Annotationes loanis Antonii Panthei Vcronenfis ex trium dierum confabu/ 
lationibuslAd Andrc2 Bandam lurifcofultuiln quo quide opere eruditus 
* ledlor multa cognofcct:qux hadtenus a docftig uirjs defiderata iunt* 
Dc Thermis Caldarianis:qux in agro funt Veronenfi. 
Verona: urbis:Agricp Veronenl!s:atq$ Hermolai Barbari epifeopi Laudes* 
De Patria:5C de familia Veronenfi pulcherrima difputatio* 
Vitruuii ac Plinii uaria locaiplurimaq; uocabula accuratiflime interpretata. 
ac loca queadmodu latinc dicant ielegatiffime dcfcjibic. 
Olei ufus in gymnicis:Puluis eruditus 
Aqux mirabiles ex Paufania(& Ariflotele:5i de Aquis multa. 
Aqua noxia in Theflalia ex Seneca :2£ quare Aqux corrumpantur. 
Ferri 86 nitri natura & uis:Sulphuris natura 8£ medicinx. 
Templum Minerux uentofx. Purgatio terna apud antiquos. 
Palus Maflilieniium. Paludes admirabiles ex Diodoro. 
e* 
Fontiu Fluminu origo 6C generatio:Et quare flumina aliquando ficcantur* 
Megaliu cmguentuiquod Aegyptiu & Mendeiiu. Amaracinu unguenta 
quod Cysicenum:6C de aliis unguentis multa. 
Remedia ex Caldarianis fontibus.Et quibus modis utimur balneis Caldaria/, 
nisi8C aliis omnibus balneis. 
* ' ,/ ; ; . ' ■ 1 4' ? ■' <£ ; . i 
Alexandri Benedi&i Vcronenfis Phyfici atep Oratoris Clariffimi Epiftola Ad 
Magnificu atq; infignem Equitem Dominum PaulumTriuifanuni Salo/ 
dii ac totius Ripcrix Prxfcdum* Alexander Benedidlus Veronenfis PhyffcustPaulo IViuifano Equiti 
Clariffimo Salodii Praefedo,S,D,P# 
Antheus noder eques Clariflime:uir ingenii elegatisiexqui/ 
doedrinas libros adhuc iuuenis de balneis calda/ 
5? rianis agri Veronenfis elucubrauitiquos propemodu emen 
y| datos perpolitofcp iam iam in luce editurus crati nili fubito 
V fato cxtin&us fuidet* At Petrus Banda noder uir libera/ 
i*·-— ~4-θ lidimus l 66 Panthei 66 familias ftudiofiflimusipoft Andrex 
Bandas iurifconfultii ut una opera Panthei memoriasl 66 glorias eon/ 
fulereti quoquomodo potuit imprimi datuit:0 cafum inopinabilem Panthei 
nodriiq ia astatis ualentioris acerrimi iudicii fubita apoplexia ita mifere cor/ 
reptus fuit:ut quod in plures annos repofuerat exaedius cadigaturustut ipfe 
mihi toties dixerat:tanq aliena iudicaturus ad grauitatem 66 elegantiam pro/ 
pediem redigendum decreuerat:Sed uno momento fuauiflima Panthei con/ 
fuetudinemi urbanitatem i eloquentiam :ac cadigandi operis facultatem mors 
ademit*Hortatus faspe fueram hominem mei amantidimum f ut uigilias fuas 
abfolueretme ue alienam limam expecdaret;Et olim Andrcas Banda mihi fa/ 
cri fontis munere obnoxiuslut balneorum rationem diligetiusuidercmdibros 
pod interitu Panthei nobis miferat;Sed quonia de rebus alienis partius age/ 
dum ede femper duximustquoniam nimia quadoq* diligentiaidum 
ulceta curamus:altius q par iit fcalpellus quadoq? iniidetjltaq? Antonio Alo/ 
reto meo procurante pauca fudulimusiquasdam imutauimus:multa ex indu/ 
ftria prastermiiimustquas clara pubertatis rudimenta prasfeferunt:exa<didima 
dudiaungeniiq? conatus acerrimos,Sed quantu uirtutis 66 laboris opera effi/ 
cere potuitlnon omiiit* Annotationes enim multas accuratidime ex pluribus 
autoribus patefecitjeruditis etiam utiles;patrias laudes illudrauit:Claros dui/ 
tatis autores enumerauittAmicos immortales fecit:Et Caldariana demu bal/ 
nea fuo ingenio primus nobilitauit«Et Bandas familias nomen:quod 66ii per fe 
emicati celebrare tamen omni dudio perquiiiuit:Hermolaum Barbaru epum 
Veronenfemtac Bernardum Rubrium epum Taruiiinum:Aleardum medicu 
pcdemontanumiDanielem Bandam equitem:Andeamcp iurifconfultum:Etit 
uixidet Galeacium equitem Claridimurmac Petrum Bandam munificentidi/ 
mu magnis honoribus profeeutus ii nouidet Margarita Ban/ 
dam uxorem tuam matronatu nobiliflimanuquas nuper ex infula Cypro ue/ 
nitteuius maiores apud reges oes Cyprios litteraru dudiis l bellica difciplinai 
fidecg eminenttquibus non defuntdiuitiarum amplitudol66 liberalitatis fplen 
dormam 66 fumma imperii accuratidime inter proceres retinuere:Sed omnes maiorcsfuos fuperat Margarita Banda coiunxtua rariilimx religionisicafK/ 
exemplariquac m eadem infula edamnum ingcntcspoffidet 
prouentus : Catcrinx Corneliae reginae cyprif charaiuel Veneto Senatui cha/ 
rioriEc coniugio tuo magis nobiiitara:Nam familia: tua: fplendorcm in Ve/ 
neto Senatu l quis eft: qui nefeiat*' quot cquitestquot coniiliarios l quot rei.p; 
Summos procuratores: oratorcs:excrcitus legatos:Totq; clailis Imperatores: 
ac poftremo patruum tuum Mclchiorem Triuifanum exercitus legatum con 
tra Gallos:cuius uirtutem in diariis nollris quodam breuiario annotanimus: 
& tandemuii«clailis Imperatorem:Sed tu eques clarifltme ita mihi clarus m* / 
rabiliicpoccurrasiVt epiftola: anguillis non multa de te dicere a 
pubertate nauigationibus continuisuitam defangaili i Deinde uariis peregri/ 
nationibusiAiTyriami Aegyptum! Arabiam ipfam laboris impatiens peragra/ 
fthinterRhodiorum equitum magiftrumiac Aegyptiorum regem decolori 
dia foeliciter tra<ftaifi:Ailyriorum mores:Aethiopum! Arabumllndoruq? co/ 
mertia optime nofti:Tu Nili exi 
ternorum aromatum naturam coniidcrafli: Animalium item uarictatcm et ia 
priicis ignotum defcripiifti nunquam feirus:Paleifinami Samariam iludaam: 
Amanumilordanemtafphaltidemcp perferutatus es.Poftremo Cypru tot an/ 
nis incoluifti* Omitto libcralitatcm tuam qua cum regibuslmuncribusccrta/ 
fti:Sed in aliud tempus laudum prfconia differimus:quoniam in multis 
memorabilibus mihi 6C dux audior fuifti:Inter Venetos demum imo inter 
mortales ita tenere omnia confpic£ris:uruix pauci lingula complcdlant ♦ 
Vale4Vcnetiis Jdibus Maiis,M*D«D* - IOANNES ANTONIVS PANTHEVS VERONENSIS CLA 
RISSIMAE IVRIS VTRIVSQVE CONSVLTO ANDREAE 
BANDAE LIGNACI PQRTVSQVE PRAETORI SALVTEM. 
j",_q 1 Endula folicitum tenuit te cura libelli 
Dudumiiam ccrco pedore uota foue: 
Fcce rnigrat fontani roris alumnusi 
cl \s) Cui or efbnotos deferuiflc fmusl 
r yJ Illum fum placida fic uoce fecutus euntem: 
L· ■ ■ X Patrios quaeras parue libelle lares: 
Linque Antenoreas quibus cs nutritusiHarenas: 
Prx eundis gratum fit genitale folum: 
Nil Veronaea furgit jucundius ora: 
Aprici nufquam gratia tanta poli: 
Finibus egreifo patauii Vincentia quanq 
AlleptetlCaeptum non tibi tardet iter: 
Reda perge uia dextra mirabere colles» 
Q uos Bromius/quosSC pallas inermis amat: 
Spedabis laeua gemmato prata colore: 
Q uaeq? ceres fulcis aequora plana colit: 
Hinc tibi procliuo gaudebunt uertice montes: 
Hinc plano faltus aequore terra dabit/ 
Lufibus his tandem ueniesicui nomina fecit 
Vnda falutifero calda uaporem locum: 
Te primum accipiet laquearibus aula fuperbisl 
Liminaiquae nullis obferat hofpitibus: 
Aula redundanti bandarum fplendida luxu: 
Q uae quondam dominis regia caelfa fuit: 
Illa fidonio requiefccs lailiis in oftro: 
Hoc tibi nil fuerit laetius hofpitio: 
Fontibus ex illis component ferta Nape*: 
Fragrabunt nitido florea dona finu: 
Illinc digrediensiubi te recrearis habendas 
Munificis grates fis memor hofpitibus: 
Quem lapidem uelox tranfiueris ordine quintum^ 
Ecce tibi pinnis mcenia cinda fuis: 
Moenia Veron* fummo qu* uertice furgunt: 
Altera cliuofo pars pede prona fedet: Paulatfm crcfcent turrita cacumina fcrefcet 
Ardua qux tollit culmina cxlia domus: 
Confpicuam tandem lxtus properabis in urbem r 
Vitro qux facras pandet amica fores: 
Trans Atheiim trino mittet pons fornice amoenum: 
Cuius prxrupto difluitunda fono: 
Sufpicies arcem qux turibus imminet urbi: 
nil profpedu gratius urbe uiget: 
Cxlfa loco uigili cuflodit lumine campos: 
Terrifico armorum turbine prxfidium: 
Ad geminum conftrata forum te femita ducet: 
Amplexus obiter plurima turba dabit: 
Inclyta Pyramidum primo mirabere faxai 
In quis fcalanx funt monumenta domus: 
Non procul eredis ft'at porticusalta columnis 
Qjiam ftruxit populus fumptibus immodicis: 
Illic externis non fplcndent marmora guttis: 
Sed de gentili rupe metalla micant: 
Hic fixus tolles oculos ad culmina te<flil 
Cernes fit patrix gloria quanta tux: 
Srat fenior primum maturo Plinius xuo: 
Naturx clarus feriptor in hiftorfa· 
Alter adoptatus iuuenili efl Plinius ore 
Ingenio prxflansitcrfusiSC eloquio: 
Dodus de hinc madidis dominx deplorat iambis! 
Cincius apollinea fronde catullus auem: 
Hunc Macer fequituricecinit qui carminelpoffit 
Q uid ferpcnslquid auisiquicquid & herba uirens: 
Sub pedibus cerdo fpedat Vitruuius xdem: 
Extrudam feriptisiquos dedit ille modis: 
Dumcg animum pafces mirandx culmine molis: 
Ciuibus & fies notior ore tuis: 
Vndiq; gratanti populus de gente coibit: 
Obuiusiexibit quifquis amicus erit: 
Hic auidus ftringet contrado colla lacerto: 
Hic magno dextrx iunget amore manum: 
Ante omnes uatum coetus tibi milia figet 
OjfculaiPicriofquos ego lade tuli: 
Plinius 
fenior 
Plinius 
lunior 
Catullus 
Macer 
Vttruuiq Prae cudis illi quid agam fortafle requirent:: 
Corpore dic ualido mens bene fana ualet: 
claro illuftrer rubriori! fidere Phcebes 
Fraterno quantum lampas ab axe nitet: 
me fcita patrum difccndi fanda piorumI 
Nodes atq$ dies ufeg fatigat opus: 
mihi nec liceat dulces inuiferc mufas: 
Vt quondam fuetos nec celebrare choros: 
.Inderecedentem comitu te multa fequetur: 
Inqj alium ducet limite turba forum: 
Marmoreus medio mira nitet arte coloifusl 
Veronx referens ciuibus effigiem: 
Sub,pedibus premitur longis fiphonibus unda* 
Excipitur faxo rurfus SC illa cauof 
Dextra flede gradumiftrati confinia campi 
Immittent (patioiquo uia longa patet: 
puer ad metam populo fpedante qftot annis 
Cornipedes pronus uerbere pulfat equos: 
uo uirlquo mulier celeri fert prxmia curfu: 
tua curriculo munera afelle refers: 
Iupiter a lfua camuris ilat cornibus Hamon: 
Fatidico cuius carmina ab ore filent:; ’ 
Obuius hinc fiet geminati fornicis arcus: 
Cui nomen uulgo burfea porta dedit: 
Alter erit ueterem muro coniundus ad arcemi 
e 
Vno qui tantum peruius ore patet: 
Side gradum feft oculos faciet quod longa uetudasf 
Vitruuii gemino nomina pode leges: 
Egrcflus porta penetrabis Pantheon lin quo 
Gtlicolx fedem compofuere fuam: 
Cernuus ante aram templo ucnerarc uetudol 
Q ux refident uno numina cuda throno: 
Inde lactum primo uerbis penetrale faluta: 
Et nodro fiat nomine falua domusi 
Subtridem referet faciem iqux forfitaniannis 
Bis tribus hei domino 9? caret illa fuoi 
Voce tua citius depellet nubila frontel 
Te rata de nodro pedora uerba loqui: 
Gens ru/ 
bria» 
Curfus. 
Iupiter 
Hamon· 
Domus 
Panthei 
audoris*  tuo parYeslattabituriatq: 
Letitix tcdum figna repente dabit: 
Hofpitii placido rcquiefccs tutus in antro: 
merui nigras cingere fronde comas: 
aonides quondam iprcucrc iororesl 
Non humiles fpreuit Phoebus adire cafasJ 
Illic non ornant thalamos Aulxa fuperbos; 
Nullum ueftit cburipurpura nulla torum: 
Plurima fed lauri confperiit uirgula fedeml 
NoilraqjCyrrhxo gramina rora madenti 
Tu nemus interea tener hoc habitabis opacum 
Frondibus obfxptus carmina uoce canesl 
Maturis donec fueris robuftior annisi 
Ifmariufcj tibi terferit ora liquori 
Tunc cxcos potcris*fecurus adire receilusl 
Cernere dC intrepide publica quxq? uagusl 
Si tua lux primo pcrftringet lumina uifui 
Obfueritcj oculis mifla repente tuis* 
Errabunda reget redo ueiligia calle: 
Lure comes fidus banda fodalicio.’ 
Poilubi perlpicuas urbis confpexcris orasi 
ruinofo pondera faxaiaccnti 
Vifere non renuas ingenti mole theatrum/ 
Ad cathedras proflet foeda puella licetl 
Edodus tandem ronchos perferre crepantes! 
Et qux crifpanti fibila narcfonanti 
Latius extendes pennas cuilode remorol 
Terrarum totus peruius orbis erit/ 
Lxtior his didis ad te uelocior Euro 
Arreptum codes banda cucurrit iterl 
Non eft q? timeat tc defenfore! pericli 
Aftitcris modo tui non metus ullus erit: 
Illum iam charis illum iam ftringe lacertis! 
Illum iam toto pedore ftringeiVaie. PANTHEVS ad lectorem. 
Vbueryius candide Le<ilor dialogu de caldar/anis fontibus: 
ui mec^lcam tantii artem pertinere uidet fdiuerix pro/ 
fcflionis uiros ad fc legendu primore afpcftu minus imi/ 
caturu:Aliquid alledlamenti de induftria commentus fum: 
sfcfQ uo palatum legentium fapido irritamento ad guftandu 
pelliciam:Annotationes enim earum rerum ad unamiqux 
in difputatione l cum fuis audloribus enarranturlin opufcuii fronte appoiui: 
infpe&isi non uereor ad totum opus percurrendum excitabitur cu/ 
riofus earum plurimas eruditi etiam uiri ante hanc editionem 
quandocp defiderauerint: Vale. 
Ex Diei Confabulatio/ 
ne Annotationes. 
Difputatio de Plinio^patria; 
Territorium 
Conterraneus. 
Familia Vcronx 
Acetaria. 
Criflbn uulgaris herba non 
Senecion. 
Sion herba 
Sifymbrion* 
c 
Ex Secundi Diei Confabula/ 
tione Annotationes. 
Balnea ex liquoribus: 
Balnei Etymologia 
Balneae Penfiles 
Balnearum aedificatio. 
Pilae Balnearum. 
Pilicrepus Minifter Balnei* 
Hypocauflum* 
Praefurnium. 
Vafa Balnearum 
Miliarium uas. 
Baptifteria Balnei 
Baptiftcrium Chriftianum. 
Nundina antiquorum Dea* 
Luilricus dies. 
Mares nono i foeminx od:a/ 
uodicnomen forticbatur. 
Mares tribuslfoemix duobus 
noibus cognominabant ♦ 
Pifcinx Balnei. 
Probatica pifcina* 
Heliocaminus 
Zeta locus 
Spherifterion. 
Stibadium. 
Stibades herbae 
Hexaclinon. 
Sigma. 
Aedile3 ad tepandas balneas. 
Sudatio per harenam 
Laconica fudatio 
Afla fudatio 
Clibani fudatio 
Sudatio p fole q di Hclioiis. 
Balnei frigidi primus ufus. 
aedificationes ad 
exercitationem* Balnea dicebant (jymnaiia 
Gymnadi diffinitio· 
Loca Gymnaiioru m 
Ephebeum· 
Coryceum 
Sciamachix 
Acrochirifmt 
Pitylizin 
Gynxconitcs 
Andronites, 
Comflerium 
Puluis pal^ftritarum. 
Puluis eruditus geometram# 
Eleotheiiumlqdsc VncH-uariu 
Olei ufus in Gymnicis, 
Eleomcli oleum 
Ceroma unguentum, 
Aliptes: 
Apodyterium 
Propnigeon iiue 
Propineon 
Xyftus 
Hypxthra 
Paradromides 
Hypodromus 
Procoeton iiue 
Profoeconaiuel 
Proccenoma 
Periilylus 
Pignoftylus 
Areoftylus 
Siftylus 
Diftylus 
Euftylus. 
Ornithon 
Auiarium fecluforium 
Ornithotrophion. 
Ornithobodum, 
Nefotrophion· 
Falere· 
Stereobates 
Stylobates 
Periftereon 
Perifterotrophium 
Periftereon herba qua: 
Hierobotane & 
Verbenaca· 
Periflerides infulx . 
Columbarum genera· 
Saxatile, 
Columbx unde 
Mifcellum e 
Columbare 
Scriba naualis 
Oporothecx 
Oporophilatium· 
Ex Tertii Diei Confabulatio/ 
ne Annotationes, 
Fontium Origo·' 
Aqua calefcit fub terra* 
incendium 
Aqux calidx medicabiles· 
Greges inficientes lanas aqua 
rum potu· 
Xanthus fluuius 
Stvvia aqua ad nonacrim 
Albula 
Strumx qux:& 
Choerades:5C 
Scrophulx 
Aqux mirabiles ex Pauiania 
Olx muliebres i 
Templum Mineruf uentofx 
Amaradnu unguentu quod 
Cyzicenum 8C 
Sanfudnum Megalium unguentuiquod 
Aegyptium^ 
Mendeiiunn 
Λχ,νρομ 
Stagma 
Hcdyfma 
Vnguentum 
Ceratum» 
Aftyra fons 
Atarneus tra&us 
Albus campus, 
Dafcyli uicus 
Aq admirabiles ex Ariftotele 
Pontus fluuius. 
Palus MaiTilienfium 
Paludes admirabiles ex 
Diodoro 
Balneae facr£ dicuntur 
Sulphur facrum dicitur 
Purgatio terna apd antiquos; 
Sublimatio 
Ferri naturaiSC uis. 
Ferri rubigo 
Ferri Squamma 
Hygr em plaftru m 
Nitri naturaιδί uis. 
Nitri flos 
Nitrariae, 
SulphurisnaturaiSC 
Harpacftion. 
Remedia ex Caldarianis 
fontibus; 
Condylomata, 
Panni 
Parotides 
Puftulx 
Hicroipilas 
Secundx 
** · Γ-* t 
Xopooy 
ί’εν/Τερίο^ 
υσ^Τε^α- 
Vtcrus 
Loci 
VuluaiSC uulga* 
Matricis plures fignificatioes 
Lingula auis 
Otus auis· 
Orthygometra, 
Vllula qux Afio 
Obferuationcs circa balneasi 
du ingredimur egredimurcp. Au£toics quibus Innnituntur Dialogi Annotationes] 
Plinius fenior 
Plinius Iunior 
Liuius hiiloricus 
Valerius Maximus 
Tranquillus 
Vitruuius 
Seneca 
Dion 
Strabo 
Apuleius 
Plutarchus 
Cicero 
Iofephus e 
Columella 
Varro 
luftinus 
Theopraftus 
Macrobius 
Lampridius 
D.Auguftinus 
F eftus 
Marcellus 
Pomponius 
Sutelas 
Paufanias 
Diodorus Siculus 
Herodotus 
Xenophon 
Dioftoridcs 
Pollux 
Galenus 
P aulus Aegenyta 
Cornelius cadfus 
Ariftoteles 
Lucianus 
Lucillius 
Vergilius 
Lucanus 
Ouidius 
Lucretius 
luuenalis 
Martialis 
Claudianus 
Propertius 
Statius Papinius 
M * Manilius: IOANNES ANTONIVS PANTHEVS VERONENSIBVS 
SVIS SALVTEM* 
VR.E Ipfo ciucs mei Veronenfes cautum reliquere uete/ 
res legum confulriflimi:Qjii iadlurx anfam cuipiam prae/ 
i ftiterit:Ia<turam ipfam prxftitifle fine prouocatione adiudi 
cct :Ediucrfo in argumento eftiqui lucri occafionem attule/ 
rittlucrumtotumattuliflfe uidcatf;Q_uorfum hxciurisprae 
fatio intendati Vos requifituros uideo:Eo fane tenditiq? (i for 
•taflis hic meus qualifcucj labor aliquid fplendorisiatcp utilitatis patriae allatu 
rus effc.id Andrcae Bandae ornatifTimo cpfarex cenfurx confulto 
acceptum rcferatuncuius fuafu i ne dicam impulfu laboriofam hanc prouin/ 
tiam fubirc coactus fum:Is nancg inter uetera fuarum reru monumenta opu/ 
fculu*n quoddam de fontibus caldarianis a prxflanri philofopholclariilimoqj 
Phyfico Alcardo pindemontano ciue noflrol olim ad celeberrima pontificem 
Hermolaum Barbarum Epifcopu Veronenfem feriptu dedicatumq? reppere 
rauQjuodcg quom incurialinfciriacptranfcribentiumiBlxfumi Barbarumi ac 
longo (itu lacerumlfordidulumq$offendiiIet:Rogauit non modolfed efflagita 
uit a me accurate recognofcendutmut emaculatum expolituq; in lucem effer 
ri pofIet:Exoratus ab eo quafaepiifime*Tandem morem gerendu putauiiqua/ 
doquidem fic expofeebat noffcra mutui amoris beniuolentia a liberalibus flu/ 
diis fub Antonio Broianiceno uiro litteratiilimo l integerrimoq? tantu ccepta: 
Domeftica xque inter familias noftras confuetudolin antiquam prope neceifi 
tudinem ab eius patruo Daniele Banda equite fplendidiffimo i & ornatiflimo 
accumulatiffime exaucta: Annui eo libentius i quom rem patriae non minus 
utileiquam iucundam me facturum confpicerem:Addebat non, parum flimu 
li quottidiana Andreae interpellatio mihi obiiciens grandem illam obaerario/ 
nemiqua ut notis optime ) etiam metacentel facratis Hermolai Barbari fe 
nioris manibus obnoxius tenebar iteneorq; addens appendicem i meam fcilicet 
in Hermolaum Iuniorem obferuantiam uirum fane noilro xuo prudentiffi/ 
mumiintegerrimumlfcienriflimumcp i δί pace multorum dixerim l omnibus: 
quos dodlos nouerim 1 facile prxponendu. Cxteru meo i Andrexq? defiderio 
quom adhuc in patria efleml obfuit laboriofa lectionum aiTiduitatis: Interea 
euenitiut ille a uobis centuriatis primatum fuffragiis in leniacenfem prxtu/ 
ram miilus.Ego uero in Academiam patauinam ad pontificias fanctiones na 
uandas in diuerfum conceflerimus t Ex hoc nihilo fecius tepidior factus An/ 
dreas rem litteris agere ccepit ♦ Pollicitis ego non flandum l fatiffaciendumqj 
ingrati t iniquiq? hominis efle putaui: Pofl multas deniqj cunctationes cafli/ 
gandi libelli fcntenriam Auctori AleardolSC mihi parum fplen/ 
Atidrcas 
Banda 
Aleardus 
phyficus 
Hermola 
usBar.eps 
yeronefis 
Antonius 
Broianic? 
Daniel 
banda 
eques 
HermolS 
usBarJu 
nior 
Andrcasl 
banda doris allaturu arbitrabar:Veru altius repetens fatius difpuratiunculam quon/ 
dam in Bandarum aedibus apud Vicu Caldarianum de hac re ab Hermolao 
Pont«Aleardo 166 me habitam perfcribendam duxi:Q_uam ipfe Hermolaus 
Aleardo petente in diftertationis calce litterarum monumentis mandandam 
mihi praeceperat:Verumenimuero fi tardiufculus in opere abfoluendoi quam 
uterq; noftrum uolebaOFuitnon deiidixinon fubtcrfugiolnonncgligentixino 
deniq? obliuioni:fed difficilibus uariarum curarum molibus imputabitistSu 
fccpt£ quippe prouincix immotiiac pene inelud:abiles opponebantur obices: 
(Quandoquidem plurima ex penitiilima artis mcdicx l ac philofophix penu 
prxtcr profeiTionem meam non line xrunofo labore eruenda forent:£6 ni coit 
jftliarius l incoepto operi humeros appofuiiiet tibicines Leonicus 
meus liberalium omnium artium no modo Romanalfed graia litteraturailo/ 
cupletiiTimusiiniufto ego ponderepreilus iuccubuiilemtAlia mihi gradis ad/ 
uerfaria:(Qux me fxp enumero receptui canere fuaiit:cadem uelitationt fupe 
randa crat:Q ua fponte mea irritaueram:me £ut nouiftis} amoeniffimo Ora/ 
torumfpoetarumq? lepore coalitum feruis q debucramieru/ 
diendum dederam fEaq; adeo primo cogrcilu perterrcfecitmt incoepti me fx/ 
piuspoeniteret:in adipifccndxq? do&rinx illius defperationc pene deciderem: 
Poft hanc non diflitnilis fe offerebat indefeiTa bellatrix:Ea uidelicct curaiqua 
in erudiendo latine grxceq? Bcrnardo Rubrio Parmenfeifufceperam:(Quem 
annos necduo de uiginti natumltum ob maiorum imprimis Petri Ma/ 
rix aui:atcpGuidonispatris pcrfpe&am in Senatum Venetnm conftanti an i/ 
mo fidem:66 a multis fxculis in hoc ufq? xuum raris annalibus traditam i in/ 
nocentius.viihPontifex Romanus cardinalium omniu aflenfu eodem Sena/ 
tu petente Belluneniis.Ecclefix Antiilitem deiignauit:ut quem uirtuti matu/ 
rum intellexeratjhonori tempeftiuu adiudicauerit:nec id temere illi coerigifle 
putetquis:cum eius cunabulai66 elementa uirtutis ad fummum glorix cumu 
lum procedente tempore prguenturu iam tum indicio eflent:(Quod adultus 
certo indolis experimento comprobauit:Eft naq; Bcrnardo prxtcr antiquam 
generofx ftirpis nobilitatemiDecens aipe&uslcompofiti corporis motus:ma/ 
turusi56 fenilis inceflusnngenio efb uegetoiMemoria tenacilPrudentia quatu 
ea xtas paticurfprxmatura:Illi efl honeflarum artium iSacrorumq? canonum 
iitibundus ardor:VrbanitatisiafFabilitatisl Moderationis:Bonorum morumf 
Religionis cfl conditorium:Vt ei uoluminum fententia ad unguem 
quadrare uideatur:Scnedlus uencrabilis non diuturna neq; annorum numero 
computaturiCani enim funt fenfus hominis:66 xtas fene&utisiuita immacu/ 
lata:Poftrema ueluti decumanus fluftusifuit inimica adueriiflima ualitudo: 
qux me annum alterumi66 quadragcfimumfmihiq? climatcricumiagete pene 
obruit/atej pftrauinme etenim fcneftri cruciatui miferandoq; lurorciSC extre/ 
VicE Cali 
darianus. 
Leonicus 
Bernard? 
Rubrius 
epus. 
Pctr^Ma 
ria* 
Guido 
Rubrius* ma macie adeo prorfus c©nfecerat:ut circunflantes cadatur meum lachrymisi 
8C fufpiriofa ilnguitatione am i cil N eccila r i i anhelofam fpiritus abitione ulti 
ma ofeitatione expeftarentiperlitifq; facro unguine luminibusifacrificuloq? ia 
iam ad cados animx migrationem prxfato i aeternu uale conclamarent. Veru 
inenarrabili omnium Palmatoris beneficentia primum:Deinde recuperatoris 
Hieronymi Turrigerani Conterranei noftri Machaonia arteadiutusluelut al/ 
ter uirbius ab auari Charontis luridis undis adfuperas auras reuocatus fum. 
Sed huius difpendiofx morae led:ores(arbitroO non poenitebit:nam quod ex 
longo uoto periit:id ad uarium:6£ utile operis ornamentum plurimis oratori 
poctarumq? flofculismcc minus multorum grauibus Audtorum fententiisre/ 
penium eit:Extremis deniq? cpiitolx ueftigiis cadidos forte has 
noftras qualefcuncp nugas percurrere non renuerint:admonendos percenfui: 
ne Titulo indicatore fallantur:Q ui de Caldarianis tantum Thermis polliceri 
uidetsir. Perlegant ad calcem quxfo totum opufculum:in eo ii quidem cnun/ 
tiata a nobis multa hacilenusluela docftig uiris defiderata fu/ 
erunt:Si quid hac enarratione profecerimus:C5muni utilitati gra/ 
tulor:Sin minus:faltem quoipiam eruditiore lima delite/ 
icentia in latebris uocabuialannofoq? iitu rubiginoia:Q_uibus nos fubluftrem 
umbram dedimus:ad clarifiimum lucis fplendorem deduccntiHocqj mihi be 
neficio ftudioil fe debere fatebuntunSimulq? ii eorum trutina xquior fuerit: 
errata triea pacato animo caftigare contendam jLibuit infuper Dialogi argu/ 
mentum fubiicere:Qjio lecturientes uno impetu totius opufculi nar/ 
rationem facilius dignofeant, 
Valete: DtALOGI ARGVMENTVMi 
Β— 3 ERMOLAVM BARBARVM PONT.VE/; 
ronenfcm i Cui Panthcus a Iceretis crati cx praetorio Mon/ 
7 fortis:quod ipfe Magnificetia Regia extruxcrat;Vcronam 
ξ redeuntem ad Caldarium uicum Chriftophorusi & Fratres 
νχ I Bandg liberali inuitationeremorantunEumq;lautisi& mu/ 
J nificentiilimis dapibus in ampliilimis eorum edibus triduo 
accipiunt: Ibi Alcardum Pindemontanum Phyficorum optimum i Hermo/ 
laiqi amiciilimum non longe abeffe intelliguntiatq; acccrfuntjPrimo die Rc/ 
giunculam Caldarianam Tyro quodam ex incolis indice Hermolaus i Alear/ 
dusi & Panthcus angulatim pcrueftigant.Sequenti die poft epulas de Balneis 
fadliciis fermo exoritundequibus fit in ucriperam ex multis au&orumfen/ 
tentiis non inutilis difccptatio. Tertio uero die naturalium Thermarum ratio 
phyfica accurate recfdicunDe Fontium quoq; cfTccftui 
ξ£ peculiaribus obferuatio adeuntibus l abeuntibufq; feruan/ 
da fit i in medium affertur* Ex Primi Diei Confabulatione Annotationes. 
HERMOLAVSALEARDVSPANTHEVSJNTERLOCVTores* 
PANTHEVS* 
ERI Hermolae in ludranda Regiucula Aleardu 
s 7;w<)a!i ciue optimu fummopere deiiderauimus: 
r Ξ Nunc ex Incjlino audiui no longe abhinc diuertere* HER* 
c W) Veru nefFacilem profecdo nobis fortuna offert occaftone* 
Vel Vod en necluluimi;ls,bodie eo euocato abfoluamus: 
L— jfec| ubinam edf PAN, In pratis faluianis apud Fracifcum 
Aleardu,HER,0 qfoelix hofpitiu:atq} confuctudo iucu/ 
didimaPAN, Vis illum ad nos euocemfHER*Volo inq:infccndc iumentu: 
eucp huc meis uerbis accerfePAN,Lubcntidimc.HER,Aleardus alter Ma/ 
chaoni Alter Afclepius nodro acuo ed:auxiliaribus pharmacis dedinet a cada 
ueribus euolantes animasfPhilofophantium omniulQjios ego quide nonmi 
facile Princcps& habcturi8C edPAN, Audiui iadudumaion paruu ergo lii/ 
irum hodie mihi acceflifle tanti uiri hac nuntii opera beniuolen/ 
tiam inco:HER, Vos ego interim tantifper dii redieritis iilhac in fpccula ex/ 
pccdaboPAN, Huc aedutu aderimusimodo illum inucnia:HER,Attcnditis 
ne ChridophorelSC uosqui adedis Bandxquato defidcriolquataq?animi ala/ 
critatePantheus noder citato doilarii iumenti gradu ad acccrfendu Aleardu 
fcraturfCHRI, Fertur fane iuuenili ardoreiq? ea xtas ad ineundas amicitias 
procliuidima ed,HER,Vera narras.& Panthei noui geniu:Qjti quaii erudi/ 
iit admiratorino ad rem fuam acceffide cxidimatifi talium ab 
omnibus expetendam omni lenocinio ambire ualet amicitiatmira obferuan/ 
tia omnes excolitlSC docdos ueneratur* Ed quippe humano ingcnioiSC animo 
manfuetoidifeendi autem cupididimo:5C corpore patientiflimo:modo 
fuperuiuat in nodrxfamilix officina formatus propolitufq* comprobabitur* 
CHRLEius indoles futura: probitatis indicia manifeda prxfeferre uidetur: 
HER,Non ab re auguraris, Redolet,nPanthcus uigore ac cum ingenuitate 
perfpicacitate quanda, Ed fane Veroneniibus peculiaris quxdam e coelo in/ 
dulgentiafatq? benignitas donataait quu alibi terratu oratoresi& poetx mul/ 
tis laboribusiSC fxculis fiant:Hic fponte di ab incunabulis nafcantunCuius 
rei tedes funt Claridimi Oratores Plinii ambo fenior l δί iunionapud quos 
collocare non uerear Cornelium nepote a Pio Pontifice Max*in Afix defer i/ 
ptioneVeronenfem femper uocitatum:8C a Plinio Padi accolam appellatum, 
CHRI. Audio Hermolae nonullos prxter exteros fcioli uideri cupientesiqui 
uetudam Plinioas gloria qaibufda argutiolis nuper excogitatislfur/ 
ripere conantur ,HER,Hoc a quocj minime audiui.Didici femper ex prxee/ 
ptoribuslnec minus a recentoribus feriptoribus PliniosambosVeronam pa/ 
triam habuide* Verum Paucis diebus nefeio quxdam altercatio 
Pliniiduo 
Cornelius 
nepos* 
b Ex Primi Diei Confabulatione 
de ifthac re inter Bcccariami66 Pantheum rcdicritiab eo fcifcL· 
tabimur quas fuerit altercandi caufa.fcd interea ad Veronenfes redco:Ha in/ 
fuper conie&uraiqua in gfcminis uetuftiffimi arcus portibus inferibi uoluit. 
Vitruuium omnium eminentiffimum inter Vcronenfium inge/ 
nia enumerare contendam Poeta: celeberrimi funt clegantiflimus Catullusl 
lepidiflimufq; Maccr:66 Pomponius fecundus:qucm Plinius 66 V ateml66 ci/ 
uem fuumiS6 ex nobiliflima familia natum defcribit.Prxter illam 
ingeniorum multitudinemiqux fe domi continuit.Excclluerc femper in Flo/ 
rentibus Italix academiis in omnigena peritia diuerfo xuo cofu/ 
matiffimiVeroncnfes:Inter quos nefas ducerem prxterire prxeeptorem meu 
Guarinuminon modo latinxfgraixqj lingux 
corruptelx indefeflum exterminatorem :ac latii eloquii induftrium recupera/ 
tortmtln uniucrfum hanc patriam illa omnium rerum opifex opulentauit:uc 
in ea non folum miremur fecunditatemifed qmnium frugum bo/ 
nitateml66 cxuberantia.Memini me iuuenilibus annis Euoenio Pont.Maxi* 
σ 
Vniuerfam pene Italiam peragraile.Deinde Pio.ii.R-omano Pont* Peruiinai 
66 Gallicam legationes obiirtejln quibus multorum hominum urbesiSC mo/ 
res quom uideriminulla me (ut fine aflentatione loquar) xque obleftauit ac 
Verona noftra urbium omniu ornatiflima:Nec iniuria quidem .nam fi eam 
exomni parte diligenter infpidmus:fi iltus iucunditateift regionis apricitate: 
Si coeli clxmentiam contemplemunquid eo amaeniusf delccrtabiliusf 
quid fuauiusfinfurgunt uifu pulcherrimx geminx in collibusarcesfin urbis 
medio tertia fubiidetlCiuiu munitiilima defenfacula:Interfccat illam no mo/ 
do omniu amoeniilimus Athefistfed multari mcrciu fubuctrtura co/ 
modtffimus:Cuius impetuofas undas lapideo iTeftudinatoq? fornice pontes 
quattuor iungunt urbis uicos. Stant ad uetuftatis tcftimonium triumphales 
arcusi 66 Amphithcatrum:66 plura xdifidorum monumenta multis faeculis 
collabcfacilatajRomanifcp inferiptionibus ornataPrxtereo recentiores urbi/ 
cafcp xdes:ac magnifica 66 excultiifima templa. 
Qjiid prxterea in agro Veronenfi utenfile non modo non nafcai:fed etia no 
egregiu fittSi collinam eius plaga fpccrtesiin ea oliuiiuini pomoruc]pi66 boni/ 
tatemi 66 fertilitate facile inueniesfquod alibi eftiSi planiciem perquiras 
triticiaifabaliai66 alia id genuslleguminaipaftorida rei pecuarig utilitateibu/ 
bulam la<rtisl66 ouillam uellcru prxrtantialcopiaq; no defideres. 
fi montana fcrutaberejfunt in montiu fuperciliis adiumento colone 
lapididnxifodinx exdux fyluxiTum ad rem ignariaiTutn 
ad omne xdificioj* referam cadentes undiq? riuulosf 
torrentes!66 uid inter omnes lacus celebratiflimu 
prxter circunftantiamedia quocghyeme florentia uiretaiac munitiilima ca/ 
Vitruui? 
Catullus 
Macer 
Poponius 
Secudus 
Guarinus 
Arces tres 
in urbe. 
Athefis 
fluuius. 
Amphf 
theatru· 
Agri Ve/ 
roncnfls 
laudes· 
Benacus 
Lacus Annotationes 
a<3 oem Ganea pifcium eft coceptaculum: in quo lingularis 
toto ia orbe notiflimus undiq* ad palatu expetitus carpio eft:Eft deniqjVero/ 
neniis ager no modo ad omne frugu annona uberrimus. Sed ad oia aucupii! 
expifcatioisiSt u enatus obleftameta uoluptuofifrimus.CHRLSed cuina hxc 
externo de agro nro facile pfuadeamus4HER4R.es ipfa in cofeflo efbCHRI* 
Hxc quopia alio narrate apud alienigenas creditu difficilia uident? i At te Her 
molae referente!cuius aucftoritati fidei pondus ineibaudietes plane tuol aequi 
cfcent teftimonio:HER*Teftor deum fmortale nullo me nimiae charitatis in 
Veronefes meos affoftu comoueri* Verum folidaueritate miti.CHR.Sic 
HER.Scd credimus Pantheu adhuc ad Aleardu pucnifle«CHR,Si n5dum 
puenit haud longe(ut opinoOabeftfILLE.Hic quoad ueniat ambos morabi 
mur:PAN*Hcus Coloni.Eft ne hic ille omniu pitiflimus Aleardusf 
AL.CciTo foras afpicerei Qjfis me ta honorificis uerbis iquiritfhic 
me faluus fis pftantiflime omniu.AL.Et tu quoq$ fai/ 
uus fis adolefcetiu dmniu optime*qd tu infoles ad me in huc receftumfQjia 
tu ex habitudine tua integra cofpicor ino ope indiges mcdicatPAN.No indi/ 
uenio ut te ad Hermolau antiftiteiqui te apud caldariu uicu pftolat? 
adduca*AL;Hem apud caldarianos fontes e Hermolaus^Aliquo ne obfecro 
male torquet? morbof PAN «Nullo incjtat uoluptatis gratia illuc diuertit. AL* 
Magno me liberafti metU4fed q diu ibide efLPAN.Heri uenimils ut audiuit 
te no longe abeflfcad te accerflendu me ire iuffit.quom te plurimi faciat Her 
molauslSt diligat:tum quia heri in modu defiderauit.AL.CurfPAN* 
Ab eo audies: AL. Tecu ego pofthabitis oibus ad eu accelero.heus pueri gra/ 
dariu equm adducite* Properandu mihi eft ad Hermolau de nobis mul/ 
tis ante anis optime meritutPAN» Eft fane Alearde tibi q nitiduiqq* cadidif/ 
jfimu iumentu.AL.Et mihiiSt ufui eft:PAN*Omnia illi infuntiQjig 
aequabiliter ad regula in formofo equo defiderari folentteaput argutuinigrica 
tes oculimares aptaeibreues auriculxiceruix mollisidenfae in dextru armupfu 
fx iubxilatui8t torofum pecftusiuenter fubftricftusirotund? clunesiSt caua ma 
xime per lubos mihi in delitiis eft.PAN.Sed q idoneus 
eft ad molle uedationef AL.Nullus magis eo idoneus.oes afturconesi toluta/ 
riofcg leni inceflu facile uincit:ut nec quietius lecfticaria geftatione quis uefta 
ri poflittfed quid fubridesf PAN* Dicam.profecfto mihi medicilSt faert anti/ 
ftites fapere uidentur.qui in euitandis uitac incomodis eodem annituntur ftu/ 
dio:AL,Cur itafPAN. Minime aptos ad geftationem fuam fternacesl fucctif 
fariofep quadrupedes arbitrantur. inqtfed omni diligentia elabo 
ramus eos nobis efleiQuibus non uulgaris gradus.fed mollis alterno crurum 
explicatu glomeratio placidam ueluti in letftica ad hominum falutem prxftat 
uedlationem.atqui folo infultantifpirantcj e naribus ignemiSt faltim calcibus 
Carpio pi 
fcis. Ex Primi Diei Confabulatione 
aera fcriunt:ad defultorios i uiros / di belligeros heroas faciunt: 
PAN. ReCte iudicas:eundu eft.AL.Eamus.uos pueri fequimini* Interea nos 
hanc fedentariam itineris defatigationem lepida fcrmonis jucunditate lxui/ 
gabimus:PAN.Sic uia minus lxdet euntes:AL. Q uantum confpicor di cffi 
giel di ucrnaculxlingua: concinitate ex noftris uideris. PAN, Sum etenim. 
tibi nomenfPAN.Pantheus. AL. Vnde noua 
PAN. De induifria:omnium enim cxlicolum xdisVeronx redicimus fum: 
hinc nomen ex graia nuncupatione fortedatum eft. AL. Calles litteras grx/ 
casfPAN.Non calleo.uerum in dies elaborojut grasca eruditione proficiam'' 
AL.Dictex aulicis Hermolai esfPAN. Sum ex familiaribus unus a fecretis: 
cius di&ata anotatoi demandojfucciiiuas horas i ille audiedojego ucro anagno 
ftes legendo pariter confumimustqua exercitatione nt:ut quicquid in me do/ 
ftrinx eftlex illius uberrimo fonte affatim exhauferim.AL. Oratoria hac in/ 
tentione tantum uero potiflimum. 
fed omnimoda: dodlrinarum facultati ocium ftudiofe impartimunnuc gem/ 
matas rhetorum elocutiones modo dele&abiles annalium narrationes expli/ 
camus.interdum admifccmusiSC poetices flofculos.Licet hoc rarius. AL. Ac/ 
curatam Hermolai ab incunabulis in liberalibus ftudiis diligentiam no igna 
ro canis.Repeto enim a tenerisCut aiunOunguiculis cum illo mutuam beni/ 
uolentiam fub Guarino ciue noftro bonarum litterarum 
ptei q ingeniofel q faciliter Hermolaus adolefcens in utraq$ lingua iam tum 
proficiebat:ut tenello xaolSC poeticenl di oratoriam fupra astatis uires breui 
percalluerit:Q_uem crefcentibus annis eiusauunculus Francifcus Barbarusi 
fux tempellatis omnium litteratorum latiniffimus limata eruditione con/ 
formauitlcxpoliuitcpiut extra omnem judicii aleam Hermolaus effet.Verum 
poft adeptos pontificios honores aetate eius iam ingrauefcente profanis ethni/ 
eorum lectionibus abrenunciafle arbitrabar:?AN. Non adeo ab illis «fe pe/ 
nitus abdicauit:haud quaquam non nullorum nimium rigidam imitatus fe/ 
ueritudinem i Quin eis interdum fuum condonat ocium : fibiqj inter talia 
legenda diuum Auguftinum in Academicis licet fub alterius perfona patro/ 
num parat/atq; defenforem:Qjji Ciceronem fuumifapientemq? appellat:8C 
ab ipfo in lingua latina philofophiam incohatam ei!ei& perfeCtam nulla has/ 
fitatiene fatetur:Tum in confeflionibus fuis ne utiq perfonatum eos ex pro/ 
feflb damnantem linguam Ciceronis miranturipeCtus non itatquinimo 
q> affeCtum mutauerit ad deum preces i& uota 
deiideria eadem non habuerit:q? ei omnis uana fpes euiluerit:q> immortalita/ 
tem fapientig quxfiuerit xfta cordis incredibili.Poftremo q? furgere iam ccc/ 
perittut ad deum reucrteret.Cuncla hxc Ciceronis munus fatetur.uniq; pror/ 
fus illius libroiqui uocatur Horteniius i omne fux ialutis occaiionem rettulit 
Hermo/ 
lai epi Ve 
rofidau/ 
des· 
Fracifcus 
Barbarus 
Legendos 
cfle genti 
!es auCtoi 
res Annotationes 
acceptam :non enim ad acuendam linguam liber inquit ille offerebatur i nec 
locutionem mihi.fed quod loquebaturlperfuaferat:Ad eundem modu Her/ 
molaus cos fomniculofos fomnium xgroti Hieronymi uapu/ 
lantis ad tribunal obiectantmec illud faltem cogitantes illum ipfum Hiero/ 
poff repetitam deinde (fatim Ciceronis lectioncmlpcriurus 
a Rufino argueretunetiam grauiflime conquerilq? fibi ab illo fuamet fotn/ 
nia obticerentur.AL. Non reiiciendis tantorum utrorum innititur Hermo/ 
laus auctoritatibus. Qjix hactenus ignoratas a me fateonfed nufquam ani/ 
mo excidcnt.PAN. Scias uelimiomnia Hermolaum penfato examine truti* 
nariiPrxtcr gentiles feriptores indefefle tame Pontificios fanctorum patrum 
canoncstac Cxfareas fancliones alternis euoluimus:Thcoloaicasi6C Dei i SC 
D 
coeli contemplationes animo ilibrifqjuerfamus. Nunquam HieronymilAm/ 
brofiil Auguftinii Gregorii paginx e manibus noffris excidunt: Vt nulla no/ 
bis fine linea eat dies:In Hermolai conuiuiis folum lectoris acroama auditur* 
Nufquam enim apud eum fine le<tionc prandetur!coenatur ue:ut conuiua/ 
rum uentremiSC animum pariter oblectet.AL. Hxc quoqj Hermolai in ha/ 
giographis continua meditatio non diferepans eft ab ea (cui ut memini) in 
Academia Patauina multo fudore noctes atqj dies affiduus nauauit. PAN; 
Qjiom adhuc aliquod itineris inter if i cium fuperfit. Pofteaqua in id Sermo/ 
nis deuenimusinon conticefcam in reliqua eius uita raras in paucis tiirisdo/ 
tes. Qjia fit humanus i facilis i. affabilis! cuius comitas fit non fine feueritatel 
necp grauitas fine facilitatctVt amici ι δί commcndarx oues talem paftorem 
pariter uereantur i δί uid extollam fupra gregem dominicum fpc/ 
culatoriam uigilantiamf Vt merito epifeopi nomen fibi mi/ 
fericordiam in calamitofosf Qjrid largitionem in egenosf Q uid fubfidium 
in oppreifosf Qjiid iuftitiam in bonosf feueritatem in malosf Iniu/ 
riarum itnmemor eft.Omnibus beneficus f de fe etiam male merentibus in/ 
deficiens elargitor i euangelici dogmatis non obliuiofus lector: Q uid me/ 
morem in domefticos humanitatem! familiaritatemq$:uel (ut ucrius dicam) 
pictatemf Qtiaomnes ut filios admonet i inifruit! corrigit! fouct i ategam/ 
plectiturfQ uid referam moderatam frugalitatem in domeftica fupellectile: 
in quotidiano conuictu i ut quom maior reddituum facta eflet acceffio: Ex 
quoaTaruifihaad Veronenfem ecclefiam eueetus fuit l nihil circa cultum 
mutaueritf nihil de uitx moribus i tantacp eft ufusmodcratione:ut nihil flu/ 
entius uixerit i q ueftigio fteterit edam maiorem fortunam 
fecutus : Nulla ei ueftium mollicies mulla argenti J auriq; anaglypha uaias 
miiqux pontifieix dignitads exiflimationi i autfacrorum dignitati conuc/ 
niunuNulla gemmata equorum frxnai aut ephippia oftro collucendaiCu/ Ex Primi Diei Confabulatione 
iusmenfa nullas ornithonis popinales delicias! nullas fluuiatilis i marinxq* 
Pifeinxarteparatas faginas nullas aliunde magnis pretiis euedas ad ga/ 
neam dapes nouit i Solas enim corrales aues i di uernacula edulia repullu/ 
lantem quotidianx famis neceifitatem pariter fedant: Ccrnamq; crebrius 
ex Oporothecis nucum l 8C Pomorum ex prompta bellaria l quam ex xois 
plagis eboiTo liquore condita Tragemata eludunt: Qjiid munificam libe/ 
ralitatem extollam f non in fcuras ridiculofos 1 non in ludiones i non in pa/ 
raiitos uoraces: Sed in familiam nobilioribus parentibus ortam i compofi/ 
tis moribus ornatam l δί a fe domi fadam.quod eft fignum non folum con/ 
tinentix: fed etiam diligentia:: In qua funt plures litteris magis: quam 
ulli Teruitio mancipati: Illam potiilimum ornat Antonius ille Beccarias 
Veronenfis omnium eruditorum noftro xuo xqucgrxce i quam latine faci/ 
le Pdnceps* Cuius Bibliotheca l atq? ledio graia eruditione mihi magno 
ufui eftt Eum fi quidem Hermolaus dodorum omnium prxfidium:& 
columen.Sacerdotii honoribus decorauit: non mediocriq? annuo prouentu 
locupletauit: Non item in cognatos locupletes Hermolaus i non in ambi/ 
tiofos honores f non in faturandam libidinem prodigaliter i Turpiterqjdif/ 
fipat: quom ipfe non intemperanter concupifcat. Sitcp potius elegans l qua 
Magnificus ♦ Splendidus quam fumptuofus: omni diligentia mundiciam! 
non affluentiam affedat. Verum partem l qux ex Chrifti peculio fuper/ 
effc i in eius pauperes alendos in famelicam religioforum mediam releuan/ 
dam l in nubiles puellas patrimonio indigas honeftis maritis copulandas 
pie i decentercp difpenfat* ALEARDVS. Pium i fandum 18C rarum in hoc 
xuo mihi Pontificem narras* PANTHEVS. Teftis eft patria, noftra i quot 
ciues ob pudorem fame quandoq; laborantes fecretis muneribus fuften/ 
tat. ALEARDVS* Et hxc a noftris audiui * PANTHEVS. Vis dicam* 
Q uam Hermolaus arbitratur Deo gratiorem elemofynam t ALEAR/ 
DVS.Q Gam f PANTHEVS* Sumptus quos in opere faciundo erogat. 
