinionaturalishiftbriae Iib.37. cap.4; Indicus, Ara- 
bicus,Gcnchron,Macedonius, Cyprius & fydciitcs, Cyprius In- 
dico nonniIiilmollioreii:,&obrcurior;Magnitudineinucnitiir nu- 
cis auellanae.Gcnerofiffimusiudicabitur is qui Cryftallo pauloob- 
fcurior,ferrum candens nitore refert, caeruleoq,intcrfufoiplendo- 
re ita refulget,vtfolarcm quendam radium tranfmittere videatur. 
Hoc lapide aliaegcmmae,veluti Sapphyrus &: Smaragdus perforan- 
tur.Magncti appofitus r attrahendi vim ipii aufert.Auro, Argento, 
vel chalybi inciufus praecipuam vim habet. 
Aliusauthor fic vult de hac gemma ; quod videlicet tribus aut 
quatuorlocis inucniantur Adamantes, videlicet in Bifiiager pro- 
uincia, duabus vel tribus rupibus. Prirna rupes eft in D£can,n©n 
procul ab regione Imadixa.qucra nos Madre Maluco nucupamus. 
Altera quaedam rupes eft in Dominio euiufdamReguliindigenar.in 
quapraeilantilfimi Adamantes inueniuntur,fcd minores. Ifti a vul- 
go de Rupe veteri cognomenforiuntur, & vacnum exportantur in 
vrbem quadam regionis Dccam,Liipor nuncupatam, vbi celebris 
«ft Mercatus.Iftic emptos Guzaratenies huc nobis adfensnt cmen- 
dos.Scd etiam in Bifnager deferunt, magnitudine pretii eos inuita- 
tc.Nam magno apud eos habentur in pretio Adamares de rupe ve- 
teri cognominati, praefertim quos natura ipfa elaborauit. Naifes 
ab incolis appellantur. Nam quemadmodum , inquiunt , virgo 
praefercndacftiam corruptae mulieri , fic etiam Adamas a natura 
ilaboratus,pr£ ferendus eft ei,quem hominum induftria cxpoliuit. 
Cocra fcnticntib.Lufitanis,q induftria Horainu expolitos loge plu- 
ri* xftimare felct. Alia eft rupes ad fretu Taniam in Malae« cra&u, Libek Qvartvs. 
quas etiam dc rwpevetericognominatosproferr. Exigui quidem 
funr/ed laudathVnam tamen finr, 
quo nomine gratiores fant venditoribus,quam erutoribus. Eli ve- 
ro Adamantis nitor viuax,candidus,nitidiffinus & perfpicuus,ma- 
ximam etiam habet duritiem &: luminis copiam. Vnde efficaciffi- 
mus eft,quacunque virtute proditus fir. Confricatus paleas trahit, 
▼alcntcrque pro magnitudine coercet nodlürnos timores; quare 
necefTeeft, vr melancholiam & atram bilem fiftat, animamque 
confirmet. Eilexeo vitiofus ruber & catus; citreivero colorisf e- 
quensacdurus,quianimumnon adeo reddit purum. Vcrifimile 
autem exhocageie, murando vitalem Iphitum , nam terrores in· 
corde fiunt; Indicio eft palpitatio cordis in timore.Frangrur etiam 
malleis,icd non tirg tur nili fuaTcobe,qua etiam expoliri foler. E- 
ius autem fragmenta oh duritiem gemmas omnes incidunt; Vnde 
qui gemmas caelant>iilis vtuntur,poftquam aere acSmiride craffio- 
rc minerua figuram cifiuxerinr. Infelicem creditur efficere geftan- 
tera. Siccnim ad animum Te habet,vt Sol ad oculum: ille enim po- 
tiusobfafcär, quam illuffiac vifum. Faciretiam intrepidum. At 
nihil eflr-quod nos magis feiuros reddat,prudtntia & timore. Ideo 
timidis melior. Sed neque his conuenit, cum ea parte, qua non o- 
portec.quandoqueaudacesfaciar, qua opus eft , timorem non adi- 
mar. Hoccnimdifcrimeneilaffeduum naturalium, &c ex Philofo- 
phia acquifitorum,& vi externa; veluti lapidlim geftatione. Igni- 
bus per aliquot dies relidit. Contra rabiem, feras,-iurgia, bella, 
phantafiafii,maIignoi'que Iphitus,finiftro alligatus brachio,prodcft 
&c. audiamus 8c Paracelfum; 
Theophraftus Paracelfustom.8. lib.4.PhiIoibphiae dc Elemen- 
to aquae cap.ij.pag.i 08. ficinquit, de generatione Adamantis. Ge- 
neratio Adamantis eft omnium intenfiffima durities omnium la 
pidum,quae ex omnibus extrahitur. Nafciturcx fola duritie. Cor- 
pus ipfius eft Mercurius: Coagulatio fpiritus Salis: Color,Sulphur. 
Diaphanus eft & clarus. Omnes n.Iapillati,& probe clarificari funi 
Adamantis harc generatio duritie adimit geramis,omnib,aliasnnil 
to durioribus fututis. Ea diiridesomnium maxime decedit Al-ba- 
ftro,& molli Amethyrto: quae per AtcHaeum in Eilcntiam pecu- 
liarem collocaturi digeritur. Idemfimilimrde caecensnemmisin- 
telligendum eft. 
357 
Adamat 
vndegene- 
wur. 
Adamat re 
liquvgm- 
mu duri- 
tiem ait3 
furt:  Basilic/e Chymic^ 
Eodem tomo lib-3.de natur.aquis,traft, 3. pag.207. ait:Et fient 
Adamas duritie fua lapides alias domat: Ira liquor ipfius, gemmas 
cjeteraSjfimiliter indurat Jam vicifllmAlabaftrum,quantum ipfius 
eft. Adamantem moilefacit. 
Tom. 6. Jib.7. Archidox. pag. 61. Talem Adamantis menftrimm 
ponit folutiuurn: Recipe Aquae fortis a capite mortuo reftificatae 
libram vnam. Mercuriifublimati quartam icmis. Salis armoniaci. 
Vnciasduas. Haec omniafimul permixta confumi linito, deinceps 
aquam admifccto Mercurialem aequali pondere, feruato. Nullus 
huic Adamas corrofiuo tefiftere poteft. 
Eodem Tomo de coelo Philofophonpag.ipi. fic definit: Ada- 
mas Cryftallus niger, Adamas nomine,vel Euax ä Lxriria,quam im- 
primere perhibetur geftantibus. eft obfcnrae transparentifque ni- 
gredinis,ferrei coloris, omnium duriilimus: fangume tamen hirci 
ibluitur. Corpus eius audiant quantitatem vtplunmumnonex- 
cedir. 
rAdaman- 
tu liquor 
gemmat ο 
mnes in- 
durat. 
Aqua /cl- 
uens Ada- 
mantem. 
C a p v x X. 
De Amethyßc.\ 
Λ Mcthyftos ab eftedbunomeneft ibrtitus, Germanis 
-Ai Lapis eft ex India delatus,colore purpureas, violaceo permix- 
tus,leniter quafdam flammulas emittens. Eius y perhibentur (pe- 
ctes .-Communior violacei eft coloris, refertque eiusfpecies, quas- 
dam vini colorem aqua multa diluti. Alius fic vult: Amcthyftus e- 
iufdem fere mollitiei eft cum Cryftallo, flmulquefa:pe vnainueni- 
tur; albufque a Cryftallo vix difeerni poteft colore Violae purpu- 
rcae,vifuique gratus. Indicus praefertur. 
Alius & fle vult: Autor eft Ariftoteles, vmbilico admotum vini 
vaporem primum ad fe trahere, deinde eum difcutere,& a crapula, 
& ebrietate hocpatfto ferentem vindicare. Genera eius funtplura: 
Primatum tenent Indicae.Pioximas Arabicas, Armeniacae, 
& quae in Galatia reperiuntur. Poftrcmo loco habentur, quasin 
Thafo aut Cypro gignuntur. Omnibus coloreft violaceus, fulgi- 
dufque. Indicaevero,quaeprasftantiflimae funt,purpuram abfolu- 
tifllmam exprimunt: -Etinter has etiam meliorcsfunt.quasblan- Liber Qvartvs. 
do quodam afpc&uvelutignitam fcintUlam ciaculantnr. Omnes 
autem ad vini colorem accedunt. Scalpturaeetiam fnnt faciles. In* 
terdum etiam ad hyacinthi accedere colorem inueniuntur. 
Paracelfus rom. 6.pag. 292.dccceloPhilofophorum ait: Arae- 
tkyftus, purpurei colorifqucfanguinei lapis eft. 
Eiusvirescalesdicunturab authonbus: Nimirum quod efficiat 
fedatum ac vigilantem: Reprimatebrietatemjalligatum fupra vm- 
bilicum teftantur:ad pugnas quoque & venationem eile vtilem: 
acuit ingenium, 8c fommim minuit: Vapores enim a capite arcet : 
Lotioeius foscundos efficit: Et venenisrciiftere creditur: Contra 
toxica ferunt eile amulctumiMalas auertit cogitationesjingcnium- 
que efficit fcelix; Principibus gratum. 
Paracelfus vtitur hoc in Peile ex Elemento Aquas dum ait: Re- 
cipe de liquoribus Sambuci, id eft florum , Cheiri, Anthcrx ana 
drach j de liquoribus Cachirnix,Corallorum alborum ana drach* 
ij. Liquoris ex Amethifto drach .j ,ß. Reduc ad potum.Dofts drach.j, 
ad drach. viij.Sc 
€ a p v τ’ XI. 
OeSAtdömch^j. 
0-Nix,Sardonis, δ£ Sarda magnam inter ic habent affinitatem, a 
Plinio tamen &aliis reite diftinguuntur. Onyxgcmmacft vn- 
gnem humanam referens,eaque polita & nitens. Onicem pul- 
chrum habebat Po ycratcs,de quo vide Pliniam ltb.37. cap. 1. Sar- 
da vero perlucida non eft, fed rubedine quadam diluta , ac carnis' 
colorem reptaefenrans.vnde&Carnalinajnon Cornalina,cum qui- 
bufdam dicendum,nam cornu minimefimilis eft.Djcicur veroSar- 
da,quod Sardibus primum fuerit inuenta. Laudatiilima plurimum1 
rubet & perfpicua cernitur. Minus probatur, cui obfcums. ieu di- 
lutuscftrubor. 
Sardoniches vero a· colare nomen habent, Equidem reffe Pli- 
nio lib. 37. cap. 6. haud fecus ac vngue hominis carnibus impo- 
lito relucentjffmrqj varia carum genera; op timae au tero cenfentnr, 
qüx colore cunftant velati carhib. vngue hominis impoffto.vrroq; 
Ontx 
SArdii 
SAtdonyx* translucido & languido colore , candidafque vel purpureas Zonas 
ex ordine,citra alterius rei mixturam,recipiunt, albicantibus circu- 
lis immifta leni purpura,coelcftis arcus anhelationem quandam re- 
ferentes. Reiiciuntur autem mellea:, & faeculenta:,iimiliter in qui- 
bus circulus aliquis fe. diffundit, non autem recipit, creditur ex 
Sardii,Sardae& Onychis coitu,quarum etiam eoiorem ac fubftan- 
tiam refert,fien. Vires eiusfunt contra Venercm,animiquefaftum, 
nec non contra noxios Onycharum effectus. Geftata Sarda recreat 
animum,fomnia triftia cohibet.timorem pellit, a maleficiis gcftan- 
tem femat,haemorrhagiam fiftitjYtilitcrque accedit ad confedtio- 
nem clcdtuarii de gemmis. 
Basilica Chymic/e 
Viret. 
.Gap v τ XII. 
De^chatc^. 
AChates fic dicitur a fliiuio Achace.in quo repetitur. Eius mul - 
ta dantur genera ac fpccics; Nonnulla funt nigra,venis diftin- 
&acalbi$: aliae Corallio fimilcs. Tertium eft genus, quod inCreta 
nafdtur,vcnisnigris,fIauifquc.Sunt&Indica: coloris varii,(angui- 
neis intccdiftin&a: maculis. .Probatiilima tarnen funt peripicua, 
quaque Leoninarptlji fumiimiles, Pyrrhus Rex, clegantiftimura 
fertur habuiftc, inquoMufac nouem & Apollo cytharam tenens, 
fpe&aretur,non arte,fed fpontcnatura itadifeurrentibus maculis, 
vt mufis quoque fingulis ifua redderentur infignia,habuiffe. Plinius 
lib.57.cap.!. Vifus eft aliquando Achates,inftar Coralli rubeus, 
Gorallochatcs ob id di&us. 
Scorpionis &Araneorum morfui medetur. Trita vulneri im- 
polita , aut in potu fumpta, lerpentis morfum fanat. Manibus vel 
collo fi geratur,(apientes efficit. Capiti dormientis fuppofitus, va- 
rias in fomno formas obiicit. Vide de huius fpcciebus ά virtutibus 
plura apud Plinium lib. 3 y.cap.io. 
CordUo- 
chatts. 
Virtt. 
C a ρ ν τ XIII. 
De Turchoidi^j. 
TV rchois gemma eft, nafccns in T urda, Germanis <in fcurefte 
JL ' ’ CllMl« Libir Qvartvs. 
(Cuius duo funt genera i H fpanica & Indica: pratftat tamen indica: 
Altera ceu vilior «mmojie lubeturpretio. Colore eft castuleofeu 
Veneto,exviiidi ycjut cum iafteo iupennfufo relucente:Subftan- 
ciavtriqueciaffi^obfcurioi;tamen,& craffiur Hiipanicae. Vires eius 
funt, vifura ac cor confortare, & ab .omnibus noxiis externis cafi- 
buscuftodirc : Hilaritatem acproiperitatem gcftanti efficit. Sufi· 
penius m vitro fonathoram; Ad impudicis geftatus # vim;omncm 
ac colorem amittit. 
Vires. 
Capv t ΧΙΎ. 
De Lapide La^ulf. 
LApis Lazuli, Grxci tfaerfLadni Cyanum, & aliquando Gya« 
ncum, lapidem ftellantem, (quod videhcct lumini expolitus 
ftellarum modo icincilict) feu radiantem & coeruleum nominant: 
Germanis,£afiir@KUl/ItaIi Azuo OIrramarino, hoceft c«eruit uni 
tranfmarirmmappellanr. A Gallisprasrogatiua quadam *.biolute 
<8c fine adiun&o lapis vocatur. Interdum ab Auicenna & Serapio- 
ne Armcnus & Armeniacusdicitur. Diffident tamen inter fe Aime- 
nus& Lazuius, hic liquidem aureis ftcllnlis &c veJut radiis micat 
cum coeruleo flauelcentibus,ille maculis multis & viridibus, & coe- 
mleis, Scquibufdamfubnigrisdiftinguitur: Vnde Itali Verdazuro, 
quafi viride caeruleum appellant. Vtriufque tamen vires adeo affi- 
nes funr , vtalter alteri facile fubftitui poffit; In iifdem fodnis v- 
terquefere reperitur,&maxime in aerariis venis & argentariis: po- 
tius tamen Lazulus in Aurariis, a quibus maculas & pun&a aurea 
mumaturquamplurima. Is vero pulcherrimus, fic& optimus, & 
multum expetitus, non modo ad mulierum armillas &: alia orna- 
menta,fed etiam medicamenta. Huius vfusciredtbet,m3gna ca- 
ra adhibita,nefa&itiiproeofumantur: hosenimpi<5loribus relin- 
quere dcbemus,natiuoquevti,poftquambenelotuserit iLiurmir, 
vtcadmia ;vritur vt chalcitis. Vim habet rcpnmcntem,&modie- I 
erodentem,cruftas gignit & exulcerar.Purgat Melancholiam egre- 
gie, fed magis turbat Armenio lapide. Dofiscil,vtlap dis A merii. 
GellatusLazulus,confcrcviluicommuuiratione,&firmate» c*1 i- 
V:res. Basilicae Chymicä' 
larat hominem. Peculiariter autem, praecipue ftellatus efficit ho- 
minem comem,bene fortunatum & diuicem; Abortum collo alli- 
gatus prohibere traditur: Appetente tamen partu femouendus cib 
pueris etiam pauores no&urnos arcere dicitur. 
Praeiemaduum in Nigra Paracelfi: Recipe Lap.Lazali, Succi 
ce Mofcha.q.f.pro incorporatione.Doiis drach.ij.ad drach.iij. 
Contrahydropifin ex lade Paraceld: Recipe Serapini,Laudani, 
Galbani ana drach.j.ß.Lap.Lazuli,Herrnodadlylürum ana drach.ß, · 
conieruae Rofq.Fpro mcorporatione.Doiis Aureus femis» 
Medicina in vitio Vrinae eiufdem .· Recipe Serapini,Laudani ana 5 
drach. j,ß. Galbani Lap;LazuIiHermodadyl. ana drach.ß. confer« 
Rofar.q.ipro incorporatione.Doiis drach. j. ß. Illa Medicina datur 
jti meta tumoris pedum,tumor ii dciiit,cenändam. 
In cura (plenis, Paracelfus. Recipe Lapid. Lazuli calcinati vnc* · 
iij. Spodii vnc.ß, Mümiaeadüftaead pondus omnium. FiatPuluis.5 
Dofis adrachiv. vique ad drach; vij. In veteri Morbo ('(iikopus) 
tribus fcpdraanis, in nouo tot diebus vtere. 
Calx Lap.Lazuli SeucriniGosbelii communicante Camerario« - 
Pone Lapidem Lazuli in Catino ad ignem reuerberantem. Inftilla * 
aliquot guttas olei Vi&riolij&afenoiaecrudizquepartcs ieccdunt:J 
iegrega,e}uc acredinem j poilinem tenuiflimum ferua. 
Pilu'ae de Lapide Lazuli Medici. Recipe Lapidis Lazuli loti, - 
drach. vj. Epithymi,Polypodii ana vnciam j. CaryophylL Anifi ana 
vnciam (emis,Scammonii praiparad,Hellebori nigri,Salis Indiana 
drach.ij, iemis. Agarici Elc&i vnciam j. Specie. Hierae iimpl.drach. 
xv.Succi Endiuiaeq.f.Fiat maiEt:Leuiter iiccata feruecur in papyro 
munda, Cerae liquatae intinda. Doiisa ibrupulis ij.ad drach. j. Va~' 
ientad aiRdus melancholicos,ex bile v (ia natos. 
Pilulae ad dolorem capitis ex Melancholia, Aliicennae i Recipef 
Epiihymi.Agarici ana vnciam femis,Polypodiidrachm.iij. Hierae 
drachi vij. Salis drach.ij.(emis, Myrob. Indarum drach* v. Lapidis' 
Lazuli drach.ij.Dofis drachmae duae; 
Aliae validioreseiil(dem.-Recipe Paeoniae,Myrrhae,Stoechados' 
Arabici, Meh.Cae, Thuris, Croci, Myrobal. triumRofarum ana Liber Qvartvs. 
drach. j. Trochif de Agarico , Polypodii,Epirhymi, Sens, Lap.La- 
zuii loci 8c praeparati,Boli Armeni praeparati ana drach.iij.Aloes lo- 
ts vncias ij.cum vino fiant pilulae. 
Pilulae Indae capiunt Lapidem Lazuli. Recipe Myrob. Indarum» 
Hellebori nigri,PoJypodiiana drach.v. Epithymi ,Sr,cechadfs ana 
drach. vj. Agarki, lap. Lazuli loti,Golocynth. Salis Indi,ana vnc4L 
Succi Eupacorii infpiflati,NardiIndic*aaa drach. ij.Zingib. drarh. 
J.Spcc. Hiersfimpl.ync.j. ß. «Succi Apii q. f Fiat maiTaquae lemccc 
exiccara, feruetur.in chirramendacers liquatsintin&a ,per an- 
num. Datui afcrup.ij addrach. j. valent ad alfeftus Melancholi- 
coSjCancrum non vlceratum, Elephantiam, alphos nigros curatu 
difficiles,Quartanam icterum,iplenisdolorem öcc. 
Piluls lucis minores Mefuei .'Recipe Xylobalfami/ Carpobal- 
i iarni ana drach.j. Rad. Chelidoniae dracb. v, Roiamm, Violarum, 
. Abfimhii,Euphragis ana drach. iij. Sens, Epithymi,MyrobaLfia' 
uarurn,Chcbularum,Indarum, Bellericamm, Emblicarum, Agari- 
. ci,Colocymhidis,Sc.hcEnanthi Lycii,LapldisLazuli loti ana drach. 
jj. femis, Aloes lots vncias vj. fuccifoemcuIi,aut Chelidonis q.fuf- 
ficit. Fiat mafla. Seruarurin charta munda, cers liquars intinfta 
perannum. Excrementa capitis pituitofaeducunt ,-vilumqucro- 
borant : Arram tamen bilem magis vacuant. 
Hiera Abbatis; Recipe Agarici,Colocynth.Turbirh,Epirhymi, 
Cufcutsanadrach.ij.gr.v.Schoenanthi,Garpobalfami,Xyloaloes, 
XyIocaflis,Croci,Aiari,Cinnam. Maftids. Roiar. Violar. Abfin- 
chii, Rhaponc. folii, Lap.Lazuliana drach. ij. Diagridii drach.j. ß. 
Aloes Hepat. drach. iv. fi.Mellisq.f Fiat Eleduarium. 
Q. E flent. Lapidis Lazifli &■ Armeni fiedeferibit Libauiuslibr* i. 
Alch. trad.z. cap. z. Lapides hos in pala vel catino candefados re- 
ftingue V. fpitiru,idque fexies repete. Contei e & in marmore Jsui- 
ga. Elue aqua dulci,quomodo folentteus ab’ui,ita vtinterlauan- 
dumabiicias craflas & contumaces partes, ficut & innatantem le- 
uitatem alienam poftquam eluifti, ex:cca, affunde vini fpiritum ,8c 
extrahe Eflentiam, extradum coagula, coagulatam aqua mclifls 
perdigeftioncmred fica. Quercetanus contentus eft ( inquit i- 
dem) lotione, csterum eioto pulueri affundit aquam mehfls 
aut Bueloffi. Digeftione fada diuaporat calore leni. Exiccato Basilicae Chymicje 
iterum addit vini fpiritum.inque B.circulatpcr diesio. Eo per ca- 
lorem lenem fcparato, Efl'entiae addic extradum Margaritarum, 
Coralhorum.Ctoci,oleum Ginnam. & Charyophyliorum. J Poti- 
tas ctiame ft hicUpis inconfcdione Alkermes,quamvidc inprac- 
fat.Bafilicac huius.. 
Capvt XV. 
Oe Lavde - 
i 
LApis Armenius; vr ante didum ,Italis Vcrdazuro, quafi viride 
coeruleum dicitur. ArmenisHager armini. Interrogati tamen 
Armeni,an apud eos hrc lapis nafcerctur,aifirmare non potuerunt. 
Turei vero & Perfae medici dixerunt exigua quantitate quidem a- 
pud fc vidifle, verum ignorate,num ex Armenia adferretur, nec ne. 
Multos aiunt inueniri in Vltabado vrbe celebri regni Balaguate. 
Hic lapis tametfi ex Armenia non aduehatur; multi tamen exiifi- 
manr,eo qui ex Germania ad fertur,vti nos pofle,eo deledo,quieft 
heuiSjColore coeruleo, perquamaequabilis,& friabilis. Sed cum nec 
ciusfic magna copia, eius loco lapidem Lazuli vfurpabimus. Eius 
viresiunt; Melancholiam innoxie & valide expurgat: Vomitum : 
tamen excitat. Cuius caufa plerumque cftpuluis admiftus,ideo fac- - 
pe aqua pura lauari debet. Pondus eius eft fextula, hoceftfcrupuli1 
paulo plus minufue, pro Tumentis viribus. 
Pilulae de Lapide Armenio Mcfuei. Recipe Lapidis Armcni loti8 - 
ipcc.hicr.fimpl.anadiach.v.Polypodii,Epithymiana vnc.).Scam- 
monii pracpar.drach.iij.CaryophyH.drach.ij. Salis Indi , drach J. T, 
fucci Solani q. f.Fiat maila,ficcctur lcuiter.& in charta munda,cerac 
lerueturpcrannum.Dofisafcrup.ij.addrach j.Me- 
lancholiam & bilem aduftam clementer vacuant: & morbis inde 
natis conferunt; 
Diafena Nicolai capit Lap. Armenium; Recipe lenae vnc.iij. A- 
aellanastoftasnum.L ferici vftidrach. ij. Lap. Armcni loti drach. j. 
Lapid.Lazuli lauatidrach.iij.Sacharidrach.vj Cinnam.vnc j. Ca- 
ryophyI.Galangac,piperis nigri,Spicae Nardi Indicae,folii,fern .Ocy- 
mi,Cardamomi, Croci,Zingiberis'» Zedoariae, Flor. Roris marini, 
piperis longi,ana drach.ij.mellis dcfpumati libij. Fiat Elediiaiium. 
Diafena alia; Recipe FoUcns vnc. ili. Auellanarum num. u feri 
Vira 
Hops, Liber Qj irtvs. 
vft idrachij.Iapidis Arraenidrach.j.Sach.vnc.v.Mellisdefpumari 
vncias vj.F.Eledluariumrccundum arcem. 
Extradlum lapidis Armeni & Cyanei quidam authoriicdefcn- 
bit .-Lapis Aimcnus «Sc Cyaneus candentes exringuanrur iexies in a- 
qua ardenti, poftca reducantur in tenuiffimum puluercm: quofa- 
6l6,puluishicabluataraquafomana,eiidendocenam, &quoda- 
quac iupernatabit,hocque fäcpluries ; demum ablue relidhim pul- 
ucrempriusexiccatumaqua MeliiTseaut BuglolTi; euaporaaquara 
a puluere ignc leniilimo, quer exficcato, cum cceleili meniltuo & 
fpiritu vini digerantur inB.M drculcnturperxx.diesadfummägra- ■ 
duationem: feparato meniltuo,coagulentur igne lentiffimo: Adde 
pro corredtione Edendam Margaritarum, Corallorum, & Croci > 
ctim Oleo Cinnamomi,& Caryophyllorum.Melancholids omni- 
bus aÄedt bus,Manias,VertigincjEpilepfiai Cephalalgia;,quartana- - 
riis Sc Cancro conducunt; Dofis eft icrupulus ;. ß. cum aqua Meli£- 
fasaut BugloiLe,purgant enim atram bilem, & quicquid craflum &c 
tenax (anguini eil i mmixtum. Lapis Cyaneus fic praeparatus, pote- 
ritmulco commodius exhiberi in confedlione Alkermes, ad cor- 
dis cremorem,ryncopen,maeilitiäm,ad fpiritus omnes roborandos,. 
& ad arcendam quodvis venenum, * 
Capvt XVI. 
De ChAlcedonia, 
CArchedoniumait Plinius lib. 57. cap.7. e Carbunculorum ge«- 
neribüSjColore eft intcr ßerillum & Hyacinthum medio, leui- ‘ 
cula quadam & iubardenrcaccedente put'pura; Gaibunculisitaq; 
viiuntuf nigriortSjfed igne vel Sole acrius quam caereri excitantur,. 
vrabranteteöfcoyiiuntur purpurei, fub coelo ßarnmei, contra ra- 
diosSöiis fcintillareetiamvidintur: CeraSctiam his fignantibus, 
quamuisinöpacöjliqüefcereidemcftauthor; In mafculisftella re- 
lucet, fulgenrque acrius jfcEminaev.iaiiguidiUs.Vircs ei adferibun- 
tur contra Cacodaimöncs.triftitiam & tremorem; Vi&öriam ge-· 
ftantibus pafit.feftucas calcfa&us trahit. 
Vide de hoc Paracelfum · 
Item tomo 6,pag.i6z.  y-m ic je 
■Capvt XVIL 
■De 
H/Ematites Graecum accepitnomen , abdtedbi &vi nimirum 
fificndi fanguinis,veleciäa iänguineo quo conlpicitur colore. 
„Germanis QJlutficin· E lafpidum genere creditur : Eit enim lapis 
vircfcens, varieagams,&gurriscruentis conipcrfus. Inucnituria 
Mauritania: Sed. in A rabia öc Aphrica praefrannor. Huius duo Tunc 
potifllmum genera: Alterum (anguineo 
cus colore,aMagnecognominatum:quem pro Magnete non paud 
per errorem vendunt: Alterum vero mgricanSjianguineisinteriim- 
6tum venulis. Optimus habetur friabilis, fatu rato colore, niger, 
durus* &: fuapte natura aequalis, nuiia iordc admifla, nuiloquc 
Zonarum difcurfu. Vim habet aftringentem, & excalfadforiam 
aliquantum,extenuantemque. Quantum ad vires: Aiunt hrruen- 
tiaquae impolitus eam refrigerat: geftantemquc d Solis,feruorc 
non laedi dicunt. Fruges a cicadis, «Sc grandine cuftodire creditur« 
Manu retentus fluxum ianguinis narium fiftit. Cum mali puni- 
ci fucco ianguinem , excreantibus confert : Dylentericis vnciae; 
femis pondere, in clyfteres additur, admixtis albuminis oui, a- 
ceti Angulorum vnc. j. Olei Roiarum vncias ij. fiunt ex eodem 
Pilulae cum Gummi Arabico,bc meile, quae fanguinem excreanti- 
bus ytiliter dantur. Cum Plantaginis fucco puluis eius fumptus 
album rubmmque foeminarum fluxum fedat. Oculorum cica- 
triceSi&fcäbritiem cum meile purgat: cum ladle autem muliebris 
lippitudini fra<Sb’s,& oculis cruore fufFufis conucnit. Bibitur contra 
difHcultatem vrinae invino.Vntur vt Phrygius, ime vino dunta- 
xat. 
Modus vftioniscft, vt modice lenis fiat, & bullis quibufdam 
intumefeat. Sunt,quieum ficadulterinum,faciant.Denfam rotun« 
damqueSc-hiili lapidis glebanvquales funr,quae radices eius appel- 
lantur, in fi&ilem vrceum,qui cineremferuentem continear, ob- 
munr,vbi paululum dimiicrint,eximunt: attrituque in cote pro- 
bant, fi Haematfias colorem duxit, fi ita fit reppnunc: fin minus, i» 
Vires. Liber Qvartvs. 
ceram in cinere condunt, & fubinde confpiciunr, Sc periculum 
faciunt: Nam fi diutius in eo cinere relinquatur, colorem nnv-. 
tat, moxque diffunditur.- Viriatus deprehenditur, primum li- 
neis, quaspe&inum modo per longitudinem diuifas habet; Hae* 
matites vero eas habet, vtfor« tulit: tum colore quem fle flori- 
dum reddit, Humantes vero profundiorem, & Cinnabri limilcm. 
Inuenitur etiam in Sinopica Rubrica: Itemque in Magnete lapide 
permultum •combufto Htematitesfit; Qui vero per ienafeitur, in 
Jigypto inter metalla prouenit. 
Eius vires arque arcana principaliora fecundum Paracelfum, 
tomoöflib.i.depraeparat.tra<ff&.pag.i77.runti. Infanguinolentis 
vlceribus.a in menftrais refolutis^.InproffuuiisMatricisnonma* 
turis 4.1η Dyfenteria Laxa 5.I11 Diarrhoea. 
Praeparatio infanguinolentis vleeribus : Recipe Hrematins vn- 
cias tres, luti Lephantei,(ideft,argillae, ex qua -cucurbitulae fiunt.) 
boli Armeni ana vncias tres. Fiat Bolus cum Traganro diflblu- 
to in aceto: reduc ad quartam gradum reuerberationis, deinde 
extrahe Alkali In vulneribus, in Lupo, in Herpata fluente eruor 
Haematicis valde prodeft,conftring't venas,vt fluor definar. Infper- 
gitur partibus. 
Additio in fanguinolentis vleeribus. Recipe huius praeparati 
Hsmatitis drach.femis(al.vnciam vnara ) Gallarum fcrupulum fe- 
mis * Seraphini fcrupulum vnum femis, olei de Kerua ( Keyri) 
de floribus violarum q.fproincorporatione fiat vnguentum in vl- 
ceribus acutis. Adde in loco ole-i Keyri liquoris Mumiae, vteft in 
herpeta,in £thiomenis,in cancrenis. 
Praeparatio Haematit sin menftrais; Recipe Haematicis vncias 
quatuor, Mafticis difloluti vncias decem,Carabe vnciam vnam fe- 
rn is. Fiat mixtura,eum-decodioneaquae Aluminis, reduc in ablu- 
tioncm.Menftma illa fiftendafunr, a quibus pallefcunt vultus, v- 
fuseiustutuscfts&fanatintegce. Dsco&ionefadla ad hotas 7. ex 
Haematire fit lutum,ex quo fiant Trochifci pro menftruis. 
Additio in menftruis : Recipe huius H»maritis vnciam vnam, 
Piperisiongi, Nucis Mufcatae ana drachmam femis, cineris Rana-. 
rum-foliculorum fcrupulos quaruor,fianttrochird cum aquaMen- 
thae,Oofis ferupudus vnus ad fcrupulos duos.. Basilica Chymicä 
Praeparatio in proflimiis non matunseftifta: Recipe Haematitis 
vnciamvnam.Olei Nucis MnTcatae,01ei de Granis Adis, Petrolei 
ana drach.tres.Rcduc in compoficum.Dofis (crupulus vnus.Debet 
cum aqua Roiarum decoda cum radicibus. Plantaginis admini- 
ftrari,fmc cum aqua Plantaginis. Haemattes profluirum fine tor- 
Tura fiftit. Si autem torfiones adfinr,eft generatio lapidis. 
Additio in proflauiis non maturis. Recipe huius H emanas vn- 
ciam vnam,&TraginamKift , aquae marrubii, fucci Mdiflfae, ana 
vnciam vnam.Fiat mixtura, Dofisab vnda(emis, ad vncianvvnam 
femis. 
Praeparatio inDyfentcrialaxa:Recipe Haematitis, Corallomm 
rubeorum, Spodii ana drach.quinque & femis, Tanaceti ad pon- 
dus omnium,fianttrochifci cum mucilaginc de viTcoBotim, Dofis 
drach.Ternis. 
Additio in Dyfcntcria.“ Tribuatur Haematitis praeparati in vino 
rubeo, in ea extinguaturferrum, aut cum Tyriaca tribuatur. 
Praeparatio in .Diarrhaea ; Recipe Aluminis glaciei j Haematitis, 
Croci Martis ana: Fiant Trochifci cum Gummi Arabico difibluto 
in aqua Plantaginis. Dofis a drach. vna vfque ad drach. vnam 
Ternis. Aqua Plantaginis a radicibus & herbis extrahatur. Car- 
niolus li manu geftetur , fiftit Tanguinem , non autem Haema- 
cites. 
Additio in Diarrhaea: Recipe huius Haematitis drach. tres, Per- 
latum (crupulura (emis. Mumiaeliqucfa&ae, ad pondus omnium, 
fiat mixtura, Dofis a drach. duabus vTqucadiij. vcliiij. Galenas v- 
Turpat hunc lapidem in puluerc eonftiingenterRccipe Aloes,Man- 
nae,Thuris,corticis Pini,TcrraeLeraniae, Boli Armeni,lap. Haemar. 
Hypociftidis,Croci,GaIlaeOmphacitidis ana drach.j.F.pulu, 
Philonium Perficum MefuciiRccipe Piperis albi, HyoTciami an. 
dracxx.Opii.Terrac Lemniae an.drac.x.lapid.HaematitiSjCroci ana 
drach.v.Caftorci,Nardi Indicae,Euphorbii,Pyrethri,Margarit.Ca- 
rabae,Doronici,Zedoariac,Trochif.Ramich.an drach.j.Camphorae 
fcrup.j. Mellis q.T. confice, ad Tanguinem vndecunque manantem 
confert. 
Lochad (putum fanguinis Rondilctii: Recipe Calatinae Cyto- 
riorum vnc.j. Amyli, Tragaeant.an.drach.iij. TerraeSigiü.Tang. Libsr Qvartvs 
Draconis ana drach.ij. Carabaedrach j.Iapid, Haematites drach.ß. 
Incorporentur fimuj,fiat Loch. 
i Loch e portulaca Auguftanj: Recipe fucciportulaca lib.ij. Tro- 
chifc.de terra Lemnia, vnc.i;. Trochif. de Carabe, Gummi Arab. 
iang.Draconis ana drach.j dap.Haemat. pilorum leporis vftorum a- 
na fcrup.ij.Sachari albi lib.j.Fiat Loch,vt cft artis. 
Loch e Tragacantho eiufdem; Recipe Gummi Arabici, Traga- 
canthi ana drach.j.Infundanturin aqua Rofacea,donec Mucilago 
liat,adde Terrae Lemniae,BoliArmeni, lap. Haemat. ana drach.j, 
confer. Rofarum .antiqua;, Syrupi.c Rofis ficcis ana q. Γ. Fiat 
Loch. 
Vngucntum SympAteticumßeußelUtum Tamelß recipiens 
JJnmatiiem, 
j$l. Adipis Verris aprugni, 
Vrfini analotones ofto. 
Q uo Seniora animalia,eo melior adeps. 
Vtriufque animalis adepspriusin vino rubro per dimidiam ho· 
tam lento igne bulliat, poftea effunditur fuper aquam frigidam 
& cochleari colligitur pinguedo innatans, quicquid fundum pe- 
tir,abiiciatur. 
Poftea yt. Lumbricorum ex vino vel aqua lotorum fextarios 
duoSjtorrefiantinollatedain fornace piftoris, caucndum tamen 
ne adurantur,poftea terantur in puluerem. 
Huius pulueris. 
Cerebri Aprugrii ficcati 
Sandali rubri odoriferi 
Mumiae 
Haematit.anavnciam vnam. 
Demum accipe Vineae c Cranio hominis violenta morte per- 
empti, abrafae,Luna crefccnte,& in bona domo exiftente, Veneris 
ii fieri poflir,non Martis aut Saturni,ad pondus duarum Auellana- 
rum circitcr.Ex omnibus tritis & inuiccm mixtis cum adipe fecun- 
dum artem vnguentum fiat, in vitro clauib, vel pixidc diligenter ad 
fuos vliis referuandum, 
Mumiae Si forte lapili temporis ynguentumexiccaretur, dido adipe vel ! 
mcllc virgineo humedari & emolliri de nouo poterit. Paretur vn- 
guentum Sole in libra exiftcnte. 
Per veneficia non perficitur haec cura, vt imperiti fatui opinam-- 
tur.fed per medicamenti huius vim Magneticam attradiuaa fyde- 
ribus caufatam, quae mediante aere vulneri adducitur j&coniun* 
gitur,vt ipiritualis operatio in effedum deducatur. 
Fit inouam propter coniundionem Aftralem & Elementalcm: 
enim calor Solis concordat fe cum terra,ita Perficaria cum mor- 
bo: abcunteS ole,abit calorata hic etiam. 
TriacrgQfunt,quaecaufantur per hoc vnguentum tam mirabi- 
lem cffediim.' 
i. Sympathia naturae. 
i. Influentia corporum eoeleftiura Tuas operationes per cie» - 
jnenta perficiens, 
3. Baliamum,quod fanandi virtute praeditum cuilibet homini i 
naturaliter inditum eft. 
Hoc vnguento fanantur omnia vulnera quocunquc telo, idu? * 
»adu,cuicunque etiam,fexui inflida ( ita tamen vt nec nerui, arte- 
riae, nec vnum e tribus principalioribus membris lasfiimfit) mod© 
telum haberi poflic.Ec quia eft conglutinantisvfüppürantis &reno° 
nantis naturae,r?6n permitrir,fi debito modo applicetur, vllum no=> * 
xium fymptomafuperuenirc, > 
/. Vhgatur telum,quo homo vulneratus eft, fingülis diebus fe« 
mel,fi neceflitas vrgeat, & vulnus fit ingens alioquin fecundo vel 
tertio die inunxifle fufficit,(eruetur in mundo iineolo & loco tepi- 
do non nimis calido, ne damnum inferatur patienti; Cauendum 
etiam ne puluis defuper telum cadat, nec' ventus afllet in lo® - 
co frigido, alioquin patiens ad infamam redigeretur, 
i: Antequam telum vngas,confidera,an pundim vulnus fa-' 
diim fit , quod fi eft, vngatur defenforium illud fiiperiüs ( &C 
non inferius,) defeendendo; alioqtjin nocumentum adfcrrcrur 
»gro tanti;’ . 
Basilica Chymicä 
Vfuf & 
vir es vn- 
gutnti hu- 
ius Sjmpa- 
tbttW· - 
fünfte XlBSR QrARtVs 
■ 3. Sivüronöfipoflis cognofcere,quam profunde,vel quomodo 
deienforium in carnem introiuerit,poteris illud totum perungere, 
alioquin fufficit locum teli,quo aliquis lasfus,inunxi(Ic, 
4. Noneftneceifcconiuerevulnus,morebarbitonforum, fed 
faltem linteolo mundo quotidie circumligare, in patiqntis vrina 
prius madefado. 
5. Quo die quis inungit telum,abftineata Venere. 
6. Ante inundionem teli » vulnerato etiam fiftatur citiflimc 
f&nguis. 
7. In fraduris & ruptura-offium aliquid puluerisSymphyti ma- 
ioris poteris addere vngucnto, vel de radicibus Hellebori nigri. 
Habito telo,quo quis kfus>&: cupias fcire, vtmm patiens (it mo- 
riturus vel fuperuidurus,lic experiere. 
Si illi telo fupra Carbones calefado in tantum, quod poliis ma- 
num defuper tenere, fubtili(firaum pulucrcm e Sandalo rubro & 
Haematit.afperfer is, (i fudat guttas fanguinis, moritur patiens, (in 
minus,euadet. 
Si vero fcire volumus, vtmm patiens fe rede gubernet in potu & 
caliis requificis. 
Hoc cognofcitur,quando in de fenforio maculas fanguinis appa- 
rient,(in minuSjtum benefe gerit.. 
Notandum infiipcr. 
L Non habitis armis feu telo, nihilominus quamlibet cutis a- 
&c laefionemviolentam, perquam (anguis egreditur, 
hoc vngucnto fanari poflTc, ita vtlignellum faiicinetum in apertu- 
ram cruenta madefiat, &: poftquam fanguis adhaerens (iccatus 
•eft (non ad folis vel ignis calorem) fed (ponte & per fe,demum in- 
figatur fupradido vngucnto in pixide afleruato intus relin- 
quendo. 
IL Si vulnus forte magnum 8c profundum eilet, lingulis auro- 
ris mundificaripoteft,&recenti linteolo ligari, fine omni alio v- 
fu extraneorum oleorum, vnguentorum & (imilium : tunc fana- 
tur hoc vulnus quocumqj modo inflidum per fc,&fufficitlignellu Basilicje Chymici 
fernel tahtum in apertura feu vulnere cruento prius madcfa&um, 
vnguento pixidis infixum manere y\ vfquc ad fanationem plena- 
riam. 
IIL Attamen quoties vulnus aliquod nouum fanandum cfts 
requiritur fcmper recens lignellum 
IV. Si vero vulnus nollet fanguinem emittere tamdiu lignello 
fcarificandum,donec fanguis effluat: Sic etiam in dolore dentium 
fanando, dens dolens tamdiu fcarificetur fcalpcllo, donec fangui- 
nem emittar, fcalpclium poft cxiccationem fanguinis vngatur hoc 
vnguento,fic conreftim fedatur dolor.- 
Si equus fit clauo transfixus in pede, extrahatur prius clauus 5c 
inungatur,& cito curabitur pes equi, fine fuppuratione. · 
Eodem modo fojfunt omnia animalia carnem & offa 
habentia curarim 
Summus medicus, cuius Verbo Medicina ab ipfo creata de~- 
mumeft efficax,det ad horum legitimum vium, fuam gratiam & 
Bcnedi6lionem,omnibusritc&pic vtentibus. Ipfi Soli altiffimo 
fint laudes&gratiaepercnnesacperpctuae, Arnen,- 
Eft&emplaftrum aliud, capiens Haematitem, expelle arietina 
di&um Arnoldi Villanouani.-Rccipe lithargyri, Iapidis Haematitis 
ianguinisDraconis,Bo!i A rmeni,Opii,Mafticis,Hammoniaci,Mu- 
mix,Galbani,Thuris, Cofti, Lumbricorum ana drach. ß. picis ni» 
grx,picis Graecas,cerae albae, rubrae,ana drach.j. Rad. confolidas ma- 
ioris , minoris ana drach. iij. Rofarura rubrarum, Myrrhas, A- 
loes anag.xviij. Succi Hypociftidis drach. vj. Gallarum imma- 
turarum, Balauftiorum, Ariftoloch.rot. ana drach. vj. vifei Quer- 
cini Tcrcbinth. ana drachm. ij. Sanguinis hominis rufii vncias 
viiij.Fit autem in hunc raodum.Peliem arietinam integram cum o- 
omnibus pilis coques in aqua,fdonec fere omnino diiToluta fit in 
lentorem quendam:quem colabis. Huius colaturx fume lib.j im- 
mitte in vas nouum,in quo vifcus liquabis igni lento,rudicula fem- 
per agitando: Iniice deinde Lumbricos,poftea ceram, Terebinthi- 
nam & MaftichemHis liquatis,adde gummi aceto diiToluta; fc co- 
que ad cerati craffitiem:poftremo iniice, qux terenda funt, probe 
trita;probe mifcetoi&conficeMagdalias. Magnae cftefficaciae in 
rupturis. Liber Qvartts. 
Ceratam Gratia Dei didam .-Recipe Galbani,Opoponacis, dE- 
ana vnc j. Ham- 
moniacivnc.j.drach.j. Ccraevnc. nx. Lithargyri,öIcfC0!Timunisa·· 
navnc.xnx. Bdellii drach.ij. Lapidis CaIaminaris5Lapidis H$ma- 
titis ana vnc.j. olei Abfinthii vnc.iv.Terebinth, vnc. vi. Fiat Cera- 
tum,mollit,tergit.glutinat&c.· 
Diaoenum: Recipe Cadmis, lap.Haemar. Aluminis icilTilisana 
drach.x.ieris vili drach. vijA Chalcitidis drach.nx. fem. Papaueris 
drach. v. Maceretur femen pap. in aquapluuiaeq.f exprimatur 6c 
reliquis tritis fiat Collyrium cum vino auilero. 
DiaMyrrha: Recipe Cadmis lora; drach. xxnx.Iapid. Hiemat, 
vili & loti drach.xxv. Spodiidrach.xxiv.Myrrha; vnc.vj.Croci vnc. 
«. Opii vnc.j. Piperisalbigran.num.xxx.Gammidrach.vj.viniqX' 
Fiat Collyrium. 
DiaHasmatites: Recipe aeris vili & loti drach. xxiv. Lapidis Hae- 
mat.drach.j.Croci,Opiianadrach.iv. Gummi drach. xij. Aceti q. C. 
Fiat Collyrium. 
Vnguentum Marinelli prohibens crefcentiam capillorum. Re-· 
cipe Gum. Arabici,Tragae, aeris vili, viridisa;ris, Arfenici, Piperis 
longi,albi,nigri,lap. Ha;madtis,Arnyli,Riibia;tin<5loriim,Squama; 
aeris vili ana drach.ij. Sang. Draconis drach.j. ß. Acaciae drach.j. ß. 
Thuris,Spicae,Liciianadrach.j Gallarum vilarumdrach.j. Sarco- 
coll.vnciaf.Amraoniaciinaquavitsdiifol.ync.fi..Tnta cum fuc- 
co citri mifccantur.F.. 
AquaDyientericalofephiQuercetani: Recipe Radicum Ace- 
tofe,Pentaphylli,Tormentillae,Biilortae,BUifae pailoris,Symphyti 
vtriuiqueanavnc j.ß. Core. Cierii ficcae vnc.j; Ligni aloes, Ligni 
Rhodii,Myrobalan. omnium ana vnc.fi.Scm.MeIonum,Gucume- 
ris.AcctoiaejCitrijPortuIacaeXndiuis, Papau.a!biPiyllii,Citonio- 
mm,Coriandri praeparati,Granorum Myrti ana drach. vj. Flor. Ta- 
pfi barbati,Maluaearborcfcentis, Chamomillae,Roiarumrub. ana 
p.ij.Macis,N.Mofchatie ana dtach.iij.Cornu Cerui praeparati,Tro- 
chifcorumdeSpodio,deTerraSigillata,LapidisHaematitispraepa- 
rati ana drach. ij ß. Acaciae vnc.j. Contundenda contundantur, 8c. 
pulueriianda puiueriientur ac macerentur per C. dies ad ignem1 
Baln.Mariaijinaquu Pyrorumagreilium, Sorborum,Plantaginis,  Basilica Chymics 
Tormentillicanalib.ij. Aq.Floram Maluaearborefcenns Chamo· 
millsedc Veibafcianaiib. j. Dein colentur & quam optime expri- 
mantur: Huic cxpreflioni adds Opii Theabaici pr#parati,id cft 
fco Sulphure narcotico ( quod fuauiflimi fomni loco veternum in- 
ducit ) per lenem ignem prius ipoliato drach. j. ß. Extra&i Dyfeu- 
tericinoftra:defcriptionis,CrGci Martis ana drach. ij. Croci Orien- 
talis drach. j. Spec. Diatragacamhi frigidi drach. vj. Dein ex artis 
praeferipto deftillentur.vt fiat aqua,ςιίς non tantum mirabilis eft in 
Dyfenteria communi vclpeftilentiali, ied &in omnialuifiuoreo- 
mnique haemorrhagia fanguinis a quacunque parte defluat aut fub- 
oriatur. 