ALEARDVS*Cur ita ( PANTHEVS. Vna adione duplex coronarium 
fe reportaturum prxdicat: Primum i q? redditus fuos (ut decet) in pios 
ufus rite diftribuit: proximum i q? operarios defidia marcentes in fudore 
uultus eorum Panibus uefei exercendo cogit t ALEARDVS. Perquam 
Chriftianifljma Hermolai fententia hxc eftf Sed dic/quandoquidem ego 
a Patria multos annos abfui f inceptas illas pontificix curix moles ad huc 
ne abfoluit f PANTHE VS.Geminx in Vrbe extremas architedorum ma / 
nus expedant f Tertia Itidem prxtoria j hinc ad Sextumdecimum Lapidem 
in Monfortis pago: cui ditio pontificalis utroq; fccptro imperat. ALEBAR. 
Antonius 
Beccarias Annotationes 
DVS· O bone Deus; Repeto i quom Puer eflem f illas uidifle prolapfationi/ 
bus labefactatas i latebris exeas l fituq; fordido fquallcntes: Vt uefpertilio/ 
num cauernofa habitacula crederes. PANTHE VS* At nunc ereCtx i iUu> 
ftratx l 5C multa Hermolai impcnfa l atq; ingenio elaboratx in oculis omni/ 
um collucent: aduenientem nobiliffimum hofpitem ho/ 
iiorificentiffimc fufeipiant * In his tamen ad luxum non expolitxTranflu/ 
centium externorum marmorum in crurtationes l & politurx confpiciun/ 
tur: Non uiridantes Ophitx l non fanguineis guttis Porphyrites f non liby/ 
ca l non Phrygia repercurta Luce oculos hebetant metalla: Sed ex uariis 
;Veronenfis montani agri Lapidicinis i Rubris l Candidis i Nigris / & fui/ 
uis maculis nitentia faxa pro ftrucrturx modulo omnem fabricam decen/ 
ter exornant ♦ ALEARDVS.Q ualia funt xdium diuerforia ( PANTHE/ 
VS* Dicam equidem * Memor Hermolaus prifeorum Patrum fanCtioni/ 
bus non fubftru&iones operum infanas pofuit: Non eft lepidi admiran/ 
dam Regiam imitatustNon magnificam Pauli Bafilicam:Non auream Ne/ 
ronis cum Cadentium 1 Orientiumq; fyderum ccenationc:Non «M «Scauri 
triplicem fccenam 1 Non Magni Pomp« Qu ad rato lapide Amphitheatrum: 
Non Dxdaleas itinerum ambages: nec Labyrinthi occurfus i Recurfufq: 
inexplicabiles xmulatuseihScd Lateritio pariete Vertibula i Atria f interol/ 
lunaribus interftitiis periftylla l Cauxdium l pergulas I Cubicula dormito/ 
ria! Sacella pro re diuina i bibliothecas 1 Cccnacula 1 Triclinia 1 Culinas f 
Apothecas l Penarium 1 Horrea l Promptuarium l Prxfepia teftudinata l Tor 
cularia 1 Trapeta 15C coetera id genus 1 loca 15C Ruri opportuna 1 8C urbe 
accurate fabricatus eft iqux ufui magis hominum quam uoluptati 1 de/ 
liciifq; efle poflfunt; ALEARDVS* Prxful hic dignus: quem Patrix no/ 
rtrx 1 Chriftianxcp Relligioni Deus xternum feruet: Heus Panthee hac 
dulci confabulatione Caldarium peruenimus incauti :5£ cccum in fpecu/ 
la Hermolaum Pontificum decus i atque doctorum uirorum iingulare 
prxfidium: QUiem unum prxter omnes obferuo l atque ueneror.PAN/ 
THEVS· Per quam agilis Alearde ex equo in pedes difiilifti * Heus pu/ 
eri (tabularii iumenta hxcad equilia adducite: fudorem J di frontem cu/* 
riofe extricate: frenos detrahite: in gradum Lenem fenfim prouehites 
quoad laflitudinis incommodum 1 alui folitum l ac naturale prxfidium 
eliquauerint: Dein ientaculum hordeum 1 Herbidumque large apponite j 
ALEARDVS Panthee ad Hermolaum afcendamus.PANTHEVS .Sed 
cccum illum ad extrema fcalarum limina tibi obuiu; ALEARDVS* Hem 
qualis in tato Pontifice bonitas 1 atq* VS*Gaudc® Ex Primi Dici Confabulatione 
Alearde te multos iam annos non uifum i nunc reducem i & incolumem ccr/ 
nere: non immemor prifex inter nos mutux florentibus annis beniuolen/ 
tix. ALEARDVS. Lxtor & ego inexplebilitcr tuis facris manibus ofcula 
figere l magnaq; pertentant gaudia mentem: Q_uom me a tanto Domino 
nedum diligi: Verum etiam unice amari fentiam. HERMOLAVS. Te 
multis rationibus inter beniuolos meos prxeipuum excolo. ALEARDVs 
Gratias ago. HERMOLAVS. Sub hac porticu coronario hederacei ui/ 
rorisopere conueftita tux uedationis defatigationem recreemus. ALE AR 
DVS. Libenter hoc faciam: 8C te poftquam fedimus Requietius audiam.· 
Dic Hermolae. HERMOLAVS. Priufquam Panthee Alcardo aperiam: 
cur eum huc accerfiuimusl uelim dum memini:mihi enarresiqux fuit fu/ 
periotibus diebus inter te f&Beccariam noArum quxftiuncula de Plinio/ 
rum patria l difeeptationis initio affueram: at uocatus ad feueriores offi/ 
cii paftoralis occupationes: quo fine quxftionem diremiffis ignoro: inter/ 
rogatus nancp de hac re a Bandis nuper dum te 8C Aleardum moramurl 
quid certi refponderem non habui. PANTHEVS. Adhuc caufa in qux/ 
ftionc eft. ALEARDVS. Eft ne ff>rtaffis dubitatio de Pliniorum patriaf 
HERMOLAVS. Eft.ALEARDVS.Q uistam uxeors eft i Qjii nefeiat 
Plinios Veronenfes: quis nobis hunc nodum in lxuiffimo Scirpo moueti 
rem liquidam obturbat :patrixq; noftrx tantorum uirorum glo/ 
riam inuidet.HERMOLAVS;Piares hoc xuo funtiqui nullo liuore: 
ut aiunt l addudh.At pro ueritate flantes-non Veronam l fed Comum pa/ 
triam efle Pliniis ambobus grauium aucilorum innixi teflimoniis autu/ 
mant* ALEARDVS. Hoc nufquam audiueram .PANTHEVS. Vt res 
fe habeat ordine Pandam. HERMOLAVS. Pande Panthec:PANTHE/ 
iVS.Non nullis ante diebus Plinianus Codex non uulgaribus graphia/ 
fii ftili lituris exaratus l fed infueta imprimendi arte tniigni litteratum 
characfferc confcriptis in Hermolai carnationem fupra epulis allatus eft. 
Accurrunt omnes noux rei uifendx Audio l curiofior cao oculos ad in/ 
feriptionis titulum coniicio ♦ Plinium Nouocomenfem lego: Primum ini/ 
preflbrum erratum arbitratus fum. Eofq; lapfantibus uerbis damno.Bec/ 
carias praeceptor audaciunculam meam arguit: eo magis animo commo/ 
ueorille non errafle quicquam feriptores defendit. Hinc altercationis mi/ 
tiunv ALEARDVS. Admiror Beccariam i cur non magis patrix Partes 
ageret i q exterorum .PANTHEVS. Hoc abeofadtum puto:meiiut fx/ 
pius aflolct i excitandi ingenii gratia .HERMOLAVS .Sic eft . ALE/ 
ARPyS, Attamen non debuerat ingentilicix glorix periclitationem: fed 
quod erat illi hac caula PANTHEVS. Dicam grauiflimos 
Difputa/ 
tio de Plil 
nioypria aucdores in medium afferebat in uirorum illuftrium uitispdtiflimum TraS 
quillumtin chronicis Caefariefem Eufebiumjin apologetico T ertulianum. AL. 
illif PANT. Liquide Plinium feniorcnvNoui Comi municipem fa/ 
tentur. HERMO. Sinis Panthee hanc caufam fine tutore perirefPANTH. 
Minime uerum eos in ualli fronte obiecit antefignanos Beccarias: ad quos 
profternendos ‘ualidis procerum idtibus opus crit.ALEAR. Efto pro patria 
animo imperterito. PANTH. Sum plus fatis.HERMO.Qjrid refpondcs 
Panthee audloribus tuas plagas expecdantibus:PANT.Laboriofum eft mihi 
Tyrunculo his ueteranis occurrere. fatis mihi erit: fi illorum uim exiuero: 
Tame quae mea fuerit defenfio ad Beccarixobiecfta renarrabo. ALJHoc fumo 
uoto arredtis auribus expedto.PAN.No inficior audlorcs eos magni poderis 
i ater dodlos δί haberi 186 effoca tn conditione ueluti exteri hoies falli pofle arbi 
tremur.HER.N6 arbitror ego Hieronymu in Cxfariefis traflatioe temere de 
ceptu qui q accuratiilimus in feribedo fuerit nemo eft qui ignoret.Pliniu eni 
no ab re potius nouocomenfemiq Veronenfem appellauit:PAN.Qjiid fimo 
ftraueroin aliisquoqj audloribuspatrixnome alternaile HieronymufHER. 
N5 facile mihi perfuadeasPAN.At fpero breui te perfuafum reddam.Recen 
(et hiftoria Eufebiana Enniu poetam tarentum natale folu habuiile: alioquin 
Silius 8C Mella illum rudiis ortu cnarrat.Perfiu praeterea uolateranis ciuibus* 
afcribit:quom ipfe feipfum ligurem atteftetur. HERiAdmiror hxc errata in 
Hieronymo omniu feribentiu diligentiiimo.PAN. Fuit inq accuratiffimus. 
Verum ei uenia danda editum quia in tranfferendo audtori Eufebio fidem fer 
uauitttum quia grauioribus ftudiisiofficiifcp diftridtusleam interpretationem 
notario ut ipfe aflerititumultuarie dicdauit.HER.De Hieronymo redte indi/ 
cas.At credimus Eufebium tam crafla halucinatione dcceptumfPAN.Facile 
eius errori manu praebuit quidam Samonicus ferenusjquem fecuti Eufebius 
Macrobius in cimericas tenebras re non altius excufla prolapfi funt.HERi 
Non putas K Serenum quoppia argumento mutatu tam obnixe 
Plinium nouocomenfem affirmaret ( Non credendum hominem hiftoricum 
adeo temere uacillafife.PAN.Dica uacillationis caufam.HER.Aufculto.AL, 
Rem nimium ad unguinum prffegmina rimaris Hermolae .PAN 
Alearde.auferam totius ambiguitatis nodos duorum xquiuocatio1 Pliniorum 
tanti erroris nubeculam commouit.In confefib eft Plinium iuniorem multi 
nominis fuo aeuo uirumiComu fibi patriam epiftolis fcripfiffoamplumq; ibi 
exuberapfqj habuifle patrimonium: quae res non nullos minus rem accurate 
penfitantes fefellit.Vt quod erat iunioris feniori attribuerint. Et Veronae per/ 
uetuftae patrix Plinium ciuem inuidere uifi fints HERMO. Tua hac ratio/j 
ne animum concutis. PAN. Addam qux tibiprorfus mentem confirment* 
ALE.Addas quxfo.HER.O uam pronior in partes tuas inclinaris Alearde* 
Annotationes Ex Primi Diei Confabulatione 
PANiMihi naq$ re hac frigide cofideranti uellit aure Caranus cSmunior itu/ 
particeps experrexitcg:Vt Cffarienfem fubtiliori examine/ac magis pcn 
iiculate trutinarer.C^uii chronicis fuis de iuniore Plinioinon aut feniore uer 
ba faciat .Idcoq; nouo comenfcm Plinium Sccudum dixit AL.Perbelle erit fi 
quos aduerfarios tibi proceres arbitrabant? in tuas militaturos alas deduxeris 
PAN; Audias quxfo:eodem Cxfarienfe aucftoreTito imperate olympiade du 
centefima decima quarta exVefuuio monte igniu depopulatione fuiiTeinulli 
ambiguum*HER*Nulli.PAN* Exiunioris Plinii luculenta ad Marcu epfo 
in cofcflo cft i auunculum eius Vefuuiano ilio periiiie incendiotquo ergo fieri 
poteft modoiquom Cxfaricnfis idem olympiade ducenteiima uigefima fecun 
da Traiani Imperio anno eius duodecimo fcribat Plinium fecundum Nouo/ 
comcnfcm i oratorem l St Hiftoricum fuifletextareq? plurima eius ingenii ope/ 
ra*Vf de feniore didlum putemus:fi annis iam antea triginta ad Vefuium pe 
Iuniore igitur ab eo feriptum manifeftum efttqui NeruxTraianiq? 
temporibus dodlrina rerum opulentia fundtifq? honorifice magiftratibus flo/ 
ruit:AL*Rem adeo apertam monftras*Vtcuiq; iiquidiiTima fit.nifi fit ille Ver 
uecum in patria natus.HER.Mihi alia fuborit? dubitatio.Qjia enuclees ue/ 
lim.P AN. Scribit Cxfaricnfis Pliniu Secundum Oratorem i SC 
hiftoricum.Hfc magis fenioriicj iuniori conueniunt:quom ille ex indubitata 
familia fuerit.Hic uero iunior ex illius forore Illeq; fumus ora 
tortfumufq; hiftoricus fuerit. P AN.Hxc quoq; omnia in iuniore fuifle mon/ 
ftrabo.HER.Hoc defidero.PAN.Prxter ualidiflimum illud argumetum:q» 
iunior fuerit feniorisadoptionis iure filius* Vt ipfe epiftola ad Capitone tefta 
tunQjuo merito ex familia dici potuit adda quid ipfe de fe in epi/ 
ftolisfcribat:quibusfe Secundu nominat. Altcra.n.adVoconiu Romanu in/ 
troduclt Regulum fic fe appellantem inquitlSecunde qd de Mode/ 
fto fentiasC'Altera ad Gallum edocet Corelium fibi amiciflimu apud Nerua 
imperatorem parcius fecundum Plinium uidelicet iuniorem laudafle: quod 
paulo poli eade epiftola fignatius declaratiVbi Corelia prxdicare folita erat 
Corelium patrem fuum in logiore uita inter multos amicos prxeipuos tame 
fibi parafle Secundu idi Cornutum;HER.Si extera (ut hoc} dilues obiedla: 
tibi acquiefcam.P AN.Nullam gruginis linguam notulam.HER. Reftat ut 
eum fcitnmu oratorem demoftres.PAN. Qjiis enim Plinii iuniorisxuo fx/ 
piusiuehementiusfatqj luculentius eo caufas quom plurimis ipfe 
teftetur epiftolis: Contenti erimus illa ad Suetonium: Qjia edocet fe ado/; 
lefcetitulum egregiam Iunii paftoris adlionem fufcepifletfufceptamq; defen/ 
difle.Aliaitem ad Capitonem qua fatetur fe undeuigefimo xtatis anno dice/ 
re in foro cepiiTe. Talibus enim iuuentutis indiciis* uid in matura xtate 
ab eo facilitatum orando putemnsfPrxter hunc oratorium labore/iquis eius Annotationes 
diligenter cuotucrie fcriptaifacillime intclliget illum 8C hiftoriasi& carmina 
fcriptitaifoqux cum comuni aliorum ueteru feriptorum ia&ura periifle ar/ 
bitrandum cfttHER.Tuis his attcftationibus plurimum mihi fariffacis.AL* 
Rcdtenobifcum agitur PanthcetCxfarienfem enim procerum ualidiflimum 
ad tua eaftra tranf fugam fcciftuHER* Vehementer admiror Beccariam no/ 
ftrumlextcrofq} aduerfx factionis defenforestam profunde in utranq? aurem 
confopitos curiofius non penfitaile.PAN.Magis admira/ 
bereifi crailiorem Mincrua oftcndcroAL. Re&c illud uulgatum«qua/ 
to iuniorcsltanto perfpicacioresPAN. Attendite qux eft altera uecer.< 
nofa ianoratio:qui plurimis 8C apertiifimis argumentis coarguutur .Plinium 
ad.xii.Traiani imperii annum minime fuperuixiffe quom ipfc imprimis a 
Vergilii interitu ad fe comentantem nonaginta tantu annos intercurriile de/ 
fcribattqux xui fupputatio uix in Vcfpafiani tempora incidittnedunvTra/ 
iani ad quem a Maronis exitu anni centum 6C.xxx\iii.interfluxerunt.HERi 
Tot circulis interpofitis non potuit fenior Plinius ad Traianum per/ 
uenircPAN· Recenfebo di aliatqux te magis confirmabunt*Vidit fane Pii/ 
nius(ut ipfe teftatur) Lolliam Paulinam Caii principis matronam fmarag/ 
dis margaritifcp opertam»Vidit Claudium Caium:5C Tiberium imperatores· 
Viditi56 indigne tulit Drufilanum Rotundum feruum quinquagenaria lan/ 
cem poflidere: Vidit urbem bis totam cingi domibus principum Caii 8i Ne/ 
ronis*& huius quidcmCnequid dcei&Oaurca: Vidit Tiberio principe prodi/ 
giofam hominisimolationem iublatam,(Quo igitur pacflo potuit ad*xii«an/ 
num Traiani perdurarejprxfertim quom natum eu annu fextu X quinqua/ 
gefimu condet deceifiileCEft di in promptu Fabii (Quintiliani teftimonium: 
qui imperante Domitiano oratorias inftitutiones feribens Pliniu iam defun/ 
<ftu indicatiHERPerfpicax tua approbatio· AL.Immo ueriifima»HER« 
Panthee alter infurgit cotra te acer primipilaris TertulianusPAN* At illum 
pro me iam dare uidebis.atq; in acie meas tuebitur partes.quid enim mouet 
illeiquod ad mea no faciat Plinium ille memorat Nouo/ 
comenfemlTraianiqjimperio floruide tradit:Hxc omnia ad iunioris Plinii 
iniinuatione planiffime faciunt.HERJllum ait prouinciam rexiile.Chridia/ 
nofcg fupplicio in magiftratu afferiiictquod feniori cdgruit· (Qui mefTincnfi 
profuit claffiPAN;Non eo inficias illum claili prxfuiilcifed clailis pfxfcdx> 
qux in chriftianos animaduertendi magis iuniori confonu ar/ 
bitror:(Qui tribunatu di amplos magiftratus fub imperatoribus gcilit* De/ 
mucp omnium fuprcmu conlulatum honorificentiilimc fub Traiano 
adminiftrauit· In cuius rei teftimoniu adhuc extat Panxgyricus 
piofus/argutusiuenuflusiatcp eloquentiflimusiin habenda imperatori de con/ 
(illatu gratia.Antc igitur Traiani tepora prxmortuo auuculo feniorc Plinio Ex Primi Dici Confabulatione 
ut memorauimusiTertulianus fuis in comentariis iuniorcminon aut fcniore 
indicauittquom potiffimu fub Traiano illa fuerit in chriflianos cruenta per/ 
fccutio* Hxc eadem aftipujatur Orofius de Traiano & Plinio fic feribens Jn 
pfequendischriftianiserrore deceptus Traianus tertius a Ncroneiquom paf/ 
fim repertos cogi ad facrificandu idolisiac detredantes interfici prxcepiflet* 
plurimicp interficerentur* Plinii fecundi/qui inter exteros iudices datus crati 
relatu admonitus eos homines prxter confeiiione Qtriftiihoncilaq; conucn/ 
ticula nil cotrariu Romanis legibus facere*fiducia fane innocentis confeffio/ 
pis morte grauemi & formidolofam uideri referiptis dico lcuioribus tepera/ 
uit edidum«HER*Alteri in finiftro cornu acerrimu tibi feciftiiutuidcoipro/ 
pugnatoreifinc hxfitationc pro te meret Tertulianus,ALE, Eia Panthee uin/ 
cimus*HER*Adhuc reflat heroum ualidiifimusomniu Suetonius fuperan/ 
liquido Plinium feniorem nouocomenfem autumat* Non illum in 
tuum uallum facile pellicias.PAN, Si non pellexero:faltem a fuis infradum 
abire coegero, Aduerfariorum duo pro mc dixere teftes, Tertio commentitio 
fides merito abrogatur,is enim mentitis armis prxm unitus uelut alter Patro 
cius ab Hedorc facillime fuperabiturXaruatam quando fuperinduitperfo/ 
nam detedusiaut cedetiautin fugam fe pedibus proripict,HER,Negas igitf 
Suetonii Non nego inq Suetonium.fed illud non efle 
Suetoniiiapcrta fronte nego,HER* Vide Panthee tie tibi nimium confidas* 
PAN* Q uxfo qui eo innituntur:in mediu afferant,fi uirorum illuflrium ex 
Suetonio feriptum habeant librum:in hanc uicp xratem quis illum ex dodis 
uideritiLegeritq; inuenineminem,fuppofita tm ac Plinianis codicibus perpe 
ram appofita iadant uerba,HER.Me in hac re titubare cogis,mihi naqj qui 
tot italicaslbarbaroruq? bibliothecas euolui,Non fuccurrit,Prxter,xii.Cxfa/ 
rum opuslgramatico§i oratoruq; libellumiquicq ex eo amplius feriptum ai/ 
diflc*fcd quid Panthcelfi aliquando in luce prodierit SuetoniusfPAN, Inte/ 
rea liquida mihi non turbauerim caufam,HER,Efto prodiit*quid tufTAN* 
Nec tum deerit ego a Suetonio non 
feriptu nouocomenfemTed a recentioribus additu:Vt pleraq; multa:qux tu 
p<erniciofa ruditateiTum iniqua malignitateexpunda 
uer£ ledionis ftrudura peruerfa conflantlaut fi fcripferit,hoc ex patrix Iu/ 
nioris cu interna fuerit confuetudotuel in ipfius gratia 
confcriptu crediderim* HER* Hac tua conicdura tibi nimiu applaudis Pan 
theetmagis placet quod de fiditio tcftimonio attu!ifli.AL,Non uercor fi ad/ 
eflet Beccariasiquin fmutatus ad tua uexilla tranffugeret* PAN. Etfi non his 
prorfusimutaruseffetraddo his aflcucrationibusX^uodillum in meliusfen/ 
tentia uertere copuliiIet*AL. Q uod Plinio magis defeipfol 
q aliis de eo feribentibus affentiendu efle* ANJlle etenim in pr$/ & ' * , , _ 
fationc de naturali hiftoria liquido confeilus eftife Verona indubitatu muni 
cipem.Qjiom dixerit.ut obiicere moliar Catullum conterraneum meu.AL* 
Qjiid hoc argumento ad tua defeniione ualidiug' poterat id ratio/ 
nibus rcfcllercfPAN.Nitebatur tamen Beccarias defendere no ideo Plinium 
cognominari Veronenfem.AL.CurfPAN* Afferebat enim conterraneu non 
unius ciuem urbis dicitfed unius regionis prope incolam haberif AL 4ζ) uid 
tufPAN. Ego uero ex Ptolomxo in dimeniione oftenderam Comum 
in Infubrium ad feptentrionem finibusiat Veronam inVenetia inter fe lupra 
milleiS£ centum (ladiis diftantibus diuerfa regione uod item ex»* 
Plinii Geographia planiffime Comum in decima Itali# regione: 
Veronam uero in Venetia ad Iftriam difpalatis capitibus feclufiti AL.Q uid 
tum Bcccariasfnum his cedebat rationibusfPAN* Minime.ac ueluti Hercu, 
lea Hydra rccifa ceruice una.'pluresexerebat:Contendens Cornu 
in ampla tanqua unica Tranfpadanx Galli# prouinci# quaii parua interca/ 
pedine iundas aflerebatrin quem hgc mea fuit dcfeniio.Hoc nomen Conter/ 
raneum non tam lata: fignificationis haberitquod ii eflettquom terra prxter 
duo alia iignificata tefte Varrone totum elementu dicatur* Q ui funt ad ex/ 
tremaThylenlaut ad eoum folis caput nobis ergo Conterranei funnquod mi/ 
nime fatendum eft. Sed ex diuerfo demonftrabaml ftridioris iignificati ciTe 
Conterranei uocabulum.Qjiando quidem tefte eodemVarrone a terra terri/ 
torium deducatur* Q_uod ex Pomponii fententia appellatur agroru uniuer/ 
fitas intra cuiufq; duitatis fines fic didum:q> magiftratus dus loci intra hos 
fines terreundi habet ius* Ex territorio igit ueriusl& fignantius Conterraneus 
infledituricj ab uniuerfo terrx clemcnto.Conterraneufq? is heatunQ ui eiuf/ 
dem territorii fub uno magiftratu ciuis cfbficuti Comilitones appcllantAQ ui 
in eodem exercitu fub uno imperatore merentlnon in diuerfo exercitutiic 
in eodem Gymnafio fub uno praeceptore condifcut.SC Co 
dues qui in cade duitate fub uno Principeiuel in re publica degunt. Ad eun/ 
dem modu Conterraneus non ex diuerfis 8C longinquis regionibustfed ex eo/ 
dem territorio merito appcllatur:Qjiod LaurcntiusVallauir noftro xuo ex/ 
ploratiflimi ingeniii8C poft illum recentiorcs fenfere.Exemplum de Plinii uer 
bis fumentes* inter conterraneum l 8C conciuem differat. Q uadoqui/ 
dem Plinius Catullum non conciuemifcd conterraneum fuum dixerit.Q uia 
cx infula agri Veroneniisi& non ex duitate ortus £uerit:Hac igitur de caufa 
Plinium Catulli conterraneum Veronenfeminon aute Nouocomenfem dice/ 
musfAL. His ne rationibus ueluti Herculaneo labore radicitus extinda nu 
exhaurit illa pullulatiofPANProiacuere paruper pftratae ceruiccs. 
fane Panthcc defeniio tua.n5 leuibus refellenda argumetationibus* 
PAN· Addam ad exaggeranda caufg comprobatione ipfam fane uetuftatem 
Annotationes 
Conterra/ 
neus 
Conium 
Terra 
Territo/ 
rium* 
Con terra 
neus 
Comilito/ 
nes 
Condifd/ 
puii 
Coticiues Ex Primi Diei Confabulatione 
nullo xuo quis longo exoletam :qux nullius eauillo rcpudiabatur.Dum Ve/ 
rona noftra fuis monumentis ftabittSunt enim 8C in duitate &C in agro fupra 
fex 8C decem epigramata lapideis tabulis grandioribus litterarum notis infcul 
pta: Q ux non minus fcecudam Secundorum fobolcmig praeclariffima uiro 
rum ac mulierum ciufdcm ftirpis nomina fepulchrali infcriptione teftantur* 
Et ne uos longa recitatione txdio afficiam:ex illisdigniora recenfere curabo. 
Primum eft ad Montorii caftrum ab duitate Tertio lapide diftans his uerbis 
in marmoreo fepulchro excifumiVidelicet 
‘Lxlif Vxori incomparabili.Q «Furius Secundus Maritus & fi/ 
bi uiuus fecit. 
HER.Hic ego abfentis Bcccarix Partes agam. Secundus enim non familix 
cognomenlfedordinis denominatio haberi poteft 2 ut Furius Lxlix Maritus/ 
Seciindus fuerittquom alterum prius habuerit. PAN. Nufq hoc lecftitatum 
eft apud antiquos fignatx latinitatis obferuatores l Vt primum i& fecundum/ 
aut tertium dixerint apud illos probro dabatur multarum 
Vxorum Vir unuslfed hanc tibi dubitationem adimam ex tctrafthico ciufde 
Sarcophagiiquo lamentabili/ac pio carmine Furius Secundus Lxiiam bene 
merentem fic profequitur. 
Funcfta iaces hic.fed uiuisaiiuefq; fecundo 
Lxlia tuo.debent nec bencfa<fta mori. 
Te tellus ifancftofq; precor pro coniuge manes 
Vos ite placidi:tu Ieuis oila tegas. 
HER.Carmina hxc fatis opinioni tug applaudutfadhuctamen aliquid xrugi 
nis reftat quod luculenter abftergas opus eft.PAN.Si tam facile reliqua i ut 
hoc anputauero dubium:Pro me indubitata ftabit uidloria:ca enumerabo 
fimplicienunciationc Epigramata qux nulla tibi dubitandi anfam prxftitc/ 
rint:Eft in columella ad caftrum uillx Francx fic feriptum. 
L, Aquilius SecimdusX.Aquilio Giaritoni.EcPublicixVenerix parentibus. 
PientXibertXibcrtab. 
HER.Nullain hoc fuboritur dubitatio.PAN.Eiufmodi in pleniorem fidem 
fubnedla primu in media Benaci ifula in huc modu cxculptu legit? 
Eppupa Albiconis.F. Secundus & Albanus filio pudent. 
Alterum ad Benaci ripam in hxc uerba eft. 
SexXxtilio Sex.F.Fabio Firmino. VTVir.Aug. Lxdlix/uerai& Secuda fra 
tri piiiSmo. 
Tertium in duitate huius modi profertur. 
L.Sollius.LX.Sccundo Pap.Ticinenfis iibi.PaulomxX.F.Maximx uxoria 
ALE.Prxtcr aliorum Epigrammatii quem enumerafti Panthce.Hxc 
pauca magnoiimo aperto inditio fut.Sccundoy gentem inter reliquas Vero/ 
Sccudo^ 
familia 
Verofi, 
Q/uri? 
Secudus 
Epiraphif 
um Lxlif 
IwAqlius 
Secudus 
Secudus 
Secunda Annotationes 
ncnfiu familias conutneratatq quom ccc Plinii getilicia*merito igitf Veronefis 
dicas:fi fcpulcrali faxo magna cognotoisiSe/ 
ptc infcripta onderefSecudofq; ditiffimos in agro polyzelano ambro 
fianu poflediflefALEXfoc cet ultra uicftoria coronariuXAN ♦ Du Bcccarix 
*>bie&a p uiribus refellere conor rimabudus in defenfione mea iingula uefti/ 
go;forte fortuna affuit mcx foliicitudini uirgilius zauarius iure Irarii ftudii 
mihi c5iu<ftiffimus,Qjii du animi gra rufHcai:ad me q .pgna 
tione nup a fe reptaungeniofeq; enucleata traimitteda curauit: Ex memorato 
igr pago in.D*Ambrofii facello lapidea: tabule quada uetufhtis maicftate ue/ 
nerandx exemplar in hazc uerba exaratu legendu ab eo perexpi. 
CalpurniaX.FPrifca fibi.EtX.Calpurnio quadrato patri Valerix*GF«Sccu 
die matriX.Calpurnio pudenti fratri .IIIILVir.Aug. 
HER.Opuseinterpte ad hac anologia difcutienda.PANJlla uobis ex vunio 
ris Plinii epfis facile redda*AL*,HoccupimusPAN,Ex huius inferiptois cer 
tiflimo tcftimonio cophedere cfEValeria fecuda Calpurnix matre l de qua in 
cpitaphiolfuiife*CPlinii fecudi uxq/ 
de res ex binis iunioris Plinii epfis facillimeelicit altera fe Calpurnia 
in capania ualitudinis gra fecedente fubfequi no potuiile efflidtim coquent?: 
Altera ucro fuauiffimis Calpurnix litteris per humanx am/ 
bx fi penficulate legantunapertiifime intelligent led:ores Pliniu iuniorem 
optimum 66 religiofum ad fandiifima fcrminamlfibiq? fanguine coniudiffi/ 
ma exaraiTe:fuerat4n.Calpurnia iunioris Plinii confobrina ex ualeria fecunda 
Matertera,HER. Quadrat hxc tua interptatioPANXfi: in maius ueritatis 
teftimoniu eiufde Plinii cpfa ad Calpurni u lut certififime putadu eiCalpurnix 
Patre.Qua pietiifime otidit quato ipfius Calpurnii defiderio teneat jEJxtat 66 
binx ad quadratu.Epiftolx:u na ’ de caufis fufcipiedis.Aitera de his q fuerint 
circalibros.quosde Eluidii ultione confcripfitl Eundem autem credimus Cal/ 
purnium:66 quadratum:quom ipfius Plinii moris fit breuitatis ftudentisibino 
mine in inferiptionibus unaiut pluritnu denominatione anotare.Si enim ad 
fuetonium tranquillum (Tranquillo uel fuetonio fuo prxfcribit ♦ Si Voconio 
Romano iRomanum uel Voconium folummodo falutatXx poflremo igitur 
Epigrammate hoc jinconfeflo eft Calpurniam Calpurnii quadrati i 66 Vaierix 
fecundx filiam parentibus:6C Calpurnio pudenti fratri pientiflimo Epitaphi/ 
um pofuiilc.ALE.Nihil hac tua indagatione accuratius fagatiufq? excogitari 
potuit.PAN .Infurgit mihii66 alia accommodiifima atteftatio* Sunt nancg in 
eode agro polyzellano bina epigramata Capitonis illiusiut arbitror monume 
taiad que dehiffcoria componeda Plinius iunior amiciffime refcribitjPrimum 
efl: in georgiano coleiqui Ambrofianum defpicit in hac litteratura exaratum. 
L.O<fouioX.F;Scaberin*Capitom.COdauius Capito patruus pofuit. 
Valeria 
Secuda 
Calpur/ 
nia« 
calpurni^ 
quadrat? 
Capito Ex PrimfDiei Confabulatione 
Plura funt de Capitone ibide monumeta. Sed logo fitu obliterata no leguntr: 
in Sacello Odorici ad caftru Otonis fitum rhotari regis 
nomine conftru&umjquodlinhunc modu legitur, 
vQ ,Pontio.Q_,F.Capitoni Domitia.L.Clara.V.F, 
HER.Plurimum hxc fane tuam adiuuant cam.ALE, Non modo adiuuantv 
Verum Luce Liquidius rem manifcftam arguunt.PAN. Satisne uobis hxc 
faciunt.HER.Satis inqua.PAN. Sed nc uos diutius morenextrcmum illud 
exproma. ζ) uod de tanto certamine nobis ui(floriam prxftat.Cldcnim nu/ 
per in aedicula Diui Blafii repertum efLALE, eft Panthee.PAN.In eo 
hxc uerba legi efLPlinius Secundus Augur Patri matri Marcellx teftamento 
fieri iuifitALE.Q uid hic teftimonio clariusfnum ucl folum coget aduerfa/ 
rios herbam darefPAN, Abroiit uctuftas ex lapidea tabula paternum Plinii 
nomwi.HER, Grauis iiquidem iadtura.ALE. Sed Panthce quibus propul/ 
Lationibus Bcccarias ifta refellebatfPANT.Qjiom difeeptabamus non hxc 
habui Epigrammata.me experrexitlut hxc diligentiflime explorarem. 
fi audiuiflet illelnon uereor in meam fententiam corriuailet.ALE. n if 
HERA in tandem Panthee ambos Plinios his qux 
in medium attuli i affirmare aufim Plinium Seniorem de Pulfo totius dubi/ 
tationis calculo Veronx nobiliilimum ex antiqua Secundorum progenie ci/ 
uem extitifle, Iuniorem uero Comum Patriam ut epiftolis teftatur habuifle: 
Adoptionis tamen iurefSecundoruq? propagine non prorfus a Veroncnfi fti/ 
pite uetufto eximo, Qjiom in altera epiftolarum ad Maximum.qui munus 
gladiatorum Veronenfibus promiTerat:Vcroncnfcs noflros appellat.in altera 
ad Falconem inter recenfendum ueteres poetas folum Catullum fuum. Q uo 
dam patrix amore £ut arbitror} obftricfhis denominetilnfuper ad Marcum 
Militii Aemiliam progeniem collaudans fe propemodum Veroncnfcm de/ 
monftrat dicens. Habet Militius Sarranam auiam Maternam non procul a 
me municipio Patauino.Hxc ille.qux conuicinitas non ex Como.quod a Pa 
tauio ad ducenta Miliaria diftat, Sed a Conuicina Verona computanda cff. 
HER.Sane hanc tuam fententiam nullis Rugis comprobaturos omnes cen/ 
feo, Prxter eoslqui aut inuidiaiaut obftinatione mutare mentem non norint, 
PAN.Sed ad te Alearde me coucrtor'HER.Et fi femp Aleardc te exoptatiiii 
me ofculariiampledliiac tua fuaui cofuetudine frui percupioiTamen externa 
Luce de te mirumimodu mihi defideriu fuit.ALE, Q uid eft q? tantopere me 
cuperesfHERAudies.nudiuftertius ex prftorio noftro in urbem proficifce/ 
banhic fuit obuia liberalis Bandarum familia:SC conftitutum iter mulcis pre 
cibusinterrupit:eius fiquidem tot fuerunt inuitationesiut queeunep non mo/ 
do Barbari agnominisl fed ipfas rigidiffimas cautes facile flc<5lereiatq: dei i/ 
pire potuiffent:Prxfcrtim me pellexit trium hoj: fratrum,Chriftophori loan/ 
Plinius fe 
nior Ve/ 
ron,· 
Plinius iu 
nior No/ 
uoco? Annotationes 
nisiSC Danielis libcralitasiatq; munificentiajQjroru humaniffima familiari/ 
tate fcmp ufus fumiatq; imprefentia utor*ALE*Hi fanc funt ciuestqui fplen/ 
dido rerum ufu Patrix ornamento eile non dcfinuut*HER, Ita eft uerum me 
non pocnituit huius morx l fane eorum ad largos rerum 
ufus ingenitam promptitudincm* Teftes funt in hoc agro admiranda: ftru/ 
durxl Duo Ifthxc prxtoria;qux non priuatam largitatemifed Regia muni/ 
ficentiam prxfeferuntf ALE*Sunt profedo taliaiqux ne dum agrelhbus atq$ 
montanis locistVcrum etiam cuicunq? florentiflimx urbi non mediocre ade/ 
eilet ornamcntum.HER. Viden qui funt Regales apparatus Attalicis ucla/. 
minibus non fecundif Non uidifti in conuiuiis geniali uultu largam epula/ 
rum copiam lomniumq? rerum ufus expromptam idiffufamq? redundantiam* 
ALE* Nihil mihi noui narras,Bandarum Profedo familiam ob innatam 1 i/ 
beralitatem de patria benemerentem femper magnifaciendam putaui:in:prx 
fentia pluris faciendam exiftimo,HERM«Qjixnam huius audarii gratiaf 
ALE* Ab hinc biennium mihi VenetiisOit nofti) degenti rettulerunt uiri ma 
turx probitatis non inficiendiiex prxclarillima infularum Cypro aduenien/ 
tes Bandarum progeniem excellentem animi magnitudinem prx fe ferentem 
in illaiad id nobilitatis laudor i tarifq; faftigium acceffiile:ut fibi ternas Patri/ 
dorumlac fenatorii ordinis uirorum Venetas familias egregio trium fororu 
connubio afciueritiIufh'nianamiDuodamiatq$ Triuifanam.HER.Rem non 
tam inauditamiq gratam narras*ALE* Addidere infuper exuetuita eoy. do/ 
mo nobiliffimu nnum Comitis Paphii natam Regali fibi matrimonio com/ 
parafletnon poterant non mirificis laudibus Carpathios Bandas efferre:cxtol 
lebantlgrandiores diuitiaram cumulosiimmenfam iugerum fertilitatcmtad/ 
mirandas xdium molesJofficioiiilima eorum largitatem,HER* Non difere/ 
pat igitur illa Cypria ab hac Veronenii liberalitasiSed cur terrarum lac pela/ 
gi intercapedine feiundi diucrfas fedes incolueref ALE «Tradunt annales(ut 
hi referebant) ea tempeftateJ Q ua Secundo Bello ?Chriftianx Militix inui/ 
diflimi Recuperatores Sacrum ChrilH HagiafteriumleBarbarorum mani/ 
bus multo fanguine ucndicaueruntlin ea plurimorum herorum deledu fpon 
te loannes Banda Veronenfis arduam difhcilemq; fed piami atq; pro Relli/ 
gione chriftiana neceilariam prouindam obeundam militaturus fociali Bello 
uirilitcr fufcepitjqui omnes relida patria ad Hierofolymitanam expeditione 
profedi funt* Vidoriaq$ magnanime potitiilnde redeuntes quieta Cypri fe/ 
de illedii Vbi prxftantia tantorum cognita*infignibusiqux nulli prx/ 
ter eos tam prxclari facinoris audores geftare fasefhNobilitateq* Cypria no 
modo Donati i fed ad quem dixi i Rerum apice non immerito peruenere:& in 
hodiernum ufq$ diem inter illius infulx primoresiSC funt 8C habentur* PAN* 
Partiu meagi eife puto«iiquid folidioris prxeonii ad huius familix laudes ad/ 
Bandx fa 
mi lix Co 
mendatio 
fa 
milia {Cy 
pro* Ex Primi Diei Confabulatione 
didero*HER*Qjiid qd iucudiusfqd dulcius*''qd magis 
uolupeAj audire xqle meu Andrca bada fenioris Chriftophori filiu:qui uireti 
flores xtatula ueluti iuuectslus alter Mopfus fuauiflimi Daphnidis imaturu 
obitu miferabiTrl Cocineq; defleuit:nu illu putas Aganippioliquoreiaut dul/ 
ci Libethridu necflare coalitufHER*Red:e fentisdllius fiqde mira catadi dul 
cedine mirifice captusiatq? deledlatus fumiadmiras ί ta tenero xuo dicedi gra 
lepore/ftilicp uenuftate:qtu carmine fit terfusleleganslcopiofusl 
& Perpolitus* AL*Q_uid hic terit florete fortuitu eftjfciuq 
cUurikJiuerritdn Patauina Academia iuueniles annos excr 
eet,AL*Cui illic potiffimu palfflref: addicflus indefeila 
lucubratioe laboriofas iuris PotifiriiiCxfarcicp optime ei 
cofultu el Veψ. audire geftio Hermolae cur te tm mei tenuit 
Ia apia* Pofl laucas opipare mefasiPoft munifica ta comitcrita phnane Bada 
ru benignitate e fpecula circuipedtaba hos undiq? furgetes colliculosipapine/ 
is cofpfos umbraculisippetua oliuitatei uirore femp uernarestquos 
puiESiinqbus AntoniusfPaulusiHila 
rioniMalcliusi&C reliqui ccenobit^i urbanas illecebrasimole/ 
Qiafq;fugitatesl56 traqlliore fcceilum cficupiicetcs a Piebeis turbis femori fi/ 
fallas iuco texercjuel caniilru lentis pkclere uiminibus tuto poifenuhortulos 
farculo iucrterc:felices uclgcmisiuel furculis ifercre arbores l areolas limi 
tg diducerc:in qbus iaflis ole&fgmibusiaut p ordine difpofitis piatis inducat 
icaturietiu fontiu irriguas undas illud Vergilianu coteplaotes· 
Ecce fupercilio cliuofi tramitis undam 
Clicitiillaicadcns raucum per lxuia murmur 
jSaxa cietifcatcbrifcp arentia temperat arua: 
PAN*Addam aliud ad tantx apricitatis amoenitate coaggeranda ni tua fim 
licritus ieueritudine*HER,Dic ipune.P ΑΝ,Νϋ hxc collina uoluptas Ifma/ 
riu OrpheaiSi Thebanu Amphiona hinc ad uocale Ebur hinc ad Calamos in 
flandos molliter alliciat.HER*Sinamus hxc Poetica, AL, Aliqd Pantheo in 
poetis condonemus*HER,Sic iubes Immo precibus cotcndo* 
ad relno explebat mente hxc forinfecus fpeculatioiregiuncu/ 
lam p fingnlas glebulas angulatim explorare cupiebaita uliginofi foli in cape/ 
ftri planicie foecunda lxtitia admirans:fed id muneris fine te obire noluiliima 
lac te his oris diuertifie intellexi:ut hefterna difceptaciuncula inter mel& Pan/ 
theu fuborta arbitrario tux docflrinx iure diffinires, AL,Si tuu 
aduentu refciifemiillico pro mea in te obferuantia huc tua de 
me opinione ne frufterjuereonquadoquidefis non fimiqui uoto tuo fatiffacere 
poifim*HER*Ex in genuitate tua loqris Aleardeifed unu fcio me nullo de te 
falfo duci errore;exeamus regionaliter fingulos exploremus cefpites* 
Andr, Ba 
da funera 
Daphni/ 
dis carmi 
ne deplo/ 
rauit. 