, Puluis ad omnes Hernia: Tpedes,& ipTamfEnterocelem I. Quer- 
cetani. Recipe pulueris Rad. confolidae maioris -vnc. ß.Pulueris 
Herniaria: vnc. j. Pulu. Spongiarum , Cynosbatis adnafeentium 
drach. iij.EflentiaeCorallijEflentia: Perlarum ana drach. ij. ß. Ma- 
gifteriilapidisHaemadtisScrupuli iv.Spodii, Terra: figiilatae ana 
drach. ij. Cinnamomi, Foeniculi dulcis ana drach. j. Sachari rofati 
ad libitum,fiat Puluis. De quo vtaturHerniofus mane ad plufcu- 
los diesrnon neglc&is interim perpetuis & commodis ligamen- 
tis,acpraefcrdmBalfamoDiakibric noftro,fummoigneo exficcan- 
te,ac partesmembranofas praehumidas & relaxatas contrahente: 
Hocpulucre muldsexpcrimentis comprobato, graues admodum 
Herniae fepcnumcrofanataHunt, eximios enim & lingulares effe- 
ctus in hifce abigendis malisprodit: offertur etiam eum cibo & da- 
tur in pane. 
Cum coaguliTheophraftiParacelfi: Recipe Haematitis drach. 
vij.Boli Armcnipraeparati vnc. iiij. Dragacanthi drachm. ij. femi. 
plantaginis,la&uca:anadrach.v. Fiat puluis.Dofisadrach.ij.vfque: 
addrach.iij.manc & fero fecundum morbum. 
Ad praecaucndam Phthifin, Hedicam, Diabeticam,curaPara- 
.celfi.Recipe Agaricipuri&mundidrach.j.&fcrup.j.fcm. Papaue- 
ris drach. iij. Haematitis drach. ß. Magnetis.Cälaminaris ana drach, 
ij.Mifceanturcum fucco dc limonibus, vel arandis in modum Elc- 
.duarii.Dofis cft a fcrupulis iv.ad vj.fero ac mane. 
Medicamen ad curam Vrinae eiufdem Paracelfi: Recipe Aga- 
ilicipuri drach. j. & ferup. j. feminis papaueris drach. iij. Hferaadtk Liber Qvartvs, 
vnc. Is. Magnetis, Calaminaris anafcrup.ij. Mjfceantmrcumfuccd 
deLimonibus vel Arandis in modum Eledfcuarii. Dofisafcmpulis 
quatuor addrachm.ij. mane& fero. Illa medicina adminiftran- 
daeft, vt vtaturo&o diebus, & poft annum rotiiis vtatur, & 
iemper. 
Saxifragium in lapillum ex Bolo; Recipe Corallorum alborum 
vnc. j. Magnetis drach. ß. H«matitis ad pondus omnium. Fiat pnl- 
uis.Dofis icrupülus j. in vino bono albo. Obferuandum in hac 
medicina,ii quis calculo laborat, tunc puluerem pone in mediana 
menfuram ad fex dies,& da bibeirdum,&xnoue,quoties das ad bi- 
bendum. Et obferuandum hoc,quando das ad bibendum , tunc 
vrina omnis profufa aßeruetur. Et fi in fundo eft puluis, medi- 
cina illum Iapidem deprimit,idque bene, Si nihil inuenir, medi- 
cina nihil efticit. Et colorobfcruandus eft. Si albus eft puluis,tune 
ex veil ca, & benev 
Puluis contra album fluxum foeminarum ccrtiffimus; Recipe 
fticci fang. Draconis, iapid. Haematitis, Corallorum rubeorum, 
fern. Portulae«, ana drach. j. Baiauftiorum fcrup.ij. Boli armeni 
orientalis tantundem,miilis omnibus fiat puluis fubtilifti'mus, cu- 
ius dofis drachm, -ß. in aqua florum fabarum aut aqua plantagi- 
nis. 
Emplaftrum ad Rupturam: Recipe Cer« nou« lib.j. Reim#, 
Colophoni« olei Quorum , Picis Naualis ana vnc. iv. Tcre- 
binr. vncias duas,Rad. Nenupharis , Fior.Nenupharis,anä vnc. 
J. Rad. confolidac maioris,vnc. ij. Nucum Cyprefti vnc.j. Gallarum 
vnc, ij. Boli Armeni drach. j. Cort. Thuris vnc, j.Aioes vnc. ij. La- 
pid. Haematit. vnc.j.. Lithargyri vtriufque ana vnc. ß. Carabc, Ba- 
lauftio. vermium terreftrium combuft. Rof rub. ana vnc. ß. Gal- 
bani, Ammoniaci ana drach. vj. Diftolue Gummi cum 
aeeto, & FlEmplaftrum. Basilica Chymica 
376 
,CA.i VT XVIII. 
DeCAiAgnetZ-j. 
M Agnes ab inuentore trahit nomen: Lapis eft ferreus ideo fer- 
rum trahit,inquitParacciiustom.6 pag. 191. D. Auguftinus 
hunc vocat,mirabiiem ferri raptorem: quem cum primum vidijn- 
quit, vehementer exhorrui: quippe cernebam a lapide ferreum an- 
► imlum raptum atque fufpenilira ; denique tanqua.m ferro quod ra- 
puerat,vim iuam idem annulus 
alteri admotus eft,eumqaefurpenditjficacceilit & tertius &c quar- 
tus ; iamque libi per mutua circulis ncxis,non implicatorum intrin- 
fecus,fed adhaerentium extrinfecus ,quaft cathena perpenderat an- 
nulorum.Eadem fcribunturdPliniolib.34.cap.i4.iuashiftorias. E- 
ius autem virtus trahendiferri primum innotuit cuidam rarmenta - 
riojcuius calceis cum ferrei claui eflent confixi, is armenta fequens 
in Monte Inda,ad quemdam locum venit, vbi Magnes copiofus la- 
titabat,ex quo vix dirceflit,nifi clauis extra&is, aut crepidis relidis, 
öc baculo altera parte ferrea cufpidc armaro. Ille autem paftor vo - 
cabatur Magnes,a quo & lapis hic hucvfquc nomen retinuit. Djd- 
tur&Heraclius,nonab Heraclio inuentore, vt crediditTaifnierius, 
fed ab Heraclia Lydias duitate laudatiftimus gignitur. Sydcriten 
adhuc alio nomine vocitant,quod ferrum alliciar,trahatque. Eta- 
liquando Lapidem nauticum, quod nautis plurimum inferuiat. 
Quinque eius agndfcuntur differentias, prior dicituriErhiopicus, 
fecundus Magnefiacus, ille ab dithiopica regione , hic a Magnefia 
duitate defertur. Tertius in Alexandriainuenitur; Quartus inE- 
chio Boeotiae .‘Quintus omnium pellimus in Capo Verlyehi Nato- 
lias. Eft enim leuis&ipongiofusinftar pumicis. Afthiopici omnes 
prasftantiores iudicantur: Atque omnes cuiufcunquegenerisfint 
comeliores,quo magis cerulei. Laus quoque fumma datur pon- 
derofis&potcnter ferrum attrahentibus. Attrahit autem ferrum 
tanquam fibi fimilc,ad fui conferuationem & alimoniam; Ob id c- 
- *5? wobs fqlct in pixidibus afleruati: Rcipicitque partem Aquilo- Liber Q v a r t v s7 
piamtanquara matricem, vnde ad Antar&icam dirigi nautis dici- 
tur. Gignitur &c in monte quodam Aethiopiae Iapis alius oppoAta: 
virtutis, quem Theamedem nominant, qui nempe fertum omne 
refpuit,abigitquc. Sunt qui Magnetem vftum pro Hsmatite ven- 
dunt,Magnum tamen eftintervtrumque diferimen, vt ex Angulo- 
rum deferiptione pater. Hamndem virium eum Adamante puta- 
tur eife. Potui inie&us aluum laxat,craiTofque humores foluit. Se- 
midrachaepondere.cum meile hydropicis bibitur. Praiter enume- 
ratas dotes, quafdam adhuc medicas habet,vnde& ad Emplaftrutn 
diuinum &c alia M ’dicaraenta.accedit. Sunt qui putant Magnetem 
per os pania quantitate fumptum ado'efcentiam conicruare: Ob 
id Rex Zeilan fertur patinasex Magneteiuifiile confici, in quibus 
cibus ems coquatur .-refcttGarcias ab Horto. Nunc audiemus Pa- 
racclA ientcntiam de Magnete claram, 
Theqphraftus Paracelfus tom.y. cap 6.de Magnete Ac ait: Me - 
dicis vmuerAs Deus admirandum leeret um in Magnete largituseft, 
ideoquenonabrconditum,fcdmanifeftum:ita tamen manifeftum, 
vt longiusdifputandoinadum deducendum At. Deuscnim pro- 
ponit nobis res,non quidem penituscommolitas, icd tamen prae- 
manfas,vt taradiu in iliorum fcrutacione verieraur donec ad ip Aun 
Anempcrueniaraus. Et haec prudens Dei voluntas eft. lamvtdc 
Magnete diAeramus,ante omnia conuenit, nos externam eius, qua 
manifefto prodit,virtutem explicare, quibus deinde caererae fubne- 
dientur. Magnum enim hoc <k arduum eft, ipfum ferrum & chaly- 
bem aut attrakere,aut a Ce pellere. Ex qua con Adcratione ita equi- 
dem arguendo concludo. Quoniam Magnes ferrum & chalybem 
attrahit: mulco maioribus vitibus in attrahendis internis polle- 
bit 3cc. 
Idem Tomo y.pag.yS Has ordinationes de Magnete tradit. Vt 
verum adhibendi Magnetis vfum calleatis: omnium primo tenete, 
ipfum ventrem &dorfum habere, cum ad fe trahendi, tum a fe ex- 
pellendi. Hinc iam primo digrediemur ad fermonem deprofluuiis 
fGeminarum,quae in fuo loco cohibenda funt. Hinc proceAus ori- 
tur,vcdorfum in Ane lineae, & venter in eiufdem initio collocetur, 
vtraque parte cum fuis cauitatibus contra fe mutuo formatis. Et 
non in profluuiis tantum menftruoru rubeis albifuc, verum etiam 
Vtres. Basilica C η y m i c je 
ϊη omnibus aliis proflimiis ventris, quomodolibet contingentibus] 
proccftus is feruandus eft. Hoc modo vtraque profluuia in fuo cen- 
tro cohibentur. Pofteavfurpanda funt morborum maturatiua& 
digeftiua. Sic in ftomacho,nihil coquente, fed cibos crudos emit* 
tente, ii in ftomacho retinentur, donec adiuftam digeftionem il- 
lum reducas: ftc demum feceftus fiet naturalis. Naturale cohiberi 
non poteft,ied tantum praeternaturale, donec naturale fiat. Idem 
faciendum eft in matrice, eo fine, vt omnia ad perfedionem natu- 
ralis fuae de co dio nis redigantur, ac demum ordine naturali fecc- 
dant. 
Pro his ergo additionem talem notate. Pro ftomacho & intcfti· 
nis aifumantur idonea ad digeftionem remedia,relue & ad vtcmm.. 
Haec loco hoc tradi non debent, cum alias abunde fatis vobis co- 
gnita finr. Similicer&infirffocarione vtcri, ab eo loco, ad quem 
tendit, vterus deorfum trahendus eft, nimirum per ventrem, qui 
hoc loco furfurn fpcdare debet, ponique inferius, & dorfum fupr- 
rius. Sic vterus in fuo centro mancbit,nccafcender. Hoc modoi- 
pfo in ccnrrum redudo,poftea comienientia matricis medicamina 
adhibenda funr,vclut Mica nigra, coraliorum perlae,& his fimilia 
lia. Itaeffedus ceifabit5& cura perfeda crir. 
Item fimiliter eft etramfeiendum de Caduco,hoc eft, de omni- 
bus fpeciebus Epilepfiie, vndenarn moueatur ae furgat, prout fem- 
perad capitis verticem contendit, ibi venter infime , dorfum fum- 
mc ponatur,& deorfum trahatur. Et non vnico falcem loco,fed in- 
feriusinomnibushominis locuftis ventres 4. modis collocentur. 
Vnicum vero dorfum tantum contraillasquatuor ponatur. Hoc 
modo morbus a capite ad centrum retrahetur. Sequitur poftea Ad- 
ditio, vtTriagummatum adhibeaturexterne in viaad confortan- 
dum. Deinde propinetur E-fle Eifenfificatum, & cordis confortiua. 
Si nimirum omnem caducum fenum ac iuuenum poflumus. Idem 
modus facit etiam pro tollendo fpafmo. Eo ad centrum iuumdi- 
uerfoitandem inuneftio fiat Cum oleoialfs. 
In Tetano etiam cum dotfo Magnetis procedendum eft. Prae- 
gnantium aurem ipafmo haec medicina cum primis conferens eft. 
Veteres medici vn&cuift fuis complicibus,tnulta quidem dede- 
iluxionam, in oculos >aures,os> nares, aut exteriora membra de- Liber. Qvartvs. 
•cumbentium, & fibi ipfis emunctoria & exitum per fiftulas, fo- 
ramina , vlcera &c,mohenrium diucrfionc blaterarunt; quorum 
tamen vntueiTum confilium vix farcimine dignum elf Fundamen- 
.tum enim verum ad centrum diuertendi nec attigerunt, nec do- 
cuerunt, (olis nimirum dyftetibus &:purgationibus vacantes. Re- 
medium autem fluxiones diuertendi palmarum eft Magnes. Si 
pro loci conditione, dotium centro, & poftea venter centro ob- 
vertatur: tunc fluxio omnis,vbicunque in parato emunCrorio fit, 
.adceatnim.fi.uim reuertitur. Ea poftmodumeft in centro rcdftifi- 
canda,digerenda,&maturanda in loco, Sc a maturatione tandem 
rex centro expellenda. Itaque qui vos medici agaris, iam videre 
randem. Fluxiones ftudetis deriuare crudas, non maturatas: cum 
tamen fluxio milia diueriione in locum alium agatur, nifi in lo- 
. co nato prius maturata fit,a:ftjmace iam vero , quomodo in lo- 
cum natum illam deducere poffitis. 
An purgando? Id quidem imptoflibile eft. Viceritis, quam ad 
.podicem, eam minime deducetis. Per podicem eam exigetis, Sc 
quidem crudam adhuc immaturamque cxfiftentem, quo facfto 
quidem morbos augetis. Additio ergo eft, vt fi fluxio in loco na- 
.tohcereac , ibi maturetur, Sc naturae ciicienda inde committa- 
tur. Maturatio hicc fit per Eile Eflenfificatum de lapidibus vini, 
pro ratione praeparationis in lumine experto traditae. Hoc mo- 
do etiam fananda funt crura vlcerofa,&: cancer Sc fiftulae, ac fi- 
miles alii. Excipitur tamen noli me rangere Sc tentigo-praua, 
quocunque corporis loco fint. Similiter etiam de fiftendo fan- 
guine notate. Vndecunquc is manat, centrum iemper illius e- 
xitus confiderandum eft. Poftca venter dirigatur ad retrahen- 
dam fluxionem, Sc dorfum ad eandem reprimendam. Sequun- 
tur haec Additiones, vt potiones adminiftrentur, quibus fanguis 
ad fuum centrum reducatur, vt furorem ac ebullitionem depo- 
nat. Si enim ille inftaraquas in olla ebullientis refrigere- 
tur , malum ceflat. Huc faciunt fecundum meum proceflum 
aquae cordiales. Alius fua experimenta vfurper. Cuilibet li- 
berum eft conueniens fimm adhibere. Qualis enim ille eft 
Medicus, qui nullam experientiam habet ? Cuius ars o- 
mnis in hoc confiftit , vt depingat iam in aliis libris pi<51a Basilica Chymica 
$c fida? Idem procedas edam in haemorrhoidibus tenendus. Abt 
que eo enim,& maturatione ac infrigidatione, perfeda cura nulla 
eft. 
Et haec de Magnete commentari placuit, cx fundamento eo," 
quod natura ipiadocetac demonftrat. Quae cum fcipfara & fuas 
operationes euidenter exhibeat; cur illis, quibus facultas com- 
mendata eft Medica, non licitum iit penitus in experientiam in- 
trare ? Vbi enim definit Philofophus, ibi incipit Medicus. An non 
verus eft Philofophus,id quod Magnes iple indicat: Eo cogni- 
to, annon Medicum porro inquirere deceat? Natura producit 
arborem. Ea produ(fta,vt Philofophus ipfa ceilat, quid fit? quid 
fequitur/ Tignarius. Vbi natura definit, ibi incipit Tignarius. Is 
iam ex arbore facit domum, velut arcularius ciftam , tornarius 
cyathum, fculptor imaginem, Idem facere etiam debet Medi- 
cus, hoc exemplum imitando, & latius rem fecundum demon-- 
ftrationem naturae extendendo, vt eius dueftum ipfe iequatur. 
Nam vt eadem arbor ad multa, non advnum tantum bona eft : I- 
ta& Medicina vna. Quare ad multos morbos extendenda eft. 
Necnon in comprehenfis morbis faltem Magnes vtilis eft: fed 
idem contrahit etiam rupturas, Sc eas mirabiliter in omnibus ae- 
tatibus fanat, & extrahit I&eritiam, ac retrahit Hydropem, cum' 
additionibus decentibus, de quibus hic plura verba facere, ni- 
mis prolixum foret: maxime,cum omnis procefitis fit ieu confiftat 
in attrahendo, repellendo , in loco digerendo , & rupturam in 
Didymo &c. coniblidando.- Hsec ex pradlica clarius difeuntur,. 
nceopus eft, vt impetitis pracmanfus ille cibus in os ingeratur. 
Idem ille tomo ßT. libr. y. de morte rerum natural, pagin. 225. 
ait: Magnetis mortificatio eft, vt olei Mercurii inungatur, vel 
Mercurio vulgi tangatur; Nam poftea nullum ferrum attrahit, 
lib.7.pag. 235.Similiter fciaris dc Magnete,qui in decuplam po- 
tentiam &virtutemtranfmutaripoteft;ncmpehoc'modo: Recipe 
Magnetem, &in carbonibus candefac, ita quidem, vt calefcat val- 
de,fed tamen non fit ignitus,quem ftatim in oleo Croci Martis, qui 
ex optimo Carinthio Chalybe fit fa&us, exftingue, vt imbi- 
bat quantum capere poflit. Ita Magnetem tam efficacem red- 
des, vt per eum dauos cx pariete cuellas , & fimilia mira- 
TranfntU' 
utio Ma- 
gnetis. Libir Qvartvs. 
biliaoperariqueas,quacalius communis Magnes nunquam facere 
poteft. Tom.tf.lib. i. de praeparationibus pag.183. aitde Magnete: 
VirtusinvuIneribusA: vlcenbus cum Haxis& ramentis. Eiusve- 
ro in vulneribus & vlceribus flaxis aut ramentis, talem ponit. 
Recipe Magnetis vnciam vnam,CaIcis ouorum drachmas duas. 
Fiatftratum S.S. ad 4. gradum ignis reuerberadonis per diem ac 
nodem.fAufcr calcem ouorum.j 
Alia praeparatio: Accipe Magnetis vnciam vnam, calcis ouo- 
rum vncias vj Fac S.S.S.incrucibuIo, pone ad 4.1'gnem. Reuerbe- 
rationis per diem &c:nodem, dc extrahe, eritque praeparatus, A- 
lioquin non praeparatus contundendo veram efficaciam extrahen- 
di araittit.Sic vero prius praeparatus,deinde contufus & mixtus op- 
podeltoch egregie operatur; 
Additio in vulneribus & vlceribus cum flaxis aut ramentis. Re- 
cipe Magnetis vnciamfemis,Karabe vnciasduasjfiatpuluis fubti- 
liscumemplaftroOppodeltoch fiueemplaftro Apoftoliconislib. 
fcmis.Reducin vinum peragitationem. Hoc emplaftrum impofi- 
cum extrahitoffa &g'andesBombardarum ex vlceribus & ceteris 
vulneribus.Sicontundasnonpraeparatum, tum magnes perdit vi- 
res:Siveropraeparas,&deinde contundas & commifceas Apufto- 
co>extrahit per fc: fine praeparatione nilfacit.Haec Paracelfus. 
Nonnulli Magnetem calcinatum cum Sulphure foli impor- 
tant, indeque magrmm· expediant augmentum; Sunt & quidam 
qui Mercurium perretortam ab eo deftillant, cui eodem modo 
maximas poftea adferibunt dotcs:volunt & alii quod habeat virtu- 
tes Smiridis,ideoquefic etiam dicunt eile calcinandum. Vide eius 
caput in iequentibus.· 
Magnetis praeparatio fecundum Qmjercetanum Haec eft; Recipe 
fucd AiiftoLrot.fucciSabinaeanavnc.iiij.SucciSerpentariae vnc.ij. 
Spiritus vini lib.j circulentur prius horis xxiiij.horarum fpatio, tum 
deftillentur.Huiusaquaecapelib.j Magnetiseledfinpuluerem re- 
dadi vnciiij.circulentur fimul,& aqua a faecibus deftillccur: idque 
ter reiterabis. Atque hoc pado Magnetis praeparationem af- 
fequere. 
Hollerius ex veterum commentariis refert r Magnetis puluis 
triobolari pondere epotus ex fucco faeniculi,Hydropicis aquas de- 
p 0 
tlQ 1r 
Vl’J$  Basilica Chymicj 
trahit.Et Magnes ipfe capiti admotus dolores,omnefque eius que* 
relasobliterat. 
Emplaftrum diuinum Nicolai capit MagnetemiRecipeGalbam 
vnc.j drach.ij. Hammoniaci vnc.iij.drac.iij, opopanacis vnc.j. Li- 
thargyri vnc.j.(s.cerasnouasvncviij. olei oliuarum li.j.fkOlibani vn, 
j.drac.j. Myrrhas vnc.j. drac.ij viridis arris vr.d Bdellii vnc. ij. Arifto- 
ioch.vnc.ij.Mafticisvnc.j Magnetis vnc.iiij Mifceomnia licutde- 
cet,& fiat emplaftrum. 
Ceratum attrahens: Recipe Ammoniaci,Bdellii in aceto Rofa- 
. ceo diftbi.ana vnc.ij.Galbani vnc, f.Mumiae, Thuris, Mafiicis ana 
drach.iij.Caphurasdrach.ij. Corallivtriufque Msgnetis praeparati 
anaq.v.velfufticjt. 
Emplaftrum Magnetis ad procidentiam vteri; Recipe Magnetis 
opt.lib.vnam Calcis viuaehb.ij.MifceanturacteranturoprimeGam 
vino praeftantiffimojCommaceratisatqj optime commixtis, fuper- 
funde aceti deftillati opt.q.v.ad extrahenda ex eis rubedinem, hoc 
reiteraturtoties.quoadvfq·, nihil amplius infit tinctura, cxrra&um 
ab aceto euapora, in tantum, quantum par eft, aut liquorem craT 
fum,hocextra<ftum mifce cum axungia vrfi,adcmplaftra inde con- 
ficienda.Si tale emplaftrum mulieri appofueris ad (pinam dorfi i» 
inferioreparte,mox retrahet matrice, inque ilium locum rcftirucr. 
Diofcoridesdicithunc Magnete ede optimum qui ferrum faci- 
le trahat,colore ad caeruleum vergente,item qui denius, &: non ad- 
modum grauis.Hunc vim habere dicit craftbs humores educendffi 
cum aqua mulfa,pondere trium obulorum detur. 
EmplaftruQuercetaniadmebra conuulfaex repletione.Recipe 
Colophonias,Ceras ηοιις ana,vn.ij.O- 
libanijMafticiSjCemfts,an.vn.f.Salis nitri,fanguinisDraconis.Te- 
reb. olei Rofati,Salis Arraoniaci,Olei Vitellorum ouoruana drac. 
ij.Caphuras dracb.jlMatris perlatum vnc j. Carabesdrach.j. fs. Ma- 
gnetis vn. f. Vicrioli albi drach.ij Fiat emplaftrum fecundum arte. 
Emplaftrum eiufdem attrahens optimum: Recipe Gummi cort. 
mcd. tiliae extra£ti,vncias,ij.Magnetis praeparati vnc j. Suctini flaui 
praspar.vnc.ls.opopanacis repurgati cumfucco ferpentarias draeb. 
jij. Terebinthinae,ceras ana q.f. Mifce & F.emplaftrum.Venenum e 
vulneribus elicit.tumglandemjferrfoftium, lignorum, & veftium 
■fragmenta adfe trahit. ■ 
JLxtraä'io 
Magnetis. Liber Qvart vs. 
Hmplaftrum ad extrahendum ferrum , fpinas& vitra, D. Fabri. 
Recipe Diachylonis vnc.jALapidis Magnetis drac.ij.Rad. Polypo- 
dii,Dipramian.drac).F.Carabe albte drac.j.axungiae leporis, Canis, 
ana quancüiufficit,iiatemplaftrura. Vel recipe picis naualis vnc.vj. 
Polypodii vnc.j.pinguedinis caponis vnc.iiij. Mifce F.emplaftrum. 
Cataplafma vulnerarium iniigne,cotra quemuisid G, ciuidc. Reci- 
pe Cerae vnc.iijAColophonix feti picisgraecae adipis de pifcib.vulg. 
Mumiaeana vn.j.ß.Myrrhaevn.j.minii vn.ß Coralli albidra.iij Ma- 
gnetis vn.j.cerä vna cuGolophonio diilolui facitc,deinde mumiam 
adiice tk deinde pinguedine, haec ad lentum igne collocato fcprobe 
vafato.Deinde reliquis quoq; praedi diis fpeciebus immiftis ad lentu 
ignem pauliiper ftare imito, probe frequenter moueto,&pcricu- 
lii facito nu fatis eft decodtum, & in fundo fubiiderc incipiat, ftiila 
exalto guttulas aliquas ex calida fpatuia in frigidam. Quod fi illud 
infrigidari &c fpatulaeadhaerelcere fenferis, ab igne remoneto tam- 
diuq·, verfato, donec fua (ponte fit f igefadlum k in fol.dam coeat 
mailam,nefequenriatriagumrnatain ea adurantur, adde infupet 
Thuris,Mafticis ana vn j.Caphurae vnc.j.in olla tamdiu mone- 
to, vtinfrigidatam duritiem contrahat, & manibus tradlaripraedi- 
dtoqiadipe.fubigipoffir,hocmodo Cataplafma rite praeparatü ha- 
bes. Quocifi igitur vulnus inflidtum fit recens, panno linteo eraf- 
fiore illito & parti affedti applicato Cfu buslibetetiam vulneribus 
fiuecaefimgladiofecanteQiue puncbim mucrone fine mHi&a hoc 
cataplafma rede adhiberi poteft.' 
Aliud empIaftrumeiufderruRedpe Olei Rofarum vn.j.ß.dra ij. 
Golophonix, Refinx, picis naualis, ana vnc.j.Ceras, Vitrioli Ro- 
mani, ana vnc.j. Mafticis drächij. Olei 
Quorum yncJ.Spiexdrach.ij.Iunfperi drac.Q Mörnixvnc-ß. Ter- 
rae figillatx,fangain.Draconis,anadrachdj Chimalii diach.vj.lapi- 
dis Magnetis vnc f.Lumbricorum pcxp.aratorum, Camphorxana 
draGh.j.Fiatemplaftrum fecundum artem. 
Elixyr Phlcgmagogurn a capite per modum apophiegmatifrni; 
Recipe Magifterii Magnetis, Magifterii fueeini fingulaferupula, 
Magift.Hxmat.Extradi Eiiphorbiigr.v.fucci Tabacx dfkc.ij. iucci 
Elebori noftratis drachma media,maioranxaqux vncix iiij. Dige- 
rantur vafe claufojdum vniantur.Indiesagitentur, in viufexgutrx  BaSILI€1 ChYMICj® 
Cathanifimulauern poftiintadtergunt rali Elixyre: Recipe o- 
lei ligni fambuci per defcenfumfadi; Olei cupreilianavn.ß. Olei 
fuccinidrach.ij.oleiphilofophorum drach. j. Magifterii Magnetis 
fcrup.iiij. fucci dcverbena, & vifci ex furculis teneris abietum vei 
conis recentibus q.f.pro forma emplaftri. 
Attradiuum Podagricum Paracelii .-Recipe minii, Lithargyri, 
calaminaris.carabe Magnetis ana lib. ß. Terantur omnia fubtiiiter 
&cribrentur,&cunviib.vj oleilini coquantur, addendo cerae lib. 
iij.Terebinthinaelib.ij. vermisiib.j. coquantur, dum emplaftrum 
colorispuniceifit,in quodiflo!uta&colatainf indes haeegumma- 
ta.RecipeOppoponacis, GalbaniSerapini, Bdellii, Armoniaciana 
lib. ß. vbiebulluerint aliquantum , iniice fequentia: Recipe Cha- 
rabe,Mailicis,Thuris,Myrthae,Magnctis,aloepatici, an.lib. J. par- 
tem. Sed fint omnia tenuiter puluerirata>fubigantur>&malaxan- 
do in emplaftrum redigantun 
Attradiuum Maniae ParacclfiRecipe Galbani, opoponacis,Se- 
rapini,Bdellii,Ammoniaci ana vnc. ij. ß. Haec diflolue in aceto,& 
cola,coquein fpiifitudinemiuftam. Pofteafpecieshas tenuiter tri- 
fubtiliffime cribratas immifee; Recipe Mafticis vnc. ß. Thu- 
ris drach.ij.Carabe vnc j.Magnetis drach.iij.Colophoniie drach. ij. 
tur omnia in cerotum quod impone , & foramina extremitatum 
probe imple, & ligationem iemperrenoua,tamdiu, donec mania: 
alterationemfadamfcntias.Tandem pro more chirurgico cutcra 
coniblida aut obduc. 
Paracelfustom.y.pag.i£.ficait:Extradio Manna? Magnetis,eft, 
vt in Alcool redigatur,&ftratificetur cum limatura chalybis in ae- 
quali pondere, & in vafo vitreo luto fanguinis oblitocoquatur in 
©leitare cinctis Hatidis ad fuum meniem.-Poftea accipiatur limatura 
Magnetis, & cum vino redificato digeratur tamdiu, donec vi- 
num rubefeat, denique feparetur vinum a rubedine, Sc remanebit 
in fundo Manna Magnetis, qua: nullum membrum principale pu- 
trefeere finit. 
Medicamentum ad vermes: Recipe Vitrioli cuperofi lib.x. AI- 
cool vini lib.xx.Salis gemma: lib.v. Reduc in Alembicum cum rei- 
teratione dcbita.Fiac olcimuHuiuS olei recipe ynciam ß.H«matitis 
Mannλ 
Magnetit. Liber Qyartvs.' 
drach.ß. Magnetis gr. vii/. fiat mixtura. Dolis granaiiij. ad vij. 
Medicamentum Paracclfi in morbo dilibiuto; i.Fiant hi Trochi- 
fci: Recipe Chalybis Croci reuerberati poftfolution. vnc.j. lem. 
filicis vnc.j.ß.Boli purgati de aquofitate vnc.ij.Tragacanthi difiblu- 
tiindecodlioneplamag.fianrTrochifcr.adiij.Dolcsj.mane, meri- 
die,node. VclRccipehomm Trochifcomm vnc.j. Laudani puri 
vnc.ß.liquorum coraliorum, Magnetis ana drach.j, Theriae« no- 
ftrac deicriptionisq. f.Fiatflolus, cuiusDofis fcrupulusj.ad ferup. 
ij.ß.Aut recipe huius Boli drachq. liquori* Orizii ferup.j. carnis li- 
quoris q.fufiicit.Fiat hauftus vnus. 
Attra&iuumfpecificumpcftilcntiaIc,ParaceIfi: Recipe Quinta: 
ElTenti« Gummi omniumin genere,ana quartam j.Magifterii Ma- 
gnetis quartam ß. Elementi Carabis igneilib.j. Elementi ignei, 
Mafticis,Myrrhac,ana quartam j.& ß.Elcmcntiicammoncae vnc. x. 
Fiat inde cerotum cumcera, .Gummi,Tragacantho, & Therc- 
bintina. 
Vulnerumvtrumqueteloinfliftümftiäicum cmplaftrum pr«- 
ftantilfimum. 
1.9&. iMinii. 
Calaminaris ana lib.iemis. 
Lithargyrii Auri & Argenti ana vncias tfct. 
Olei Lini. 
Oliuarum ana lib.j. & lemis. 
Laurini lib.dimidiam. 
Cera:. 
Colophoni« ana lib.j. 
Vcrnicis. 
T ercbinth.ana lib.femis 
i.ty. Oppopanacis. 
Galbani. 
Serapini. 
Ammoniaci. 
Bdellii ana vncias tres. 
Carabe Cierim, 
Olibani. 
Myrrh« Alcxae&in«« Basilica Chymica 
Aloe Ep at, 
Vtriufq·, AriftolochiiE longa: & rotandae ana vnciam 
Mumiae T ranfmarinae. 
Magnetis. 
HaBinatit.ana vnciam j.& (emis. 
Corallorum alborum & rubeorum. 
Matris Perlatum. 
Sanguinis Draconis. 
Terrae medicata: Strigenfis. 
Vitriolialbi ana vnciam j. 
Florum Antimoniidrach.ij. 
Croci Martis tantundem. 
Camphorae vnciam j. 
Modum parandi talem ieruauit Grollius." 
i.' Gummata quinque in aceto macerata & coCa exprimantur;·’ 
per linteum craiTumbis repetendo co<5hiram.(Dofis Gummatumv 
poteftaugeri propter faeces ab expreffioneremanentes & abiicicn- 
dasjpoftcafupcr lentum calorem in munda farragine vfqj adeon- 
iiftentiam mediocrem infpififentur, 
i. Oleum lini & oliuarum rraponaturalreri Sartagini & addatur 
Lithargyrium Auri& ArgentijCoquantur agitando, donec oleum » 
coloretur.poftca addatur Calaminaris, & paulo poft minium, o- 
mnia illa agitando fere per duas horas coquatur fimul ad fuffiden-' 
tiam,cuius proba eft,fi fupra vnguem gutta concrcicat &condenfe- 
tur,nec amplius diffluar, - 
3. Tandem etiam addatur circa finem vernix, oleum Laurinum 
cera colophonia;omnib.bene inuice miftis & liquefacis & ab igne 
fepofitis.PolVea da operam,vt Sartago cum gummatibus paüiadm 
calefiat,&fucceffiue affunde liquorem e fecunda Sartagine güma- 
tibus diligentiffima agitationeincorporädo, fupra lentiffimum ca- 
lore(caue ne bulliat,alioquin gummata in grumos coeunt, & oleo 
difficulter mifccnturjpofteaagitando addanturpulueres & dilige- 
rer per horam omnia agitemunVltimo Camphorarefolutainoleo 
luniperinoaddatunfi forte nirnisdurum ciTct, addatur adhuc ali- 
quid Ceras &: Coiophoniat. 
Proba iufta: decoCionis haec effiBacülo incinCo guttulas aliquot in aquam ftillarefinito,fi digitis materia mollis,coquatur 
diutiusdonecdureicat: Tum demum ab igne deponitur, & in ma- 
gnam peluim aquapicnam cftundarur, ac manibus oleo Cina- 
momaelino. Rofarum, lunipcrinoi Lumbricorum Hypericonis ana 
q.f. (mixto) perungis pinfere.acinftar malagmatis ilibigere conue- 
nir,horis tribus vel quatuor, (eruetur ad vium.ciformans inde prius 
magdalconibus alurae includendis. 
Vires huris Emplaftri funt innumerae ; (ub Lunari globo non 
repetitur efficacius. 
i. Contmnueteratavicera,necnon recentia vulnera Sc i&us, 
Vbicunque funt in corpore,etiam in capite. 
i. Siccat& mundificatvulncra, carnem bonam producit, con- 
fdlidat.acfanat vnaieptimana efficacius, quam aliudmefcintegro. 
3. Putrefcere non finitbonum,iniupcrcorruptionem,mabeque 
carnis excrefcentiarn impedit. 
4. Ncruis truncatis aut contufis optimum eft remedium. 
5. Femim,lignum,plumbum,&: alia quaeque de vulneribus ex- 
trahir,fuperimpofitum eis tantum. 
6. Venenoforum animalium curat morfus enim 
x venenum. 
7. Marurefcerefacitapoftematacun&afuperimpofitione fola. 
8. GeneraCancrum, Fiftulam, Scrofulas* ignem Pcriicum eft 
remedium excellens. 
p. Mitigat omnes dolores,cuiufcunque vulneris aut i&us. 
10. Contra rupturam. 
: ii. Vbi caput inflatum eft, radantur capilli & imponatur cra- 
? plaftrum, 
12. Dolores dorfiimpofirionetollir. 
13. Ficus cutis extra & intra fanat imponendo. 
Viresittas feruat integras,annos quinquaginta, quo tempore te- 
<que efficax eft ac recens compofitum. 
Ltber Qjartvs? 
Gap vt XIX. 
De Berillo* 
T> Erilius Indicae regioniseft gemma,Smaragdo fimilis,fcd aliquä- 
JOck> pallidioris coloris violacei,fiue Thalaffii.Probariftim« funt. Basilica Chymicae 
quae limpidi Maris virorem quam maxime referunt. Ex huius quod- 
que genere fune Chryfobcrilli didi, colore languidiore,fulgore ad 
Aurum vergente. Poliuntur hexangula forma, vtteftatur Plinius, 
aliter enim politi hebefeunt: fuigoremque ni color Turdus angulo- 
rum repercufluexcitetur amittunuNbucmab authoribus eius enu- 
merantur varietates- 
Dilutum huius gemmae ex aqua, oculishumentibus,rudibus,, 
iufpiriiSjiecorifque malis mederi aiunt. Aduerfus hoftium quoque * 
Tniuriam,&pigritiam vale· e tradunr.Ingenium fertur acuere, con- 
ingatofque conciliare- 
ParacelfusinquitdeBerillistom.ir.pag.Kj. Ante omnia notate’ 
Berillorum proprietatem. Hi Tunt in quibus /pedantur praeterita, 
praefentia,&futura.Quod.nemini admirationi eile debet,ideo,quia 
Tydus influentiae imaginem & fimilicudinem in Cryftallum impri- 
mit, fimilem ei, de quo quaeritur. Id fieri oportet per coadionem 
conftellationis velutin Magica traditur. Sicut enim Solis fplendor 
in Cryftallum influit: Ita fydus quoque deorfum infubicdum im- 
pingitur. Praeterea nota ftmt fydenbus omnia, quaein natura ex- 
iflftunt. Cumque Aftrahomini fubieda/int; poteft is vtique illain 
iubiedum ita cogere,vt voluntati eius ipia obfecundent. Pro feien- · 
tiae enim modo ipia fefe operatio exierit, Scc. cius generationem* 
vide apud eundemtom.8.lib.i.Philofophiae, textuq pag.63. 
VtitureoTheophraftusParacelfusmdefcriptioneferpherre lib. 
2.de Tartaro trad. 3.cap.5 pag.23i.Recipe de Scorpionibus drach» 
j. Lapillorum Cancrorum, radicis Aquilegii ana dtach. ij. Beril- 
Ji perfpicui vnc. j. fiat mixtura, cum Alkolc vini cum pin- 
guedine. 
Aliud eiufdcm medicamentum in grandine & vfnea: Recipe 
Tartari deftillati, iem.fcenngraici', P/yllii ana dracH.ij, Berilli pras- 
paratidrach. vij. Fiat puliiis vel compofitum- Dofis a 
drach. ij. vfquc ad 
drach.iij. 
Vim. Liber Qvartvs. 
Ca p y t XX. 
Oe & 
LApis Amianthus, teils Diofcoride, in Cypro nafcicur, fclflh a- 
lumini fimilis, flexilis etiam, vt filä ex eodem hanc, ex quibus 
ipe&aculigratia veftimentatexanturjquorum haec eil natura, vti- 
gnibus iniefta ardeant quidem, fcd non confumantur, verum pur- 
gentur. Atque Hic lapis non eil alius quam is quem Pharmacopo- 
las Alumen plumofum voeanc: cui hic natura eil,vtaliquoteriam 
dies igne crematus non confutuatur .·-qui etiam interdum flexilis 
adeoinuenitur, vt fila ex eo duci poflinr. Germanis ©fdnjfcuts#/ 
&c.Quodvero Plinius Indici Lini memi- 
nit, quod igne confutuatur, videtur de hoclapideintelligendum: 
ac fabulis negotiatorum deceptum efle authorem , qui Lini illud 
genus in India efle commenti. Commentum etiam eft,quodagyr- 
tx pilos efle Salamandrae hunc lapidem nugantur, . Hic veneficiis 
refifttr omnibus,priuarim Magorum: Asbcilos quafi irreftingui- 
bilis,a natura fua didlus eil. Gemma eft coloris ferrei, quae vt femel 
acceniä fuerit,igniqueexarferic,reilinguiampliusncquit,vnde no- 
men eil impolitum. Ytimur ea in praeparatione Lampadis vitae ac 
mortis: Artificiofaautem opus habet incenfione ,eaque non abi- 
gne,fed radiis folaribus in fpeculum concentratis &c.. 
loan. Baptiila Pörta lapidem Amianthum in tali vnguentoprae- 
feribit, quod dicitur abilergere ventris rugasa partu .- Recipe cor- 
nu ceruicombuili, lapidis Amianthi, Salis Ammoniaci, Myrrha*, 
Thuris,Mailicis ana q. f.Trita cum meile mifccanmr.. 
Capvt XXL 
Oe ALtitc^*. 
AEtiteSjLatinc Aquilinus,Germanis, WfrfWlV quod in Aquilas · 
nido,quae Graecis dicitur, inueniacur. Abfque hoc enim Basilica Chymicj 
lapide oua Aquilam parere negant :& ferunt quod ab Aquilis in 
nidum deferatur,ad ouorura calorem contemperandum, ne nimis 
calefiant,dum incubantur. Gemmaeft cortice duro, fcabro, &: 
minime leui, alium in fe lapillum inclufum continens, qui dum 
quatitur feu commouetur, auditur: inde quafi praegnans dicitur. 
Huius genera funt quatuor. In Aphrica nafccns putillus & mol- 
lis intra fc, ac vehit iu aluo habens argillamfuaucm, candidam: 
fnabdis,quem foeminei fexus putant. Mas qui in Arabia nafeitur, 
durus, gallae fimilis, aut fubrntilus, in aluo habens durum lapi- 
dem. Tertius in Cypro inuenitur, colore illis in Aphrica naicen - 
tibus fimilis, amplior ramen atque dilatatus: caeceris enim gib- 
bofa facies, habet in Aluo arenam jucundam & lapillos: ipfe tam 
mollis,vt etiam d [ξ ris fricetur. Quarti generis Taphiufius appella- 
tur, nafcens iuxta Leucadem in Taphiufi i : qui locus ex dextra 
nauigantibus ex hac ad Leucadem. Inuenitur in fluminibus can- 
didus & rotundas. Huic eilin aluo Iapis, qui vocatur caliimus, 
necquicquam tenerius. Praefertur Aphricus.&quienido Aquila: 
decerptus. Peflimirotundi, in flaminibusalueisinuenti. Quod 
ad vires; finiftro brachioalligatum maximovfui dTegrauidis,qua: 
foetum ob vceri imbecillitatem aegre continent, certo affirmant; 
fed parturientibus a Brachio amoueri oportet. Praeterea foemi- 
nibus earundum alligatum citra dolorem parcum educere , eft 
probatum. A partu vero ftatirnafoeminaamouendus, ne vterus 
fequens partum vitiet. Ferunt de hac, quod furem, quod miratu 
dignum , in pane conditus prodat. Furem liquidem nihil cum 
hac dccodum, manfum etiam, deuorare pofle. Tritus & cerato 
. exceptus , citrino, aut gleucino, aut alio excalfaciente, comicia- 
, les magnifice iuuat. Ad magicas videntur artes referenda,quae 
de hac produntur, quod vx orum furta manifeftet, 
& futurorum fcientiam ape- 
riar. 
Vires. 
i. Quod Liber Qvartvs. 
Cap vt XXII. 
Oe Perlis ßue LMAYguritk, 
X yf Argaricae praegrandes vniones Latinis dicuntur: minores La-- 
LVJLcinis Margaritae, Germanis Vniones autem dicuntur, 
teile Rondelecio, non quod invnica concha vnicus tantum inuc- 
niatur, fed quod duo nunquam indifereti in eadem inueniantur. 
Italis dicuntur perle. Arabibus & Periis, Lulu. Indis, Moti, in Ma- 
lauar Mutu. Lufitanis Aliofar, quod Arabice fonat deLurfar,id 
eftjPortusinMari Perfico,vbilaudatiifimacgcncrantur, cilquehic 
finus in Oriente, vnde&Orientales dicuntur. Alias etiam gene- 
rantur a promontorio Comorim , ad Infulam vfque Zeilan. ( quac 
pifeatio &c captura eil Rcgis Lufitaniae.) Deinde & generantur in 
Infula Borneo. Sic & nonnullas Chinarum regio mittit, fed vües. 
Gcrtum eilctiam innouo orbe inueniri,verum nulla ratione cum 
Orientalibus funt conferendae. Orig© atque genitura eil e con- 
chis, vt di(Slum , haud raultum ab oilrearum conchis diilimili- 
bus. Conchae autem quae fuperiori parte maris natant ,grandio- 
res Margaricasgencrant: quae vero in alto mari degunt, minutio-r 
resproferunt. Haeconchaeaeri expolitaeficcantur,& fefe pandunt, 
in quarum inucniuntur Margaritae nunc multae, nunc paucae, pro 
concharum magnitudine.-Inueniiinmr etiam conchiliis oilreifue, 
fed minus nobilcs.Omnium autem praeilantiffimac ad generandas 
Margaritas cenientur eae conchae leues ÖC candidae, quas eius regio- 
nis Chcripo appellant,ex quibus cochlearia poculaque conficiunt 
tur.Verum Cheripononi.e.conchylium,quodmaterJfeu vt vulgus 
loquitur Nacraperlarumdicitur.Nam id Chanquo Incolae vocant, 
cx quo videlicet,mciäqciftalac,fpherulae precariae fabricantur,quod 
licet parte externa mbrum fit,St impolitum,interna-tamenlaeaififi* 
»um eil, St afpedla pulcherrimum. Deuehitar id Conchylium 
ßengila mercimonii gratia, vbi expolitur, & poculi vices iuppler, 
maxima ramen ex parre conficiuntur ex eo armillae, & alia o- 
pera. Volunt autem nonnulli Margaritarum pondus fenedute minui, & coloris elegantia immutari: Tale autem &: oryza ieuitcr 
confra<5ta,diu verfatas recuperare, 'Dicunt item & Margaritas poft 
plenilunium captas,cum tempore minui & dccrefccre: Quae vero 
ante plenilunium capiantur, huic vitio nequaquam eiTe obnoxias. 
Indiraro vtuncurad medicinam :Mauritani vero eas, noftromore 
cordialibus medicamentis immifcent. 
Porro Margaritae fiue vniones,fint candidi, corpulenti,orbicu- 
lares, ponderofi.integri non perforati, ( arte enim perforantur non 
natura.vt fabulantur quidam ) quia dum ferri acie perforantur, ae- 
re inficiuntur, & ad. vfum medicum non veniunt idonei, nam & 
vires eorum immutantur. Ad cordisaffedtuSjvitalemq; ipiritum 
confortandi, praecipuam opem ferunt. Cordis tremorem capitif- 
que vertiginem pellunt. Collyriis admixti oculorum nubeculas 
detergunr, & aquam eo defluentem abfumunt. MifcenturSacha- 
ro, quod vulgo manum Chrifti cum pcrlis vocant, aduerfus animi 
dcfe&ionem. Recipiuntur etiam in Antidota, vel pdlueres cor 
corroborantes. Valent. &aduetfusfanguinis fluxum ,&c opitulan- 
tur Dyfentcricis. Menftruacohibent: Dentcfque purgant. Eifcn- 
tia,oleumque,eorum (dequoin fequentibus) ad nemorum refo- 
lutionem, conuulfionem, marcorem fenilcm ,&phrcnitidem con- 
ducit,figrana 6.ex humore aliquo appropriato fumantur. Corpus 
ianum conferuat? Laeium priftinae fanitati reftituit :Lac muliebre e- 
mendat,augetque &c. Nunc propius accedemus ad perlarura A- 
natomiam, haec in genere ex mente variorum praemittere ncceda- 
rium iudicamus. 