Caldaria/ 
ni ruris co 
medatio. 
Vergilii Annotationes 
AL. Opus cfl ex indigebis lndicarore.PAN. En homo ifte inter agreftes iiios 
no paruf exiftimariois fexagcnariusmltroncus fe offert more rurali per 
ferie regiois fituiPatrios cultus ihabitufcp ta dicatulefcj fcituie narra/ 
turu.HER.Quid Alearde homine fixo obtutu meririsf AL. Admiror Rure/ 
ftris hominis uiridiore habitudine: Viden utrufticani roborisiSC uegeri uigo 
ris fucciplcnuscj ubcrrimusiq habidiiimus fttf uc corporis mebraturaf 
q pacutis fetis hifpidus peiitora i brachiai atq; cruraicui canicies ipexaiSC hirci/ 
nu barbiciuiad ppetua ualitudinedcpedct.hf fane laboris parietes in oibus ui 
t^aerunisdegetcslpmifcuacibiiSt potus colluuionedifficulter dcpaftilfirmii 
integricp neftoreos uiuut annosdNos uero delicatiores antidotis pmunitiiRe/ 
gioluxu nutricati lyriisiarabisicoiiq; uoluptaribus educari limatural8C fubjta 
ria morxepripimur.HER.Sibyllx recitas utrifq; diueria 
corigerc arbitronQjiom illi trancjlla metis qetudine gaudeat· 
Hi uero anxia curay flueftuatione iadtemur. PAN. Audite obfecroi Prxrer 
VarroneiColumellafciiPliniumiAliofq; fcriptoresjq deledabili carmine Rufii 
canam extollat Vergilius Bcaritudincm. 
Agricola incuruo terram dimouit aratro: 
Hinc anni laborihinc patriam paruofeg penates/ 
Nec requiesiquinlaut pomis exuberet annus: 
Aut fcetu pccorumjaut cerealis mergite culmi: 
Proucntucp oneret fulcosfatcp horrea uincat: 
Venit hyems.teritur ficyonia bacca trapetis: 
Glande fues larti redeunt:dant arbuta filuxl 
Et uarios ponit foetus autumnusi& alte: 
Mitis in apricis coquitur uindemia faxis. 
Interea pendent dulces circum ofcula nati. · 
Cafta pudicitiam feruat domus:ubera uaccx 
Ladca dcmittunt.Pingucfa? in gramine lxco 
Inter fe aduerfis ludantur cornibus haedi: 
Ipfe dies agitat feftos:fufufcj$ per herbam/ 
!gn is ubi in medio.dC focii cratera coronanti 
Te libans lcnaeeuocatfpecorifcp magiftris 
Velocis iaculi certamina ponit in ulmo: 
Corporacp agrefh' nudant prxdura palxilra: 
Hanc olim ucteres uitam coluere fabim: 
Aureus hanc uitam in terris Saturnus agebat. 
AL. Etfi oiaVergilius elegaterilfta tn fignatiifime de agrefliu traqllitatc deca 
tauit.No miy> igii fi Pythiu oraculu Aglau Sophodiuiq Arcadu pauprimus 
fed gtate ia fenior terminos agelli fui nu| cxcefferatiParuuliq/ ruris frudibus 
Ruflici 
habitudo 
Vit£ Rui 
flricanx 
Comen/ 
dan<* Ex Primi Diei Confabulatione 
ac ineptis dapibus cotentus folidaiacimcera felicitate agebatmo modo Gyge 
Lydias omni Aula irreqetis follicitudinibus 
refertifltma beatiore non imerito adiudicauit*PAN.Putare me hic grade co/ 
mittere in patria noilra Piaculuiii in tara occaiione pterire fene Veronenfem 
Aglao no diffimileiQjie Claudianus nufq in 01 eius uita a Nataliciis ίάξ tc/ 
giuculg limitibus exceflifle*At potius fpotanea rclegatioe intra auiti foli nati 
uasfepcs feliciflimu ad tertia ufqj xtateiualidoq; robore Firmu uidtitaffe de 
cantat* AL* Non hac coprccor Panthee.Rara noflrx patria: laude coticefcas·* 
PAN.Non addas curreti calcar ibibulis totis(ut aiunOauribus facudi poctg 
deuorate iignantiilimu carmen*hunc in mpdu concinit ille: 
Felix qui propriis xuum tranfegit in aruisf 
Ipfa domus puerumiquem uidet ipfa fenem: 
Qjii baculo nitens in qua reptauit harena· 
Vnius numerat fecula longa cafe: 
Illum non uario traxit Fortuna tumultu 
Nec bibit ignotas mobilis hofpes aquas: 
Non freta mercator timuitinon clailica milesl 
Non rauci lites pertulit ille fori: 
Indocilis rerum luicinx ncfcius urbis: 
Aipedlu fruitur liberiore polii 
Frigidus alternisinon confule computat annum* 
Autumnum PomisiVer fibi flore notat· 
Idem condit ager foleslidemq? reducit· 
Metiturq? fuo Rufticus orbe diem: 
Ingentem meminit patrio qui gramine quercum 
Aequxuumq; uidet confenuifle nemus· 
Proxima cui nigris Verona remotior Indisl 
putat littora rubra lacum: 
Sed tamen idomitx uireslfirtnifcp lacertis 
Aetas robuilum tertia cernit auum · 
Erret|8C extremos alter ferutetur Hiberosi 
Plus habet hic uitx:Plus habet ille uix: 
ALE*Q_uis neget Patria noflra huius Epigramatis teflamonfo inter beatifli/ 
mas regioes no conumeratu iri.PAN*Sed que ί nro agro arbitramur locelli 
fuifleiqui beatiore huc fenem detinueritfHEIL· Hoc augurari difficile eifet· 
Quom plures ubicp p uniuerfam regione amceniflimx clxmetioris caeli pa/ 
teant (lationes* A LEJta e(l*P AN· Vergilius carmine itidem georgico ex di/, 
uerfo follicitas Vrbanoru curas fecat:fed attendatis uelim cj uere Seneca tu/ 
multuarios urbium motus Tragica (implicitate fuggilict* 
Qaudia/ 
nus de fel 
ne Vero/ 
ncnfe* 
Claudia/ 
nus de lal 
cu be&co. Annotationes 
Turbine magno fpes folicitx 
Vrbibus errant iTrepidiq; metus: 
Ille Superbos aditus Regumi * 
Durofq; fores expers fomni 
Colit:ac nullo fine Beatas 
Componit opes.Gazis inhians* 
Et Congefio pauper in Auro: 
Illum populi fauor attonitum 
Fluduop magis mobile uulgus * 
Aura Tumidum uoluit inani: 
Hic clamofi Rabiofii fori 
Iurgia uendens improbus irasl 
Et uerba locat.Nouit paucos # 
Secura quies.qui uelocis 
Memores acui tempora nunq 
Reditura Tenente 
HER.Ad has uitas ad monitioes opfpretiu Puto Panthee inducedos Poetas: 
hocq; pa<5fc> meu non uerebere fuperciliu.PAN* Tibi obfequentiiTimus ero* 
HER.Q uom nouitatis fititor fis auidiufculus.feniculu ergo ί Ruftica plebe 
haberi primariu cupiente folerter interpella.PAN.Q_ua lubentiflfimejfacefle 
huc mi Pater .quod tibi nome.Tyj;yrus.PAN· Bono ominead bufequis couc/ 
nit:cuius frugis exuberans efi: Plaga hacc plana icollinaq;. TYR* Perq lactum 
terrenum fpontelut alibi ftercoratiifimulin quo iugeratim luxuriant fegetes: 
Robufta confurgunt farrailactiora proueniunt legumina:SC copiofe annonx 
efi: beata cclebritas.Q_uippe terrenis foetibuslSC arboribus abudat:PAN.Fa/ 
cile hoc crediderimiquom hxc telluris orafitulfoli colorei6C pingui denfitatel 
uel putrilindicia fertilitatis manifeftaria fapientix 
copofitifiimx uates carmine hoc agreftibus indicauit: 
Nigra ferre i & preflo pinguis fub uomere terrai 
Et cui putre folum (naq$hoc imitamur arando) 
Optima frumentisinon ullo ex aequore cernes 
Plura domum tardis decedere plauftra iuuencis: 
HER.Videtur Regio ad oem agricolatione q aptiifima.AL. Senex ifihaca 
ftipulatione in Criftas tollit pinnatis Y.Cernitis ifta cliuofac latitu/ 
dinis cofita uincta luxurianti palmite latq? pendentibus ea plenis 
labris fpumantem uindemiam legimusiqua decurrentem non capiunt torcu/ 
larium muftarii lacuslnecad horna laticis frugem uinitoribus fpaciofx fuffi/ 
ciunt cclx:PAN.Hoc tibi quoq* credimus Tyre.quom tale ad munera Bac/ 
chica deferibat Vergilius Regionem fic canens* 
VitfVr/ 
banx ta/ 
xado.ex 
Scncca 
Tyrus fel 
nex· 
Jndicia 
glebx fe/ 
racis· Ex Primi Diei Confabulatione 
Indicia 
terra; bac 
chicxicK 
yergilio 
Vergilius regionem iic canens: 
Atq$ pinguis humusldulciq* uligine Ixtaf 
Q uic£ frequenshcrbis/δί fertilis ubere campus* 
Qualem faspe caua montis conuallc folemus 
Dcfpicere.huc fummis liquuntur rupibus amnes* 
Hic tibi prxualidaslolim multoq; fluentes 
Sufficiat Baccho uiteslhic fertilis uuxl 
Hic laticis.qualcm pateris libamusi& 
inflauit quom pinguis ebur Tyrrhenus ad arasl 
Lancibus & pandis fumantia reddimus exta* 
ALE.Eft tibi Panthee fumma cum Vergilio familiaritas.PANJEft.fed aduer 
tifti Aleardeiq mellito orcgrandxuus fermocinator fuaue uini memoria repe 
tat*ALE, Illuiignorasuulgo jdagiu acceptu cfle:feniores no minus merum/ 
perinde ac infantes lac ad imbecillem xtarem confoucndaiatq; fuflentandam 
appeter* Ty,Q uid aures uiciflim fecrcto fufurro mordicari uidemimYan for 
taile me nugerrululSC dicacitate tinula comenticiu putatis*PAN* Abiit pater 
cule mi*Veru potius admiramur q fapida lingua uinofam exuberatia cocitt/ 
niter comendas. Qua coniicimus te ueluti auidiufculu pocillatore hocfenio 
nedarea forbitione obledari.Tyr.Nec tu Aquatu ex robufli uultus nitore co/ 
fpicoOqq iuuenis peronesCquod dicuOmero p infundibulu opples* ALEA, 
Q ua prompte fenex in Pantheu fubitariu cauillu retoriit.HER.Heus Pan/ 
thee nosoes in rifum difrumpimurttu folus ftupido rigore no hifcistcofopitos 
crabrones excitafti.AL.Poftq hac feftiuaiac iocularia riiione prona camporu 
fpacia dimenfi fumus:collifcj prioris radice tenemustQ uin humile iugi cacu 
men:Quod molliter clxmcnterq; infurgitlLcni gradu 
Lubetiafcendamus^AL,Supato dorfo infedimus.circuuolue oculos Hermo/ 
laei& uide q iucunda profpedu eft fpecula hxc.fiue in Planicieliiucin motes 
eminus dirigas lumina.HER.Eft profedouiu ad occidua plaga illa funt eia/ 
ta Verona: moenia aculeatis pinnis pfpicux urbis eminentiflimai 
fed di omniu faftigiatx turres uifunt?:qux ab hinclquom decimo lapi 
dediflentiae ii prx oculis eflentixqux cofpiciuntf.AL: Speda ad feptetrione 
parua Coloniola.ad ortu munitifSmuiac uoluptuofum Suauii caftru ad me/ 
ridie Lcmniacu totius agri Veronefis firmifEma tutela.HER.Nihil efbquod 
ad amoenitate addi paflit* Tyr, Videtis hanc plana circuiace/ 
tem ea familia tu ad fruge triticcaiuina/ 
riaq/lTu ad Paftione armetaria innumera iugerapoiSdet.AL.E05i munifica 
libcralitatiicoueniunt.HER.Ita efl.TY, Cerni te q amoeniiSmo uire/ 
tia prata uiminalifdC perticali falice ad regula quadrato ope loculata fub/ 
fideant,HER?Sunt oiaiquf SCdeledationiiSC utilitati inferuiat.AL.Quid tu 
Parua Co 
loniola. 
Caftrum 
Suauii 
Leniacu 
Bandaru 
poifciTio/ 
nesf Annotationes 
Panthere ne lupi uiderc prioresf PAN. Difperamiii non libet hunc filicer/ 
niumi edentulum ιδ£ capularem ex iugo in prxeeps deturbare.ita eius fuggilla 
tionc diftriftusmordconALE.Qjiid fi te ferro AN.Aequius tole/ 
raffem. ALE.Stultius egifles.potius feruefeentem bilem comprime.quado id 
ioco magis q ferio didtum in teefttdiflimulanfqj illum ut pridem ridibunda 
fronte interrogafPAN* Modo poflim:Viden ut innixus alceru crus bacillo 
fubulcus obxfus pacata mente interrogationem perge· 
PAN.Pcrgaiquado id iubes:Tyreiquod eft colliculi nomcnfTYR. Ad te re/ 
diifti tandcmfiic folco meos calumniatores.iocabar tam en: Verum tenui fo/ 
mite tuum excandcfcit uaporarium.quom refederit flamma facilem a te fpe/ 
ro ucniam:ALE. Milia hxc Tyre:Intcrroganti Pantheo Refponde.Ty* Vo/ 
eabulu Colliculo Longa uetuftas dedit ex facello ifto Diui Mathix dicatum: 
quod femiruptis Cameratis fornicibusl collapfifq; aedificiis cernitis. IJER. 
Q uid Panthee ruinx difiedlas undicp quifquilias RimariVPAN. Vt fciaml 
qux fit lapidum hxc temere congefta macerics:hem lapideam menfam gran/ 
dioribus litterarum characteribus inferiptam inter faxorum Ruinofam ftra/ 
gem fcmifepultam.HER.Elice Panthegex illis RamentisCfi quem poresXen 
fum.ucl ex obliceratis pene iam ueftigiis aliquid ariolarc:ALE. Vide Hermo 
lac Pantheum q taboriofe fatagat:ut aifiecla lapidum fragmina ad comiilu/ 
ram coagmentare nitaturfHER. Auidus efb ad hxc antiquitatis dignofeen/ 
da monumenta: ALE *Eft perfpicacis ingenii indicium. PAN, Dii male/ 
faciant.his Rureftribus morionibtisiqui ad aliqua uillaticx ftrudlurx bubu/ 
lia reliquum lapidis hoc in frufta difeerpto afportarunt: ad fymmetriam re/ 
<5tam infcuiptx funt litterarum notx:Verum nullus eruitur integer fenfus: 
non uereor! quin aliquid*dc caftro hoc aut de Balnearum 
didiciflemus: difrumpor bile in hanc rufticorum ruditatem* Vtinam mihi 
imperium in eos cilet: Luerent fxuas pro crimine pcmas.HERMO* Non 
adeo Panthee hoc rufticorum erratum te mouettquantum Tyri iocofum ca/ 
uillum.fed quod reftat peragamus. A LEAR* Qjiid tu Tyre baculo rude/ 
ra fenticetis pene obfita conuerriscTYR*Hxc ruinofa ueftigia munitiftimx 
quondam arcis funt:qux duplici muroy ambitu tutiffime cingebantur. Cu/ 
ius fane caftri munimeta ab infanai& tumultuaria facftionum feditioneiionil 
o 
δί ferro difiecfta fuifle feniores noftri dolenter teftatunCollis ifte (ut cernitis) 
femper tonfus efttfola graminei uirorisiac fioru purpurea.uarietate ueftitusi 
In quo brumali afperitate l Ferrugineis uiolis aprica uernat humustqua flo/ 
rigerx Apes Spoliato honore ad dulcia mella depopulantur:nec mi/ 
nus puellares Virginu turmas allicit ad coronamenta gemmata undiq; tellus. 
PAN i Talis flofculoru nitor cynnameos odores fpirans Ariftei examina de/ 
tenuiflet:quo Ditis Regina ante uiolenti raptoris sniuriam Aetnxas delicias# 
t ·» 
Collis Di 
ui Ma/ 
thix. 
Coditiocs 
caftri Cal 
dariani. Ex Primi Diei Confabulatione 
& Sidonia puella candido tauro dcccpta Tyriam amoenitatem permutaflet· 
Hunc alterum! quem paruo interuallo feiundum defpecftamus humiliorem 
collemifola fruticantiu. ilicum uiriditate conipicuutn uis pcragremus.HER· 
Nihil in eo confpicor quxfitu dignum:& ut ingenue fatear} longiufculi iti/ 
nerispertefum eftPAAN*Sic cft,ALE. Tu Panthee qui curiofiore indagine 
ftudiofus es edoceri locorum fccrctioraiRufticanum prxeeptorem interpella, 
PANT,Eft nc Tyre monti huic nomen quoppiamfTY.Gazum illum diefti/ 
tantPAN.Vnde nomenclarurafT Y,Ab antiquo eft,ALEAR· Q uid 
obtutu fixus ftas cogitabundus Panthee:de uocabulo hoc quicqua forte Ru/ 
minarisfPANT, Hoc agebamtat at habeota rerum puto exuberantia indi/ 
tum auetuftis cfte.HER. Non falfo auguraris,HER· dextrorfum ab 
IsTyre/TYR· Pauds ante menfibus dum uiculum hunc die quodam interci 
foocipfus ob ambulanfq; folusperluftrarem lapidea tabula frufta longiori/ 
bus litteris infculptp offendifle memini.ea uobis legenda fubiicere uolucram· 
PANTHEVS,Q uxfo perge Tyrc,fi quid forte de Balnei claritate reperia/ 
mus,TYR,Huc adiis PantheePANTHEVS· Accuro,HERMOLAVS· 
Eamus S£ nos.ut quid noui fit in unu 
Tyre faxeahxc fragmina,TYR,Hei q ponderofa funtPANTHEVS.Im/ 
pinge ualidius,TYR,Non mihi eft ut quondam iuuenile roburPANTHE, 
Iam fatis cohxrent,ALE, Melius nobis a<ftum eft in haciq altera tabulaYal/ 
tem ex hac integer clicictur(ni faIlorXcnfus,HERM· Interruptx funt fciflix 
ris iitterxPanthee ex profra&o exemplari hic in pulucrc ad litteram tranferi 
be infcriptionemPANTHEVS.Libcnter.hxc eft: 
Gadius*Magulla,H.SecumN.Habet*Iunonis* Balnea,Sed,Habet, Omnia, 
BalneauVinaA/emis. 
Cprrumpunt,Corpora,Noftra.SeiTV itamJFa dant, 
fELyy. 
HER, breuesiq terfasi q fcitas excogitabant maiores noftri huiufmodi 
fnfcriptioncsPAN Jn omnibus accuratiores fuerunt,ALE, Maxime quidej 
uerum fxpius hxfito in his fihgtilis litteris Utrinq? cxpueh's:quarc uelim Pan 
thee diftin<ftius totum mihi Epigramma percurrasPANPercurra libentius· 
Sic enim eft:Gadius Magulla hasrcdcs fecum non habenlunonis balnea fed 
habet o'mriia:Balnea uina:Venus corrumpunt coipora noftra:Scd uiram fa/ 
ciunt balnea.Vina Venus· ALE.Nunc teneo perq belle fenfum omne.HER* 
Sed qux Antilogia Aleardc hxceft.Vt BalneaVinai Venus deftruant corpo/ 
ra iioftraieademq? cpnfcruenrfALE. Dicamxorum moderatus pro tempore 
iifus auget iti hominu uitam*immbderatus rurfus pernccat,HER· Caftigata 
tua ifthxc refponfio, ALE· Cur Panthee Iunioni dicata Balnea 
PANtA facello uetuftatcpene collapfo forte Iunoni «quondam facro putaue/ 
Collis Ga 
dius. Annotationes 
inepte cenfcs.PAN. Plurima rerum primordia i denominatio 
nefep oblitterat antiquitas in litterarum monumentis fuperuiuantxn qremo/ 
tius a ucritatcariolabamur huius Colliculi cognrnnentu* Q ucm non a diui/ 
tiisJed a Gadio Magulla uocabulum traxiile certo credcndii cfbquom illi in 
deliciis forfitan fuerit: afpicitc quam iucunde querna C & uiua fronde nitet) 
ueluti uirctis confitus lucus uiridantibus Comis ne mo 
ris multa glande confertos Ramufculos profpebu gaudiali fuperat * AI E.A 
te non diilentio.TYR*Locelium non lux laudis expertem prxteribo.Siluula 
ifta plurimarum auium fecrctarium eftiin quo obtemperatam cxli clxmen> 
tiamiplagxq; apricitatemimenfibus omnibuslmerulx fringuliciuntXufcinix 
garriunt nnnumetxcp canorx i ueluti prolcbante uerno uapore auiculx i non 
temporarios l fcd comentiflimas occentus meditulio obloquuntur : in hoc tu/ 
tiffimo diuerticulo brumali fidere borcales horrores fugitantes PhafiilPcf dices 
Cothurnices cum fuo orthygometra tranquilla tabernacula quotannis locant: 
in eo laiciuiuntperpetuisxftiuis femiferx Damma: mcticulofi incurfant Lc/ 
poresiHinnulliq? mollicelli petulanter exultant*PAN.Narrat fenex eas uena 
Abxona cum fagaci mo 
loflo]56 Cephalum nodofa plagarum implicationeiineuitabiliq? Aurorx mu/ 
nere femper uirontis Himcthi poilhabita indagine Pellebarent*HER Jam in 
cliuum ad Balnearum fontes dcfcendamus.PAN Jdoc fuadent maiores iqux 
cadunt de montibus umbrx«ALE*An Potius uillarum qux culmina fumant* 
fibi uolunthxc coccinei coloris per falehrofa uiarum paffim dif 
fcminata faxa f qux grauiuiculos noJros greilus fxpicule offendunt* HER* 
Hxc falebra ad pedum clauos minime facit*TYR Jfthac cliuofa regio omnis 
ad fontis ufeg ferrugineo lSpide confperfa efLALE Jngeniti uigoris tg*rx na/ 
tutam rcdolentPANLGlobofamhancfane exfubfidente chalibis fxcdfcrru/ 
gineam fcoriamab ardentibus Cyclopum caminis deuolutam crediderim. 
HER* Qjiid Alearde oculos mirabundus circunfcrs ( ALE ♦ Confiderabam 
conuallem his colliculis leniter ex philofophantium dobrina: 56 
caloris 56 falubritatis inditium a nafcentibus aquis patefacit: Vbi aeris i ut 
plurimum puriffima ferenitas l nullacp nimium uliginofi foli fufpeba mali/ 
gmtas* TYR ♦ Denicp ad fontium fcaturiginem deuenimus · PANTHE/ 
VS «Vbinam funtC' TYR ♦ Plebe Ixuorfum i ad extremam montis plani/ 
ciem i PANTHE VS ♦ Hem quibus fiphonibus ab extrema l fontis harena 
exiliunt bullx: exundantis pene aheni fallentes unitas xmulantur: non me 
tam feruenti lauacro temere concredam ♦ ALEARDVS ♦ Tuto id faceres: 
leni 56 enim uaporis temperamento infilentium corpora complebuntur* 
TYR*Cernite quam confpicua circinati orbis fpecie uiridante labro Lim/ 
pidillimas undas contineat fons primus: allicit ad inurinandum fontana* 
Laus Sili 
ux in mo 
te Gadioj 
FonsCali 
darianus 
primus* Ex Primi Dici Confabulatione 
Hxc lucida perfpicuitas ♦ HERMOLAVS ♦ Hccfoobis parens i acdiuiV 
na rerum opifex arte melior faluberrimarutn aquarum conceptaculum ftu/ 
diofe coparauitPANTHB VS*Hos in magna languentium frequetia fuiile 
inditio extant:qux uix apparent uiuo circumfedilia faxo:qux temporis inui/ 
dia I uel ut uerius dicam l maiorum incuria ( ut arbitror ) fubrupta paffim i 
difie&aquc funt * ALEARDVS ♦ Magno xgrotanrium ufui quondam fu/ 
erunt · TYR. Immo maxio memini me non multos abhmcannosttion mo/ 
do noftratcs 15C rurcftres paganos uerum urhicos ciues i atep exteros lan/ 
guentes ab longinquioribus locis ad praecipuum i prxicntiiTimumque Bal/ 
nearum perfugium confluere· Ex illis fcabie afperft ♦ ulceribus luridi icar/ 
bunculis inufti i enormem fordium cluuiem exuti i lucenti cutis pollide in 
iuusuiletn nitorem reformati abibanrP infortunio tan/ 
ta formum ceflauit celebritas ( TYR ♦ Aiunt malos iftos/ atqp inuidos medi/ 
cos uc&ibus noxio ueneno illitis falubres latices infecifle: quo prxfcntane/ 
am 16C gratuitam naturx opem hominibus auferent i grandioremq; qux/ 
ftum fuisperniciofts pharmacis nro dilpendio compararcnt.PAN.Ahiahfahf 
δί tu Alearde genuinu mordacis ruftididente euitare ncquifti.TynHem quis 
urum medicus medicos lacerasC' ope aegrotares oes impio 
rare in triuiis aiuntiaio ♦ fed nihil mihi cu mcdicisidum 
hxc robufti uigoris iit integritas*Pan*Vtina hic rufti canus cauillator lia# ex/ 
persno obrefPamCatonianaac Pliniana in medicos Lan/ 
cinatione te lecuiflct.fuerat illi in proptu obiiccre medicos aias noftras ingeti 
qflulpericuloqi noftro negociatcsino iiluiflct auaritix cometatexperimcn 
tacpp mfirtesmec itifdtix capitalis in occidedis hoibusfuma ipunitate ALE* 
Addis & tu Panthee oleu in te hoc dicflu putes qui pculdu 
bio es Archiatrosifed in circulatores nugiuedosiSt Pharmacopolas ucnalicia/ 
rios*HER*Sed ad rem noftram Alearde ♦ caufa coiicis longiufcu/ 
latp Balnearum aliquando Balnex ab uul 
gari hominu imperitia:quom aduerfum earu eifetflum fruftrati expecflatione 
experiuntur «Et quod mali femen euenit:id ufqj futurum arbitranturtSubter / 
randenim aquarum meatus certisannorum periodis amiiTa ingenitauiuaci/ 
tatci non modo languentibus minime profunt* Verum letiferum uirus conci/ 
piunt,quo miferandis fatis mortales conficiunt i quod euenire creditum eft: 
aut noxia aeris intcmpcric:qux aquis xquali potentia i uel contraria folitam 
uirtutem exhaurit:Aut fupernoru ignium fluorelquo fontium uis» 
uel penita tellure reconditur: uelletali tabo inficitur ♦ Hinc rudes iftifon/ 
res ueneno commaculatos peruerfa medicorum inuidia rati funt . HER/ 
MOLAVS. Hoc fatis conuenit ♦ TYR ♦ Vos ueftris concinnatis ratio/ 
nibus agredx uulgusf& quandoque prudentiores decipitis :nufquam uobis 
Contra 
medicos· 
Quare 
fontes alii 
qn infid/ 
ua£ Annotationes 
credulus fiit ♦ PAN i Alearderationibus aftipulantur omnes Philoiophif atq$ 
Poetx.Hi nanq; tabificam aeris maliciam efte foedet Lymphas/ 
corrupat pabula tabo«Dct genus oe neci pecudu/dct di oe 
flebili carmine dccatauit; denicp poft habitis/ fpecflare a prio 
rebreui tracflu feperatu fontem largiore labro in planitie librata ebullientem* 
PANProh bone deusleifde rubecullis harenis/eifde fcaturicntibus bullis/qua 
fi per fiphuculos pellucent argetex undx:mi& cft q prope uaporantl ignituq; 
folu lxti gramineo uirore nitetes rideat fontis margines:in hoc uitrei laticis la 
uacrolex pxima fyluecula armatas fagittis nymphas cruore diluifle/ ac» 
ucnatoislaffitudine itey. ac fxpius refouifte crcdiderLHERPade cft Alcardc 
potentiaALE.Eade procul 
dubioXtceatriuulusexfnpioribus ad inferiores prona fufura indeiinenter ca 
dat/uniustii naturx per terrx rubos fcaturiunt uaporantes aqux*HER*Iam 
audies Alearde qua;fuerit heri fubdubitatio inter me/6C Panthcu;Q uxreba/ 
mus inter Ioquendu:quona mofiatiut contentiftime fine adminiculo 
aggeftojfine ignis fomento hx indefefte concoquant? undxtqua ue ca medica 
txexiliat ex terrx uifceribus tepefacftx aqux:& quibus prxeipue morbis au/ 
xiliares eflent ultro citroque ia&auimusargumcntationes 
fine arbitro.Hac difeeptatione mirum de te defiderium nos exoptanter inua/ 
fit:ut te diflerente/quem amoeni i folertis/ac perfpicatis ingenii dudum noui/ 
musiquid in rei cffetidignofccremusALE* Hxc iunt Hermolae quxiitudi/ 
gnainon obiter difeutienda: iam prouecfta uefpera occidui fludtus anhelan/ 
tes folis xquos rubenti rore confpergunt:in craftinum otium difquifitioncm 
hanc differamus.HER.Rccfte dicistcamus PANPriufquam hinc abeamus/ 
fcire ueliTyre rem quxfitu non iniucundam ♦ TYR* Qjiam* 
fcuo ne i di propaculo lauacro fexus utriufq?: comixta innatabat turbat 
ALE*Qjiod ridiculu quxrit / Pantheus/TYR. Abfitdn illo enim anguftiore 
difiuneftis a foemineo di matronali pudore uiris immerfo diferiminatim daba 
tur:huc ucro latiore Cmemini 3 in Tabernaculi Typu tabulis undiq? fxptu in 
quo muliebris pudicitia dccenterttutocp merfabat ceflante adu cnientiu 
frequetia/omnia(ut inculta fquallent. PANLHoc 
indicant fenticofa uepreta prxacutis pinnulis tracftim fcrpentia.TY*Heu:ma 
ioresnoftri diligentiori ftudioitam prxfentanei auxilii falute cuftodiueruuLe 
gere eft in urbenfa municipaliu fancftionu dccrctCLQ d ad caledas maias Bal 
ex purgationulSC riui xre publico/uidnifq; agreftiu incolaru opariisfa/ 
cieda iuiolabili pocnx fandtoc publicitus quotanisdemadatPAN.Qjix tata 
igiYhofum in deuenimus.Qjio fingula in peius 
fplapfant?.HER;Ia ucrtanvad xdes greflus.TYJn hoc extremo 
gagratois no pigeat fpe&are hunc decepedalis latitudis riuu ex fontibus fe/ 
Fons altis 
Caldaria/ 
nus* 
Calendis 
matis bal 
nex par/ 
gant pu/ 
blico De/ 
creto* Ex Primi Diei Confabulatione 
cudo fluore argetei laticis illi nomcnfTYR«Mafcra 
PAN* Maferafhoc corrupte Macxra potius a felicitate hxc 
uirentia prata iugi eius irrigatione fertiliora reddant?*TYR*Vt accepi a ma/ 
ioribusiad caput riui multa fieri folita erat Lini maccratio.Hinccg nome for/ 
ritu cfle*HER,Hoc magis cuq? fitiamoeniffimus riuus eft* 
TYR.Ne tatu dicas amceniiiimuifed utiliifimu,PAN,Q,uis exeo quxftus. 
TYR,Maximus:quom uitxnrx prxbcat foluberrimu auxiliu 
gidiffimxiacrccetes aqux n5 mo laifis decoquete fupne xitu colonis iucudif/ 
•fimapoculo arente fitim reilingut:Veru fi qsinoftrui Thoracis torminx labo/ 
rati febri fq? horrore cocutiY.ad huius falubre potione fprctis medi cor; pharma 
cis indubitata falute deportaturi confugimus*PAN,Hcus Alcarde*ALEJnq 
rufticanis cu CynnamoOpobaiiamoiafyriifq? liquori/ 
busfMt illis fat ad remcdiu aquxfluuialisforbitio.Spe&a Hermolae olufcu/ 
lum exuberanti fiicftuiuirentiq^madoreiet rigenti bruma margiens ue/ 
ftiesiquo no mo ad acctariaifed ad ope medica condito ftranguria excrtc laxa 
mus,PANiQ ux uos medici Aleardc acetariadicitisf ALE, Id quod notiffi/ 
mu eft edulesXherbaslquay ufuslcii aceto cibi appctetia facitfSC ab eo nom6 
fortitum puto,PAN*Longe te errare fatcbcrislfi re ad calculos deducas· ALE· 
igitf funt.PAN.Nec tibiinec tuis neotericis ailentit Plinius qui de ate/ 
tariis fic inquitiHorti maxie placebant quia no egerent igni parceretqj ligno* 
expetita residC parata femp*Vfi 8C Acctari t appellanffacilia cdcoquiinec one 
ratura fenfum cibol& qux minime accederet ad defideriu panis.HER*Diucr 
fa eft ab oibus Plinii de acetariis fnfa, PAN.None iftud olufculum eft/ quod 
uernacula lingua Criilone ditftitatf T YR Jpfum id noie Ale/ 
arde medici appcllitacf ALE,Vt Diofcoridi placet Senecio dicit :qd alii Crif/ 
fone uocatfin aqua nafei autumatihabens frutice pingueiSC ramulos longos/ 
folia minutalfimilia Hippofeleno qux in ore dentibus cotrita fuauiillmu odo 
rem emittutlfemenaut eius crudu comeftu calculos excludit:urina prouocat: 
menftruis impcratdyfcntcricis prodcft.PAN*Eodequoi& de acetariis tene/ 
ris crrore.ALE,Cur*PAN,Habeo Diofcoride loge ab eo quod in mediu attu 
lifti diferepatef ALE,No fum falfus egoPAN.Audi obfecroi& me Diofcori 
de legifle no inficiaberef Sic inquit ille. Sed u eft herbaiq Scnecion uocantina 
frit? in tedlisl6C petrislfolia habet uiridiaidenfai86 fimilia quercui/ & crailiora 
δί pinguioria:thyrfum fubrufum capitella in fumitate thyrfi habes in modu 
uticcllf,HER*Si uera eftautoris citatio admiror i eode tanta lcclio/ 
tiis diuerfitate.ALE* Necp ego fatis mirari queo:quom nuc repetapter mea/ 
eflfe δί hac Diofcoridis le<ftione:Sed cu eo audiamus Pliniu illud ide de fene/ 
tioe fentiete:ficinqt ille.Scnetio a nris a grycis Earigero*Therif/ 
fagu fpecieiSC mollicia/cauliculis fubrubicundisinafcitur in tegulis ιδ£ ra mu/ 
Macera 
riuus* 
Acetaria. 
Criflon 
herba* 
Senecio 
herba* 
Sedum 
herba· 
Senecio 
Earigero Annotationes 
ris nomen hoc gei ei dederuttquia uere canefcitfcaput eius numerofa lanisgi 
nel (Qualis effc fpinx inter diuifuras exeunte* Callimachus acanthida 
appellat*alii Pappumialii cruc£ foliis efle dixerugt:alii roborisifed minoribus 
multo.Radice alsi fuperuacualalii neruisutiliialii potu ftrangulate. E diuerfo 
quidam regio morbo cu uino dcderuti& contra omnia uclic? uitia.Item cor 
dis 6C iecinoris renibus extrahere harenam dixeruttHER* Conueniut ambeit 
quibus non parua fides eil de Senecione:ALE* Vincor quoq; ego auto/ 
rum contcflimonio:HER*Nequeo fatis mirari controuerfiam hahcPANT. 
Iam tencolunde fluat error ille*ALE.Dic quxfoPAN. Vos rcccntiorcs me/ 
dici unius litterx inuerfione fallimini:Nam capiteiquo fedum Senecion di/ 
citur:Rc<ile dC Plinius Erigeron lenccion dicatfq rediiffimeil 
ipfctat caput illud primu.quod cu ex Diofcoride Latino in mediu attuli/ 
ftiiSC ubi Criflonis frutexlnaturaqj deferibiturmon Senecion fed Senaqon le 
gendujhinc alternationis confufio iuborta efhdum taba medici luenia tua di/ 
xerim AleardeimitfUs accurata ueftigatione rimantur* ALE. Ingenue tateor 
Hermolae! Vera efl Panthei fenteria.&fi forfitan noflris minus xqua uideatf* 
Sed Panthcc abs te fcire uelim quo nomine:quem nos Criflone dfcimusigr& 
cileum uocauere*PAN*Non ciie Senctioncmlhoc certo icio.Veru quomodo 
ueteres illu appellauerintfdifficile fcitu arbicronmemini me olim de hoc hov 
Iere curioiiflimc confuluifle Herbariosinon iftos uenalicioslSC Circulatores! 
fed uiros edam grxea litteratura cruditos.Dcq? rerum natura mduftriofos in 
dagatorcsJii fanc ancipiti coniilio»pene hxfitantes referebant aut olafculum 
illud ab andquis feriptoribus prxtcrmiflum:aut fi non prxtcriiflenc Criflo/ 
nem arbitrabantur conicftura potiusiq certa afleueradone forte illum ellc: 
Qjiod Plinius Sion iic uerba facit* Sion eil larius Apio! 
in aqua nafcestpinguiusinigriuslcbpiofum femineiSapore naftmrcaProdcfl 
urinisirenibusilienibus meniibuslifue ipfum in cibo fumptum: 
fiue uis decoftilfiue femen e uino drachmis duabusicalculos 
gignunt eosirefift itiDyfentericis prodefl infufum. ALE.Noa conuenit 
multu Sion forma ci qua Criflone dicimusilicet cade uirtutis natura collare 
uideat PAN.Allipulatur Plinio Diofcoridis ledtio fic dc eo fcnbcntis. 
<Γείο(/ φν8*7-σί λιΑταρομ· opBioy οί £*ε 
ic <S"X,οί \/oc οί g οί S*ε ΐλ?αΒν& 
ίρ&*ε«φνΧλα μ·co 
$*ζ καί α6ε 8*g gic <r»o (Tovro 
εφΒα'τ-εσ'*χοα/ωκα *βί gxxjdj/gip 
ovpa rr-ιε xij/gt καί αγεί sjuuji pua* 
CifjuGL £^co8gy'r'a*K.pansae ϊ’ε ίςορεί ητΐ ρί αυο-ον -ο-οα βα 
δΧου<τα φύλλα ττερίφερκ o&jiXvi 
Senacion 
Inmedi/ 
bos* 
Siotther/ 
ba. 
Diofcori 
des de fio 
herba* Ex Primi Dici Confabulatione 
;uuiXa.ya. Pa 
thcc Dioicoridcm latiaum * PANTHEVS. Reddo perlubens.fic inquit.Si/ 
on in aquisnafcitur fruticofum pingucleredu a quibufdam Anagallis aquo/ 
fo:ab aliis iucus aromaticus; ab aliis Dareniulab aliis Latyberde uocatujfo/ 
lia habens lata apio fimiliaiminora ucro δί odorata: Caloris autem tantu fibi 
ucndicantlut decocta δί cruda commanducata calculos rumpanti& educant: 
Vrinam mouent. menfcfq; 5i foetus educut: Dyfentcricis utilia commandu/ 
cata; Crateas autem dehocipfo fic inquit herba parua ad arbufti iimilitudi/ 
nemimulta folia habens rotuda maiora quam mentha nigra δί iimilia eruex. 
* ALEARDVS . In eandem ferme deucniut iententiam PliniusifiC Diofcori/ 
des . PANTHEVS . Adducor in hanc opinionem ex alia Diofcoridis ledtio 
tie: de Sifymbrio feribens ait illud etiam Sion a quibufdam uodtari. 
ALEARDVS. ad remf PANTHEVS. Dicam poftca.fed prius au 
diamus Diofcoridem de Sifymbrio fic dicentem. 
oi S*s xxi-r-ov/o-c 'τό χχΧο 
WiyJByvPfocsgi -zrooc. χχτ~χ xvo~o τ-co cfgico Γε{/£/ω;χε£/Η,κ.χ 
ρ5"χΑ*-.ψ»ψ xxAovs·'! Shx x-o εοίχεμχί ΧΜ-ω 'τ-*ψ f ευσ- 
ί|/,φυΛλχ εχεί 'τ-χ Μ,εΐ' ττροοχ-χ ττερίφερι χν£χ oi 
cos1 'τ-3'τόυεν/^Αχ,ον.ε^/ί Βε 
χχί φχΓον/c xcci εφΗΧ 
iy xxx-xxrAxoSsy 5ί'οΛηο 't-hC μοχτ-οσ' gcoQsμ- S"ε 
ALEAR : Audirem libenter Diofcoridem a te latine interpretatu. PAN/ 
THEVS. Ad uerbu fic fcribit.Sifymbriu quod alii Cardaminem: AI ii au/ 
tem Sion uocant.herba cft in riguis nafcens ♦ Sion:uocatur 
autem ab aliquibus Cardamine i quia Nailurtio gufhi fimilis fic.folia habet 
imprimis quidem rotuda,audta uero fcindutur iicut Erucx.Excallefadt enim 
& urinam dt.Eflur qdem crudum/SC lentiginem tollit, δί faciem purgat fi per 
no<5te impofitu fueritiita q> mane auferatur, ALEARDVS. ad Crif/ 
fonem hxede Sifymbrio PANTHEVS , Dicam ut monifrarem 
Sifymbrion i Si fion idem dici. ALEARDVS * Q uid tum Ϊ PANTHE/ 
VS i Autumant Herbarii ad riuulorum labra Criiloncm nafei marem δί foei 
minam.iuxta quem eodem pene cefpitclSC calice Sifymbriu aquaticum in ca 
dem prope Criilonis δί formam 15C uim parue diferimine pariter enafei coti 
firmant.Q uom ergo Sifymbrion Sion dicatur: facilis efi; coniedlura: Sion 
Criflon appellaril quay plurima eft ot tu i ui ι δί fpede confimilitudo. ALE· 
No adhuc in tua hacatteftatioe certu gradu aflSrmauerim Dio/ 
fcoride nro atteftateino nihil inter Sifymbrioni& Sion differre 
Id no negauerimiquom fgpius in herbaw differetiis id ufu cueniatjqd Theo/ 
phraftus ad ambiguitate tolleda his uerbis docet Ad hxc alia gmulta naturae 
Sion. 
Anagallis 
tnifymbri 
um ex Di 
ofcoridc. 
Sion* 
Cardamii 
uc. 
Crifloni 
Theofra/ 
ftus d her 
diffe 
retiis. Annotationes* 
fupuaeux nolle forfitan poffis:fed ut fxpe rcttuli m us l d ifFcrcntias coparatioe 
coreplari femp formis pfrbus c5ilac:qq no/ 
me unu fortiat :ut ita fcrmc xquoca iintjccu Lofhus.huius.n.genera plura re 
dudatifolioicaulclrtorel frucrtuq* difcretai iter q uel illud rcddii.qd mei frugu 
appcllatldiucrfum tu uiribus in ufu cibariottu q. no cade loca deiidcrat;Alia 
quoq? plura huc ί modu facile ailignari pnt:Q ucda quis cxiftat 
tn no minus difcrimfs fortiri uidenfmt VciTicaria q cognoic nois tm:5C qda 
plane xqnocarioe accipitiWna.nxibo idonea ό.δί frudtu qli urbanu acinofu 
prtat:Due altera fomnuialtcra infania inferti fi copioiior det in*/ 
tcrimerc fane pot, Pari mo di in rcliqs:qux plurimu inter fe dirteLaccipi ide 
licct:ALE,Hac fane Theophrarti aileucrationc no Panthce in tua fniam 
inclinor.PAN.Cur nontotislut aiut pedibuslin eam infilis^AL.Vis ingenue 
fatearfnon facile a perueturtis noflris fcriptoribus difceiierim non ab fe fuit 
longxua Cnilonis ienominatiofPAN* Num rationibus uincerisiANVin/ 
cor no ifthac tuaPAN.Vt uideo plurimu referriquona paerto ί teneris aiTue/ 
fcamus.Q ua ue olentia rude uafculum imbuamusuuxta illud Horatianum: 
Q uo fcmel cft imbuta recens feruabit odorem tertadiu.HER Jta cfLPAN* 
His relicrtis ad caldarianx regionis laudes rcdeamus:AL.Hoc amplius nobis 
coducctPAN Hanc ναμ omniu operatrix rcgiunculam opportuna bonitate 
fofpitauit*TYR*Non flebo qux in nuo gregatim uiuatiucluti in pifeinis ua 
rii generis pifciu exarhinatque tu jndigenis agrertibus cxpifcatioisuoluptate 
prxrtantttu ad ferculacduliu in protrimentis dccocrtum fapidiifime condiut: 
PANJn multa ftadia difeurres riuus fecudo curfu in Athefim 
Minimc.afpicc leuorfum Jpatiofos faltus«hos plurifaria diuifusiugi irriga/ 
tionciSC herbido femp uirore fcecudattut qtu tauros armenta die ex pabulis 
tondcar:Tatu nox rofeida remittat:in eis ditiores urbis bubuliafSC ouiliaireq* 
oem paftoriciaIocaucre*Vbi pccuariai& omnigeno greges ubertiin 
copafcantPANPafcua Matini bucetaiac daunia tefqua graminea 
fertilitate fupent.HER* Satis deambulatu cofabulatu q; cft idi ia dies abiit in 
nodrmPAN*Ad fccliccs penates regreifi fumus Jnibi hodierni labo 
ris lartitudinc rccreabimus*AL.Vos miilos facia in portridiana diilcrtatione 
reucrfurus.HER.Apud nos fcis uelimPANJtnmo rctinedus eft Aleardus· 
Γ t 
na Bade tari uiri hofpitio fc beari gfiabut :AL*Vcftris ipiis(Ti ί 
fca*CHR.Fads ut amicos decet Alcarcjcifcd StTyrus apud nos comet uelim* 
TYR*Tati iuitameti occafione negligetia mihi depire minime fma.Codrone 
accipio Chrirt ophore.HER*Mcritus e T yrYPAN.T ibiT yrc inepte co iulis* 
TYRXrnrfPAN.SmmacIiadeftruet delicatiorcsdapes.TYRtMa!e lentis: 
immo componet,AL*Q uado te taxauit PantheeTyro hanc cccnaopiparent 
quatu potes inuidestCHRIParaq. funt dl· 
Lothus 
ucilicaria 
Pafcua 
optima* 
in 
uitatiocs 
ad Alear/ 
du &Ty/ 
rum. Ex Secundi Diei Confabulatione Annotationes 
SEQVENTIS DIEI DE BALNEIS FACTICIIS DISCEPTA 
TIOiEISDEM INTERLOCVTORIBVS INCIPIT FGELICITER. 
• PANTHEVS. 
HNTELucam'prxfari fumus Deo diuia fedulai 
Rcligiofaq; obfequia c£i hymnis Chriifo ritx perfoluimus 
mente pia obferuatioe cxpleuimustcorpusuero opi 
misl6£ ppe faliaribus hofpitu dapibus recrcauimus: 
dafopportunu otiulVt audiamus Aleardu de Balneis diile 
rente.HER.Rede memoras pridianx dillertatiois inuolu 
cra enodabit. ALE.Qjiicqd in meeritiinmediu afferainec enim exteporanca 
aifeueratio: abhinc nouenus dies eftjquo rimabudus fontani lati/ 
cis tepore in genitxq? potentix uires minuratim pferutor l ied fi uidci 
HerAoIae alacriori fede fub teftudincata porticu an cubile difeeptatione hac 
exio-amus.HER. Redte meorasiexeamus.Viden ut aetaUicis uelamibuscxor 
© 
cofciTustVtq? leni fpirat cu murmure uetusf' ALE.No potuit fane gra 
tior ad re hac ptradtandaihabiliorq; excogitari locusiuefe ia dicitei q fuit inter 
uos fcitu iiicuda alter catdfHER .Plurifaria fuit.tumultuarioiSC cotufaneo fer 
mone te nuciterpte utriqj mebrati qifiuculas inuice q>po 
nemus.ALE.In hoc fuggeftuique coliles tapetes purpureo fuco ebrii exornati 
mihi applaudes refidebolueluti ί albo ptoris iure honorario iudicatuR.HER. 
Merito is tibi Alcarde debetf locus.ia meas audi.Diuia philofo 
phatiu ingenia femp mecu admiratus alii diuerfos meatus/ 
aflidua coteplatione dephenderutialii fup cxli plagas aio pegrinari auii fatlX 
exploratione acuminis fuiiDeiimeiitate imaginati metiri uoluere:Alii naturp 
fecretiara domicilia ingenuitate fux pfeffionis penetrauerel ut nobis apirenti 
q ab opifice generata mortalibus ;pdeiIent:At ubi caldarianas aquas con/ 
fpexilPaulo prius obftupui.Q uibus fontiu 
aquas ee medicatas.ALE.N5 e.Hermolaeiquom ceteri mortaliu magni 
tudinepterririlhuiufcemodi labore arduu! 8C pfudu exiftimarec foli philofo/ 
phifuu no neglexerutingeniu:ut cas puia fapietia co 
difcereticognitafq;aliis intimaret:Hinc no folu naturaliu uim cxcogi 
mira cogitationu actiitate artificiofam huedlatione adinuenere. 
HER.Admiror Aleardeiquom ad huetflationeilauationeq; adinueta iint:cur 
illis denoiatio indita legi apud nrosCqd fciam) cur 
eis hxccotigerit nois his habes tu Pathee ftPAN« 
Balneu fi qdeino ex ex grpea Iratura nome fibi uedicauitiqd ap/ 
tiffime tcftat? Suidasdices.jeccA<xygio£/ 'το λοντ-ρομ· o j0<xXoc. 
ypvG* "7rcxpa. Χα.ίοίσ' utto xcdtcSfοό Balneu uidelicct dicifq> an/ 
tiqad illud fuccedendu gladesc6burebat:Et fi pofteaq in molliflima deinde lu 
Suidas d 
Balnei 
Etymolo/ 
pia 
Balneu* Difceptatio 
xuria a romanis deucntu eftiex Balanis potius hoc eft gladibus Myrobalani: 
cx qbus tefte Plinio oleu ad unguetarias delicias coficiebat'’ dici 
depditalauandi more taxat his uerbis Ide Au&cJr dices: Necno altque ex pri 
uatis audiuimus iuifiiTe fpargi parietes unguento:atq* Caiu principe 
folitum lauarhac ne principale uideatur hoc bonu*8C poftea qucndam ex fer/ 
uis Ncronis.Hxc ille: cuius fententiam in Caiu principem confirmat Tran/ 
quillus fic de eo fcribens: Repotinis fumptibus omnium prodigoru ingenia 
fuperauittCommentusnouu ufum portentiffima genera i 
Camarum i at calidis l frigidifq? unguentis lauaretur«HERMOLAVS«Fcr 
tallis hxc tua Panthee non paru accommodata Balneieflet corriuatio: Sed 
aliam f ni fallor) de Balneis inclinationem in Diui Augullini ConfeiTioni/ 
bus me legiiTe meminerim l qui ad leniendum de matris obitu dolorem fate/ 
tur Balnea itigreflum fu i ile: (Quandoquidem cx Graeco ob hoc illis fiomen 
datum erat.fed uer.ba non teneo ♦ PAN FHEVS« Illa eoo tibi iam fubiici/ 
am ait ille θα.λ'α.£/ίομ· Diiflum Balneum £α.λλεί '-roc.e' i eo quod 
appellat curas SC anxietates ♦ HERMOLAVS ♦ Refte memoras* ALE/ 
deliciis Auguftini fententia* HER/ 
MOLAVS ♦ Itaeil: fed perutile putauerim Alearde ii primu de Ifthac in/ 
uenticia lauatione quicquam pertrademus♦ ALEARDVS/, Immo per ne/, 
ceflariu q> ea cognita facilior erit ad naturales thermas aditus,H£RMOLAl 
VS «Hffc in profefio induilriam diligentiam ingeniofa indagatione 
fatflitiu Balneariu comperiile: quom non gentiu medicabiles undx cx 
terrx latibulis fcaturiant * Hic pro neceffitate efficatia li/ 
fomenta languentibus deihuauere * Vini in primis i quod Paralyiif ner 
uoruq? iunciluris non opilari uideturiEil SC Oliuu adiumentu ί mebroRi 
attradlione l ac punfturislnec minus ad mollienda inteilinaiSC calcu/ 
loiis fingnlare remediu: Laciteu prxterca addut xthicisfnimioq? calore arefa/ 
cilis C Aliifcp plurimis non inane prxfidiu : Ad eundetri modu SC Balnei cali/ 
di ex aqua apud prifcosatteilante cxlfo frequens fuit ufus«ad febrem tollen/ 
dam : quom humor intus nocens eo digeratur*(Quo quom antiqui timidi/ 
us uterenturtaudatius uti fuafit Afclepiades «PANTHEVS ♦Hoc idem de 
eo feniit Plinius noiler iic fcribens: Afclepiades uir fane fagacis ingenii * M ♦ 
Pompeii xuo fuit: qui meditata quotidie oratione blandiens omnia prifex 
antiquitatis remedia abdicauit: Traxitq? ad fe mirabili artificio xgrotanti/ 
am mentes i quom poli: plerafcp in ualitudinarios indulgentias etiam balne/ 
asauidiffima hominum cupidine inftituerit ♦ SC Primus Italix penfilem 
ufum prxmonftrauerit s ALEARDVS *Et qux fuitPanthee penjfi 
liu excogitata luxuria* PANTHEVS* Ea proferoiq Seneca in epfis deferi 
bitific nimia romanoy lauticia deteftans: demu pdiiilc memoria 
Myrobo i 
lanf* 
Plinii ta/ 
xatio in 
Caiu prin 
cipem 
Suetonii 
taxatio in 
cudcm 
Auouili. 
de balnei 
diftinitioe 
Balnea ex 
liquorib? 
Afclepia/ 
des medii 
cus balnei 
as ffituit» 
Balnef pe 
files» Ex Secudi Dici 
fdmustut ufum pcrluccntatefta clarum tranfmittentiu lumen: ut 
fufpeniuras balneorum \X imprcilos parietibus tubos i per quos circunfundc/ 
retur calor: Q uo ima fimmliSC fumma fouentur xqualiter ♦ ALEARD VS* 
fiicrat penfilium balnearum flrudura ( PANTHEVS, Eam opi 
noriqux in promptu cftapud Vitruuium legere uolcntibus: ALEARDVS* 
Succurritne tibi Panthee pofl demonffratas penfiles balneas : Romx 
Primus hac uoluptuaria lauticia ufus fit ( PANTHEVS ♦ Succurritfiqui/ 
dem : Legere efhapud Plinium Valerium Maximum & MacrobiumlSergi/ 
aim Oratam hoc cognomento l uocitatum i q? ei Auratas pifccs chariflimx fu 
erunt i qui primus oftrcariain baiano locauit ♦ qui primus obtimu faporem 
oilreislucrinisadiudicauit i primum quoq? excitiile i qui Balneasipendlcsfne 
quid ei ad uoluptatem decilct) habuiilctf HERMOLAVS* Credimus Ale 
ardeBalnearum ufum apud prifeos faluti tantum fuifle conceiTum ( ALE/ 
ARDVS ♦ Vtiqj l fcd exprxeipuamartaliu ialubritate jn molliffima lauan 
di licentiam omnes uulgoprolapfifucrutfVtnobiliores56Piebeii tum priua/ 
timltu Publice quottidianu lauacrum inlolcntius frcqucntarentPANTHE/ 
VS ♦ Romanxomnes hoc attcftant hiftorix l qux non modo fuma impen/ 
fa extrudas Thermas Agrippinas i Neronianas! Domitianas i Antonianas! 
Dioclitianas I X reliquas i id genus i comcmorant f Veru in id res procellit: 
ut quifep ditior in priuatis xdibus eas conftrucrct: Id Cicero epiflolis fuis ad 
Terentiam uxorcmlSt ad.Q «fratrem indicat: illam admonet curan/ 
dii effelut labrum fit in Balneo : Huc uero ccrciorcm reddat in Afia pro con/ 
fulcmiqua diligentia in Harpinare Balneasextruanldcm clarius prxmonftrat 
Plinius Iunior ad Ciallu fuu in deferiptione Villx laurentinx: In qua prxter 
reliquojum locorum ftruduras miris effert laudibus Balnei cellam frigidari/ 
am«Duo Baptiffcria f Vnduarium Hypocauftum ι X demum pifeinam cali/ 
dam ZetaslffibadiumlSC Heliocaminum . HERMOLAVS ♦ Nullam pu/ 
tolucl priuaram domum apud Romanos fine Balneorum congruenti xdifica 
tionc a prifeis conffrudam fuiiIe«PANTHEVS« Hoc nobis indicat Avehi/ 
tedlorum diligcntiffimus Vitruuius :qui earum in domibus locum i fi tum l 
ftruduramq; his deferibit uerbis: Balnearum primu elioendus locus cftlqua/ 
calidifiGmus l ideft auerfus a SeptentrioneiSC Aquilone: Ipfa aut caldariafTc 
pidariaq; lumen habcaqt ab occidente hyberno l fih aut natura loci impedie/ 
ritjutiep a mcridieiqd maxime tempus lauandi a meridianoad uefpcrum cft 
conftitutum ♦ X Item effc animaduertendum uri caldaria muliebria l uiriliaqj 
eoniudalSC in iifdcm regionibus fint collocata l fic enim efficietur ( ut in ua/ 
faria Hypocaufis communis fit eorum utrifq;«Ahena fupra Hypocaufim 
tria funt componcnda.unum Caldariuialteru Tepidariuitcrtiu Frigidariul6C 
ita collocanda) uti ex Tepidario in Caldariu quantu aqux calide exierit i in/ 
/Sergium 
Orata 
ediheario 
ex Vitru/ 
uio* Annotationes. 
fluat de frigidario ia teptdariuiad eundem modu ex eo/ 
muni Hypocauii calefacient .Su fpcnfurx ita fut facienda:: ut Pri/ 
mu fefquipedalibus tegulis folu fternat inclinatu ad Hypocauftum: Vti pila 
quom mittat (non poftit intro reiifterelfed rurfus redeat ad prxfurniulipfa per 
felita flama facilius peruagabitur fub fufpcnfionelSupracp laterculis befali/ 
bus pilx ftruant'’ ita difpofitx uti bipedales tegula; poflfmt fupra eile colloca/ 
tx*Altitudinem aut pilat habeant pedum ftruant"’ argilla cum ca 
pillo fubacftaifupracp collocentur tegulae bipcdalcsiqux fuftineant pauimen/ 
tu:Concamerationesuero ii ex ftrudlura facftx fuerutlerunt utiliores* Sin aut 
contignationes fuerint:figulinu opus fubiiciat"’ :Intcrior aut pars i qua; ad patfi 
mentu fpeclantefta cum calce trullifcturideindcopere albarioifiue tcedoriopo 
liat .Nec camerae in caldariis ii duplices fadx fuerint: melior e habebut ufum 
non enim uaporehumor corrupere poterit materiem contignationisffed inter 
duas cameras uagabit .Magnitudines aut uident fieri pro copia ho 
minu 4 ALEARD VS : Sufpcnfuras quas faciendas docuit Vitrtf 
uiusfcas opinoriquas balneas penfilesCfi recte mcmfnOpaulo ante Panthee ap 
pellafti.PANTHEVS.Hxc iut.ALE.Prxtcr mulra qux de balneo recitafti: 
illud fcire Uehcmcnter cupio:Q uid fibiuclint pilxiqux cu intro mittatur i ad 
Prxfurniu redeant * PANTHEVS ♦ Hoc inter do<ftos inueftigatu dignum 
arbirrormufquam hoc Alearde apud queqj grxeorum latinorumq; mekgiflc - 
memincrim.Tamen ex ingenii captu quid de ea re coniiciamienarraboftuuqj 
poft: narrationem iubibo iudiciun?. ALEARDVS. Enarra Panthee* PAN/ 
THEVS ♦ Fiebant nanq: fufpenfurx in balneisCut cx Vitruuio memo 
rauimus } in quibus extruebant aream inclinatam ad fornacem.Vt quum in 
tro mitteretur pilalin prarfprniu rediret** HERMOLA VS * Hoc antea a te 
cx Vitruuii uerbis intellcxera.Scd quxro cur pilas in Hypocauiim mrttcrcnr* 
PANTHEVS* Hic difficultatis nodus herculaneo implicatior nexu* Sed in 
mediu afFcra qd fcntio!coniicio.n*tefte Palladio ea imiffione fieri:utfla 
ma altu petendo celas calidiores faceret. Ad B alnei 
miniftcriu queq fuifte coiecfluradu eftiq languetes globosi mo 
una mo altera pila in Hypocauiim coniecflaiSi in gyru p fornacula adta exci/ 
tarct*Scis enim flammas nullo mouentc facile refiderelexcitatione ucro rurfu* 
comouerimt cecinit ingeniofiffimus Ouidius dicens* 
Vidi ego ia&atas mota face creicereflamas: 
Et uidi nullo concuticnte mori: 
ALEAR.Hoc fatent? oes philofophiimota.f.efle ipilusignis animam.P AN. 
Iftam pilarum commotionem in balneis innuere uidei Seneca in epiftolis ad 
Lucilium de balnearum ftrepitu fic memorans.Si uero Pilicrepusfuperucnit: 
8C numerare coepit pilas lactum eft:HERMOLAVS*Nil de pila comotio/ 
Pilx Bal/ 
neai^* Secundi Diei 
Pilicrcp? 
ne Sencca.PANTHEVS*Fateoriat de pilarum minififo i quem Pilicrepum 
appellatimeminiffe manifefliusid in Balnearum Etrufci deferi/ 
ptione Papinius indicatfic concinens; 
nunc ftrara folo referam tabulata crepantis 
Auditura pilasifubi languidus ignis inerrat 
tenuem uoluut Hypocauila uaporcmf 
ALEARDVS ♦ Satis Belle tuam hxc carmina fententiam de pilis confit/ 
mant*HERMOLAVS. Hsec cil excogitatio Panthce his rationibus prxmu 
nitaiut difficile contradicentem admittatinec quicq de hac re induftrius exeo/ 
Vitari poiTc arbitror*ALEARDVS* Poilq nos Panthee archite&ante Vitru/ 
uio Balnearum ilru<fi:uram edocuifti f ii te non piget) & Plinium luniorem 
quem prius adduxeraslearum membra in Laurentina uilla collaudantem ex/ 
planes· funt illarum enim plurima nomina ( ut puto ex fonte grxeo detor/ 
raiquse meha;fitabundum faciunt ♦ PANTHEVS * Ohe Alcardeiea res aliu 
expofeeretnarratorem qPantheumfqui plus olei longioribus lucubrationibus 
confumpfifletlrem puto hanc etiam eruditiiTimisuirisdifficillimal tu quia uo 
cabula futex uberrima gracorum officina a noilris conformata/tu quia mo/ 
dus antiquorum architcdlandi protinus nofler xuo diuerfus cibin totuq? non 
folum exolcueritlfed etiam uetus mos ille occideritltcmcrarium cftl per aluci/ 
nationem ariolari· ALEARDVS ♦ Non irredargiiendam Arcopagitarum 
fententiam enuciesuclimifed pro fludiorum tuorum laboribus enitarisi quicq 
dc tuo bonata promptuario in meum obfcquium depromere .PAN/ 
THEVS * Vttibi morem geram l non uerebor periclitationis aleam fubire: 
Profpicio tamen quod Anagyrum mihi moueam ♦ ALEARDVS . Plus 
decoris q dedecoris exiilhac enarratione confequej-is * PANTHE VS. Q U£ 
fut poftifimu Aleardefqux de Balnearum membris fcire percupiasC'ALEAR 
DVSjmprimis quid fit Hypocauflum.quo agnito reliqua feriatim interro/ 
gabo* PANTHEVS*Erat Hypcauflu ficu Hypocaufisfi urranq; enim apud 
auftores legere efi:) in Balneo locellusiquem nos fornaculam appellare pofiu 
mus:in eolnaq? ignis ad calore faciendu accendebatunundc illi nomen*k.ccico 
enim accendo dicitftcuiusuaporl& uafariafuper impofital86 loeu ad fudatio/ 
nem calefaciebat.Q uare latine tefte Cicerone uaporariu dicchaCquoniam ex 
eo ignis eruperet. Hinc Plinius aittAppliricu eil cubiculo Hypocauflu pexi/ 
guuiquod angufla feneflra Tuppofitu calore ( ut racio exigit J aut effundit! 
aut rctinetjEiuicposl Pracfurniu aut eile fornacis os atte 
flatur Cato libro de re ruflica unico fic fcribensifornace calcarea pedes lata fa 
cito.x.alram pcdes.xx.ufqp ad pedes tres fummam latam redigito fi uno pras/ 
fiirnio cocoquesilacuna intus magna facitofuti fatis fiet)ubi cineres cocipiat* 
ne foras fit educedusifi duobus pfurnus coqucsdacuna nil opus critiquom ci/ 
Stati dc 
Balneo 
ctruici. 
Hypocau 
fts 
Bypocau 
fis* 
Vapora/ 
riu 
Praifur/ 
niu Difceptatio 
nere eruto opus eritialtero praefurnio erutolin altero ignis erit.ALE.Vide qua 
bene agas Panthce.haec mihi!& fortafle multis obftrufa plana enucleatioeope 
risiquid ifthaectui ingcni .Itatnihi Dcusbenefaxit.nullain 
me eft diffimulario. Verum pertimcicoine temeritatis damnet. HER. Vana 
ifthxe religio eftlfide C ut aiunt) mercaris grasca.nil nifi grauiiTimorum au/ 
(florum teftimonio corroboratu in medium adducis. ALE .Ita eft.fed pergam 
interrogationem meam Panthee.quas erant uafaria illa * PAN ♦ In quibus ad 
Balnei ufum aqua afteruabatur: Primum Caldarium inquo Calidal Alterum 
tepidarium in quo Tepida:Tertium frigidariumlin quo frigida continebatu* 
illis nomen erat Miliarium i cuius forma teftc Palladio altaiSC angufta fue/ 
rat.Solet id aut ponderis aut fpacii elle uocabulumihinc dicutur porticus mi 
liariaeiquae in mille pailus tcndebantunMiliariuminiupcr locus Romae dicc/ 
batur.adquemromani fori uiae plures terminabantur.hinc forte miliaria por 
ticuslin quam multx porticus coniux procurrebant: ALE .Cur illi miliarium 
nomcndPAN.A mile librarum capacitate arbitrormti calices potorios trien/ 
tesideuncefq; a librae parte appellitamuslid etenim grxcelpnoiebetcs dicitur 
quaii fornacis ahenu.i-Tryoc ii quidem fornax eft Hermo 
lae.ex Pantheo Paulatim eruditior fio ♦ HER ♦ Ea quocp audioiqux me raroi 
ucl nunquam ab aliis audiuifte mcminerim.ALE.Non minori desiderio Pan 
thee abfte fcire cupio/quae eflent Baptifteria in balneo: PANTHE VS ♦ Di/ 
camierant in codis balnearum lacus quidam luci lolia exlignoimarmorc ue:in 
quibus magis angufte quam in pifeinis lauandi gratia immergebantur: unde 
nomen illis.fix^srTifSψ eni imergere dicituri ALEARD VS.Ergo in tem 
plisnoftrisBaptifteriumlin quoChriftiano ritu initiandi infantesl nomenq; re 
cepturi trina immertionc p*urgantur hinc didlum ciP PANTHE VS·. Nulli 
hoc dubium:fed in ueritus iim nimiam uagandi licentiamiprxtercpoperis no 
(Iri inftitutumlRem alienam interferere:oftendam hanc quocp luftrandi pue/ 
ros nyalicis diebus confuetudinem apud antiquos diem ab illis 
Luftricum appellatum.ALEARDVS.Non abfurdum erit hoc nefeientibus 
palam fieri.PANTHEVS.Audite Macrobium fic dicentem:Eft etiam Nu/ 
dina Romanorum Dea a nono die nafcentium nuncupata.qui Luftricus di/ 
citur.Eft autem dies Luftricus.quo infantes Luftrantur.SC nomen accipiunt, 
fed in maribus nonusioiftauus eft foeminis.HERMOLAVS*Ancipitis con/ 
filii fum . (Quid de hac afleuerarionc credam.non multam fidem gentili ιδ£ 
Profano audlori pradliterim.PANTHEVS * (Quandoquidem noftros non 
habeoiethnicos fecflorr' ALELEARDVS. Licet nufquam hoc antea a quo// 
quam audiuerim i Macrobii tamen citatio facile aures meas in credulita/ 
tem permulcct.PANTHEVS.Audite quxfo 6C plutarchum in fuis proble/ 
tnatibus conquirentem i cur maribus nono dicifccminis ocflauo.Nomina anti/ 
VafaBali 
nea^· 
Miliariu 
uas 
Porticus 
miliarias 
Miliariu 
Ipnolebc/ 
res. 
Baptifle/ 
ria Balnei 
Baptifte/ 
riu xpanu 
Luftricus 
dies 
Nudina 
Dea anti/ 
quoj: 
LuftricuSj 
$ies Secundi Diei 
qui imponere confueueruti fle inquit ille i An fl' priuS fceminis nomina impo/ 
nut.caufam fuftinet naturaiSi augetur foeminai5C crefcitl& adulta perficitur! 
antcquamafculus.Dies autem eos potiflimum capiutlqui feptenarium fubfe 
enim dies cum in cxterisitum ad umbilicum infantibus nu/ 
per editis periculofus efle confueuitinam feptimo die plerifq? refoluitur.ALE. 
Hanc ferme fententiam tenet Ariftoteles.Veteres inquit ille nato infanti no/ 
men ante diem a Natiuitate feptimum non imponebant/quaii non prius fa/ 
luti deftinatoinanq? δί in matrice femen3& natus infans ablui ortu plurimum 
infra diem feptimam periclinatur.HER* Plutarchi & Ariftotelis Teftimonio 
probafti.Pofi: feptimum diem infantibus nomen imponi.Sed quaero cur no/ 
nus mafculorumiOcflauus fuerat. ALE.Nufquam hoc lege, HER, 
Tu PanthecfPAN.Duas affert caufas Plutarchusiic diflerens C An iicut Py/ 
thagorici numerum parem foeminam uocantimarem imparem foecudus cft. 
Et compofltum parem uinciti& in unitates diuiditur I quali ice/ 
mina locum in medium uacuum prxbet l imparibus uero numeris pars ali/ 
qua plena femper relinquituriquo fit.ut alterum fceminamimarem autem alte 
rum efle putent.HER.Ratiom confona efl: hxc Pythagorica diuiflo ♦ PAN* 
audite eiufdem audloris ultimam rationem.fle inquitiAn q> in nurne 
ris nouenarius primus eft.Tetragonus ab imparili perfe&o tcrnario.Oclo/ 
narius aut primus cubus a binario numerolquem parem efle conftat.oportct 
aut quadrangulu eflei6C imparemi& perferumiVxorem autem fleut cubum 
ftabilemldC domi feruantemiSt immobilem .Illud |5C adiugendum Odtonariu 
numerum cubum eflelqui a binario componaturiNouenarium uero quadran 
gulum eflelqui de ternario conficiaturlVtunt? autem duobus nominibus fce/ 
minxlmares uero tribusfHER,Optime fcnflt Plutarchus qui pcrfecflum nu/ 
merum maribus!imperfecAum feminis attribuerit.ALE*Pcrquam optime in 
quam quom femina nihil imbccilliusinihilcp imperfecflius fit:HER Jam Pan 
thee ad rem de Balneisiut Aleardo fatiffaciasiquid fufpicisfPAN ♦ Non latis 
meminilVnde difceffimusf ALE.De Baptifteriis agebamus.PAN;Ah iam te 
neo:Aedificabant igitur baptifleriaiut dicebamus in celis.idocis fecretioribus 
altera Caldaria in qua caldaialtera frigidaria in qua frigida laua 
banturiquod oftendit Plinius dicenslCela frigidaria in qua efl: baptifleriu am 
pluml& opacumJdem teftatur alia epiftola fle inquiensilnde balnei cela frigi 
daria fpaciofaieffufalcuius in contrariis parietibus duo baptifteria uelut eie/ 
<fla flnuantur abunde capacia.HER.Summis erat in delitiis apud antiquos 
hxc lauandi confuetudo * ALE · Efl: SI noftro acuo apud,regulos quofdamiSC 
principis:Sed Panthee Pauloanto ea fubrifiiqux de pifeinis attulifti q? hx ho 
minibus lauandi ufum prxftarcnt.quom femper audiuerim pifdnas eas eflei 
quibus ueluti in uiuariis pifces cocrcentur:PAN.No eo inficias(illas quas di 
dies picuf 
lofus in/ 
fantib^ 
Non9 di/ 
es mafcui 
Odlauug 
foeniina& 
Cubus 
Mares tri 
bus fcemi 
nx 
co/ 
gnominai 
ban£ 
Pifcmac 
Balneajc Difccptatio 
cisieile pifcinaslundc 2C illis nomen eftifcd confuetudo deinde inualuitiut om/ 
nia natatoria! Pifcinas dicamus! Audi Plinium a mc fxpius repetitum de mem 
bris uillx fic enumerantem : Cohxret calida pifcina mirifice: ex qua natantes 
mare afpiciutjltem alibilfinatarc latiusfaut tepidius uelislin arca'pii cinaeftl 
in proximo putcusl ex quo pofiis rurfus aftringiiii poenitear temporis.HER. 
Hoc atteftanturl& faerx litterxiqux autumant Hierofolymis fuiiTe probati/ 
cam pifeinam quinq? porticus habentem i in cuius undis diuinitate c5motisin 
urinantes cxciiclaudiiaridi in rc<ftam ualitudinem redibant* ALE. Cur illi no/ 
me probaticaiHER.Q uonia in ea facerdotcs o-octt ροβ otT, x hoc eft ouesi 
ad facra purgarent.ALE.Sut alia Pantheeiquorum non modo nomen luerum 
& ufum ignoro enim fibi Helio caminus ( PAN. 
(Quantum ex Plinio elicere poiium.cameratum locum fuiile conficio ex ipe/ 
culari tranilucente tefta.in loco apricoiqui folares radios ab ortu ad oicafum 
admitteret.Vndc ilji nomen h Xioc.enim fol interpretatur, «.occuli yoc fornax: 
cuius periphrafim fic innuere uidetur Plinius dicens Idem cubiculum hyeme 
tepidiilimum quia plurimo fole profunditur.Cohxret Hypocauftum,ut fi di 
cs nubilus immiilo uapore l folis uicem fupplet:Et illud puto quod alibi idem 
Au<flor Hybcrnaculum appellat fic cnumcrans:Huius cubiculii66 illius Tri/ 
clinii obiedtu includitur angulus qui puriftimum folem continet! S£ accendic 
hoc Hybcrnaculum ihoc etiam Gymnafium meorum eft. ALE ♦ Tam dilucide 
omnia Panthee.declaraslut maior mihi interrogandi fitis fuccrefcat.PAN.Ca 
ue Alearde nediuitiusl& plus xquo his imoratiiquod inflat abfoluere neque/ 
amus.ALE.Duo fi a te cognouero de his membris finem faciam:PAN.Q_ux 
futfALE.Primu quxfint Zetxldeinde quid ftibadium:PAN. Nodos in ex/ 
tricabilesobiicis;Tamen quid fentiam accipe Zetas eao uti ex iunioris Plinii 
lecftione aufpicari poiium iloca in xdibus ad omnem animii5C corporis ama:/ 
niflimam uoluptatem fuiiTe arbitror f6C ut plurimum in xdium extremo recef 
fu conftruiftasialia inter fe membra continentcs:Plinii nanq; talis eft lectio)In 
capite Xyfti deinceps crypto porticus horti Zeta eft. Amores mei: Re aera 
amoresiipfe pofufiin hac Hehocaminusiquidamialia xyftumialiamarei utra/ 
que folesi cubiculum autem ualuisiCrypto porticum fcneftra profpicit l mare 
contra parietem medium Zeta perquam eleganter recedit:Qjix fpeculari/ 
busiSC uelis obducftisiredutftifcg modo adiicitur cubiculo modo aufertur:Le/ 
<ftum ιδί duas cathedras capit Jun<ftum eft cubiculum nodtisidC jfomniinon il/ 
lud uoces feruulorum/non maris murmurjnon tempeftatum motus i non fui/ 
gurum lumen.ac ne diem quidem fentit nifi feneftris apertis tam alti abditiq; 
fecreti eft: Paulopoft fic addit .In hanc ergo zetam quom mc recipio abefle 
mihi etiam a uilla mca uideorimagnamq; eius uoluptatem ecce faturnalibus 
prxcipiue capio.quom reliqua parste&i licentia dierum i feftifq? clamoribus 
Probatica 
pifcina 
Helioca/ 
minus 
Zeta loc? 
ex Plinii * 
dferiptoe Secundi Diei 
perfonatmam nec ipfe meorum lufibusinec illi ftudiis meis obftrepunt: Item 
alia epiftola ait contra mediam fere porticum zeta parum recedit«Cingit are 
olam quae quatuor Platanis inumbratur Jntcr has marmoreo labro aquae ex/ 
undant circuicdlafq? platanos.& fubiedla plataniis leni afpergine fouet i eftin 
hac zeta dormitorium «quod die clamorem: lonumcp excludit: ALELEAR/ 
DVS.De Zetarum ftrudlura certior fadlus fum Pantheetfed cur hoc nomine 
appellatas cenfesfPANTHEVS .A Litterx*Z*forma cenfucrim eiufdem au 
(floris indicatura:qui dC porticu rotundam in.CUitterx fimilitudinem circa/ 
fcdlam deferibit i quxparuam fed fcftiuam aream includit: Ad eundem mo/ 
dum memorat in angulo cubiculum in afpida curuatu ♦ Sphxrifterion 
in Sphaerae circinationem fadtu: quod plura genera exercitationis i plurifqj 
circulos capit :Haec igit?a figura fua quxq; traxere nomenclaturam * HER/ 
MOLAVS.Sic exiftimandum eft.PANTHEVS * Vel zetam quoq? non a 
forma tantumifcd quom fuerit apud prifeos donclauae i quod Heliocamino! 
tabulifq; excalefaccret*-7r<χβ oc To<? hoc cfl a feruore didlum exiftimarc 
poflumus. ALEARDVS:Porro Patheeqd de ftibadiofPANTHEVS, De 
ftibadiof alium in antiquorum xdificiis omni amoenitate uallatum locum pu 
tauerimiquod nufquamfatisa me citatus idem audior Plinius in huc modu 
depingit:In capite ftibadium candido marmore uite protegitur: Vitem qua/ 
tuor colunellx cariflix fubcut e ilibadio aqua uelut expreifa cubantium pon 
dere fiphunculis cfduit.Cauato lapide fu fcipitur.gracili marmore continetur: 
atq; ita oculte tempcratur:ut impleatinec redundet: ALEARDVS* Peream fi 
non hxc graphica uoluptas me in id amcenitatis admeridianam quietem alii/ 
ciatifed unde illi nome PantheefPANTHEVS*Ab herbis quas grxei pie ce. 
J\s appellanttillis enim toros fternerc maiores foliti fuerant* ALEARDVS* 
Quid enim deferiptio (libadii ex candido marmore cum ledlulofPAN/ 
THEVS * Quod ftibadium illud in Icdluli fpecie exculptum fuiffet: hac dc 
caufa fit ut multi uoluerint ftibadium apud antiquos ccenationem fuiftei qux 
odio caperet conuiuasiquam uifus eft Martialis hoc difticho comprendifte:ac 
cipe lunata feriptum tcftudine iigma odio capit: ucniat quifquis amicus erit* 
ALEARDVS.Non uideo cur ftibadium exnationem ex his carminibus ap 
pellarepoffint PANTHEVS*Ea puto coniedluraiq? ledluli in coenationibus 
uetufto morefterni confueucreiunde 8i ledlifternia didlai& Hexaclino i apud 
illos ccenatio erattqux fex caperet ledlulos · ALEARDVS* Hoc mihi fubit: 
PANTHEVS* Alii uero hanc ccenationem non ftibadiumifed iigma didlu 
uoluere*Lampridio atteftantequi de Hcliogaballo primus inuenit fi 
gma in terras fternere q>q? de croco figma ftrauerit:quom fummos uiros uo/ 
caret ad prandium i& alibi aitiHabuithanc confuetudinem ut odio caluos ro 
garetad coenamiSC odio lufcosiodlo pxdagogosiodlo furdoslodlo nigros iodlp 
Zeta uni 
Sphaeri/ 
ftcrion* 
Stibadiu 
Stibades 
herbas 
Le&ifter/ 
nia* 
Hxaclino 
Sigmaex 
Lapridio D/fceptatio 
longosί0Λ0 pingucs.quom capi non pollent uno iigmate*HER.Fuit hxc Pa 
thei enarratio no minus iucudaicj fcitudigna.ALE.Tibi debeo P5thee*tua.n* 
explanatione de balneis eruditior fa&us fum:Obftupefcoitclta tenero xuo tot 
oratores itotcp poetas euoluifle*HER*A prima pueritia opcramifit oleuin hu 
iufmodi elucubrationibus confupfit Panthcusded dicas quxfo Alearde q tau 
ta maioribus noflris lauandi libido ( ALE*Nontantuearesuoluptacifuiti 
quantu ut pridianas ingurgitationes facilius crudi concoquerent* PAN; Hac 
de caufa Plinius fenior feueriore cenfura tales infedW his uerbis: Igitf balne/ 
as ardentes his temporibus medici quidam inftituerut:qbus perfuafere cibos 
concoquilita ut nemo non minus ualidus exirct.obedientiilimi efferutf ad fe/ 
pulchru*ALE.Hoc quocp noftro xuo fxpius contigiffe uifum eft*PAN* Eos 
perftrinxit acri morfu fatyricus aquinas dices: 
Pcena tamen prxfensiquom tu deponis ami&us 
TurgidusiSC crudy pauonem in balnea portas* 
Hinc fubitxmortesiatcp inteftata fcnecftus. 
It nouainec triftis per cudlas fabula coenas* 
Ducitur iratis plaudenda funus amicis: 
ALEARDVS . Eftnein promptu Alearde apud uos legere: ii uetuftiffimi 
hoc lauandi genere uti confuerunt ( ALEARDVS ♦ Non memini/quod fci> 
aminifi ualitudinis gratiaiquiccj habes PantheefP ANT * Habeo* ALE* Ede: 
nufq ad tuos audlorescontugis iy cadum *PAN*Lcgimus Senecam in epifto 
lis ad Lucilium hoc pa<flo fcribentem:Scipio Aphricanus linterni uolutarius 
cxul in uilla quadrato lapide ftrudta balneolu anguftuiSC tenebrofum habuitl 
quod non uiderct? calidum niii obfcuj::S£ in eo fiqdem angulo Scipio Cartha 
ginis ille horror abluebat!corpus laboribus rufticis fellulquom fe operclexer/ 
cuiflet terramcpC ut mos fuit prifeis) ipfe fubegiilet.HER. .His imperatori/ 
bus non ad delitiasifed ad labores natis penetrauitad extrema terrx i pelagiq* 
Romanu imperiu.PAN*Hincoblataoccafioe au&or idem in balneorum fui 
aeui inuehitur luxuriam:At nuc(aiOquis efttqui fic lauari fufhnearf Pauper ii 
bi uidetunac fordidus:niii parietes magnis 6C pretioiis orbibus refulferintiniii 
Alexandrina marmora numidicis cruftis diftindla iintfniii illis undiq; opero/ 
faiSt in pidturx modu uariatacirculitio prxtexit iniii uitio abfeondit' camera 
niii tarfius lapislquondam tay, in aliquo fpetitaculum templo pifeinas noftras 
circundeditlin quas multa fudationc cojrpora exanimata demittimus* HER/ 
MOLAVS. Cum Iuuenalei& Plinio conucnit Seneca ♦ ALEARDVS Jn 
eandem non tam auflcra cailigationeiquam fimplici ucritate deriuantfentrn/ 
tiam · HERMOLAVS * De hac balnearum luxuria adhuc SenecafPAN/, 
THEVS*Plura inquam * HERMOLAVS * Page«PANTHE VS * Niii 
aquam argentea epiftomia fuderint:2C adhuc plebeias fiftulas loquor: Q_uid 
Plinii ta/ 
xano in la 
uadilibidi 
nem* 
Iuuenalis 
taxatio in 
cofdcm 
Balnea 
Scipionis 
Aphrica* „ 
In balnea 
ru luxuria 
ex Seneca Secundi Diei 
quam ad balneas libertinorum peruenero f quantum ftatuarum! quantum co 
lumnarum eft nil fudi nentium i fed in ornamento politarum impcnfx caufa 
quantum aquarum per gradus cum fragore labentiumf eo delitiarum perue/ 
nimusiut nili gemmas calcare nolumus.HERMOL A VS.En quo prolapfa 
fuerat luxuriofpru cffrxnata libidofPAN.E diuerfo audi Senecam eadem le 
Ctione frugalitatem antiquorumfmodeftiamqi fummis prxconiis efferentem 
At olim inquit pauca 86 blaCtaria balnea erantinec ullo eultu cxornata.quom 
enim exornaretur res quadratoria:86 in uiutnon oblectamentum reperta i non 
fiiffundcbatur aqualnec recens femper uclut ex calido fonte currebac.Sed dii 
boni qua iuuabat ilia balnea intrare obfcura:86 gregali tcCtorio induCtai qux 
fdres catonem xdilem tibiiaut Fabium Max.autex Gorneliis aliquem manu 
fua temperaiIc.Nobiliffimi,N«xdiles in ea loca populum receptabant exigen 
dicjj mudiciasf8C utilemlac falubrem temperaturam: nec intererat Scipionis! 
an ffpe turbida aquafac quom plueret luculentatbrachia 86 crura q fcilicet for 
des opere collegerantllauaretfunicbat enim ut fudorem illic ablueratlno ut un 
guentum.HERMOLAVS.hac merito de caufa crediderim inceptatum la/ 
uandi exordium. ALE ARDVS.Eft profeCto Senecx in prifeos approbatif/ 
fima c6mcndarioiS6 in fui temporis molliffimos mores quam ueriflima taxa/ 
tio.HERMO.Aleardc Procter quam ad diluendas fordesl86 coquendam cru 
ditarem falia falubritate balnea fupperias aiferut ( ALEARDVS ♦ Afferunt 
inquam in elidendo fudorc/quem non modo calida humeCtario l fed 86 ficcus 
calor multis cit modis. HERMOL A. ζ) uibus f ALEARDVS . Siccus 
calor eft fex Caslfi fententia ) 86 harenx calidxi86 Laconicii86 CiibaniPrxter 
haec foli quoq$ fudationes mouent 186 
nam id fiat paCto! ut harenx acflu qs fudetf ALEARDVS . Ex medices artis 
auCloribus facile faCtu efbilla enim ud fluuialimel marinaiquac ob aridiorem 
ficcirarem aptior efl.Nudatus quis obruiturlaut infpergitur j Cuius fomento 
exoritur fudor. PANTHE. Commodias meaqdem fententia Inftruit Cael/ 
fus huiufmodi defudationem J qui inrer extera fomenta calida addit milium: 
SaI(Harcnami86 quodlibct eorum calefaCtum in linteum conieCtum circun/ 
dari iubet. HER.Hoc magis confentaneum eft. PAN. De Marinis tamen 
aquis agens Plinius non prxteriitHarcnf medicinam iic inquies.Necnon ha 
rena maris praecipue tenuisi86 folibus candens in medicina eft iiccadis 
corporibus coopertis Hydropicorum (aut Rheumarifmos ientientiu. HER« 
Sed hanc harenofam fudationc arbitror a medirisraro ufurpata*ALE. Vfur 
pantquide ii eamorbi qualitas poftulet. PAN.Inhuiusfudoris teftimonium 
Paulus Aegenita grauiffimusifolcrtiilimafqj artismedicx doCtor grxeus ena 
merat ty ttco -n-gf ί v/£g fcoy ideft in capite de Hydropicis iter alia fometa 
σ-ο αμ,μίς'μ, o\/ 'τ-ον pa^<u,oy.hoc dl fudarione per harenam 
Seneca 
Lauatio 
modefta 
antiquo^ 
Aediles 
ad tepera 
das balne 
as. 
Sicci' ca/ 
lores quo 
ciunt?. 
Sudatio 
p Harcna 
Plinius d 
Harenx 
medicina 
Paulus 
Aeginita 
de baren£ 
fodore Difceptatio 
χα,ί τ-oic Χρηςΐόμ ν^α^ιμ 
£,τ-ί^ι,ομ, 'ΤΌμΡ'ε αλλα. 
**φ€ χΤε ooy.Qjl latine fic hxc utcdam naturalibus aquis calidis 
diui& Harena*ab aliis autem Balneis abilinendum: Item alibi idem auctor 
xau 
qd & latine iie fonattutut? naturalibus balneisluel harenis* HERJriis acteda 
tio nibus de harenx fudatione contenti fumus:fed quid de laconica 
ALE«Nufq apud noilrates repperilquod meminerim: Tu Panthee quiccjha/ 
bes:PANXaconicum fudorcmiin uaporario fieri puto:quod Vitruuius archi 
tectans in hunc modum defcribit:Laconicon fudationesiqux funt coniunge/ 
dx tepidariolxque q late fucrintitanta altitudinem habeant ad ima curuatu/ 
ram hemiipxriiimcdiumq; lumen inhemifpxrio relinquaturjexieoq? clypeu 
xneum cathenis pendeatiper cuiusreductioneslSC demiifiones perficietur iu/ 
dationis tempcratufaiipfumq? ad Circinu fieri oportere uideturiut equalitcr a 
medio flammxluaporifcp uis per curuaturx rotundationes peruageif* HER. 