Lapidibus pretiofis,(inquit noftra latrochymia) finitima: ma- 
ximae iuntperla: & corallia, quae infignem quoque obtinent car- 
diacam facultatem. .‘Summum arcanum inperlis confiilir contra 
phthifim&confumptioncmcorporis, nihil eft, quod humidum 
radicale magis conieruct , quam medicamenta ex artificioic 
& legitime arte ipagyrica praeparata , reftituunt vires amiilas &C 
membra principalia confortant. Praeparantur autem ex his, praeci- 
pue haec medicamenta Sal,Magifterium,Tin£tura,oleum Spiritus» 
Quinta Edentia &c. 
Primo agemus de Sale &Magifterio perlamm: Perlae non per- 
foratae induntur vitreo vafi (quidam vt Borncttus vult contun- 
Basilica Chymici 
Viret Liber Qvartvs. 
duntjeifque affunditur acetum ftillatitium optimum"( nonnulli 
affumunt acetum radicatum,vel fale aut aliis acuatum) ad eminen- 
tiam trium digitorum,vafeque vitreo beneclaufo, appofitoquea- 
lembico C£ECo,finuntur ftare in cineribus calore lento, feu digeftio- 
ne,fpatio diei vnius,duorum aut trium5ratioce menftrui foluentis: 
fi menftruum nolens amplius foluere propter eius de- 
bilitatem,recens itidem affunde, vique dum fiat totalis folutio) a- 
cctumdeftillationeinarcnaadficcitatemabftrahe: defUllato ace- 
to exime aut femel aquam tofaceam inde adhuc per Balneum elice 
aut abftrahe; puluerem in fundo remanentem diligenti adhibita 
cautioneexficca,fictenesfalem pedarum; fin vero omnimoda a-1 
crimoniaacetipriuauerishunc puluerem, tum Magifterium tenes1 
pedarum, vti nos vocamus. Salem hunc pedarum facili via in o- ■ 
leum refolucre poteris, fi ad marmor vel vitrum in cella pofueris,! 
inprimis autem in asftate prafertim Iunio,Iulio aut Augufto: Pcrla- < 
rumvcroTinduramexMagifterio hunc in modum confice. Ma- 1 
gifterium pedarum indatur vitro, fupcruffundaturquc fpiritus vini i 
optimus ad eminentiam trium digitorum, appofito caeco Alembi- i 
co, claufifque optime iunduris digeratur in calore lentiffimo, do-/ 
nec viniipiritus tingatur: Hunctindumfpiritum aperto vafcleni- 
ter effundas , nouum magifterio in fundo relido affundendo &c 
procedendo,vt prius:totiefquerepetendo, donec vi fpiritus non 
amplius tingatur,& tota tindura euocata fuerit: tunc omnem fpi- 
ritumtindumin B. lentiffimo calore a tindura per dcftillationcm 
ad medietatem abftrahes,fic fola tindura remanebit, fin vero in 
forma craffiufculiliquorisinftartinduramabftraxerisfeu relique- 
ris,Q:Eirentiam tenere tefeias. 
Quod fi vero raauis ex tindura hac oleum Sc infi- 
gniorem conficere,denuoaffunde tindura: fpiritum vini abftra- 
dum, addita pauca Camphora, ita vt ad libram vnam tindurac 
Margaritarum fitCamphorae vncia femis, digere » dcftillationcm 
repete, primo Jento igne, dum maxima pars fpiritus vini per A- 
lembicum afeenderit, tum muta recipientem &. fortifica ignem 
& videbis , tandem afeendere materiam flauam craffiufculara 
mellis. Hacc vera Margaritarum Eftentia infigne decus vita:. Spi- 
ritum quod attinet ille conficitur vt fpiritus coraliorum de quo 
Sal perla- 
tum. 
Magße- 
rium ptr- 
larum. 
Oleum ptr 
larum. 
Tindura 
perlatum.  Basilica Ghymica 
vide fiequentia. Audiemus &: de hisParacelfium, vniones, inquir, 
etiam in aquam reducendi fuut, ad hunc modum videlicet: Re- 
cipe, Acetum corre&um, cui tritos vniones imponito, perque 
menfiem in co digeri finito; fic in aquam reioiucntur. Deflilla 
tandem & per Balneum, acetum fieparato, quo peradlo repedes 
vniones in fando refiolutos in aquam:Hoc cifMagjftcriusn per- 
latum &vnionurn. Et quarauis huius pra&icae via breuis & faci- 
lis proceiTus cxfiftat, experto nihilominus adhibe fidem. Mirifi- 
ca liquidem ipforum eft operatio, non tamen fit per artem haec vir- 
tutum addo, fied in natura ipfarum pofita eft, quae occultatur in 
fubftantia craffa, propter quam operari non poteft, ficut mortuum 
corpus , fed refolutione fa&a viuificabitur cius corpus: de quo 
fatis. 
Eodem hoc tomo lib.j.cap, 4. pag.i45*dick deperlts. Sed vt 
ea, quae de QJBdentia diximus, (vide &: cap. 1. huius libri) claruve 
elnceficant,obficruandum,nihil magis cife Auro propinquum Per- 
lis.Quatuor igitur Elementa,quae Perlis infunr,eadem ratione cum 
Auro in temperationem redigas oportet,id qued vere exfiftit Q ΗΓ- 
fentiacitraamiffionem fubftantiarum. Porro fiiuxrapraefcriptura 
Perlas in Quintam Eilentiam tranfmutare velis, pro ratione Quin- 
tae Edendae age.necquicquam immuta praeter principium , in quo 
vltimam materiam , quae in conficienda Edentia fiolis prima 
materia exfiftit,adiungi neccdecft. Ea cxeiufmodiRecepto elici- 
tur. Principio redige Limonem in liquorem, denuo relcuatum* 
in quoPerlae calcinadonem arripiunt,exficcatae refioluantur,quae 
refolutioin Elementum, cuiproifusnulla complexio incil, erum- 
pit. Ed enim huius vis vniuerfa, fimilis Quintae Ed: miae. Nolim 
hoc loco admittas rationem cxrra6donis; quam Archelaus praeteri- 
bit,.neqne id genus alias-feparationesSpagyricas: Nam fiuperior 
tranfimuradononrnodoeamcnibraquaedtbilia fiunt, priftinae va- 
letudini reftituir,fied caedam quae valida fiunt, acrobufta, in eodem 
vigpre confieruat. Hinc cft cur Pedae pluris, quam reliqua fiperma- 
tafiant: inter quas longe praeftanddimasOftrearum ede affirmo. 
Plura vide apud eundem eodem tomo lib.3-cap.4. pag. 166. Vi- 
de etiam Libauiumlib.2.Alehern.ti»a&,2.cap.4.pag.i24.&: m Jrcm 
CaU’matio 
PtrUrum. Liber Qvartvs* 
De MagiftenoPcrlamm alius Philofophus fic refert: Diilblue 
Perlas tntas in aqua cum ipiritu Vitrioli. Digere per 
no6tem:& fupcr diiToliitionernfiltratarn prius, gutratim iniiceo- 
4eum Tartari: ( melius fpiritum vini) & fiet inltar la&is. Superfim- 
deaquarn commune,&d gere: ficpraecipitabiturpuluis candidus 
ad fundam vafis. Aqua feparatur, & alia fupetfunditur ter vel qua- 
ter, dor.ee omnis acrimonia feparerur. Tandem puluis exficca- 
tur&ad vfusTeruatar. Varia» quidem excogitatxfum viasibluen- 
di Margaritas, per fpiritum Vitrioli, per fpiritum Guaiaci re£lift- 
catum: per fpiritum Saturni ( vide Bifilicx Chymicx lib. i.eap. n. 
pagin. ij/.&c. Jper aquam Locuftarum,Quercus noucllac: fim- 
pliciffima vero videtur per acetum, vti & vultCrollius nofter in 
iua Bafilica Chymica pagin. 161. Vbi dicic poft folurionem ab- 
ftrahitur acetum ad iiccitarem , & Sal( (iue Magifterium ) aqua 
piuuialt deftillaca , vel quod melius Rore Maiali fupra triticum 
eolleito, folurunv& fiitratum denuo euaporatione ficcefcar,rei- 
terando quinquies vel fexies hunc laborem , done Sal (diueMa- 
giftcrium) candidiilimura habeas ab omni acerofitate acri libe- 
rum. Cuius vires ac vfus talis cft. 
i. In contradluris,refolutioneneruorum,conuulfione&phre-.j 
riiridc. i. Corpus fanum conferuat, lacfum prillinx fanitan refti- 
tuit, lacmuliebreemendar, femen vtriufqueiexusauget tk corri-4 
git. $. in confortatione cerebri, memoriae & cordis conducit,in1 
aqua CinnamomiiBorraginiSjBt gloirx^aluix.4.Prophyla&icum 
Apoplexiae & Vertiginis. 5. Exiccar d#confurait omnes prauos 
humore· in corpore exiftentes, e quibus Podagra, Arthritici do- 
lores , & Febres folent exiliere. C. Contra Tabem, ariduram, 
& marcorem fenilem. 7. Vtimur etiam in Hydropead confor- 
tationem praemiiTis generalioribus. 8. Contra calculum lingula- 
re, p. Renouat, auget & confirmat humidum radicalc, ira etiam 
a fencÄute debilitatis iummopere conducit. 10. Certilfimum 
praeferuatiuum contra Paralyfin bis in feptimana decem grana in 
vino Maluatico. n. Mitigatiuum in morbo venereo quotidie 
lo.granafumendoidque pcntf.dies. 12 In Epilepfia lingulare eft 
medicamentum: Yfuseius per 6. feptimanas,manc &vefperi. 
Viret yvfm 
4C dofis 
Magiflerii 
feriarum. Basilicje ChyΜΪcλ 
rj.Prajferuariuum in Podagra,quotidie io. granis vten do, & per 
i z. dies continuando, 14. Fortificat humorem vitas & naturam 
internam in omnibus membris, 15. Contra tremerem & pulfatio- 
nem cordis , item animi deliquia in aqua Cinnamomi, 16. Foetum 
in vtero etiam fortificat. 
Dofis-eiusa gr.10.1z.15. vfquead fcrupulum integrum ex aquis 
conuenicntibus, Cinnamomi, Buglofloe. Offertur etiam in aqua 
roris Maialis5fupra triticum, vel Frumentum colle&i. Vel ex A- 
qua Rore 11 2vel Roris Tolis quas deftillandoflaua egreditur, quod 
mirum eff,ficutetiam Crocus facit, & verbafei florum fuccus cx- 
preflus infolatus 8c deftillatus. Notandum fiperlasfoluanrurpcr 
Acetum Botin, &edü!coratumfal in cella Tuis menfibus in liquo- 
rem fluat, vti fiipradi»jtiim,tunc huius liquoris aliquotguttae, mi- 
ro &iucundofpe&aculo coagulant optimum vini ,\jkohol in Bu- 
tyrum fciflile. 
AuthorquidamficvultfoluereMargaritas, dum ait; Margari- 
tas folucsvera folutione cummenftruo acctofo: fed fieo careas, 
Vtetis acido mcnftruo alcolifato cum debita proportione vinifpi- 
rifus etiam aicooiifati,fucco etiam Limonum &c Berberis depura- 
tis,filrratis &pracparatis,vtdccct,eadcm etiam proflant. Ablutioni- 
bus auferes ex Margaritarum anima aciditatem ,fi aliqua reman- 
ferit ratione menftrui. Exhibentur autem huius Eflentias grana 
duo,aut tria cumiufculo competenti,quod ihtim ladfsinflarde- 
albatur , ad cordis corroborationem &c vires reficiendas. Earum 
etiam Eflentia putredini fcorobfidenti, peftique & venenisobfi- 
ftir. Eadem ratione ex Hyacintho,Saphyro, Smaragdis,Grana- 
tis, Sarda, lafpide Eflcntiam propriam elicies , veramque ipfa- 
rum praeparationem poteris aiTequi ad multos curandos morbos. 
Hoc modo etiam praeparabis fpongiarum lapillos, Lapidem Ju- 
daicum, Lyncis & Cryilallos, ad calculos Renum conteren- 
dos. 
Nos tradimus &fblutionem genuinam perlarum j. lib, Bafili- 
caerChymicae· cap. ir. pag. 133; &pag. 146. Sc 118. &c. Nonnulli eas 
foluuntper oleum falis, Item mcnfttuum vegetabile magnum,fpi- 
ritum aceti &iimifia ; Hos modos &rmenftrua ex fuperioribus fatis 
dilucide cognofcere potes.Pbrro Sc hoc notandü eft: Ad cade,quae Liber Qvartvs 
Magiilcriam&Salconaeniunt,tin<5lura , oleum &E(Tentia etiam 
conducunt,fed maiori cumefHcacia. Exhibentur autem Tindlune 
fex vel 0Λ0 guttae, ΕίΓ ntiae tres ad fex , olei tres ad quatuor cum 
menftruis appropriatis vel iufculo competente, ad cordiscorro- 
borationem vires reficiendas,putredini quoque cor oblidenti, pc- 
ftique 8c venenis obfiilant,&c. 
A nonnullis foluunturperlae per acetum centro mundi imprae- 
gnatum.deindecumS.vini eiI'enfificant,indefoIutioncm Philofo- 
phicamfa&arnefle dicere autumant,fed falluntur,tu vide folutio- 
nes coraliorum & longe aliter credes. - 
Poliunt &Perlae fieri, veris in forma prorfiis fimiles, ita vtiplen- 
dorfs & fpeciei ratione non bene a veris difeerni poilint, de quo vi- 
de Theophrailum Paracelfum tom.tf.lib.yrpag.^j. 
De Matre Perlarum feiendum eil, quod eodem plane modo, 
quo ex perlis conficiuntur medicamenta Chymica,ex Matre quo- 
que perlarum praparanturmedicamenta. Habentautem taliaipe- 
cificam vim ad Matricem confortandam, conceptionem promo-5 
uent,& febobus vtilia funt. Adminiftranturfemper cum conuc- 
nientiliquote.Döfise{lplcrumquearcrupuIo(emis ad fcrupulum 
integrum, (ummumell arcanum, in dato menilruo (eu philtris, fi 
c uspar quantitas mifceatur cum aquali quantitate fecundinas prae- 
paratas atque calcinatx.a mafculo; &:c. Nunc & paucis videndum, 
in qua forma & methodo antiquiores & rcccntiorcs Medici periis 
fint vfi;- 
Potio Alexipharmaca, contra vulnera Sclopctica venenata 
Quercetani: RecipeMichridat. Thcriacae opt. anadrach.ß. Mar- 
garitpraepar.anaicmp.j.Coralli rub.praep.anafcrupul.j Boli Arme- 
nidrach.ß.Syrupide Limonibusvnc.j.Aquarum Baglofiae,Scabio- 
fx,ana,q.r.Fiat Potio.Reiteretur bis vel ter fi opus fuerit. 
Alia eiufdem pro ditioribus : Recipe EiTentiae Märgaritarum 
Auri vitae anagr. vj.Efiemiae Corallorum gr.viij.Terrae Sigiilatx ele- 
ctas fcrup.j. Aquas Theriacalisnoilrx vn das ij. Fiat potus, ilatim Tu- 
mendus,cor mirifice ab omni veneno & contagione tuetur. 
EpithemaAhdernaciin febri continua; Recipe Margaritarum 
Gr.xij.(peder; Diamarg.frigid.drach. ß. fpea Diagemmae;Santali 
Citrini,Corallirub.an.fcrup.j.Ramcnti Eboris fdmp. ß, Gf oci gr.ii. 
Dofis Tin- 
dura, if- 
' fentia, & 
o’ei PerU' 
rum.. 
Fer U arti- 
ficiales. 
Mater' 
Feriarum. * 
Dofii, BastltcjE Chymccje 
AquaeRofarum,Intybi,Bugloffiean.vncij.ß. aquae Cichorii vnc. j. 
ß. Vini AcetiRofati ana vnc. ß. Linteum veKpongia his omnibus 
imbuta,hora vnavelfefqiuhora ante cibum, cordis regioni appli- 
cetur, per atibrem frigidum,(apiufq; mutetur. 
Puluis pro Epithemate cordis refrigerans Auguftani: Recipe 
tflor.BugloiLBetrag.Meldisan.m.ß Sant.omnium.Roia.rub.ana 
d rach.ij.cornCitri,(em. Acecoiae,ligni Aloes,Caryophyl ana drach. 
ij.ß.frag.lap.pretioforuinanadrach j Doron!ci,ßeenvrnuique,iuc- 
cmi,ollis d.· corde C.ana fcrup.nij.Margant.prsepar. Coralli vcriwf- 
que fpodii anadrach.ß.Croci fcrupul. £. Camphoraegr. vj. Mofchi 
igr.iij .Trita omnia probe jvlui referuentur. Mirifice in cordis aifedti- 
bus,palpitatione,iyncope, inconciiis propemodum viralibus fa- 
cultatibus,meknc4mlicis,(plenids,triftibus & ddpcrantibusfuC“ 
currit,in pcTrilitate cordis (piritus refocillac. 
PuluisaliusSyluii:Recipefior. BuglofiBorrag. Meliffiean. m.R 
Santa!, omnium, Roi.rub.anadrach.ij. Doronici, Been albi ac ru- 
bei,Carabe,offis de CordeC.anaicrap.iiij.cort.Ciindem.Acctoiie, 
ligni Aloes,Caryophyll.anadrach .j ß Croci icrup.j Margarit. drac. 
β.Mofchi gr.iij. Camphoraegr.vj. Frag lap.nret. omnium drachq. 
Coralli vtriufque fpodii ana drach.ß.Trita per fe miice. 
Puluisaliusad peftemFIorentini: Recipe Santali Otrin. Terrae 
Lemniae, Rad Tormentillae, Sacha. albi ana drach.ij Santalirub. 
BiptamniCretenfis,Cornu C.vfti,Margarit.Rof.ru b.Boli,AriftoI. 
ror.Pimpinellae,Myrrhae,Zedoariae ana drach.j Caphurae, fern. 
Gitri,Croci,Hyacint.anadiach.f.M &c fiat puluis tenuiffimus. 
Puluis addentifricia'Ranzouii:Recipe Corall.rub. Aluminis an. 
drach.ij.cornu C.vfti,Santali Cicrini, fang. Draconis ana ierup.iiij. 
Margarit.draeh ß.ipumeeMaiisdrach.iij.Mufcigr.i j. Caphurae gr. 
V. Fiar puluis fubtiliffimus, quo fricentur dentes, aut in pilulas 
metar cum Syrupo aliquo, aut Meile roiaceo. 
Diamofc.dulce Mefuei.-Recipe Croci,Doronici,Zedoariae,ligni 
AloeSjMacisana drach.ij.M irgarit albarum,Serici crudi vfti,Cha- 
rabe,Corallirub.ana drac.ij ß.ßaiilici citrati,GalIiaeMcfch.amdra. 
j.lv.Been albi,rubri,folii autCinnam.Spicaelndicae.Caryophyll.ana 
drac.j Zingib.Cubebarum,Pipcrislongian.drac.j.ß. Mofchifcrup. 
ij Excipe cum Mellis crudi lib.j. vnc.vj.coque %■ F. Eledhiarium in L 1 Β ϊ R Qv A K ϊ V S 
vafc vitreo conternandum. Dofis dracj. ad ij. Diamofchum amaiü 
ciufdem;Rccipe Croci,Dorotheas Zedoari;e,ligni Aloes,Macis ana 
drac. j.Margar.albarum Serae crudae toftae,Charabe, Coral.rub.an. 
drac j.si.Galljae Mofch. Ocymi citrati drac.ij.rs.Beenalbi,rub. folii, 
Spic£elndicte,Caryoph.an.dra.j.Zingib.Cubebamm,Piperislongi 
anadracli.j.f.Mofchi icrup.j.Abiinth.Rofrub.anadrach.iij. Aloes 
lotae drach.iiij. Caftorei, Ligüftici anadrach.j. Cinnam, drach.j.ß. 
Excipiuntur mellis quantitateiuHicienti. 
Ele&aarium Diap<x*onias:RedpeRad.Poeoniae vn.j.Macis,SpiciB 
Indic£,Croci, Coralli rub.Margar.non perforar.Mafticis an.dtac.ß. 
Myrtillorum verorum drac.j. Mofch.Caryophyl. 
folii,Zing Piperis lögfiCardamo.gr.parad.an.drac.ij.Glycirrh.dra. 
y.Anacaidu.drac.j.fi.MofchijAmbraeanagr.vj.Sacharialbiflimi q. 
f Fiat confectio in tabaiisjinaeitare.Iu hyeme vero, adde ipeciebus 
triplum mellis defpumati, 6c conficiatur Eleduarium. 
Pleres Archonticon Nicolai Recipe Cinnam.Caryoph.ligni A« 
loes,Galangae,S picae Indicae,NucisMofc.Zingiberis Spodii.Schoe- 
nanthi,Cyperi, RofarumViolarü an. drach.j.gr.xv.Macis,Glycirrh, 
Mafticis.S: yracis,Maioranae, Menthae aquaticae, Cardam, Piperis 
logi,albi,fern. B,-.filici,Bicc>.lyrri,corr.Citri ana fcrup.ij.gr. v.Mar.- 
gar.Been albi rubri,Coralli rubri,Serici vili ana fcrup.j, gr.ij.ß. Mo- 
khigr.vij.s.Gampho aeg .v.Syrupi Rofati Sach. albiaaavnc. viij. 
Fiat Ele<5t larium.Serueturin vafe fiddi vitreato pei annos duos. 
DiathamaronNicoLRecipe Antophyll.Zingiberis ana drach. v. 
fcrup.j gr.xvj.Cinnam.carnium Dadyl Caryophyllana drach.iiij. 
icrup.j gr.xvj Galangae,Spicae lndica?,Z.cdoariae,Coili albiAromat, 
Py-rcthrijCoralli rub.Rhapont.Spicae Celticae, Tragae. Anacard, 
olllum Dadyl.Carpobal(ami,Anifi,Bacci iuniperf Trium Piperum 
an.drac/.fcmp.ij.gran. viij Marganrar. integrar.anafcrup.ij.Blattae 
Bizatiae ferup. j.Limaturae Auri, Argenti aut fol.oifde corde C. ana 
fcrup.ij.fvRaiurxEboris Mofchi ana fcrup.j. gr.vij. Ambrae icrup.j. 
M Ihsq i.FiatEieduarium, Dolis dxach.nj,. mane vel vefped cum 
v-ino. 
Puluis Dyfentericisexirniae virtutis.- 
ψ., Succini. 
Sanguinis Draconis, Lapidis Hasmaiir. 
Corallorum Rubeorum. 
Sem.Portulacae. 
Plantaginis. 
Anthory. 
Rad.Tormentilla:. 
Terra: S trigenfis ana vncias duas. 
Balauftiorum vnciam j. 
Nuciftae numero quatuor. 
Cinnamomi vnciam femis. 
Croci Martis, 
v Talciscalcinati. 
Matris Pcrlarum calciaat. 
Oflium microcormi calcimana vnciam j. 
Lapides in Porphyrio in tenui (fimum pollincm conterantur, 
poftca ex. omnibus reliquis tenuiilime tritis, &c inuiccm mixtis fiat 
puluis. 
Vires,vius & Dofis. 
In omnibus dolorificis alui profluuiis, cuiufcunquc originis & 
diuturnitatis. 
Dyfenteria. 
Lienteria» 
Ha:morrhagia narium. 
In muliebribus (anguinis profluuiis quantumuis magnis & cor- 
■ tumacibus,etiam in praegnantibus. Sedatur enim ilico in quibus- 
dam, in aliis repetenda eadem Dofis horis aliquot poft, longe a pa- 
ftu,aut dic (equenti in aurora,rari(fime tertio repetitur, foeminis ςο 
malo quantumuis graui liberatis. 
Dofis a drachma vna ad drachmam j.& femis etiam ad duas dra- 
chmas, cum vnciis tribus vel quatuor liquoris ftillatitii. Planta- 
ginis. 
Aqua praeftantiflima ad omnia vlcerapulmonum, item & ad 
Pthifin;Recipeipec.cle«5t.rerumpt.Diatragacat.frigidi,Diapaenidi/, 
Diacorallian vn. ß. Trochif.defpodio, deTetraSigilla anadrach. 
vj.Conf Rof Rub. Simphyti maioris. Flor, verbaici ana vnc.j. 
fern, Berber* Plantaginis, Melonum, cufcutae, papaueris albi. 
400 
Basilica Chymica 
conterantur. Liber Ovartvs. 
Citoniorum ana drach. x. contuhs omnibus craffiufcule maceren- 
tur per 4.dies ac nodcs in Aq.Veronicae, Bugloili,Scabioiäe, Plan- 
taginis,Simphyti maioris ana lib.ß.Deindeh)rtiter exprimantur, & 
dcftillentur per cineres: Huicaquas dcftillatae adde Tindluras Co- 
rallorum, Magifterii Perlarum ana drach.iij.BuryrifeuladisSul- 
phuris vnc.ß.Mifccantur.Doiis vnc J.ß. vel per fe, vel admixta vn. ß. 
Syrupi Myrtiiiorum,aut deRoilsiiccis,dequavtendumadplufcu- 
iosdies. j 
Γabellae contra palpitationem cordis:Recipe oif.de corde cerui 
Num.viij.oills cran.humaniicrup.j.conterantur iuper marmor cü 
aqua Roiar.q.f addendo Corall.rub.praep.velMagift.Corall.drac. 
j.MagiftcriiPerlamm drach. j.ß.Santali rubei gr.xvj.fach.albi lib.j in 
Aq. Rofarum redolcntiif diifolur.q. fuificit F.Tabellae Cardiales. 
Tindura ad tremorem cordis .: Recipe Mithridat.opt. drach. j. 
Theriac.opr. Rad. Angelica: ana ferup.j. Zedoariae ferup. ß. Diam- 
brae, Diamofchi ana gr.vj. Laetitiae Boli gr. iiij. iiiccini albi, Coral. 
mb.praepar.iblutionis Perlarum ana gr.viij.vinialbi opt.lib.j.Aquas 
Rofa.vnc.ij.Sacharivnc.iiij.OleiCinnamomigut.viij. FiatTindu- 
ra fecundum artem. 
Elixyr vitae: Recipe puluerisMoibani vnc. ij. iem. Petroielini, 
Pimpinellae/ceniculi.Aniiiana vrc.ß. fcoidii pulucriiati draeb. v|. 
Digerantur aqua Cinnamomi &deilillarae Angel.ana hb. ß. Digc- 
ftione peradadeftillentur.ex faecibus fiat A kaiicumaqua fcordij, 
in deftillatofoluantur,Salis Abrynthif Salis icordii finguli Sicilici, 
Salis quaiaci draeh.j. Liquoris Coralliorum , Margaritarum ana 
vnc.ß. TinduraeCrocifcrupulus ß. Liquoris Solis fcrup.j. Eftent. 
Sachari vnc.iij.in Aq.Flor.Tunlcis lib.i\foIutae;Stent in Circulatio- 
ne donec vniantur. 
Elixyr confortans:Recipe aquae deftillatae caponis,fang.Satyri a- 
nahb.j.ß.Eftentiae carnis Gallinaceae, Eifentiaepanis, anavnc.iij.li- 
quorisMargaritarumync.ß.liquorisSolisfcrup.j. fpiritus vini vnc. 
i;.aquae Cinnamomi vn.j. Sachari opt.depuratiq.i. Fiat Elixyr ma- 
gnum inftaurans. 
Elixyrvterinura:RecipecaftoreiIib. ß. Croci vnc. ij. Extrahe 
Tinduramcuiuique ieorfimfpirituv ni, & fepara fpiritum adre- 
manctiara extradorum,quibus mixtis adde extradionis Artem fias 
401  Basilica Chymic^ 
vnc.iiij.Salis Matris Perlamm vnc.j. Oleorum ftillatitiorum, Ah* 
gelici,Anifi,Succini ana drach.ij. Digerantur mixta omnia per odo 
dies, Dofis huius mixti Elixyrisefticrup.j. ad q ingruente paroxi* 
imo hyfterico illico fanantur.Quod fi lingulis menlibus appetenti- 
bus menftruisasqualidofe vtantur, nonreuertetur morbus. 
Medicamentum ipedheum omnium feptem membrorum 
principalium, 
Conferua membra pnneipalia,aitParacclfus,& non facile mors 
eueniet,nam abfque membri principalis conferuatione non p oteft 
curari morbus. Si enim vitam velis conferuare, non folum coria 
fuo eile conferues ,led etiam Cerebmm,Hepar,Pulmonem,Liene, 
Renes & Feh Nam quamuis Cor iit centrum ipfius corporis atque 
radix,tamen quodlibet merabrü principale deftruduadfcrt morte. 
ty. Olei fuccini ter vel quater per aquam Maiorana; re&ificati 
Spiritus Vitrioli veri. (drach, ij*. 
SalisCraniimicrocofmici ana vnciam femis, 
Tin&urae Croci Orientalis. 
Granorum Alkermes ana drach.ij 
Salis Margaritarum. 
Corallorum ana vnc.j. 
Olei Cinnamomi & Maceris ana drach.iemis. · 
La<5lis Sulphuris vnciam j, 
Excra&i Spodii vnciam j.femis. 
Magifterii Tartari vnciam j. 
Anrimonii Diaphoretici vnciam femk;. 
Tinöurae Croci Marris. 
Chelidonias, 
Rhabarb.anavnc.iemis„' 
Liquoris Ghryftalli. 
Calculi microcofmiana Vnciam j.: 
Cum extraria ßcinfpiilatäTheiiaca; Eilenria, meile Iuniperinos 
eonierua Roiarum addendo prolibitu SacdbaroRoiaceo,redigan- 
tur omnia fupradidta diligenter mixta in luftam Ele&uarii conii- 
ftenriam,addira Mofchi öc Ambra; ana drach .j. 
Proprer Ventriculi Sympathiam cum reliquis membris addän- 
tur drachma; duas Olei Vitrioli Veneris, cum drachma femis olei 
Nacilfo deftillati, 
402 LlSIR Qv ART Ύ S» 
VTas huius medicamcntiindeploratismorbis, vbinec aegroto, 
necipfimedico conftat de generefeumorbi fpecie. 
Et quia in omnibus morbis internis necefiario vnum(fi non plu- 
ra)exillisTeptem membris afficitur,poterit etiam in omnibus aegri- 
tudinibus cuciilime exhiberi. Abfq; membri enim principalis con- 
icruationenonpoteiicutari morbus. 
Dofisagr.j.tf.y.vfquead to.in vino vel aqua Carduibenedidi, 
vel appropriata,fecundum feptem membra. 
Puluis Cachedicus Quercct. Recipe limaturae Chalybis in te- 
nuiifimum Alkohol pecaqi-am fimplicem redadae, vel cum Sul- 
phure calcinat;E, vc artis cft, vnc.j. Faeculae rad.Aronis drach.j.R 
AmbrasGrifese, drachj.ß.EiTentiae Corall. Margarit.anadrach.ij. 
Succini praeparati,Cinnamomi ana fcrupulos iiij. Sachari quantum 
ffifficir,fmpaluisgaftaigratus & accommodari (Iimus. Doiis fcmi- 
cochleare Argenteum mane. 
Trageaad omnes pedoris afRdustRecipeipec.Diaireos, Diatr. 
frigidi ana drach.j.ß.Pul.rad.vngulae Caballinae, fummitatum Hyf~ 
fopi,fem.Vrticaeanafcriip.iiij. Pulmonis vulpis praeparati drach.ß. 
Fior.Sulphuris opt.praeparat.drach. j. ß. EiTenciae Margaritarum, 
Coralli ana drach.j. Sachari violat. qd.Miice fiat puluis, vel fi velis, 
Eleduariuniivel tabulas concinnabis. Puluiseft exceilentiiT. ado- 
mnes Pulmonum alfcdus,Afthma.ipii:andi difficultatem,Tulfim, 
Phthifin&vlcera pulmonum,&?c. 
Confortatiuum Paracclfi;Recipe Auri potabilis, materiae Peda- 
ram ana drach.j.EiTentite Antimonii,EiTentiaeSulphuris ana vnc. ß, 
Mifceantur. Dc mifcella lingulis bauftibus. praebe ferup.j. & femis 
quibufuis horis dofin itera. 
Idem Materia Perlatum, eft eam 
fuccus,potabiiis,&ingcri aptus, adeo roborans confortanfq;,vt 
inter pretiofafimile non habeat. In fuccum autem rediguntur ita. 
Recipe deftillati &: optime depurati aceti lib. j. Aquae vitae circulatae 
lib.ß.Pcrlarum mundatarum vnc. iiij. terantur fubtiliffime, &vna 
permifccantur ceteris. Digerantur per circulatorium mcnfe vno , 
& materia Pcrlarum in fundo refidebit inftar liquoris grauis. 
Eo fado, fenfim aquas ceteras effunde, & fuccum collige. 
Pro vna vice da gr.v.tcr indie.Et fi vero huius parandi aliae quoque 
Vfus& 
Dofu. Basilica Chymicje 
4°4· 
caeqae plures norma: lint, haec tamen difta optima & vtiliflima 
eft. 
Laudanum Paracelli in morbis dilfolutis ac deploratis. Recipe 
Orizeifoliari,iiue Auri fol.Margaritarum non perforatarum drac. 
ij.Afphalti,Flor.Antimonii ana drac.ß. Croci Orientalis drach.j. ß. 
Myrrhe Aloes Epatici ana ad pondus omnium.Reducin 
formam. Dolis gr.iiij.vij.ad x. 
Medicamentum Paracelii ad curam Expullionis morborum ac- 
cidentalium : Repipe florum feclarum vnc.j Foliorum Daurae vn.v. 
Eilentiarum Auri.Perlarum ana vnc.ß.QJBlFcntiae Croci, Chelido- 
niae, meliiiae,ana drac. v. Mixta iimul omnia fecundum Attiliarum 
morcm}&incompofitum vnum,organis vitrcisadvfum vt decet 
ferua. 
Medicamentum in fuffocatione &c praecipitatione Matricis: 
Recipe Alcool vini vn.vj.Margar non perforat.vnc j.ß.Corall.rub, 
drac.j.liquoris de colchotar fcrup.ij. Fiat mixtura.Dolis fcrupj.ß. 
Coßfortatiuum cordis ac Hepatis Paracelli: Recipe liquoris 
Orizei drach.ß.liquoris Perlarum Orientalium drach.ij. Alcool vi- 
ni Eilenfificati ad pondus omnium .Reduc ad formam. D ofis gran. 
iiij.ad x. 
Medicamentum Paracelli ante paroxyfmum febrilem: Recipe 
AlcaliextrahiaCitrinolis vnc.xv.Aq. Albuminis Quorum vnc.iij. 
Perlarum non perforat: vnc.ß. Reduc ad digeilionem per menfem; 
Huius fuccifeparati Recipegr.vj. cum aqua Valeriana: ante paro- 
xyfmum. 
Medicamentum eiulHcm in dolore capitis; Recipe Cqrall. pras- 
par.dra j.Margatir.nonpcrforat:fcrup.ß. Aqua:Rofarum, femper- 
viuae ana q.f pro incorporatione,vt in cataplafma redigatur. 
Diaxylo Aloes Mef.Recipe ligni Aloes crudi,Rof ana vnc.j. Ca- 
ryophyl.SpicasIndicaejMacis, Nuc. Mofch.Gallia: Mofch. cube- 
bamm,cardamo:maior.minor. Mafticis, Cinnamo.ciperi roton. 
Schoenant:Zedoar.Been albi,rubri ana vnc. ß.Macis.lerici crudi to- 
fti,Margarit.CoraIl.rub.Carabc,fol.Citri,cort.Citrirnali, Ocymi 
Caryophyll.Silymbrii, Mcthacficcae,Maiorana:, Piperis longi,Zin- 
gib.anadrac.iiij.Mofchibonifcrup.j Ambra:drach.j,ß.MellisEm- 
bIicorum,Miua:aroraar.anaq.r.FiatEl€&uarium, Doiis a drach.j. 
ad drach.ii j. Liber Qvartvs. 
Diamarganrum calidam: Recipe Margaritarum non perfora- 
tarum,Pyrethri ana drach.j.Zingib. Maftichesana drachm.iv. Ze- 
doar.Doronici, fern. Apii, Cardamomi vtriufque , NucisMofcha- 
tae,Macis ana drach. ij. Bcen vtriufque, Piperis nigci, Macropiperis 
ana drach. iij. Cinnam, drach. v. Sachari q.f. Fiat Eleduarium, Ser- 
uatur annis duobus vel tribas. 
Diarrhodon Abbatis Nicolai: Recipe Santal.albirub.anadrach. 
jj.ß.Tragacan. Gum. Arabici, Spodii ana fcrup. ij. Afari,Mafticis, 
Spicae Nardi, Cardamo. fucci Glycirrh. Croci, ligni aloes, Caryo- 
phyll. Cinnam. Galliae Molebat. verae, Rhabar. eledi, Berberis 
fern. Anifi.FoEniculfBafilic.Cucurb.CicruliijCucumeris^lelonis, 
. Papau.albi,Scariolae,PortuIacae,Lad:ucas ana fcrup. j. Margarit.Of- 
fis de corde C.ana fcrup. I?. Sachari Candi;, Rofar.rub.anavnc.j. 
drach.ÜJ Caphuraegra. xv.Mofchigr.iij fi.Syrupirofati,Sach.albi 
anaq. f. F at Elc&aarium. Quod conferuatur per annum. 
Diarrhodon commune Mefue: Recipe Rof. rub. drachm.xxx.. 
Trochifc.Diarrhod. e Spodio , Glyzinh. ana vnc. i?. Caryophyil. 
trium Santal. Galliae Molch, ana drach.iij.Spodii,Croci,Maftiches, 
ligni aloes ana drachm.ij. Afari,~Spicae Indicae, Macis, Cardamomi 
ana drach.j.fem.PorculacaijLadücae.Scariolae,Cucurbitae, Citrulli», 
Cucum. Melonis,Margaritarum albarum,OcymiCaryoph. Rafu- 
rae Eboris,Tragacant.Gummi Arabicianadrach,j.Caphuraedrach. 
j, fi. Mofchi fcrup. fi. Confice cum Syrupo roiato>& aqua rofata.. 
Dolis ad vnciam lemis. 
Diamargariton frigidum .-Recipe icm. CitruIli,Cucurb. Melon.. 
Ctrcum. PorcuIacae,Papan.albi jSantali Mofchatellini, Citrini,li- 
gni aIoes,Zingib.Rof rub.F(or.Nympheae,Borrag. Baccarum Myr- 
ti ana drach. j. Coralli albi,rubri ana drach. fi. Margarit.drachm. iij. 
Sachari q.CFiatEleduarium/eruatur duobus annis.. 
Eleduarium ex Acetofa: Recipe Xyloaloes, Cubebarum ana 
vnc.ß. Rof rub. Margaritarum,Sancali Citrini, Auellanarum Indi- 
carum ana drach. ij. Bcrberorum, fern. Cucumeris, Cucurbitae, Ci- 
rruIlianavnc.ß.OxalidiSjPortulacae.BuglolTianadrachi iij. fi. Spo- 
dii.Charabe, Gum. Arab.Tragac ana drach.iij. Boli armeni drach, 
j. fi. Caphurae drachm, j.Excipe fucco Citri,aut Omphacii,codionc: 
inlpiiTato.Datur a dracii.iii.ad vncAcum aqua frigida. Eleduarium contra Pcftem Guidonis. Recipe Granorum luni- 
ped drach. ij.ß. GaryophyF. Macis. N. Moich.Zmgib.aIbi, Ze- 
doadiE anadrach. ij.Gcntianae, Tormentüi. Herbas Tunica?, Di- 
£taranialbi,AriftoIoch.roc,& longae ana drachm.ij.ß.Saluiae, Rutae 
Baliamitx.McMubaserifpe. Rad.'Chelido.ana drach j. Bacc.lauri, 
Doronici, Croci (D ient. fern. Acetofac, Citri. Ocymi, Mailicis, 
Thuris, Boli Armeni,'Terrae lemniae.Spodii praepar. offis de corde 
C. RafuraeEboris, Margadrar. praspar Corall. rub.Frag.Sapphyri, 
Smaragdi,ligni aloes,Sancali Citrin, rub. Mufccllini ana drachm. 
ß. Co n ier. Rofa r. ß agl offie, Ny m pheae, Theriacx E ledi, a n a v n c. j. 
Sachariopt.lib.iij DilfoluaturSach. cum aquafcabioias Scrofarum,, 
addendo Camphorasfcrup.j.mifccanturomnia^teftards. 
EJe&uar um cor calidum alterans ac refrig raus Heurnii; Reci - 
pe pul.Ele6t.Diamarg.Trig.drach. j.ß. Margaritarum opr. praspar. 
fcrup.j.Caraphorae vei Trochiic. de Gamphor. ferup.j. Rad. Di- 
ptamni,Torraennllas,Corr. Citri an. icrup.j. Confcr.Bug!oiTas,Ne- 
nupharis, Rofarum vniusaiuomnium ad copiam binarum aut ter- 
narum drachmarum. Sachari albi dilFolud in aqua Rof.vel Borrag. 
quod iäds fuerit, vtinde fiat Ele&uadum in Tabulis, vel additis Se- 
raph, F.Eledtuadum liquidum. 
Eledhiadum rcftauratiuumRanzouii.Recipe conier.rof vnc.j. 
ßorrag. Violar. ana vnc. ß. Rad. Cichor. conditi, Gort. Ci- 
tri conditi ana drach. iij. fpec. Diarrhod. Abbatis fcrupul. ij. fpec. 
Diamb. drach,ß. Spodii, Corall. rub. praspar. Margadr. praspar.ana 
fcrup.j .cum Syrupo Cirri conditi, fiat Eledtuadum. 
Conditum refrigerans & conftringens ftornachum imbecillum, 
conueniensapaftu: Recipe Myrobal. Emblic. in aqua Roi.ablu- 
torum n. x. corticum Citri, coni. Rofarum antiquae,Carnium Co- 
toniomm ana vnc.ß.Coralli rub.Margaritarum an. drachm.ij. fpec. 
Diarrhod.Diacitoniten fine fpec.calidis ana drach.ß.Sach rofati ta- 
bulati q. f. Fiat conditum, de quo capiat poft paftum. Adfpiritus 
factorem additur Aromat.rof.& parum Mofchi ,,&Diamof.hi vel 
Ambra:. 
Pilulas Auicennae ad matricem :Recipc Doronici,Zedoariae,.N. 
MofchataSjCaftorei an.drach.j.fem.Apii, Anethi, Margaritarum a- 
na fcrup.iv.Hyofciami grau. iij. Fiant Pilulae cum Aqua Artemifias 
.quantum fuffic>v. 
Basilicae Chymicab Liber Qvartvs. 
Pilulaeeiufdcm de Cailoreo; Recipe Caftorei,Galangae,Zedoa- 
riac,Nucis Mofch.anadrach:j.rem.Apij,Anethi,Margaritarumana 
ferup.iv. Hyofciamigran. nj. Formetur malFacum aqua Artemiiiae. 
Vcero conferunt,impeditas menftruas purgationes eliciunt. 
ManusGhrifti Perlata: Recipe Sachari clarificari libr.j. Aquae 
Rofarum lib. ß. Margaritarum minutilfime tritarum vnc. ß.Sacha- 
rum & aqua rofacea (imul coquuntur , dum aqua euanefcat,& Sa- 
eharum iuftim prailitiem conlequatur: in fine Margaritae addun- 
tur,atque fuper marmor,vel tabulam farina liratam, infunditur, &; 
rotulas formantur. Medentur dciedis viribus, ardentibus febri- 
bus , & imaginationes fallas abolent. 
MorfelliconfortantesLangiitRecipe pinearum praeparatarum 
drach. iij. Amygdali dulcium drach, i/A Ginnam. ele&i fcrup.v. 
Garyopkyll. drach. R Macis ferup. j. Phifticorum viridium drach. 
j. ß.Zingib. albi,incili ferup. ij. Margaritarum praeparat, ferup. ß. 
Fol. Auri num.iv. Sachari albi inaqua rof diiToluti vnc. vij. Fiant 
Morfelli quadrati fecundum artem, 
Confedtio eiuldem confortans : Recipe pinearum praeparat.'· 
vneq. ß.Phifticomm virid.drachm. vij. ß.Fol. Aurinum. xv. Mar- 
garitarum praepar, feruptd. j, ß. Sachari in aqua rofarum diiibi.vnc. 
xij.Fiant Tabulae quadratae Γ. a. 
Puluisroboransgingiuas}&dentes confirmans,Fumanelli .Re- 
cipe Coralliorum rub. Margarit. Boli Arraeni, 
Thuris,Cort. Cancrorum anaparr.).Mifce&: Fiat Puluis. 
Aqua ad Phchifin Fiorauanti: Recipe conferua;,Borraginis, Vio* 
larum,Rofarum ana vnc.j.ß.Ireos,Helcnii ana vnc.ß.Ele&.de gern-' 
mis finefpeciebus, fpec, Diarrhod·. Abbat. ipec.Trialantaliabfque 
Gamphora ,fpec. Diamargari. frigidi ana drachm. ij. Margarita- 
rum perforatarum,Coralliorum,Succini ana drachm. j. pallula- 
rum, ficuum , Myxorum, Glycin hizae ana drachm. vj. Pinear. 
mundatarum , Amygdal.dulcium ana vnc. ß. Gummi Tragacan- 
thi,Gum. Arabici ana drachm. ij.fem. Anili, Fceniculi, Vrthas,qua- 
cuor fem. frig. com. fern, papau. albi ana drachm. j. Sigilli 
Lemnii,BoliArmeni, Rofarum ficcarum ana--drachm.iv. Aqua- 
rum P-impinellas,TulIilaginis ana vnc.iv. Decoctionis Limacum 
407  Basilica Chymic^ 
Cancrorum,Gallinarum ana hb.j Carnis vnius capi iuuenis, ramis 
vnius perdicis,micae panis in vino odorato infufi ana q.f.Sachari ai- 
biftlmiiib.j.Fiatdeftillatio. 
Aqua ad Melancholiam Sauanarolae .-Recipe Zedoariae, Doro- 
nici,Cort. Mali Citri,Macis,N.Mofch. ana drachm.ij. Coralii rub. 
SuccinijLimaturae Eborisanafcrupul.ij. Bcen albi & rubri,Oiryo- 
phyllorum,Zingiberis,Piperis longi,Spicae,Folii,Croci,Cardamo- 
mi ana drach.j. Trochifcotum Diarchodonis, Agallochi ana drach. 
f.Cinnamomi,GalangaefZaruuibet ana drach.jÄFoI. Auri, Argen- 
ti ana aur.j.Margaritarum drachm.i>j. Frag. Saphyri, Hyacinthi, 
Smaragdianadrach.f.Mofchi drach. ft. Ambraedrach. ij. Myrobal. 
Embliqorum vnc.v.Rofarum vnc.j. Haecomniaoptimo vino ma- 
cerata o&o horarum 
qui abfque manifefta caufa triftantur ; qui capite tremunr,aut cor- 
de, quibus folitudo expeditur. 
Infinitafanepoiiiemdare.cxempla,veluti&fupra in 5.parteBa- 
fil. Chymicae multa extant recepta, quae capiunt Margaritas vt ibi- 
dem videre eft &c. Sedhaecfuificiautdeperlis,fcquiturcap.zj. de 
Cryftallis. 
Capvt XXIII. 
De Cryftdlo* 
CRyftallus ( Germanis, (Επ;(ϊαΠ· Italis,Cryftallo. Gallis & Hi- 
fpanis, Cryftal) fecundum Paracelfum tom. 6.pag 25>z.eft La- 
pis albus,transparcns,glaciei perfimilis. Ab aere & frigore ex cete- 
ris faxis fublimatus.cxtra&us genitufque eft. 
Tom. 8. pag.158. inquit .-Cryftalli nafcuntur ex aquis. Cum ma- 
teria ipforum ita comparatum eft, vtinfeipfis contineant fpiritum 
coagulationis, a quo etiam coagulantur velut a frigorificis & gla- 
cialibus ftellis aqua,( vti videre eft tom.S.lib.z.Philofophiae text. 4. 
pag. 63.) Qua ergo ratione fpiritus coagulationis fefe habet in lo- 
cis frudtuum aquae; Ita fe etiam habet in ftellis glacialibus. Is ipiri- 
tus fi fuq tempore in aquam incidat, ipfam conglaciat atque coa- 
CryfliUns 
quid fit? 
Cryfixlli 
exaquif. :LlBER Qv.ARTVS. 
gulat. Quod autem non duret ac conftet, hsec caufa eft, quod aqua 
ilia non iit corpus, quod coagulatum eile debeat, fed potius re fo- 
lurum cuiufquerindturahocioco niKiltfit. Si autem materia gem- 
marum praeftoeflet nondum coagulata, runc ibi cito coagularetur 
coagulatione folida &: durabili» 
Tom.7.lib. 1. cap. z. pag. 6. ait: Aridiifima visCryftalli&hu- 
midumcoagulatum, &inadminiftrationefua, quicquid fuperar, 
tranfmutatßc cogitinhumidumcoagulatum,id quod denuo rc- 
foluiturquemadmodum glacies. 