Vt omnia quadrata ad regulamf fic Laconicam curuaturam ad Circinu curio 
fe exfabricatus eil Vidlruuius. PAN, Hanc aedificationem fuis hiiloriarum 
monumentis non prxteriit Dion fic tradcnsXaconicu in urbe PyrateriumCfic 
grxd ab igne dicuntinos uero Vaporarium feu fudatorium appellare pofiu/ 
mus}ab Agrippa xdificatu ciLHER Jn hxc quoq? tepora(nuc repeto Alear 
dc}propter plurcs thermas Romx talia concamerata membra licet femicolla 
pfa confpicerccfL ALE, Pari modo & uirorumi& magnificorum 
aedificiorum irrecuperabilem fecere Romani iadturam,HER4Nulli facile di 
£hi quantam fecerunt,PAN,Non dccll: accumulatumX· Columellx tcilimo 
tiium:qui in primi libri prefatione fudorem Lacomcu his uerbis infodiatur: 
Attonitiq; fic miramur geftus effxminatorum iq? a natura fexum uiris dene/ 
gatum muliebri motu mentiantur idecipiantq* oculos fpedtantium* Mox de/ 
indet ut apti ueniamus ad ganeas quotidianam cruditatem Laconicis excoqui 
mus:& exuito fudore fitim qugrimus,HER Jnfana profedio uoluptate tene/ 
banturiut guttur ficco ardore exurerent· Q uo fuauiore uini eligmate aretem 
palatum diluerent4ALear Jnfulfa fane fuerat ea obledlatio.PAN* Hanc ean/ 
i em feueriore cenfura taxat Seneca fic ad Lucillu feribens: Quid mihi cum 
iftis calentibus flagnisfquid cu fudatoriis:in qu£ ficcusuapor corpora exhau 
durus includit :ut ois fudor p labore excat4Her4Manifeita eil his auctoribus 
Laconica fudatio4AL4HocPatheo Hermolae debere igenue fateortncc pudo 
ri dabo ab illo IunioreiSC a medidnf peritia alienoime hfc ia anis tgrauefcete 
didiciiletciqj femp acceptu refera: ne igrati hois nota Panthee 
unus mihi reflat fcrupuIus4 AL4Q_ua na de ca Laconidi dicaci 
id fudationis gcnus4Her»Hoc iride qrcbaAL* Diis grasuj no folus hgfltara* 
Laconica 
fudato ex 
uitruuio 
Dion dc 
Laconico 
Vapora/ 
rium 
Sudato/ 
rium. 
Columcl/ 
la de laco 
nico. 
Seneca 
de laconi 
co. 
Laconica 
fudatio 
undidta Secundi Diei 
PANTPuto/cja hoc uapore exhauilii mox peru&i frigida lauabant?.HER« 
Non hoc comedhiraifed citatis teftibus comprobandu eil. PAN· Id faciam: 
praeter memoratu Dionem.qui nudosluncflofq; frigida lauiilc 
Prae exteris teilatur «addam Martialem i'Venia tamen tua Hermolaeieo epi/ 
grammate ad Oppianuiquo morem Laconu fignanter his expreflit Rhyth/ 
mis:Ritus fi placeant tibi Laconu:Contentus potes arido uapore cruda uir/ 
ginef Martiacj mergi.HERMO* Et fi Marrialis hunc rirurn apertiffime de/ 
cantettQtes quacfo ex approbatis quequateui pleniorem q 
Poetas fidem adhibeamPANTHEVS*Citabo.eil ne tibi latis probatus Plu 
tarchusfHERMOLAVS.Probatiffimus.PANTHEVSAudi ergo ipfum 
in Alcibiadis uita hunc in modu fcribentem:Nam quom uiderent Lacedas/ 
monii Alcibiadem ad tondendam ufep ad cutem Barbam more laconico ton/ 
foresadhiberelSt frigidis Balneis utiiSC duro iure uefeimix ad/ 
duci poterantlut crederent eum efle uiruiquem acceperapt«8£ omni delicioru 
genere fuiile uerfatum ALEARDVS. Non minus fcite q eleganter utrunqj 
de laconico fudore abfoluifti Panthee:his enim non fluxae fidei afHpulationi/ 
bus percepi quas fint laconicon fudationes.Q ua uede caufa id forrita fint co 
gnomen.HERMOLAVS, Haec Panthee inter noilras iuges le&ioncs nuf/ 
quam me legifle commemini.PANTHEVS· Ncc iniuriaiquom tecum ne/ 
fas fitlegereinifi quae feuera prifeorum patrum cenfura digna iintjEgo uero 
hxc quas a plurimis profana habentur feorfum iucciffiuis horis furtim euol/ 
uo.HERMOLAVS.Tuis iuuenilibus annis non uitio damus ruam iilhanc 
opinionem.ALEARDVS.Immo probanda puto.quis nobis m hoc receilii 
tam commodcitam curiofeiaccumulateq; tor fcirpos enodailetlnifi Pantheusf 
autquiijpiam aliusiqui feriptores ethnicos tum graiositum latinos folerti in/ 
ueiligatione excufliiletfHER. Deciperis nimia Alearde in Pantheu beniuo/ 
lcntia«ALE.Non fallor «amicus Plato.fed magis amica ueriras«HER« De Pa 
theo fatislfed ad eS a qua difceflimus redeamus diflertatione.PANT.Satius 
erit.HER. Tertius ex Clibani uapore rcilat fudor«ALE* Eil non nimiu ob/ 
fcura hascperfcrutatioiqux in oculis omniu eiliquom quotidianus illiusufus 
ubiqj fere gentiu frequens fir«HERMO« Eil fi quidemlut in publicis balnea 
riis cernere par efttubi undicp circufasptuml& fHpatum conclaue angularem 
fornacdlatn continettcuius arido ignis intcrclufi asilu fudores affatim exci/ 
tanrur.ALEAR. Non mihi parum faperc uidentur gcrmanicas arcfloi axis 
gentesigelidumcp Bootem patientestqui his (lipatis concamerationibus feptf 
non modo fudorem ad ualimdinem eliciunttfed horrida regionis gelicidiai 
ignelcomefationeicrebrocp fympofio q diligentiflSme repellunt· HERMO; 
Ex Aquilonaribus iugis corruit in Italicam planiciem hacc tnfanabilis coti/ 
Ugio.PANTHEVS· Ex plurimis Prifcoji Balneoji modis huc unu in no/ 
Martia/ 
lisdemoi 
re laconu 
Plutar/ 
chus de ri 
tu laconu 
Qibani 
fudatio DiTceptatio 
ftra ffcula defluxiile crediderim :quadoqde 8C illi concamerata fudatione ha/ 
bueretin qualut coaiedloricrat fornacula qua grxci Clibanu didlitant. ALE; 
Quifpia ne tibi Panthee afleueratione aftat patronusf PANTHEVS· Non 
deeft uitruuius nufqua incafliim a me uocatus*qui ta defcribens fic innuere 
uide&Proximis inquit aut introrfus e Regione frigidarii collocetur cocame/ 
rata fudatio longitudine duplex i q latitudine habeat in uerfuris ex una parte 
Laconicu ad eum modu uti & aducrfo Laconici 
caldam lauationem.ALEARDVS. OptimuPacronuPanthee tibiafciuifti: 
coenim Patrocinante pro tefempcr deciditunftatcg tibi controuerfiac palma» 
PANTHE VS.Afcifcam & alios:ut certior fias aflam fudationem ad que di 
xi clibanu facftitatamtde qua fic meminit Celfus fcribens* Tremor aut mem/ 
brorum xquc uomituimedicamentifq* urinam mouentibus intenditurlinimi 
caietia habet balncaiailafq? fudationesl ALEA· LocuplctifiSmus tertis tibi eft. 
GelfusPAN. Locp quoqj Artx fudationis enumerat Cicero fcribens ad.Q_. 
Fratrem in huc modu:In Balnearis inquit Aila in alteji Apodyterii angulum 
promoui.ALEAR.Miru eft ex tot illecebris folam Clibani fudatiol 
nem perpetuo tenore ad nos pofteros demandatam PANTHE VS· Omniu 
enim uulgatioriquom populis ufitatiflima fuerit:nulla xui quis longi interca 
pedine aboleri potufoHERMOLAVS*Sat de HarenxiLaconicilClibaniqj 
iiccis fudoribus:Si rc<rte memini Alearde prxter hos fudoris modosireliquos 
duos efte affirmaftLSole fciliceti8C exercitatione· ALEARR· Ita eft*HER. 
Admiror ingenia l quom Balnearia miruimmodu oblecrtcnt. 
omnibufq; menfibus in promptu eile poflmt:Cur homines potius uoluerint 
inurente Sole utiqj fuperne decoqui cu impedio ad ciendu iudorem· ALEA·, 
Eft Hermolae tua hxc percuntatio non infcitatln caldariis enim 1 icet/it gra/ 
tior elicitus fudoriTame tefte Ariftotelelilli utilior cftiqui labore magis iq fpo 
te prodierit,HERMO. Cur itaf ALEAR· Q uia labores fuperexcrefcentem 
humorem exhauricnteslCarnem efflciut ficcioremlutcauernx foraminufa/ 
nitati fmt opportunxl&C per caloris tranfmirtione fieri nulla poflit obfccptio. 
Sudores aut fpontanei appellati exneceflitate oriuntijquomXforamini 
bus naturf ab fmodico huore cofufis l Calor no οίηο occupatihoc uincitf.fed 
repugnare adhucietftr udereq* humorem potthi re<fte pro fignis morbi habent 
futuri.HERMO.Cur ita fub maiori cu labore is fu/ 
dor cftjqui fub iolenudo corpore currenripdierit*;HERMO,Curiantestgii 
fub folari xftu fibi fudore mouetf ALE*Vtiq;ina nifi admodu qs curfum non 
intenderitlfudare no poteritiqui nudustficut cotraiqui uelamine quopia tegit 
celeriter fudat«quom ueftiu obfacptu parua etia cocitatione fudorem mouet. 
HER.Cur ftates fub ardctibus folaribus radiis nudi no fudatfquom corpora 
tiudata magis forinfccus folc defug coquant qqu# ueftibus adoperta funti 
Fornacfa 
Clibanus 
Concame 
rata fuda 
tio ex ui/ 
truuio· 
Aftafuda 
tio 
Sudatio 
per Sole 
Sudor 
ipotanc^. Secundi Diei 
ALEARcQjtfo folis uehemens calor corporis nudi porros urendo compri/ 
jjnitiueluti ignis primo qocyilime adhibitus carnem l cuti fq$ fummam ficcio/ 
rem occupans uritiatq; modu induratjqux quom talis reddita fit fu/ 
dorem arcetlobtruditqj.HER.Cur igitur nudafemper facies maxime fudatf' 
ALE*Qjjia laxaihutnidaifolutaq! maxime efbSCideo fudori fe per uiam ex/ 
hibet;caput enim humoris fons eiEhinc Pilorum lafciuia fedem hanciob hu/ 
miditatis conceptaculu. poffidetllocufijraruseftudeo facilem prxifat ad fu/ 
dores aditu ;Vnde fronte primu fodainustquom ea capiti ftatim fubdita fit* 
HERMQ*Aeftate ergo magis defupcr exurentelfadorem commouendu cerl 
egoluerum Princeps Ariftote/ 
les cenfetfHERMO,CurfALEAR+ licet corpora dilate ficciora finti 
fudori tamen magis propter corpo& laxitatem non multus naturas 
calor continetunhumorefq? proinde reiolucre in fpiritum potcfL HERMO· 
hyeme humidiora finti cur non magis iudationi apta uidentur.ALE; 
Qjuia per frigus parte exteriori deniata corporum!calor freques naturx co/ 
ercitus humorem minime in fpiritum refolui patitur: Aeftatei&enim humo/ 
res caloris uehementia omnes potius putrefcuntjquapropter fudor exhau/ 
riendus cfhSC quom humor intus nocet iis arte digeredus eRHERMCXCur 
non hyeme xque fudandum efcf ALEARDVS* Facilis redditur ratiotquia 
temporis huius ftatus falubris efEqui autem monet fudorem labefactati coti/ 
fuditq* corporis habitu m:ac eundem laxiorem qconueniat reddcnsifimul 
intimum calorem educit |diminuitq;:ut non xque gelido ccelo poific refiftere: 
humor externus expeditius fe corporibus inferit:quom laxiora iam fora/ 
mina propter fudatione habeant :Flinc cft ut ludor magis putridus fit xftate 
quia per id tepus extrarius prxualct calonex quo fitiut fingula in xftate pu/ 
tredinem fentiant:HERMOLAVS*Hxc mihi de fudore eo gratiora fuerel 
quo nufqua ab alio relata cognouerim:ALEARDYS* Heus PantheciniI ex 
tuo promptuario de fudore profcrsfPANYHEVS* In hxc philofophantiu 
uiretaiin quibus huiufmodi frudlus decerperelnulli ha 
denus deduxerant:qug non repofueralexpromere nequiuiudeo in hoc campo 
fpedator tciequofq* tuos defudare ad laflitudine ufep taciturnus fiuijquando 
ad hoc duellum inermis uelitaturus acceilera:Tcmcritate arbitratus ad igno/ 
ratos rhythmos ducere choreas:Tamen hanc folis fudatione apud Prifcos fa 
ditata certo crediderim:tum quia Paulus Aegenita a me ante redtatus inter 
alias exercitationes -n-o -π-ifi poy γνμα.ίχειο\Μ*ίη capite de Profluuio 
muliebri ~Tr<x-f«. '-roy fi Aioya.a fole enumerat Solis exercita 
tionemjTum quia apud Iuniore Plinium de Auuculo fuo me legifle memi/ 
nerim q> xftatelfi quid ei ocii eratlin Sole folem pleruq; frigida 
aqua lauabatttnDeinde guftabatidormiebatq; mmimu.HERMCXAdmiror 
Faciei fa/ 
cilis fuda 
tio 
Sudatio 
falubrior 
«fcteg 
hyeme* 
Sudatio 
hyemis 
mala; 
Res faci/ 
le xftate 
putrefeut 
Heliofis Diiccptatio 
Plinium ocio addidlum in fole iacuiflel& frigida lauiflLPAN. Non 
folum eum (ludiis mancipatum ad iudices:Q_uandoquide atteilan/ 
tibus prxclariffimis au&oribus ille in omni excrcitatiffitno cor/ 
pore fuerit: Primis enim annis caufas aliquadiu aih‘tauit:amicida principu 
ufus maxima officia ge(Tit:Imprimis delegata ab ImpatoreVcfpafiano:Eque 
(Iribus militiis induftriae fundlus eibProcurationes quoq; fpledidiilimas atcj 
continuas fumma integritate admimilrauit Miilcncniis cladis pfcdns.quom 
Vefuuii flagrantis dcfiderio Liburnicis aduecflus eflet* Ibidem ui puluerislac 
fauillx oppreffus cft annum fextum 8C quinquageiimu agcns:HER4Mirum 
huc uirum occupationibus implicitum diffufum illudiatq; eru/ 
ditiffmum naturalis opus non tam breuitq Terlo elegantiq; ftilo ab/ 
foluiffc.PANT, Admirabcrcmagislii epiftolam Iunioris Plinii ad Marcum 
lecflitaueris:qua praeter id diuinum opus fupra quinq; fcxaginta cqtKrflriul 
Oratoriaruq? rerum libros eum accura/ 
tiffime fcripfiile cognofces.ALE* Neminem quieto quauis fpaciofc uitx ocio 
tanta cofcribcre poile putarim ine dicam occupatum:Q uid HcrmolacfDiil 
non homines fuerant*HERM*Vera narrasf Sed quid illa Plinii fub fole fe/ 
picula (latio ue frigida omnigena 
reru do&rinam calleret Plinius:non id ab eo temere facilitatum 
nouerat enim fui corporis natu rami forte aliqua fui parte laborantem.f Raro 
naq; quifqua non aliquam corporis partem imbecillam habcOTradit fi qui/ 
dem cclfus ad exiccandum humiclum corpus lilia efle falubriaimodica 'excr/ 
citationemlfamcml uncflionem fine aqualcaloremifolem modicumlfrigidam 
aquamicibum exercitationi (fatim fubiecflum* PANTHEVS, Q uom mi/ 
hi fit corpus ficcius Furio Catullianomil ad me ifla. ALEARD Nefcii 
Panthce quid fecu artas ferat:Vidi ego graciliores in teneris annis adolefcen/ 
tes in deformem cum xuo cxcreuifle corpulentiam.PANTHEVS.Vtcunqg 
cadatiin praffentia agillimus fumJHERMOLAVS* Efl ne a quopiam mo/ 
numentis relidlumiquis primu docuerit frigida lauarifPANTHE VS* Non 
hoc praeteriit curiofiflimus Plinius iic inquiensJidem fratres EuphorbiuslSC 
Antonius Mufa inifituere a Balneis frigida multa corpora affringitantea non 
erat mos nift calida tantum lauariificut apud Homerum etiam mucnimus* 
ALEAR. Iam fatis fupcrcp ad adfuantes folis ardores defudauimus.fupcrefl: 
poifremus de exercitatione fudor:qui duobus exercitii generibus apud anti/ 
quos ufurpabaturtquoy alterum more apud Balnea diucrfislu/ 
fibus ante exercebat: omnibus notumtquod 
cfl: etianum in frequenti ufu:De quo pro Phyficorum doftrina cdifleremusi 
fi prius Pantheusde uetufto illoiquod a noffris moribus protinus rcceffit ali/ 
quid foiica eruditione nos inilruatPAN .ALearde fic me ludisfALEA, Non 
Plinii fe/ 
nioris la^ 
Ho; 
Balnei fri 
gidi pri/ 
mus ufus 
cx Plinio Secundi Dici 
meherculesjferio tcc3 ago:tibi magna fide in hiftoricis narrationibus habeo: 
quadoqde eas tibi promptiffimas eiTe cofpiciaiPAN* Iam mihi placere inci/ 
piamtquom me docftis placere fentiam*HER* Miila hazc faceiSi quod inftac 
agePAN.Id agaPlures erantf ut apud Grxcosiq Romanos 
gymnici exercitii fpes*Difputatiollu<5laicurfuslpila:8£ reliqua id genus*ALE· 
meminere Galenusfcxteriq? au<ftores*at nos iuniores illa rara le 
gimus:quadoqde inueterata defuetudo gymnicos ludos iadudu aboleuit:fcd 
de his Panthee referas quicq habcsPAN* eftiut Vitru/ 
uium audiamus:qui diftin&a membra xq; in publicisiac magni/ 
ficis xdibus connumeratlquo fieuut δί local δί ludos parircrlferia/ 
timq? ex auciloribus hxc tua narradi conditu/ 
tioPAN.Sic de uerba facit ille:Nuncmihi uidei cam&Cii non fmt 
italicg cofuetudinis pdificationes traditx;Tame explicaret que/ 
admodu apud Grecos conftituantmonftrareGonftituant aut in tribus por/ 
ticibus exedra: fpaciofehabetes fedesun quibus philofophiirhctoresireli.quiq3i 
qui (ludiis delecftantflfedentes difputare poflmt:In Palxflris periftyllia qua/ 
drataifiue oblonga itafint faciendaiuti habeant ambuiaaonisl 
circuitionis:quod Grxci Diaulam uocant:ex qbus tres porticus fimplices di/ 
ponant?jquartaqj ad meridianas regiones eft couerfa duplex:udiquom tempe 
(lates uentofx fintmo poffit afpcrgo in interiore parte puenire:In duplici aut 
porticu collocent'’ hxc membra Ephebeum in mediodiac aut eft exedra am/ 
pliffima cu fcdibus«Tertia parte logior iitiq altatfub dextro Coryceu* Deinde 
Conifteriuia Conifterio in uerfura porticus frigida Grxci 
rr* pop uocat.Ad finiftra Ephebei EleothefiuProxime aut eleothefiul Frigida/ 
riuiab eoq$ iter ί Propnigeon ί uerfura porticus, ALE.Meabflerret uerbo 
ru uocabula*Talia*n*xnigmatano te Pathee expoiitoreifed Oedipode idiget. 
ΡΑΝ,Νο falfo auguraris:fed tii ex his plura n5 inutiliter ediilercmus.HER. 
Sed priufqua ediilerasihoc no prxteribo:quod mihi magnx admirationi eft* 
cum reliquis ludis promifeuas fuifle difputationes* 
PANPt fi nobis hoc abfurdu uidetur:Tamen facilitatum eile apud ueteres: 
PrxfataVitruuii deferiptio demonftrat:HER,Ex eius le<flione mihi iniecflus 
eft fcrupulus:PAN* Illum tibi coprobationibus adima:Iofephus in bello Iu/ 
daico balnea uocitari Gymnafia liquido coprobat.in hunc modu de Herode 
fcribensjNaqj apudTripolimiSt Damafcui δί Ptolemaida publicas Balneasi 
qux Gymnafia dicuntur JBibli aut exedrasiporticust fora condidit* 
autem philofophi ad gymnafia difputaturi accederetiaudiamus Vitruuiu dc 
Ariftippo fic memorate:Ariftippus philofophus focraticus naufragio quom 
eiedlus ad Rhodicnfiu littus animaduertiflet geometrica fchematadefcripta: 
exclamaflead comites ita dici&bene fpcremusdiominu enim ueftigia uideo; 
De gym/ 
nicis lu/ 
dis* 
ru xdifi/ 
catioesad 
exercita/ 
tionem* 
Periftillia 
Diaula 
Afpcrgo 
Ephebeu 
Exedra 
Corycefi 
Coiileriu 
eleotheiiu 
Frigida/ 
rium* 
Propni/ 
geon 
Balnea di 
cigymna 
fia* 
yitruui? Difccptatio 
ftatimq; in oppidum Rhodum reda Gymnaffum deucnit ♦ Ibiqj 
de Philofophia difputans muneribus donatus cfR ALEARDVS· Grande 
fapientum folatium ·ηοη exulcs I non profugos /.non naufragos deferit omni 
prxcioiior argento I auroq; uirtus · HERMOLAVS. Ita efh PANTHE/ 
VS ·Ιη amborum audorum fententiam facillime deducor. quom ad Bal/ 
neas difputantium porticus extruerentur: a Scoaqj porticu ftoicorum feda 
denominata fuerit· HERMOLAVS ♦ Cur difputantium loco Gymnaii/ 
um nomen f PANTHE VS/7r ccpoc. ro nod eft exercere 
HERMOLAVS ♦ Qjiid enim difputatio ad exercitium ( PANTHEVS,, 
Multum quidem ; quod ex Pauli Acgenitx dodrinafacille deprehenditur: 
qui inter ualcntia exercitii Genera /'Vociferationem l Ciamationcmq? nomi/ 
nat · Cadi Iis quocp non mediocrem exercitationem claram ledhbnem cenfet: 
ALEARDVS · Eft profedo utiliffima ad bonam ualitudinem tuendam di/ 
fputationis exercitatio: que animum iimul corpus commouet i cxcitatqj 
Sed Panthee redeamus ad paleifritarum maniiones ♦ edoceas primum l que 
erat Ephebei ffrudura ♦ PANTHEVS ♦ Video Aleardein quam me rur/ 
fum trahis periclitationem ♦ ALEARDVS ♦ Hanc facile euitabis« quan/ 
doquidem non te temere i fed mihi obfequcndi l tuiq; exercendi ingenii gra/ 
tia omnes feciile arbitrabuntur: PANTHEVS. Maluerim igitur obfequcn 
do temeritatis argui i quam negando ccruicoiitatis damnari «Spero candidos 
ledores l ii aliquado in has noil:rasrnugas inciderintlno ufqueadeo huc labore 
damnaturos ♦ ALEARDVS ♦ Vetum probaturos confido: de Ephebeo igi/ 
tur perge. PANTHEVS ♦ Ephebei Cathedratum locum fuperiore deferi/ 
ptione aperte monffcrauit Vitruuius: de nomine fola reflat ambiguitas.ALE/ 
ARDVS · Vera narras ♦ PANTHEVS · Illum iic uocitatum putaucrimi 
q> in eo Ephebi hoc eft adolefcentes exercerentur · HERMOLAVS!*· Hoc 
fatis ex uocabuli denominatione patet e Verum tua ifthxc opinio non fatis 
mihi i nec Alcardo facitiniii addas tuae fententix aftipulantes. PANTHE/ 
iVS · Addam non unum fed plures l primumq? citemus factarum litterarum 
teftimonium : fuperioribus enim diebus dum pro mcnfa legerem in Ephe/ 
bei uocabulum incidi ί in quo aliquandiu hxfitauil etii liber inprxfcntia non 
(it prx manibus l fenfum tamen pene eifdem uerbis referre curabo ♦ Ex Ma 
chabeorum hiftoria habemus Iafonem fummum facerdotium apud Hfcbrx/ 
os ambientem i Anthiocho regi i qui nobilis cognominabatur: nouo fccle/ 
rum lenocinio grande Talentorum uecffigal pollicitum fuiile: ii ab eo facul/ 
tas daretur: Vt fub arce Gymnaiium 18C Ephebea conftrucrct· in quibus op/ 
tiqios quofq; Epheborum corrupto: fux gentis more minus pudice exerce/, 
rct. Ex hoc fanc textu liquet de Ephebeo: Verum ad hunc grxeorum mo/ 
rem dcmonftrandum confugiam imprimis ad certiffimum antiquitatis affer/ 
StOlCORi 
fecla 
Gymnadi 
diffinitio; 
Ephebeui 
Iafonishi 
(loria Secundi Diei 
torem Plutarchum qui talem exercendi ad Balnea adolcfcentcs confuetudi/ 
nem apud Romanos acerrime taxauic fic feribens ♦ Nam niii prius lauiilene 
RomanilVngi moris non esatincc aliud quicquaGrasci feruitutemiac molliet 
cm attuliile putant Romanis quam Gymnafiai66 Palxftramiquibusrelangue 
fcant adolcfcentium animi:66 penitus effoeminentur . hinc Puerorum amores 
gigniiiinc fomnol66 deambulationibus iuuenum corpora corrumpi.hinc fal/ 
tationibusi66 motu compoiito 66 certoidC delicato cibi genere debilitari l qui/ 
bus de caulis abarmis fe dclapfos cile non intellexerunt! pro ftrennu 
islac fortibus militibusife bonos palxftritas: 66 athlxtas bonos dici 66 haberi: 
ad fummam incrtiamlmollicicmqj dcfluxerut.Hxc igitur ii quis effugere ftu 
det i in puluerem prodirel66 fubdiuo manere oporcctrat qui domi l 66 umbra 
balneisi66 unclionibus molliter fe currant.hxc omnia fubire necefle eft.HER 
MQLAVS ♦ Q_ uam lan&iilima fuithxc Plutarchi Taxaxio ♦ PANTHE/ 
VS · Non minori acrimonia carpit Plinius talem iuuenum molliciem dicens: 
Plura de hac parte non fum di(flurus.non Hercules magis quam de terrx ufu 
ceromatisiquibus exercendo iuuentus nofirra corporaiuires animorum perdi/ 
dit. HERMOLAVS, Sapiunt hxc uerba Plinianam acritatem i breuita/ 
temq; ♦ PANTHEVS . Audiamus 66 Martialem omnium Poetarum face/ 
tiffimum collaudantem Pomponium Atticum luuenemiq? dxuitaret exercita 
tionis potius ad luxum pertinentes i- q ad recftam ualitudinem. 66 relidto Gy/ 
mnaiioicurfu fe exerceat l fic canit ille· 
Attice facundx renouas qui nomina gentis: 
Nec finis ingentem conticuiflc domum. 
Te pia Cecropias comitatur turba Minerux: 
Te fccreta quiesi te Sophos omnis amat: * 
At Iu uenes alios fra&a coi Iit aure maoiftcr* 
o 
Et rapit in meritis fordidus uncior opes: 
Non pilainon follisinon te paganica thermis 
Prxparatiaut nudi (lipitis idlus ebes: 
Vara nec inie&o Ceromate brachia tendisi 
Non harpafta uagus puluerulenta rapis* 
Sed curris niueas tantum prope uirginis undas: 
Aut libi Sidonio Taurus amore calet: 
Per uarias arteslomnes quibus area feruit 
Ludere quom liceat*currerc pigritia eft: 
ALE.Eftne hic Martialisfque plures laxinimiu i impudiciqj oris uehementef 
danatPAN Jpfus cft.ALE.Ni ipudiciora his feribat pudicus mihii Terfufqj 
uidet.PAN.Nonnegaucrim illuinrerdfiliberioriftiloquofqinfami notap/j 
udos infectori fed inter facetos Satyrosidoftoib cnumerSdu emu&i nares ui/ 
Plutarchi 
taxatio in 
lauadi la/ 
fciuia* 
Martialis 
facetiili/ 
mus; Difceptatio 
ri ccnfcnt: HER.Cenfcnt quibus lafciuior carminu mollicies blanditf. PAN. 
Ad palfftritas redeamusine alioji taba i me cudat. 
dicas Alearde ii no paucioribus teftibustibi confirmelno modo mares adole/ 
fccntesifed & puellas in gymnicis ludis promiicife ailuetasf ALE.Hocutiq} ri 
fu dignu ciiet.PAN.Non lrridenduifed inftitutu dcmonftra/ 
bo:ALE. Te arredis auribus audiam.1} AN. hoc iit dogma: 
graecis id audoribus comprobaboicitaboq? pnmu Xenophontem in 
politia.ui licait:o<5"g AvxoupKog και δούλας 
εψαι Τ εΧενΒεραις yo/ 
εψαι Ttt\/ ττροοΤομ 
ouS^gp- Το^/Το 8ηΑη Του appSfc/09 ψνΑον: ε-σ~ειΤα ST χαί 
icTXuog cogOrep και Τοίς ουΤω και Taig 8nA£iaig a-ycoyag 
aAAHAa5 ε'ττοίΗΟ'ε α/Λ,φοΤεραψ icrxvpooy καί Τα 
ερραο,α,Εί/ε<τΤεράγιζε uid infrenducris ignoro:Pan 
thec quxio Xenophontem graxu reddas iatinG:PAN. Sic teuclie opinabar, 
reddam hoc ad ucrbu.dicit iiie:Lycurgus qdem ad ue0:esi6£ indumenta conii/ 
cienda feruas lufficere arbitratus eft: Liberis aut mulieribus maximu eile ra/ 
tusifi ioboli procuranda: operam darenuprimu quidem mandauit l ut nihilo/ 
minus q maslfoemina corpus iuum exerceret.poitea curiusiSt fortitudinis ccr 
tamina adinuicem mulieribus ceu uiris conftituit arbitratus ex ambobus ua/ * 
lentibus filios etia robufiiores fieri. ALE.No fine ratione fuit Lycurgi inltitu/ 
tu.PAN.Illud quocg Cicero nofter no improbauit in huc modii icribes. Itaq? 
illiiq grxeia: forma reru publicaru dcdcrut:Corporaiuucnu firmari labore uo 
luerut.Q uod fpartiatx et in foeminas trailuleratiqua: ca:teris in urbibus mol 
liffimo cultu parietum umbris occuluntLlili aut uoluerutmihil fimileeffc 
apud Lacasnas PalxftraiEurotasfSoiiPuluislLabor: 
militia in ftudio q fertilitas barbara.HER.N6 potuiilem hoc a latiniscopro/ 
bari.PAN. No pigicat Piutarchu infup in eiuide Lycurgi uita de inftitutio/ 
nibus politicis ide recitante audirel fic.n.inqt:Enimucro uirginu corpora curfi 
buslSC ludationibusliadibufcp arq? exercuit: ut queadmodu 
germinu radix acre in acribus corporibus principiu fumes melius germinat: 
ita fit ha: partus robufte tolerantes:honefle fimul St facile aduerfus dolores re/ 
pugnarent. Itaq* delitias remoues St cibi fubdudioneiSi oem fcrmineu.morel 
ailuefecit puellas no minuslq pueros S£ uerfari nudaslfit qbufda i facrisiSi fal/ 
tareino canerepfentibus fimul fpedantibufcfc iuuenibus.ALE.Si 
lis ea cifet in facris celebrandis cofuetudo.HER. Verius diceres abufio:ALE. 
Spcdarcs noftraiuuentute ad diuina myfteria propenfiorcmlfi ad fuffarcina/ 
tas cateruatim effrenes corruuti in nudasquid arbitrandum ( PAN Jndomt/ 
tam fpedares furentium tantorum ferociam: HER, SignantiiTimc didum* 
Puella: in 
gymnicis 
ludis fc 
exercebat 
Cicero de 
more fpar 
pu 
ellay 
de puflay 
exercita/ 
tione. 
Puellae nu 
dxi ludis 
ucr fabati Secundi Diei 
PANTHE VS.Hinc Propertius amore deperditus impatienti agit moerore? 
graia uirginei choro comercia romanis non effc puellis ufurpata. Audite ergo 
quanto mentis oeftro fpartana Palceflram collaudatlficiuueniliardoremcinit· 
Multa tu# fparte miramur iura Pal#flr#, 
Sed mage uirginei tot bona Gymnafii: * 
non infames exercet corpore laudesf 
Inter lu<5lantes nuda puella uiros: 
pila uelocis fallit per brachia iacflus* 
Incrcpati8£ ucrfi clauis adunca trochi, * 
Pulueru lenta q? ad extremas ftat fcemina metas: 
Et patitur duro uulnera Pancratio: 
Nunc ligat ac! cxftum gaudentia brachia loris: 
Miiliie nunc difei pondus in orbe rotat: ♦ 
Gyrum pulfat equisiniueum latus enfe reuincit: 
Virgincumq; cauo protegit #rc caput: 
in Eurot£ Polluxl3£ caftor habenis/ * 
Hic uidtor pugnis/ille futurus equis: 
Inter quos Helene nudis capere arma papillis 
Ferturincc Fratres erubuiile Deos: 
ALEARDVS,Eleganti carmineipacatocp magislquam cupidineo #ilu Me 
uanius uates laconicam extulit colluctatione: PANTHEVS* Nec fuppref/ 
fit eam priori non in amore fecundus peligrusNafojPrimum lac#n# Hcie/ 
nes a Thefeo raptum extollens: 
Ergo arfit meritolqui nouerat omnia Thefeus: 
Et uifa eft tanto digna rapina uiro. 
More tu# crentis nitida dum nuda Palatilra 
o 
Ludis:& cs nudis fcemina mixta uiris: 
HERMOLAVS , Sat erant oratorum atteflationes diiSmulata carminum 
recitationedmmemor facr# rclligionis Panthee in poetarum lafciuiam lubri/ 
cis ueftigiis prolaberis, PANTHEVS ; Immo exemplorum gratia inuitus 
trahor: ALEARDVS, Indulgendum Pantheo Iuucni Hcrmolae:quando/ 
quidem ego iam fenior bibulis ( quod dicunt) auribus uatum illecebras aui 
diufcuEexorbco:HERMOLAVS* Et tu Alearde illorum lenonitio in mol/ 
liufculos ueneris faltus alledtaris ( ALEARDVS* In me omnis deferbuit 
ardor:PANTHEVS ♦ Pofthabitis poetarum modulationibus nouiffimum 
addam dc raptu Helenf Plutarchi teilimonium/qui illam aThefcolfeu ab Ida 
Lynceoq? Fratribus raptam autumat :Dum in Dian# templo chorum quem 
Orthiam uocantlexcrcerct :ALEARDVS,Q uadrant omnia fententia qde 
meal qu# de Ephebeo accumulatiiluneattulifti Pantliee*HERMOLAVS^ 
de Palae/ 
ftra Spar 
tana* 
Ouidius 
de Palas/ 
ftra Helel 
nes* Difccptatio 
Ita mediufndius carerent : ut nemo cui iit u coctum fine liuore moenium 
o o 
non his acquiefcat rationibus: PANTHEVS . Si ferio Q uc cenfeo loqui/ 
mini) audentius de reliquis experiri contendam : ALEARDVS · 
ad ualidiores uires tibi infurgendum cft: di quid de Coryceo fentias f tota in/ 
genii aciefediileras ♦ PAN 1 HEVrS ♦ De Coryceo eodem modo uti dc Ephe/ 
beo ariolandum cft: ALEARDVS Sunt tua Ifthxc rcfponia nullo erro/ 
ris inuo!ucro intricata: PAN THEVS: Legimus Alearde apud Suidam 
grauiffimutn grxeorum auctorum Corycum Pilam cile nento conflatam! 
quam nos rollcm appellitare confucuimus.ab eo fane dedudlum arbitror Co/ 
ryceumiLocum ipfumiin quo calle pila exercendo lufitarcnttALEARDY S; 
Subit mentem hxc tua prima ariolatio ♦ Perge attentius inlpcdtare fibras: 
PAN THEVS 4 Coryco autem exerceri grxeos palxftritas loctfplctiflimam 
fide facit Paulus Acginita^sρί Τ,ου fpccicbusgy 
mnafii fic fcribens/ία. Τ,ο,Χε rx. Χωρίς gvXoyiccg kcu jSiocg Εοτΐι &γο 
gicri Kcci <TK.icc;a,otXicu kou oc.KpoXgipi<TAt,oi ♦ K.cci 2oc 
oc T/Ov RcopuK.ou Is K.cci 7,fig ΓΤφοα'ρα,ς 
7,<ψ Ε<τΤψ ευΤ<ψον/ κοα T-ccXgcog, ALEARDVS ♦ PanthcePAN/ 
THEVS. Qjaid quxras fciolinterpretari meuerba grxea cupis* ALEAR/ 
DYS ♦ Habes. PANTHEY7S ♦ Sic aucftor ait: Celeria autem exercitia 
fine intenfionei$C uiolentia funt: Talia autem funt. curfus fciamachixi Aero/ 
chirifmii&excrcitiu quod fit cx coryco! *£ parua pilatCompofitutn cftlexua 
Icmei di celeri: ALEARDVS Nodum nodo anneifbs Panthee: PAN/ 
THEVS * Curf' ALEARDVS .DeCoryco fatis mihi fadtum cffeiHer/ 
molaoq; arbitror i fed indignum opinor praeterire: ignorareq? quales fuerint 
* HER MOLAY7S , Hoc di me 
ftimulabat: PANTHEVS ♦ Semper ponderi autilariumadiicis Alearde 
ALEARDVS *Diis gratiam f quom tibi fint humeri firmiores ad fuflentan/ 
da grauia onera: PANTHEVS * Sic tibi uideor l quam fint imbecillesl 
mihi confcius fum: ALEARDVS » Nullus datur tuas cxcufationis locus 
PANTHEVS * tibi parendum cft.qux obiter i di ex tempore fe 
offerunt l edifleram ut quoq? hxc tuo beneficio in lucem afferantur: Sciarna/ 
chix igitur dici poliunt F ut arbitor') pugnae umbratiles 'croc.pa. Τ,ου <Γκ.ί/ 
a uerbo compofifo ex umbra i di pugno : fuit autem inter excr/ 
citia fub umbra decertationis genus non abiecftum : Q uod Galenus medi/ 
cus gf/Ίοο 'crspi υγίείωμ· & fi* in libra de fanitaribus fecundo inter celeres 
exercitationes enumerat dicens Rccipog 8-criTcc7,oc./ 
XSx Xcopigguloi/iggKod Bixg Ta.v/ix Kcci (TRiocM-a. 
Xia.i* ALE 4 pacfto romane id efferaturl.uehemcntcr audire cupio: 
P AN.Hxc eff ad uerbu intcrpretatio;Traicedere tpus cft ad celeria exercitia! 
Coryceu, 
Corycu · 
nita d gyi 
mnafus. 
•Sc/ama/ 
chix# Secundi Diei 
quae fine inteniTone i 6C uiolctitia funtjTalia uero funt cusfuslSC Sciamachix* 
HER.MOLAVS* nam modo fiebat haec umbra: concertatiofPAN* 
Opinor id duobus modis factitatulaut quoties quiipia more gladiatorio ipfe 
nullo aaucriante tenues diiterbcrat umbraslfi qs iub umbra quoquo modo fe 
exerccat:quom ex aduerfo cilet iub diuo apud ueteres Irequetiifima exercita/ 
tio.ALE* Noitri audtores nec iita pteriereded una cu loco δί tpc a nobis abi/ 
Ucrut.HER.PlaniiTime Panthcc apuilh umbratile pugna:eade facilitate opus 
eft apias q f nt Acrochirifnn*P AN,Itide efle genus exercitii atteftaf Galenus* 
εμ-Tco Tsrgpi his uerbis 
deicribiuTo s-Q~xppooy TMg τϊγο&*η£ /3s(Sh/ 
rcog χμα."5τείμχ9 Teo Χείρι κίμεί Tχχεί<ΓΤχΤ/ΐμ ,χεκ φεραομ 
7ny ισ"Τα ΤοίΧοο γυ;α,|/α<2ομ·Ταί 
ΤουΤο Το σΤραλΑοιομΤο 
|/θί Του Τοίχου ορθ ocl Κχί OuTco yU<U,t/X<^CJO< 
Αχμθχμεί Τε ΤctoTpx A;xxTx κχί Χ(τ8εμεΤερομ νίμ-έΤχί Το γυμ, 
1/xcTiopr.ALE. Non fit graue Panthce reddere Galenu nobis latinu.PAN.Eil: 
aut inqt Galenus Pitylizin quado qs fummis infiilens ueftigiis extenfis mani/ 
busihanc qde antclillam uero retro moucat* Exercent aut maxime genus hoc 
exercitii muro appropinquadiut fi forteerrauerint faciliter parie/ 
te corrigant fic fe cxercetibuslLatent qdem erroreslimbecillius aut fit 
exercitiu:HER. Infanientis cuiufpia uidetur hxc corporis comotio no ab rei 
ergo fi noffri hos deferuere rituslundc Panthee Acrochirifmis nomen* PAN. 
apud grxeos efle fignificat: 
ALEA.Innumerabiles funt ab auctoribus exercitationu fpecics monumentis 
demadatpjfcd raro nuc ufui funt.Dcbemus tame Pantheo:qui ex greco fonte 
nobis ex tepore Sciamachix Acrochirifmiq; ritu demonftrauit:Iam ad 
alia redeamus.PAN. Sed prius de Coryco aliud eiufde Pauli locupletiffimu 
audiamus tcifimoniu.HER.Audiamus.PAN Jileenim εμ-ΤΗ T«g εΑεφα./ 
μ-ΤίαομΤοομ- capite de di£ta leproforum fic inquit Toug 
Tj-po-fn ΑχφΗθεΐ9 roiAixq xTJ-o-Gr<xTH<r8gi9: £οορείσ'&οο7ζ 
KXI Χμ·χφωμείΤω : giTx xcd 
Tx <u-g K χφχΑ Xo,uL,Ej/og: *ττΑεομ· χΑκΤ,Ηρσ'ί Tf Rxi Rcopixco 
latine fic interpretatur*Poft fomnuml& perfriftionesi δί 
excrementa fufpmdatur 18C clamet:Poftea ualenter perfriceturi δί uarie exer/ 
ceatunPartim falienstut plurimum aijtem utens altcribusl& Coryco:ALEA. 
Q ua curiofiiTimi fuere grxei feriptores ad feribendu non modo Oratoriam l 
PoeticenfSC Hiftorical Verum Phyficenl& medicen.PAN.Fuere certc:addam 
Alearde δί follis ufum nec a noftris latinis prxtermiiTum;De cuius lufu in Di 
ftichis fic Martialis feftiuiiime canit in diucrfis locis* 
Acrochi/ 
rifmi» 
Galen^de 
exercitio 
pirylisin 
Pitylizin 
Acrochi / 
rifmi uti 
Paulus de 
Diajta le/ 
profoj:* 
Pii? lufus Difceptatio 
Ite procul mucnesihiitis mihi conuenit astas: 
Folle decet iuuenes ludcrelfolle fcnes: 
Et alibi idem Poeta 
Plumea feu laxi partiri pondera follis: 
Siue leuem curfu uincere quxris Atam: 
Idem 
Hxc qux difficilis turget paganica pluma* ' 
Folle minus laxa eftiSC minus apta pila: 
HER.Ad robuftiorcs iuuenum artus facit pilx lufus*quibus ob astatis ardo/ 
rcmnegligcntibus indulgemus. PAN* Non dedecori fciflc 
attcftatur Tranquillus:qui Auguftu optimumlobferuantiffimucp 
hoc exercitii genere dclecftatu fummopcre fcribit dicens*Excrcifcationcs cam/ 
peftres cquorul 8i ftatim poft ciuilia bella omiiit:Etad pilam primol 
folliculumcp traniiit/mox nihil aliud q uccftabatur*ALE* Eft fanc pilx*lufus! 
qui nullum hominti genus quauis fummo honoris apice eminentiflimu deho 
neftctullo enim prx exteris utendum medicorum princeps 
Galenustquoniam parili fatigatione omnes exerceat artus*quo nihil homini 
inter exercendum falubrius eft:HERMOLAVS* Vidlus tanti Imperatoris 
exemplo ifimul xq; tanti audloris confilio muto priftinam fententiam. ALE/ 
ARDVS*Qjiom igitur pilx lufus femper apud omnesufurpantiflimus £ii/« 
eritia Coryco Coryceum dedudlum no ambigamustquandoquidem 6C Pan/ 
thei rationes ad Regulam cohxr<?ant*HERMOLAVS*Ita eft*PANTHE* 
At at alia ex tempore fuccurrit de Coryceo 
PANTHEVS· Foriitan non a folleiied a puella deriuatum Coryceum non 
ab re cenfaidu:ALEARP VS.Qjiid cum Coryceo puellafPANTHEVS; 
Ex graia nuncupationc.quom apud illos xo pn puella dicaty*ALEARDVS· 
Eilo.fed cur a puella Coryccumd?ANTHE VS* Dicam:qua pauloante ad/ 
duxi de promifeua iuuenum iPucllarumqj cxercitationci& fi Laconum fuerit 
inftitutumlnon propterea a reliqua Grxcia*Reccptum crediderim:quippe ψ 
in xdium manfionibus Oecos.i.habitationes a uiris fecreucrint:illos Gynx/ 
conitas ο-π-ο τ-Ηγ muliere:Hos andronitas octto ctt/Sv 
poq.i/d uiro appellitantesmon iniuria fuit ergoiut in gymnicis puellari que 
Coryceum uocitarent ab Ephebeo Marium diuifum haberent* ALE AR/ 
DVS* Non inepta eft de Coryceo altera ifthac tua licet extemporanea opi/ 
ilio Panthcc* HERMOLAVS.Immo honeftiorc defenditur argumento* 
PANTHEVS* Hincefttquom talis lucftandi muliebris luxus non iam fe/ 
cretolfcd palam eliminata pudicitia in RomanumTybcrim dcfluxiflet:q> Sa 
lyricis oblata eft anfa ut perfricatas foeminarum frontes genuino pcrftringe>j 
rent·Aquinas ergo in fua tempora exerce exclamat dicens· 
Martialis* 
de lufu pi 
k* 
Lufu pilg 
delecftat^ 
Auguftas 
Corycei 
alia der i/ 
uatio; 
Gyn^co/ 
nites 
Androni 
tes. Secundi Dici 
luuenalis 
in fcemi/ 
nas Palf/ 
Oritas, 
Endromidas tyrlasi8t fcemineum Ceroma · a 
Quis nefcitfaut quis non uidit uulnera Pali{ 
Q uem cauat aifiduis fudibus fcutoq? laceifit: 
Atcg omnes numeros implefedigniifima prorfus 
Florali matrona tubamifi ii quid in illo 
Pedore plus agitatmerxq; paratur haren?: 
Quem praeftarc poteft mulier galeata pudorem: 
Idem paulopoft 
Afpice quo fremitu monftratos perferat idus: 
Et quanto galeae curuetur ponderetquanta 
Poplitibus fedeattq denfo fufeia libro 
Et ridejpofitisfcaphium quom fumitur armis: 
ALEAR*Quid endromides ille;'qd ufui fuerat in 
PAMilllf fuerant craffiores Panesiquibusad robur uti confueuere 
Athl£t£* ALE#His ailuefcebant matroned3 AN. Audifti*ALE*Enimuero pro 
cui a Romanis uenerandu abiuerat pudoris nomen;HER*Vltra Sauroma/ 
tas diffugerat4PAN* Non diflimili animaduerfione pftrinxit Martialis Phi/ 
loenem omnium impudiciflimam:his Rhythmis eam carpens: 
Harpafto quoq? fubligata ludit· 
Et flauefeit aphelgrauefq* draucosi 
Alteres facili rotat lacerto 
Et pueri luculenta de palfdra 
Vndi uerbere uapulat magiftri; 
Nec coenat priuslaut recumbit ante 
feptem uomuit meros deunces: , 
Ad quos fas fibi tunc putat reuertil 
Q uom Coliphia fexdecim comedit: 
ALEAeuo illo in profunda fece conciderant Romaniiin illa iaceantj 
De Coryceo fatis a te fuperq? didu puto;Po(l illud fe offert Conifterii difler/ 
tatio:PAN+Vix tande multo pulucre obfitu profert caput;ALE4Q uid Pan/ 
thee.PAN.Muko eft opusfpiritu ad huc de Conifterio dufcutiendu puluere* 
hoc a puluereCque grxei κορψ dicuOCo/; 
nifteriu appellatu arbitrortLocufq? foriitan fuerati in quo Palfftritaje puluis 
aiTcruabat?:uel quod magis cofentaneu cifin quo puluere confperfi certantes 
illis hic puluis^PAN· Qjjod illo perfufi lu 
dantes deperditas uires refumere uiderenturteui fentcntixaftipulatur Luca/ 
nus de Antxj Herculifq; pugna?canens*quom prxmittat Antaeum terrx fi/ 
lium praeter ceteras Dotes a matre donatum i Tellure contada folidiores ui/ 
res recepturum in hunc modum concinit ille: 
Martialis 
iPhilxne 
Conifte/ 
rium· 
Puluis Pa 
lfftritaf^ Difccptatio 
Hoc quoqt tam uaftas cumulauit munere uires 
Terra fui fcetusiq? quom tetigere parentem 
Iam defe<fta uio-ent reuocato robore membra: * 
c? 
Ille parum fidens pedibus contingere matrem: 
Auxilium membris calidas infudit harenas· 
Vtcp iterum fefiis iniecit brachia membris: 
Non expediatis Antaeus uiribus hoftis 
Sponte caditimaiorq* accepto robore furgit· 
Qjiifquis inefi: terris in feilos fpiritus artus .. 
Erigitur :Tellufq$ uiro ludlante laborat: 
Vt tandem auxiliumtadlx prodeile parentis 
Alcides fcnfttiilandum eil tibi dixit.SC ultra 
Non credere foloiflcrniq* uctabere terra* · 
Haerebis preflis intra mea pedlora membris· 
Huc Antxe cadesific fatus fuftulit alte 
Nitentem in terras iuuenemimorientis in artus 
Non potuit nato tellus fumittere uires: 
ALEARDVS*Nihilhac Lucani afiertioneplaniustPANTHEVSJdemde 
TydeifSC Agyllei pugna concinit Statius his carminibus. 
Vis eadem Ocnide.nec foleiaut puluerc feifa 
Membra labant*riget atra cutis*durifcg laborum 
Cailigata Toris i contra non integer ille 
Flatibus alternis:xgro quocp feilus hiatu 
Exuit increilas fluuio fudoris harenas· 
Ac furtim rapta fu(lentat#pedlora terra; 
ALE AfLDVS. Alia de caufa putas Panthee hos ludlatores puluereconiper/ 
gtfPANTHEVSJSa fortafle φ prius oleo pcrudli lubrica effugia 
inuice fe eluderet*fed hac afperfioe firmiore nexu impliciti initebanf*iqua me 
bra ludlantiu flauefcebantiut pauloante Martialis in philxne fcripfit dicens: 
Et flauefeit aphe :α.φκ enim di tadlu 6i notasiqbus aliquando corpus inficit 
(ignificat:HEEL·Altera hxc opinio magis ludlatoje conuenitdecipulis:PAN. 
Eadem confperiionem fignanter expreilit Ouidius in Hcrculisl Acheloiq; pu/ 
gna his carminibus concinens* 
Congrediturq* ferox:puduit modo magna locutum 
Cedercsreieci uiridem de corpore ueftem 
Brachiacg oppofui*T enuicg a pedlore uaras 
In (latione manustSC pugnx membra paraui 
Ille cauis haufto fpargit me pulucre palmis: 
Inqj uicem fulux tada flauefeit harenx: 
Lucanfis 
deHer. 
Antei cg 
pugna 
Status de 
Tyd,& 
Agyl.pu/ 
g»*· 
Aphe 
3 
Her.& 
Acheloi 
pwg** Ex Secundi Diei Confabulatione Annotationes 
ALE.Oia eleganter nafler Nafo.Plurima illi ex cius facilitate afficior *P AN* 
Huc ritu nec filuit omniu longe docffciilimus Vergilius fic cantans* 
Pars in gramineis exercent membra palarftris* 
Contendit ludolSC fulua lucftantur harena. 
confpergendi morem nec praeteriit Papinius eadem TydeilSC Argyllei 
pataftra fic memorans* 
Poftq* oleo gauifa cutis/pctit aequor uterq? 
Pro curfu medium.atq; hauftu ueftitur harena 
Tunc madidos artus alterno puluere ficcant: 
ALEARDVS.Pro teftat indubitata Ouidii Vergiliiqjiatqj Papinii citatio: 
PAN.Eudcm quoq; lucitantiu morem luculenter praemonftrat Seneca ad lu/ 
ciTu uom a Baiis deberem Neapolim repetere i facile cre/ 
didi Tcmpcftatcm cffe.nc iterum nauim experirer . & rantu lutittotauia fuit* 
Ut poffim uideri nihilominus nauigaile totum fatu illo diei mihi per 
petiendum fuit a Ceromate aphe excepit in crypta Neapolitana* ALE. Nufq 
incaiTum ad tuu Senecam confugis.PAN.Huius infuper pulueris ufum ofte 
dit Plinius fic fcribcns.Non multum a puluere puteolano diftat e Nilo hare/ 
pa tenuiilima fui parteinon ad fuftinenda Maria flucftufq; frangendosifed ad 
debellanda corpora palaeftrae ftudiisiindccretc Patrobio Neronis principis 1 i/ 
berto aduebcbat'\HER..Q_ux tanta infania ut rem ta minimi mo/ 
menti a longinquis exterrarum gentium regionibus conuecftaret.AL. Infania 
quidem nullo ueratio purganda.PAN.Q uod exaegy/ 
pto Item Suetonius in Nerone contra eum : populi romant 
odiu taxans ficcj ait:Ex annona: quoq; charitatelucraticiaaccreuit inuidiama 
& forte acciditiut in publica fame alexandrina nauis nudaret? puluerem Lu/ 
«flatoribus aulicis aduexifle.AL.Egregium imperatorem narrat.PAN.Pollux 
quoq? Iulius inter Gymnica inftrumentaxoyio<r eft pulueris 
fportulam mihi inter narrandu aliud iuccurrit:HER. 
P AN.Praeter puluerem memini me legifte aliu efle puluerem que 
eruditu prifei appellauere:q> eum geometra ad deferibendas figuras ufui ha/ 
berentifi uos non piget addam & hanc eruditionem:HER* Addenda prorfus 
eft ♦ PAN.Huius fi quidem eruditionis primus tcftis.ii.de natura Ci/ 
cero efttqui fub perfona Lucilii balbi Stoici in.c.ueleium inuehitur l carpens 
uehementer epicurus tanq Geometria: expertes:fic inquitjCumq; formae pra: 
ftans fint exfolidis globum fic enim interpretari placet ex planis au 
tem circulusiautorbisiqui cyclus graecc dicitur:his duabus formis contigit fo 
Iis ut omnes earum partes fint inter fe fimillimae a mediaq; tantum abiit extre 
mumiquo nihil fieri poftit aptius: Sed haec non uidetis.quia nunquam illum 
eruditum puluerem attigiftis. HER* Sane fuerat eruditio haec minime prae/ 
Vergilius 
Statius 
Seneca ί 
more lu/ 
«flantiu* 
Plinius d 
puluere 
palcftrita 
rum* 
de eodem 
puluere 
Puluis 
eruditus 
geometra 
rum* 
Cicero de 
puluere 
erudito 
Sphera 
Cyclus Difeeptatio 
tereuda* PAN* Aftipulatur Ciceroni Plutarchus ea oratione qua ?j/ n~oo xct 
Tcc xoXacxcoy * ideft contra adulatores acerrime inuedtus cft fic cni inqt:co<y 
■7rgΫ <yO^<χχου<5·'α.ι<5·'φθζ.Ο,'φ οττΗμ-ίχα. T3-Ace/7rcc.i/ α,φίχεΤο x cy i ?w 
θσ.(ΤιΧείοε.χο 
yiojST-ov υ’ττο fic latinc ha 
betur:Q_ucmadmodu Syracufis mcmorantfquom illuc pueniilet Platol Dio 
nyiiufcp maximo philofophix fhidio teneret iR-Cgiam puluere refertam fuiile 
prx multitudine geometrias uacantiu:ALEARD VS*PutaiTem ego regix.hu 
ius pauimentu prxillo philo fophantiu numero puluere conftratum ♦ HER/ 
MOLAVS* Hoc ridiculum ccnfendu eiletPAN.Profedtolfed huius puluc? 
ris meminit Valerius Archimede geometricis iignis intentu Syracufana cla/ 
de a fxuiilimo milite interfc&um feribens: At Archimedes du aiiimoi56 ocu/ 
lis in terram defixis formas dcfcribit:Militi qui prxdandi gratia domu irru/ 
perat:ilridloqj fuper caput gladio:quifnam eileti interrogabat propter fumi/ 
am cupiditatem inneftigandi quod requirebatmomen fuu indicarenon potu 
it:fcd protradlo manibus a pulueremoli inquit obfccro iftu circulu difturba/ 
relac perinde quafi negligens imperii uidloris obtruncatus fanguine fuo artis 
fux liniamenta confudit: HERMOLAVS* Magna Archimedis abftradla 
intentio.at maior fxuiendo diri militis impatiens crudelitas: PAN * Eudem 
cafum conquerens Liuius fic de Archimede in puluere feribete memorat: Ar / 
chimedcm memorix proditum eft in tanto tumultuiquantum captx urbis in 
difeurfum diripientum militum ciere poterant:intentum formis quas in pul/ 
uere refcripferatlab ignaro militeiquisefiet interfedlu:Archimedis puluerem 
nec prxteriit Cicero queftionibus tufculanis fic inquiens:Ex eadem urbe hu/ 
milem homuculu a puluerel δί radio multis annis fuit poft Ar 
chimedem♦Cuius ego quxltor ignoratum ab Syracufanis quem eile omnino 
negarent fxptu ucftitu uepribus dumetis inueftigaui fepulcrum: 
HERMOLAVS , Fuit hoc de puluere erudito Panthee audlarium eo iucu/ 
diusiquo rarius etiam a dodtis multis fortaile iam xuis non animaduerium: 
ALEARDVS . Ea accumulaiti de conifterio Panthee ♦ tux fententix 
mirum in modum applaudant: fupereft nuc cognofcere te enarrante quid fit 
Eleothefium ♦ PANTHEVS ♦ Eleothefii fignificatio notior eftiex membris 
Balnearum unum erat in quo ungebant?: uel in quo un&i more Palxftritico 
concertabat.-7r ab oleo nome fortitu. Hinc Plinius in 
uilla fua illud undhiarium inter reliquas.Balnei manfiones appellat dices:. Sin 
mare in proximo cogitesladiacet un«fluariumiHypocaufi:umi5C Propnigeon: 
hxc ille*q> aut oleo palxffritx certaturi perfunderentidocct Vergilius dicens: 
Exercent patrias oleo labente palxttras Nudati focii:HERMOLAVS* Ad/ 
miror cur oleo ludiaturi perungerentur * ALEARDVS ♦ Non ab re efl: * fcd 
Plutarch? 
de puluer 
erudito* 
Valerius 
de archi/ 
mede 
Liuius de 
archime/ 
dc. 
Qccro de 
archimc/ 
de· 
Eleothefiu 
Vndtuari 
um* Ex Secudi Diei confabulatione; 
Olei uis 
pro medicorum inftru&ione: quandoquidem olei ufus ad membrorum uim 
plurimum uaIcat*PANTHEVS*Ad neruorum dolores fedandos oleo uten/ 
dum docet Columella Cie fcribenstOleum autem fecundanti non infuauis odo 
ris quotidianam uncflionem praebere poterit dolore nemorum laborantibus: 
PANTHEVS.Aft aliud putabam ego.Lucflaturos fcilicet eo perungi utdiff 
ficilior eilet unguinis lubricitate brachiorum inuicem connexio: HERMO/ 
LAVS.Ncc tua iilhxc reficienda eil opinio Panthec * PANTHEVS „ Sed 
quxfo audite Plinium de oleo in hunc ufurn quid dicat:Okolinquitlnatura te 
pcfacere corpus contra algores munire:eidem capitis refrigerarc:ufum eius 
ad luxuriam uertere graeci uitiorum omniu genitorcsdn gymnaiiis publican/ 
do: Addit au<itor Idem Plinius Lucflaturos non modo corporis artus fuperne 
delinirefolitos l intrinfccus oleo fe prxmunire in ufu fuiile demonilratl 
undefacilitia0 praecipuum elcomeli comendat ole 
um:quod in Syrix maritimis arboribus pingue manans crailius 
meilereiinatenuius :faporedulci: pugnatores certaturi exeo cyathum unum 
prxfumebant * ALEARDVS * Sed quem ex grxeis huius rei inuentorem 
credimus t PANTHEVS.Hereulem i:ortafie*ALEARD VS.Cur ( PAN/ 
THEVS*Q uom ipfe olympicos Ludos inftitueritlquibus erat hxc inungen 
di confuetudo: quam atteftatur Lucanus HerculisiSC anthxi pugnam iic de/ 
cantans* 
’Ille cleonxi profecit terga leonis 
Anthxus libyciiperfudit membra liquore 
Hofpes Olympiacx feruato more palxitrx: 
ALEARDVS Plurimum debes tuis poetis Panthee*Qjri tibi in omnem at/ 
teftationem faciles prxfto funt*PANTHEVS*Sunt inquam nullo auroi nui 
loq; pretio corrupti ifed multis lucubrationibus comparati* ALEARDVS. 
Crediderim*HERMOLAVS*Vngucn aliud prxter q olei fuit Palxftritis in 
ufuf PANTHEVS*Fuit:res poftq in maiores delicias defluxit*Ceromate pai 
iim uli fuerelcuius 
rescomeminerut:HERMOLAVS*Qjix erat unguenti huius confe&uraf 
PANTHEVS*Ex oleo δί terra in luti fpeciem*ALEARDVS*Ad 
robur fadlitatu arbitror*PANTHEVS;Sed poffcquam in deperditam mol/ 
liciem deuentum cft.Ante coenx tempus non oleolnifi ualitudinis caufa: non 
Ceromate!fed exoticisipretioiifq? unguentis perfundebantur* Qjiorum luxu/ 
riam multis modis taxat Plinius acet multos craffitudo de 
lecflaret: idipfum approbantes lini iamnon folum i fed δί perfundi unguentis 
gauderentjquod ueftigia pedum tingerentjq? parietes balneorum unguento 
fpargerentlq? figna aquilarum horrida diebus feftis ungerentlq?q; in potu uni 
guentu adderent!ut odore prodigo ex utracj parte corporis fruerenif: HER/ 
Olei1 ufus 
in gymni 
cis 
Eleomeli 
Oleum 
Lucanus 
dqoleopa 
Ιχίϊΐχ 
Ceroma 
Plinius in 
unguen/ 
o 
toy, luxui 
riam Difceptatio 
MOLAVS.Nullfigitur mirum fi talibus illecebris cuirati Romani a tanto 
rerum culmine olim terrarum domini deciderint: & nunc abolito tantas mare/ 
ilatis nomine aliis fubeffe condiicant* ALEARDVS *Ita efLPANTHEVS, 
Ad unguenta redeamus*nec prxtereamus tam fordentis magiftri officiumJs 
♦n*aliptes dicebat τ-d «χλείφειν quod eft ungere i cuius in Balneis 
minifterium eleganter cxpreilit Seneca ad Lucilium iic icribenstAliprum Te 
nuemiSt ftridulam uocemiquo fit notabilior l fubinde exprimentem i nec un/ 
niii dum uellit alaslSC alium profe clamare coegitjn hunefen 
fum luuenalis muliebrem impudicitiam taxans l in fordidulos un<ftores cum 
ftomacho his carminibus prorumpit* * 
Balnea nocfte fubitlconchasiSC caftra moucri 
•i 
Nocfte iubet:magno gaudet fudare tumultu: 
laftata graui ceciderunt brachia mafla: 
Callidus δ£ criftx digitos impreffit aliptes ® 
Ac fumum dominx femur exclamare coegit. 
Et Reliqua, 
ALEARDVS* De Eleothefio de exteris Panthee non minus difertel 
quam uere enarrafti*PANTHEVS* Pro ingenii uiribus elaboraui ♦ Verum 
prxtermittendum non putaunut fcias qux iit Apodyterii cella l Balneo 
perquam neceflaria:ALEARDVS*Spontancahac tua enarratione cumula/ 
tior mea erit in te obligatioffed cuinam potiffimum ufui dicata erat ( PAN/ 
THEVS*In ea ante balnei lauationem collu&aturiq? corporis uelaminare/ 
ponebanttunde illi nomen ο±τττ<&νομ-&\ enim exuor dicitur*Hinc ex noftris 
alii fpoliatoriumialii ueftarium locum illum dixerunt:dcquo Plinius lunior 
iic aitJnde apodyterium balnei laxum ιδί hilare excipit cella frigidaria:ALE/ 
ARDVS*Non tam opportuna quam neceilaria fuit de apodyterio Jicet fu/ 
bitaria: eruditio nouiftimum reflat Panthee de propingeo xnigma, PAN/ 
THEVS*Vere xnigma dixiftiiquam ueriffimu eft illud uulgo proculcatum 
uerbumJn decoriandis iumentorum pellibus txdioiiftimam efte caudx de/ 
glubiationem l nunc ariolando opus eft omni harufpicina * Duplex eft igi/ 
tur huius nominis lecftio * alii uero Propnigeon * alii autem Propincon legen / 
dum affirmant. ALEARDVS * Q uid tu Panthee arbitraris ♦ PANTHE 
VS * In utraq? partem inclinor: Si Propnigeon malimus *eum locum appel 
labimus l in quo aftx fiebant fudationes 't-o ΎΓμίγξι y Hoc eft a fti/ 
pando expreffifte uidetur Cicero ut fupra docuimus in 
epiftola ad Atticum fic fcribens,In Balneariis affa in alterum apodyterii lo/ 
cum promoui * Aflarum quoque fudationum meminit Cornelius di// 
cens i Tremor autem Neruorum xque uomitu i medicamentifque uri// 
nam mouentibus intenditur : inimica etiam habet Balnea i affafquefu// 
Aliptes· 
luuenalis 
Apody/ 
teriu 
Prognige 
on 
Propnige 
on Ex Secundi Diei Confabulatione Annotationes 
dationes; ALEARDVS*His atteflationibus putarem hanc effe non a ucro 
abhorrentemifed potius congruam uocabuli diffinitionem* PANTHE VS* 
Si uero Propineon legendu putamusilocu eile affirmauerim : Q uem Plini/ 
us in uilla furentina guftatoriu appellat υ-ροιτίμΗ *n.prxguflatio dicitur: 
Q uom inter reliquas balnei celas guflatoriai3£ alie breues coenationcs extruc 
reni teflceodem Aud;ore* HERMOLAVS* Pofleriori fnie magis aflentior 
ALEARDVS*Vtraq} fuis innitit rationibus:PANTHEVS* 
riora ex Vitruuiiledlione uidebant cdmoduCut 
DVSimmo fcite di luculenterlquod nil addi poffit:PANTHEVS* Verum 
unu reflat fcitu non iniucuduiquod quom meo iure ediilcruerolfine de Gym 
nicis exercitiis facicmus*ALEAR*Q uidfPAN* Cognofccre qd fcit Xyflus 
ALE ARDVS, Verum dicis I in mente fuerat id a te requirereifed exciderat* 
PANTHEVS * Xyflus enim teile Vitruuio cflgrxca appellatione porticus 
amplaiquac in huc modum ab illo autem inquit porticus Xyf 
flos apud Grsecos uocitaturi q? Athlxtf per hyberna tempora in teclis fladiis 
exercenturtFaciuda autem Xyila ficuidenturlutinter duas 
PlantationeslEt in his perficiantur inter arbores ambulationes l ex opere 
fignino flationesProximeautem Xyilumi& duplicem porticum defignentur 
Hypethraihxambulationcsiquas grxci Paradromidas noflri Xyfla appellat: 
In quas per Hyemcm ex Xyilo fereno cocio exercentur* 
'ALEARDVS * Planiflimaefl per Vitruuium Xyfli defcriptiolfcd quid cu 
Xyilo de Hypethra PANTHEV7S * Ea fcilicet q> fut Xyflo te 
<5lis fladiis fi Hypethra fub diuo exercentur Pakeflritac:unde ilii nomcn*v-7ro 
*7-ox8 j3cx.g *idefl fub fereno: ALEARDVS.Cohaeret.PANTHEVS* Sed 
attendite quacfo Pliniuiq amceniffimam Xyfli ambulationem arboribus con 
fitam in Vitruuii conteflatione ante oculos picflam tfflendat.fic ait: Multa in 
hac membra:Atrium etiam ex more porticum Xyflus concifus in 
plurimas buxoldemiiTus indelpronufq; puluinus: cui be/ 
effigies inuicem aduerfas buxus infcripfit Acanthus in plano mollisl 8i 
pene dixerim liquidusiambit huc ambulatio preflis I uariacq? tonfis uiridibus 
inclufa*ALEARDVS* hac amoenitate amocniusffcd unde illi nomef 
in co palasflrte haflilibus exercerent l uel q? eius forma longo 
oculor profpecilu in cufpide fafligiata fpiculi fpem prx fe feratlnam f ugo<r 
haflile fpiculuq? dicitlinde Xyflici grauiflimis audloribus nucupati 
futlut apd Suetoniu in Auguflo legere e Xyflophoriq; fpiculatores fuerant* 
AL.Si re<ile memini Xyflos alio noie Paradromidas dixifli*PAN* Ex Vitru 
uii fnia dixi* AL*Curf ΐ eis athlft? c6curfaret*Troc. pccS" 
cocurfus dicit ieaq$ coiitio ee porticulq ab eode uerbo mutata ppofitione Pii/ 
nius Hypodromum uocitauit I eiufijornatiffimam fpeciemnonaXyfto di/ 
Propinefi 
Guflatori 
um* 
Xyflus* 
de Xyfli 
forma 
Hype/ 
thra 
Ex Plinio 
Xyfli de 
feriptio* 
xyftus uti 
xiftici 
xyftipho/ 
ri 
Paradro/ 
mides: 
Hypodro 
mus. Difceptatio 
ίcrepantem his uerbis pmgitHancdifpolitionem 
longe praecedit Hypoaromus medius patefeit ftatimq; intrantia oculis totus 
offertfjPlatanis circuit?lillx hedera ueftiunt?iutq$ fumae fuis ita me alienis fron 
dibus uirentjhedera trunculi ramos pererrat*:uicinafq? platanos tranfitu iuo 
copuIat.Has Buxus interiacct:Extcriorcs Buxos circu it laurus umbraecppla/ 
fua confert* Rcdus hic Hypodromi limes in extrema parte hemicieio 
frangiCmutatq; faciem cupreilis ambiGEt tegtf deniiore umbraiopatiorini/ 
griorq; interioribus circulis(Tut enim diem recipit: Inde ro 
fas offert*umbraruq; frigus non ingrato fole diftinguit:Finito uario illolnral/ 
tiplicicp curuamine redo limitte reddit nehuicunimam uixplurcs intercede 
tibus buxis diuiduntf.alibi pratulu.alibi ipfa buxus interuenit in formas mil 
le deferipta litteris interdulqux modo nomen domini didit modo artificis ai/ 
ternis metulae furgut alternis inferta fut poma.& in opere urbamffimh fubita 
uelut in lati ruris imitatio mediu in fpatiu breuioribus utrinqj platanis ador/ 
nat.Poft has Acanthus hinc inde lubricusiSC flexuofusl Deinde plurcs figurae* 
Pluracp nomina: ALE* ad hanc amoenitatem addas HermoIac:HER* 
Florida uerborum copia l ne dicam luxurianti adeo exornauit Plinius amae/ 
niifimam Hypodromi (lationem ut fupra fidem uideatur eius defcriptio.AL* 
Admiror uehementer romanos fua litteraturalocupletes:Cur Graecis denorrvi 
nationibus potiufquam latinis xdiu mar Iones appellitare maluerint. HER. 
Cum perditiifimis eorum moribus graiam utiq; reccperut quaii domeilicam 
Vmbricius apud Iuuenalem prouolutam ice/ 
leribus omnibus romam fugiens* 
Et quos prxeipue fugiam i properabo fateri» 
Nec pudor obftabitl non polium ferre Q uirites * 
Grxcam urbem fquis quota portio fecis Achee 
Iam pridem in Tyberim Syrius defluxit Orontes: 
EtlinguamiSC moreslSC cum tibicine chordas 
Obliquasinec non gentilia Tympana fecum* 
Vexit!ad circum iuflas proflare puellas: 
ALE*Q_uantu ab illa ueteri probitate fex ifta hominum de generarat* PAN: 
Non modo uiroslfed faeminas ex latinis grxeas fadashis carminibus Audor 
idem grauiifime coarguit* 
Nam quid rancidius q cj? fe non putatjulla: 
Formofammifi qux deThufcafgrxcula fada eft* 
De fubmonenfiimeraCecropisiomnia grxcfi 
Q uom fit turpe magis noftris nefeire latinei 
Hoc fermone pauentihoc iram igaudiai curas* 
Hoc eunda effundunt animi fecretaiquid ultra? 
Hypodro 
mi defcril 
ptioex 
Plinio 
Iuuenalis 
in Roma 
nos cfte/# 
<flosgrx/ 
cos* 
Iuuenalis 
ia Roma 
nas fomi 
nas Ex Secundi Diei Confabulatione Annotatione* 
Concubant Grxcc:& reliqua qux pudoris gratia ptcrco. HER.MOLAVS, 
Hactenus licet; PANTHEus . Ob has ex grxcis nomenclaturas attendiceiq 
eleganter in fuos romanos iuuehai Varro poifq uitam laudauitq? ru/ 
ra colerent;ilatim fubdit quod du feruauerut inititutu utruq; fut confecudiut 
& cultura agros fcecudiffimoshaberentf& ipil ualitudine firmiores efientiac ne 
urbana defiderarent gymnafiaiquxnuc fatis uix lingula iutinec putat 
fe habere uillam:fi non multis uocabulisretineant uocent parde» 
ladm loca procacconami PalfflxamiApodyteriulPerbyiliioniOrnithonaiPeri 
fteroniOporotheccniALEAR.Obtulifti occaiionem ut hxc quocg a te edo ce/ 
ri cupiam Panthcc.PANTHEVS.Ad rem noitra minime faciat: ALE AR/ 
DVS.Qjiid nif attamen ad peritiam: PANTHE VS. St ita libet addam 6C 
hoc erit exteporanea eruditioAL* Vt ut fcictiadde: Imprimis 
qux fe ProccEcona. PANTHEVS .Ex primis annis quibus inter elucubra 
du percurri Varronis agriculturam ambigux femper fui fniei quom hoc no/ 
men procoeconaofFendiiIemi8c tnecu diu cogitansidemu arbitratus fum alia 
cile huius uocabuli ledlionem,5C in cafu accufandi Proccccona legendu eifeq? 
Proccccon eiiet locus ante cubilelin quo miniftri ad cultodiaml feu 
ad exprompta feruitia ueluti apparitores peruigilare foliti eranttdi&us orx 
poc. o-o Trpoxoio-EtV.QjS excubar e.uel οο-ί ~ττγο τ-ον fit 
ari cubiculu.ALE.Non efi: indecora hxc tua excogitatio. PAN>Aka me ta/ 
men mouetlitteraturalut Profoeconam legendu fola litterxmuta 
tione Varroni concordatiquafi loeu ante habitationem ueluti ueftibulu oo-i 
τγ ©ixoy.QjJ fit an domu.HERMOLAVS.Vtraq? ledlio ad ueritate 
inter narrandu mihi fuccurrit/quod olim apud Lucianu 
cloquentiffimu mc lcgiflc meminerim:qui ihter domus mafiones Pro/ 
coenoma loeu. ee comemorat fic iqens.Kxi wy cfvyigj/ccuocxr ουχοαυτ 
ocr 'TrS f>i o-oc. BgcuM-tt-Tcx. 1/ομ,ο<Γ.ί£'ίω'τ-χί<5*' τΈ xxt 
l/oi<y* το xoiyoy τοντο 
ο-ο xxXov/ Xcofioy χχί ο-ωοφ 
orSj^is-yxeiV**»·1 -rr xyxxv-fxi.AL. Qjlif 
na locus hic in xdibus fuerat:P AN; Qjiantu ex uocabuli lratura coniicio/is 
erat quo ad comunionem iconfocietatcmqj homines conueniebant.xoi μ&μί x 
enim focietas dicitf.ab eo fi qdecu prxpofitione fit Proccmoma.HER.Lucia 
ni au&oritas mc in poftrema deflebit a te recitata fen tendam. A LEAR ♦ Ex 
ordine cognofcendu erat de ApodyterioiSC Palxftra l fcd de his in fupioribus 
fupiSC fatis di(flu efL Sequit? ut ediiferas de periflylo. PAN. Periftylos ut fo/ 
nat manifcfta uocabuli nominatio appellatur loeus ex omni parte intcrcoluro 
naribus fpatiis circufxptus gvXofl* enim Columna interpretatf.HER; Me/ 
mini me ex Vitruuii archite&ura legiife plura a Stylo conformata nomina. 
Varro in 
Romaos» 
Procceco. 
Profoecoa 
Procceco/ 
noma. 
Pcriftylus Difceptatio 
PANTHEVS.Sut aedium fpecies quiticp Pignoflylos* A rcoftylos. Syftylos. 
Dyftylos.K euftylos.HERMOLAus.Hx funALEAR.DVS.Nec hac prx/ 
tereundx funt Panthec.PANTHEVS.Si iic libct:cdifleram.Erat enim xdi/ 
um fpccics a uario colunationisordinccognominatx:quarum prima Piono/ 
ftylos cft a crebris columnis uocataicuius intcrcolunio unius 6C dimidiatx co 
lumnx craffitudo interponi poteftliicut ccontrario Arcoftylos a rara interco/ 
lumnationetQ uapropter nec lapidcumlnec marmoreu epiftylum rccipit.fcd 
de materia trabes perpetuas.Syftylos uero eft in qua colunarum crafti/ 
tudo intercolumnio poterit collo cari :hxcq; cft ex rcmiilioribus columnis: Si/ 
cut ££ Dyftylos:cuius triu intercolunari fpitio interponit craiTitucIo 
Euftylos autem maxime probabilia efbad ufum ad fpaciuml3t ad firmitatem 
qux duas capit crailitudfneslS£ partem unius quartam:Has fa«e quinq? xdi/ 
um fpecies feriptores dc architc(flura reccntiores latis uocabulis iic denomina 
runr.Confcrtuidifpenfumifubconfertuifubdifpanfum:& elegans. ALEAR/ 
DVS.Fuit hxc r»ihi non iniucudaxdium cnumcratio.fed que dicit Panthee 
EpiftylufPANTHEVS .Lapis eft perpetuus ab una ad alteram colunam fu 
perimpoiitus.Qjiod columnx imponat? di&us.ALEARDVS . Hts reifte a 
te Panthee declaratis expofeit Ornitho ut de fe uerba facias: PANTHEVS, 
Faciamus:Ornithon ii quidem dicit? auiarium ab auibusi6£ gallinis quas grx 
ci o appellantide quo iic inqt Varro:Primus eni ille gradus antiquus 
eratlin quo eftent auiaria duo dutaxat in plano Coors f in qua 
pafcebant? gallinx:8C oualSC pullstalrer fublimisiin quo erat 
columbx in turribusiaut in fumma uillatCotra nuc auiaria funt nomine mu 
tatoiq?uocant? Ornithoncs:qux Palatu fuaue domini paranti ut tccfta maiora 
habeanttq? totas uillaslin cjbus ftabulantur Turdiiac Pauoncsi Ornithonis au 
tem xdificium idem au<ilor capite de turdis accurate faciendi cdo&t.Cuius 
tres deferibit fpecies:Prima fueratlqux cx faginatis autbus utile lucrum uilli/ 
co prxftabat.Ornithonialtcr eratiquod auiariu fecluforiu appcllabant:Q uoi 
niam quom idoneas aucs fumere uolcbantlex maiore in hoc minufculum Iu/ 
mine illuftriore fccludcbant.Vnde illi nomen .Tertium fuit animi caufacon/ 
ftitutufquale habuit Ornithotrophion .MLLcmius Strabo Brundufii.autin 
tufculano Lucullusiautquodfub cafino Arius a Varrone copioiiffimedefcri/ 
ptu.ALEARDVSJdem cftOrnithontSC Omithotrophion:PANTHEVS* 
Eft Ornithotrophion m proprie dicit locus ubi auespafcunt enim 
grxei cibu pabuluq* appellant: Qjiaadoq? Idem Varro illud Ornithobofdi 
on nominat tt oe.j?oc. τ-siV qd cft pafcerejeode modo Auia 
riuiChenobofcion nominat οχίψ enim anfer dicitur ♦ Erat infuper NefotrO/ 
phion ideft anatum auiariu m .De quo Varro idem ait.fubtus Sty 
lqbatem eft lapis a falere pedem & dodrantem altadpfum Falere ad duos pe/ 
AEdium 
fpes. 
Pignoftyi 
los 
Areofty/ 
los 
Syftylos 
Dyftylos 
Euftylos 
Confertu 
Difpeniu 
Subcon/ 
fertu 
Subdi/ 
fpanfum 
Elegans 
Eptftylus 
Ornithon 
Varro dc 
auiariis 
A uian'a 
Ornitho/ 
nis pdifi/e 
, cario ex 
Varrcne 
Auiariu 
feclufonu 
Ornitho/ 
trophion 
Ornitho/ 
bofcion 
Chcnobo 
fcion 
Nefotro/ 
phion* Secundi Diei 
des altum aftagnolLatumadquinq?: infimo intra falcreiSc naualia funt exca 
uataanatum ftabula.hxc ille.' Nefocrophion igitf locus dicitur ubi anates pa/ 
fcuntunj/ncTce. enim anas appellatur* ALEARDVS .In ruorum au<itorum ci 
tationc Panthce continue quicquam addis i quod a te edoceri cupiam. PAN/ 
THEVS. .Nunquam mihi notum fuit:quid falere: 
quid Stylobates fit. HERMOLAVS.Nec mihi. PANTHEVS. Addam 
& hoc ex Varronis letflione coniitio:erat falere mu 
nimentum ex materia in turriculx morem circa Nciitrophii lacum editum.ex 
cuius fuggeffcombi folent efte Peripetafmata prodibant aucs in ftagnumlac na 
tabantididtum (ut puto)falere quia teftibus MarcelloiSC Fefto Falx turres di 
euntur altx ab Etrufcorum linguaiqui Falon cxlum dicunt: hinc dedudlum 
Falere affirmare aufim .ALEARD VS. ifthxc interpretatio . fed 
quid eje Stylobate Γ' PANTHEVS . Eft legere apud Vitruuium in operum 
fundationibus q? in folido folo ex amplitudine operis parietes extruuntur fub 
columnas dimidio craflioresiquatn Columnx funtfuturx:uti firmiora fint in 
feriora fuperioribus: Sterobates appcllanrur. Nam excipiunt onera: 
Paulo poft addit idem Au<ilor : Extrucftisautcm fundamentis ad libramen// 
tum Stylobarxfunt collocandx.fupra Stylobatis columnx difponcndx funt: 
illis ergo a foliditate nonmen inditum eft. gspgocr enim lblidum dicitur: iftis 
'autem q? in cis columna innitatur.jeajygiy inniti afcenderccp eft . ALEAR/ 
DVS.Non unam fed plures Ornithonis fpccies erudite enarrafti Panthee. 
Q uid dePeriftcrone C PANTHEVS.Perifterona Columbarium dixerunt. 
Qjioniam Grxci -rrtpigspacer' Columbas nominat. alio uocabulo 
Varro Idem Perifterotrophion appellat:quafi locum ubi Columbx pafcuntur 
Cuius δ£ formam deferibit camerata teftudinc.ALE ARD VS.Eft Perifte/ 
reos herba a Columbis deducens uocabuluidequa Plinius fic inquit. Pcriftere 
os uocat caule alrolfoliato cacumine in alios caules fe fpargens colu bis admo 
du familiarisiVndei& nomen.ALEARDVS.Ea eftiquam noftri uerbcnaca 
dieftitant.PANTHEVS. Minitne.quom Perifteteon illa:Periftereos hxedi/ 
cat?:De qbus Diofcorides:& Plinius feparatis capitibus fcribut.fed de Perifte 
rcone audiamus Pliniu fic memorantem. Nulla tamen Romanx Nobilitatis 
plus habet quam Hierobotane.aliqui Periftereonmoftri Verbenacam uocant. 
Hxc eft quam legatos ferre ad hoftes indicauimus; Hac Iouis menfa uerrit: 
domus purgant?lluftranturqj.Genera eius duo fut :foliofa: quam focminam 
putanttmas rarioribus foliis.Rami Utriufq$ipluresltenuesicubitalcsiangulofii 
folia minoraiq quercusjanguftioraq? diuifuris maioribus.Flos glaucusiradix 
longa tenuis.Nafcitur ubiq? in planis non diftinguunt.Sed 
unum omnino genus faciut.quoniam utraqj cofdcm cffecftus habeat. Vtraq; 
fortiuni* Galli qui prxcinut refponfa.fed Magi utiq; circa hanc in&niut.hac 
Falere 
Falx 
Falon 
Styloba/ 
tes 
Stcroba/ 
tes 
Periftero 
Perifterol 
Pcrifteros 
herba· 
Verbcna.' 
ca; 
Periftcrco 
q Hiero/ 
botanc 
Verbenai 
ca· Difceptatio 
perun&os uellint febres abigere i amicitias conciliare! nullicp 
non morbo mederi· ALEARDVS· Ad unam quacp tuse narrationis feriem 
aliquod erroris nubilu a mente depellis.PANTHEVS. Fucrut & perifteri/ 
des iuxta Smyrnam tefte Pimio infulx»Quaific dicflas arbitradii eft.Q uod 
agminibus abudarent* Veluti Cunicularia infula ab eodem anima/ 
lium genere didlaPithecufx quoqj a Symiis quas Grxci Pithecos uocant* 
Dracontoncfositem Libycs infula a Draconum multitudine i quibus regio 
ca abundare folec.Nec minus Ardlonncfos ab urforum copia: Sicat Lagufa 
a leporum uenatu:8C Sepiufa a Sepiarum pifcatujScd ad Periftcreonis auia/ 
rium redeamus: Ineo Columbarum genera antiqui pafcerc coti// 
fueuerut agrefte quod di faxacile .dicebant ♦ in turribus ac columini/ 
bus uillx a quo appellarac Columbxihabitabant· Alterum genus clementi/ 
useftjquod cibo domcftico contentum intra limina Ianux folet pafei: Ex his 
duabus ftirpibus fit Mifcellum tertium genus Erudlus caufa ♦ ALBEAR/ 
DVS· Perpulchra cfthxc Columbarum diferetio ♦ PANTHEVS · Ad/ 
do aliam eruditionem · qux ex tempore mihi fuccurrit * Ex Plauti enim le/ 
cftione didici exponente Fefto Columbare quoepin naui eile locum quendam: 
Verba funt Pkutil in feribam Naualem : Non ego te uidi Naualis feriba Co 
lumbari impudens: 8C fubdit feftus ♦ fiue q? Columbaria in Naui appcllan// 
tur: ea quibus rem geminent ♦ fiue q> Columbariorum quxftus temerarias 
incertufcp eft· ALEARDVS . Quis feriba Naualis ( PANTHEVS· 
Idem Feftus de eo fic inquit Scyba Naualis qui in Naue apparebat! inter ali 
ud genus icribarum minime dignitatis habebatur! quod periculis eius 
minifterium erat obiedtum : ALEARDVS ♦ Reliquum eft: Panthee de 
Oporotheca: PANTHEVS· Oporothecx Reconditoria pomorum erant 
di&aquia Poma Θηχη Locus repofiroriumq? dicitur· Itf quo Te/ 
fte Varrone conditicia mala in annum feruabant · Oporice etiam medica/, 
mentum i td dicitur l quod ex pomis arborumcp frudlibus 
Hinc & Oporophylation! Tugurium fciliccttquod in hortis ad pomorum cu 
ftodiam βτ.φνΧα.'τ-Τω enim cuftodio dicitur.ALEARDVS.Non medio/ 
erem fane expimus de Ifthac expolitione uoluptatem: HERMOLAVS* 
Satis eft: Alearde de Gymnicorum exercitiis.fupereftut tu pro artis medicx 
dodlrina de alterius exercitationis fudore nobis fatiiFacias. ALEARDVS*’ 
Si ita iubet faciam: Alter autem per exercitium fudor! quanuis fit omnibus 
facile notus: Tamen multum refert I.Q uibus horis a quibufq? fieri conue/ 
niac· HERMOLAVS · Ante omnia Alearde id mihi edideras uelimjquod 
dudum de exercitationis fudore me fufpenfum tenet· ALEARD VS; Quid 
illud eft ( HERMOLAVS» A Recentioribus Phyficis fxpiusme audi/ 
Perifteri / 
des infulg 
Cuniculal 
riainlulx 
Colubaj: 
genera 
Saxatile 
Coi iibx 
unde 
Mifcellu 
Colubare 
Scriba 
nauallis 
Oporo/ 
theca 
Oporicc 
medica/ 
mentu 
Oporo/ 
phylatiu Secudi Diei 
iiffe memini i id prxeipue attendendum in exercitatione i ut uelox fiat:Ci/ 
tra tamen intentionem l X uiolcntiam f deiincndumqj dic ad primum iudo/ 
rem! cur ergo prxcipiturlut his generibus Cicci caleris e corpore fudor uber/ 
rime eliciatur ( ALEARD VS · Non ab re hoc te pulfat dubium: Primum 
aduertendum cflifudationcm non omnibus xque concedam eile: Ea 8ienim 
mouctur his quibus humor intus nocens cfl: Vtilis igitur cil neruorum ui/ 
tio laborantibus! nimiuq? replens: Datur etiam haec cxerciratio robuftioribus 
qui tamen fine febre funt:ucl initio morbilucl edam grauibus morbis tenen/ 
tur: At in bene fehabentibus diuerfa cil exercitii f Ratio l quam ad corpus fer 
uandum Cxlfushfs uerbis cuilodicndam tradit:Prima eius curatio exercita/ 
tio eftlqux femper antecedere cibum debetlin eoiqui minus laborauitlSC bene 
concoxitiampiioriiln eo qui fatigatus eili& minus concoxit:Remiffior.Com / 
mode ucro exercent clara non uticppla 
na commodior cfbfi quidem melius afcenfuslquoq; X dcfccnfus ♦ cu quadam 
uarictate corpus moucatfniii id perquam imbecillum eft t/melior autem fub 
diuoiquam in porticuimeliorifi caput patit'lin iblcfquam in umbraiquam pai 
rietesiaut uiridaria efficiut quamcp teclofubefhmelior recflai quam flexuofa. 
Exercitationis autem pleruq? finis debet efle fudor,aut certe laffitudoiqux cir 
tra fatigationem fit: idqj ipfum modo minusimodo magis faciendu eili aci nc 
islquidem athletarum exemploiuel certa eile lex,Vel in modicus eile labor de 
bet: Prxtermiffis igitur uariis exercitii fpcciebus/quas noilri auiflores ad cu/ 
randa mortalium corpora multismodis tr,adidere,ex hac fola Cxlfi au(flo/ 
ritate cognofcimus i qualis eile debeat corporis integri exercitatio * Q uod 
domeftica ί X ciuilia tenent· HERMOLAVS ♦ Perquam commoda eft 
hxc exercitii norma l hifcp rationibus omne ambiguitatis uulnus e pcdlorc 
ampurafti · fed Alearde fcire cupio l quod eft figrium integri corporis, ALE/ 
ARD VS . Facile ex prxdidli aucftoris dodlrina cognofcere eft l hoc fcilicet 
quom quottidie mane Vrina alba i dein ruffa eft ♦ illud concoquereihoc coti/ 
coxifle fignificat · Panthee nil de iilhac exercitatione profers ( PANTHE/ 
VS « Clauam de manibus eripuifti * in ea re folum Cxlfum habebam au/> 
(ftorem ; Tamen in me memoria fallit i fuccurit Scnecxin facilem exerci/ 
tationem commendatio · Qjii de ea fic inquit: Sunt exercitationes X faci/ 
les i X hreues i qux corpus fine mora laxant ·* Et tempori pareant ♦ Cuius 
prxeipue ratio habenda cft i curfus i X cum aliquo pondere manus motxi X 
faltusiquod ille qui corpus in altum lcuatigcftatio infuper X corpus concucitl 
X ftudio non officit.poffis legere l poffis didlare l poffis loqui i poffis audire: 
Q uorum nihil nec ambulatio quidem uetat fieri.HERMOLAVS· A Cxl/ 
fo non diffidet Seneca :PANTHEVS* Contraidcm aucftor corporis fagi/ 
Q uibus 
moueda 
fudatio 
Cxlfusdc 
exercitio 
faciedo 
Exercitii 
fpes plu/ 
res 
Signaim 
tegri cor/ 
poris· 
Seneca d 
facili exer 
citatione Difceptatio 
nam feueriffimc cfeteflatur ad Lucilium fic fcribens t Stulta cft cnitniSt mini/ 
mcconucniens litterato uiro occupatio exercendi lacertos * 6C dilatfdi cerui/ 
cem dC latera firmandi: Q_uom tibi feliciter fagnia cefccrit nec ujrcs unqua 
optimi bonisinec pondus icquabis· Adiice nuncq? maiore corporis farcina 
animus cliditur:& minus agilis cfl: Itaq? quantum potes l circumfcribe cor/ 
pus tuum 6C animo locum laxa ♦ multa fcquuntur incommoda huic deditos 
curx: Primum exercitationes l quarum labor fpiritum exhaurit i 8C inha// 
bilem intentioni f ac (ludiis acrioribus reddit: Deinde copia ciborum fubti/ 
litas impeditur ♦ Accedunt peifimx notx mancipia in magiilerium receptat 
homines inter Oleum 8C uinum occupati l quibus ad uotum dieS cfl a&us ffi 
bene defudaucrunt l fi in locum eius quod effluxit l multum potionis alte/ 
rius ieiuno gutture ingellerunt ♦ bibere l fudare l uita cardiagi eil* HER/ 
MOLAVS. Fuit Seneca temperantix quam obferuantifTimus : ALE/ 
ARDVS «Fuit Stoicx fe<ilx rigidus fetator: PANTHEVS *Ni ucritus 
fim a uobis damnari prolixitatis l addam f qua acerbitate fecet uentri dedi/ 
tos * Q uorum mancipia per magiileria gulx enumerat * HERMOLA/ 
VS« Referas is audior efb: Cuius ledlio nulli tedio efle po/ 
teft: PANTHEVS ♦ Sic inquit feruorum officia percenfens ♦ Alius prx/ 
tiofasaues fcindit i 61 per pedtus l clunes certis dudlibus circunferens eru/ 
ditam manum infruila excutit: Infcelix i qui uni huic rei uiuiti Ut altilia da 
center fecetlnifi q?miferior eil* hoc uoluptatiscaufadocet qui 
neceflitate dixit:Alius cui conuityuum cenfura permifla eil* Prxflat infoelix 
tC expedlatlquos adulatio & in temperantia f aut gulx i aut lingux reuocet in 
Crailinum 4 Adiice obfonatores f quibus dominici palati noticia fubtilis eiliq 
fciut cuius illum rei fapor excitet.Cuius dcledlat afpedlustcuius nouitate nau 
feabundus erigi poffit l quid iam ipfa focietas failidiat*Q uid illo dicefuriat* 
ALE ARDVS.Credimus in quenq noilri quocg xui hanc efle no ineptam ta 
xationef HERMOLAVS In Plurimos arbitror.fed ad rem noilramtabile 
quxro Alearde. feruandum ab eo cui integrum corpus eil ♦ ALE/ 
ARDVS· Plurima funt ♦ ut uellicatim ex diuerfa medicorum annotatione 
perlegere.cil ♦ PANTHEVS * Non mihi hic deefle uelim Hermolae f nec 
prxoccupanti Aleardo ( bona tamen eius uenia ) locum dabo: ALEAR/ 
DVS * Faceflo Pantheeitu dic.PANTHEVS* Compendiofam ad re 
dia ualitudine norma in unu coegit.Cxlfus ad huc modu fcribens.Sanusinqt 
homo qui 8t bene ualct fux fpontis ςίΐi nullis obligare fe legibus debet 1 ac 
heq* medico l neq; alipta egere.Heus Aliardc:audis:ALEARDVS*Rcdte in 
quit curandum efleinon egeas: fed quom egeas qdrfed pcrge.PANTHEVS· 
SubditaudlorjHunc oportet habere uarium uitx genus 1 modo ruri effeimodo 
CStra coj 
pore fagi? 
natos* 
Cotra de/ 
di cos uc/ 
tri. 