.Tom.8. lib.3. pag. 51. dicit: Cryftallusemittitignern,non ex 
natura ignea, fed ex iobditate ac duritie. Idem in fc etiam caetera 
Elementa condit, non eilentialitcr, fcd materialiter, ignem nimi- 
rum ardentem,auram ipirantem, aquam hume&antem,terram ni- 
gram acficcam. Praetcihaec omnjain permixtione Tuarum quali- 
tatum colores omnes idem poffidctdn ipfo tamen abfconditos,fic- 
ut ignisin chalybe later,qui nec vrendo nec fplcndendo.nec.colo - 
remiadbandofc prod t. Et hoc re p dl 1 calores omnes,omniaque 
Elementa in re qualibet infunr. Quomodo autem omnia in omnia 
hocmodo pcjueniant&penetrent,iiquisiit, qui Tcire fatagat, is 
credat haec omnia.fieri & accurari ab vmco illo,qui rerum omnium 
fabricator& Aichite&uscft. 
Idemtom.S.lib.z.Philoftexruq. pag. 63. inquit: De Cryftal- 
lisac Beriilis faendum eft veluc & de Citrini·), quod generentur ex 
ftellisniua!ibus,niucmg;gnentibus,hocmodo. In ftellis niuaiibus 
vis coagulationis tam valida ineft , vt interdum naturae duplicis 1 
fine, hoc eft,vnaeadcmqueftella& niuem &: congelationem inie4 
contineat, adeoque duplex fit. Quae ergo talis ftellacft, vim con- 
gelandi fimul & niuem producendi adepta, ea perfacileCryftal- 
lum, Citrinum & Berillum generat. Nam fi nix cadit, & frigus co- 
mitatur, locufque ad haec in globo datur vt boreas praedominctur, 
acSol ieufolaris natura fortiter non regnat,tunc aqua,quae in niue 
c5comitatur,in lapidem coagulatur.Ifta autem aqua fi in media via 
dum nix cadit, ab intcnfo concurrente frigore corripiatur, cx ilia 
lapides fiunt prius, quam in globum cadant. Iraque reperiuntur 
granula magna vel parua, prout frigus niuem in cadendo corri- 
puit, Si vero tam fubitanca correptio non fiat ,fed nix in terram 
409 
. Cryftaäus 
> tft humi« 
. das. 
1 Cryft all m 
’ in je conti· 
' net 4. Eie· 
' menta- 
’ Cryft alias 
omnes co- 
lores fojjtm 
det. 
CryflaÜt 
&Berilli 
quomodo 
gignantur* Basilica Chymica 
decumbat: frigus omnem aquam,in niue contentam,quae nix non ! 
eil, in centrum vnum verius teris fundum cogit & compellit, & 
coadlam illico in glaciem coagulat: quae tamennon, vt congelata 
alia,iterum eliquefcic,idco fcilicet quia ex aqua niuali ortaeft, nec 
iterum refoluitur. Ceterae vero aquae ,quae congelantur, etii pa- 
rum niuales eflent,nix tamen fimul refoluta eft. Quod hic fieri 
non debet,verum aquaex niueextrahenda eft. Et quod nix ma- 
neat, id per ftellam tantum niualem fit, in qua vis congelationis’ 
etiam fubfiftit, ita, vt, quo terrae loco conucniunt, nix non elique- 
tur ,fed ad finem intentionis aut operationis perucniat. Inniuibus 
huiufmodi fiunt lapides vt Cryftalii,&c. Purifimulac obfcuri,hac 
cx caufa, quia SS. Mercurii &Sal fefe darificarunt&depurarunt. 
Perfaepc etiam huiusmodi Cryftalii, Berilli & Citrini in iliis locis* 
reperiuntur.quodniualesnonium. Cuius eucntas cauia haec eft, 
quod in fuperioribus regionibus illi coagulati fint, & tales decide- - 
rint. Et nihilfuntaliud,quam coagulata aqua niualis. Forma auc- 
tem ac (pedes & anguli induntur, prout Söi in ipfis veliubtile vel 
craftumexfiftit. 
Idem Paracelfusdenatura Cryftalli,eiufquepraeparationibus fic 
tradit.tom 6.pag.i83.Cryftallus hanc naturam habet,vt mulieribus * 
propinatus ad intra,generet lac abundanter. - 
Gemmarampr&pAratio a Duphamtare. 
Praeparatio Gemmarum quadruplex eit. Prima per reucrbera- 
ticnem. Secundapercalcinatkmem. Tertia perelcuationcm, & 
quarta per deftillationcm, 
Foemina opus habet plus Jibr. i. Cryftaiii,antequam iac fentiat. 
Itaque praeparato Gryftallo opus eft. 
Reuerberado Cryftaiii, Recipe Cryftaiii libram i. Aquae En- 
tali libras z.fiat mixtura per imbibitionem.Reducad reueiberatio- 
nem per 24. horas. Sicexlib. 1.relinquitur verto ( eftgenuspon- 
deris.j 
CalcinatioCryftalli. Recipe Cryftaiii vncias 4. Mafticis.Colo- 
phoniae,Sulphuris,anavnciasduas. Reduc in Athanar. Doiiseft 
drachma vna. (Athanar eft furcuiusdn quo res vruntur^ Lis e r Qvartvs. 
EleuatioGryftalli. Recipe Cryftalli vnciam vnam,SaIisArmo- 
niaci vncias tres, reducinpiilueremadfublimatorium. 
Sublimatio haec quinquies vel fexies iteranda,& Cryftaüus frm- 
per adimendus eft: Recipe huius eleuati Cryftalli vnciam femis, 
Aquaecommunis deftfilar. vncias 4. Rednern Aicali. Dofisdrach! 
femis. 
DeftillatiöGryftalh. Recipe Cryftalli eleuati vnciam vnam,A- 
quae Nicri & Aluminis fine deftillatione,ana vncias duas. Reduc in 
xügeftionem ad diesi.vcl -f.Deinde deili!ia,& deftillatum congula, 
■coagulatum rcfolue. 
Coagulatio fieri debet fuper ignem lentum ac pamum. Coa- 
gulatum hoc fi ponatur in cellam, abit in aquam, quae eft vicima 
Ciyft illi praeparatio. Dolis fcrupulusj. Etficdeomnibusg; ramis 
preciolis p reparatio,vtinCryftal ίο. 
Addidonesprogenerationeiactis Ciyftallorum; Recipe huius 
Ciyftalli praeparati drachmas duas,de fpermate casti, fera, Lacftuca: 
drach. iiij. & R Fiat puluiscumadminiftratione aquas amygdala- 
rum.HadlenusParacellus,nunc & alios audiemus. 
Afferit nonnullas talem in modum de Cryftallis, dum inquit: 
Cryftallusgignitur ex humore omnium punifimo, in terras vifce- 
ribuscondito; Vnde etiamBerillusAdamas, & alii id genus la- 
pides proueniunt.nec non in marinorum, aliorumque lapidum, 
£c metallorum fodinis Gcrmanias,Scychias. Cypri, Hifpanias,fiepc 
in agris, vbi Coloni aratro iplius, glebas effodiunt. Idem facit,quod 
feregypfum aftringendo; coque in puluerem tenuillimum tritum, 
cx vino auftero Dyienrericis opitulatur: Nec non alba vceri profiu- 
uia compefcit.lac nutriobus auget, quin edam cauterium ex pila 
Cryftalli fieri folet, quo delicati homines, qui ferrum candens re- 
formidant, vtuntur. Ex ea etiam non tantum calyces, vaia,armil- 
lae & alia pleraque elegantilfima fiunt opificia, icd etiam medica- 
menta quaedam parantur. Eius puluis vnguend Citrini compofi- 
tionem ingreditur, ad dendfriciacoraraendatur, & alia medica- 
menta ornatui inferuientia. 
latrochymia noftrafic defcribitCryftallum; Ad lapides quoque 
411  Basilica Chywici 
pretiofos referuntur Cryftalli; quorum magnus eft vius in me- 
dicina,praeferam fi chymice & dextre praeparari pofiunt. Virtus eo- 
rum maxime confiftit in Tartaro refolucndo,calculoque expellen- 
do. Praeparantur aurem ex cis haec maxime medicamenta: Sal, O- 
leum, Magifterium & Tindhira,eodem fere modo, quo ex lapidi- 
busprctiolis:vnaoperafimuIperficereficpotes. Cryftalli iubtilif- 
fime conteruntur, & vel jequali nitri, vel duplo fulphuris pondere 
commixti in calcem adurantur: Haec deinde ex aquapluuialiftil- 
latitia lauatur aliquoties :rurfufque ficcatur: poftea fpiritu vini per- 
funditur, maceraturquc; tum extillatur rarius, & quod in fundo 
remanet,iterum calcinatur,lauatur,dcftiliarurque toties , donec 
! in vinoeliquefeat niuis inftar: Tandem incoquendo Sai pfoucnir, 
quod in loco humido refoluitur in oleum : fi falem ab acredine 
vindicaucris, digeres poilmodum cum aqua Petrcfilini, tandem 
exficcabis,&habes Magifterium rfiTmdbiram eius mauis, id fiat 
ncccilc cft cum fpiritu Therebintino. Dofis Magiftcm eft feru- 
pulus lemis ad integrum. Tincturas gutta: odo ad duodecim. O- 
leum per deliquium fa&um valde probatur ad podagricos dolores 
exterius tanquam topicum exhibitum: Alii interne etiam com- 
mendant a drach. femis ad integram potui aftumpta, lingulare erit 
remedium ad Renum &c Veficas calculos atterendos; comminuen- 
dos, expeIlendofque,&: vrinam promouendam,ex aqua Garduibe- 
ncdi&i datur; nec non ad lac muliebre augendum ex lacftc Amyg- 
dalarum :quamuisidem etiam crudus, in tenuiffimum pulucrem 
reda6his,eodempondcre,cx eadem aqua vtiliter exhiberi poftic. 
Ad hunc modum oleum per deliquium ex gemmis paratur. Ex 
iärda quidem & haematite ad fanguinis profiuuia : Ex Ssphy- 
ro ad infamam , peftilentiam, carbunculum , cordis palpitatio- 
nem : Ex granatis autem, ad tremorem eius, fputumque fangui- 
nis. 
Beguinusfic procedit cum Cryftallo dum dicit , Cryftalli calci- 
natiohaec eft: Cryftallum per iex horas, in crucibulo rcuerbera- 
tum,reducimpuiuerem iubtilem: & mifce cumana falis Petrae: 
& denuo reuerbera igne vehementi, horas o&odccim. Fufum 
proiice in aquam coeleftcm: & quod indiftblutum manferit, cx- 
ficca & reduc in Alkohol. Deinde cum eadem aqua coque 
Sal, Oku, 
Magiße- 
mm t & 
Tinfiura 
Cryftalli. Liber Qv artvs. 
413 
donec in ftar pultis infpiflerur: Sc expone fuper partes vitri, in cali- 
do vt exficcetur: itcrumque redilcin Alkohol: Sc fi volucris, pone 
in humido,vt difloluatur.Sr quid indilTolutumremanferit: repetita 
cälcinatfone ciim nitro &aliis,vt fupra , fiat folubile. Dofis gutras 
tres velquatuor,cümanaoleiIunipericontra CalculumRenum Sc 
Vcficas. · 
Hic proceiTus ficeuadit corre&ior. Cryftallus primo igneicac“ 
in tigillo, poftea ignita, proficiatur in Scutellam aqua frigida ple- 
nam,vt facilius in puluerem dilabatur: vel comburatur prius pul~ 
uerifata,cumSulphurecommuniin igne rotae in catino cooper- 
culatO, donec Sulphur totum difflagret, auftioris ignis gradibus 
('nora,RecipeSu!phurispartesduas, pulueris Cryftalii partem v- 
nam) pofteaaqua dulci calx eluatur, quae cxficcatatritauccum a- 
na Salis Nitri purificati mifceatur,denuoque in catillo cooperto i- - 
gnc rotas tamdiucalcinatur,vtfimul fundantur. Vbirefrixerint ex- 
empta cx igne, puluerifcntur cum aquaferuentipluuialicoquan- 
tur,donecinftar pultis infpifletur, Sc expone fuper partes vitri in1 
calido hypocanfto, vel fuperfurnum, vt exficcetur : Ircruraque 
reduc in AlkoholTandem pone in humido , vtin deliquium 
abeat in cella, in vafe vitreo vel tabula vitrea : Et fi quid indif· 
folatum remanferit rreperita calcinatione, vt fupra, fiet folubi- 
le ; verum calcinatio cunv-cautione adhibenda, quia valde cor- 
rofiua. · 
Dofis eius,gurtaetresvelquatüori in vehiculo appropriato, vt" 
aqua Petrofelini,Saxifragiae;RaphaniiIuniperi,Ononidis, Scc. 
Prasparatur et in hunc modum Cryftällüs i candcfac Cryftallum1 
darii Sc p.ondciofum,eumq; extingue in aceto dcftillato bis vel ter;; 
donec minimo atta&fiinpuluere redigatur. Tum mifce cu ana Sa- 
lis Petras i Sc igne rotaeper o&odecim horas ad fluxum vfqueteuer- - 
betado coge.Deindemultisabliitionibus,SalfixumSaiis Petras ex- 
trahe.-Exiccatafubftantiam Cryftalii exficca& reduc in Alkohol: 
cuius Defis eft a fcrupulo vno ad fcmpulum vnum fcmis,cum fupra 
didlis vehiculis. Prodeft in Calculo, Caduco Sc Dyienteria cum vi-- 
nojfiftrt etiam fluxiis albosvterinos, Sc fluxum cholericum ventris 
velCytiacUm ciciflimc &appropriatcvelut Bczoarticum prasfens 
compcfcit,magftam etiam eft fccretüni in Gbnorrhasa:condueit et- Basilica Chymici 
iam vberibus fterihbus: cum meile» vino autiufculojadisenim v* 
bcritatem &c copiam valde promonet. Piasrerea fi huius pulneris 
ferup i).cum oleo amygdalarum du’cium expreftb exhibitus e.ve- 
ftjgio prodeftiis qui Mercurium fiiblimatumhaufcrunr, vt crudus 
& viuus poilea fecedat per corpus. Si quis hunc prazdid.. m pulue- 
rem magis fubtiliare voluerit, digerat 24. horis in (piriru vi- 
nis,& per retortam definiet : Quod remanferit, reueiberetur, 
vt fnpra digeratur 5c deftilletur toties,donec maior pars cum ipi- 
ritu vini afeenderir. Tum S. vini per dcftillationem Balnei fepa- 
rato, quod in fundo vafis hsret, ponitur in humido, vc in a- 
quam fine oleum diftbluatuf» Doiis a gi% 5. ad 15. in iifdem af- 
fedib ns. 
ArnoldusVillanouanus cum Cryftallo f*dr tale.Eleduariunv: 
Recipe conf Nymphaeae vndas,ij. Caulium, Laducaeana drach., j.. 
■ Coralli rubri, Cryftalli, an. drach. i j Camphorae drach. ß. fern« 
Agni Caftivnc. ß. cum SyrupoMymllorum RElcduarium ad fe- 
minis profluuium,& Venerem minuendam. 
Effencia Chryftalli praeftantiftima eriam haec eft ; Chryftallus 
redigatur in pollinem·, ( id eft pulaerifccuc in mortario ferreo ) 
adde duplum Sulphuris, rnifce omnia .iimal terendo exade, 
poftea permitte conflagrare Sulphur in catille per aliquot ho- 
ras, puta 8. vel 10. Calcinaro Cryftallo affunde aquam vrticae 
minoris, vt 6. digitis emineat, digere in Balneo vel fimo equi- 
no, diebus 14. vel pluribus, poftea per retortam dcililla cx are- 
na, & magna pars Cryftalli prodibitfecibus relidis feu capiti 
mortuo denuo puluerifato affunde aquam Vrticae,rclinquc indi- 
geftiouc ac deftilla repetendo ifthaec opera omnia donec totusCry- 
ftailustranfcendent.nihilque in fundo cornuta: remanferit, ( pro- 
dibit Edentia alba Cryftalli) exnllaro iniice parum Salis fufi 
puluerifati , ac in tranquillo loco relinque : videbis Eflentianx 
Cryftalli feparatam ab aqua, fuperiorem partem occupante, 
quam prudenter aufer, & recentem dulcem plumam nernpc 
deftillatam fubinde Cryftallis affunde donec omnis falfedo ex- 
tranea fuerit ablata, Sc Cryftalli oleum dulce fiet·, Dofis eius 
eft a fcrupulo vno, ad fcrupulos quatuor cum YehicuUfj(br.,erio- 
pbus didis» Liber CJV artvs. 
Aqua feil fpiritus Vrticse lic fit : Vrtica recens contufa poni- 
tur in putrefadione curn parum Sale, poftmodum deftilla öc e- 
uadec fpirims optimus ; (qüod pungic in vrtica eft Sal volati- 
lis.) 
Pilulx ad vlcera genitalium membrorum,ex Lue Venerea.Reci- 
Mafticis,Gummianima:ana drach.j.fem. Maluae* 
cort.&rad.Maluxanafcrup.ij. Cryftalli praeparati drach.ß. Croci 
icrup.ß.Extr. Algekengi drach. j. Rhabar. drach.iij. Turbith. mi- 
neral, drach.q.ß.extrad, Cafliae cum aqua Rofiq.f Fiat Mafia , in 
fine adde olei Nucis Moichatae gut. iiij. Dolis gr. xvj. ad xxx. 
Nota Gryftallum pone per nettem in aquam Rofaceam poft- 
modumper diem tere oculum male arfedumhoc Cryftallo &€& 
freies fanum. Item, fiChryftallus pulueriiatus fuerit in mortario 
aeneo, poftea vero fundatur, euadic in vitrum viridis coloris, faci- 
li etiam modo tingi poteit 
Vc,recipe cinerem ftraminis frumenti vel iegalae, & ex eo fac li- 
xiuium cura calce vma,bul!iacque illud vfque ad confumptionem 
medietatis, cum quo difiempecetur quilibet color, quopoftmo- 
dum Cryftalius adhuc rnaliis tingatur, in aquam frigidam im- 
raifius. 
Sic aurem ffr mollificatio. Accipe Aluminis communis cum 1 
forti aceto triti, & cum eo codi·, in tantum, vt acetumeuapo-' 
retur: teratur iterum illud, itemmqueeum notio aceto decoqua-· 
tur,&exfiecetur; idque ad quartam vicem. Ifthinc coagulatum < 
hoc in fimum equinum calidum per dies ad minimum odo impo-- 
ne,dum in aquam rcfoIuatur,in quam Gryftallum immitte. Non- 
nulli &c hoc pado liquefaciunt, fiat puluit fubtdis e Cryftal-- 
lo* qui per dies decem imponatur in acetum, & in quod alumen > 
commune primo difiblueris. E-x trado vel euaporato aceto, . 
exficcato pulueri adde medietatem plumbi adufti , &C abique · 
difficultate liquefiet, ac liquefadö ad placitum veeris. 
N oiadum hic etiam eftrquod quidam Gryftallum prius dephle- 
gmarefeiunt,deinde reuerberanccufaleTartari & faleNitro,teuer- 
berato dulcificant calcem acperfoluunt cum aceto foluro,&acero 
abftrado, tandem cum S. vini ciTenfificant,. fpirita vero inde  Basilica ChymicjC 
deftillato,remanet EiTentiaCiyilalliin forma Butyri, huic fi red- 
datur fimm ace tofum phlegma, iupcriusabftra<ftum, redintegratur 
in genuinam Cryftalli E£fentiam,&c. plura fi cupis lege Libauium 
lib.z.Alchem.tra&.i.deMagifteriiscap.zB.pag.So.uq.&c.&trad. 
2,de extracftis cap.40.pag,ib4.& cap.37.38. 
Cap vt XXIV. 
De lipide Bezear. 
BEzar vocabulum Indicum ac .corruptum; Bezaar vocabulum 
Pcrficum; ßelzäar aurem vocabulum Hebraicum idem quaii 
Dominus veneni,a Bei, ideft Dominus & Zaar quod eft venenum: 
omnia hxc nomina attribuuntur huic lapidi: Ab Arabibus etiam 
PazaraPazan,ideft,a hirco dicitur,ex eo quod in hirco hi lapides 
inueniuntur.ApudPerias&Carrafoneshxc vcrbaetiamiunt in v- 
fu,Indi vocabulo vtuntur, quo lapidem, hunc nuncupant, Bazar, 
(quod in eorum lingua forum fignificat) quafi dicas, lapidem fo- 
promercalem. 
Ab hoc lapide Bezar nomen inuenerunt medicamenta venenis 
refiftentia,quxpcr excellentiam Bezardica dicuntur: vt Bczardi- 
cumSolis, Bezardicum Lunx, Bezardicum Minerale fimplex ac 
compofitum.itcm & Acetum BezardicumBalfamus, Bezardicus, 
&c.Eft autem hic lapis inter omnes prxftannflimus contra venena, 
caqucrcpcllcnda.Fallopiusait:Princep->cftmedicamentum in to- 
to genere: Andernacus vero dicit, hunc lapidem prxftantiflimum 
aediuinum Antidotum contra omne genus veneni. Conciliator 
Apponcnfis eum ficdefcribir.Bezoar eft lapis, qui illum lapidem 
habet,tutuseftabomni mortali veneno. Mizaldusait: quofdcm 
naturalium rerum indagatores hunc lapidem lacrymam cerui vo- 
care, acprxtcndcre, quod in lachrymis oculorum crefcat, inque 
hunc modum:Vcrmes coaceruariin inuolucrisinteftinoium cerui, 
& ierpentum efu necari, quos fpiritu narium ex cauernis elicit. 
Ne vero illorum virus ei obiit,ad fontes aquarum properat in qui- 
bus dum ad labra yfque mergitur,ex oculis lots ftillant lachrymx, Liber Qjartvs 
417 
quae vifcedinc fua in maioribus Canthis ad Nucis iuglandis ma 
gnitudincm concrefcunt,&quodam modolapidefcunr. Vbiver 
fete veneno liberatum fentic, aqua egrefius, attritu oculorum ac 
arbores,tophum illum,vifus obilaculum excutit: quem efficacifll 
mumeiTeaduerfusvenenajteftesfunt magnae authoritatis &c anti 
quitatis Medici quamplurimi. Talem gloriantur Ce vidiiTe Iuliu 
Scaliger,& Annatus Lufrtanus: traduntquc, peile correptis eifi 
caciter dari cum vini momento. Nam tantus illius vi & praefidio 
cietur fudor, vt pene totum corpus eliquari credas : quovnopc 
ililens virus foras truditur, 
Fallopius v.dicit hanc fententiam,eiTe meram Phantafiam, me 
rumque mendacium. Quomodo autem nafcatur Sc inueniatu 
authores fic verius deferibunt. In Corafone,& Perfia hirci quod 
dam genus , quod Pazam lingua Perfica vocant, rufi aut al 
tcrius coloris, 5c excuria veloci, (Gartias ah horto ait: ego tu 
fum , & praegrandem vidi Goae) mediocri altitudine, in cuius 
ventriculo fic hic lapis Bczar, circum tenuiifimam quandam pa- 
Jeam femperaugefeens, & veluti multis e tunicis contextus: Co- 
lamellasautglandisplerumque,inrcrdumalia,&alia forma, lacuis 
magna ex parte, colore veluti ex viride nigricante. Inueniuntur 
exigui,&magni. Magni qui rariores funt, ab earum regionum illu- 
ftribus viribus expetuntur. Quo enim maiores funt, eo valentio- 
ris eile facultatis fibi perfuadent. Gartias dicit: Memini vnum 
habuifie, qui fere quinque drachmas penderet. Is inLufitaniam 
delatus, vix iexaginta quatuor Lufiranicis aureis vasnit, cum ta- 
men aliquando pluris hicemptus fuiilet. 
Verum non folum generatur hic Iapis in Perfia, fed etiam non- 
nullis Malacae locis, & in infula, quae a vaccis nomen fumpfit, 
haud procul ä promontorio Comorim. Nam cum in exerci- 
tus annonam ma&arentur ifthic multi praegrandes hirci, in eo- 
rum ventriculis magna exparte hi lapides reperti fiint. Hincfa- 
€lum eft, vt quotquot ab eo tempore in hanc infulam appel- 
lunt, hircos obtruncent, lapidefque ex iis tollant. 
Sed nulli Perficis bonitate comparari queunt. Dextri autem 
adeo funt Mauritani, vt facile qua in regione nati fint finguli 
lapides difccrnerc & diiudicari poffint. Vt vero adulterinos a 
adulteri- 
m. B A'S2 L IC iE CHYMICi® 
legitimis dignofeant, manibus comprimunt, deinde ipirimm 
inflant. Nam fi aer aliquis permeat, adulteriniiudiciumcit. 
VruncureoIndi,nosfecuri, aduerius delctcrias facultatis medi- 
camenta. Ormutz vero Sc Corafonc incolae non modo aduer- 
fus virulentorum animalium morius vtuntur , led etiam aditer- 
fus omnes melancholicos morbos. Opulentiores fe purgant bis 
in annis, Martio videlicet ÖC Septembri. A purgatione , quin*· 
que fubfequcnribus diebus continuis, hauriunt in lingulas dofes, 
decem huius lapidis grana, macerata in ftillatitio Rofamm li- 
quore. Hoc remedio iuuentam Sc membrorum robur fibi con- 
feruari dicunt. Solent interdum nonnulli ad 3 o. vfque gra- 
na fumere nimis fane magna quantitate. Nam tametfi nullas 
noxias facultates in fe contineat hic lapis,tutior tamen eius exi- 
gua eft quanritas.Acqueetiamparua quantitate exhibere folentin 
Ormutzmec fine periculo liberalius fumi dicunt. 
Eius vius etiam praeftans eft in morbis inueteratis melancholicis,, 
veluti in mala fcabic , lepra , pruriginibus , impctiginibufquc- 
Hac etiam ratione (Quartanis conuenir. Viri deplorati, a medi- 
cis derelidiyvfii huius lapidis priftinaefanitari funt reftituti. Pul- 
uis eius vulneri impolitus, a mortiferis animalibus idfcos liberat;. 
Jifdetn viribus pollet, apertis Carbunculis, in pefte impolitus;· 
Etenim venenum exugit. Tabellae ex co & aqua Rofacea 
parantur ad omne genus veneni. In furama prodeft omnibus 
morbis contagiofis; pelli, morbillis, exanthematis variolis: 
Item-animi deliquiis, palmo, longis moeroribus, aftlclibus Hy- 
ftericis , & aliis pluribus mahgnis , de quibus vide N. 
nard, Chriftoph. a Cofta dc Ciufium. Praeparatus in EiTcnriam 
longe efficador erit,quod tamen cuflibetfuoiudicio relinquimus.· 
Arnoldus Villanouanus vtitur eo inpuluere ad excitandam ve- 
nere,vt:Recipeiem,Afparag7,Satyrionisana vac j.Bczoar, Becnal’- 
bi Sc rubri , Zingiberisan.drach.ii_j.fem. Erucae, fern. Dauci, Cepa- 
rum, Vrticisan.drach.ij. Sileris montani afli, vmbiücomm fcinco- 
rumanavncACardamomidrach.iij. Linguaeauis drach j. Sachari 
quar.J.tere.&per tempora dabis vnciarn Reum latSte vel raulfajfero 
&mane. 
Bolus Diaphoreticus; Recipe rad.Angclicasvnc.h Tormentil- Liber Qvartvs 
las, Biftortae, Gentianas, Zedoarias, Calami odorari, Zingiberis 
Cinnamomi, Galangas, Garyophyll. ligni Aloes, Croci, rad. E- 
nulas, Bacc. Hederae, luniperi ana vnc. ij. Core. Citri drachm. 
vj. Scordiivnc. ß.AmbrasGnTeasfcrup ,j. Mofchi gr.viij. pulueri- 
fentur omnia fubtiliffimc.ponanturquem viteo idoneo & affunde 
{piritus vini lib.iij.& Theriacas Androm.vn.f\.ftencoptimc cooper- 
ta per dies xv. in B, M. poileahltietur, Tin&uraque referiretur vi- 
tro idoneo optime cooperto, deinde Recipe Boli Armeni iib.ij. 
Terras Lemnias verte vnc.ij.Corall.Fub.Margarit.prasparatamm,Ia- 
pidis Bezoaranavnc.j. fubciliffime puluerifentur, inque praedida 
Tindurainfundanturperdics v.ter indie agitando,pofteadeftil- 
letur,deilillatumreaiFandatur;quodterfacies, tandem Icntiifimo 
.ignis calore ficccturoptime, &c referuetur tanquam pretiofiffimus 
■Bolus Diaphoreticus,ad omnes venenofos,peftiferos, & contagio- 
{os morbos. Dolis grana vj. adxij. fumatur omni fexta hora 
ex aquas Carduibencd. vnc j Sympi pomorum redolentiumvnc.il. 
Diafcordium CordialeBanifleii: Recipe Cinnamomi, Caffias 
lignea: ana vnoß.Scordii drach.x Didamni Crerenfis.Tormentil- 
•iae, Biftortae ana dracK.v.Styrac.Caiam.drach.iiij.f.Sympi acetoii- 
tatis Citri ana drach.ij.Gentianas,Piperis Iongi,Zingiberis ana drac. 
ß.Boli Orientalis vnc.j.drach.vj.TerrasLemnias veras,Terras Samias, 
.ana drachm. vRafuraeEborisC. Cerui,ligni Aloes, ana drach. iij. 
Margarit.praspar.drachj. Cornu Vnicornufcrup.ij. vngulas alcis, 
lapidis Bezoar ana drach. j.ß.Coralli albi 6crub.priepar.ana drach. 
ß.Granatorum, Sapphin,Smaragdi,Rubini p raspar. ana drach m.j. 
Mofchi ferupul.ß. Ambras Grifea: gran.xij. Gummi Armoniaci in 
vinoMaluadcodiffbluti vnc. \j. Laudani Cordialis drach. ij. ß. 
Conf. Rof. rub. Extrad. cum vino Maluatic© lib.ij.mellis albi de- 
ipumati lib.ij. f. puluerifentur fubtiliffimc, fiat confedio fecun- 
dum artem. Praeilannffimura eil ad omnes ardentes morbos 
Saturninos ac febres peftilenres, ad morbillos variolat.Tuffim, 
Rheuma, & fidendum omnem fluxum, ad conciliandum fo- 
mnum.ad melancholiam & Cardiacam. Dofis drach.j.ad ij. puluis 
Cordialis eiufdem : Recipe Cornu Vnicornu drachm. ij. lapidis 
Bezoar. vnc. ß. vngulas alcis drachm.j.ß. CornuC.drachm.). offis 
de Corde Ccrui,fcrup.j.Succini albi drachm. iij. folut. Feriarum  Basilica Chymica 
Corail.rub.& alborum ana drach. ij. ß. Rafurae Eboris drach.ij. ß. 
Terrae Lemniae.Samiae ana dr&ch.v.ß.rad. Angelicae, Torraentillae, 
Biftortae,Galangae,Zedoariae,Santari Citr.& albi,cort. Citri & lem. 
Citrianadrach.ß.Fiat puhiisfubtiliffiraus.Dofisgranav/. adxij. 
AquaBezoarticain omnibus morbis contagioiis, melancholia, 
Iypothim,&c.Reciperad. Angelicae, Caffiae ligneae ,Cinnamo. ana 
vnc.ij.Scordii drach.x. Diftamni Cretici, T ormcntillae, ana vnc.ij. 
ß. Gentianae drach.iij.Zedoariae drach j. ß.Calami odorati drach.ij. 
Galangaedrach.iij.Zingib. Piperis longi ana drach. j. Ariftol. ror. 
fcrup.ij.ligni Aloes drach.ij. ß. cort. Citri fcrup.iiij. Croci drach. ij. 
BaGcar.Lauri,Iuniperis,Garyophyllorum,N. Mofchatae, Macis an* 
drach.j.RafuraeEborisvnc.ß. Corall.rub. praeparatorum drach.ij. 
Cornu Cerui drach.ij.ß.BoliArmenidrach.j.ß. Terra Lemniae dra. 
j.Succini albi vnc.ß.Mithrid.vnc.ij.Theriacae opt. vnc.ij. ß. pulucri- 
fata infundantur cum lib.xA Vini replicati in vitro optime claufo 
loco conueniente per dies o&o deftilletur in B. M. deftillatum for- 
tius p fe (eruetur,& addatur Boli Armeni vncATerrae Lemniae dra. 
iij.Succini albi drach. j.ß.Rafurae cboris.Cornu Cerui, vngulae A Icis 
ana drach.ij gran.Alkermesdrach.iij Solur.Perlarum drach.ij.Co- 
ralli vtriufquc ana drach.j.Cornu Vnicornu, offis de Corde C. ana 
drach.j.Lapid.BezoarvncACort.Citri,(em.Citri ana fcrup.ij.San- 
tali Citrini & albi ana drach.ß.Ambrae Grifeae drach. ß. Mofchi gra. 
xij.Laudani Cordialis fcrup.ij.puluerifara mifccantur cum Mithri- 
dat.& Theriaea opt.ana drach.iij.ftent infula per dies xv. agitando 
icmel quotidie.Tunc adde aquas Rofarum lib.j fpiritus V. tenuio- 
ris lib j.in quo diffoluaturSach.Crjrftall. lib.j.ß.Mifccantur Arftent 
adhuc per dies x.Tunc effunde clariilimu&referua. Tunc Recipe 
foeccs c deftillationc remancntesffimul ac eas, quae remanent poft 
Tin&uram quibus adde Diafcordci Cordialis lib. ß. Bulliat lento 
igne ad coniiftentiamElc&uarii,quod ferua vafe claufo pro mor- 
bis contagioiis. 
Tinftura florum Rorilmarini ad omnes affedhis melancholicos 
Baniftcri.Recipc aquae vitae optimae lib. viij.Florum RorifmariniM. 
iij.Cinnamomivnc.ß.N.MofcharaeGaryophyll.Zingiberis, Macis 
ana dra.j.ß.Rad,Angelicac,Galangaean.dra.ij Aoffis dc corde cerui, 
cornu.Vnicomu lapidis an,alb.fcr.ß. Libsr Qvartvs. 
421 
foluthPerlaru dra.j Ambras Grifeas fcrup.ß.Mofchigr.viij.Fiat Tin- 
&ura,infineadde Sachari Cryftallini lib.j. Aquas Roiäceaslib.j.ftent 
in fole per dies xx.filtra& Tema. 
Diaphoreticum & refoluduum in Peftc Paracelfi; Recipe vini 
ardentis corre&i vnc.x.fpcc. de Bezoar , LithontriponDucis ana 
vnc. ß. Theriacas Alexandr.Mithridat. fele&i ana vnc.j. ß. Mifcean- 
tur. Dofis ab vnc j.ad vnc.iij. per Cohob, pro natura infirmi, Sc in- 
dicio pracfentis boni Medici. 
Boli eiufdem in lapillo inteftinorum: Recipe Mafticis, Becn al- 
bi, Bezoar ana vnc. ß. fern. Anethi, Carui, Amomi, ana vnc.j. facci 
Limonum q, fatis erit pro incorporatione, formentur Boli,dofis 
drach.ß. 
Tin&ura pro Hippocratico cordiali,Banifteri: Recipe Cinnam,- 
vnc. j.ß. Zingib. drachm.iij.Garyophyllor.N.Mofchatas ana drach,· 
ß. gran Paradifi fcrup.ij.Piperis albi ferup. j.Lap.Bezoar C. Vnicor- 
nu, Perlarum prasparar. gran. viij. Mofchi gran. iv.Sanrali Citrini,. 
Rofarumrub. Ambras Grifeas ana gran.iv. puluerifenturcrailiufcu-· 
lc,&macerentur in vnc. xij. Spiritus vini Maluatici rcCtifiari vitro' 
optimo claufo in cella per o<5bo dies femel agitando coletur Sc fer- 
uetur ad vfum. Cuius Recipe guttas xij. vel xvj. pro pinta vini albi 
aut rubri cum facharo, eritque Hippocraticum cordiale excellens,. 
pro omni imbecillitate,fyncope,&debilitate ventriculi. 
Arcanum Thcophrafti ad quasuis veneni genera prasftantiifi- 
mum,cuiufmodifunt Mercurius fublimatus, Arfenicum, Napel- 
lus.Puktis Adamantis,Virus Aranearum Sc Bufonum,Phthora,Ce- 
rebrum Felis,menftrua. 
ψ. Recentem Ciconias fanguinem , quantum in fiio corpore 
continet,deftilleturper Balneum Marias,m vitrea cucurbita noua: 
aquam quae promanatferuadiligenter, Sc fanguinem coagulatum 
loco paululum calidiori exficca,&: contere in puluerem. 
Ventriculum fimiliter exiccari conuenit, ac cmcibulo impoli- 
tum comburi tantifper, donec in cineres vertatur , c quibus cum 
propriofanguinisliquore extrahendumefiSal,idquod diligenter 
cuftodiendum,& fangpini puluerifato coniungcndum eft. 
Hifce in vitro fatis capaci impofitis addi debent: Succini albi e- 
le&iifimi vnciavna. Corallorum rubeorum & Baccarum vuasveri®  Basilica Chymic/e 
(nigrarum & bene maturam jexiccatarü &pulueriratarum.Eften- 
lia: Mumiae, Radicis Antborasana vncia Ternis. Lapidis Bezoartici 
diac.i;j.Tbcriacaeoptima:vnciaj.& Ternis.Haeccüoleo (φ e nucleis 
Pini per validam expieflioncm conficitur) incorporanda&: com- 
iniTcendafuntomniafimul, acdeinceps rantum olei fuperadden- 
dum,vc trium digitorum vel quatitor latitudine id ipfum emineat: 
Deinde orificio vafis diligenter obftm Cio infolencur, quo enim ve- 
tuftior compofitio haec euaferit,eo melior &fortior. 
Efficaciftimiim eft medicamentum, contra omnia Metallica, A- 
nimalia,& vegetabilia venena. 
Vfusiftiuseft,vtinomnivenenocorporali eiufdem detur vncia 
Ternis cum hauftu aquae,vini,vel quod melius eft,laClis tepidi: nam 
decima Texta pars horas non tranfitura eft quin patiens veneni fum- 
pti fubftantiam a (e eiiciet.aclibcr euafums eft, qui deinde confor- 
tationibus refici ac auxiliari poteft. Optime hoc fiet,fi in recenti ia- 
<Ste Corallorum rubeorum puluerem quotidie Tcmel fumplerit 
prius calefaCto. 
Hoc arcano aliqui magnates intoxicati reftimtifuntpriftinaeia- 
nitatfiquum prius Eflentiis Monocerotis & aquisTheriacalibus ac 
huiufmodiinnumeris mediisfruftra vfi cftcnt. 
TinCtura cordialis pro Tuffi,Banifteri: Recipe fpiricus vini opti- 
mi lib.viij.ClyzirrhizcE rafie vnc.vj.fem.Anifi opr.contufi vnc.ij.po- 
nantur omnia in vaie conueniente per horas viginti oClo, tunc ad- 
de Sachari clarificari lib. ij.AmbraiGnTeaegr.xij.Morchigr.x.fticciui 
albi dra.ij.Solutionis Perlarü dra.j.Cornu vnicornu,Lapidis Bezoat 
tici anafcrup.ftaquae Rofa.lib.j.Puluerifata mifceantur Sc infunda- 
tur per dies x.Deinde colentur.Dolis vn.ftad vn.ij. cü laClc recenti. 
Conditum Bezoarticum Arcanum; Recipe Rad. Angelica: quä- 
tum voles,coquatur in Aqua, donec optime contundi öc in paftara 
redigi poflic, huius paftae perietaceum traie&ae vnciis duabus adde 
confcdionisAlkermesdrach.ij.confedionis de Hyacintho drach. 
j.Corallorum praeparatorum,Margaritarum praeparatarum an. dra. 
E.pulueris Lapidis Bezoartici veri fcrupulumj.Ambraeg; an. xij. O- 
mnia fimul mifta,& in fachad cum pauca aquaCinnamomf diflolu- 
ad perfectionem coCli vnc.x.velxij. inie&adenuo coquantur» 
#donec pafta non amplius adhaereat vafculo quam fupraChar- 
Vfiu ac 
Poßs. Libsr Qvartys. 
tam hume&atam, aut lapi dem marmoreum effundes, rcdigefq;in, 
eam,quam volueris formam. Ad pellem excellens pra:feruatiuuth, 
dequofingLiIismatutinisvnius drachma: pandere intro aflumen- 
diim e 11. Sed haec medicina diuitibusailignatur. 
Eledluarium de ouo maius pro ditioribus Quercctani: Acciper 
vnum vel plura oua recentia Gallinac.-de quorum vno, apicem telbs 
tam fabrili artificio aufer,vtpoilquamedudla fuerit ilia tella,rutius 
in priftinum locum commode reponi, &c glutino feu luto quodam 
tam iuduftre agglutinari polfic, vt nihil reipiret. Abiedlo itaqj albu- 
mine, vitello oui rcfiduo admifce ladlis feu butyri fulphuris drach.j. 
ß.Sulphuris Aurati Diaphoretici,Effentiae Croci an.drach j.Pulue- 
ris Anodyni mineraIis,hoceft falis Prunellasdrach.ß.AmbrarGrifiae 
fcrup.j.Lapidis Bezoartidfcrup.ß. Omniacumdidlo vitello ou: fi- 
muimiice»vt optime incorporentur,dein apex putaminis perquam 
aptiffimefuoapponaturloco, cum tenuiflimo ligamento lineo fu- 
perpolito vel glutino ex albumine 6c polline fadlo, fuperindudlo, 
adeo vrouoexquifitiifimedaiifo,nil rranfpirare polfit.Ad eundem 
modum plura oua apparari queunt, prout magn£ huius Eledluarii 
quantitatem fimul componere velis. Alias vel vno vel plurib.ouis,a 
quib.eodem artificio apertis,albumen feparatü efLaddesTheriacte, 
confe6l.Alkermes&Hyacint.ana.vel ex his omnibus fimnl fiat mi - 
ffura,de qua adde ouo vd ouis,quantu capere poilanf.probe clau- 
fo foraminnlocnm fua propria tefia.fuperindudo glutine »vtante, 
ita vt nihil refpircr.Enarrata hasc oua ita praeparata apte fimul 
nantur vafi terreo capaci.quod operculo ciaufum in furnum mitta- 
tur,in quo panificia modo codla.&rexeode recensexempra fuerint,- 
& fecunda aut tertia vice in eodem reponantur, donec omnia in v- 
na mallam,quae puhrcrari queat,redadia fi nr. Accipiatur ouii vnurni 
ilixta primä methodum praeparatumr.& vnum iuxta alteri: vel oua 
duo aut tria vtriufqj praqaarationis , proutanimus eil maiorem vel 
minorem eledluarii quantitatem fimul conficerc;Omnia qin di&is- 
ouis coementur, terantur, & optime irmicem mifceantur in morta- 
rio raarmoreo,eadem paulo pollhumcdlando paucaaqitasTheria- 
caii contra pellem, aut Elixire quoda vies, ita vt omnia reducantur 
ineledluariiforma, quod multorum annorum fpatiorclertiabituF, 
Dofisfcrupulus j, tum ad pr<eferuationem tu ad curationem Pellis, Basilica ChymicjE 
Cλpντ XXV. 
De Corallis. 
COrallia in mari nafcuntur Africo, funtquc lapideus quidam 
frutex. Germanis dicuntur (Soi'flll· Italis Coralio. Gallis du 
Coral. Hifpanis'el Coral, Triplexeorum eft differentia: Alba,ru- 
bra & nigra: prima eft pretioflor: altera vfitatior: vltima rarior,quac 
vocatur Gxxce avh<mctd-t(. Habet autem omne genus Corallii vira 
refrigerandi,ficcandi,&aftringendi; Mcnftruanimis profluentia, 
pota in appropriatis,cohibent rSanguinem excreantibus & Dyfen- 
tericis iuuant : Nec non feminis profluuium in viris: album vteri 
fluorem in mulieribus reprimit: contrafafcinationes, & venerea in 
collo:&: brachiis geftatur. Quin etiam comitialibus rc&e alligatur 
Cinis ipfius oculorum medicamentis mifcetur : vlcera carne ex- 
cicatrices cxtenuat.Trita cum aqua pluuia pota fplenem er- 
iccant, alui &: ventriculi dolores fedanr. Cum ceruino cornu & a- 
qua pluuia mixta,variis corporis morbis,ac pnecipue vermibus me- 
dentur. Tonitribus &tempeftatibus refiftunt: Vnde veteres con- 
tufaagrisinipericrunt,arboribufque, ne a tempeftate inderentur, 
alligarunt. Contufa cauis dentibus inferta ,abfque dolore eos ex- 
trahunt. Gingiuisfunt remedio. Oleum cius Chymico morepa- 
ratum,fcrupuli inftar ex vino generofo potum,fummum eft medi- 
cinas artis myftcrium, ad omnes partium, tam interiores quam ex · 
teriores affetftus cucllendos: Comitialem fane 5.fcptimanamm fpa- 
tio,tumin pueristuminiuucnibuspropcllit: Similiter omnes alui 
vteriquc fluores, & fanguinis , quacunque parte manantes fi- 
ftit. 
Corallus , (fecundum Paraccifum tomo 6. pag. ipi.) Lapis eft 
albus vel rubeus , non tranfparens , in mari nafcitur ex natura 
tempeftatis & aeris in ligni formam, aut arbuti, ex acre durefcit in 
lapidem,lapidum pretioforum infimus. 
Idem tomo 8-cap.io. ait: Corallus generatur ex refinofis tribus 
primis,dum dc fulphure rubedo,& natura fixa alba manet, qua: fc- 
CoraUm 
quid. 
CoralH ge- 
neratio & 
fiatura. paratur & extrahitur per Areheum fpecie fcminisaurgrani, quod 
eiicitur in Yliadum,cuiusplurimum eft in mari,hoceft,linea iplius 
triualis initio in mare incidit. Illis enim locis corallus crefcit. Si 
vero in aliis globi locis maneat, cxarefcit&mhil inde producitur. 
Sed in maris Yliadofuum incrementum habet, acexgranulo naf- 
citur arbor,non fecus ac ex femine. Dum adolefcir.proprii fpirirus 
falis vi induratur,confciente aliquid etiam aetate. Naturafb autem 
fuae Edendae ex Archaeo Elementi Aquae affiimit, quae in omnibus 
frudibus peculiare fu um crefcens habet. Sic enim Argentum, & 
Aurum variabili interdum forma producitur. Ludit enim natura 
in iuis operibus & fui Magifterii ac opificii quandam quafigloriam 
affedat. Sicut enim plumofum&aliacrefcunt,itain coraliis cref- 
cens peculiare eft ex femine enafeente ex tribus primis,ternis nem- 
pe coloribus, rubro,albo& luteo. Eftque hoc crefcens vltimum, 
quod natura producit ex tribus primis refinofis in Elemento aquae, 
omnium nobtliftimura. 
Idemtomo6.lib.-5.demorterer.natural.pag.212 dicit -.Morti- 
ficatio Gemmarum & Corallorum eft, vt calcinentur, fublimentur 
& in liquorem foluantur vt Cryftallus. 
Tomo vcrofeptimojpag.yo. 71,72.73.74. & 75. fic de Coralio· 
riim generibus, virtutibus & cifedibus icntir,dum inquit: 
Coralli rubei duplicis funt generis, leu naturae. Alia natura eft 
eorum,qui obfcure rubei fubpurpurafcunt aut feminigrefeunt. Alia, 
natura eft eorum,qui nitide &c fplendide rubei exiftunt. Vt vero co · 
loribus: ita & viribus diffident. Genus praeterea etiam aliud eit, 
pallidum , quod nullarum fere virium exiftit. Quo enim rdbei 
Coralli plus a rubedine decedunt, eo minus efficaces ac vtiles funt. 
De Corallis experientianotauit, quod rubei pellucidi δί nitidi, 
integri coloris, ramofi & non detruncati in plenis viribus verfen- 
tur? Vbiautcm rimae glifcunr,ibivirtusperfedanon adeft. Mul- 
tum etiam virium perdant,fi detruncentur. Sicut Arbor, cuius ali- 
xjiiot rami detruncantur, tanto paucipres frutftus profert: ita tan- 
tum , etiam decedit Corallis mutilatis.tam purpureis, quamTplen- 
didis & rubris. Latina appellatione Corallos nitentes voco Co- 
rallos rutilantes ;purpureos, his diuetibs, voco Corallos caligino- 
fos. . 
Libir Ovart VS. 
Coralloru 
gener4 
qtU? 