Q. uid fer 
uadu hoi 
fano Secundi Dici 
iti qrbeifxpiufq; m agro:Nauigare ucnarf: qefcerc infcrdumifcd frequentias 
fc cxcrcerelfi quidem ignauia corpus hebetati labor firmatiilla maturam fenc/ 
iftutemihic longam adolefcentiam reddit:Prodcft etiam nullum abi 
gere l quo populusuratur.mtcrdum in conuiuio eile interdum ab eo feretra/ 
herc:modo plus iufto:modo non amplius affumembis die pociusiquam femel 
cibum capcre.& femper quam plurimum i dummodo hunc concoquat* Sed 
huius generis exercitationes! dbiq? neceflarii fut.fic athlxtici fuperuacuitnam 
X intcrmiilus propter ciuilcs aliquas necefUtaires ordo exercitationis corpus 
affligit:# ea corpora qu* more eorum repleta fut celerrime!# fencfcutixgro 
HERMOLAVS * Optimi eft inftitutio ad falutem contuendam· 
ALEARDVS * Tenes Panthee memoria quid ille catholicos obferuanduna 
doceat in fingula anni parte:PANTHEVS.Ni fallorl Teneo : fed uereor ne 
longiufcula iitrepctitio.HER.MOLAVS.Nil aures fatigatlquod animum 
uoiupYate adle(flet:PANTHEVS.Inquit ille tempus anni confiderari opor/ 
tct.Hyeme plus eile conuenit i minus i ied meracius bibere: multo pane uti/ 
carne potius elixa l modice oleribus.femel cibum capere i nifi ii minus uenter 
aftri&us eil.fi prandet aliquislutiliuseft exiguum aliquidi# ipfum fine carne 
fine potione fumere l eo tempore anni calidis omnibus urendum cftl uel calo/ 
rem mouentibus: Venus tum non xque pernitiofa eft. At uere paulum cibo 
.demendum efttadiiciendumq? potionitfed dilutius tamen bibendum eft: ma/ 
gis carne utendum magis oleribus: Tranfcundum paulatim ad aila ab elixis:. 
Venus eo tempore anni tutiiTima eft; Aeftate ucroiSC potionei# cibo fxpius 
egeradeo prandere quocp commodum eft: eo tempore aptiflima funt X carol 
X olus potiufquam dilutiftima: ut X fitim tollat l nec corpus intendat: Fri/ 
gida lauatio carro ailaifrigidi cibiiuel qui refrigerent: ut fxpius autem cibo 
utendumfic exiguo.Per Autumnum propter coeli uarietatem periculum mai 
ximum efhitacg necp fine uefteineq? fine calciamentis prodire oportet (prxci/ 
piieq* diebus frigidior ibusmeq; fub diuolnodle dormireiaut certe bene operi/ 
ri: Cibo ucro iam paulo pleniore uti liceciminusi fed meratius bibere: Poma 
nocere quidam putantiqux immodice toto die plerucp fic fumuntur l ne quid 
ex denfiore cibo remittaturl ita non hxc.fed confumatio omnium nocet: Ex 
quibus in nullo tamen minus quam in his noxa eft i fed his uti non fxpiusl 
quam alio ribo non conuenit: Deniq; aliquid denfiori cibo quem hic acceditl 
neceflariu eft demi: Nccp xftatelnecp autuno utilis ucnus efbTolerabilior per 
autumnum: seftateiin totumifi fieri poteft abftinendum* HERMOLAVS* 
Hxc Cxlfi ad uiuendu norma ftrfiftim enarrataipcrq belle poft 
caq fatis fuperq? de fatfliciis Balneariis ultro citroq? relatu eft.fupcreftiut de na 
toralibus thermistquaji inter nos fuit cptentionis exordiuJ Alcardc cdiileras: 
Q uid fer 
uandu m 
uira tpc 
hvemis 
Q uidtpe 
ucris 
Q uidtpe 
Aditatis 
Qmdtpe 
autuni Difceptatio 
ALEARDVS.Ii» me nulla effcmora.fed uereor Hermolae nos potius incli/ 
nata iam uefpere deferec q prolixa denatiuis ftagnis difputatio. PANTHE/ 
VS.Prxftat igid" ut in fcquentem luce eam pertradanda longiote odo ferue/ 
rnus.HER-MOLAVS.Sic tibi uidet? Alcardei*ALEARD VS.Conuenio cu 
Pantheo.PANTHEVS.Mihi hxc cjgratiilima cft decrailtnatiojdabit? enim 
fpadu ad paratior in campu defcedaiut cu Alcardo xquo 
marceftarepoilim : ALEARDVS.Te Panchee accindu aduditaboncm tu/ 
turam cxpedo:PANTHEVS.Promptus aderoimecuq? eosadduca in aciem 
ii non uiribus ualuerojfai 
cem numero te iuperare contendam. · Tertii Dici Difceptatio 
Tertii Diei Difceptatio de Thermis GeneralitcrlSC dcJFonhbus Caldaria/ 
nis ipecialjter .Eidem Interlocutoribus incipit; 
ALEARDVS 
ERI Hermolae ad fpirantcm auram non miucundam dc 
Balneariis facfticiis difputarionem magna cu uoluptatc per 
foluimus ♦ Vis hodie in anteriore area ad pifcina: margine 
fub Pamp ineis uitium umbraculis uiridi gramine fedentes 
quod reftatde thermis naturalibus explicemus. HERMO 
LAVS . Immo fuadet l inuitatq? genialis loci amoenitas. 
£LEARDV5.EX ccrnatione ( fi libet) in paratam Rationem defcedamus. 
HER-MOLAVS.Eamusien q uoluptarjo fub frondiu tegmeto confedimus. 
Eia Aleardeltua dicendi exordia expc&amus.in te omnium ora conucrfa fut: 
a te depedemus.ALEARDVS.Hae partes funt Panthei i qhcfterna abitione 
pollicitus fueratife affutuiy in difputatioe ex lucubratiuculalonge paratui ali 
gd nenoui attuliftifPANTHEus.Affcralq forte no tibi pter fpem 
nominu fuccenturiatus uenio ♦ ALEAR/ 
PVS, Hui ampulatis uerbis me pene territas: ALEARDVS. Euolui ego 
quoqjno poftremos philofophiae fcriptorestAL.Heus placetlfed quosfPytha/ 
gora fortaffisian Platonefan Ariftotele*PANTHEVS. Procter hos no putas 
noftros auftores aliqn philofophari.ALEARDVS.Q ui quaJbfutfCedo 
*PANTHEVS.Audiesinter alios Seneca feruata latini fermonis maieflarci 
aliofq; no extrema: notas audlorcs philofophatestALE.Rei mihi infolita: gra/ 
tiflimas aures pflabo:Sed Hermolae Ia pagamus q fuit inter te δί Pathcu de 
Thermis naturalibus qftio. HERMOLAVS. Cupio.admirabamur fup oia 
in ferutabile natura: fecretu:quonafiat molut tanta uis caucrnofo terra: 
coceptajulo codefcitVndc tot fontes indeficientes fiuminaq? ppetuo fcaturiat 
dcfluatq?iqua ue ex caufa aliubi gelidxlaliubi calentes prorupant undie:Q U£ 
ope medica oibus pene £gritudinu morbis auxilieni.ALEARDVS.Ea quas 
ftio Hermolae no mo ueftros omniu philofophantiu dudu pul/ 
fauitl Qjii (numerabiles de hac re pfpicaci ingenio reddere conati fut rones: 
nos potiores tm ut in promptu erunt reccnfebimus:PANTHEVS.An 
nuo libenter Alearde te primu tuos recitare philofophos:ut mihi deinde copia 
dei in altero cornu explicare prxmunitas alas. ALEAR/ 
DVS.Efto.ut libet Panthee.Sed qd cu Oratoribus poetifq; hasc philofophi/ 
ca congrcffioffuccumbet tua leuioris armaturx manuslnec graues Heroum 
i(flus tolerare quibit.PANTHEVS Jam iam uidebimus: HERMOLAVS 
NefcioPanthee an uires fuppeditabunt animo.Sed iam Alearde ineas duellu 
& dc fluuiorum primodiis tuas extrue cateruas. ALEARDVS. Autumant 
pes fanioris dodtrinx philofophi montiu cauernas loeu generatiois pftare flu 
Fontiu δζ 
fiuminu 
generatio Difceptatio 
minibusiMontes nacg concauftatcs fpongiofasilateraqj faxoia habenrcs.Frigi 
ditatis latga copiam afferutrex qua facillime aqucus humor crcat?.HER.Hoc 
difficile creditu Rem prx oculis manifcitario exeplo proponut. 
Aiut enim (icut in diuerfis partibus aeris generant nubeculxjQux plures re 
foluunt? ingutas:6C coglobatx faciut initiujfic in uariis montiu par 
tibusexuaporeinclufo agente frigiditatcinubes procreant :qux in unu aggre 
gatx refoluunt? in SC concurrentes ad montis inter 
na coceptacula faciut fontiu grandiores lacunas.PAN.Catcrua 
cim ingrcfliis eft pugna Aleardusiut me abflerrcret turmis l ego 
unico primopilari frxtus SenecatPromam qdille in naturalibus qflionibus ea 
dem pene fentetia fcribat:ut dignofeatis qtu mihi profuerit una no<£tis lucu/ 
bratio.ALE.Heus Panthcetibi gratulor «ex poeta te breui una 
ut aiut nodte ad boleti exeplaOexortu effe philofophu.HER. Audiamus igr 
Pantheu.PAN.Sic ScnecafAiut habere terram intra fe concauos recerfuslSC 
multu fpiritusfQuineceflario frigefdtigraui umbra prxffiisideinde piger SC 
immotusfquu in fe dcfiitlferc conucrtit iqucadmodu fupra nos mutatio acris 
imbrem facitiita infra terram flumeniat fupra nos no poteil flare fegnis diul 
6C grauistaliqn enim fole tenuat?jaliquando uentis expandit i itaqj interualla 
magna imbribus funtf Sub terra ueroqcqdefliquod illu in aquam conuertatf 
idem femper efliumbra perpetuatFrigus xternutin extricata denfitas» femper ' 
ergo prxbebit fontiiSC flumini caufas.HER.Vcercg e ad pundu direcfbis la/ 
cex idlusiat Seneca ornatioribusipollicioribufcp Ephippiis confpicuus in acil 
em prodiit:ALE,Fateoriat nos phalerata iilhxc uerba minimi facimus modo 
feriat quocucg direxerit arcus «PAN. Videor tibi Alcarde optimu fe legiffe in 
philofophiaprxceptoremiqime unius in(lru<flionecx cultorel fecit no J 
fegnem philofophix fedtatoref ALE.Optimu inqiSC minimo aeris temporifeg 
difpendio.PAN.Iam mihi applaudo:ut animofior ad hanc profefftonc infur 
gam.HER.Forfita tibi aliud eft de hac re PantheefPAN. Alia mihi efl emf/ 
dem au&orisiq fubnc&am non priori diffonam i fententia:A LE.EugeiedcPa/ 
theejPAN. Ait ille:Q uidam cxiflimantiq, in exteriori parte terra# paludes 
iaceaottmagnicg & nauigabiles ingenti fpacio terrx por 
recita funt maria infufa uallibustficinteriora terray abundare aquis dux.buri 
nec minus illic ftagnarc q apud nos Oceanu 18C fi no eius imo collatiuusj quia 
plus terra in altu patetiergo ex illa profunda i(li amnes egeruntfiquosiquid mi 
raris fi terra detra&os no fentitiquom adiecflos Maria no fentiantf HER.Pki 
rimu Panthce Aleardo debesiq te fua excitatione in profeilionem a te alieni 
non pa# profccifle coegit:Sed ad rem noftramtqd eftiq> acceflSonctn flumini! 
Maria no fenriutfq, xque detrimentu exeuntiu terra no fentitfPAN. Polle* 
q me non philolophantem I fed philofophosrcritantemaudire uo* oblccflatiuc 
Seneca d 
origiefoa 
tiu Tertii Diei 
pote quifeniijcil Aleardii ficilimentaq* colligam iprgam fepius noitru rei te 
rare Sencca.Q ui huic rcfpondct admirationi fic iudicat cer 
ram qcqd cmiferitlrurfusrecipere;56 ob hoc Maria non crefcerejqaqd 
influxitfno in fuii ucrtutlfecf protinus rcddutiocculto enim itinere terras fubit 
fcd palam euenic.fccreto reucrtitf/Tolliturq?in craniitu marel qd pmultiplices 
anfra<5tus uerberatu amaritudinem poniti5£ faporis uarietatem 5Cpral 
uitate intenta fui uarietateicxuiti5£ in finccram aqua tran fit. HEfGfLedd ut nc 
aliam philofophi rationem 56 principiisf ALE. ReddutfSC alias plu/ 
resifed hanc pra:cipue:Qjiod uapor eleuatus in mediu aeraiSolisac fil 
dey calore conucrtit in aquaui frigidi codenfantisl56 per pluuiam decidit ad 
ima:Defeendenfq? per rimas in montiu receflusidat fluuiisi56 fontibus princi 
piu.quod fatis credibile uide^iquom hyeme propter iuges pluuiasino fe alue/ 
is fluina recipiant.Rurfus adlate hymbriu penuria iplurimu minuanGHEfG 
Licet applaudat ha:c ratiolno tamen mihi credibilis fitjPAN.Illam recitat 56 
Seneca ut eandem ueris argumentis refellattfie inquit ille:Q uidam exidimat 
quicqd ex hymbribus terra concipitluei in fluminaiuel ad illam rurfus emitte 
rel56 hoc argumenti loco ponutiq? paueiflima flumina in his funt locisiquibus 
rarus ed hymbertldco ficcas aiut Aethiopiae folitudines cfle.Paucofq; inueni/ 
riin interiore Aphrica fontesiquia feruida natura coeli fit:56 pene fuper adii/ 
•uatSqualidx itaqj fine arborei fine cultore harenae iacet raris hymbribus fpar/ 
fsefquos ftatim combibut.At contra condat Germaniam 56 proxima 
Italiam ab illislabudareriuisi56 fluminibus;Qjuia coelo humido utunt 156 nec 
srflas hymbribus ratione multis argumetisfidem au<itor repro/ 
bat.fed de multis unu potiffimu recitabimus:Primu exeplo fieri poile negat: 
quom diligentes foffores affirment.nulla pluuiam eile tam magnaml 
qux teram ultra decem in altitudinem pedes madefaciat.omnifq} humor in/ 
tra prima crudam confumiGnec in inferiora elefcendit.HER.Mouet me fa/ 
cillime hxc ex fofloribus afleucratio.ALE.Q ua folida ed. PAN ♦ Ni uerear 
uobis nimiu philofophari l recenfeam duas eiufdem audtores opiniones! quae 
mihi initiis longe uerififime uident?:ALE.Rcfcr Panthee, Tuos iam 
libenter Oratores philofophantes audioiquos no rcbarde principiis ta ac/ 
curateinuedigare licet cos de cenfuris multa diferte difputates ffpius le 
gerimfiam fub tuis uexillis milito:HER.Heus tam cito tranffuga facflusesi' 
ALE.Pro Pantheo uidloria cerno$PAN. Sapietis cdiaccomodare uela uentis: 
fed ad remific inquit.Scneca de principii s.Adiicias etiam iq? fiunt oia 
ex omnibus.ex aqlxa acrelex aere aquaJgnis ex aerelex igne acre: er/ 
go ex terra no fiat aquar'qux fi in alia mutabis ed:S6 in aquaumo maxime in 
hancuitraqj enim cognita res edlutraq? grauisiuraqj denfai utraqj ad extremu 
mudi c5pulfa,Ex aqua terra fit,Cur no aqua ex terrafHER.Pulcherrimaime 
Cur mare 
no fentit 
fluminu 
acccflioi 
nem 
Alia ro de 
i 
pricipiis, 
Senecae 
cad rado. Difceptatio 
Deus adiuuetlexicomutabili naturx ronc araumentatio.huic reiediis oibusad 
D *· *“· 
hxreo, ALE.Adh?rendu cft.qnquide h?c una ueriflima fit ro:PAN.Qjiid di 
cas Alearde:fi poetas quos fabulofosappellare faletisihoc ide decantantes ad/ 
ducamtALEARD VS.Qjiid nifQjiid xque iucundiusiq audire poetam; 
Carminibus philofophatemtPAN.Audi ergo Ouidiu philofophicx canente; 
xternus genitalia corpora mundus 
Continet.ex illis duo funt onerofalfuoq; 
Pondere in inferius tellusiatcg unda feruntur. 
Ht totidem grauitate carentmulloq; prxmente - 
Alta petuntiaer atq; aere purior iggis. 
Qjix qq fpatio diftanti tamen omnia fiunt 
Ex ipfis.fc in ipfa caduntirefolutacp tellus 
In liquidas rarefeit aquas;tenuatur in auras· * 
Acraq* humor quoq? pondere rurfus 
Infuperos aer tenuiffimus emicat ignes: 
Inde retro redeuntiidemcp retexitur ordo. 
Ignis enim denfum fpiffatusinaera tranfit 
Hinc in aquasi tellus glomerata cogitur unda: 
Nec fpedes fua cuicg manet irerutncp nouatrix 
Ex aliis alias reddit natura figuras. 
HER..Laudada eft in Seneca fignata pedeftris fermonis grauitas.at laudabi/ 
lior eft in Nafone philofophadi ex propta p carmina facilitasjALE.Vcra nar 
ras.P AN.Vultis extrema adda de fluminu origine Scnec? fniamC'ALE.R.O/ 
gamus:P AN .Plura de ea locutus demu fic inqt:Flumen naq? facitcopiaicur/ 
fufq* aqu?:Aqu? dico pennis.Ergo qris a me quo aqu? fiat iterrogatjo inuice 
quo aer fiatiaut tcrraifed fi in natura elemeta fut quatuorino pt interroga 
ri un aqua fiatlquarta.n.natur? ps ergo mireris fi natur? ta ma 
gna portiolpt ex fe femp aer 186 ipa quarta pars mudi uetosl86 
aura moueti fic aqua riuosi86 fluinaifi uetus eft flues aer 86 flumen eft flues aq 
fatis 86 multu uiriu illideditquom dixielemetu eftatelligas qd ab illopficifcit 
no pofle defidre.aquaCut thales aiOualetiflimu elcmetu eft.Primu hoc fuifle 
putatlex hoc furrexifle oia.HER.Hxc extrema Senec? ro omniu philofopha 
tiu ora coclufit:fupfluafq; de hac re iadlatas ambages xterna natur? modera/ 
tioe refecauit.Ia fatis de pricipiis;Scd?alia mihifinfurgit fdtu dignaCut 
ppetu?futca?:qbus flumina oriut? 
ac fontes.qre aliqfi ficcat? laliqn qbus no fuerut locis exeutf ALE.Noftri audio 
res reddidere no rdiciedas ronesi86 ferie recoledasiuclim Patheu bre/ 
ui fui eeturiois copedio tibi fatiffadlu iri.PAN.Ncqj ί tadlu hoc pterit illelfic 
dices.S?pe motu itinera turbftf :86 ruina iterfeindit curfus recei 
alterna cie 
mentoRi 
✓ 
mutatioe 
Senecx 
extrema/ 
ratio 
Senecx 
ro quare 
flu mina. 
aliqii fic/, 
cani Tertii Diei 
tcs(& nouos exitus quaerunt * dC aliquo impetu faciunt*aut ipiius quaflationc 
terrx aliunde alio tranfferuntur ♦ apud nos folct cucmVe i ut amiilo canali fuo 
flumina primum refundanftir.dcindeiquia perdiderunt uiam faciattut ait ac 
cidifle Theophraftus incoritus monteiin quo poft terrarum motuminoua uis 
fontium cmerfit: ALEARDVS. Hxc eft una philofophantium lententia* 
PANTHEVS; Eft 8C poetarum infuper. ALEARDVS, CuiusS'PAN' 
THEVS*Tui Nafonisiqui fic inquit* 
iitim tulcrantriftagnata paludibus hument, 
Hic fontes natura nouos cmifiti& illic 
GlaufitjSC antiquis tam multa tremoribusiorbis 
Flumina profiliuntiaut excxcata relidunt: 
ALEARDVS. Vt uideo prifei poetat non modo meram poeticeifed 5C Phy 
ficen mira ingenii facilitate profeili funt: PANTHE VS* .Non has modo 
fed omnis honcftas artes ftudiofiffimc excoluere: HERMOLAVS ♦ Pri/ 
mam dubitationem ultrocpcitroq?allatis in mediu fententiis enodauimus.Fa 
ceilat illatSC in aciem defeendat altera: ALEARDVS. fuit Hermo 
laet HERMOLAVS. efticur aqux alibi frigidas alibi tepidiores exe 
ant: Tuu eft igitur Alearde hoc nobisiquom natura iit occultii/aperire. ALE 
ARDVS* quidem iiciubes aperiam ex aurorum fenten/ 
tiaJngenitam ede omnibus aquis frigiditatem nemo efti qui ambigat: Tum 
fui ipiius teftimonio:Tu quia quom uirtute;frigidi gencrentiut fupra memoi 
rauimus in liquido eft (naturaliter oes aquas gelidas ee:Hxq; ex fontibus geli 
dx fcaturiut:HERMOLA VS.Nullis ad hoc indigemus teftibusifcd quxri 
mus quona ignis fomento alia qua ue arte calefacite ex terra: uifceribus ad fu 
perna cbuliant.ALE.Hoc opus hic labor eft.PAN.At Vitruuius iine uerboRd 
inuolucro re aptiilima facit dices. aqux eft ulk pprietas.fcd fri 
gida aqua quom incidit peurres in ardente loeu effcrucfcit.St pcalefacda egre 
dii p uenas extra terraddeo diutius no p5t pmanerelfed breui fpatio fit frigi/ 
fi naturaliter cet calida no refrigeraret calor eius:ALE*Stri&im 18C 
ronabilr Vitruutus:N6 tn quibus id fiat modis aperitiquare c| noftri maiores 
folerti ingenio excogitauerelno reticebo:cam igit huius effecdus duplice reddi 
derutjupa eft materia pcreatiSC lapidu in aliqbus locis:in aliis eft 
uirtus generatiuaificut Maptx δί fulphurisiq eft materia facilis ad gencradu* 
Et ideo cofupta indefineter generattutpluribus in locis par eft uidere. HER. 
Sed priufq longius progrediamurifcire abfte uelim quales fint me/ 
in terrx uifceribus hoc fignater ab Seneca defcril 
ptu fit i Poft habendos tuos philofophos arbitror: ALEt Senccx cedendu cft.q 
renibus fermonifqj uenuftate exteros antecellit:HER.No falfo fentis: PAN* 
Sic ille inquit.Placct natura regi terral5C quide ad noftrojj corpogi exemplar* 
Aquas na 
jturafr ce 
frigidas 
Qjaare 
aqux fub 
terra cale 
fiant* 
Compara 
tio terrx 
ad corpus 
bumaau. Difceptatio 
In quibus dC ueax funt.2£ Arteria: i illas fanguinis I has fpiritus receptacula fin 
terra quoq$ funt alia itinerarer quas aq alia per quae fpiritus currit.adeo qux 
adiimilitudinem illam corporum natura uel Deus formauitlut ma 
iores quocp noftri aquarum appellauerint ucnasifed in nobis non tantum fan 
guinis efttfed multa genera humoris«Alia neceflariilalia corruptiiac paulo pin 
guioris.In capite Cerebrum «in oflibus medu lix l muci ifaliuxq?l& lacrymxiSC 
quoddam additu articulisiper quod citius flecftatf ex lubricoliic in terra quoqj 
funt humoris genera eomplura.quxdam qux natur? durent «Huic eft omnis 
humus ex quibus aurum argentumq; petitur auaritia«5C qux in h/ 
pidem ex liquore ucrtuntur«In quibuidam uero locis terralhumorqj liquefeit 
ficut bitumen dC extera his fimilia.HEITMOLAVS.Non po|uit conuenien 
tior excogitari a Seneca confimilitudo:PAN. Diuerfis uerbis eandem refert 
Vitruuius fententiam l quam nec uos audire pigeat.HERMOLAVS . Im/ 
«no in medium afferenda eft: PANTHEVS . Sic ille: Q_uom hxc tanta 
uarieras fit difparibus rebus natura diftributa quod humanum corpus eftl ex 
aliqua parte terrenumtin eo autem multa genera funt humoris: uti fanguinis 
fi in parua particula terrx tanta difcrcl 
patia inuenit? eft mirandu.fi tanta in magnitudine terr? innumera/ 
biles fuccorum reperiuntur uarietates: per quarum uenas aqux uis pcrcur/* 
rens tinifta peruenit ad fontium egreflus i di ita ex eo difparesiuariiq* perfici/ 
untur in propriis generibus font?s propter Jocorum diferepantiam di regio/ 
num qualitatis l Terrarumq; diffimilesproprictates t ALEARDVS ♦ Vter 
que redle de ifthac confimilitudineifed redeo ad alteram caufamlqux inflam/ 
tnat materiam generatam:Hxc triplex efttVna quidem motus uaporis terrei i 
qui calidusidC ficcus ignefcitlficut uapor de nube cgrediens.Secuda caufa efti 
motus uenti ingrefliin concauitatemiubi eft materia per terrx porrosiqui fuo 
motu incendunt:Terria ucro eftlcompreffio caloris imprefli terrx Ιδ£ qux ra/ 
diis folisfSC uirtute alicuius frigidi circunftanris idi augentis calorem i inflam/ 
mat materiam loci:Igitur materia fic accenfaifi trafeat per eam aqual Tuc ca 
lefcitiSC feruens egreditunSi uerolin eo loco non fit aqux tranfituslK ibidem 
fit crater aliquisfut in AetnaiSC Aeoliis:Tunc apparent fi ad/ 
mixtu fit quicquam humiditatislfumus teter egreditur :P AN THE VS. No 
pigeat uos audire quxfo qd de hoc nofter 
Nufquam tam eminentisaudloris lecftio ullum txdium afferre poteft: ALE/ 
libenter arrigo aures ad Senecx nomen TANTHEVS. 
Sic inquit: Empedocles exiftimat ignibus l quos multis locis terra opertos 
tegit aquam calcfcere fi fubditi funt folo l per quod aquis incurfus eft: Fa/ 
ccre folemus draconesiSC miliarial dC complures formas ί qbus xre phyftulas 
dngimusip decliue fundatasiut f?pe eude igne ambies aqua p tm fluat fpatii 
Eade ex 
Vitruuio 
coiifitudo 
Aqua qui 
modis 
calefiat fB 
terra 
Seneca: 
rado Tertii Diei 
Qto cffidedo calori iat e frigida igr inerat effluit calidaJde fieri fub rerra exi 
(iimat Empedocleslqd no falli credebat in qbus balnearia fine igne calefiut:fpi 
ferues loco ?iluati p imos lapfus no aliter q igne fubdito l 
uafa balnei calefacitiois deniq? frigida trafitu mutat? in 
da extftimat p loca fulphure plena uel introeutes aquas caletes bfificio materi? 
pfluiitirrahcrclqd ipfo odore iguftuq? teft at'* iReddutm» qlitate eiuslqua calue/ 
re matcrix.ALE.Oia docftiffime tuus explicat Seneca:PAN»Sed qd dicas fi 
adduca Vitruuiu ab hac opione no Vitruuioarchitef 
(flati cu naturaliu Audi q planiilime de aquis ca 
lidis reddat rone:Sic,n.ait4Sut aut no nujli fontes calidieqbuspfluic aquafa 
pore optimoiq ita in potioc fuauis effc uti nec fontinalis a camfnislnec martia 
falies defideret?:H?c aut a natura pficiuntfdiis r5nibus:Q_uom in imo p aiu/ 
mei3ucbitumelfeu fulphur/ignis excitat ardore pcadefacit terra q cft fupra fe 
aut feruidu.emitit in fupiora loca uapore:Et ita fi quilin Ws locisl q fut fupra 
fontcsldulcis aqu? eo uapore efferuefeut inter ucnas.SC ita ,pflu 
unt incorrupto fapore»HER.4H?c fufficiat de aqs ex materia caletibus*ALE# 
iSat efttP AN4Si ucnia datis no mo ad ad coprobatione duas ex/ 
plicabo alasiq fcifeioftentado incredibile afferat uoluptate. 
HER.JDicPathce ne tu? lucubratiois oleu amiferisPANPrimu citabo, apu 
leiu n5 mo difertiffimu oratore pfpicatiifimu in οί philofophia indagato 
re:(£ui unito in libello de mudo fic inqttSqd no tm mo tellus in fe ha 
bet fpiritu δί igni fcecuda eft:na qda fub terra occulti fut fpiritusl 
efflates incendia itide fufpiratjlli etiq terre fecretariis cotinent? pterutes aquas 
uaporati& ;pdut:longinquitate4n4flam?tepidiores aquas redduc.uicinia ferue 
tiores.HER.*Haec eft: Apuleii optima aflipulatioPAN. Sed δi lucretiuslqui 
uetuftam latini fermonis maieftatem redoletino minore fui carminis aifeuera/ 
rionephilofopbadoihuic fuffragat'' opinioni in huc modu canens: 
Principio tellus habet in fe corpora prima 
Vnde mare immenfum uoluentes frigora fontes 
Affiduc reuomunt*habet ignesiunde oriantur* 
Nam multis fuccenfa locis ardent fola terrx: 
Ex imis uero furit ignibus impetus xtnas 
Tum porro nitidas fruges arbuftaq* beta 
Gentibus humanis habetiundeextollcc? poflitl 
Vnde etiam fluuioslfrondesiSC pabula lasta 
Montiuago generi poilit prxbere ferarum 
HER.Vifus fum audire poeta potius dc rcy natur? philofophatef q carmina 
dulci lyra meditatefΡΑΝ,Εχ philofophicis qftionibus totus conflat»Sed oia 
ignibus plena eeattcflate audiamus.M.maniliu, qi ailronomica fua canit fic: 
Vitruuiu 
de fontj / 
b? calidis 
Apulei 
de fonti/ 
b? calidis 
de igne 
o 
fubterra/ 
neo Difceptatio 
Sunt autem cuneis permixti partibus ignis 1 -*: 
grauidashabitant fabricantes flumina nubes) 
Et penetrant terras lAetnamq; imitantur olympo; 
Et calidas reddut ipfis in fontibus undas* # ' 
Ac filice cortice fedem 
Xnueniunttquom filua fibi collifa crematur: 
Ignibus ufq$ adeo natura eA: omnis abundans: 
ALE.Sut tibi in promptu Panthce audores tui q de Aetnxo incendio quicq 
memoretfPAN.Sut certe pluresifed prxter illos prius audiamus Geographu 
Strabone de eo iic referentefEx longa ucro in Aetna creditu eftobferuatiofte 
flamas flatibus cocitari:Qjiibus efflantibus)ceflant δί flamxinec uero id to/ 
ne carent:Venti.n*e marinis exhalatioibus captatesorigine δί generant?)δί nu 
triunt adeo ut de cognata materiaiaccidenticg ignis incenfus fpedatoresipos 
mirari no fint.HEELPhyiica e Strabonis de xtnxis flamis recitata ro.*? AN* 
Νδ minus rationi«confencanca enarrat Iuftinusiiic de illis graphice memoras 
Efl; aut ipfa ficilif terra tenuislac fragilislSC cauernis qbufdalfiftulifqj ita pene 
trabilisiut uentoy tota ferme flatibus patratinecno δί ignibus generadisfnutri 
endifq* foli ipfius ui.Qjiippe intrinfecus ftratu fulphurei δί bitumine tradit?. 
Qji? resfacitlut fpiritu cu igne inter interiora ludant?i frequenter δί copluri/ 
bus locis nuc flamas/nuc uaporeinuc fumu erudetflnde deniq$ xtnx motis p 
tot fecula durat incendiu*6i ubi acrior p fpirameta uetus incubuit. 
moles egerunf\Et Paulppoft addit.Eade ca et xtnx motis ppetuos 
ignes facit:Na ille cocurfus raptu fecu fpiritu in imu fudutrahit.atq? 
ibi fufFocatu ta diu tenct.Donec p fpirameta terre diffufus nutrimeta ignis in 
cendat:ALE.Q_m Panthee in hac fma poetas tibi no deefle puto*q tuf afleue 
ratioi applaudat hos referas qfoiut carmine aliquadiu recreemur.PAN.Qjn 
fic tibi libetlrcfcra lubentiflimeimo anuat Hermolaus JHER* Annuo facillime 
mo irritares illote illecebras fugitcs.PAN Jd facile fugiaifed magis uereorl ne 
fortaflis ambitioiior uobis uidcar:6i nimius in eitadis teftimoniis dephedar. 
ALE.Minime:PAN*Primu igi£ honoris gra uetuftiore citabo Lucretiujq d 
«rtneo icedio talia no infciteifed ex philofophix carmie depromit: 
Nunc ratio qux iit perfauces montis ut xtnx 
Expirent ignes interdum turbine tanto. 
Expediam primum totius fub caua montis 
Et natura ferens filicum fubfulta cauetnis: 
Omnibus efl: porro in fpxluncis uentus)6i aer: 
Ventus enim fitlubi efl i agitando parcitus aer. 
Hic ubi perca lui ticalefecitq? omnia circum 
Saxa furensi qua contingititerramq; δί ab ollis 
M*Man* 
igne 
Strabo d 
Aetnxo ii 
cendio 
Iuflinusd 
eode iuce 
dio 
Lucretius 
de xtnxo 
incedio Tertii Diei 
Excudit calidu dammis uclocibus ignem» * 
Tollit feiac rc&is ita faucibus ciicit alte 
Feritqj ardorem longeilongeq* fauillam. 
Diffluere:# craiTa uoluit caligine fumum 
Extruditq; fimul mirando pondere iaxa. 
Nec dubites quin hxc animai turbine filuisi 
Praeterea ex parte magna mare montis ad eius 
Radices frangit fludtusiaeftumq; refoluitj 
Ex hoc ufq; mari fpaeluncae montis ad altas 
Pcrueniunt fubter fauccsihac ire fatendum efL 
Et penetrare uia penitus res cogit aperto: 
Atq; afflare foraslideocp extollere flammami 
Saxaq; fubuecflarei# harenae tollere nymbos 
In funfmo funt uertiee crateres uelutipfi 
Nominiuntifed nos faucesperhibemusl# ora: 
ALEARDVS· Mirum in modu perplacet hxc uetufla dicendi implicitas: 
PANTHEVS.Velim pelignam facilitatem teriiore carmine n5 furdioribuaj 
attendas auribus.Qjii de Aetnxis flammis fic concinit; 
Nec quae fulphureis ardet fornacibus Aetna 
Ignea femper eritinecp enim fuit ignea femper 
Nam ime ed animal tellusi# uiuitihabetq? 
Spiramenta locis flammam exhalantia multis 
Spirandi mutare uiastquotienlcp mouetur 
Has finire poteftiillas aperire cauernas· 
Siuc lcues imis uenti cohibentur in antrisf 
Saxaq; eum faxisiK habentem femina flammae 
Materiam iacftanr?ea concipit ignibus ignem. 
Antra relinquentur fedatis frigidauehtis 
Siue bitumineae rapiunt incendia uires 
Lutea ue exiguis ardefeunt fulphura fumis: 
ALEARJDVSJntcr reliquos uateslquos tamen rarius perlego I Plurimu mr 
fuo lepido ingenio dele&at Nafo noifer.HER.Delecilor magisiegolq> metri/ 
ca norma diftridi tanta carminu facilitate naturx fecrera peruedigando dcca 
tent.PANLVt maior uobis accrefcat oble&atio.no pigeat audirequod fubncl 
fcilicct rapina: tartareae decantator Claudianus ferruginea Sica/ 
ni aedus exhalationem lamentabili calamo depingens concinat· 
Lambit contiguas in noxia flamma pruinas 
Q ux fcopulos tormenta rotentfquae tanta caucrnai 
Vis glomerat?quo fonte ruat uulcanius ignis? 
Ouidius 
d Actnfo 
incendio· 
Claudia/ 
nus de in? 
cedio Aet 
nxo. Difceptatio 
Siue q> obicibus diSrurrens uentus opertis 
Offenfo per faxa furit rimofa meatui 
Dum ferutatur iterllibertatemq; repofeetis 
Putrida multiuagis populatur flatibus antra: * 
Seu mare fulphurei ducflum per uifcera montis: 
Oppreifis ignefeit aquisi pondera librat: 
HER, Aemulatur & Poeta Ifte carminis lenitate Ouidianum leporem PAN* 
Inter Iuniores IucudusiSC terfus habetur:ipfius iterum de faluberrimis Ap/ 
poni fontibus elegiacam laudem cu xftuantis uaporis caufa audiamus: 
SaluePxonixlargitornobilisundx · 
Dardanii falue gloria magna folij 
Publica morborum requies comunc medendi 
AuxiliumPrxfcns numeniinempta falus* 
Seu ruptis inferna ruunt incendia ripisl · 
Et noftro phlegothon l deuius orbe calet 
Sulphuris in uenas gelidus feu decidit amnis 
Accenfufcp fluitiquod manifeftat odor 
Siue pari flamas undarum lance rependens 
Arbiter in foedus mons elementa uocat: 
Nc cedant fuperata fib i i fed legib u s xquis 
Alterius uires poflit utruneppati: 
ALEPerquam uoluptuaria fuit Penthee tuo& uatum amceniilima cantilena: 
Vereor Hermolaefnc res cedat aliorfum cj putaram ♦ HER* Cur ita Aleardci' 
ALE*Sperabam & enim me Pantheum a delitiis abdicatum in philo 
fophantiu fcholam pcllcxiffe: at e diuerfo uideo me eius adeo fuaut camoena 
allecflatuiut hoc fenio fpreta medicae artis profeflione inter lxtantes uatu chol 
ros uerfare mirum immodu cupiam.PAN*Non tibi libeat Alearde ifthxc p/ 
mutatio.Dat enim Hippocrates i dat Galenus opes.fed medicat per atria Clio: 
te naq? rudiorem xreo Glauci comcrtio homines adiudicarent*HER*Vera di 
cit Pantheus*Poft;eaqua fatis patet ex rationibus xque philofophantiuiac Poe 
aquas fieri calidasi& no nafci:reliquum efl: Aleardeiut edifleras:cur calidg 
peculiare habeant ad opem medicam auxiliu. ALE* Et hoc naturae fecretariu 
miro ingenii acumine noftri aperuere philofophitAffirmat naq? calidas aquas 
potentiam medicatam ex uenis recipere a quibusgeneranturiaut per 
quas tranfcuntiillafq? infignes faporiaut color facit*HER*Trahuntergo fapo 
rem ex terraf ALE.TrahutmquaiSC uim non modo auxiliarem! fed pernitio/ 
fam qdandocptP AN* Audite quxfo noftrum Senecam cur aquis fit uarius fal 
poriquatuor id caufis fieri affirmat.fic dicens* Ex folo prima cftiper quod fc/ 
runt? aqux:Secuda ex eadem fimilatione eius a qua na icunt?: Tertia ex (piri/ 
Claudia/ 
nus d apo 
nifontib? 
Aqfix cai 
lide quare 
medicabi 
les* 
Cur aquis 
calidis fit 
uarius fai 
porexSe 
aeca· Tertii Diei 
in aqua tranffiguratus eftiQ uantacx uitio quod fxpe concipiut cor 
raptas per iniuriamtHx caufx faporcm uariu aquis prxftant.Hx medicatam 
opcm.Hx grauem fpiritu caloremq? pcftiferu.Hx leuitatetnl grauitatem auc 
calorem laut nimiu rigorcm.H£R.Senecx ucrba pcrcipio.non tamen liquetf 
qux fit manifefta fentential interprete indigct:PAN.Hft Aleardi hxc ora/ 
culi intcrpretatio.ALE.Ex dottrina philoibphantium Senecx xnig/ 
ma cnodabo:Caufa faporis aut eft in aqua a iuapte natura.6£ tunc imitat fa/ 
poremi& calorem eius a quo nafcit:ut facile cognitu efttex ea quam per plu/ 
bcum ex herbis 8t rofisguttatim eliquamus,& is fccudus eft modus.autab ac 
cfrdenti fit aquarum faporiSC hoc duplici fit modo.aut per folam alterationem 
fine materiae comixtioneiut fi aquam ad rem bene uel male olentem appofue/ 
ris odoram uel grauem olentiam admittatis is quartus eft modus: Si uero al 
teratur per materias tind:uram:Tuc aut inde tranfitlcorporalitcriS fit fapor il 
liusfper qd tranfit terrx genuslS is primus eft modus:aut fpiritualiter in aqua 
tranfit faporiut quom exhalationes ex fulphuratis aquis euaporantjiuxta alix 
difeurrentes aqux folo fulphuris fpiritulS ηδ terrx fubftantia inficiunt :Et is 
tertius eft modus.HER.Quadrifariam Senec£ fubobicuram fententiam pia 
niflime enuclcafti.ALE.Tanta Hermolae ineft terrx uirtusi ut non modo affc 
rat aquis faporem:Verum ab illa tranfmutandi potentiam recipiunt.Illis naqj 
frigidislS humidis grex epotus albam inficit? lanam 8C pellcm:PAN.Nec no 
ftri prxtericre aucftor es Plinius eni fpariim ac Vitruuius iuneftim de ea re red 
dens rationem hunc admodu memorat. autem uarietates regionibus 
& locis inclinatio mundiiS folis impetus propriusiaut longius curium facicn 
doltales efficit terras humores:Q_ux qualitates non folu in aliis rebusifed etia 
in pecoribusl& armentis difeernunt: Hxc non ita difiimilitcr efficerentinifi 
proprietas terrarum in regionibus ad folis potcftatem temperarent: 
Sunt eciam Boetix flumina Cephyfosi& MelasiLucanis Cratis: Troia Xan/ 
thusuncg agris Laodiceniiu fontcsiQ uom pe 
cora:fuis temporibus anni parant ad conceptionem partusiper id tempus adi 
gunt eo quotidie potum:ex fint albalprocreantur aliis locis Leuco/ 
phea:aliis locis pulla:aliis coracino colorenta proprietas liquorisiquom init in 
corpuslperfeminat in tinflam fui cuiufq; generis qualitate.Igit quom in eam 
pis Troianis proxime flumen armenta rufaiSt pecora Leucophea nafcuntur: 
Ideo illud flumen Illienfes Xanthum appellauiile ferunt. ALE. Optime Vi/ 
truuius tuusP AN .In hanc ftipulationem non defunt Plinii attcftationesi qui 
dc.aquarum miraculis hxc tradunt; Eudicus in Heftia Eutychx fontes duos 
tradit efle Ccromeniex quo bibentes oues nigras ficri:Mclem ex quo albas.cx 
utroq* autem uariasjTheopraftus in Thuriis Cratin candorem facere: Sybai 
rin nigriciam bobus ac 5C homines fentire differentia eam: 
Lana infif 
ci potuacj 
ru ex Vi/ 
truuio. Difceptatio 
nam qui Sybarin b&ant nigriores efleidurioreicpi Si crifpo capilloiqui ex cra 
ride candidos mcliorcfcpiac porrccfla coma:Item in Maccdoniafqux uelint fi/ 
bi candida nafcilad Halialmonem ducere/ qux nigra i autfufca ad Axium: 
ALE.Obferuauit maxime lingulares naturx hiiloriasPAN.Nec modo Pii/ 
niusiSC Vitruuiusifed Poetx quoq? hanc colorum immutationem non prf/ 
terierctHinc Ouidius de his fluminibus ile concinit. 
CratislSC huic Sybaris ueflris conterminus oris. 