Coralloru 
vntut, Coralli 
426 
Porro Coralii rutilantes amaeni fune & delectabiles. Caligint*· 
{v eontra inamaeni & afpc&us iniucundi. Qui ergo Corallos gef- 
ftave fatagit, ime iunior fine fenior fit, is vitee caiiginofos, amet 
mtilantes. Quo enim interuaUo didant gaudium & maeror, ri- 
fus <3c ploratus: eodem «tiara duo haec Corallorum genera. Se- 
dulo ergo opera danda,vt rutilantes fumantur, fpretis caliginq- 
fis, idqne propter infignem differentiam, qua diffident. Sufcira- 
turus enim gaudium in alicuius infirmi animo, ii caiiginofos fu- 
mas,morbum & animi ttiftitiam potius augebis. 
De rutilantium Corallorum virtute hoc primum tenendum 
eft, quod profint ad imaginationes, phantafmata, (pe&ra, Me- 
lancholiam, &c. PVcergo iara explicandum eft, quidnam Phan- 
tafia, Phantafmata, fpedrrum, Melancholia iit, vt morborum 
difcrimen aliquod fciatis propter vfum Coraliorum,quorum alii a~ 
iiis morbis fua natura fabueniunt- 
Phantafia eft, quando homo citra cauiam , fuomet inftinfta- 
rnulta cogitat & laborat in (ciendis, fapientia, induftria, & do- 
6fcrina , &c. Ifta autem quia prompta non habet,prout expetiti 
nam cogitationes animum intendit fatigatque quo modo, 
quod vult, ad fenfum fuum dirigere aut cogere poffit. Ad hoc 
rutilantes Coralli ei multum conferunt, dura nihil impuritatis 
ei inftillari patiuntur, aut a ceteris, qui hominem 
a fua Phantafia fcducercpoilcnr. Caliginofi autcmadcontrarium 
ipfam promoucnc.nempe ad Phantafiaefcdu&ionem, 
Phantafraatafuntfpiritusno&arni, a natura procedentes, qui 
aliquid humani mteilcdtus habent,& hominem quserunt, eura 
cumprimis qui ipiis coniungitur. Hi. multiplices funt, boni & 
mali, non tamen vifibilitcr, &c tamen hominum amantes , ac in- 
ftar canum cumipfis conuerfances. Penes ipfostamcn nihil quae- 
rendum eft, cum nudi & inanes fint fpiritus , hominem graua- 
curi &c moleftaturi. Hi rubeos Corallos f giunt, vt canis baculum. 
Ad caiiginofos autem confluunt dc congregantur. Sunt indar 
incuborum aut fticcuborum, qui ex Pliantafia gignantur, 
Spcdium ,funt vifiones, quae prodeunt ex aftrali corpore ho- 
minum mortuorum, Homo cnira corpus duplex habet* ynum ex 
Basilicae Chymic^ 
qui optimi 
qutb. nia 
lis aduer* 
fentur. 
Coralli 
fhatitaßa elemenns,alterum ex firmamento. Elernentale moritur, &: in terra 
putrefcic »vbiiepultum cft. Alterum obuolitat in acre iapra ter- 
tam. Huiufmodi corpora aetherea hominis dcfun&i fi apparent, 
fpe&ra funt. Hi Corallos rutilantes fugiunt, ad caliginofos autem 
alliciuntur. 
Liber Qvartvs. 
Melancholia cft morbus, hominem tmiadens ,*vt nolens vo- 
lens euadattriftis, omnium perraefus, lentus, variiique (peculatio- 
nibus abripiatur ad ma:rorem tk ploratum , &c. Melancholia haec 
fugatur Corallis rubris , acceditur & intenditur caiiginofis. Haec 
pro noicenda Corallorum differentia vobis explicare vifiim eft. 
Quam vt melius incclligrretis,quatuor vifioncs exempli loco vo- 
bis proponerervolui. 
[Additiones caüftrumThtophraßi. ] lam vobis etiam expediendae 
■caufae fune virtutum & operationum Corallinarum. Multis e- 
nim haec non naturalia, fed iuperftitiola videri pollent. Caufa 
autem haec eft. Quatuor praedidi morbi omnes ex natura oriun- 
tur, non concra naturam, a Diabolo aut ipe<ftris,&c. lam fi na- 
turales funi, vclut Aftronomia & compofino humana, & putrc- 
fadlio microcofmi docent: natura etiam ad omnia cayquae natura- 
lia fiant, aut a natura defeendunt, fu um iecretumSc myfterium 
paratum haber. Et contra dhfta quatuor ex naturalibus fecretis 
vnum fiant Coralli: quorum praeterea alia quoque funt. Sic na- 
tura eft aduerfias naturam, hoc eft, contra naturam cum natura. 
Rutilantes-enim quodfuganr, id caliginofi retinent: idqueomne 
fit ex virtutibus naturalibus*a natura. 
Arcent illi tempeftatcs graues, fulguris »fulminis, grandinis, fi 
debito modo & loco adhibeantur, a tempcftatibus femoribus no- 
xae nihil manat. 
[ Additio Si intelle&unoftro aduerfusplu- 
juiam te<ftum, aduerfus hycmem hypocauftum, aduerfus Solem 
vmbraculum facere poliamus , vc ne laedamur: poterit & na- 
tura praeftare hoc, vt ne citra redbum tempeftas, &c. quo- 
quo modo noxam inferre queat. Si talem in q<e!o ciere tem- 
pcftatem natura poteft: contra eandem poterit etiam ftruetc 
praciidiutn. Exempli gratia. Poteft producere morbos i poteft Basilica Chymica 
etiam contra illos facere medicinas. Sic cuilibet rei naturali fuurm 
creatum eft contrarium, quod rcfiihr. Hoc ergo fine Deus crea- 
uit illum, qui haec intelligit, & vna creauit etiam caetera ex 
terra. 
Expellunt etiam fera monftra. Monftrum eft, quod coelum 
excludit contra ordinem naturae. Sic fi excludit iperma, exeo 
fit monftrum, hoc eft animal, quod in numero creatorum non 
confiftit. Huiufmodi monftra homini praecipue aduerfantur, & 
varie pro ipiritibus ,. pro Diabolis, & fimihbus habentur, ideo 
quia non ex naturali, led contrario ordine progenita funt. Huiuf- 
modi monftra Corallis fugantur. 
[Additio.] Caufahaec eft, quia etfi a natura funt, & ex natura 
prodierunt »naturae tamen contradantur. Natura ergo a Deo 
praefidiu accepit in ipfa quoque natura,ordine naturali puoueniens, 
Praefidium id, quod contra naturam a natura produdum eft, ex- 
pellit. Huius generis funt monftra, de quibus in Generat.rerum&: 
raonftrorum plura traduntur,hicnon repetenda.. 
Corallihifideponantur,geftentur, aut inuoluanturloco ido- 
neo,arcent diabolos feufpiritus,hominesobfiderevolentes, quo- 
rum apud homines multi funr,inuifibiliter,qui hominem,etiam ta- 
le non cogitantem ex fefe mentiri decipere, dcc. docent. Huiufmo- 
di fpiritus arcentur ab illis,apud quos verfamur, vna cum dolis, di- 
alis & mendaciis,. 
[ Additio.] Et caufahaec eft. Quo pa<5lo Diabolus fugit folem,. 
quem ferre non poteft,quia diem feu lucem odit,amat aurem tene- 
bras; Ita fugit etiam Corallos ideo, quia hos Deus fingulariterprae 
caeteris creicentibusdotauit, non fecus ac folem ftellis ctererisom- 
nibuspraetulit. Sub omnibus ftellis verfari poteft Diabolus: fecus 
autem fub fole. Ita nec verfari cum Corallis poteft. Coralli e- 
nimrutilantesfceretisfuisaequipollent foli, caliginofi Lunae. Apud 
caliginoibs manet Diabolus velut & apud Lunam. Vbi funt Co- 
ralli, ibi multiplicantur frii&us in campo,agris,hortis.· 
[ Additio.] In Corallis etiam hoc myfterium & iecretum coditur, 
vtagros cuftodiant ab auibus, aut vermibus & infe<ftis,agris nocen- 
tibus,velut&ab aliisfpe&risagris nociuis & damnofis.Hisinquam 
©mnibus Coralii aducrfantur,&ca abigunt. Itaque agrum augent Liber Qyartvs. 
fruCtibus. Fruges enim valde laeduntur a /piritibus noCturnis fcu 
Corporibus fydereis. 
[Additio alia.] Forma Corallina prout per leefl,ex caudice no- 
fcitur. Venter &: dotium per fe fatis fignatafunr. Hinc patet de- 
xtram & iiniftram partem initio cognofcendam, velut Sc eodem 
modogeftandarnefle. Si forma illa reperiii nonpoteft : Ibidem 
quoque defedtusaliquiseftin viribus debitis. 
Totum enim hominem formant, adeo vt non corpus tantum for- 
mae,fed omnis infuper corporis numerus vna cum neniis &c arteriis 
reperiatur.Quo plurcs ramfeo meliores. Dorium pone, venteran- 
te fit,vr conueniat cum corpore geftantis.. 
Profunt grauidis & puerperis,quia plurcs cafus Sc Symptomata, 
plures tentationes «Scmoerores patiuntur foeminae viris. Hinc Co- 
rallis foeminae carere non debent „fed eafdcm luculentiflimos& 
pulcerrimos eligere.· 
[Additio.] Pergam diflerere ad vos de Corallorum natura ma- 
nifeftum eft.quod Diabolus oblidere foleat homines. Multo ma- 
gis idem oblidebirpecora,canes,porcos,aues, quibus hotnofingu- 
laricer oblectatur. SiceMamoblidetpruinam,tempeftates,fulmen, 
grandinem,&aIiaplura.Cum ergo natura ab immundis fpiritibus 
oblideatur: Sequitur iaminde,naturam quoque per fuas iplius vi- 
res fefe liberare iterum polfe: non quidem perfeipfum, necper vi- 
res propnas,fed per fuum limiIe,quod a Deo in eius roborationem 
conditum eil. Vt remedium datur contra morbum : Sic remedium 
etiam fuumnaturasdatumeft contra malignos fpiritus.. Sineinter- 
milllone ergo Coralli vfurpandi funr,quiainftar medicinae ex terra 
prompta,contra omnes morbos profunt.. 
Siftunt omnes fluxiones matricis,tam rubras quam albas,eafquc 
ad eflentiam naturalem reducunt.. 
Similiter etiam fluxus omnes ventris, Dyfenteriam, lienteriam,, 
&c.tam in iunioribus,quam adultis. 
Commodant etiam in puerperio, vt feliciter,&: cum valetudine; 
foetus edantur*. 
Pra:terea bonas,laetas & faciles complexionesingeneranr, &m- 
ditatem naturae omnem in animis artemperant.Porro fiftunt etiam 
ianguinem venarum, narium, vulnerum, haemorrhoidum. Basilica Chymici 
f<3utantetiam Caducura,re&ificanrnarurarn, vt ne aegri cadant: 
qua ratione etiam tam iuniorum quam virorum mediae secatis, tati- 
quam principalequoddam,e-pilepfiam tollunt. 
[ Additio.] Porro de correctione notate,me hoc loco formam 
Efle fpecificati nullo modo corrigere velle aut poffe. Quicquid e- 
inim in fuum terminum Deus potuit, &: ad fuum gradum piaedefti- 
nauit,idnemo vel exaltare vel humiliare potefl. Deinceps autem 
quod eft in forma Ede EfTenftficati,fecundum id} quod mihi licet, 
correCtionem & additionem in Corallis ponam. Mirabilia enim 
funt ipforum Myfteiia, Arcana, Magnalia &: Secreta. Qua de 
caufa corrcdionem &c additionem omittere non poifum. Nec 
vero ceterorum feriptorum, qui de illis quoque commentati funt, 
exemplo &:moreiciunepercurram. Illorum namque feriptaiimi- 
Ea funt ftatuae vel imagini, quam pingit pi&or, & tamen cuius fit, 
. ignorat. 
iam ab initio is philofophorumomnium mos fuit, vc 
bonum a malo fepararcciir.&put um ab impuro diigregaretur, h.e. 
res omnes mori debent: Soli animas manendum eft. Si ergo ma- 
nendum animae &c putrefcendum-corpori eft; lam conftat ante, 
quod nifi femen putrefeatrfruCtus nullos proferat. Porro putre- 
do totius corporis eft. ‘Donum, edentia & anima putrefennt mi- 
_ nime; Sed haec a putredine excipienda funt. Exceptione fadta.ia-m 
margarita per fe folapcaiftoeft,in qua vires omr.es collocatae funt. 
Idem etiam de Corallis indicandum cPc. Nempe fi Margaritae ab 
diis extrahitur relidentia magna remanet. Margarita enim fem- 
per exiguum quid eft, refpedu eius, quod inutile eft. Sciendum 
ergo Margaritam ex Corallis virtutem eam exferere, vt omnes 
fccminarum vidofosftuxus,abfq; vllo totius corporis damno prae- 
cidat. Alias enim fi fcerainatum eiufmodi profluuia vno Joco iiftä- 
tur.alio loco oriuntur deteriora. Hic vero idem no accidit. Ea enim 
fanatio exquifita& integerrima eft.id procurans, vt nihil inde de- 
trimenti fequatur. .Et remedio illi nufquam fimilis thefaurus repe- 
riripoflit. Idem pra:ftat etiam in fluxibus alui, qualefeunque funt, 
vcleiicntjvndccunquc oriantur. Qui etii quidem extremi gradus 
sorrigerentut tamen, & ad ftatum meliorem perducerentur. 
iDotes tam cxcclictes Deus Margaritae indidit, virib. omnifariis. prout cas ilia ferie reccnruimiisfinfignes.Airumptnntrofanguinem' 
vndecunq; manantem in corpore fillunr. Si cum decem vel quirr- 
decim guttis fnmantur, epilepfiasomnestollunt, modo admiran- 
do in Frcminis,puefis & viris. Quibibitde illis quinque continuis 
ieptimanisjis a Caduco liberatur. 
Porro non inficior,hic qnoq; fieri poiTe Additionem, videlicet 
cumlecrero Carnio!;e,vt fiatpraeilantius.Potelletiam addi vitrum 
Martis in forma liquida. Additio prima fit propter ea, quae filii de·- 
bent.Secunda propter Caducum &Epdepfiam. PolTuntetiam in' 
circulatonore£lificari,non autem in eo, de quo Artifta loquitur» 
quifc Alchrm ftam eile purat quidem,fedmcrusrame nugatoreffc. 
Eiufdem praeparationes ac virtutes rom. 6.1ib. i.depraepar.tra6l.$. 
pag. 181. & tSiibae funt. i.ad menilruum & ad Profluuium. z. ad 
venenum abintraaliumpmm^.adTonitruum,feurugitum verris. 
4.ad Incamatfifi quismaleheiatusell p;adobrciFum,fi c]iiismania- 
cus cft.tj. ad timidum,fi quis metieulolus eil.7. ad melancholicos» 
qui libi lapere videntur, Sfftulti funt i 
Vna eademqvin ea re ell virtus & fubilanria. Virtus eil res per Ce9 
Coralli fimpliccs vrinam&fedes,poll longumquoq; tempus me- 
{Iruafiaepparationc.Arpraepiratiriubito operaturi fine periculo. 
Praeparatio Corallorum ad rcibingedum menilruum & prodii1 
uium.Recipe GoralloruviKiamfiemis,olciMyrtiIlOrum drac.vna, 
(al.vndam (<.)Olibani vnciam vnam lemis, Salis fufi-, vn das duas. 
Fiat mixtura, reduc in calcinationem per quartum gradu reuerbe- 
rationis ad horas iz. vel vltra;poftea reduc in ablutionem cu aqua 
Piantaginis.Cofalli vrinam reibinguncaiem autem menilruum. 
[Additio in Menilruis.]Redpe Corallorumprasparatorum dr& 
vnamlemis Tanaceti,Plantaginis',ana fcrupulum vnura lemis, Pi- 
perislongi.Nucis Moichatae,anaicrupulum lemis. Fiat puluis t Do- 
lis Icrupulus vrms.in ouo temperato. Cum Sale inficiatur in ouum, 
&-edatur, alias non iuuar. 
Praeparatio Corallorum contra venenum adumptum.’ Recipe 
Corallorum optirne [culbi:umJrrico'mm,vn das duas,a quae Liguili- 
ciltbr.femis,Salisgen»mae, Vituioli albi ana vncias duas. Reduc ad 
digeliionem in fecundum gradum ignis per mertfem. Rt b eum ex- 
cipe Öccoaguk*. 
Liber Qvartvs.· Basilicae ChymicjE 
In venenis medicamen fine corpore iit. Nam & venenum fine 
corpore eft. Rubrum quod infundo iubiidet, bonum eft contra 
venenum. 
[Additio Corallorum contra venenum. ] Recipe Corallorum 
praeparatorum fcrup.v. Theriacae vnciam iemis. Radicis lapathii 
maiorisadpondusomnium.Alcool vmiexficcati lib.iemis. Reduc 
ad digellionem per ieptimanam; Dofis a granis xv. vique ad drach- 
mas duas. 
Qui venenum haufit,ei propinentur aqua 
drachmas duas; id multoties iteretur,vc ludet,donec nihil amplius 
mahlen dat. 
Praeparatio in Tonitruis. (TonitruarugitusinteftinorumQRe- 
cipe Coraliorum drachmas vj.de cineribus, Cumini Romani, Fa- 
barum, ana drachmas tres , Aluminis praeparati ad pondus, ana. 
Fiat mixtura,reduc ad digeftione m cum libra lemis. Alcool vini ex- 
ficcati ad digeftionem per duos v :1 tres dies exficca. 
Vndiquaque fitflauum. Ifta praeparatione Corallorum debet 
vti ad diacyminumdile eil coIorCorallis praeparatis,fit ianguineus; 
fepara& exficca. 
[Additio in Tonitruis ] Recipe Corallorum iftorum drach- 
mas duas. Specierum Diacymini drach. quatuor. Sanguinis hir- 
ci praeparati ad pondus omnium.Fiat tragea cum Saccharo, Dofis 
ad placidum. 
Hircus eft pullus cuniculi caftratus apud Spagyros. .Educatur 
cum herbis diaphoreticis,deinde bonum eft. 
Praeparatio Corallorum contra incantatum, obieiTum , timi- 
dum &c melancholicum. 
Recipe Corallorum,vnciastres,'ViTci Quercini Hypericonis ana 
vncias quatuor, Storacis, calamitae, Laudani, G a. a i, ana drach- 
mam vnamiemis: Vrinae deftillatae libras duas. Reduc m deco- 
&ionem claufo alerobico, per diem & no6lem,deftilla, dc reiu- 
perfunde vtfiipra. 
Coralli fi eo modo praeparentur, rubefeunt & valde indure- 
icunt.Ideoque primum terendi funt. x 
[Additio in tribus hiicc ipeciebus.] Recipe huius Coralii prae- 
parati drachmas nouem ,oftrudiplantad.i. Angelicae drachmas y. Liber Qvartvs.' 
Vifci QjLierdnivndamvnamfemis. Fiat mixtura cum aquaHype- 
riconis:Dofis ab vncia femis vfque ad drachmas fex. 
Optimum medicameninpnncipio Tympanitidis. 
HaclenusParacelfus de Coralliis, nunc &a!ios authores, quo 
verior de ipfius energia confiet,cum Deo introducemus. 
Corallium (inquit alias) ib effigie, duritie, & natali loco, fa»pe, 
nec improprie Lithondenthron, quafi lapid-atbor 3c aliquando 
frutex marinus dicitur ·, nä vt ait Macer,hoc velut arbuftiramufcu- 
lusede videtur.In Tyrrheno liquidem &■ Siculo mariprouenit, &C 
fruticisinftarafTurgit,acramosemittit. Hinc a nonnullis inter fru- 
tices,ab aliis inter lapides, a quibufdam inter bitumina reponitur, 
&c.Pergicilie,omne Corallium refrigerat, liceat 8c aftringit: Men- 
ilruaimmodicefluentia,&omnemfanguinisHuorem cohibetiVn- 
de Dyfentericis valde prodefi:Ec in viris feminis profluuium, & in 
mulieribus albos vten fluores reprimit. Haemoptoicis plurimum 
confert,Epilepticis,Lienofis &Cardialgicis;Nam cerebru roborat, 
liene minuit.cordi adfert hilaritate,&c. Noftralatrochymiaficde 
Coralliis infert: Qua via medicamenta Chymica ex Margaritis eli- 
ciuntur.eade quoqj cx Coralliis praeparantur;Nifi quod quidä Co- 
rallia calcinant, quod tamen fuperuacaneura exiftimo.Quod fi ta- 
men cui calcinatio placuerit, calcinent, cfi tantainduftria, ne color 
pereatrfieri a.id poteft in reuerberatorioiecudi gradus,deinde per- 
a<fia ablutione cum aqua cömuni ftillatitia, digerendus eft Sal Co- 
ralliorum cum aqua Rofatu rubearum, vel alia Hepatica, aut Ci- 
chorei, Agrimoniae vel Fumiterrae. Haec medicamenta ex Coralliis 
praeparata re&ificant fangdne& omnem fuperfluitate aut noxam 
eius mirabiliter coniumuntimulieribusetiäianguinem meftrumn, 
fi iufto tempore non fluit,promouent,& in temperamentum redu- 
cuntjfi vero abundet,eundem fiftunt: Sanguinis reie&ioni meden- 
tur,aftringendo ftomachum corroborant, Dyienteriam curant, ce- 
rebrum confortant, morbum comitialem feu caducum repellunt. 
Inhaematofi Epatis corroboranda nihil hifcc medicamentis prae- 
dandus reperiripoteft.Eadem quoque melancholiam & infamam 
ciiranc,vcnenisrefiftuntomnibns.Infummaomnes interiotü par- 
tium affedus radicitus euellunt, dc corpus coelefti quadam yi in 
temperatum quendam habjtum abfolutamq; & exquifitam mode- 
ratignemreftituunt.  B A SI L IC M C H Y MIC Μ 
Praeparantur autem ex eis hae. plerumque medicamenta: vt Sal 
iiue magifterium,Syrupus,Spiritus, Tinftura,Quinta Edentia, o- 
Ieum,&c. 
Eodem autem modo,quo Sal ime magifterium Perlamm eft fa- 
6bum,paratur & Sal Corallorum*item Concharum Margaritifera·*- 
rum,oculorum Cancri & aliorum cruda cc©rum lapidum. De quo1 
. videBafilicamCrolliinoftripag.164. Eius autem Salis iiue Magi- 
fterii coraliorum bic eft vius,vires ac dofls. 
Sicuti Coralli mirabiliter crefcunt, ira etiam mirabilia funt eo- 
rum Arcana,Myfteria,Secreta & Magnalia; quemadmodum enim· 
rutilantes integri ex commendatione Paracelii excellentes funr 
contra Phanr.atiam>PhantarmatasSpcctra,Eueftra,MeIancholiam.·: 
ile Sal viu medico lingulares virtutes etiam de fe exhibet, 
1, Salis Corallorum ea vis eft & natura,fanguinem in vniueria; 
corpore iicmundificare renouare * vt omnibus morbis & affe- 
dtionibus ex fanguine corrupto ortum ducentibus , breue intra* 
tempus iublatis ac ianatis corpori veluti rcintegrato , alacris 
priftinac fanitatis vigor reftituatur, 1, Siftit omnes fluxus mulie- 
bres immodicos in aqua Plantaginis. 3. Omnes fluxus ventris,- 
4. Omnem ianguinis profluentiam & rcie(5tionem,haemorrhoi-'' 
das. Ad mundificationem vel renouationem fanguinis in a-- 
qua Fumarisvel Cichorii. 6. Siftit putredines,-roborat cor 
ipiritus vitales , ipfumque tuetur a-Lue Veneni. 7. Confortat 
corroborat ftomaehum & calidum innatum. 8, Omnes obftru- 
Diones tollit, in praecipuis membris Pulmone, lecore. Reni- 
bus, 9. Concretum fanguinem dirimit. 10. Invehementiflima. 
fuifocarione matricis, vbi omnia inita, item in menftruis fu per- 
fluis cum aqua Artemiflae.Meiiflk,Pulegii, ir. In Hydrope.Spa·' 
imo , Paralyfi , Epilepiia, in aqua Cinnamomi continuando,- 
*4- Contra Calculum in aqua Ononidis. Eius Dolis eft, a gra- 
nis 6: 10.ad ictupulum vnum.vd duos ranoneaetatis,&fecundum 
morbi vehcmcntiarn.In ouo forbili loco Salis communis, iufculo 
vino gencrofo,aqua Cinnamomi: Poflunt etiam Tabellae paranV- 
Ab extra ianat vlcera. Supra diximus de differentia Salis & Ma- 
gifterji (incap.iz.de Pcrlis ) quod idem etiam notandum eft de. 
Coralliis. 
Vfns> vires 
ftlüßue 
Magtfterii 
CoraUo~ 
9UW. 
nops. Liber tQjvartvSV 
Syrupus cx Corallis fic defcribitur a lofepho Quercetano in * 
Pharmacop.Dogmacicareiticura.cap.u.deSyrupispag.iSp.Opor- { 
tetperfedaefaaimaturicads tempore exprimere.filrrare.&dcpurare 
perquam accuratiffime ikccurabcrberisautLimonum:namaccto- 
ii emfm odi, tk addi fucd,quoperfe6tiusfuerinrdepurari,&:acraiia 
fua terrea fubftantia, qua fcatent,exquifitius fegregati ,*eo aptiores 
crunt tkefficaciores ad diffoluendum Corallium crafib modopul- 
ucrifacum;ex cuius genere adhuncSyrupum confidendu feliga, o- 
mnium rubicanciiillmü<Sc eiegantiffimu; Hoc iniidatur in matra- 
ciumvitrcum&idoneum, affundatur aliquis praedi&orii fuccoru 
optime depur.acorü,vt materiam quatuor digitos aut paulo plus fu- 
pernatetrcollufubercvd cera Hiipanicaocciudatur:& in Balneum 
vaporofum feruidum collocetur, hoc eft, matratiumaqua nonat- 
tingarfnobis eriä Balneum roris,)fcd vapores, ex aqua bulliente a- 
Xcendentcs.circumquaq; illud feriant,vbmcceffe eft, vtvas aquam 
contines ex omnib.partibus probe muniatur atq; claudatur, ne va- 
ipores cxhalenr.Huiusßalnei calore,qui diesnofbefq; per triduum 
integrum continuabitur,totum Corallium in illo liquore feredif- 
folutüapparebitfidq;colore fubrubo & faporc dulci; Effunde per 
inclinationem quicqnid diffolutum fuerit, fecibus,fi ira videbitur 
nouum fuccum deputatum rurfus effundendo,& in exteris proce- 
datur,vt fupta. 
Adlibräj.didtiruccijCorallinaEircntiaoptime impraegnari fuf- 
ficietSacharicandivnciasrexadiicere,& ad Syrupi confiftentiam 
decoquere.in ipio quidem Balneo vaporofo,non tamen claufo.fed 
aperto:&vafis loco accipere oportet alembicum aut fimile vas,cu- 
ius collum dc orificium fit laris amplam. Aitificio & dexteritate lin- 
gulari opuseft adeiufmodiSyrupos rite conficiendos,ne Coral.Ef- 
fentia a fuccis illis feparetur: qua in re vigilantia dc experientia fum- 
ma requirirurmec mirum videri deber, fi quis primavice forfan a 
fcopoaberrauerir. Obquam caufam velim,vrquilibet hic praemo- 
nitus fciat, me quidem.pro viiibasfire&perfpicue fatisin (criptis 
meis propofuiifcomnis generis operandi methodos & vias, fed iis 
tamen ocularem demonftrationem longe praeftare. Hic Syrupus 
praeditascft miris proprietatibus ad iniTaurationcrn facultatum 
pajturalium, &omnium affe&uum ab Hepatis vitio Sc imbecil- 
litate fcaturicnnum ; Confert praeterea omnibus fluxionib us 
Syrupus 
Cer aller ΰ.  Basil I cje Chymic^ 
Hepaticis,Dyfentericis de Lientericis:Hoc ipfo taquanquam praeci« 
puo(poft Deum) auxilio, Illuftriffima Domina&Ducifla de Seuli a 
fluxu Hepatico inuetcrato,quiqi incurabilisiudicabatur,iuxtapau- 
cos dies plane liberata fuit,&:c. Loco fuccorum depuratorum dif- 
& Limoniorum,vci quis poterit liquorib. 
acidisdeftillarisluniperi autGuaiaci, efhcaciflimapretioforülapi- 
dumdiiibluendorüpoteftate iniignitis. Non verentur et Chymici 
illorumloco,vti aceto montano, exquifitiilime & dexterrime de- 
purato. Ad eunde modum paratur Syrupus Feriarum, qui praeftan- 
tiflimum eft remedium in omni cordis deliquio: conducit praeter- 
1 ea proprietate fua fpecifica Phtificis &c emaciatis.Quemadmodum 
' etiafn iyrupi de hyacintho, Smagrado &Sapphyro in genere con- 
r ferunt ad inftaurandos ipiritus naturales, vitales & animales : In 
ipecie vero primus opportunus eft contradhim &c conuulfionij; 
Secundus prodeft EpilepiiisjTertius vero opitulatur omnis gene- 
ris aifedionibus melancholicis & acrabiliariis.&c. 
SpiritusCoralloramficeft : Fiat ante omnia acetum radicatum* 
cum aceto vini dcftillatoper Tartarum & Salem Petrae praepararo, 
hoc eft,quater Tartaro cum nouo Sale Petrae vfto, vt mons eft, & 
deinceps aceto vini probe impraegnato, & tandem igne violento 
deftillato, Cum hoc Corallia optima & rubicundiflima in Bal- 
neo diflbluantur; Diflblutio fikreturper chartam Emporeticam, 
vt fola iblutio tranieat reli<ftisJecibus,poftca acetum rude aufe- 
ratur velexhalando veldcftillando remanebitin fundo Corallo- 
rum fiibftantia albicans r Supra quam fiat exhalatio aquae Ro- 
farum vel alterius, ita rt duobus digitis fupernatet: Demum fic- 
ccncurad ignem \ Hae diflblutiones & euaporationes per aquam 
Rofamm faepius inftituantur, vt habeatur puluis omnino niueus. 
Hunc puluerem fine additamento iniice retortae loricatae igne 
nudo dcftilla in recipiens: totus deftillabic pulu»s,ncc quicquam in 
fundo vafis manebit, aqua eft, fpiritufquc limpidus vrens inftara- 
quaevitae fcufpiritusvini3inqucfc continet veram Corallorum Ef- 
fentiamefimilisaquicvitaeetiamexPerlisdeftillaripoteft; vide de 
his pluries in primo lib.BafilicaeChymicaecap. n, pag. 14 5. Item Io- 
feph.Quercctanumin tetrade grauiiEtotiuscap.affe&.cap. 28, 
Syrupus 
Feriarum, 
hjAcimhii 
Smaragdi, 
Sapphjrt, 
Spiritus 
Cmlkru, Liber Qvartvs. 
Tm&ura Coralli haec eft: Diflolue Corallorum vncias duas in 
libra vnafncci Limonum,digerendo per o6tiduum , & poftea fil- 
trando. In hac tin&ura diflolue fachari albi vncias o<Slo,& digere e- 
uaporandoad Syrupi confidentiam. Dolis cochlear vnum,in omni 
fluxu Hepatico,Dyfentcria & fluxu farguinis. 
Aliter &:fic fit: Rccipc Coralli triti q.v. infande in aqua acida, 
vel Quercus, vel luniperi, vel Guaiaci, vel Buxi dcflillaca, vt men- 
ftiuum ad rres vel quacuor digitos emineat. Digere infimo equino 
vel eius vicario ad o6tiduum. Quod diflblutum fuerit: eifunde: dc 
aliud acidum toties reaflande:digere; & decanta donec Coralli 
diflblutifuerint. DilTolutiones per chartam Emporeticam cola; 
vel filtrar&ad ficcicatemdeftilla. Materias in fundo vafis relictas 
affunde optimum vini fpiritum. Is tingetur per digeflionem o&o 
dierum.inftarfanguinis.Teparaliquorem tindtum a fecibus: alium 
rcaffunde fpiritum: digere: &c decanta: donec omnem tin duram 
extraxeris.Tandem fpiritum tindam filtra: & ad Syrupi confiften* 
tiam coagula:ii placer:circulabis cum aquacordiaii,&addeiacha-· 
rum in aqua tofacea diflblutum; 3c rediicinSyrupum. 
Vel: Coralli calcinantur cum ana fulphuris: Et tindura per a-· 
cetum deftillatum elicitur,digerendo per 5. vel fex dies. Vel: Co- 
ralli calcinantur triti,cum ana falis petras,per horam,igne ira mode- 
rato,vt nitrum non liquefcat. Poftea calide impononuntur in ma- 
tratium.&fpiritus vini fuperf inditur: digeruntur per viginti qua- 
tuor horas. Spiritus vini effunditur,&alius reaffunditur: donec o- 
mnem tinduram attraxerit. Nonnulli calcinanc Corallia trita cum 
pumice , deinde extrahupt cum S. vini alkolifato, aut aqua mellis. 
Calcinantur in perfectum Magifterium, fi ab eis crudis abflraha- 
turfpiritus Vicrioli, remanerpuluisalbiflimus, virtutum faneinef- 
fabilium. Spiritus Vicrioli, prasceflis floribus Antimonii,daturin 
Podagra & aliis infinitis morbis. In Diarrhasa,vel Dyfenteria,etiam 
datur acetum folum, in quo Corallia fune foluca, & artificioie con- 
uenir. 
Quinta Eflentia Corallorum: Primo deftillanda eft magna ace- 
ri acerrimi quantitas cum feparationephlegmatisad hoc 0[>us in- 
utilis,nouamfingulis vicibus, fuper priores feces deilillando, do- 
nec centum circiterlibrae Aceti per B.optime rcdificati h 
437 Bas i l i cm C h y-m i-c je 
'Requiruntur etiam triginta ac minus librae Corallorum rubeorum 
in pulueremfubcilem redaftorum: Matratia item plurima, ampla : 
colli prolixioris: quibus lingulis libra vna Corallorum imponatur, 
acetum paulatim 6c per viccs.proprer nimiam ebullitionem, affun- 
dendo ; donec aut quatuor aur quinque digitos fupereminear; pec- 
que diem naturalem in B. digerendo 5 vfque dum acetum duicef- 
cat,& eoiore firuoimbuatur. Tuncmenftruumdecantandum,no- 
uumrcaffundendum·, donec diflolubile diffolutuni fuerit. Men- 
ftruum per Balneum ex Cucurbitis altis repetatur ; Ht ad lingulas 
ialislibras,vnciae duae aceti affundantur & deftillentur: Deinde vn- 
ckequacuor addantur: poftea fex: ita paulatim&per vices alendo, 
tandemqueinfufionesde vneia in vnciam minuendo: donec ace- 
tum tam acreatque impofitamfuit, deftilleturPhlegmaomnem- 
fipidum dsftillatumafferuandum. Salia iale aceti armoniaco im- 
praegnata in vapore calentis Balnei fermentanda: Ibidem doneco- 
dor gratiis, & colorarer apparear relinquendo, quas verae putrefa- 
ctionis funt indicia. Cumque h:cc apparuerint: iales refoluti ca- 
lidein retortas imponendi: eo quod itacim in-frigido congelen- 
tur per Balneum vaporofum vel cineres phlegma feparandum; 
donccvaporcs flue fumi albi confpiciantur. Tunc ceflindum : Sc 
deftillatio perarenam in rcuerberio claufo continuanda vique dum 
omnes fpiritus egredi fuerint, & oleum rubrum fanguinis inftar 
guttatim effluxerit. Fasces feritandae ad vfus, vt poftea dicetur. Li- 
quores omnes deftillatos odoratifliraos, & initar aquae ardentis 
flammam concipientes pone in cucurbitas altas , & lento Balnei 
calore a phlegmate fepara; Et locofrigido in vitris probe obturatis 
ferua: Poftea igne au&o .phlegma vrge, de ab oleo leparatum adv- 
fusrepone. Interim fece.sfuperius reieruatas calcina in Atlianore, 
ipatio quinque dierum,in vafe vndiqueclaufo,vci Geber hb.prirno 
-juimm£e,cap. 50.Tequentibus verbis docet; Modus itaque caldna- 
tionis fpirituum eft: vt eis ad fixionem approximantibus, admi- 
niftretur ignis fucceffiue & paulatim illum augendo, ne fugiant: 
quoufque maximum eos tolerare ignem contingat,di vas eorum fit 
-rotundum,vitreum, beriefpiflamjne-fundatUEvndiquc claufum: 
Sc vt inquit Lullius, ne inflammationem prüftet: Aur fecundum 
Alphidium, fpiritus difpcrgantur per aera; quod quaeritur n. rionfierer.Pofteavafeaperroderur ignis per gradus: vr fcccs nigras- 
cineritii fiant coloris: a quibus fal eliciatur cum phlegmate priori 
rcferuato quodfilrrecur& coaguletur.Poftea eundem falem difio;- 
ne in phlegmatepofterion refemato, donecpurum euadat, quod- 
colore moderato exficcari dsbet.Huius ililis recipe vncias duas:di- 
gerein Balneo per triduum: poftcaleut B. calore de di 11a aquam in- 
fipidam,quam feotfim ferua Reitera eandem operationem donec 
fal in duplamfili ponderis, proprio Sale armoniäco impraegnetur 
vel augeatur, vel etiam paaio plus, vel donec Tpiritus tarn acer aut 
fortis dedilletur a fuo fale, atque cura impolitus fuit. Tum· fal 
in vafe- idoneo pone ad kbliraandum in cineribus ipatio duo- 
rum dierum dando ignem per gradus. Ita fublimabicur ad late-- 
ra vafis materia candfdiiTima, indar niuis, quas dicitur verum 
P-hilofopkorumSal armoniacum. Huius Sa is armoniaci recipe 
vnciamvnam, fpiritus reibheati vncias quatuor : Mifce fimul &C~ 
per biduum digere·; Deinde dedillarum cohobiis; donec totum 
fal cumfpuku afeenderir. Haec materia triuna circulari debet; do- 
nec exaltatio voto refpondear. Sic habebis QtHnram Corallorum 
Eflsntiam; coeledem fubftantiam, ab omni fece terrena immu- 
nem j, Mercurium· vegetabilem & mineralem , dauern Philofo- 
phicam folidillirnaquaeuis corpora aperientem, ad medicamenta 
virtutum admirandarum paranda,modo omnibus veris philofo-· 
phis noro. 
Oleum Coraliorum: Recipe Corall. lib. 1.Salis communis M. 
i;, conterantur in fubtih (fimum puluerem , & in vitrum ponan- 
tur luto munitumi exfequenci deferiprione. Commune fume* 
lutum, vel argilam cineres odium capitum animalium , quadru- 
pedum , limaturam ferri,vitrum' puiuerifatum, fal 
ruifam&c. quae humedata mifceto fimul &c. Lutatum vitrum 
cunv fua materia ponas in cineres cupella contentos, vt nodi: fuc- 
cende primo lentum ignem, & augeto fenfim, donec δί fpiritus 3c 
fumi fc recipiant in vas fab-miiTurn; Sc poftmodum ignem vrgeto 
vehementius, donec amplius nullas h unor exeat. Hoc oleum 
edcxcel'entiifimurn· ad tremorem cordis remedium, per fc fum- 
priim fine quauis additione. 
Aliusfie inqyic de hocoleo.-Coraiiia eodem mcdo5q;.'o Marga- 
Liber Qvartvs. Basilica Chymic^e 
rirae in liquorem rediguntur. Alii velVniones,velCoraIIia minutira 
contufa in aqua ardenti,fiae viridi falis liquore foiuunt prius in cal- 
cem: Deinde hanc abluunt ftillando, donec nulla amplius falfedo 
percipiatur; poftea pulnerem vini ipiritu excipiunt, & per Bal- 
neum fexiesaut iepties refundendo abilrahunr. Ani Corallia in 
calcem fubigunt: hanc refolaunr, & ex vini ipiritu nouies exii liare 
iinunr,dumialis inftardifloluantur; quicqmd autem in fundore- 
manet,id recenti fpiritu vini perfundunt, & priore modo euocanr, 
vfque dum tin&ara Corallorum perucniat; quam ipfi animam ap- 
pellant, fammum medie« facultatis myfterium. Omnes interio- 
rum partium affedis radicitus euellit, & corpus coslefti quadam vi 
in temperatum habitum abfolutamquc & exquffitam commode- 
rationemreftituitur.SicigiturQumtaEdcntia Corallorum quem- 
libet morbum comitialem a pueris,&: retate proue&ioribus in 5. le- 
ptimanis prorflis ilibtrahit. Sic etiam omne alui produuium a qua- 
cunque caufa ortum,tam in pueris,quam in adultis cohibet,ctiam- 
ίϊ morbus ad extremum peruenerit. Ita fanguinem a quacunque 
parte manantem coercet,quouis modo adhibita Sic denique fluo- 
res vterinosquofcunqueiiftit, & ad probam natura; temperatio- 
nem reducit,ne quid mali recidiui in reliquis corporis partibus vn- 
quam , quam ex aliis medicamentis omnibus, confequatur. Ad 
h«c idem oculis iuperirapofltum, cotum dolores fedat: deflu- 
xiones mirificecompefcit, &:puftulasdifeutit. Intra corpus fum- 
ptum eadem propemodum, fed non tam efficaciterprteftat, vt tin- 
ctura. H«c enim decem guttarum inftar ex liquore aliquo idoneo 
exhibita,mirabilia tam in viris,quam foeminis iunioribus & adultis 
efficit. 
Oleum Corallorum etiam fiefit: Recipe Corall. rubeorum pul- 
uerifatorum,lib.ij. Salis Gemma;hb.j. Mifcc & deftilla inde oleumj 
parum quidem deftillatur,fed maioris eil efficaci«. Dofis eius 4.vel 
5. funt guttas in vino. Remanendam cdülcora & recipies calcem 
Corallorum albiflimam , quam reduc in falem per cxtraClio- 
nem. 
Vel Recipe Corallorum rubeorum pulucrifatomm fuccini li- 
bram fcmis,mifce & deftilla per retortam, vel cucurbitam & fucci- 
nueuinCluram Corall. per Alcmbicum attrahet, in forma coloris fanguinefcuiusdofisgutta: 4. ad 8. in Apoplexia &Ep;lepfia. In 
fundo vafls reftitat puiuis Corallorum adhuc albus,&c. Nuncii- 
Huil & audiemus tam antiquorum quam recentiorum compofira 
atque ingredienda medicamen tafimulac recipientia Corallia tam 
alba quam rubea. 
Electuadum ad Ideritiam: Recipe conier. Maioran. Rofarum 
anavnc.iij M igiftern Feriarum drach.j Magifterii Corall.drach.j. 
fi.Calam. Aromatici drach.ij.cum Syr.deAbfynrhio vnc.j.redigatur 
in Ele&uarii confidentiam,& adde florum Sulphuris drach.j. Olei 
Vitrioli,Macis,Anifl Garyophyllorum anaq.libuerit. 
EflentiaBezoartica,coidialis acpeftilentialis: Recipe fpec.de 
Gemmis,Diarnbiie,DjamoUhi,Dianthosanadra€hrn.j Flor Rof- 
marini,Hyperici Bugloflaeanap j FoJ.Di<5hmnj,Cinnamomi,ma- 
cisana vnc j. fern. Carduiben. Acetoiac, Rutas, Bacc. luniperi,ana 
vnc. j.fi.Cort. Citri vnc.ij.Santali rubei, ligni aloes, Rad.Tormen- 
tiliae,Ange icas,Zedoaiia,Scorcionerae,Petafitidis ana vnc.ij. Mif- 
ceantur& Extrahanturvtartis cum Alkohole vini, quod ad me- 
dietatem abftra&um miiceatur& cum his (equentibus; Vt: recipe 
Magift. Coraliorum rubeorum,alborum drach. j. fi. Perlarum tan- 
tundem,Hyacinthi,Sapphyri ana d rac.fi.Laudam Mineralis,LaiStis 
SuIphuris,Sulphuris Aurati Diaphoretici ana vnc. fi. Eflent. Cam- 
phorasdrach.fi. Croci drach j fi.Fiat Eflentia Cordia'is,Bezoartica 
ac Diaphoretica. 
Aqua ad ftomachi debilitatem, cordis tremorem & fyncopem: 
Recipe Aquarum Borrag.lib.j. Rofarum iib.iiij. Vini Cretici lib.ij. 
fi. Cinnamomi vnc.iv.fi.N.Moh h vnc.iv.Zmg'beris vnc. ij Santal. 
omnium ana vnc.fi.Galangae drach.j.fcrup. ij.Macis vnc. fi. Garyo- 
phylhvnc.ij. Corallorum vnc. fi. Margaritarum drachm. iij. Spqdii 
drach.j.Rofmarini M.j. Menthas M.iij. AbfinthiiM.j.Flor.Borrag. 
Bugloffe, Violarum ana vnc.j.Mofchi granaxij.Anifi drach.iij. Ca- 
rabe vnc. fi.Infundantur&deilillentur. Dofls drach.j. fi. cum Ma- 
nus Chrifti tabulis pedatis,hora 4. matutina & ante prandium per 
horam j. 
Tin&ura ad Diarrhaeam: Recipe Cinnamomi vnc. ij.fi. Nucis 
Mofchatae vnc.j.fi.Garyophyll.vnc.ij. Rofar. rub. vnc. j. Rad. Sim- 
phyti drachm.ij. Diarrhodon Abbatis drachm.i.Santal.omnium 
L I B I R Qv A R T V S. anafcrupul.) Mailiches fcrupulos ij. Terra: Lemni® fcrup. j. fern; 
Plantaginisdrach.ij. F. Conler.Cidoniorura vnc.iij. Vini nigtilib. · 
vj. Aquae vitae lib. iij. Ambrae gr. iij. Mofchi goij Gorall. rub. drach. · 
iij alborum drach ij. Margaritarum non perforatarum drach. j Sa- 
chari lib.j.Sachari rofatilibAextrahatur tin&ura. 
Tin&ura aiia ad Dlarrhsam; Rccipc N. Mofchatae vnc. j. Ga- 
ryophyllorum vnc.F. Macis drachm, vj. Rofar.rub. Florum papam 
Erraticiana vnc. f.Rad.Symphiti vnc. iij. Santalorum omnium a- 
na fcrup. j.ßoli Armeni drach.ij.Terrae Iemniae,Corallorum vrriuf- 
que ana drach. j. Mannae prsparatae fcrup. ij Conferuae Cidonio- 
rum vnc. fs. Laudani granax. AmbraeGrifeae, Mofchi anagra. iüj. * 
vini lib.vj. Aquae Cinnamomi lib.j.Fiat Tin<5tura. 
Laudanum opiatum fimplex incerti authoris: Recipe Opii The- 
baidopt, incifidrachm. ij. Mumiaegram iij. fucci Rad. Hyofciarai 
drach. f.SoleacLunalibram ingrcdicnte5colie6l:i, quod fietoilö 
vel quinque diebus ante D. loannis Feftura : Haec recondantur 
vitro & digerantur ad folem per 14.dies, tum opium praeparatum 
cll,iam rccipc fpecierumDiambrae vnc. j. F. Spiritus vini corrc&r 
lib.j. Digerantur quoque per iq.diesac no&esadfolem, finguiis 
diebus ter vel quater agitandoPoftca aliquid illius vini tindlifan- 
de fuperOpium praeparatum, & cum coin pulticulam redige ac 
rurfuspec triduum ad folem optime claufum digere,idque ter re- 
extremo exficcarifine.Tandcm fuper marmore vini fupra - 
didi momento in pulte redige craffiufculam, cuiaddcCorali.rub» 
praeparatarum vnc.p. Carabcs Cirrinaeopr.fcrup.j. Mufcifeuam- 
bite opr,grana iq. C-imphoraegran. vi/.Croci Orientalis fcrnpul. j. 
Fiant pilulaeminutiffimas-quarumieptem in vinidrachm.q dcglu- 
nendo praebeantur. Si dolor iacuusexiilmhoraiexcaveipcri vij.pi- 
iulae,nona v. qu. rta,luce appetente 4. .vino debent exhiberi. Om- 
nem dolorem mirabiliter linant, in omnibus morbis vehemrntif- 
fiam dantur conferuandi δά fanandi gratia. Notandum lauda- 
mim hoc 6. horarum (patio operationem luam feraper. expedire: 
quo nllumpto horam reger quiefeet: pollea fi opus cft feraci auc 
bisaiiiimere,femper operationi horaefexrelinquantur.· 
Aqua; Antipleuritica 4o£ Qucrcctanit Rcdpe F.orunv Papau. 
Basilica Ghymic£ 'Rheadisexficcatorump.vj. Corallirubri tenuiirimepnluerifati& 
pulueris corticum aueüanarum rubrarum, fern. Carduibenedi- 
di ana vnc.j.M icerentur per triduum ad ignem Balnei Mar.in A- 
quarum Papaueris Rheadishb. ijt Carduibcnedidi, Vlmarix ana 
lib. j Dein per cineres deftiilantur: De hac aqua exhibe vnc. jij. 
addendo Syrupipapau. Rheadis vnc. j.idque ante fomnum: rei- 
teretur fi opus fuerit: non praetermittenda erit prius fangiinis 
miflio;cum hac aqua multos pleuriticos etiam defperatosbrcuire- 
fticutos fxpe vidimus. 
Tragea ad feigkios-omnes capitisaffedus: Recipe pulu. Rad. 
Acori drach. vi.Coralli praeparati drach.ij. FJor.Calenduls, Be- 
tonicae, Sroechados,Aiuhcs anafcrupulos i). Coriandri praeparati. 
NucisMofcharae, Cinnamomi,ana vnc. C fern. Anifi, foeniculi 
dulcispaeonice,S:lensMontanianadrach.iij.Cardamomi, Garyo- 
phyllorum , ana drach.j. Sachari Anthofati quantum fufficit. Fiat 
puluis guftui gratus, qui valet ad omnes capitis affedus a caufa 
frig da ortum ducentes: Dolis femicochJeare argenteum, ma- 
ne. 
Tragea «dbronchocelem iof Quercerani: Recipe fpongiarum, 
vel excrefcer.tiamm (pongioiai ii,quales in Cynosbatis nafei folent 
vnc. ij.fpongiae marinae tantundera. Hx fpongiaeiiraukeducantur 
in cineres.vt artis eil.RecipeCinerum harum ipongiarum vnc j Ci- 
nerum Chartae Leucopheaecornbuft-rdrachm.ij. Cinnamomi vnc, 
ß. Coralli rubri puluerifati drach j. ß. Mifce omnia in meem y & fiat 
Puluis.CertiiTimum &praeilantifiimum eft remedium ad Brancho- 
celem. Modus vtendieft,vr enarratum puluerem ad vnc. j ß. vel 
vnc.ij.vel amplius fi velis inficias in Lagenam, vino aibo repleram, 
& ad duos dies vel trei maceres antequam eo vraris. Eligatautcm 
aeger tempus plenilunii,&quando Luna decrefccre incipit de diölo 
vino bibat vnc.ij.vel iij lingulis matutinis continuando,donec La- 
na amplius non decrdcat.iedcrefcere incipiar. Vbi deliftendum, 
vfque ad alterum plenilunium,&Lunadecrefcente5 vini illius vfus 
iterum per 15. dies repetendus eft, fi forte primavice non integre 
curatuseftet. Et ficut Luna dccrefcit, ita tumor paulatim de die in 
diem imminuetur & abfumetur. 
Libir Qvartvs; Antidotus Cardiaca minor pro gregariis Quercerani; Recipe" 
cxrra6ti minoris Cardiaci vnc. iij. confcd. de Hyacintho, confedfc. 
Alkermes ana drach.i'j. Elc<5t. de Gemmis, Dianthos ana drach. ij. 
Diambrat.Diamofchidulcis ana drachm.j. Margaritarum prsepar. 
Corallorum praepar. Ollis de corde Ccrui ana drach, j.ß.Trochilco- 
rum Diarrhodon,de Camphora ana drach.Λ Syrupi confcrua: Ci- 
triiq. f Fiat Antidotus ad cordis AfFe&us. Dofis drachm. j. ß. ad 
drach.ije. 
Antidotus Stomachica maior pro ditioribus Qucrcenni; Re- 
cipe extradi Stomachici maioris vnc. ij. Extr.Tunicarΰ interiorum 
ventriculi Gallina:. Extra&i Bacc, luniperi » Myrobalan. omnium 
ana vnc. ß. Rb fatae Nouellae vnc. j. olei e nuce Mofchata chymicc 
cxtra&i drach. ß. oleorum Garyophyllorum cort. Citrii chymice 
etiam cxrra&brum ana fcrup.j. cum Syrupo Corallorum fiat Anti- 
dotus.Dofis drach. ß,. 
Antidotus Hepatica minor pro gregariis: Recipe cxtra&i He- 
patiei minoris vnc. iv. Trochii. Diarrhodon, Coralii praeparatiana 
vnc.ß. Trochif.deEupatorio,de Rhabarbaroana drachm. ij. fpec. 
Dialaccae maioriijDiacurcumieminor.ana fcrupulos iv.GrociMar- 
tis optime praeparati drach.’j .Tin&urae rofarumq.fuifidt. Fiat An- 
tidotus Hepatica: Döfis drach.j.ß.ad drach.ij.· 
Paracellusaittom.q.pagm. i66. Corallorum pro Nccromantias 
ratione is modus cft, vt fiibtililfime terantur, &pcr alkohol vini 
tamdiu mittantur, donecrubor omnis a corpore eorum abeat. Id 
digere,donccIiquefcat.Huiuvdofis cft drachm.ß.quouis mane,vT 
que ad quartam coniun&ionem & modum, 
Tora.n.pag.iSy.ficvult; Recipe Coraliorum lib.j,falis commu- 
nis M.iij.contunde vna,&in tenuillimum puluerem redige, inde in 
vitrum & lutofequenti obline. Recipe luti communis aut argilla, 
ofla de capitibus quadrupedum, limaturam ferri, vitrum, falem 
communem,Ceruflam,fimuI madefiant;. Poftea lutatum vitrum 
pone in copcllam arena refertam,. Subiice primo ignem lentum. 
Hunc poftea intende ienfim, donec fpiritus & radii in recipientem 
afeendant. Auge fubinde igftem,doncc nulla amplius aqua fuperfit. 
Oleum hoc Corallorum infignis praeftansque medicina cft ad tre- 
morem cordiSjied vfupatur folitarium fine additamento, · 
444 
B A S i L I c Chymica Ll B£ R Qy A R T v S 
Tom.j.pag. zu), tale ponis medicamen in Hydropifi:Recipe 
Corallorumrub. vnc j.Manu« Elcftarvnc.ß.Dialaccas vnc.’j Rafu- 
rasEboris drach.v.Reducm liquorem DolisdrachÄaddrach.j. 
Eodem tom pag.zio.appropriat Corallia in pelle ignca; vt: Re- 
cipc de fpeciebus Iringi, Coraliorum rubeorum, Spodii ana vnc.j. 
Reduc ad liquorem.. 
Etpag. 2.61. fic defcribit Diacoralliumin morbis ficcis: Recipe' 
Coraliorum rubeorum ac alborum vnc. vj. olei iiuc liquoris de 
Zamphora,Spodii,fern Lailucaeanadrach.iij.Florum Ancimonii, 
Croci Martisana vnc j.ß.Reduc ad formam cum Tragacantho vel 
Gummi Arabico , Dolis drach. ij. vfquead drach.v»vel vj. Huius 
medicinas vilis continuandus eft, donec vrina fpumam fpongio- 
fam non amplius exhibear,quae ad priilinum (lacum eil reducenda. 
Pag. 75p. Recipe Diacubebae vnc. ij. R Corallorum rubeorum, 
Mumiae,languinis Draconis ana drac. ii/. Fiant Trochiici cum Tra- 
gacantho diiToluro in aq.EndiuiaSo’· 
Pag. 69 in gutta Hepatis;Recipe Corallorum rubeorum, Spe-- 
dii,olei NucisMufcataejiquoris ii. Al- 
co ol vini ad pondus omnium.Dolisgr.v j.adxij. 
P.ig. 173. In febribus: Recipe Corallorum alborum vnc. ß. Alko- 
hol vini exficcaci vnc.x. Reduc ad digellionem per meniem. Hu- 
ius liquoris feparatf recipe grana vj; velvij. cum aq. Endiuiaevel 
Portulacae an ce, vel poli,veliub paroxilmo.,. 
Pag. 277.de doloribus matricis ait; Reduc arborem marisin cal- 
cinationem cum Sale nitri .-Polleareduc in Alkali: Deinde extrahe 
rubedinem,& reduc per alembicum.Hiiius liquoris vnc.iiij. Aquas 
Bafiliconislib.i.Reducindgcftionem,pertriduum,faparecuraqua 
per Balneum maris a liquore. Dolis illius liquoris gea. v. vel vj.(ernei 
in menle, duodecies in anno pro prima adminilltatione. In fecun- 
do anno,in fecundo Nouihrnioviexies in anno. In tertiaadmini- 
(Iratione vique in n.& iz,Adminillrationern,fernelin Vcre,(emel 
in Autumno,(emel in Hyeme, (emelin «liate, & poli annum 23. 
rurfusomni menfe ferne!iterum duodecies in anno :£t poliillam 
adminiftrationem in leptimana (emel vfque in annum fo . poilea- 
omni die vfque in finem menllrui.· 
Tragemailomachumrefrigerans&corroborans: Recipe fpcc.· B A SILICE Chy MICA 
TriaSantali,Diatrag.frig.ana drac.j.Rof.rub.ficc. Coriandripr.yp, 
CoraKrub.ana fcrup.j.fem Portulaca'fcrup.fi Sachaii Roftab.drac. 
iij.mifcc & fiat puluis fubti lilii mus. 
Puluisadconftringendum os fupcrius ventriculi: Recipe Co- 
tiandripraepanvn.ij,Corall.ruluvfti&loti vn.fi, Anifi drach.ij. Rof. 
rub.corf.Cim.carnium Cytoniorura vel Sorborum, vel Pyroram 
agrertium exiccatorum,veipul. Diaconiresanadrach-j.Sach.Rqfi 
rab.quantura fuflicit.Mifce & fiat pulnis,valet in a fle dibusCerebri 
per confenfum ventriculi, & in vomitu T&oa nimia relaxatione 
ventriculi. 
Tragemaad vomitum'&ventris fluxum Rondiletii.RecipeCar- 
nis Cytoniorum exiceatorum vn.j. Coralli rub.vnc.fi.Cor.Cirri fic- 
cijfem.Vuarum vel flor.Labrufcasan.dracjj Cinnamomi craflivn. 
j.fi.Rof.mb.p j.SachariRofrab.quantum l.M.&fiat Ad 
fluxum ventris fumiturperdimidiam horam ante.partum. Ad.vo- 
mitum v.poft ciburr :neq; fuperbibidebet qukquam,neq;:n abo 
liquido Tumendus eft puluis. 
Puluis Cordialis temperatus medici Floretini; Recipe Rof. rhb. 
Coralli rubri, Gort. Citri,olfis de corde C.ferici grano tincto nun 
inft&i ana drac.j.Sanrali albi, rubri, citriniani vnc.j Crpci Gnryo- 
phyllorum,Cinnamomi, ligni Aloes ana (crup.j. Ambras fcrup.fi. 
Camphor.fcrup.j. Terantur vtfupra. 
Puluisaduerfus pcftem Magiftralis, medici Florentini: Recipe 
vnc.j.Terras Lemniasvnc.fi.Fiatpuluistenuiflimus. 
Puluis Rondfletiiad calefaciendum &reftrjngedum ftomachu; 
R.Abfynthii Cyperi,Mafticis, Macis ana vnc.fs.Coralli rub.Balau- 
ftiorurmSumachjMyrtillorum ana drach.ij.Piperis longi, Cinna- 
momi,fan,draconis ana dra.fj.Fiat puluis tcnuilfimus,quofinapiic- 
tur venter & ftoraachus,prius fa&a inun&ione cum oleo Maftichi- 
no, aut Lentifcino,aut Cytoniorum,&: pauco aceto,vel vino. 
Puluis ad Phrenitidem Rondiletii: Recipe Coriandri drach.ij. 
flor. Nymphesedrach.ή j.violarum.Roiarum ana drach.ij.fern, La- 
6tucas,Papau.ana drach.j.Coralli rub.drach.j.fi.Santali rub.icrup.ij. 
Fiat puluis tunuiifimus,quo finapifetur pars anterior capitis. Liber Qv a rtvs.· 
Puhiis ad dentifricia RanzoaihRecipe Corall.albi & rubri ana 
vnc.j Pyrethri,Maceris, Mafticis, ana vnc.j.Pumicis, Boli Armem 
ana vnc.j.Mi fee F puluis fubtdidimus. 
Palais ad capitis dolorem a vaporibus Rondilcdi: Recipe Flo- 
rum Nympheaevnc.f. Corallirub.Balauft. fol. Sumachanadra.iij. 
Santali mb,cort.Citri ana dra.j.f .Puluis fubtilillimus. 
Puluis ciufdcm ad dolorem capitis ex frigore:Recipe Coriandri 
drach. j Flor.Nyrnphere drach.fj.Flor.Violarum Rofarum an.dra. 
ij.iem LrCtuccE,Papauertsanadrac.j.Coralli rub.drach. i. fi. Santali 
rubri fcrup.ii.Frat puluis tenuiflimus, quo iinapifeturpars anterior 
capitis. 
Potio fangainem ex vulneribus erumpentem, cohibens, Quer- 
cetani.Rccipe olei Croci Martis,Eflenciae Coralliorum anaferup. 
aqua Spermatis Ranarum,vel Rofarum fiat Potio. 
Epithema in febri continua Andernaci: Recipe aquasRoiarum 
vnc.viii.Aquae AcetolaE,Nyrapheas,BugloiTjBana drach.iii. Sanra- 
lorum omnium,Coralli vcriufqueana drach.i.fi.Croci fcrup.fi.Ace- 
rivnc.fi. Ciphursgr.iii. mifcedc fiat Epithema,cordis regioni ap- 
plicandum. - 
Epithema ad ex bile,ciufdemt Recipe Ro- 
farum rub. flor. Borrag. Bngkfl.ana drach. i. Santalorum omnium 
ana drach.ri.Coi alii rubrfdrachi.fi. ßcen albi,rubri ana drach. i. fi. 
Haecminurim conrufa/acculoex ferico panno raro,qui pyramidis 
formam referar5infa\inrur,&aquaRofarum dcbuglollunodice ir- 
rigatur.cordiquc admoneatur. 
Epithema ad ventriculum corroborandum eiufdem: Recipe 
Rofar.rub.pii Plantaginis vrriufaue anam.j?. comarum Abiynthii 
m.fi.Santalorum ornniumanadrachii. Coralii rub. vnciasiij. O- 
mniafacculoimpofltaexaqua cum momento aceti, cui aliquidvi- 
niadie&um fir,coquanttir:linteuraduplicatum hoc iure calido im- 
butum ventriculo admoneatur. 
Aqua 
vnc.bfi.olei Coralliorum rubeorum fcrup.i. liquoris Tartaricor- 
redli drach.hfpiritusChalcanthr drach.fi. olei Perlatum grana vi. 
olei Tereb.gr. v.olei Baccarum Juniperi gr.iii. Eflenrias Chelidoniae 
drach fi. Aquasrad, Tuflilag.Eryngiianavnc.i.Aquaiflur.Sarnbuci violaram lutearum ana vnc.R vini rubri dulcidimivncijA Omnia 
mifceantuisparaturque potio fudorifera. 
Aquain pede fiidoriferaBauhiniiReciperad.Bugloif.Bardanae, 
Carlinae,Cyperi, Angelicae, Gentianae ana vnc.ij. fem. Carduiben. 
Oxalidis, Cicri,Portulacae ana vncA Herb. Scabiofa?,Pimpinel{ae, 
Rofarum, Scordii, cort.nucleifraxini,morfus Diaboli cum toro, 
Flor.verbafci ana m.j.contundantur omnia tk macerentur in vino 
albo & aqua Rofarum per nodtem addendo Coralli rubri, Cornu, 
C.praeparati, RafuraeEboris vili ana drach.ij. Croci vnc.j. Santali 
Citrinivnc.ß.Defti lien tut vtartiseft, demde exponatur aqua Soli 
peraliquor dies.Haecdicituraqua Genueniium. 
Aqua Bezoartica feu Alexipharmaca contra pedem lacobi 
Theodor.Recipe rad. Angelicae, Valerianae ana vnc. iiij.gran.Iuni- 
peri,Di£lamnialbi, rad. Tormentillae,Serpencar.Gentianae, Pim- 
pinellae Ariftoloch.ror.ana vnc.ij.Enulae, Afclepiadis ana vnc.j. ß. 
cort.Citrfßoli Armeni,ana vnc.j.Croci,Zedoar. Doronici, Sigilli 
Lemnii ana vnc.ß.Coralli albi &iqb fem.Thlafpi,Oxalidis an.vn.j. 
Myrrhae ele<5taedrach.ij. Cornu C vdi/crup.iJ.Saluiae, Pule- 
gii, Calamint.Italicae,Scabiofae5Bafilicae, Vcronicae, Maioranae ana 
m.ij.Furnariae,Scordii an.m.j.ß. Flor. Borrag B iglofl. Violarum, 
Rorifmarini ana p.j.Terantur omnia in pitluerem crailiufculum tk 
ponantur in vafe vitreo mundo,addendo Theriacae Androm. vnc. 
iii).Mithridati vnc.iij.mifccantur probe & affunde vini iubiimati 
re&ificatilib.viij. Aquarum Oxalidis, Carduibened. ana Jib. iiij. 
Mifcc&poneadfolem perdiesxiiij. Deindededillentur perveii- 
cammagnadiligentia, vel in B.M. ppdea recipe Cinnamomi ele- 
dli vnc.ßTpec.Diamargarironis frigidi,Macis, Nuos Mofchataeana 
drach.ij-SantalirubrfCitrini, Zcdoariae ana drach.j Garyophyll. 
ligni Aloes ana fcrup.j.rpec.laeritiaeGalenijfpecdaeritiae Rhahs,lpec. 
Diagemmaeanafcrup j Mofchi,Ambra? anagr.ij. Terenda terantur 
crailiufeule,& probe cum reliquis mifccantur,& in findonerubea 
colIigata,cum filoinpraedicam aquam dimittantur. Doiisvnc.hj. 
per fc.Mifceturetiam cum aliis medicamentis. 
Conditum refrigerans &c condringens domachum imbecillum, 
Rondeletii; Recipe conferu.Rofar.vnc.j.fpcc.Diamarg.frig.drac.j. 
Coralli rubri drach.ß.Sachari q.ß.F,conditum. 
44$' 
Basilica Chymic^ Liber Qvart y s. 
449 
Eleftuarium praeferuatiuum in pefte, Bauhini lunioris; Recipe 
cdfer.Rofar.Actecfaeanavn.j.Florü Borrag.Buglof.Cichorii,Rob. 
ribes,dc Berberisana vnc.ß.condir.cort.CitnSachar.vnc.ij. Ralu- 
racEboris, Cornu C.anadrach iij. Corall. rub.drach,ij.fem. Citri 
drach j.Portulacae;fol.Di<ftamm veri,Cinnamomi,Zedoariae, An- 
gclica:,Santalirub.anadrach.ß.rad.Tormentiliae drach.ij. Sachari 
Kof.tabulari vnciasviij. Syrupi de limonibus, de acetoiicate Citri 
ana q.f. Mifce F.Eledhiarium fecundum artem. 
ElcÄuarium pro palpitatione ab aqua,Ronde!etii: Elc&. noftri 
pro palpitatione a flatibus vnc.ij.Coralli rubri vfti & loti, aquae mc- 
liflae ana drach. ij. RafuraeEboi isdrach.j.pulu. Margarir.drach. ß. 
curaSyrupo confemat.corr. Citri fiatEle&uarium.Capiatferoac 
mane. 
Elc<ftuarium eiufdem ad morbos capitis fngidos:Rccipe eonier- 
uasCapill.Venerisvn.j.confcruae Anthos Zii g b.condit.ana drac. 
iij. Cineris hirundinis vnc. ß Goraih mb. vftidrachm. j. Piperis 
tenuiiL puluerifäti drach j. ß. cum Syrupo de Stoechade F. EIc- 
&uarium. 
Ele&uarium pro Lienteria eiufdem : Recipe Myrobal. Erabl. 
num.j.vclcarnisCitoniorumvnc.j.coit.Citri condtn vnc.j.pulueris 
Diacitonites drach.ij Spec Diarrhod.Abbat. ipec. Roiäiae nouellas 
ana drach.j. Coralli rubi vfti drach.j. ß. conferuae Acori colatae 6c 
tranfmiflae per enbrum drach. vj. cum miua Cytoniorum F.Ele- 
dtuarium. Capiat ante Cibum. 
Elcdbuarium eiufdem pro dolore in fluxu vctris,cmfdem:Recipe 
Acaciae,Hypociftidis,carnis Cytoniorum, Sumach, Gallarum ana 
drac.j.Coral.rub vfti &ioti in aqua Rof.drachj.ß.opii diac.j. Cin- 
namomi craflijCyperi ana drach.ß.cum Syrupo de Rofis ficcis fiat 
Elcd:uarium.Addipoteftdrac.j.ß*ßoli Armem. velTerrae Sigillatae, 
Loch ad fputumfanguinis ex fuccis recentibus Eiufdem: Recipe 
fucciBurfcpaftoris,fucciherbacfanguinariae,fuca Plantaginis, de- 
puratorum,ana vn.ij. Amyli, fanguinis draconisanadra.i j Coralli 
rub.Tragacanthae anadra.iij.Sachan Rofari q.f.mifce, & fiat Loch. 
Vnguentum ftomachicun Magiftcale medici FlorentinuRecipe 
olei Abiynthii Maftichini,Nardini ana vnc.j Rofarum mb. Co- 
rail.rub. Garyophyil. Cinnamomi,ligni Aloes^afticiSjMenthae. 4Τσ 
Basilicae Chymica' 
Schoenantiana drac.j.ccrxq.fumdr.Fiat vnguentum S.A. ventri- 
culum &: Hepar roborariorum dolorem a frigido lenit, appeten- 
tiam excitatjco&ionem iuuar. 
Vnguenmmad calefaciendum Hepar Kondelerii; Recipe olei 
de Abiynthio vnciij.Santalorum omnium Corall.rub, vfti& loti 
in aqua abiynthii & Cichorii ana drach.j.fern.Endiuix, Scariolae a- 
nadrach.ß.rem.Apii.PetroiclinijAhifidiac.j.Ccrxq.r.Fiatynguen- 
tum tempore inunCtionis adde vini Maluatici parum. 
Vnguentum ad retentionem fcetus: Recipe olei Omphacini,vel 
Gytoniorum, vel Myrtivnc.iij. Rad. biftorrx vnc. j. Boli Atmeni 
Coralii rub.ana vnc.RBalauitiorum drach.iij Ceras rubrx q.fuffi- 
cit. Fiat vnguentum, addendo aceti quantum fatis eft. Vngatur re- 
gio ventris & renum frequenter. 
* Vnguentum ad fuperpurgationem mcnftruorum Rondcletii: 
Recipe o filum fepix vnc.h Coralli, vfti fanguinalis, T utix ana drae. 
ij.Ahimnns drach.j.olci Citoniorum,Myroni ana vnc.ij iucci Plan- 
taginis, vel Burix PaftoriSjVel Polygoni,vel Hernialis vnc.iij. Aceti 
parum.Mifce hat vnguentunvdm agitando.Qm Ceram velit ad- 
dat albam. 
Vnguentam ad ventriculum refrigerandum eiufdem; Recipe o*· 
lei Rofati.vclOmphaciniana vnc.iij.Coralli rubri,Coriandri,Sanr. 
AlbijfloroLabrufcxjCorc. Cirriana drach.j. Ccrxalbx q. f Fiat vn- 
guentum, quo inungatur os ventriculi, addito pauco aceto, tem- 
pore inunctionis. 
Vnguentum ad Lienteriam: Recipe olei Myrtini, Citoniorum 
ana vnc.ij. Coralli rubri,BoliArmeni,AIoes,rad.biftortx.GaIlamm 
ana diach.ij. AcaciXjHypociftidiSjLadanr ana drach j.Cerx albx q. 
f.fiat vnguentum. 
Vnguentum refrigerans Hepar i Recipe oiei Myr illoru,vel Co- 
toncorum.vel Roiäti Omphacini vnc.iij.iem.Portulacx, Endiuix, 
Scanolxan.fcru.j.Corälliiubri,Boii Armeni anadra.ij.Myitillorir, 
BaIauftiorUi,SpicxNardi Indicx,Santali rubrian.vnc ß. Antifpodii 
fcru.ij.Cerxaibxq.f mifcc & fiat vnguentum iccundum artem. 
Vnguentum ad dolorem capitis ex calore: Recipe olei Rolafi, 
Omphacini ana vnc.iij.Coriandri,Rof rubrarum,MyrrillorumCo- 
ralli ana drach.j.Ccrxalbx quantum f.Aceti parum.Fiac vnguentu. 
quo inungatur pars anterior capitis. Liber Qvart vs. 
451 
'JEmplaftrum de MafticetRedpeMafticisJib.J.Thurislib.ß. Co- 
ralli rub.vnc.j.ß.Santal omnium dracli.v. Galang«, Garyophyllo- 
ram N.Mofcha. Menth«, Abfynthii ana drac.ij.ß. Galli« & alipta; 
Mofchataeana drach j.fcrup.ij.Picislib.j.Cer« &Terebinthin«ana 
quantum f. FiacempUltrum, confert dolon dentium temporibus 
applicatum. 
Emplaftmm ad fcerum retinendum Rondeletii: Recipe olei 
Citoniorum,olei Myrtini,ablutorum cum aquaPiantag. & peculi 
Rof.velcum decodionerad.biftortae vnc.iiij. Cerae rubr« vnc. iij. 
fanguinis dcaconis,ßoli Armeni, Acaciae, Hypociftidisanadrach.ß. 
rad.ßrftortx, Gallarum, ßalauftiorum,CorallirubrfMaftidsana 
dra.iij.CeruiTaevn j.Terebinthin« lorae in fuccoburfaePaftoris vnc. 
iij. Fiat emplaftrum, decoquendo in oleo Ceruflam,poftca adden- 
do Terebinch.& alia io fine, Faecum 3 fanguinis fluxumex vtero aut 
renibus retinet, j 
Cacaplafma ad vennf fluxum ekifdcm: Recipe prunorum (yl- 
ueftdum,prandiorum ana li.ß.decoquantur in aceto, per cribrum 
mittantunSc in colatura decoque Micae panis fordidilib.j fol. Ab- 
fynth.pulueril.Mafticis.Coralli an.vnc.j.Sant.omnium, cort. mali 
granati ana vncAoleiRofari,olei Citordcmmana vnc.jij.rniΓcean- 
tαr,&: fiat catapiafraaquod applicem .frpra ventrem/ero, cum i- 
bit dormitum. 
Tabulae confortantes Medici Caefarci: Recipe SacharialbiiTin 
aquaRof.driToluti vn.iiij. olei Garyop.gr.iiij.Coralli rub.praep.fern, 
j Mofchigr.ij.Fiatconfeft oin orbiculis fecundum artem. 
Tabulae orificium ftomachi claudentes & corroborantes.Crato- 
nis: RecipC Coriandri praepar.vnc.j .Cinnam.elc&i drach.ij.Coral- 
lipraepandrac J.SantalLalbfMaftiches ana fcrup,i.Sachati albi ina- 
qua RofarumdiiFvnc.x. Conf. Rofarum vnc.ß. fiat confe<3tio in 
morfulis f artem. 
Morfclli praecipua membra fouentes,& purgantes nonnihil, 
Marf.Ficini:Recipe Cinnam., ele&.drac.ß. Myrobal.Chcbularum, 
Emblicamm ana drach.ii Croci Roiarum ana drach.i. Coralli mb. 
drac.i.Sachari in aqua Roiarum diifoluti &C fiicco citri q.f.Formcn- 
mr Morfclli, Basilicae Chymicje 
4T* 
Tabulae contra pcftem, Dalechampii : Recipe 
Hyacinth.Smarag Granati.Pcrlarum rad.Biftortae, Angelicae, Tor- 
mcncillae CarlinaeTol.Carduib.ana drach.j.Rafurae Eboris, Cornu 
Cerui,Coralli rub. Carabe ana fcr.iiij.Boli Armcni dra.ij.Doronici 
Zedoariae,Garyophyl.rad.Cyperi,Schoenanthi,Rof.rub.anadrac.ß, 
fol.MehiTae,Ocyami,Croci anagr. xv.Sachariioluti inaquaRofa- 
rum q.i.Fi it Elc&uarium tabulatum. 
Trochifci de Corallo,Nicolai:RccipeCorall.rub.Cinnam.Myr- 
rhae, Amomijfem.paupar.albi ana vnc.ß.Schoenanthi,Croci ana vn. 
ij.Calami Aromat.Xylobalfami,Caffiae,folii,Mafticis, Phu, Pollii 
Montani,Afari,pcdiscolumbini ana drach j. viniq.f. Formentur 
Trochifci. 
Aqua faciem illuftrans AlexiuRecipe pinearum viridium, mun- 
datarum inciiärum q.f ponantur in la6te per tres dies, quotitie ad- 
dendo nouum lac, deindecufequcntibusrebusdeifillentur:Re- 
cipe vitri contriti vn.iiij.Coralli rub.vn.iij.Sachari candivnc.iiij.A- 
luminisvn.j.mifce & fiat puluis.Dcinde Recipe Argenti viuicum 
Saliua mortificarivnc.J ß.ouarecentia vna cum corticibus, rupta & 
concuiTa num.12. Tercbinth. nouieslotaevnc iiij.cochleas mari- 
nascandidasvnc.ij cochl terreft. num. L.contundanturfingula & 
mifceantur: deinde pars aliqua ponatur in cucin bitam vitream, de- 
inde pars aliqua pulueris, poftp.»rs Terebinthinae, demum pars 
cochlearum,aliud fuper aliud ponendo, donec cucurbita fitplena. 
Poftremo addito vini albi menfuram j. .deftilla igne lento, & ferua 
ad vfum. 
Scutum Stomachicum HeurniitRecipe Rofar.rub.p.j. Mafticis, 
Coral.rub.an.vn.ß.iem.Aniii,foeniculi,anadra. j.Gaiyph N Mofc. 
ana drach.j.ß.Abfynth.Menthaeanamj.fiat palüis &indefacculus 
interpundus. 
Alius A«dernaci:Recipe Comam Abfynt. Cicci, Menthae ficcac, 
Sifimbriian.m.ß.Coriandripraep.dra.iij.Garyop.Cinnam.eledian. 
drac.ij.Ladanidrach.j.ß.Corallirub.fcrup.iiij.Maccris drac.j. Cocci 
infedorii drac.ß. omnia minutim tuiä tricaq;faccu).o ex panno pur- 
pureo fcricoinfuantur,figurafeuti Stomachici, qui acu interpun- 
gas,ventriculo applicetur. 
Aquadealbansfaciem & tollens eius maculas,MarincllhRcdpe Liber Qvartvs. 
4T5 
fucciCanae viridis,vn.ij.fucciGentianae,vn.ij.iemperviui,rucciLim. 
an. vn.ij.LadlisAlinsvn.vj.aquaFJorö fabarii lib.ij.Coral.alb.vn.iij. 
porcclhnarum in iucco Limonum diflblutarum vnc. j. Boracis 
vnc. ß. T nta deftillentur. 
Vnguentum ad rugas & lentigines faciei: Recipe Coral. albo- 
rum drach. f. Salis Gtmrn«,Ceiufla,Camphoraeana drach.ij.Serae 
albasduach.j.aq ae Rofaceae vnc.j.pinguedinis Gallinae lotae vnc. ij, 
T erenda terito,limulque ad vfum commifceto,&c. Haec dc Coral- 
liis fufficiant nunc ad reliquas gemmas cum Deo meo Icfu. 
Capvt XXVI. 
De Lapide IudaicoiLyncüiSpongi<&i&Smiride^j, 
LApis Iudaicus,a natali loco nomen habet, quia in ludaea exori- 
tur. Glandis magnitudine atque effigie,eil candidus,formaele- 
gantiilima, lineis inter le aequalibus, velun torno fa<5lis, diilingui- 
cur,is folutus nullam qualitatem guilu affert. Potcil ciceris magni- 
tudine tritus ad cotem, vt collyrium, cum aquae calidae cyathis Ίτί- 
bus,potu difficultati vrinxauxilian,& calculos comminuere. Aui- 
ccnnacomineudathunclapidemineledluario de cineribus: Re- 
cipe cinerum vitri, Scorpionum, Rad.Brallicae, Lcporis,putami- 
numouorum,L p. Spongiae, fanguinis hircipraepar. Lap.Iudaici, 
Gummi lug andis,aconana drachm. ij. Petrofclini,Dauci,Pulegii*- 
Gummi Aiabici.fem. Ai hrae,Piperis nigri ana drach. j.ß. Mellis q. 
f. Fiat Eledluanum. Bart. Montagnana pofuit etiam in Ele&uario 
Diuretico,quod lic cil; Recipe cineris putaminum ouorum drach. 
j.ß. vitri combufti, lapidis Spongiaejapidisludaici, ana drachm.j.ß. 
fern. Apii,Pccroi'ffini,Rufci,Arparagi,Lcuillici ana drachm.j. Anili, 
Glycirrh.ana vnciam femis,fanguinis hirci praeparati, drach. v. Mu- 
cilaginisSebeften lib.j. Sach.rubri lib.R Oxy melis compofiti, drac. 
iij. Pillaciorumdepuratorum vnciasiv. Infundanturpillaciaina- 
qua cineris calidi, per duos dies.poftea minutim incidantur, & co- 
qusntur limulMucilagines,Syaipus& Sacharum ad ipiffitudinem, 
deinde incorporentur cum pillaciis & aliis fpeciebus, Fiat Eledua- 
rium. 
Pilulas ad renum & velicae vlcera. Recipe Tragacanthi leuiter af- jfati,Gummi Armem, parum vili, Coralli mb fang. drac. Boli Ar- 
mem anadradi.fvMifticislap. ludaici an.fcmp.j.fern. Melonum, 
Alkekengi.ana (cmp.j Bifmal. fcrupul.J. cum fucco Caudae Equi- 
naevel Narciffi formentur Pilulae, li neceffitaspoftulat, addefem. 
papau.& op ' parum. 
Lapi; Lyncis exfuccini-genere eil, naturae ruaeproprietace.pcn- 
nas ad fe attrahere dicirur, quemadmodum & cicerafuccini gene- 
ra paleas,feftüCässaiiä;que leuHhma alliciunt. Quantum vero a le- 
gitimo L/ncurio vulgariis il e lapillus differat, qui officinis lapis 
Lynch» appellatur,-& cuius eil vfus apud feplafiarios &c medicos, 
qui-iimpiicium medicamentorum fcientiam negligunt, ii diiudi- 
cent, quiiimplieium hiilorias & facultates optime norunt. Lapis 
genuinus v. Lyncurii in carbones ignitos proiedlus,illos extingoit: 
tantam abeil,vt ab illis infamatur. Necidfolura habetrari mira- 
eu i: i cd ii quis hanc gemmam panniculo obnolutam ineoidem 
carbonesdctruferir,nontantum illa, ded. panniculus quoque illae- 
fus coafematur.prodeft etiam mulieribusin enixu. 
Hiclapisingreditur has compoficiones: vt Lithontribon Nico- 
lai: Recipe Acori,Cinnamo- 
mi, Peucedani, Meu, Melanopiperis, Macropiperis, Leucopipcris, 
Saxifragiaeana drachm.ij. ROpobalfamhGaryophy.llorum.Coili, 
Rbeupontici, Glyzirrhizae,' Cyperi Tragacanthae, fern. Oluiarrf, 
1 Charpaedryos,fern. Apii, Ammees, Afparagi,Ocymi,Vi'ricae,Citri 
mali an. drach. j. gran.xvi Folii,Croci, Schoenanthi, CaiTtae ligneae. 
Bdellii,Mafticis.ireoSjfem.AmmonbLigufck i, Milii folis, Pecroiel. 
Macedonici,Sefcleos,Sinoni,Cirdamomi, Anethi, Euphorbii, La- 
pidis Lyncis,olei Nardini,olei Morcbellinianafcrupq.g-a.xv.iach. 
albiffimi qXFiat Ele&uarium. 
Philanthropos Arnoldi VillanouanbRecipe Folii,Schoenanthi, 
Cyperi, Aiari, Anethi, Euphorbii, ferri. Pctrofelin. Macedon.Sum. 
Thymi,fem. Anethi, Milii foIis,Lap.Lyncisanadrach.ij.LCinnarn. 
eledli, Calami aromat. PoIypodii,PhiIopendulae,Macisi fem. leui- 
ilici,Piperis albi, Vrticae,Citri,Saxifragise,Rad.Bardanae, Baccatum 
Hedcraeanafcrup.ij. GaIangae,SpicaeNardi, Zedoariae,Rad. Vaie- 
. nanae,Menthae, Betonicae, fera. Afparagi, Cardamom.min. fem. 
. Apii,Marathri,fem. Erucae,Sinapis, Orobi albi &rub· ana drach. 
45 4 
Basilica Chymicje Liber Qvaitts. 
ß. Caryophyll.Zingib.Calliae lignea?,Colli,Pyrethri.SpicaeCelticac', 
Gorr.Myrob.Citrinor. Ol.bani,Piperisiongi, Carpobalfami, Car- 
ui, Cymini,Baccar. Lauri,Sefeleos ana fcrup. j. olei Nardi, Pulegii, 
Sämbucini, Mulceliniana gran. xv. Mellis dclpumati quali lib.ij·. 
incorporentur. Dolis eius dia drach.ij. vfquead drach.iij. 
Nephrocatharticam Arnoldi Villanouani: Recipe lapidis Lyn- 
ds drachm. ij. gran. xr. Crod drachm.j.gran. xv. Zingiberis, Eu- 
phorbi!, Myrrha:, Olibani, Velicacapn liecae, Lapidis in Hepate 
vel Vefica porci inuenti, fern. Hyofdami albi, Petrolel. Macae, 
Citri ana drachm. j gran. vj.Spica:nardi,Cofti,S<hccnanthi py- 
rethri, Calliae ligneae,Rheupontid, Praffii, Enulae Campanae, Ma- 
ioranae,Calatnenchi regalis. Flor. Rorifmarini, Gentianae, Saxi- 
fragiae, Gummi hederae cupularum Cypretfi, Baccarum Lauri, Pi- 
peris nigri, albipem. rutae domell. Juniperi ana drachm. ß. 4. gra- 
na Baliarai, Styracis calamstae, languinis Hirci, Nafturtii, Alari, 
Rad. Acori, Valeriana:, Meu, Adii. ror. & longae, Betonicae, 
fern. Saxifragiae, Dauci, ana gran. v. fern. Petrofel. hic. Afpatagi, 
Brufci ana gran. v. fcm. vrdcaefctupul. ß. gran. iij. ß. Meliis dc- 
fpuraati lib. j Incorporentur. Dolis eius effc a drachm. j. vfque 
ad ii/. 
Acuatiaum Paracelfi; Recipe Terpentinae,olci Lini ana;de- 
ftfla binies; - 
Fiat Cohob cum his: Recipe oculorum cancrorum, lapidis 
Lyncis,Spongia:,oIei Ludi,Iudaid,Lyncisanavnc, j.f>. Saxifragis 
vnc.ij.Mifceancur. 
Ele&uariurn Reginae-, Magillrale ac Vfuale : Recipe icm. 
Saxifragiae, Milii folis, fucci liquiritia: ana vnc. ß. femin. Car- 
ui, Anili , Foeniculi , Apii , Petrofelini , Genillae , Ma- 
cedon. Dauci, Brufci, Afparagi , Leuiftici, Cumini, Junipe- 
ri, Rutx , Sileris Montani , Bacc. Lauri, Rad. Acori Veri, 
Pulegii Pentaphylli, ana dtachm. ij. Spicae Indicae,Squinanthi, 
Peucedani, Valerianae, Carabe , Lapidis Lyncis ana drachm. j. 
ß. Galahgae, Zingiberis, Tarbith ana drachm.ij. Senae Alexan. 
vnc. j. Sanguinis Hirci praepar. vnc. ß. Sachari vel mellis quan- 
tum fuffidti .·. FiatElcduanum. Judaici lapidis Qujnt. ElTent. 
4ίΓ  Basilica Chymtc^ 
,4<.6 
ficdcfcribitLibauiusin fua Alchym. lib. i. trad. i.cap. i. Recipe 
calcem lapidis ladaici folue ία via» ipiricu, vt combibat tenuidi- 
mam Edendam,quod fiet ii odiduo in calore detineatur vaie te- 
do. Effunde liquorem vafr inclinato.Rcfunde fpiritum nouum, 
velfi opuscftexficcarefiJuutn & ca’cina denuo, vtrotafubrilitasa 
eradis partibus Screfrada xis ex gmir per vinirpiritum.Vbi extra- 
xeris EiTentiam omnem s coag.iU mendruum per dcftillationem 
Balnei. Dacurcum vinoad calculum. Nota vero , ii denuo calci- 
nare vis,ne impuras arenas, terras ,aur partes contumaces com- 
minuas iimul. Alias Magiderium erit, non Edentia. In hunc mo- 
dum &C cum lap.Lyncis procedi poteft. 
Aqua lof. Quercetani comminens calculum : Recipe Aquarum 
ftillatitiarum Aikekingi&FoI.Querq.analib.ij. ß. in quibus ma- 
cera per 4. dies ad ignem B. M. Rad. Pyrethri cradiufcula contufie 
Galangacana vnc. ß. Aloes ex veiica vnc.vj fcm.Foeniculi,Gcniftae, 
Myliifolis ana drach. iij.Lapidis ludaici,lyncis ana drach.duas.De- 
ftillentur per cineres lento igne. Dolis vnc.ij. < d i j. 
Antidotus Nephritica maior I.QRecipc extradNcphritici ma- 
ioris vnc.ij. Extradi oculorum cancri, ext radi redarum o< iorum a- 
na drach.ij. Magift. lap. ludaici, Magift. lap. Lyncis ana C rupul. j, 
olei Terebinthinae guttulas xx. Miice fi.n Antidotus: Dofis fcrup.ß. 
ad j. cum aqua Antinephririca vel vino albo. 
Lapilli fpongiarum marini, omnibusnotiffimifunt, ideo quod 
raridimaefintfpongiae, quae his lapidibus vacent: lis non exiguam 
vim ede compertum ed: In potu fiquidera,teile Diofcoride,calcu· 
lum Veficae frangunt. Eius calcinatio &: praeparatio talis eft, fecun- 
dum TyrociniumBeguinicap.n.pag. 117. 
Lapisipongiaeignitur; & toties in vino vel aceto dedillatoex- 
tinguitur: Donec in calcem refoluatur. Eius vfus in calcinatione 
protinduraelicienda.Huicnobilisquidam author fic refpondct, 
& corrigit-Spongiae in fe habent lapides candidos friabiles. Crudi 
cumfulphureleuitercalcinati, &cum aceto vini dedillatofoluti, 
cuaporatoquc aceto in falem redigantur, qui ialfiepius peraquam 
pluuialem dulcificarus &purificatus,fo!uendo,filtrando &euapo- 
rando.ed vtilis ad calculos renum ac veficae m appropriato liquore 
yclyinofumptusjpondcre 5. 4. velf.granorum. Inhuncmodum 
Calcinatio 
lapidis 
ßongut. 
Dofis fallt 
e lap ide 
fiongta. Liber Qvartvs. 
4 S7 
multos lapides &gemmaspraeparare atque calcinare poteris,& pe- 
ne omnes, qui calcinatione indigent. Eius generatio videre efta- 
pud Paracelfum tom.8.1ib.4.Philofophiac cap.8. pag. 106. Aui- 
cenna commendat hunc lapidem in puluere ad calculum ex ci- 
neribus. Recipe Cinerum vitri, Cinerum Scorpionum, Cinerum 
Rid. Braffica:,Cinerum Leporis, Cinerum putaminumouorum, 
LapidisSpongiae.fanguinisHircipraepar. Lap. ludaici, Gummiiu- 
glandis, Acori ana,drach.j.Petrofclini, Dauci, Pulegii, Gummi A- 
rabici,fem. Altheae,Piperisnigri anadrach.j. ß. Terantur & iimul 
mifceantur: Praeterea vide Sal Croilianum contra calculum, reci- 
piens & praeparans quofdam lapides. 
Sal coma calculum. 
In remediorum longitudine nil litum ciTe dicit Paracelfus de 
calculo, faltcm in vera praeparatione. igitur oculorum Cancri, 
Calculi microcofmi, Lapidis ludaici,Lyncis, Spongiae, Aquilae, 
GlacieiduraefeuCryftalli Sjlicum,Lapidum Ciprinorume Percis 
pifcibus. 
Refolue ex his lingulis vel omnibus quantum velis aceto deftil- 
lato,toties repetendo affafioncm,donec omnes folutifint, ac inde 
parafalem,abfl:rahcndo acetum ; Hocfalefaepius per aquamplu- 
uialem prius dulcificato & purificato (foluendo fcilicet filtrando 
& euaporando) per fe vtere vel in liquore refoluto. 
Cruftacei,vt funt oculi Cancri,Lapides Cyprini, non egent cal· 
cinatione , per fe enim in aceto deilillato foluuntur, vt Pcrlae & 
Coralli. 
SilicciverOjVtCryftallus, Silex,Lapis Iudaicus,Lyncis »Spon- 
giae, Aquilae,caicinentur primo cum Sulphure &Sale nitro,vt fu- 
pra de liquoribus gemmarum di£him , poftea refoluantur cum 
aceto Terebinrhinato,& Sal dulcificatum ad vfus feruetur. 
Ex his lapidibus ipecificis, propter varias lignaturarum formas 
habebis remedium vniucrfale ad calculum & tartareos morbos. 
Vnum quoque e fupra nominatis ipecificis refte praeparatum,eft 
fuificiens ob fcientiam lignatam. 
Cryftallum Montanus Paracelfi ludum cfle putabat, qui om- 
nem tartari Anatoraiam,lignaturam & curam in fe continet. Par- 4Φ 
dculariter curando fieri ncn poteft > vt omnes ipecies dignofcan- 
tur: Calculi & Tartari generaiunt piufquam quingenta, & quod- 
que egeret ilio remedio fpecifico. 
Vßts ,Vir es &Doßsfalis. 
In omnibus calculorum gcneribus3in quibaicunquc fint mem- 
bris. - 
Dofisafcrupuloj.adduos propraeferuatione in Syrupo conuc- 
nienti fingulis Lunae quadris. 
In cura a fcrupulis duobus ad drachmam jin aquis 
aonidis,Saxifragia2,Pimpinellae,Petrofelini. 
MulienbusoJferturin aqua MeliiLe feu-Baecarum limiperf - 
Ohferuationes dat, - 
1. Nota illud SalTaepiflimefolutum 5C coagulatum,vltimo cum 
optimoipiritu vini digeratur, abfträhaturque fortiter in cineribus* 
reiteretur labor,fic fal fiet volatile. Poft quamlibet efiim putre- 
fa&ionem vncia femis falis afeendit. Illa vini Eifentia fecundum 
Paraccliiim non debet feparati a falc immixto ac volat ili, vt eo po- 
tentiusagir in Tartarum interiorem, Vbienim Alcohol vini fer- 
mentatum efteum virtute Lapidum, tunc habet vim refolucndl1 
calculum hominis, quemadmodum Alcohol vini fortificatum 
cum Tartaro, Auro, δί Corallis rubedinem extrahere perhibe» 
cur. 
2. Neminem terreat, quod filicci lapides propter duritiem pri- 
mo per falem Petras caleinandifunt, vteo melius per Acetum radi- 
catum fuperius memoratum folui poilint, quod aiioquin no fieret. 
Näm crudi falis nirriper Sulphur purificati cum tantillo Croci,Ma» 
ceris & pulucre lapidum Citrinorum iircalculocil remedium efii- 
cadflfimum. 
JEft&Syrupus diureticus recipiens Lapidem Spongiae! Recipe 
Apii , Petrofelini, Foeniciili,xAnifi, Ameos, Dauci, Baucis, Penea-' 
phylli Alexandrini ana drach.iij. AfparagLBturd, Peucedani, Meu, 
Scolopendris,CapilIorum Veneris; Adianti, Polytrichi Splendili- 
don,CappanSjTamarifdySefeleoSjFimerinae,Grana Solis, 
ienis, Cicrullorura>Cucumeris> Grctami, Saxifragi*„ 
B A S I LI C JE Chymi ‘C J£ LtBIR QvARTTS. 
(em.Gi.tri lap.cpongi£,pul.Cicadarum, Amomi,Thymi,Chamepi- 
tyos,offi ni Ccraioium,Pomorum, ofllumPcriicoi um,Cardamo- 
mi,Leos,Spicae nardi, GaryophyUorumXeili, N. Mofchatteana 
drach.iij.Galan,gac,Epithvmi,Phijipendulae,Pimpinel!ae,Ciceris ni- 
gri ana.drach. j· R Aquae fachariana q, f. Fiat Syrupusfecundum ar- 
tem. . . t. 
Puluis contra calculum & dyfariam: RecipeTem. Apii, Milii fo- 
lis,Petrofeiini,Foeniculi Anifi,Akhcas,Saxifiagiaeana drach.ij Lap. 
ludaici,Spongia:anadrach.j. Cantharid. praepar.ftrup.j. Sanguinis 
Hirci praeparati Spftaeana Icrup. j. Rad.Altheae, Carpobalfami ana 
drach. ij.RSachari a b.flimi vnc.vj. M. Fiat puluis. Doiisdrach.j. 
Smyris,Cermanis 0niirgci dicitur & Smiril. Lapis eft Adamanti 
duritia prpximus,eo gemmas annularii Scaiptoresextergunt. Is in 
5amia terra inuenitur.Ad erodendum Sc vrendum vtilis iGingiuis 
quas humor vexat, prodeft: Ad dentifricia etiam vtilis. Praeparatur 
,?,urem hic amfleiofe ad praecipitandum cum eo Mercurium,de quo 
jfuprain lib.z BafllicaeChy micae vide part. 2. capite dc praecipitatio- 
ne Mercurii, 
4 ΐ9 
Capvt XXVII. 
Oe Lapide A fio, Phrygio,Samio & Thyitc_j. 
■A Siuslapis eil,ab AiTbTroiadisprcmontorio ficdi(5his,vbitan- 
coloris albi pumicis inftar, fungofus, Ieuh& 
friabilis, venas in profundo habens luteas. Eius hos eft falfugo 
fumma lapide infidens, tenui compage, colore cum albo, tum 
punici iimili, ad luteum vergente. Lingua; autem admotus eam 
leniter mordet. Vim habet vterque adftri(Storiam,dc modice e- 
rodentem, admiftus liquida; pici,aut Tercbinthinae tubercula dif- 
cutit. Longe validior flos exiftimatur. De caetero ficcatus flos 
vetera vlcera, & cicatrici repugnantia fanat, cxcrefcentia cohi- 
bet: tetra vlcera &c fungis flmilia , cum meile expurgat: Vlcc- 
rum caua explet,·& expurgat cum meile : depafcentiaque cura 
cerato fiilir. Fit ex eoCataplafmaPodagricis, miito Fabae lomen- 
|p 5 & Lieppfis exaceto. & calce viua prodeft flos ex meile PhthL  
Basilica Chymici 
(icis linitu. Fiunt ex hoc lapide folea, in quae podagrici pedes 
mittentes iuuantur. Fiunt etiam pulueres carnem exedentes cor- 
poraque carne onufta, craiTaque extenuat in Balneo, pro nitro illiti. 
Silauare hos quifpiam velic,cadmiae modo lauabis. 
Lapis Phrygius,nomen etiam tenet a loco natali, eo vtuntur in- 
feriores in Phrygia, naicitur in Cappadocia. Optimus habetur 
pallidus, modice grauis, non (olida corporis compage, interce- 
dentibus albis (cgmentis, vt in Cadmia. Vritur autem vino opti- 
mo perfufus, viuifquc carbonibus obrutus: perflatur aflidue fol- 
libus,donec mutato colore rufefeat trurfus extradus eodem vino 
teilinguitur.Hoc iterum& trinis vicibus faciendum;attendendum 
tamen ne minutim in fuliginem euanefeat. Vis cru- 
do vdoque adftridoria expurgans: Vlceribus crudas quadantenus 
inducit .-ambudis cum cerato medetur, Lauatur vt Cadmia: eiute 
que loco Marchafita.fi non (it ad manus,fumitun 
Lapis Samius , in terra inuenitur Samia,quo aurifices vtuntur in 
poliendo Aurovtreiplendeat. Probatur candore & duritia. Vis ei 
addridoria & refrigerans.Prodcd domachicis potus, fenfus hebe - 
tat: Verum ad fluxiones oculorum, & vi cera cum lade ed efficax. 
Partus vt tradant adligatus accelerat, Scconceptus fceminarura cu~ 
dodir. 
ThyitesLapis,in./Ethiopiagignitur, (iib viridi colorelafpidem 
imitatus:cumdiluiturladcumtamenfuccumreddit.Vehementcr 
mordet‘.Tenebras quaepupiliis obieruantu^expurgar. 
Capvt XXVIIL 
De Chryfilitho, Corneolo, Selenite·, oßracitejJMemphitei 
Ίhracio, rahico, Galatfite, 
Ophite>dr 
CHryfblithus, Gemma cd Indica, coloris viridis lucidique, ad- 
ueriusiblis radios (leihe indar fulgens: Ignobiliores haru di- 
cuntur Arabicae, quod colore vario, afpe&uqj fint turbulento. 5e- Liber Qjartvs. 
4^ι 
le&iftimac Indicae,quae quadantenus funt caeruleae, aquae marinae vi- 
rorem prae fc ferentes. Quod ad vires: Melancholicasexafperatio- 
nes, &afte&iones geftata ex finiftro brachio creditur auertere. Au- 
ro inclufa ftultitiam &c phantafiam melancholicofque metus, & 
puiillanimitatem arcet. Daemonas prauospellit, nodurnisaduer- 
fatur pauoribus,fapientcs & conftantes efficit. Afthrnaticis etiam 
prodciTe tradunt. 
Corneolus minii eft colore, fed fublanguido, carni humanae 
fciftae,fiue aquae in qua caro eft lota,no diifimilis.Probatur maxime 
quae puriftimanitidiifimaque fuerit fubftantia,colore carneo.tranf· 
lucido. Quod ad vires, fanguinem, menfefque muliebres fiftit: 
Marifcaspellit; Annuloinclufus,iram bellique caufas,iurgia&li- 
tes coram iudicc finit; Pollen eius dentes emendat & corrigit. 
Corneolus fi manu geftetur,fiftit fanguinem. VidcTheophraftum 
Paracelfum tom.<j.lib.i.depraeparar.trad.2.pag 176. 
Corneolus ingreditur hoc Elixir Ifchaemum nuncupatum incerti 
authorisiRcdpeMagifterii Corneoli drach.j. Croci Martis drach. 
iij.Magift.Coral.rub drac.ij.fucciEquifetijfucci Durfte Paftoris ana 
vnc.fi.EfientiaeSach.q.fadmairam.foluaturautemSacharumaqua 
Plantaginis & incorporetur. Ad externum vfum poteft addi factura «■ 
Ranarum cum Amylo&adhibenV- 
Selenites, aliis Aphrofeiinos, &fpecularisetiam lapisaiiis.Ger- - 
manis fic dictus quod Lunae imaginem - 
refert, & ad eius incrementum ac decrementum videtur crefcere 
acdecrcfccrc. Specularis vero, quodfpeculi inftar aut vitri fit lu- 
cidus :vnde etiam fencftrae veteribus ex.hoc fiebant, vti adhuc in 
vetuftisquibufdam templis eft videre.CandiduSjIeuisac transluces 
in Arabia nafeitur. Huius ramenta comitialibus in potu dari iu- 
bent;Eoceugeftarainc ad amuleta mulieresvtuntur. Arbores ad- 
alligato eodem frugiferaercddtintur. Albertus Magnus tresdiftin- 
gaiteiusfpccies; vnam lucidam ad inftar vitri: alteram nigram: 
tertiam citrinam, nobiliorem, quaeaherafit Arfenici fpecies. 
Oftracite« tefbe fimilitudinem habet, cmftofus, & in laminas 
fiftllis, quo mulieres ad detrahendos pilos pro pumice vtuntur. 
Menfes drachmae pondere potus cx vino ciet. Si quatuor diebus a 
purgatione bibatur, Sicilici pondere, foe minis prsftat ne conci- 461 
Basilicae Chym c m 
piant. Cum meile autem impoiitas,man*maruminflammationes 
, lenit,&nomas cohibet. 
Lapis Memphites in /Egypro ad vubem Memphim inuenirijr» 
calculorum magnitudine pinguis,verüculorq;. Aiunt hunc tritum 
, illitum locis,qute vtenda ayt fecanda funr, ii ne periculo fenftun eis 
adimere. 
Thracius in Scythia nafciturdn flunio,qui Pontus vocatur. Ea- 
, dem Traditur aqua accendi, oleo reftingui: 
Quod etiam iirBitumine accidit, 
Arabicus lapis mitaculofo Ebori firoihscft.Istritus hsem©rrhoi- 
das exiccat.Eius cinis dentifricio optimus. 
Gala&ires a la&eo humore, quem refudar, nomen fumpilt, co- 
loris cft cinerei,guftu dulcis Inuenitur is hodieHildc i heim ii.,forma 
c& viribus ei, quem Diofcorides deicribit, reipondens. Ad oculo- 
rum fluxiones & vlcera illinitur. Eoe mori alligatus pai tum ad i una- 
re-fertur. A colloitemfufpenfus lac nutricibus augere dicitur. O- 
portet autem vt inquit Piofcorides,in aqua tritum m pixide plum- 
bea recondere,propter vim videlicet glutini,quod ipll adhaeret. 
Melites eft in omnibus Gala&irae limiiis. Hoc tantum differt, 
tquoddulcifliraum fuccum emittit. Facit ad eadem ad qux Gala- 
ntes. 
Ophites lapis alius cft grauis, & niger talius cinerei coloris; a- 
liuspunitis variatus; alius lineas candidas habet. Omnes allegati 
contra ferpentum motfus, & capiris dolores profunr. Qui vero 
candidas habet lineaspriuatim lethargo, & capitis doloribus au- 
xiliari perhibetur. 
Augitesfeu CalIais,TurchefaGallis:ArabibiisPeriizaa,eius co- 
lor ex cynaeo & viridi eleganter videtur confufe mixtus. Nafcitur 
in India, praecipue circa montem Cokas, 
Capyt XXIX. 
De variis adhuc gemmis in medicina, 
vfitatis. 
Apis Nephriticus: ä paucis anniscxHifpanianouadeiatus cft iapisvariegatus.ex viridi &la6leopermiftus,vindiortaraen prnefer- 
tur.Eum geftant variis formis effigiatum, vt antiquitusColebant 
Iftdi,aliospifciumforma,ali(Esauium capitibus,alios Plittaci roftris 
ff miles, nonnullos rotundos Sphaeniilarum modo, atque omnes, 
pcrforatos}quoniamIndi eos appenfos geftare folebant aduerfus 
Nephritidis, aut ftomachidolores, in quibus morbis valde com- 
mendaturSedeius praecipualaus eftad Nephriticos dolores, &ad 
calculum expellendum & arenulas, .ff videlicet brachio alligatus 
geftatur. 
Libsr QVartVs 
4<ί'3 
Lapisfanguinalistldemexnoua Hiipania delatus, lafpidis ge- 
nus cft, vani coloris, fedobfcurioris, maculis,feupun6tis diftm- 
<5busfanguineis. Ex his lapidibus Indi qnafdam cordium formas 
magnas,&paruis conficiunt. Valet ad ffuxum fanguinis Narium, 
menff um,hjemorrhoidum,vulnerum ac Oris. Lapidem aqua frigi- 
da intfnftum aeger dextra comprimit, &c fubinde id facit. Sic co 
Indi & noffri vtuntiir. Pcrfuafum habent Indi, imo frrmiflime 
credunt,ff hoc lapide parsfanguine manans contingatur, fangyi- 
nem fifti,idque verum effe experientia comprobatum eft. Vti lis et- 
iam eftfufpenfus, aut alligatus eidem parti, vndefanguis effluit,. 
modo cstncm contingat. Vidimus nonnullos haemorrhoidum ffu- 
xu afflibtos , remedium feniiiTe , annulos ex hoc lapide con- 
fedbosin digito continue ge Rando, nee non 6c-menftraum Eu·: 
xum fffti,, 
Lapis Schiftos , hoc eftfiihlis, in Iberia Hifpaniae gignitur· 
Laudatifflmus eft, qui Croci colorem imitatur, eftque friabilis»- 
&fuapte natura bene fciflilis. Concretione vero & mutuo li- 
nearum, quas pe&inum modo habet, difcurfu , Ammoniaco 
Sali fimilis videtur. Vim exhibet Haematirae· fed ad omnia in- 
feriorem. Quin& canas replet muliebri ladfce pcrfufivs, ad pro- 
cidentia, rupta.item genarum craffitiem, 8c vuas oculorum maxi- 
oseefticax eft. Si deficiat, pro columi poreft Haemarires. Einsge- 
nerationem vide apud Paracelfumtom. 8. lib. 4. Philof. cap, p* 
pag.iot*.· 
Lapis Tib'wonum.in mari Indico ferreis hamis capiuntur pifces 4<S4 
Basilica Chymicje 
Tiburoncsdidi,maximi, validiifimi, pugnacifllmi, & rruci afpe- 
ftu,qui cum lupis marinis aifidue praeliantur.In eorum capite terni 
aut quaterni interdum plures inueniuntur, valde albi,magni, ροη- 
deroiique (vt interdum libras duas pendant) & qui facile abradi 
poliunt. Huius lapidis puluis vtiliffimus fertur Nephriticis, & ad- 
uerfus vrinae difhcultates,&renumveficaeque calculos, v in In- 
dis Hifpanifque experientia comprobauit. Eius guftus infipi- 
dus eft. 
Morochtus,quem aliqui Galaxiam.aut Leucograpbida vocant, 
in iEgypto nafcitur.Hoc lapide quoniam mollis eft, & facile dilui- 
tur, linteorum artifices ad candorem linteis indendum vtuntur. 
Spiracula corporis öbftruere videtur : Conueniens iis, qui fangui- 
nem expuunt,coeliacis & veficae doloribus,cum aqua potus. lidem 
fluxionibus vuluae,&impolitus velleri. Mollibus oculorum Col- 
lyriis mifcctur: Explet enim caua atque delachrymationcs liftit. 
Idem Cerato exceptus, vlcera quae fiunt in terrenis partibus corpo- 
ris,ad cicatricem 'perducit. 
Lapis Caymanum.Ex nomine Dei, Carthagine, ajiTque conti- 
nentis oris, lapides interdum.adferuntur calculis fluuiatilibus fi- 
milcs,quiin ventriculis praegrandium Lacertorum ( Caymanes ap- 
pellant )inveniuntur:ferociflimi funt,ingenti ore, vt integrum ho- 
minem deglutirepoflint,multiplici dentium ordine, adeo magni, 
vt triginta duorum pedum longitudine inueniantur.Viuunt ii ma- 
gna ex parte in fluminum ripis,nonnunquam in mari,ad fluuiorum 
oftiarpariunt ouainterra,&fuoscatulosifthic excludunt, teftudi- 
num more: capiuntur hamis ferreis. Quja cutis eorum praedura,o- 
mnes i<ftus,etiam minorum tormentorum aeneorum, relpuit. Hos 
lapides colligunt Indi & Hilpani,adque adeo libi feruant, ad quar- 
tanam tollendam vtile remedium. Siquidem bini ex eis,tempo- 
ribus vtrinque alligati,in quartanarum paroxyfmo,illas tollere,aut 
carum calorem manifefto infringere traduntur, 
Geodcs lapis nafeitur in Mifnia,& Saxonia,aftringir,ficcat, cali- 
gines oculorum difeutit. Illitus autem ex aqua, teftium mamma- 
rumque inflammationes fedat. 
Oculus Catti laudatiflimus in Zeilaninucnitur.Nonnulli enim 
*exPcguaduehuntur,quoseorumoreft ex regione Bramaa. Mul- Liber Qvartvs. 
4 CS 
ίο maiows eft pretii apud Indos, quam in Lufitania perfuadent fibi 
Indi eius qui hanc gemmam poffidet, facultates non poiTe immi- 
nui, iedfemper incrementum facere, & augeri: Verum lineus pan- 
nus ita compteflus,vt ipfiusgemmae meditullium fme oculum tan- 
gar,riiillo igne vri poteft. 
Aiectorius, quah dicas Gallinaceus , quod in ventriculo capi 
inueniatut, astatis vt ferunt anno nono, aliqui tamen volunt an- 
no quinto. Fabae conipicitur magnitudine, colore Cryftalli, nifi 
quod paulo eft obfcurior. Hoc exiftente in capo potu ipfum ab- 
ftinere ferunt. Ac Milonem Crotonearam hoc vfum inuidtum 
in certaminibus fuifte,tradit Plinius lib. 37. cap.io. Valere aduer- 
fus pericula creditur, Inui&um praeterea reddere, &c fitim arcere 
in ore retentum ferunt. Awthoritatem & gratiam, facundiamque 
geftanripraeftare: Conftantiara praeterea adferre: Venerem ciere: 
Mulieribus quoque virorum gratiam conciliare. 
Mycxis.-lapiseft, quiin capiteBufonisinuenitur magnitudinis 
mirae. Eft enim vtBrafauolus vult, craneum ipfius animalis. Color 
eft ferrugincus,in viridimitet tamen.Pars exterior plana : Eft e- 
nira ipfum os. Interior autem vere lapis eft, feu potius lapidea 
terra, quafi concreta diu. Rotundus eft plerumque & magni- 
tudine fabas. Ego vidi Francofurti hic ad Moenum in triplo ma- 
iorem. Vires cius expertas funt,geftatus tollit renum dolores , in- 
flammationes mammillarum, Eryfipelata, lapidis etiam feu cal- 
culi prohibet generationem. Lotio etiam illius dicitur conferre, 
& prasfenti e fle auxilio.Ventriculiafte&ibus & febribus etiam con- 
fert;venenatifque i&ibus maximum eft auxilium. 
Chelidonius, quafi hirundineus, quod in hirundinibus quas 
ΟΐχάχίλιοΓωνΛς vocant ,inueniatur: Lapillus eft paruus &c minime 
perfpicuus qui tali modo dicitur inueniri:Difle<5tis nempe ante ple- 
nilunium (alii in menfe Augufto crefcente Lunaj pullis hirundi- 
num ex prima foetura, duo lapilli inueniuntur in illorum ventri- 
culisfaliiinhepateaiuntjquorum vnus concolor,alter vero dif. 
color habetur. Hipriufquam terram attigerint, fi in Buculas aut 
cerui aluta includantur, & brachio vel collo aptentur, comitia- 
les fanabunt, nedum iuaabunt. 
Plinius gemmam hanc Taos vocari eft amor, ac Pauonis co- 4 66 
B A S 1 LI C & C Η V M M 
lorcm reptaefentare, qui Graecis T««j dicitur.Effautem duplex hu- 
ius lapidis differentia: nam interdum fingiili interdum bini inue- 
niuntur-.akerrufl),alter vero mg o coltuc. Piobatiffimi funt quae 
fubftantiafüntfimpliciffima punllimaque , aureis guttis infigniti, 
Rufus fub alafmiftrageftatus,lineo panno, aut vitulino corio ex- 
ceptus, morbosantiquos, Lunaticos, comitiales.infanosjanguf 
dos.vnacum Epilepfia pcifedte fanare ferunt : Idque praeftantius 
efficiet fi in pollinem tritus bibatur: Facundos item & gratos ef- 
ficiet. Niger vero aduerfus noxios humores, iracundiam & fe- 
bres conducit; Felicem item omnium rerum fucccffum , & exi- 
tum praebet,, ocuiorum item dolon cum aqua tritus me- 
detur.' 
Gira fola,quibufdam lapisSolans,aliisLeiicopetalos dicta, in- 
ter gern mas repenitur, quae ex candido nftent, & aureum fulgur e- 
mittunt; 
Dionyfia>gemmanonignobilis.lquiEtrita & fumpea vini fapo- 
rerartcunque refert, ebrietati reifilit: a Poeta defcnbitur; Nigra.; 
micat rubris Dionyfia confita guttis. 
ChryfoiämpisintcrdiufüppaÜida eft ac fufea, no&u vero vti- 
guis ipl endefeit. In i£thiopia nafcitur,,ranffime tamen ad noss 
dcuehiturc. 
C a p v r XXX. 
OcVntcoYnu>&terris nobilioribus & virtutegemr/us 
corrtfpondemtS' 
excellentia iblum verum & virtus', digmtafque facir no« · 
d-^lextraordinemhicprocedere,hocenim inter animalia collo- 
cari , reliquaquc inter vegetabilia poni debebant, ied cxcuiatio pia” 
& voluntas libera; ad rem itaqueipfam , cum diuini numinis au- 
xilio. Si quas animalia cornibus natura mutila voluit, aliquam* 
do cornuta viia fint, h«c inter raro contingentia reponun- Hinc pro monftro quidam rufticus eft habitus Cocnomanus-, 
cuius fronti cornu adnacum craffiflimum , duos palmos lon- 
gum , ad occiput incumum Lutetia; anno Damipi vi- 
jus. Sic & perrarum , imo nuiquam nifi forfan fernel vifum al- 
teri homini cornu in dorfo prominulum, cuius memin/t Philip- 
pus.IngralTia cap. r, cra<5l. /. de rumoribus. Multa vero cornu- 
ta funt praelertim mafcula, quorum maxima pars bicornis eft, 
n Bos, Vrus, Capra, &c. Alia tricornia funt, vt Boum genera 
q paedam in India, ex Solino; quaedam quadricornia, vt in arie- 
tibus obieruatum eft. Nonnulla tamen vniqum Cornu gerunt, 
id que in fronte media,vt onager Indicus, vacca; qua:dam in Zcila 
Vrbe iEchiopiae, Camphur Animal Amphibmm in'Infulis Mo- 
Jucis frequens, vr Ares quaedam iEihiopicae, ex AEliano , & pi- 
lees nonnulli , e u^modi cft Vletif in Indico Mari frequencif. 
/imus. 
Verum literis non modo humanioribus, fed &diuinis tanto- 
pere celebratum illud animal, omnibus his dgnuare antecellit, 
Hebraei Kem & Reem,Auicennas Acherchedcn,ex Arabibus non- 
nulli ßai karan,Giaeci Monocerotem,Latini Vnicornern,Indi Car- 
, tazonos GalliLicotniam vocant. 
Anthores varia feribunr de hoc animali.dicunr enim nonnulli 
efte animal pro cetum, nonnulli Pumillum; Alii aiunt perpetuo 
elfe ferum ac iylueftre , ain vero non ranrnm arte cicurari, fed 
etiam vifis puellis manfuelccre,& aliquando iuxta eas delabi in 
fomnumj amoreque earum ac odore allici. Sunt & qui illorum 
Cornu nigrum , alii rufum, alii album pronuntiant. Ex commu- 
ni opinione qui nouum orbem luftrarunt, Monoccro Elephan- 
to humilior tenuiorque eft, & magnitudinem equi tantum me- 
diocris aequans, eoiore muftcllino, feu fubrufo , & fecundum 
quofdam cinereo, capite Cerui collo non oblongo , nec ob- 
longa iuba, fed admodum rara, & altera colli parte pendula, 
hircina barba, fed breuiore. Vngulas bifidas habet, tibias non 
valde craftas, caudam Apri modo : fic volunt Solinus , Pli- 
nius, iElianus, &c. In capitis fumma parte & anteriore cornu 
gerit vnicum, reftum, cra/Tum, velut in fpiras intortum, qua- 
Eiior aut quinque pedes, aut plus, minufve pro aetatis ratione 
LiBER QjARTVS 
4$7 4 6 8 
Basilica Chymic^ 
hiulcam,exterius fubrufumfinterius velut eburneum, fcd nullis li- 
neolis vndulatum,in ambitu tanquam craiTo cortice linea circulari 
a reliqua parte dirempto obuallatum, quem inftitores inepta licet 
yfitata vocejaridup vnicornis vocitant. Cum igitur Monoceros a~ 
nimal rarum & ferum,nunquam cicurabile, nili forfan cum adhuc 
pullus capitur nec ei vt ceruis cornua quotannis decidant, non mi- 
rum fi illius cornu rarum fit &prctiofum:vnum tamen longiifimum 
& hominis proceritatem aequans tanquam theiäurus ditifiimus 
feruatur in tcmploD.Dionyfii iuxta Parifios;Ego in vrbe noftraHe- 
liopolitana v; ii ule cornu in longitudine vitra decem pedes, apud 
nobiliifimum virum Dominum Rhulandum a. Caflcl.cius figu«. 
ram dabimus expreiTam in fine huius libri.- 
De viribus eius dicunt feriptores quod fit aduerfiis venena pe— 
ftcmj morboscontagiofos, partes nobiles exhilarare & roborare, 
&c.Datur etiam Rhinoceros,item eburcalcinatumpro vnicornu, 
fed falfum.alii volunt quod cornu ceruiRhifto tempore fumptum 
atque fub certoiydere in terram -iepultum per annum aur plus, 
eafdem pene acquirat virtutes prout vnicornu,qui fcire cupit, pro- 
bare poterit: Nunc per authoritates eius vfum magnificum, exper- 
tum ac virtuofum,probare cenabimur. 
Theriaca coslefiis loiephi Quercctani: Recipe Edentia» The- 
riaces benedidb? e libra integra extradsc, atque proprio Sale acua- 
tae,Efientiae coralliorum,Perlatum ana dt ac.i; PuluerisBezoaidici 
veri,Terrae Sigillatas,vnicornu, effis de cornu Ceruiana drach.j.ß. 
Ambras drach.j. Fiatin forma & confidentia mellis Theriaca Ef- 
fentialis. 
Antidotus Minor contra pedem pro gregariis I. Quercerani: 
Recipefuccifcordii,rutas,fiicciCarduiben. VlmariasMemhx Cri- 
ipas.Saluiasana vnc.iiij.vel plus minas-Omneshifucciinalcmbicü, 
vel matracium vitreum & capax inditi, digerantur in B.&depuren- 
tur ieparando mulcoties terreum cra(Tamentum & fxces, quas in 
fundorefidebunt.Ad vnciasio. horum fuccorum optime depura- 
torum adde rad. Angelicas, Zcdoaria? an. vn.j.Didanfifem.Carduib. 
corr.Citriian.vn.is.Cinnamomidra.vj. Myrrha:vn.ij. Croci dra.iij. 
Cäphorasdra.j.omnib.cotufis &fimul cfi mixtis,fiat Liber Qvartvs.' 
4 69 
digeftio inBalneo p biduum vel triduum,dein omnia adhuc caletia 
per torcular fortiter exprimantur. In quaexprcllione denuoadde 
Theriacas optimae vnj. ß. confe&.Hyacinthi,Alkermesanavnc. j. 
Perlatum praeparat. Corallor. praeparat. Cornu Cerui praeparati, 
fpec.Diambrae,de Gemmis ana drach. ij.Vnicornu drachm. ß.Iap. 
Bezoartici drach.j. Omnia adhuc femcl digerantur in ß.M.per duos 
vel tres dies, dein per Alembicura ad ignem Bal.vaporofi dcftille- 
turomnis liquor, donec in fundo remaneat coniiftentiainter du- 
rum Sc molle media, ficque Antidotus erit praeftantiilima, de qua 
capiendum mane vniusparuaeaucllanasmftar: Ad curationem ve- 
ro pondus drach.j.ad drach.j.ß,. 
Conditum ad cordis roborationem: Recipe confer. Cort. Citri, 
conditi vnc.pconfer. Flor. Buglofias, Violarum anavnc. ß.confc<5h 
Alkermcs drach.j. ß.confedt. Liberantis, Cordialis, Elcifl. de Gem- 
mis ana drach. f.fpcc. Aromat. rof. Dianthosana fcrup.j. Coralli 
prasparati.Margaritarurn praeparat, ana drach j. Odis de cordeCer- 
uidirach.ß. Vuicornufcrup. j. Lapidis Bezoartici fcrup. ß. Ambras 
gran. x. contundantur omnia ac mifceanrur& fiet conditum ad 
cordis deliquia,pedem,lipothymias ac febres pedilentes &cc. exhi- ■ 
betur cochleari.. 
A qua B zoarrica Langii. Recipe Chelidonias cum radicibus Io- ■ 
tisMiiij.ß.RicasM j Scordii M. ij. Di6tamniCretici, Carduibe- 
ned. ana M.). Zedoarias Rad. Angelicasanadrachm.ii;. Cort. Mali 
G anati,Cort. Limonum ana drach. ij, ß. Flor. Tunicas, Rofarum 
anadrach. ij.Cinnam.drach. ij.ß. GaryophylL drach. ij. Inciden- 
da incidantur, & triduum macerentur inlib.iij.Vinifublimatifor- 
tiflimi.Vini Mäluatici, Aceti,Flor. Tunicas ana lib. ß. tandem lento 
igne per B. M, dcdillentur, cui adde Theriacae Alexand. vnc. iij. 
Mithridatii vnc.j.ß. Caphurae fcrup. ij.Tfochif de Vipera drach.j. 
Macis drach.j.Cinnamomi drach.iij, GaryopHyll. drach.ij.ß. Con- 
femac Flor. Tunicas vnc.ij.Carduibened. vnc.j fpe.Liberantis fcrup. 
v. Vnicornu drachm. j.ß. Macerentur in priore dedillatione per bi- 
ientidimo igne per B.M.dedilienrur bis,vel ter. Optima 
ed Aqua contra pedem. 
Aqua vitae pretioia alia: Recipe Rad. Odrutii, Chamaeleonis, 
Rofarum, Valerianas, Rhapont. Angel. Rhabaib. Chclid. Morfus .470 
B A S ί t T C Ά C Η Y Μ I C JE 
Diaboli, pGeoniae,Satyn,Polypod.Petrofelin. Foeniculi,Glyzirfh. 
Apii ana vnc. ij. Rad. Enulae, Leuiftid, Pi ia truae indiese, Ranuncu- 
li, D damni,Pirnpmellae.Petaiues Ferulae. Anethi ana vnc. j R.d. 
gentia. vnc. j. icm. Psoniae Anerhi ana vrc j. Rad. Ireos vnc. j. 
Galangte, Calami Aromatici, Zedoan>, Herme d.i&y!. Turbith 
ana vnc. j. Alii drachm. vj. Rad. Rub Tintlorum, Acori ana vnc. 
j. Agam i.Mirhridatii ana drachm.vj, fuccini albi piiluerif. drachm, 
ij.Rad. Pyrethri drach.vj. Becn albi ac rub. ana d:ach. vj. N.Mo- 
fchatae.Macisanadrac.vj Gaiyophyl.vn.l‘Spica vn.j O.oci drac.ij. 
florcsCardamidra.ij Cinnam.vn.j.Gran;iuni|n vn.j Bacc Lauri vn. 
ß Cumini Romani,lem.Cinaean.dia.vj.fern. Apii vn.j Andi drac.vj. 
Foeniculi, Aquilegiaeanadrach.vj.Flor Tilia; vnc. j Carpobaliami, 
Sancal. rub.anadrach vj ligni aioes vnc. ß Lap Cancrorum Clu- 
dorum vnc.j Cornu Ceruipraeparati & pujuei. vnc.j. Eboris vnc.j. 
'Margaritarum perforatarum, Coralli rub. ana drachm· vj. Vnicot- 
nuvnc.ß.Offisde C.Cerui vnc.ß Flor. frumemi,Tritfciana vnc.j. 
Moilhiq.i. Aquae vitae ter dcftiilars ad eminentiam aliquot digi- 
torum. Ponanturmphiölisper4D.dies,deindetinduracoletui Sc 
Feruetur. 
Antidotus eontravenrnaIerha!ia&pcftcm Marrhioli; Recpc 
‘Rhabar.Rhaponr. Rad.Phm Acori,Cyperi, y folii,Tormenti. Α- 
ϊτινοί. rot. Paeoniae, Helenii,Colli,Indis. Chamaeleontis albi ana 
drachm.ii) Galangae.Impcrar riae.Didamni Albi Angelicae Mille- 
folii,Filipendula,Doronici,Zedoariae Zingiberis ana drachm.ij. A- 
garici drachm.iij. Libanotidis Maris,morius Diaboli ana drach.ij.ß. 
icm.Mali Citri, Viticis, Cocciinfedorii, Fraxini, Acetofe Paftina. 
Sylucft. Napi,Nigcllae,Pmoniae3Ocymi,irionis Thlafpis, Foeniculi, 
Ammiana drachm. ij. Baccarum'Lauri,lun:peri.Hederae Smilacis, 
Cubcbarum anadrachm. j. Is. Fol.Scordii, Characd. Chamaepit. 
Ccntaurii minoris,Stoechadis,Nardi Celtici,Caiaminthae,Rutae a- 
na drach.j ß. Menthae Betonicae,Verbenacae Scabioiae,Carduibe- 
ned. Melillae ana drachm. j jvDdlamnrCretenfis drachm. iij.Sam- 
pfuchi,Hyperici, iunei odorati, Marrubii, Sabinae, Pimpmellae, 
drachm. ij. Caricarum , Nucum iugland. Piilaciorum ana vnc. iij. 
vMyrobal. Emblicor. drachm. ß. Flor. Borrag BuglolF Rofarum, 
iiLaucndulae, Saluiae,Rotiirnarinianafcrupul.iv, Crocidrach. iij. JL i BtR Qt a r τ v s *- 
4-71 
Caffiaeodoratae drach.x.Garyophyll.N.Mofcha. Macis ana drach. 
ij,is.Piperis nig< i,Piperis Iungi,Sanral.omnium, Agallochi aaadiac. 
j,is. Cornu C vnc.ß.Vnicornu vnc.j.Oilis Cordis Cerumi,Ramen- 
torum EburiSjVirgaeCemin.'E.Caftoreianafcrup.iv.Terr* lemniae 
drach.iij. Opii drac.jAMargaritaium Orient.frag. Smaragdi,Hya- 
cinth. Corail.rub.ana drach.ß. Caphurae drach. j. Mafticis, Thu- 
ris,Styrads, Myrrha:,Gummi Arabici,Terebinth.Serapmi, Ope- 
ponacis.Laferpicii ana drach.’j. ß.Mofchi odorati, Ambrae ana drac. 
j.olei Vitdoli vnc.R fpec. Cordialium Diamargar. Diamofch.Di- 
ambrae,Diagtmm:E,TLOchif. Ciphuraeana, drachm. ij.ß. De Vipera 
vnc.ij. De Scilla drach ij.ß.S icciacetofac,Sonchi, B .g’oiTx, Scor- 
dii.Meliilaeanalib. ß.Hy.pociibd. drach. ij. Therucae eicdraä, Mi' 
thridadi opr. ana drach. vj. Vmi odorati lib, iij. Sachari albifllmi 
lib. viij.Fut Eledfcuadiim.' · 
R: .ned'nui contra peftem,Iacob Theod.Ta- 
bernaefnontani: Recipe pul. Aorimonii praeparari drach. uj,. Doro- 
nici Romani,T rrx Lemniae,B di Armem ana fcrup. j., Corr, Malt 
Cirri, Cro J, Caphur·«, Tormentiilae,Sandali Ci tri ui Cornu Mo- 
nocerorisana fcrup.REhoriscombudig ;an, xv,Corallirub. Cin- 
namomi E’iect , Spicae *ndicae. Margaritarum praepar,ana grän.v. 
Aloeslotoedrachm.x.ConferuaeRolarum,Buglpflae ana fcrup.iij. 
TheriacaeEiedtae,Mithridati optimi ana fcrup.j ß.Syrupi acetofito 
Citriq.ii.iiHcit.FiatmafTa.Djitsfcrupulusfem-is.Medetur peftiien- 
tix,&iis qui venenum hauferunt,· 
Piiulaeopiatae Paracelficx: Recipe Opii Tncbaici minutim incifi 
dradhuj.M imiae grandijv fuccirad, Aicerd,dumadhuceft fucca- 
purgaraequedrach.ß. Haec hmul mixta recondantur 
vitro, macerentUrq ic adfolem, vd'in loco calido per dies 14.Po- 
fteä ipec. Diambrae vnc. y cum vini ardenti quinquies coric&i li- 
bra vale optime conditur, & in loco calido,ime in fole ftare per 
dieso&o vel decem iwiitur, ita vt lingulis d-'cbus ter-quaterque 
agitetur. Huius vini rubicundifsimi per inclinationem a confe- 
&ione icpatati, modicunvfupcr opium , vt anrea do· ur, prxpa- 
rätum, funditur, &c in pultiolam redigitur, idaue per triduum 
iterum in fole alioue loco calido, vafe dd/gentcr claufo di- 
geritur ; Atque hic labor ter reiterari debet. Tandem medicamen- A7i 
Basilicas Chymicae 
tum exiccari finito,donecindurefcat. Hoc in puluerem fuper lapi- 
dem conterito. Vino vt dixi iubinde adiedlo, dum pulris craifitudo 
fit,cui adde Coralli rub. Succini flaui pi aeparati ana fcrupulum j. V- 
nicornu q. v.Mofchi optimi,vel oki ex Mofcho, vel ex Ambri Gra · 
na iij. Croci Orientalis ferup. j. probe fubiguritur,iungunturque,de 
formanturpilulaeminutiflimae,quarumfingula:pendeant gran. iij. 
vel iv. Ex bis vnicumnodtu dormituro, vnicum mane datur exvi- 
no decumbenti in ledto. Medicamentum eil: ad omnes febres abi- 
gendas efficaciflimum: Dolores capitisomnes fedat j Humorum- 
que defluxiones in partes inferiores prohibet: Somnum accerfit: 
Tufll medetur; pc.dtoris pulmonumque vitiis auxiliatur; fanguinis 
reiedHonem coercet :veficae cruciatusmitigat. 
LaudanumTheophrafti Paracelfi; Recipe ipec. Diambrae vnc. 
j. fs.OpiiThebaicidrach.ij.Mumiaeferup j.SucciHyofcyamidrac. 
j.ß.Corall.rub.praepar. ferup.j. fuccini albi drac. f, Vnicornu gra.iv. 
Croci Orientalis icrup.j. Mofchißoni gran. iv AIcool vimlib. f. 
Macerentur ad folem, vel in loco calido per menfem: Dein expri- 
mantur: &euaporentur adiuftarn craflitiem : deformentur pilulae. 
Dofis pilulae vij. cum vino. Valet ad iiftendum fanguinem vnde- 
cunque prorumpentem,tum ad dolores omnes pacandos,de deflu- 
xiones reprimendas, 
Tabiilas ex Vnicornu Craronis: Recipe Vnicornu,fuccini albi 
ana drach.ß.Margaritarum drach.j. Ambari gran iij Sacharim aqua 
Cinnamomi diflbluti vnc.x.olei Amii gran. i v.Olei fuccini gran. ij. 
Fiat confedtio in orbiculis. 
Ad vertiginem medicamentum Paracelfi; Recipe Origani gr.iiij. 
Vnicornu gr.ij.Mufcigr.j. Spiritus Vitrioli gran.v). propinatur in 
cochleari argenteo, mane circa horam tertiam, fpatio dierum tre- 
dccim,ita,vtfempcrpoftea horae vnius fpatio quiefeatur. 
Huc de referre placet tale receptum Paracelfi, qui de mentionem 
ecit de Vnicornu: dum ait recipe Camphorae,Spodii,Rafurae Cra- 
nii, Vnicornu,Santalorum rubeorum,alborum,cirrinorum anavn. 
j.Corallorum,Vifciquercini,GranommPaeoniie,Rad.P£Eoni3eana 
vnc.ij. Conterenda haec omnia defubtiliffime puluerifanda, tan- 
dem in Arcani Vitrioli lib.j.imponendafunt. Stent in digeftione 
per menfem,poftea vtere in caducode morbis deploratis infinitis. .Liber Qvartvs. 
47J 
Praeparationem cius iictenc,fcilicet Arcani Vitrioli, veiba Para- 
celfi com. 4. pag.4?.& 48.Recipe Vitrioli optimi, quantum vis,ad 
minimum lib.v. Inde ipfum in Bpci.am terream, quae omnes ignes 
ferat: cuius ea magnitudo fit, vt a Vitriolo vix tertia pars impleatur. 
Vasditftum ,in optime eonftratftum Achanor probeque lutatum 
impone, cuiAlembicum magnum obde, luto fapientiae accurate 
oblitum. Alernbico recipientem magnum fuppone, ,& luto rimas 
feucommifturas exquifitiflime obtura.Poftcareficccnturluta.Por- 
ro ignem fuccendc, primum lente acjfenfim pro Artiftamm more, 
vcex ipirinbus&ftiJJisiignadebica obieruentur. Aquofitate vni· 
iierfacxftiJlata,perignem audiorem & violentiorem fpiritusipfii 
elice,quamdiu prodeunt; id quod continenter, iine intermiifione 
diebus plerumque duobus ac noftibus totidem durat. Etii vero 
praeparationis huius doftrinte multae communicari queant: Haec 
tamen didainduftriis iufticcre arbitramur. Ineptis enim,vt haec i- 
gnorent conducibilius eft. Scias autem in Athaneri omnem virtu- 
tem,quicquid eius in Vitriolo cft,proliq ;.Vbi multae finyal muta- 
tiones,co!orefque& fpicitus fiunt,prout Vicrio i natura ac ratio eft. 
Interdum cuprum in veiica colliquefcit in maftam vnam, quod a 
folo Vitriolo fit; Idemjit interdum cum Auro multo: aliquando 
Vitriolumintegretraniit; Nonnunquam exuritur in rubedinem 
aut carbones atros. Deftillarione debito modo fafta, accipe phio- 
lam vitream, & in hancinfundedeftillatam iftam Vmioli aquam, 
& caput mortuum tere iubtiliter,&: aquae etiam iniice. Deftilla ad- 
huc iemeljVt omne vitrum coiliquefcat: Tuncex haedf ftili.uionc 
accipiet veram &re<5tam aptitudinem fuaeeiTem iae, & vim virtutis, 
ac penetrationis. Hocfa6lo, feparatio fiat in Balneo maris, quod 
phlegma fecedet,oleo infundo relufto. Hoc oleum vocatur Arca- 
num Vitrioli. Hic tamen notabis, nos phlegmati ita feparato mul- 
tum virtutis tribuere,& oleo ipfi modo non aequiparare. Nec enim 
paucis viribus pollet. Cumque nos mixtorum vtron.mq; modum 
ac vium didiciiTemus,vtraque pro Arcano nobis fecerunt haud u- 
efficaciter.Dofis eftfcrup.ß.in bono vino aut aqua, indies cum ma- 
ne,tum noftupoft Paroxyfmorum finem. Hoc oleum vnicnm (aris 
cftad caducum omnem curandum: quo vno etiam cete radere* u 1- 
namus. Quam praeftantem enim eius operarum« m experti bn us. Β'λ $ I L \CJE Ch Ϋ M :t JE 
474 ’ 
dicere hic nihil attinet. Interim Arcani huius Vicrioli praeparandis 
modi acinduftriae aliae plures quoque funt, nempe per retortam ad 
aliquot feprimanas: per veficas declines; per pellrcanos: per putre- 
fadtioncs multas; pcrimbibitioncs multas: per multas calcinario- 
nes,reuerberationes & fimiles. Qups modos omnes quidem lau- 
damus & probamus,non tamen omnes defcribineceilarium puta- 
mus &c. 
Eodem tomo, pag. 166. Dicit Vnicornu perfe praeparatum ad- 
minifträri pdile ad gran.xv. idquenouies vel pluries,prout Aftrum 
incidit.videeundcmibidem.Eilentiacordialisac Bezoartica,incef- 
ti authoris: Recipe Zedoariae,GaIangae, Tormentiilae, Angelicae, 
Cort.CitrihLignialoesjSanrali rub & citri ni ana vnc. j. Gran. Ai- 
kermes, Cinnamomi, Diptarani, Spicae Nardi, Garyophyllorurtf, 
albi & rubri ana vnc.tf.Canr- 
phoraedrach. j.TindUramex his elice cum ipiritu viniRäd. Angel, 
corredo ,poftea ad medietatem abftrahiro,<3ccDm iequentibusm 
Eflentiam redigito: Recipe Extr. Myrrhae vfic.ß. Edent. Lunae drac, 
ij.Tind.rolisdrach.j.LilenrixMumi«vnc.ß. QTilent. Croci vrtc. 
iij. Ambrae flaaaepraepar.vnc.ß.M'ig'ft.fiicdni icrup.iv.Magift.Hya- 
cinthi,Sapphyri,anarcfüp:ij. Säiis Pedaaim, Salis Corallaeialborü 
acrab.an.drach.ij.ßezoardd folis gr.viij.Bczoart. Mercur.drach.ij« 
Terrae figill.opnmae drac;).ß.Bezoartici Animalis de viperis,offis de 
corde Cerui,C. Vnicornu ana drach.j. Ambrae Grifeae dtächm. ß. Q. 
Eflentiae Opii,Hy'ofciami ana drach.j j. M. omnia rite, vt fiat Bezoar 
cordiale feu Elixir magnum,in omnibus cordis,capitis, pulmonum 
&pedoris afödibus, confortat V conferuat & operatur maxima, 
TheophraftusParaccIfustom. 4,trad 1. de morbis amentium, 
cap. 1 de cura caduci pag. 45, dicit: Caducus fi riouus äc recens fit*a 
curatur Camphora,Spodio 3c Vtlieorfiu 8c'c. 
TrageäantepilcpcicaQuercetäni.'Recipe Eflenriae Corallorum, 
Margaritarum ana fcrup.r v. Vngulae Alcis verae, Vnicornu ana draC. 
ß.Salis cranii humani draeij.ß.Püluerfs 'FJoru Lilio.Conuail.Calen- 
duiae,T;lix arb01 is, An thos ana icrup.j. 1?. fem.Foeoniae, Rutae, vifci 
quercinianaicrup.ij. LapidisBezoartici veri, Ambrae Griicae ana 
fcrup.j.Cinnamomi,Cardamomi,Ligni aloes anadrac.j. Campho- 
raefcrup.ß.Sachari Anthoiati quantum fuifick. Dofisiemicochlear 
sontinuandopcjrintegrum meniem. Liber Qvartvs. 
Antidotus Cardiaca maiorpro ditioribus Querfietani. Recipe 
r extra&i Cardiaci maioris vnc. iij. Magifterii Corallorum Magijfh 
hyacinthorum ana drach.ij. Edendasfrud. Anacard.vnc.fs.Eiienci« 
Croci fcrupJj.ElTentia: Catr.phorasfcrup.j. Lapidis Bezoartici veri, 
Vnicornu anadrachj. Ambras Griieae drach.iL Ole- corticis Citrji, 
CmuamomiChymiceextradtorumanagutc.xij.Aqua: Theriacalis 
Cardiaoe,velElixiris vita;q.fuffivt fiat Antidotus: Doiis fcaipiilus 
j. Admirabilis eil huius Antidoti efficacia aduerfus omnis cordis 
curat* 
.&fi placet cum aqua Theriacali prasftans eft Epithema. 
Efcftuarium Laudant, 
qt.O pii. 
Succi e Rad.Hyofcyami Eilentificatorum ana vndara vnam. 
EiTentix radicis Mandragorae cumS. V.extradbc drachmas fex, 
' Specierum damfira fine Mofcho &c Ambra praeparat, viiciai 
; quaruor. 
SalisPerlamm. 
Corallorum ana drachmas duas. 
■ Carabe. 
Mumiasanafcrupulos quatuor. 
• Croci Orientalis fcrupulos duos. 
Vnicornu fcrupulumvnum. 
Terras Strigenfisdrachmam j. 
Mellis defpumati vncias duodecim. 
DiffioluatucEfficntiaOpii&Hyofcyamiffifitnirnis liquida,fac 
vt fpirims vini prius fufficientcr Jento calore ab illis euaporetj in 
meile fupraignem,poftquam probe mixta fuerint,adde falia Feria- 
rum & Corallorum,poitea reliquos pulucres ccnuiffirae tritos, Ca- 
rabe fcilicet,Mumiam,Crocum, Vnicornu,Terram figiliatam,cum 
ipeciebus Diambr2,paulatim iniperge tepide diligenter miicendo 
in formam Ele&uarii. 
Vires & Vfus. 
1 Laudabile medicamentum,quod plane fuo nomini rciponderit, 
fi laudanum dicas.Mirii atq; iterum mirum,cur a quibufdam fciolis 
Opii vfus intra corpus formidetur, cü laudanum opiatü ab omnib’ 
vencnis&impuritatib.liberufir,vttaceapftantiffimacorrigetiaad” 
•47 f 47 $ 
Ba SXL1CJE Chymici 
mixca.Idde officinarum & veterum compofitionibus, quas opium’ 
& hyofeyami femen ingrediuntur, affirmari non potcft, vt de Phi- 
lonio Romano, Perficco, Tarfenfi, AtHanafia magna, Aurea Ale- 
xandrina,Nicolai,Triphera,THeriaca, MitHridat Andromachi, 
Trochifcis de Alkckengi,Pilulis de Cynogloda,&c. 
Anodymum προς IJυ»α{.Ex- 
tremum eft refugiumo. 
1. In omnibus doloribus acutis, frigidis & calidis, tam externis 
quam internis,vbi prae vehementia Homines fere exanimantur,ma- 
xime in dolore Colico cum aqua Menthae Caluus iit libera & aper- 
ta } Nephritico,Pleuritico, Arthritico. - 
2. In fidendis omnibus defluxionibus,omnium humorum &■ ca- 
tharrorum tenuium,praefertim in principio. 
Item in omnibus profluuiis intcftinorum,fiue ratione humorum 
peccantium 8c mordentium, fiue ratione humorum purgantium,, 
cum Maftice tunc St terra iigillata datur.' 
3. In vigiliis & inquietudinibus immodicis intra & extra: fi ab 
extra vis adhibcre,tunc έ granis 4-vel tfreum tribus guttis olei Nucis 
Mufcatae, vel tantillo expreifo oleo fac turundam lineam, Sc nari- 
bus indendo mirifice fomnum inducit: vbi altius dormiunr,poteft 
turunda eximi :ita haemorrhagia narium deiperata fanatafuit:egr. 
16. duas giluias formando & vtramqf narem pilula vna occludedo. 
4. Iri omnium febrium genere ex aqua abfinrKii Si rurae( quae 
iunt fpccificae febri fugae) fi calor diu durat, poft quartam horam 
reitereturvna dolis. Inardentiffimis febribus fitim rcftinguiröcfo- 
mnum conciliat, praecipue quando febres fomnum inducantla- 
borioiä vigilia permixtum.. 
5. Afthmatici & Phthifici,fi in aqua Hyflbpi vtantur.diu illo pofi 
iiintfoucri. In tuffi cautione opus eft ne feil, viribus valde infirmis 
exhibeatur,&c.cu recrementoru copia in thorace conrine ntur. Et- 
enim quäuis tuffim ieniat, ac fomnfi accerfat, thoracis tamen angu- 
illam adauget. Quare praedat in tuffiex eo femper, minus dari, & 
praeterea extenuantia ac abftergetia ermifcei i, vt OxymeI,aut quod 
cx Marrubio conficitur: Tuncpotifiimum datur, vbi id, quod in- 
fluit, tenue ed&acre; Si enim tale quid fit,nil inde nocumenti,fi 
antidotum dederis: Namcaqua:tenuia funt, mediocriter crafia Liber Qvart vs. 
rtddi’t, & contemperat, doloremque hinc prouenientemfinit; 
In maxima tuffiadditur Tragacanthum. 
6. Conferuat calorem natiuum, corroborat fpiritus,&reparat 
vircs,praefertim illud in quo eft Mofchus. 
η. Efficax eft contra affedus melancholicos praeter rationem 
moeftos, cardiacos» 
8. Feliciter vtimur etiam in vomitu, fingultu, in exoluto Sc de- 
bilitato ventriculo. 
9; In fanguinis excretione, & menftruorum nimia cuacua- 
tione, cum Croco Martis 8c Corallis rubeis». 
10. In Phrenefi,mania,intra & extra illinitur temporibus cum 1 
aqua vitae, 
11. In Epilepfiacumfpiritu VitrioIi&Edentia Camphoraecum\ 
oleo amygdalarum cxtrada,folct offerri. · 
Doiis; 
Ä granis 1' adi 3. 4. Si aiuus eft libera tunc efficaciter operatur*.* 
offertur etiam in aquis fpecificis & appropriatis.illifque remifeetur, 
fecundum 7. membra & morbos. Si morbus eft vehemens, po- 
teft circa nodem longe a coenapilula i.dari, media node altera,, 
mane tertias 
Eledharii idem vfus, niii quod Dofis augeatur. Datura dra-- 
chma vna ad drachmam j; & femis in appropriato liquore , vi- 
no, vel aqua Cinamomi-.Puerperis & infantibus etiam tuto poteft 
exhiberi.- 
MifmraParacelfi inpeife: Recipe Vnicornu gtan.iij.Melonum' 
num.x.oflis de corde Ccrui drach.vij.Mufci, Arabr« ana gr vj.fpiri- 
tus Vitrioiidiach.j.Maraiacdrach iijt Theriacas optima:, vnc. iiij. 
Fiat miftura; Dcii3 mane & fero a drach.j. ad dracti j. ß. Vel: Re- 
cipe Helleboriaibi duadij.-Sulphuris fublimati albiffimi vnc. ij. 
01ibani ,Myi rhas ana vnc. ß.fpiritus Vicrioli albivn. ß.Dofisdrac,. 
jißimane) poft meridiem adde Mnmits dracli.ii j. Vnicoruu, fangui-- 
nisde Ciconia dtach.j.Doiisdrach.ij.addrach.iij;· 
Cerebri medicinacxPaiaceiro;R,ecipeSibedat2(Kirundinariae 
fine vincetoxici)vnc.j. Reduc in Aicaii, poft recipe vnicornu drac. 
j. Mufci fcrup.ß. Fiatpuluis. Dolis fcrupulus j: ad ij. Vnicornu 
praeparandum vt aiia: Haec de Vnicornu nunc de T erra Sigillata. 
477 47 8 
Terrarum medicarum pr«ftantiffima eilea, quam officina Le- 
mniam ab Infula Lemno, ex qua defertur, i Sigillo vero impreilb 
. Terram Sigtilatam vocant. Plures huius ab authonbus notantur 
diiferentiaciverum ca olim erat pr«ilantior,in placentnlas efforma- 
tam,SigilloDian«,quod capram referebat,illius facerdos obilgna- 
bat. Vera autem Sphragis, feu Sigillata Lemnia, exDiofcoride Sc 
GalenojialuOjieurrlffoeTi colore y (icat & collis in Lemno.ex quo 
eruitur,& in quo nec arbor,nec herba aut alia iKrps nih «gre f uti- 
cat,nec laxum natum inpenitur, fed terra iiliufmodi tantum vih- 
tur. Conftantinopoli tamen ciuidcm Piacentul« cineritii coloris 
adfemntur. 'Turearum Imperatoris Sigillojquodnulhusanimalis 
effigiem,ieq varios tantum caraderes refert, notat«, qu«pro vera 
Lemniahabentur,emuqtur. & fefuamur. Eius vires luntpneftan- 
tcs. 
Frigid«&ficc«cfttemperatur«taduerfatur venenis, liquidem 
poft terr« huius potum fumptum venenurp.,pcr fupernatonfeilim 
expellitur: medetur Sc morfui venenatorum : iiftendi (anguinis 
vim habet maximam: AduiHonibus impolita, remedium eftpi«- 
ftantiffimum.: Temporibus cum albumine oui impolita, narium 
ianguinera iiftit.Cum rofaceo oleo,aceto &albumini oui ventricu- 
lo illitum, nimium aluiprofluuium cohibet. Vicera caepe.hc&: 
fordida exiccat,& fanat. Recentia vulnera eum forti apeto fuba&a 
glutinat,& inueterata curar.Dyfentericis cum aceto, vel aqua pura 
aut mulfa,per clyfteres infunditur,&c. Vfum eius internum & ex- 
ternum ex authoribus talem demonftramus. 
- Puluis incarnans Sc fanguinem reftringcns loannis de V/go. Re- 
cipe Aloes,Myrrh« ana di ach.j.Sarcocoll« drach.j.Thuris Pollinis 
farin« ana drach.ij. ianguinis Draconis, Ten« Lemni« an. dra.ij fi. 
Tuthi«,lithargyri, Tragacanth« ana drach.j.Fiat puluis tenuis. 
Diarceuthidon Damocratis, Galen. Recipe Baccarum luniperi 
vnc.fi.Terr« Lemni« drach.ij. Trita excipiantur olei dulcis quan- 
titate fufhcienti. Alii Butyrum recens loco oleiiiimunt. Accipien- 
tem tutum a venenis reddit. Nam ii venenum non fubfit, quieta 
manet: Sin adiit.naufeam concitat,& euomere cogit,ita vt venenu 
quoque cum Antidoto reiiciatur. 
,DiafcordiumHicronymiFracaftorihRecipe Cinnamomi, ca£ 
Basilici Chymic^ Liber Qjartvs.· 
4 79 
fias ligneas ana vnc.ß.Scordii veri vnc.j Didhmni Cretici, Tormcn- 
tillae, Biftorcte ana vnc.ß.Gaibani, Gummi Arabici ana vnc. ß.Opü 
drach.j T.fty racis calam.drach.injAfem,aceto iäsdrach.j; ß. Gentia- 
nas vnc.ß.BolrArmeni vnc.j.ß.Terras Lemnias vnc. ß. Piperis longi. 
Zingiberis ana drach.ij.Meliis albi lib.ij.ß.conferuas Rof lib. j. Vi- 
ni Aromatici lib. ß. Fiat eleduarium. Hoc feliciter vtuntur in 
iis, in quibas Theriata-locum non habet, vc pueris & gra- 
uidis. - 
Theriaca fitte Antidotus Ada’mi LonicerhReciperad, Angelicas, 
Gentianas,Zedoarias,Tormennllas,Dicl:amni Cretici, Pimpinellae, 
yalerianae.OitmtiijmorfnsDiaboli,Ariftotol.rot. AfarfiSerpenta- 
rii,Letiiftici,Cardopatii,Peta(K.herbarum Scordii.RutaejOrduib. 
FIor.CaicndnlT,fem.Citri, Acerofie,Batc.Lauri,offis de cordeCer- 
ui Corna Cpraepar.ana drac.ij.Croci, Mafticis', Thuris, Santal.o- 
mnium anadrach j. Cinnamomi, Mj-rrhit, Boii Armcni praspara. 
Florum Sulphuris, TerrasSigillatasi Camphurasana vnc. ß. fpec. 
Diagenimas cai.& frig DiamargicaLi& ftig.Diambrae,Cordialium, 
art a drach.jr.fucci Scördii Calendulsr, Bacc.ebuli ana vnc.j.Theria- 
cae Arrdromachi vnc.vj.M chridarijeled:. de ouo ana vnc.ij. Aquas 
vitas contra peftem vnc. ij: commifceantur ortmia & cum Syrupo 
Acerciivaris Citri,vel cura meile deipumato optimo q. fi incorpo- 
rentur fecundum artem & formam opiaras.Dofis drach. j. ad drac, 
ij.pro ratione aeratis: - 
Antidotus NicomedisRegis contra venena; Recipe Baccarum 
iunipendrach.ij.TerrasLemniaedrach.ij. &obulosij. Hasc vbi in 
puluere'm redegeris,oieb aut meile cora mifcebis repo iefqae, atq; 
cum opusfuentpcxaquae-raaliae cyathisduobus in magnitudinem 
aiielianac dabis. 
Loch ad iputura fanguinis cum albumine oui , Rondelctiit 
Recipe fang. Draconis drach.ij Araiii, Tragacanthas ana drach. 
j. fern.PornilacaSjPapaneris, vuarum ana drach. j Terras Sigilla- 
ta*,Rofarumnib.ana drach,ß.Fiat puluis cenuiffimns ; qui albumi- 
ne oui crudo fortiter agitato,vt fit tenuium partium, excipiatur fiu- 
maturqueeclegraatis loco:euifaporisgratiaSacharum Rofi.Tabu- 
Ucrffft addatur. 4^0 
Defenfiuum Magiftrale Florentini: Recipe Boli Armeni,fang. 
Draconis, Terras Sigillatasanavnc.j.olei Rofati vnc. vj. Ceras vnc. 
j.ß.Acetivnc.iiij. coquantur fimul oleum. Cera,& acetum, do- 
nec acetum confumptum fueritDeinde fublatum ab igni v- 
bi refrigerari coeperit; adde reliqua in tenuifiimum puluerem 
trita. 
Vngucntum deficcatiuum rubrum : Recipe lap. Calamina- 
lis, Terra: Sigillatae vnc. iiij. Lithargyri Afui, CeruiTae ana vnc. 
iij. Caphurae drach.j.Cerae vnc. V. olei Rofati, violati ana vnc. 
yj.F.vnguentum fecundum artem, 
Vngucntum repellens dc fangujnem cohibens Γ. Quercetani; 
Recipe pulpae pomorum.deco&. jnja&e vnc. iij. Mucilag. fern. 
Pfyllii, Mucilag. fcm,;Cytoniorum ana,vnc. f.fucci Burfae Pafto- 
ris,Polygoni ana vnc.j.Acaciae.fang.Draconis ana drach. iij. Terrae 
Sigillatae vnc.Rolei Myrtillorum vnc.iiij.Cerae albae q.idfficic. M.& 
fiatvnguentum, 
Oxicroceum Vigonis.-Recipcolei Myrtini,Rofarum, Ompha- 
einianalib.jASuccirad. Altheaslib.ij.rad.&fol,Fraxini,rad. & fol. 
Confolidaemmoris,fol.Myrti anaJMJ.omnia prius aliquantulum 
contufasbulliantinvinonigro qAad confumptionem medietatis, 
cum Myrrhae,Thuris, anavnc.ii. Deinde fortiter colentur, cuius 
colaturae addantur ieui hircini lib. .Terebinth. drach.ij. Mailicis 
vnc.j Iterum cum praedi&isoleis bulliant ad confumptionem dc- 
co<5tionis5poftmodura colentur,addendo lithargyri Auri, lithar- 
gyri Argenti ana vnc. iij. Boli Armeni, Tertie Sigillatae ana vnc. 
ij. minii drach. x. coquantur lento igne, & cum Cera noua fuf- 
ficiente,femper baculo agitando, fiat emplaftrum egregium ac 
yirtuofiim. 
Emplaftrum de ftercore Canis loan. de Vigo.Recipe ftercoris 
canis comedentisoiia,tritidrach.iiij.Farinaelentium vnc.jj. Farinae 
Fabarum vnc j.TerraeSigillatae, Boli Armeni ana vnc.j. is. Ceruf- 
i* , lithargyri ana drach. x. cura la<fte Caprino vel Vaccino, in 
quo cxtin&um fit ferrum ignitum,fiat emplaftrum.Valet in vlceri- 
bus fraudulentis. 
Pilulas Hypoglottides Andcrnaci; Recipe Acacias,vnc.ß. Hypo- 
ciftidiSjBoii Armeni,Terrae Sigillat» ana drach.j .Rofarum, Spon^ 
Basilica Chymic^e Libhr Qvartvs. 
4&I 
giae, Spinae albae radi cis, rad. Biftorras ana drach. ij. Amyli dradi« 
nj. ex Syrupo Rofarum ficcarurn, aut Myrcomm formentur Pi- 
lulae. 
Pilulae ad fluxionem tenuem eiufdem -. Recipe Boli Armeni, 
Terrae Sigillatasfem, Papaueris ana drach. j. Tragacanthi Gum - 
mi Arabici, Amyli ana drach.ij. Ex Syrupo Ziziphorum fingar»* 
tur OroicuIi,qui no<5tu in ore contineantur. 
Trochifci de Terra SigillataMefue Recipe lang. Draconis 
Gummi Arabici allati,ITrochifRamichiRofrub.iem.Roiar. Amy- 
li aifiti, Acaciae, lapidisHjsmatitis,iHypocirt:idis,Ba!auitiorum 
Boli Armeni, Terras Sigillatae, Corall. rub. Charabc anadrach.j. 
Spodii,Margatitarurn,Tragacanthas,fem Papaueris nigri ana drac. 
j.ß.fem.Portulacae,Cornu C.vfti,Thuris;Gallarum,Croci ana drac. 
ij-aquae Plantaginis q.i. Qui volet addatopii drach. ij. Formentur 
Tiochifci. Seruantui in charta. 
Diacorallum Galeni: Recipe Coralli rub. Terrae Samiae ana 
vnc.j.Balauftiorum Amyli,Terrae Lemniae ana vnc.ß.fem.Hyofcia- 
mi.Opii,Hypociftidisanadrach.i).Succi Plantaginis q.f.Formentur 
Trochifci*. Siccantur in vmbra, & lcrut ntur in charta mundaCe- 
rar liquatae incinit i,ad annos duos. 
Trochilcide Alkckengi, Mefnc ; Recipe fruitus Alkekengi 
drach.iij.iem;Citrulh,Cucumeri jCueu bitas ana drach iij. ß. Boli 
Armem,Gummi Arabici,Thuris sia g Draconis, fem. Papaueris 
albi, Amygdal.amar.fucciGlyzirrhi.Tragacanthas, Amyli, Pineafü 
mundat, ana drach.vy fem. Apu,Carabe,Terrae Sigillatae, fem. Hyo- 
fciami,opiiana drach.ij.Iulepi v olati q.f formentur Trochifci,du- 
rant annos duos. Valent ad Renum Sc vcficae vicei a, Sc natam inde 
Dy furiam, 
Confeitioliberantis: Reciperad.Tormenfillae, iem. Acetolae, 
Endiuias,Coriandripraepar fem. Citrimalianavnc. j.ß. Sancal. o- 
mnium,Diitamni albi ana drach.j.Boli Armeni praspar. Terrae Si- 
gillatae ana drach.ij.Margarit.Corall.alb.acrub.fuccini albi,'iRafu- 
rae Eboos,Spodii.oflium de corde C.Been albi,rubei,Doronici feu 
Angelicae.Cardamomi,Cinnam.Macis.ligni Aloes, Caffias ligneae, 
CrocijZedoarixan.drach.ß.Smaragdi, HyacinthiGranati, Serici 
crudi torrcfa&i &incifiana fcrup.j. Penk|ii, Sachari candiana 4^2. 
B a si LI c Chymici 
fcrup.ij.Florum NcnuphariSjBugloiiae, Rofarum ana fcrup.j. Ca» 
phurae gr.vij.Mofchi, Ambra: ana G. iif. Sachari albi q.f fiat clc- 
ftuarium. Λ 
Athanafia Nicolai: Recipe Cinnamomi,Caina: ligneae ana drac. 
iij.gr.vij.CrocijSchoenanthijftyraciscalamit^.Phajfcreli/em.Hy0- 
icyami,Betonicae,fern.Apii,Dauci,Anifi, Opii ana drach. j. fs.gr.iij* 
Nardi Indien,foliiCaftorei,Myrrhae,lapid.Haematitis,Carabe fang. 
Draconis, Coralli rubri. Colli, Boli Anuasni, Mumiae, Conlblidae 
maioris,Terrae Sigillatae,Acori, Aläri,Corr.rad.Mandragorae, Polii 
Montani, Pulegii, Baccarum Lauri, Meu, Piperis albi longi ,fenu 
Petrofelini ana drach. Is. Mellis q,f. confice vr artis eft, & lema in 
vale fiililivitreato ad annos tres. Dyfenteria laborantibus & coe- 
liacis confertyatque ad fiuxum mulierum vtiliseft. Facit ad pro- 
fiuuiumianguinisnarium,& eos qui cibum non retinent in ven- 
triculo. Sanguinis praeterea a quacunque caula natis rciedionibus 
auxiliatur,. 
Aqua vitae mirabiIis,contragraiTantem PcftcmGefneri: Recipe 
Rutae recentis, Saluiae,Lauendulae,Libanotidis, Rorifmarini,rad. 
TormentillaevPirapinelIaeyValerianae, Biftortae, ana drach. ij.Bacc. 
Iuniperi,Bacc.Lauri ana drach.j.TcrraeSigillatae,Boli Armcni, ana 
fcmp.inj.rad.Pfeudodi£lamni,fcm.San<5li,fcrn.Bencdi6be,rad.Ga·· 
ryophyll.Enulae,Gcntianae, Rhapontici, Zurumber anavnc.iij.ß. 
Coriandripraepar. Acetofae.Bafilicae, Pimpinellae ana ferup. ij.lt, 
trium Santal.ana drach.j.Flor.Borrag.Buglotr.Rofamm rab. ana P. 
ij.Bcen albi, rubri''ana drach.j.con tufis ac incilis grofib modo, dc- 
ftillentur fecundum artem pcralcmblcum in vino Aiblimaco &rc» 
ilificatoadfufticicntiam quantitatislib. viij. Poftea recipe Piperi) 
albi,Cinnamomi GranorumParadili,Maceris N.Mofchar*,Car- 
damomi ana.vnc.is.ferup.iiij.Croci drach.ij Galanga?,Cubebarura, 
Gaiyophyllorum, Calami Aromati eia na fcru.iiif. Spcc. liberantis, 
Cordialium,contra pellem ana dracb.iij. Spec. Diamofchi dulcis, 
Diagemmae ana drach, j.ß.incifis ac 
pto deftillatovino,ftenc in loco tepido per horas 48. Deinde de- 
ftillentur fimul per alembieum cum lapientia: luto praelutatunu 
Aromatizentur. PofteaAmbrae Grilcae.G.xij.Mofchi Alexandri- Liber. Qvartvs. 
V8j 
mG.xvij. Croci fcrup. v. In rubra findone Jigata, proficiantur in 
vas, & bene obturentur, ad yfumque icruentur. 
Aqua ad vlcera corrodentia &: fordida Fiorauanti: Recipt? 
CemiTas, Lithargyri ana vnc. j. plumbi, lap. calarainaris ana vnc. 
is. Boli Armeni vnc j.fs. fang.Draconis, Terra: Sigillatae ana vnc. 
j. Aluminis combufti vnc. f. Calycum Glandium, Gallarum vi- 
ridium, Baccarum Myrti , Pfldiae , Balauftiorum, Sumach ana 
M. j. Coriandri, fern. Plantag ana drach. ß. Rofarum rub. P. 
ij. Bulliant omnia inaqua: fabrorum fufficienti quantitate, δζ 
cumomnialubrcderinr,vlciiseaaqua{auetur,ac foueatur. Haec a- 
tqua mirum in modum liceat. 
Aqua capillos renafei prohibens Marinelli: Recipe läng. Ra- 
narum, TerraeSigillatx, Sumach, Rofarum ana tritorum q.f A- 
ccti, fucci femperuiui ana q.f Macerentur per horas viginti- 
quatuor deinde deftiljentur : qua faepius loca depilata mace- 
rentur. 
Pilula: Peftilentiales Alberti Ducis Bauariae: Recipe Croci, 
Myrrhae, Camphorae, ollis de corde Cerui , Spodii ana drach. 
j. ligni Aloes ,Been albi ana drach. ß. Terrae Sigiil. verae drachm. 
ij.Florum Sulphuris drach j. cort. & fcm. Citri, Garyphyllorum* 
Zingiberis albi ana forup.ij Ambraeicrup.j. Tragment. Hyacinthi, 
Smaragdorum, Granatorum ana j. ß. Agariciele&i, Rhabarb.opt. 
anavnc.ß. Atoesex vefica adppndus omnium.Mifce fiat Pilularum 
Malia; Dolis drachma lemis. 
Elixir Catharrofum ; Recipe extra&i Philonii drach. j. fucci 
e lem. Papau. albi, fucci Ireos florent, ana vnc. ß. Magiftcr. Boli 
Armeni, Magifter. Tertie Lemniae, Magift, fuccini ana drach. ß. 
fucci rad. CynogloflT. Laudani opiati ana fcrup. j. olei Nuc.Mo- 
fchatae exprefl.fcrup.ij.Sachati penid.q.f fiat compofltio ad Pilulas 
Hypogloctidas. 
In Dyfenteriaab extra tale imponitur emplaftrum regioni vetris; 
RecipeTheriacae,TcrraeSigillataeana,fiatemplaftrum, tepide ap- 
plicandum t Multarum certe eft virtutum. 
Praeparatio potionis fudoriferae,in pefte miniftrandxTheop.Par. 
R,ecipc fublimati optimi, q> accesü pinguedine ηδ rclinqt mefuraj. 4^4 
Basilica Chymici 
Theriacae optimae vnc.yj.MyrrhaEvnc.ij. rad. Thuifilaginis vnc.ii): 
fpermatis ceti, Terrae Sigillatae anavnc. is.rad. Afclepiadis vnc.j. 
Diftamni,Pimpinellae,rad.Valerianas ana drach.ij.Camphoraedra. 
j. mixta omnia in purum v itrum coniiciantur,ac in ipfo bene ob- 
turatoad iblemftentpero&idiium. De hoc aegro cochlear dimi- 
dium vel integrum pro ratione pcrfonae praebc.Probe integatur,d->' 
bum fex horarumfpatio non capiar,nec potum. 
quapiaeicripta aquaiuauior redditur, virtuf» 
fumitur. Tartarum bo- 
num pururaqueiubtiliter tritum per alembicum vitreum bis dc- 
llilletur.. DehacaquaiafFimde prioris Potionis quantitatem dimi- 
diam,probeque miice,& vtere vtdidlum.In potu hoc, dido modo 
praeparato,praeiidium fiimmura poni poteft. Vis enim cius fecundu 
naturam quidem magis intendi nequit.Paucis quidem in cognitio» 
nc& viu eihfed vis & operatio eius ineffabilisexfiftit. 
HauftiisRaracelfi inIderitianigra: Recipe fanguinis 
Tenae Sigillatae ana drach ,ij.Thuris Myrrhae ana fcrup.j.ß. Aceti de- 
ilillati drach.vj Fiat hauftns poft P.uoxyfmum. 
ExTerraSgillaraetiam fit ipiritus albiflimus contra omnem pe«' 
ftem: Item & oleum,& quo vide panacaeam iblarem Bafi- 
licaeChymicae,pag.i4i.ö<c, Haecdc Terra Sigillata nunc de Bol© 
Aimenai 
Bolus Armena : Haec terra viribus eximia eft, & ex Armenia, 
Capadociaefinitimaaduchitur,& medici nunc Bolum Armcnam, 
nuncbolum Orientalem vocant. Galeni tempore ingraui ifta pe- 
ftilentia primum in lucem venire coepit, meminit enim eius lib.p,. 
Simpl.cap.8.Liberum eft autem,inquit.appellaie,vel lapidem, vtis 
qui mihi primus donauit,vel terram vt ego quandoquidem humi- 
dis rigari patitur.Nonfolum vero ex Armenia defertur, ied multis 
aliis regionibus comportaturXaudatur quae calcis modo pt optiffi- 
meiniummumlaeuoremfoluitui:, piftiiloadhibito,aut liquore a- 
IiquoaiFufo,nccquidpiam arenoiumhabet admixtum, atq·, cora- 
manducara Butyri modo liqueicere videtur,&ingiirtum manifefla 
reliquit adftridionem.Adfertaretianlexnoftrisr,egionib.Gcrma- 
hicis,Silefia & alibi,illa poflumus ab intra & extra vfurpari in medi- 
camentis fi rite praeparetur, VtVt fit, fiue ex noftris vel aliis locis *d Liber Qvartvs. 
4»J 
nos dcueniat,accingemus nos ad eius terrae praeparationem,vires ac 
vfum tam antiquorum quam rcccntiorum medicorum. Praepara- 
tio eius a quibufdamiicdefcribitur: Abluatur vulgaris noftet bo- 
lus aceto acerrimo ,.vt quam puriilimus ab arenofa commiftionc 
reddatur,&iterum puramsexiccetur; Deinde quod ilccatum eft, 
ponderetur, tantundemque ponderis aceti accipiatur cum quinta 
eiufdem ponderis parte olei: atque ita in-maifam fubigatur totus 
bolus,qui ita paratus,in fidili Sigburgico reponatur, quoad fubfof- 
fumin vino vel terra alferuetur per aliquot menies pro fermenta- 
tione; imo quo diutiusitafermentetur;eameiiot reddetur; Huius 
Broli parati vilis non incongtuus erit tempore peftilentiae, quam ta- 
men mifericoiditer auertat Deus»· Quercetanuseius praeparatio- 
nem fic defcnbir; Bolus Armena in puluerem tenuiilimum redada, 
diiToluaturin phlegmateacidoaluminis,(velacctoBezoartico :) 
tura feparetur phlegma per Balneum: & aliud fuperinfimdatur. Id 
ter facito. Tum bolus in oleum perpingue conuertitur: quod igne 
lentidimo exiccctur, & in puluerem reducatur ad cohibendum 
iangUincm vndecunquc fluentem aptillimumc,· 'v, 
. Dicitur autem haec teri a frigida ac fi cca, aduerfus malignaspu- 
ftulas,& vlccra peftilentia cum aqua Endiuias maxime idonea ac 
falubrisj Ad vulnera Chirurgis in vfu erit». Bibitur abipfis (angui-· 
nem excreantibus &c PKrhiiicis: Nimios menfes cohibet: Febribus 
ebnuenit: cum aquaacetoias pota aduerfus peftis contagium offer- 
tur. Dyfentericis,rplemticis.iecineroiis,& ventriculi imbecillitate 
laborantibus.accarharroiis confert; Galenus dicit,quotquot hoc 
m-dicamentuni iumpfcrunt,celeriter curati funt. At quibus non 
profuir,interiemnt omnes, cum necaliquo alio iuuarentur 
dioi Vnde colligjtnr„ his duntaxat auxilio non fuilfe, qui erant in- 
curabiles; 
Potio Quyrcetani, inferioris ventriculi vulneribus conducens 
Redpe Boii Armeni vnc.f. confolidae vtriufque ana M.j. Galangas; 
drach.ij,Temperentur cum vino vt fupra,&ad vius (eruentur. 
Clärerum Euonymi; Recipe vini optimi menihram vnam, An- 
gelicas vnc.ß.Boli Armenidrach j N. Mofchux drach. ij Galangas,. 
Piperis longi,Coriandri ana drach.ß. Zingiberis drach.j. Cinna- 
momi drach.vj.Sacharilib/». Miicejöc fiat clareturn, fecundum ar- 
tem ; praricruat ä Pede» 4%6 
Basilica Chymic^ 
Puluis contra pedem: Recipe Rad. TormentillarjDidamni,Tu- 
nicis,Scabioße,Rad. Buglofl* ana vnc.ß.iem.Citri,Aceror£e an, vnc. 
rub. drach. j. fern. Portulacae 
.drach.ij.rafuraeEborisdrachm ij Corallialbi,rubrianadrachrnj.fi, 
Terrae figillatae drach.ß.Bo’i Armenivnc. ij.M. & F. puluis. 
Puluis Bezoarcicus Meine: Recipe Boli Armcni vnc.ij Rof. rub. 
drach.j fem.acetoi5E,Citri mundariXornu.C.vffi/cm. Rutae, Do- 
ronici Romani, Fcm.Gardmbened.ana fcriip.iv Coralli v- 
triafque.Iigni a;loes,ferid crudi Sanral.omnium,Margai ic.perforac. 
offis de cordeC.an.dra.j.rpe.Diamarg.frigid.Tormentil.Di&amni, 
T uniciSjScabiofae.CoriAndii.Terrae iigillarae ana drach.i j. Cap burae 
fcrup.ij.Ambra, fcrup.ij.Crocigr.xv. Mofchifcrtip.iv. Fiar puluis. 
PuluisEIeduariide Bolo: Recipe Santa!.omnium, Galangae,li- 
gni aloes,Cinnamomi,Corall.rub.RoF rubrarum, iem. Mdonum 
anadrach.F.Rad.Tunicis.Tormentillae anadrach.iij. RaffiraeEbo- 
ris,C.Cerui ana drach.ß.N.Mofchat:Enum.j. Maceris, Cubebarum, 
ana drach.j. Anili,Marathri,Zingib an.gr.,xv,fern. AeetoFae,Citri,Ιμ- 
niperi. Coci,Garyophyllorum ana drach, F, Boli Armcni,drach. ij. 
Fiatpuluis.Dofisadpeftem drach.ij.cum aquxroFarum vnc.ij. 
Puluis praeferuaciuus alus: Recipe Rad. Gentianae, Valerianee, 
AriftoI.rot.Oftrurii,PimpineiIae,Tormctillie,Herb..Rutai,Cardui- 
bened.Cubebarum an.vnc.j.Granorum luniperi vnc.ij .Boli Arm.c- 
ni vncij Aloes drach.ij.Fiat puluis. Dods mane, quantitasN.M®- 
dehataecum aceto. 
DiacodionAuduarih Recipe capitum papaueris.neq; perquam 
viridium jiieque etiam ariditate exuccorum nu.xiij.RoF rub. drach. 
ij.F.Crpci, Acaciae,Glycirrhizaeanadrach.j.Boli Armcni vnc.F.Cin- 
namömi,Rad.conFoI.maioris,Hypociil:idis,Ba{auftiorum an.drac. 
j.Myrti,Dauci ana vnc.j.Coralli albi rub.Sumach, Sang. Draconis, 
Flor.Alrheae ana drach.ij.rem.PortLilacaefcrupq.lkCapitapapaueris 
in coelcfti imbre fufficienti duos dies macerato: poftridic ad tertias 
coquito,Ardecodum expreffiim admftamconiiftentiamcum fuf- 
fficientc quantitatelachari vel mellis coquito. Poftrcmo depolito 
abignevafe,Fpccies Fubtiliffime tritas adiicito,&bene vnito, 
Eleduarium contra peftem Ferdinand! Imperatoris.· RecipcBo- 
liArmeni praeparati vnc.üRaFurae.C.Ceruijiem.Qtri, Arandorum, Limonum ana drach.iij.Diptamni albi,Cinnamomi eledi ana drac, 
ij.Garyophyl.Rof.rub.Coriandri praspar.iem.perforatae,RaiursE- 
boris ana diich. j. iLXyloaloes Nugis Mofchatas, Maioranae.Gran* 
Iunipen,OiiL de corde Ceruirfem.Anifi,perfoliatae,Totmentillae, 
Scabiofae.BugloiiaejSantai.omniumanadrac.RSapphyrijHyacin* 
thi,Smaragdi,Rabirii,Granan;praeparatoriimanafcmp.j.mifce. 
Eledaarium in pefte BauKini lunioris: Recipe Rad, Pentaphyl- 
li,Tormentiila:, Angelica:,Gentianas ana vnc.iv.Zedoarirevnc.ij. I- 
ridisvnc fi,con. Citri, Arantiorum anavnc.j. Baccarum lunipcri 
Horum Rofarum, Borrag.anavnc.ij. Herb. Rats, 
Carduibened.acetofaepomilacae ana M. ii). Boli abluti aquaRoiä- 
mm vuc.ij.camfuccoacctofae& facharoftac Elcduarinm^ 
Eleduariu contra ftomachi ardore.-Recipc conferiis Rof.veteris 
vn.’j.Lapidum cactorum rritorum vn.j.Boli Armeni patii.M.fimuL 
Eleduarium pro Dyfentetiaj Recipe carnis cytoniorum condi- 
tae vneq. conf Rof antiquae vnc.j. R Coralli rubri,Boli Armeni ans 
vnc. j.fpec. Diamarg. frig. drach.j. cum miua Cytoniorum fiat Ele- 
Icd iarium.Capiat mane. 
Elefluarium ad dolorem veficac cum'viccrc; Recipe fucci Gly- 
zirrhizae.Styracis,Tragacanthae,Gummi Arabici, Amyli, anadrach* 
iij.Boli Armeni drae.ij.Opii vncJAcüSyxupo luiubamfiat Opiata* 
Loch ad acres & erodentes dcftillationes Andernaci;Recipe ipe- 
eierum Diatrag.frig.vnc.K.Boli Armeni in aqua rofacea loti drac, i]- 
Trocbifcorum de Terra figiilata fcrup.ij. cumSyrupo depapaucrc 
fiat Loch, fumatur lambendo. 
Tindura & Experimentum in omnibus morbis peftilentialibusr 
RecipeCaffislign.Rad.Angelics,Ginnam,an.vncAScordii vn.J.fb 
Didani CrcticijTormentills an.drac.vj.Gentianf vn j.Zedoar.vn,. 
S.Calami odorati dra.vpGalangae vn AZingiberis,Pipeiis longi an, 
dr.vj.ß. Ariftol.rot.dr.iij.Ligni aloes,Con.Citri an,dra.fj.Croci dra. 
«j.Baccar.Lauri,Iu'niperi,Garyophyl.N.Mofcharae, an.drac. 
ij.iSyRafurarEbofis dra.j.C.Gerui draJLBoli Armeni dra.ij.TerrsLe- 
mniaevn. f.V ngubs Aleis vn Afucci albi vn.; j. Corall. vtriuiq; ppar.· 
an.dra.iij>Thcriac£opr.hbAMithridat,vnc,.iv.puliierifarainfundc 
in VirriolumS. vini üb. nx.ftet in fole per dies x. coletur cum for- 
liexpreiliqnc didi ipiricus; Deibllenair per Alembicum vtarris 
Liber Qjartvs. 
4 h 48S 
Basilica Chymic^ 
eft: Deftillato adde puluerem'fequcnrem in talj forma.Recipe Bo- 
li Armeni vnc.iv.Terrae Lemmas verae vnc.ßfuccini albidi ac.iij Ra- 
furas Eboris vnc.j. Cornu Cemi vnc.ß.Vngulas-Aidsdrarh.ij. Mar- 
garitar. praspar. fcrup. praeparatorum ana vnc. 
j. Ligni aloes,Cornu Vnicornu/Lapid. ßezoart. ana fcrup j. Corr. 
Citri,SantäLCitrhanaTcrup.i). Fiat puluisfubtiliftimus milceamur 
cum praedido deftillato. 
AddeTheriaccs Andrem.Miihrida.anavnc.j. ftenrin vafe ob- 
turato per dies x. in fole: Tune addefachari Cryifalii: Iib. ij d llo- 
lu.in lib. j. ß. aquae Cardnibened. ad ignem mirem,& poftcpiam 
refrixerit,mixta ftent pe dies fex, coletur quod clanifimum t ft, 5c 
feruetur vtThefauruspretioiiifirnus,dofis,drachm.ij.cum vnc.j. a- 
quae Angelicae 8c pauco Sacharo: Tunc recipe faeces rumpt oris 
tum pofterioristin&urf,adde omnia cordialia iupra di61a in poftre- 
marin&uracumynciis iexDiafcordei cordialis atque ita extrahe, 
donec redeat ad confiftentiara Eleftuarii. Dofis drach ij. ad drach, 
v.diiT cum ijiccoLimonum & aqua Carduibened.q.f 
PuluisParacelfi in Hydrope: Recipe Croci Martis vncias iij Boli 
coagulati & adufti vnc. ij.Rhabarbdcrupul.ß.Fiar puluis,dolis vnc. 
j. Nota additionem Paracelfi: Bolus Armenus in prunis duodecim 
horis cxficcatus, hicaduftus dicitur, tam tenaciter linguae adhaeret, 
vt vix ablui poifit. In veteri Hydropifi quotidie mane defero per 
menfis fpatium vcere hac medicina/ 
Vnguentum vulnerarium ThcophraftiParacelfi: Recipe VTneas 
de Cranio Microcofmijvnc.ij.Mumiae vnc, ß. Adipis humani vnc. 
ij· fanguinis humani vnc. ß. olei Lini drach. i|. olei Rolarum vnc.j. 
Boli Armcni vnc. j. Haec omnia in merrariotamdiu tunde , donec 
in purum vnguentum redigantur, quod reconde in pyxidem, Mi- 
raculofa enim efficit, fanat enim vulnera non proprio atcadlu, ied 
tantummodo lignorum vel armorum. 
Vnguentum ad fanguinis eruptionem Rondeletii: Recipe olei 
Myrtillorurn vel Rofatum vnc.ij.olciMaftichini velLentifcini vnc. 
j. fang. DraconiSjCortThuris ana drachm. j. Boli Armeni, Coralli 
anadrachm.ij.Ceraealbacq. fufficit. Fiat vnguentum. Sanguinem 
sompefeit. 
Vnguentum ad lienteriam eiufdcm: Recipe olei Rof Ompha- Liber Qvartvs. 
489 
clni, Citoniorum ana vnc.ij. Gallarum, Gort, mali Granati, Balau- 
ftiorum, Myrtillorum, SpongiseBedeguaris, Biflortaeana drach.ij, 
Bol.Armeni vnc.ß. Acaciae vnc.j.Cerae quantum f.Aceti parum.Fiat 
Vnguencutn, 
Vnguentum ad fanguinis impetum fiflendum c naribus, Pulmo- 
ne, Thorace, Renibus,&c. Recipe Gallarum, cort.inter.Caftaneac 
vel Cort.mali Granati, vel Balaufliorum anavnc.ß.Boli Armeni 
vnc.j.fang. Draconis drach.iij. cum Albumine Oui excipiantur. F. 
Vnguentum, 
Vnguentum repellens & fanguinem cohibens: Recipe fucci ca- 
prifolij, fucci fol. Quercus ana vnc.j. Rofa.rub.drachm.j. BoIiAr- 
menfiang.Draconis ana drach.ij. olei Rofati vnc.iij.Fiat Vnguen- 
tum. 
Dcfenfiuum optimum. Recipe Pul. Roß rub. Myrtillorum ana 
drach.j. Boli Armeni, Terrae flgillataeanadrach.v|.ilicciplantaginis, 
fucci folatri ana vnc.j. Aceti Rof vnc.ij. olei Rofati Omphacinfolei 
Myrtillorum ana vnc.ij.ß.Cerse vnc.ij.mifcc pro defenfluo. 
Vnguentum ad Phthifm: Recipe Cinerum Cort.Cucurbitarum 
vnc.j.Boli Armeni vnc. ß. Excipiantur Butyro,& cremore hordei, 
flatq; vnguentum. Applicetur poftcxpedlorationem. 
Puluisconftri&iuus.Recipe Boli Armeni, iang.Draconis,Sarco- 
coIla;,Mafticis, Aloes,Gallarum,Balauftiorum, Blatta? Bizantiaeana 
vnc.ß.Fol.Sydcritis vnc.j. Fiat puluis,qui cribretunDcinde pilorum 
leporum integrorum drach.ij. vel tantundem lanuginis florum fa- 
licis. 
Vnguentum Quercetanicicatricem ducens: Recipe calcis viuar, 
toties in aqualota;,dum omni deflituatur acrimonia vnc. ij. Terra; 
Armena; vnc.j.olei Myrtili, q.f. Mifce& F. Vnguentum. 
Vei: Recipe Boli Armeni noflro modo pra;par. drach.ij. Calcis 
cort. ouorum vnc.ß. fucci prunorum immaturorum vnc. iij. Deco- 
quantur ignelentoad perfe&am conflftentiam. 
Emplaltrum contra Ramicem flue Rupturam: Recipe picis na- 
ualis, Aloes ana vnc.iij.Lithargyri, cerse rubrae,Colophonia;,Galba- 
n?, Ammoniaci,ana vnc.ij. Vifci Quercini vnc.vj. Gypii, Ariftolo- 
chiaelongae,rotunda;,Myrrha;,Thuris,ana vnc.vj.Terebinth.vnc.ij. 
Vermium tcrreflriumvnc.hij. Gallarum vnc.iiij.ConfoIidaevtriui- 49® 
BA-STLrC-iE C'BYMICi 
que Boli Acmeni ana vnc.fi. fang. Draconis lib.j. conficev-t Artis 
eft. 
Cataplafma ad (anguinis eruptionem e naribus Andernaci ; Re- 
dpeBoli Arment, fang. Draconis ana vnc.ij. Albuminis ouorunr3 
fucci plantaginisanaq.fi Mifceantsr, frontique & iindputi appli- 
centur; Nec non tefliculis, fimafculus faerit:mammia autem fi 
minas (anguis pernares erumpat. 
Gataplafma Ranzouij (anguinem e naribus profluentem fidens: 
RecipeBoü Arment, Farins volatilis Molendinariae, Albuminum 
Quorum* Aceti rofacei ana q.f.FiatCataplarma,illüd cum linteo can- 
nabino fronti & arteriis capitis applicato. Et fi (anguis nondum re* 
pnmitur, linteolum aceto imbutum collo circumuoluito. Quin 
imo ad eundem etiam modum pudenda humedare poterit. 
Pilulae StypticaeArnoldiVilianouanirRecipeSumach, Myrtillo* 
mm,Pfidiae Balaufliae, Gonfolidae maioris,fang.Draconis,Boli An. 
meni, A Cro- 
ci,Galliae Morchatae,Cinnamomi,Snodij,Macis Gum.Arabicuon* 
refadi ana drach.j. Opii Thebaicidrach.fi.cum fucco Cymarum 
Myrti form em ur pilulae.Refpieiunt drmteretentiuam. Datae cum 
decoitione Balaufliae conferunt omni fluxui ventris, maxime lien«- 
tcricis,&dyfentcricis. Datae cü vino decod.Mafticis & Garyophyl* 
lor. conferant fluxui in digeftione dolis ix.*yel xi.in forma orobi; 
Pilulae Bechicae,Rafis;Recipe Amyli,Tragacantbae, Amygdala·. 
purgat. Fabarum decorticatarum,fem. Papaueris; capitum Papaue- 
ris, Gummi Arabid, Boli Armenianadrach.ij. MucilaginisPiyllfi 
q.f.Fiant Pilulae,. 
Pilulae contra peftem Magiflrales : Recipe Myrrhae, Croci, BoK 
Armeni,Corall.rub. Gharabc ana drach.j.Myrobala.Chcbul.dras. 
ij.Aloesdrach.vij.Viniaibiq.rufficit.F.rnafla. 
Pilulae peftilentiales aliae: Recipe Aloes lotae vnc. j.Myrrhae vnc·. 
fi.Agarici drach.j. Mafticis drachm.j.fi. Croci, RhabarbarieleÄi a*- 
na drach.fi.Boli Armenidrachm.fi,fpec.HieraePicraedrach.j 
gridiidrachdj. cum vino fiant Pilulae.Valent contra peflem. 
Pilulae arthriticae: Recipe Betonicae, Myrrhae, Boli Armeni prae* 
parati, luae Arthriticceanadrach.j.PimpinelliEjChama’dryoS) Aloes 
ana drach.ij,Croci fcruo.fi. Mellis rn&ti rnlati n.fi miice. Fiat maffa 
pilularum. Liber Qvartvs. 
4'9* 
Trochi/ci contra Aerem peftilcntem, GafpariEauhini: Recipe 
Mithridar.opt·. drachm.j, Rad. Angelica?,Zedoa!iie, fpcc.Diamarg. 
fiig.Cinnamomi Ele«äi,SanraIicirrinianadrachm.ß. Myrrha? Elc- 
<5cae,.Boli Armeni prarpar.ana lernp. j. Mofchigranaiij. Sachari ca- 
nariivn.vj.cum MucüagineGum.Tragacantha?infufi in Aqua Sca- 
biolae & pauculo fucci Limonum vel Citri. Fiant Trochiicivel Or- 
biculi Lupinis fimiles: Detineantur in ore praeferuationis loco tem- 
pore pejlifero. 
Paftilli in frigido Peftilentiaetemporeidonci, AndernacLReci- 
pe ipec.Aromat. rof Item Diamargarit. calidi ana drach, i j: Boli Ar- 
menidrachj. ß. Mucilaginis Tragacantha,.cum aqua rof extra&ae 
q.f.Formcnturpallilli,. 
Trochifci Ramich. Recipe fucci Acetofaevnc.xvj.Rofar. vnc.j,. 
Baccarum Myrti vnc.ij. Boii pauxillum : colentur, & colaturae ad - 
iungeGallarum tritarumdrach.iij. Coque aliquantulum. Cola& 
infuper adde fubfcquentia bene tricurata ; Recipe Rofarum vnc.j.. 
Santalicitrinidrach.x.Gummi Arabici vnc.j.ß.SumachSpodii,ana 
vnc.j. Omphacii feu agrcflasdrachm.yij. BaccarumMyrtitritarum 
vnc.iv.L;gni aloes,Garyophyl.Macis,N.Mofchatae,anadrachm.iv. 
Miice omnia &ficcenturin icutella figulina, & tereminutim, & 
fiant Trochifci cum drach.j.ß. de Caphura & aqua rofacea quantum 
fuificit. Succi acetofae loco, fumi poteft vinum e Gidoniisacerbis: 
funt qui aromatizent gran.xiix. Mofchi. Siccantur in vmbra,&re- 
pon utur in charta munda, cerae liquatae intinda. Durant in annum. 
Penfus menfes fiftens:Recipe ilcrcoris porci vnc.j.iang.DraconisN 
drach.j. Boli Armeni drach.ij. fucci Burfc Palloris, vel fucci plantag, 
q.f Fiat Peflarium, ad formam fuppofitoiij, quod filo obligatum 
no&ufubiiciatur. 
Sacculus, fiue fcutum pro corde contra peftem.Bauhini mnioris* 
Recipe Ginnamomi,drach.ij.Did:arnniveridrachrn.j.ß.AngeIicae, 
Zedoariae, Garyophyllor.an.drach.ß. Rofar.vnc.ß. Boli,Coralli ru- 
bri, ipcc.Diamarg.frigidian.fcrupuIamß.Granatinflorum,rcrup,. 
ß.Scordii drachm.j.ß. Santali citrini drachm.j. mifce. Fiatpuluis te- 
nuiflimus, qui excipiaturferico rubro & Bombac£interpun&o, fiat 
ieutum. 
Vngucntum ad oculorum lachrymas MarmellhRecipc Myrrhae, 49* 
Basil. Chvm, Liber Qvartvs. 
Cumini,Thuris,Maiticis,Ammoniaci,BoliArmenian.vn.iL Crod 
drac.ij. Trita omnia cum albuminibus ouorum mifceantur, & iupra 
frontem ac tempora ponantur. 
Vnguentum mammillas paruas conferuans : Recipe Boli Ar- 
meni, Gallarum viridium critarum ana part.j. Mellis q. Γ. ?iat Vn- 
guentum. 
V nguentum mammillas reddens duriores : Recipe cotoneo- 
rum , prunorum immatur.q.f optimecontuiis adde Boli Armeni, 
fem.Plantaginis, AniiLFoeniculi, Cumini ana parum,fucci planta- 
ginis, Aceti q.f.mifce. His abfolutum librum quartum voiu- 
rausjfequitur Liber Bafilicte Chymica: 
Quintus,