Eledlro ftmiles faciunt auroq; capillosl 
ALEAR.Hos cuperent pro Atheil noftri xui luuenculx per agrum influerej 
PAN.Et cj cuperent:Vergilius infuper carmine georgico Clitumnum Meua 
nix fluuium coiiaudat.q? apud eum Hepafcentes Tauri ad facrificia eius potu 
reddantur candidiffimilnec minus equi ad uehendos in capitolium triumpha 
les Hcroas.fic canit ille. # 
Hinc albi clitumncgregeslSC maxima Taurus 
jp O 
Vi&imaifxpe tuo perfufi flumine facrol 
Romanos ad templa Deum duxere triumphos: 
HER.Ex his ergo Alearde terrxucnis attrahunt fontani uapores non modo 
6C uim fane rationibus na 
turx prxdiclisPAN.Hoc confirmat Seneca dicensildeointcrefl: utrum loca 
fuphurciaut nitrol aut ferroi aut bitumine plena tranfeant i quia ex his aliqua 
redditur utilitas:Qjixdam enim neruos 
ueterataiSC defperataprocurant:Q[uxdam medent? ulceribus.Qjixdam in/ 
teriora potu fouent:& pulmonisiacuifcerum curas leuanti5C 
dam fupprimunt fanguinem.ALE.Tuus Seneca moi 
do phyficen fed 6C medice profitctf.P AN. Qjio magis cii led:ito:eo amplius 
multimoda omnium artium do&rina refertum comperio.HER. Vera narras 
PAN.Cxteru & Vitruuiu inter architecflandu in hac re philofophantemificq? 
inquientem audi:Omnis autem aqua calidaiideo efl: mcdicamentofa l quia in 
prauis rebus percocfla aliam uirtutem recipit ad ufumjNamq; fulphurofi fon 
tes neruorum labores reficiunt percalefaciedo!exur caloribus:Ex cor/ 
poribus humores uitiofos: Aluminofi autemicum difloluta membra 
paralyiliaut aliqua ui morbi receperuntifouendo per patentes uenas refrigera 
rionem contraria calore fui recipiunt.Ex hoc continenter redimuntur ift anti/ 
quam curationem.Bituminoii autem interioris corporis uiria po/ 
rionibus purgando folent mederi: ALE.Diftin&e dC (ingularirerino tanq archi 
te&usifed uclut alter Hippocrates hxc annotauic Vitruuius. PAN*Vis adda 
qux Plinius de his notanter diiIeruit.ALE.AddasquxfoPAN.Sic ak ille ca 
lidarum autem aquarum non una eademq; natura alix tc/ 
pentesjalix calidioresialix feruentiifimx fint.Q uod accidit ex diuerfametal/ 
Ouidi? d 
Crati SC 
Sybarifl. 
Vergilius 
de Clitu/ 
no fluuio 
Aq 
qr attra/ 
hut uim 
Imedicam 
ex Sene/ 
ca. 
Vitrui? d 
aq medi/ 
cametofa 
Alumino 
fi fontes 
Bitumino 
fi foutes 
de 
eifdcm Tertii Diei 
\οψ. mfx:tiVa:Nonu%.ti.ex fale/alix miro! aliae bini/ 
acida ialfaue comixtione participat:8i cx hoc uaria auxilia 
coferetes hinc neruisipedibufue ,pfuntiaut coxedicibus luxatisifradlis ue:ina/ 
nfunt aluos:fanajt ulccra*Capitifauribufq? priuatim medent?:5C quod mirandu 
eftie cuncflis animalia tantu hominis caufaiad fupna mergere uidenti:& impri 
mis qa oculis fauent Ciceroniangicarminc Lauree Ciceronis liberti celebrat^* 
Q uod tua R-omanx uindex clariilime 
Silua loco melius furgere iufifa uiret: 
o 
Atq$ celebratam nomine uillam 
Nunc reparat cultu fub potiore uetus, 
Hic etiam apparent Lymphf non ante repertui 
Languida qux infufo lumina rore leuant* 
Nimirum locus ip£e fui Ciceronis honori 
Hoc dcdit:hac fontes quom patefecit ope: 
Vt quoniam totum legitur ime fine per orbeml 
Sint plures oculis qux medeantur aqu^: 
ALE.Fuit hxc Plinii xque fcita ac iucuda recitatio.HER* Si Alearde calidae 
aqux medicabiles ex metallicis uenis fiant;Cur ab eifde CutdixiftOpnicie tra/ 
AuntfALE.Cur hoc cotingat ex philo fmaiquom ad Caldaria 
nos fontes de hac redifeeptaremus multis ronibus fatis fupq?ofidi*PAN,Prx/ 
ter tuos phhilofophos uenuila huius rei reddit rone Seneca ut in 
nris corporibusiita in terra fepe humores uitia c5cipiut:aut idlusiaut quailatio 
aliquaiaut feniu lociiaut frigusiaut xflusicorrupe natura:& fulphuratio cotra 
xit humoreiq modo diuturnus effciSC modo circa fitlut uis illa ter 
efle mutabile diximusldelinat polle alimeta in humore couertere:& ter 
ra facilis eftiSC in tabe foluit 18C humcfcit.HER,. Hac foriitan de caufa 
argurata elt plebs rudis fotites calidos.Q_ui ppetuis annis pgrotatibuspfuere/ 
aliqua ex his caulis comutatos in pnicie uertiiSC (pinde a medicis ueneno infe/ 
dios didletALE Jfthuc eft Hcrmolae.PAN, Hoc non pfuadeas Tyro noflro; 
ALE.Nulla pfuades lapideis hoibus rone.HER* Sut ne Alearde iter metalli/ 
cas uenas ali? aliis deterrioresf ALE*Sut memo 
ra:ALE«Noflri quo ad fontiu medicametofa uim xrisi Argetifplubi 8C demit 
ferri reliqs minus auxiliares adiudicat«PAN*De his q litVitruuii fma qfo au/ 
ditctfic inqt illetVbi uero res fites fo/ 
diunt? ifontes iueniunt'’ copiolijfed hi maxie funt uitiofi:Habet.n«uitia aq cali/ 
p potioes quom i corpus intrat:8£ p uenas p 
manadolneruos artus eos durat inflarioe turgetesl 
feu logitudine cotrahunt?:5C ita aut neruicosiaut podagricos effipiut hoies;Ideo 
qd ex duriffimisiSC intfdlas het uenaji raritatem 
Laurea Ii 
bertus Ci 
peronis* 
aqu? cor/ 
ruput' ex 
Seneca* 
■Venx me 
rallorum 
aliis dete/ 
riores* 
yitruui^ Difeeptatio 
ALE.Vera pdicatVitruuiusjhac igitfrone cu uitf piculo b{ 
buntfP AN, Pcmiciofp mult£ enumerant apud Seneca!54 VitruuiulSC ni ucri 
tus fimiplus aequo longior narrado uobis pluribus nonullas pcenfea: 
HERPercenfeas uolumus Panrhec.PAN. Referut illi in Arcadia ad Nona/ 
crim regione efle e faxo diftillantcs frigidiflimos humoresihxc aut aqua (Γτ 
vf*09 uS*cop uenas n5 facielncc odore fufpedta eit: 
fed iumma celeritate corrupitjncc remedio locus eft:qa ptinus hauila durat"’: 
nec aliter q gypfum fub humore coftringid’i5C alligat uifccra.HER. Non iniu 
ria ftygia igit? appellata eft:ALEProfe<fto ita eftPAN.Ex tpe mihi fuccurritl 
no huic diflimile quod Ouidius de Ciconii flumine in huc modii cecinit. 
Flumen habent Ciconestquod potum faxea reddit 
Vifccrajquod tacftis inducit marmora rebus: # 
HER. Eil ne Panthee ea ftygia aqua Alexandri Magni nece celebrati (lima. 
PAN. Ea eft qua nullo aereo uafe corenra fed mulina ungula inclufam ab An 
tipatro p lola filuiad rege piata ferut.HER.Mihi uiaeris Panthee uere noui/ 
cius philofophus.PAN.CurfHEiv.Si rcdle meminiifupiore difeeptatoe enar 
ratu eftl Aquas calidasl54 no gelidas aliquado efle ad pnicie:Tu in frigidas re 
deriuafti.PAN.Redle obiicis:fed hae frigida: pcrnecantesialiquado calidas fu/ 
crut p terrae uenas tranfeutes. longo decurfus interftitio refrigerant ufm 
tnalidf minime deferetes:HEELHoc tibi no facile crediderimini de more afti 
pulatore queq addiderisPAN. Adda ex numerofa copia Primii Vitruuiii fic 
feribente. Sunt etiaodorcl& fapore no bono frigidi fonteslqui ab inferioribus 
locis penitus orti p loca ardentia tranicutiSC ab co loco per longu fpaciu terr£ 
;pcurretes refrigerati pueniut fupra terra faporci colorcq; corruptotut 1 Tybur 
tinauia flume Albulai64 /n Ardeatino fontes frigidi colore odore:qui fulphu/ 
rati dicunt :ALE.Prima hac Vitruui atteftatio cj comodiflima cftPAN. Pau/ 
fania de Albula in fermone mefteniaco primu graecizante.dcinde a meiutpo/* 
tuilfadlum latinu audite.iic inquit audior ipfe indagator foler/ 
£■£ νττξρ ΈτοΛιρ· S"iuj3ayTcot/ Toy αμίομ ομομ^α^ 
T3-oT<x;uuoy yjS'top Acojtoy 5*8 £g βσμΤ* 8Q Uv/To: 
Το μΛμ τταρσυΤίκβ pv/Xpoy Τα χσί φρίκπι/ UTs 
η~ο πύρωνε μ quod latinu fic eft Juxta ur/ 
be Roma Aniu tranfmittetibus flumen albi latices reperiun&qui primo fta/ 
tim in eosingreflu adeo gelidi rigentefep funt:ut frigus rigoreq? non mediocre 
caufenttmanetes aut in illis pauluipduratefcp adeo calfaciutiac fi ex pharma/ 
cis igneum quippiaiexcalfatftoriucg ebibiffent.ALEAR.Non paru£ admira/ 
tioni eft aqua.PANT Jdeo idem audior ftati fubncdlit hos 
Fontes appofuiflfeqa ex omnibus quos e iuidere contigeratimaxima digni ad/ 
miratione uifi fuerant:Verum natura non fubticuit Strabo dicens Jn hac 
Stygia 
aqua ai 
Nonacri. 
Ouidius 
de Cieo/ 
nu flumi 
ne· 
Albula fl, 
Ex Paufa 
niadeAli 
bula. Tertii Dici 
Strabo 
de Albu/ 
la· 
planicie Anio fluiti56 quas nucupat Albulas aquas frigidas multis c fontibus 
cxcuntesluarios ad morbos falutares cu potuitu inccnfionibus admiiIas.Hxc 
Strabo:Martialisquoqj eafdeiuis carminibus celebrat fic feribens* 
Itur ad Herculei gelidas qua Tyburis arcesl 
Canaq; fulpliurcis Albula fumat aquis· 
Illas aut Plinius iuxta Roma medetes afti 
pulat?.HER*Admiror Albulay inuice aduerfanie potcntia.qppe eas pgelidas 
Pliniusmt Martialis indiciu calidiraris eft appellat· 
PAN. Hoc ηδ pmonil:rabo:fulphurex 56enim pariter 
86 crudae cile poffuntjquod fupioribus 56 Vitruuii 56 Senecae attcftationibus 
firmatu eft.HER Jftud liquetjfed quomodo frigidae fumantfPAN.Fumum 
illum calor minime efficit· Veru exhalans nubecula effundit?:quae frigore fa/ 
ciente uaporare uidet? :quod fignantius expreilit Martialis diccfts. 
Q uod ficcae redolet palus lacun^ 
Crudarum nebulx quodAlbularum· 
Q uod etiam minuit Papinius iic feribens· 
Iucfbis fornacib? amnis Ridet anhelates uicino flumie Lymphastondes Albu 
latu lymphas anhelantes hoc eft nebulae halatione emittetes: ALE.Fuit haec de 
Albulis 56 iucudafS6 erudita enarratio.HER* Adiueraa teneris ide Albula 56 
c. 
Thybcrim.PAN.Ide pro fontibus numero multitudinis enuciat.li 
cet poetae interdu metrica lege aftricfti utroq? numero illos pmifcue dixerint·- 
HER.Iuuat me pii mu atteftatioes;q ad ungue qdrat:PAN. Vt ergo teftimo 
nioRi copia credulioriauidiorq? fiaslaudi 56 Seneca locupletiliimu in hac ca te 
ftem fic iqt.Eft infup noxia aq in thefialia circa tepeiqua 56 pecus oe deuitat p 
ferru l56 exitjtata uis illi ineft dura atfbufta qda alit:86 herbas 
necat, a natura qfi porteta moftrofa ί caput noftrupgenita uident?· 
PAN.Eade puto eeiqua Vitruuius iter alios noxios humores memorat fic di/ 
ces.Ite ί Thefialia fons cftpflues:ex quo nec pecus ullu guftat:nec ge 
nus ulluAppius accedit:ad que fontepxime eft arbor florens purpureo colore· 
HER.Ea eft.PAN· Illa ne fubticuit Plinius dices:Aliter circa Theflala tepe: 
qm uifus oibus terrori eft:Tradutq? et xsiac ferru erodi illa aq:pfluit£ut indi 
fpaciotmiruq; filiq fylueflris amplcdi fonte eu dicit? 
femp flores purpura:56 qda fui generis herba i labris fontis uiret.HER.Con/ 
ucniut fane hi tres audores uno orcjnec falfi coargui pnt.ALE.Couemut mi/ 
rifice.PAN.Sunt infup pter has inumerabiles aliae ex terrenipprietate nocen 
teslQ_uas eft apud PliniuiVitruuiuqjdiffufius curioiis legeretHER.Pot igi£ 
cotingerelut 56 gelidx aliquod auxiliare remediu prxftet hominu ualieudinif’ 
P AN.Prxftant inq, Si,n.per folum falubre difcurrant/licet refrixerutifapori 
56 odori56 color/illis reftatiqui intindus eft #ppter naturx raritate· Vnde cefte- 
Martialis 
Aq noxia 
in Thefla 
lia ex Se/ 
neca· 
Vitrum'? 
de cade· 
Plini? de 
eadem· 
Aqux ge 
lidx ialu/ 
bres· Difccptatio 
Vitruuxo.Eft aqu» frigide genus nitrofam uti pinn? uefiint? aitilnsfaliifq? Io/ 
cis ilmilibusxquod potionibus dcpurgatiper alumeq? tranfeudo etia 
minuit tumores.HER.Sis memor Panthee unde digredimurlut ad ide fermo 
nis diuemculu redeamusiquom opusfuerit.PAN.Facia ut iubes.HER.Hoc 
abs te lare cupio Alearde quifna fit morbus* ALE*Strumas alii di/ 
eunt extantia quadam in tergo:uti gibbu in pe(5tore:nonulli morbuiquefero/ 
fulam alio nomine rides Rideo inepta! 
atqjexibilandam ftrumas tumores grades illos in tergo 
hominis cfie impudenter! infeiteq; autumanttqui fi idoneos ledlitafient medici 
na: audtoreslnon ;pfedlo in id decidiiTent erroris:quo fieri poteft modo ut fifru 
mxifi in fcapulis monticuli inftar eminerent! Saluix maluxq? pharmaco abi/ 
gantur tefte de malux medicinis) feribens fic inqt:.Eade ftrumas! 
SC parotidas i pannofqj addita hois faliua purgat citra illx:Quom 
igitf parotidesiSC panni (ut planiifimu eftQad iuglandis magnitudine uix ex/ 
crefcat:nec ftrumae his maiores cenfendum putoxquod uel facile creditu eft:Si 
aures Celfo de ea fic fcribesaittStruma cfl tumorlin quo 
fubter concreta quxdam ex purel8C fanguine quafi gladulx oriuntftQ ux ucl 
prxeipue fatigare medicos folent:Q_uonia febres mouentinec unq facile ma/ 
turefcunt:8C fiue ferrolfiue medicamentis curant .Pleruq? itety, iuxta cicatrices 
ipfas refurgut.multoq; poft medicameto eft id opus quoq; ac/ 
ciditlq? longo fpacio detinet* Nafcunt? maxime in ceruicelfed etia in alis & in 
inguinibusiSt lateribus:In mami? quoq? fe reperiffe Chirogus Me/ 
ges audior eft.hxc il!e:Ex uerbis igit?Cxlfi in confeflfo cft:Q uibufna in cor/ 
poris partibus enafeant? ex putri fanguine coglobata paruula 
glandula non in gibbofamimonftrofamcpluel tcrgiiuel pedloris duricie excre/ 
fcitjHER.Nemo eftiqui rem tam aperta inficiari poflit:ALE, Perpacet hxc 
fummopereiqua de ftrumis rccitafti opinione Panthee*?AN. Ncc Iuuenalis 
ipfe eundem morbu uno carmine congeminaftet quom dicat: 
Nec prxtextatum rapuit NeroiLoripedeminec 
Strumofumiatcg uterolpariter gibboq? tumentem: 
ALE.Redle iudicas Panthee:PAN.Adhuc maius eftiquo te in fententia con/ 
firmem.ALE.Dic quxfofPAN. Strumas porro eas affirmare aufus fuerim! 
quas Paulus Aeginita Choeradas appellat dicens:at αΡει/βς εσ'κ. 
ipa>A>u£yoi καΤα Τε ΤράΧΗλομ· καί βουβώνας cog 
"Ra&oO&i Ηά-σ-ο 
Ό-εΤροοι/.κ (fvcoi/.oTt οΤίΤοίονΤω S" είδ- 
οί Χοίροι TpcxXhAoi>5 latinu ad uerbum reddimus: 
Choerades glandulx funt induratx in ceruicei8C in alisiK in femoribus.ut plu 
rimupuenientes;nomen aut habucrutiuel a Choeradibus petris uel a Suibus# 
Pinna: ac» 
c5tra fixu 
mas* 
Sturne q 
fint. 
Struma 
icam Cfl 
fum* 
Paulus de 
choeradis 
Qioera/ 
des q fint* Tertii Diei 
£fues enim multipares funOucI quia tales porci ccruicem.habetihxc Paulus* 
morbo cu petrisfPAN. A nominis fimilitudine pu 
tauerimdegimus enim ex Calimachi hiftoria Choeradas petras fcopulum elle 
iuxta Euboeam apud quod ililcifeente Pallade iniuriam uiolatx in 
dus templo Aiax Oileus in patriam rediens naufragio periclitatus eft. didx 
aut funt Choeradcs*q> faxa illa fub mari nigricantia in fuilli gregis more fub 
latitanttVnde Latini morbu illum fcrophulas a feropha porca rede dixerut: 
HER.Q uadrat Panthee tuus Paulus cu Cdfo.Sed cur Latini eas quoq; fhu 
ntasnucupauercfPANLQ uia cu Ruma δί Mamal& gutturisiut quida aile/ 
riinc pars dicat?:in ea iiquidem plurimu nafcentes ftrumx didas funt:HER* 
Expunxifti calculu iqui me ftimulabat de ftrumisjfed ad tuas redi aquas Pan/ 
thcePAN* Oppido q lubens rcdeo:funt in TeanoiSC aliubi terraru:qux hanc 
habeant uirtutem ut calculos in ueficis l qui nafcunt? in corporibus hominum 
potionibus difcutiant:Ficri hoc aute naturaliter ita ideo uidetur* acer/ 
δί acidus fucus fubefl: in ea terralper qua egredientes ucnx .intinguntur acritu 
dine:& ita quom corpus ineunt diilipant quas ex fubfidentia in corpo/ 
ribusiSC cocrefcentia offenderutALE. Rede VitruuiuslSed noiler quid Pii/ 
niusfeo ne oblitus es ad citationemfP AN*Minime:ipfc quocp enumerat fub 
ticulas aquas in fabinis gelidiffimas ffcomachoineruis & uniuerfo corpori ap/ 
ti{Timas+plurefqj memorat ille:quas ad una recenfere perlongum ciTet. HER* 
His contenti iimus Pantheel5C ad calidas aquas redeamus:!! quicqua fupcrcfl: 
de eis diccnduPANPergamusALEPraster Plinium Panthee quepiam aliu 
habes no triuialcm fcriptoremiaffatim aquaRi mirabilia enarrantem :quiq; de 
aquis aliquid memoria dignu proferatfPANJHabeoldequo pauloantcmen/ 
tionem feci Paufania* HER* Placuit grxci audorisapud latinos rari erudita 
lediotillUm δί grascumi&latinum referasuelimPAN**ReferoJnrebus eifde 
Meileniacis de diuerfarum aquarum natura hunc in modum uerba facit:C\/ 
'τ-ομ· μαομ· εςίμ· φεαΎί 
*7rioUH μ.α'λ ig« ίμ/ έ^,φερεο'ττα/ 
ε κ.αί καί 
uS*cop θεαοτ'αΜ.εμοσ' 'τ-οεμ ι/λαιο- ουΉ 
nr ου ~rra\j αΑΧοσ'ομ ξμ 'τ-είμ ομο/ 
οί simXcofioi latinum iic 
efoMothone iuxta templum Palladis uentofas puteus efliaquam pici cornix/ 
tam habens ad uidendum haud diffitrile Cycizeno unguentotodorem quocp 
non minus diflimilemiq colorem illius reddere certu efhAquam uero coloris 
maxime glauci apud Thermopylas uidi non quidem uniuerfam:fed eam ui/ 
delicettqux ad natatoria defluit:ab indigenis Olas muliebres appellata*ALE: 
Sunt profedo cum odore/tum colore admiranda hx aqux*HER*Sunt inq* 
Scrophu 
Ix. 
Strua un 
Aquas co 
tra calcu/ 
los. 
Subticu/ 
las aquas, 
Aqmira/ 
biles ex 
paufania* 
Puteus aq 
admiracfe 
Aq apud 
Thermo/ 
pylas* 
Oix mu/ 
licbres. Difceptatio 
fed uelim Panthce fpihi edifleras.cur Palladem uentofam dencminaucrit Pau 
fanias.quom illam fingat antiquitas fabuloia e louis uertice natam:non hxc 
ci cogruic nomeclatura:PAN*Ab euentu (ut fxpiusfir) coiig2t;ut ide auctor 
teftarur fic Το ctyaA/Juut aycxBeiycu και Το 
Τη Ssco φα<Τί BgoSbi :&αίοΤεροί γαρ καίουκαΤα καιρός -σγεορ-Τε9 
oi ζνξαμ,ζμονΤη a0Hpa 
Τοα-ττο TouTou (ΓφκΓψ yz EiygRcc u7i/ 
8ε zg Tny y«y:quod in latinQ ucrlum iic lonat:Diomedem ferunt Itatua coi/ 
locailcinomenq; De£ impoiuiiiciquom cmm non pro tepore ingruentes uenti 
terrifico iomtu traiflum illum dcuallartnt, Diomede precibus Palladem ex a/ 
rantcipoithac nulla calamitas in illam regionem impetum fecit.ALE. 
Tuum fuit Hermolae dc rcliigionciac meu eft de re medica 
fcire cupio Panthce quod iit Cyzicenum unguentum:quoniam nulqua de eo 
apud nos(quod icianOefl: mendoiPAN. Vnguentotum 
Plinium legere cibalia a patria:aha a iuccis:alia ab arboribus: alia a cauiis. 
Cyzicenum autem dicfhimiquod in Cyzico optimum fieret* Amaracinu alias 
Sanfucinui& a Plinio nucupatum.Dc quo Dioicoridcs in huc modu fcribit* 
aAL.oc.paK.iVoy gy xctAAtCToy yiyfiTixi* £ίχ 
Τε gXoc.ioy:K.<x.i ’Χσ'α 
At,cD4<7'Xotyco.KxXoc.AL,c3oUi Suyo;a,gycoy oc.Rco.x.co<TT<x> ♦ oc.;ut*/w 
AJL.ooAe,co,yoc.pS^oo*Koc.p'TD-oBccA<Toc.AL,aD+KCC.i £*ε ττοΑυΤεΑε/ 
crTspoy α,υΤο rcu Riyoc.;ui,Go;uL.oy: Tj-ocpcx/Xcc/x. 
€oc.ysToc.i AC£ Ai Rod oiyog giQ Toy ayygieoy XpicTty xod φν/ρα 
(Tiy Tcoy RSRo/juAJcSycoy ccpcoAJUOc.T latincinterpretatum ficdicitur 
Amaracinum in Cyzico optimu fit.conficitur autem ex oleo Omphacinol6C 
Balanino aitringendbustXylo.balfamo.iunco.calamo.odcris aur fuauitatem 
inurentibus: Amaraco.cofl:o.ammomo.nardo.carpoba!famo.& 
aut fumptuoiius faciunt Cinamomum comifccnt.capiuntur aut mellSC uinu: 
utSC uafa inunganturlSC aromacu fruitra cohxreanclc6mifccnturq3.ALE.Pro 
hac dc Cyziceno unguento eruditionciS£ Diofcoridi grxcoiSC tibi latino Pan 
theedebeo*HER.M. Vndeilli cognomenta Amaranmi& Sanfucim^PAN* 
A flore ex quo potiffimu conficirur:qui a gente ficula Amaracusiab xgyptiis 
uero Syriifq? Sanfucus aftipulante Plinio denominatur*ALE*Poifcaq in un/ 
guentorum mentione inddimusluehemcntcr dignofeere cupiotquod fit apud 
antiquos quondam celebratiflimum cognomento MegaliumPAN.Q ux fit 
eius confe<ihirai& nominis indicatiolpar eff apud Plinium legere tamen quid 
Galenus in libro de copofitione fecudu locos fcribat:hic fubnedla 
qui fic fcribit: ;uL,vpoy ovx ouTcog A*-oyoy:oc.AAoc.RociAt-Fy/ 
ocuToRod AASyocAeioy Ko:Xsio3rxi 
Tcmplu 
Minerux 
uencoix* 
Amaraci 
nu ungue 
tuqaCy/ 
zicenum* 
Megaliu 
unguem 
qu°d 
Pt,L1 Tertii Diei 
ceraro Τον <ΓνρTi8$;/Tog ανΤο ;uuE-yoc.Xov xj/ 
μ,ξμ ctvTou Τον κα.7£Κζί\/ομ 
Τη Tcoy Kac.Aov;uu£t/ooy ru’ocpoo^uM-<i>l/ a.«cc/cro &■£ Th9 Tro.Tpi&*og 
ccvTov ί'.κ^ιοy ών2 Χα.λα.α'ΤίΚομ· rcu hoc 
in huc modu enuciamus.Aegyptiu unguentu no modo acgyptiu:ucru Men/ 
deiiu uocatf.Alii autipm Mcgaliu appellari atfirmant:a Mcgalo cius copoii 
tore cognomen aliud accipies ab illius noic in figura denominanua 
funt:a patria aut eius Mendehu dicit:eft cni molleiatq$ iine ALE.Mihi 
q maxime fatiffccifti Pachce .HER.Scire abs te cupio Alcarde fi haec ungue 
ta odorata & medicamenta qbus ulcera curant ifub code unguenti uocabulo 
enucicm?. ALE. Apud nos aliqua appcliani.HER, 
Q_uid tu Patlicciqnqde capitis rotatioe hoc negare mihi 
hoc magis interiit quae ex aucftoribus crcbraiSt diligenti lettione 
exhauferimiapcria.Apud Pliniulcftcrofqj feriptores qd graci ajuv/ 
ρομ appellannnos unguem dicimus.illi.n.p Etymologia a»Mirrha arbore de 
dudtu arbitran&uel q? a re aromatica exprimat :quod duplici faciedi rone co 
ftatifucoiSC corpore.id autqd iuccislolcifq? coficitur Stagma dicut.<TTaxl,K 
.nihila cif .quod ucro ex odoribus Hedyfma appellant. iiqde odo/ 
ramentu mixta fuauitatc iignificat. Eode mo apud latinos unguentu efbquo 
<tcife Plinio in priicoFc luxuria accrbiiTime inuehens no modo pnfei linebant ♦ 
Vcf* pcrfundebanfWqj unguentu in potu addebauut ex utraq? corporis pte 
odore pfugo pfruerent :hmc a griecis uocant quos nos unguenta/ 
rios nuncupamus. noie illud appcllabimus:quo uulncrarii ad 
cicatrices ulccrofofq; morbos fanados utuntVPAN. Apud Cflium legere efh 
plurifaria cile mcdicameta ad id morbos genuslnec modo mixtura 
differeniiaq? Malagmatis:Emplail:rii6C Paitilli affatim pmoifrat:at quod nuc 
triuialcsungucntuipcriti quonda Linimentu(ut Celfus} appellabant! 
Ceratu. ALE. Ignarus falleris Pathee.na Ceratu illud dicimus:quod 
ex iiccionbus rebus coilansi& igni appofitu mollefcit:poifea applicatu corpo 
ri durcfcir:ac prinus herct.P AN. Venia Alcardc tua dixerim:ucternofo erro/ 
re detincris:6i uulgare fedfa xmularts:qui cuiufcuqj rei fper 
gimeniunguentu dicflitanttquod ucrius mea fnia Cerarum diccndu cfhqnqde 
medicameta caiquac ad uutnera lineda fiunt:cera q maxime 
illisnomentilcK KHpeoToy & XHpco;uLCt& KHf-coTH.apud grascos <x.~cro Tou 
K.HpouJgif' pro linimento Ceratii & Cerariu dicendu putaucrimjquod Dio/ 
feorides capite de Caecalia innuit iic fcribcns.oi 
κοκκοήΧείοι <rvy kmpcoTh καί 8*7riXpio3*sy 
Tgg ΤεΤoc.fc/ot/· καί THpovcri Το -7rpo<rco-croy quod fic lati 
ne cihGrana autiqug illa defloreicetefubnafcuntf :fi trita Ccrotario copr^hcn/ 
;uuvpoy 
Stagma 
Hedyfma 
Vnguetu 
Myripo/ 
lac 
Ceratum Difcepratio 
dantur in unda faeicm extendunt 8C erugant, hxc ille.striXpico.enim inun/ 
gere i illinerccg eft.at eo i quod tu ceratum dicis nulli linitio nuilaqj iit inun/ 
dio: HER. Panthce lententia: adxrco l quaquam uulgaris opmio de 
rato me iampridem fefellerit. fed ad aquarum mirabilia redeamus ♦ Panthce 
ii qui cq de eis amplius habes, perge. PANTHEVS . Ex eodem Pau// 
fama funt & nonnulla fcitu digna l quae memorando fubnedam iic inquit, 
Cat/Boy S*£ vfraop Ti Tny Xpoccty ai/uectTog tfipccicoj/ 
H yw *x:roc.p6XgToc.i ΊΣτρος ioTr-TTHTj-oXsiiBaActcrcrHg M-iV 
ε<ι?Τί.ΑοΓον eq Τ>ψ τγηΓιψ Αεγουσ"ίο οί TetuTfnrgperget 
AoyTa Το xhToqoo Th^/ττσιί’σ Τον/ TccvBcfL 
Romane iic inuertitf.Flauam ueroaqua 
quae fanguinis colorem reddat. Hebraeorum prxbct regio iuxc?. loppem ciui 
tatem fecundum maris littus l de qua indigenae talia referunt.Perieum quom 
Cetum interfcciilet l cui Cephei filia Andromeda expoiita fuerat cruorem ii/ 
lic abluifle: HEPiMOLA V S ♦ Per quam pulchrum ad uentatem fabulx 
palludamcntum. PANTHEVS .Non diilimile eft apud Ouidium de Ani 
gro flumine hunc in modum canentem. 
Ante bibebatur nnne quas contingere nolis 
Fundit Anigrus aquas.poftq ( niii uatibus omnis 
Capienda fides ) illic iauerc bimembres « 
Vulnera clauigcriqux fecerat Herculis arcus; 
ALEARDVS ♦ Ncq; hoc minjis induftrie confitftum. PANTHEVS. 
Non tamen periequi abiiftam i qua: ex Paufania coeperam. qui iic icribit. 
£ε ατχο ’7TH*yc&j/ αι/ερΧοΜ,ερορ· gy 
Tot cufTupct λεσιού AovTpot g<rTi Bspjutcc εμ Teo a/ 
T<Xpj/£l Κ.ΛΑοι/Μ.εμ’οο Το Β'ζ Xcopiop ο c Χι&μ μλ/ 
©3og.op 'Trccpx Του /jlhSou λ ot*>uAat/ou<rtV εκΡoyTog ixi7n\/ 
tj-oc.kTvhi/ Toy Αν$Όμ. ΤουΤο ΑαψεΤχί. Hoc fica nobis 
effertur l Verum latices qui fontibus nigri fcaturiunt i uidifle me in Aftyris 
memini. Sunt autem Aftyra calidarum aquarum fontes in continenti e re/ 
gione Lef bi in loco qui Atarneus dicitur. Eft autem Atarneus tratftus. quo 
Chii a Medorum rege donari funt fpa&yum Lydum hominem 
ad fe delatum l fupplicemq* ipforum opem implorantem ei tradiderunt: Hi 
quippe nigri funt.HERMOLA*Hoc eft maxime hiftorix confonu: PAN. 
Poftremum ciufdem feriptoris nonpra#cribo admirandum de quo iic inquit.* 
To T«g KCtAovjjegyco λευχ»; βερμομ £/ 
6*Τίμ u£coo ~ττθιφ<Χ κ&Μ.Ημ KCtt γα 
AxKTog Mpo^oToj/oiS*ct εί£ Tcy TaroTa./ 
*To[/ uTrctyug.B ττίκρον *TrHyH T3“ccg ovx 
Acjtn fati 
gumea 
apud iopl 
pcm cu 
Anigrus 
fluuius 
Aftyra 
fomes 
Atameua 
tradus Tertii Diei 
<χ·ΎΓθ5*ε?α!μ,88α. &ΛΗΒευείρ ctt/Tco ΤορΧογορ4ο·7ΓθΙ/ γοc.p Κα,ίεφΗ/ 
/uucop ερ S"ίκαααρΧία.Τ8 TvppHpcop (ΓφκΓίρ uSoop Bgp/jucop. 
ouTco Τι ofutcogTg To yctp ;uL,oXij3S"ov 
ρεορ:$Τε<Γί ου -croXAoig.qdiicroanedr :In Cardeiiu agro 
ί capo q Albus appcliaifaq fut calide iuxta uicu q Dafcyli uocat^q iter bibedu 
ladlis iuauiratereddur.Q uarc ή imerito Herodoti uerba admuteda cxilhma 
tuus ipmqg haud qq falfa fenfiile arbitramur,quu dicit i Hypani dume in me 
diis undis amaros latices fcarurire,quu alioqn nraxrate in etruicis iuxta Dice 
archia inueri fut fontesiq adeo tenuesi in plubea 
uafa p illa rcfudcntiq et ii in ipapmaneat aq:haud longo tpecoriant. 
HER.Sut hcc ex Paufania de aquis adm\'rada,PAN.Q_m Pauiamas Htro/ 
doiri hiftoria aomedauitlnopigebit fubiicerc admiradum Aethiopix fonteide 
quo ille feribens fic mcmorat,Qjau aut de numero admnaret lad toni 
tem quenda eos deduxit in quo loti efficiunt pinde inueffi uioia olen/ 
teslea aqua aieba: exploratores adeo inualidaiut in ca mhil inatarc poilctine lil 
gnu qdcmi& q lxuiora funt ligno,fed oia peilum ire in pfundu*Hxc aqua fi 
uereapud illos efliqualis 0011^10^lideo Macrobii idclt logxui exiftutiq? ca 
femp utunt^HER.Rclataexauditu minore aftruut fide,PAN,Haud quaq: 
habemus enim Ariftotelcm audtorem quidem grauiifimum qui in Coliedtanc 
«is mirabilium auditionum plurima de aquarum miraculis enarrat,at nos pau 
cis contenti nonnulla reccnfcmus.primu de quodam flumine Thratix fic icri/ 
bcnsinquit,Asy8Tcd Tcop crfiTcop «.cci Xcopap xaAou/jug/ 
ρίιρ 'Tng Θράκες *7roToc.;uuop TipocnsropTop είj/cci ,‘crpo<s-'opoAi,cc.<^o<u,g/ 
j/ot/.εμ* & καΤαφερίοϊaci Tipctg Λίθους oi χαιορΤαί,καί 
'7rct<s*Xou<yfip Thq εκ. Τωρ &>ρ otpBpafi, yap tfBcy/ 
pvpTcti opoc.Act;uuT3-ou<r’t Kod aepec/ 
ΈτΤονσΑ κ,αΑΑίορ* τταρα-7τΛΗ<Γίορ «.σ-'φού.ΛΤοο oTap καςίορΤα.» 
καί TropHpap οα'μ,πρ ονΤ* καί sXoucrtpicog Τε T<£>p 
ίρττεΤωρ v-7rojuL.sj/siy gp Teo Tottco fie 
fonat,Ferunt in Thratia iuxta SitonuSC Mcdonu regione fiuuiu quenda cile 
tioie Pontu in quo lapides deferri q comburantf.Cotrario aut fe habet moq cx 
lignis igniri carboneslinfuflari.n.celerr me extingunt laqua uero refperfi rclu 
cetlcocnodiufqj ardettquu incedunt aut tetru odore picicp llmile redut & adeo 
grauelut oes ex eo loco ferpetes demigret:ALE:Rcpugnat fluuf7 iftea fuicle 
meti naturaJPAN.Rccefcbo cx code audlore alia no minori admiratione di/ 
gnaific.n.inqt.gp <r\<oTov<raig T«g θεΤαΑία,ς φοε.σ*ίρ είροα KgnpiJfi 
ορ Ti MJKpop ου K.oc.i pgiToi ΤουΤορ uS*cop:o Toc. εΛκπ tecti 6Acc 
β'μ,οί.Τα TctXEcog uyipa ττοιεί Καί Tcop apTpo-urcop ,κα.ί Tcop υ'ετο 
,εotp Tig ?«Λορ τταρΤα-7 cfupTpi-f ocg αΛΛα cr^ 
<Γας τταΛίριίς Το ανίΤο κσθίσ'ΤΗΟΓ»^ 
Albus ca/ 
pus Da/ 
lcyhuicus 
Fos Aethi 
opu mira 
dus 
Ex Arifto 
tele 
Potus.fi. 
Thracix· Difceptatio 
Qi iic romana lirtgua dicimus:In Seotuiis aut Theflali£ paruulu queda di/ 
cut ce fonticululcx quopfluetcs latices hominu q celerrime fit ulcera 
nec no rupta cotufa ad fanitate ii qipiam lignu no penitus comi 
nucsiucru fcindes inieceritlferuinat J&ruriusad priore reddit facieMER.Ad 
«nortaliu comodu a na codonatus ePAN* No alpnady utiiitatisaudiam?pa 
lude ex eode auctore iic dicente: sy Τβ Tcop· Αχα<Τ<ΓαΑιωΤαψ Χωρ<χτ3-ερί 
Τ>ψ ΑιΓυ<τΤίΚ<ψ $a<si(/ είμαι Tiya a.ya$iy κα,ΐ u/ 
χιχι Το (Γ'ουΤους ixBug εκβαΑΑεψ Το -TrAnfiog cbgTe 
A*-« 'σΊ<ΓΤενείρ·:ετ3-ί£'αι/ οί εγΗ(Τΐ<χΐ 7τρευ<3Τοο<Τιΐ/» ε'τη'Χοοι/ι/υοθ'ίχί 
Τ® ε*7ΓαυΤΗ9 κ<χι ToiouToy xqyiopToi/ αοΤοθί.κ&.ι 
«-7Γο<5·'Τερουεθexi Τhj/ gTri<paj/g*ccL/ avTHg axrcxyHi * Toig S*e 
SviaK.o-7rTop'Tdg Tcvg Xcppioug ap- j3ou 
AcoTai iVxfiuggfaipsiV ε? mointcrprcta£:InMafliliefiu 
tracflu q iuxta liguria e paludejquada ferut eehac cbulireqnq; fupfundiq;! 8C 
tm pifau copia eifcerel ut di<5lu incredibile fitPoftca uero q Etc% flare cepint 
fup ipfa folu ftcrnil& tata pulueris ibide hcriiadeoqj telluri denfarilut pauime 
tu appeatlfarculis aut incolae humu effodicces nulla opa q> uoluerit pifces inde 
extrahcretALE .Varia paludis ex Etciiajr flatu imutatiolnec ,prfus accolis in 
utilisPANTHEVS.Hoc extremo ex Ariflotele conteti erimuslq iic feribit. 
(pH&iy EiVcxio ο Τα σ'ίκ.εΑίκα γεγραφοος a-crstfiV 
7,0-77-00 Thq ii αοf-u-iSOg Ίο ττε 
£Χεί λχ8^ov BcoAepo/ 
1ε porgis l ου Ίονμ Bultov&acSfai %piay gxoot/ avfglexi 
€tg £uppg:gaj/ xai^gv/lspogiAxaA Aop- -σ-λαΊ "Trepag 
geog u~rroS^oxHj/ 
ΚυΊαι. \ουΊο[/\ο\/ api8;uucot/ ΛαΒΗίεκBaBovg-Trfc.Aip- a/ 
Ία Ίαψ gfoo 
g*7ri Ίο έδαφος: co g8-av\ ovlo *ygj/Hloci gig Ίο ccj>Xcxioj/ 
7,hq *7τεί?ΐΑχίΊρου Ka8i<rlao5ai:o\/ 
ΊονΊο ~n-£fii cxulo *yiVeloci:cxAAoc. x.cxi ecxp· Ίι ΊεΊροΕ/ττουμ· sig jSk 
Ίο ΊονΊο ί latinu iterptatio e.Refert Polycratus q res 
ficulas cofcripfit carmibusii quodd ifulp mediteraneo locoipalude quada cly/ 
pei magnitudie eelcuius acj pfpicuoiminimcq; turbida cxiftat*hac igf fi qfpia 
ut fe lauetiicraueritfin latu augcri,q» 8C fi fcdo ide feceritlmagis laxari)& ad fu 
ma ufep ad qnqginta hominu capacitate exercfcete uero 'q nu 
meiji huc accepiticx pfundorurfusirumefcete lauatiu corpa ί fublte lcuata ex 
trappelleflquo faeflo ad rurfus figurf abitu i fo 
lu tuo fieriifcd et li qdrupes qfq illa intrauerit ide euenirc,HE.haud qq haec ex 
Arift.fucrSt filetio uoluptati.AL.fmo 
PA.Si uos no ptefu iit:adda ex Diodoro Siclo q ή mlore afferat delegatione 
·' 
Foticulus 
medicat? 
in Thefla 
lia· 
Palus 
MafliliW 
fium. 
Palus 
admirada Tertii Dici 
HERMOLAVS. Adde.nufqua relatu txdiofa i qux auditu funt iocunda* 
PANTHEVS. De multis duo memoratu digna reteiam;iic ait ille. 
ϊ&’Χίδ'ζ xcti 'crgpcx.j/ \o\j ΑίΛχ,μΗ (ΤΤερεομ 8Xou<j-OC. Τ°μ 
~rrZ(>i <χ.ν7/Ημ 2«μ -ττοΚιμίείς Ημ οΤ,αμ Ί,ωμ αττει^ωμίολίγομ 
;υι.εμ μΗΧεΙ,αί Χρομομ . -7τροίωμ Τ,ο Μ.εθΤομ.χα8<χ'7Γερ lij/og 
£i<xg KccTa<r,'wa.T,a.i.EQc.uT,ci3 £*ε βοΗθωμ rcu -rr ac. λ ί μ oc.j/cc<rTp£'f cci 
T3-poa.i£ov/ACgyog:ac.yTsXs7,ad 2η9 εκ £iX(5"£oo5 'χμ2ΐΟ-Τ3"αΰ;ΐλ.εμώ 
£ νττο 2ιμο$ εοίκε: Kcti Το Α*~εμ 2°v/g ~rro/ 
£ctg:8i2a2a. ;u,8Xpi £·ε 2ε Αεν/1α.ίομ οΛομ 
2d «ν'ίΟΜ,α μαρΚΗ φερε2αι -rrpog βυθομ.καί μ^ζΊο'λ.ίγ 
2ε2ελεν/2ΜΚοος:αμαβαλλε2αί. Sie»enim latinedicitur.Eft ukraflumen 
Palus habens circa fe firmum lutum in eam ίΐ quis ignarus defeenderit paulu 
lum innatat:!! ucro in medium procedat uiolcnter diflrahitunucrum fibi non 
deficienslrurfuicp redire cupiensicxitum quide ailequi uidctunpatirurq? idiac 
fiquoppia in diucrfam traheret partcm.Primu naq; extremi imoriunt pedes: 
deinde crura ufqi lumbul ad fumtna aut totu torpus torpore quoda correptu 
fertur in profundu:& paulopoil mortuu expellit. ALE.Paius hxc fugienda. 
PAN. Attendite altera exeodeaudlore no minus pnitiofam de qua tic feribit. 
είμαί γαρ ρμ Trt αΐΒίοττίά φάΛ ΤεΤραγοομομ Τπμ "σ-ερi/ 
«ρι,εΤρομ 'χτο&'ωμ cog εκαΤομ S Τη 
χροβ τχσρσ καθυ-ττερβο λ>ιμ 
βμ.ονΚ αμθΜ.οισμ οίμω *7raActico ί &·νμαηα.ίμ&·εΧειμ'7ταρα£ο§ομ: Τομ 
φΟΟΊμ Hig εΜ*'7Γί'7τΤε?μ,κ.αί *7ταμ£α -π-ροΤίρομ 
5*ίεΧβ9εμ καΤΗγορείμ .quod fic Romani dicimus: 
ferut clTe in Aethiopia paludem quadrangularem :ςιι i magnitudo cil centum 
fexajinta pedum:eius aute aqua colore fimilis eft Minio;odor uero ftipra fi/ 
dem fuauismon diilimilis uino ueterituim infuper habetur admirabilemirtfe 
runrenim quicucp ex ea biberit in infamam incidcre:& quae prius clam dcli/ 
queritipalam ex feipfo facerc:HERMOLAVS.Hxc fatis de aquarum mi/ 
rabilibus:St quod inflat agamus: ALEARDVS. Hac ratione Hermolae tan 
ta ucncratione apud prifeos fuere Balnearum aqux calidx i ut faerx ab illis 
appellaremur.HERMOLAVS.Id fortaile contigit:Q uia illa anriquorum 
rclligio.fluminuifontiumq; Nymphas St Deos uana fuperfhtione colebant. 
ALEAR DVS.Minime.Verum Arifloteles δί ingenii l & do<itrinx princeps 
eas facras ab fulphure i & fulmiue nuncupauit. HERMOLAVS. Cur irai' 
ALERDVS.Q uia ut neoterici noflrx tcmpeilatis interpretantur:Huiufcc/ 
modi aquaiv fcaturigincslper fulphur fecreta quada naturx opitulatione diui 
no faciente nobis incognito numine a terra erumpunt ad multafcp hominum 
acgritudincsiSC uarios corpoj* langorcs cmanant.PAN.Hanc ego minus uc/ 
Palus Aci 
thiopix 
Ex Dio/ 
doro Si/ 
culo. 
Palus alia 
Balnee qr 
iacre dica 
tur. Difceptatio 
ra interpretationem! uctiia tamen tuorum audorum/ qui farpiflime aeterno/ 
ii dormitant non probo: ALE ARDVS.Hui tam cito uix primis phiiofoj hi? 
elementis confperfus audes celeberrimis feriptoribus noftris ueluti ueteranus 
repugnaref PANTHE VS*Non is fum qui contumaciter illis contraire con/ 
tendam lied cos decuriones in aciem deducam iqui ualidis praemuniti armis te 
cogant una mccum illis annuere: ALEARDVS. Nonparua reseritifi me a 
ueteri noftrorum aucftorum opinione i hac tua nouitia difcipltna dimoueris: 
PANTHEVS,Nondimoucro tantum lied abftraxero equidem* ALEAR/ 
DVS.Nullam inferes uim.PANTHEVS*Nullamifcd fponte(fpero)te mi/ 
hidederissHERMOLAVS* Audiamus Pantheum*ALEARDVS. Dicat* 
PANTHEVS«Ariftotelcs fuo quodam problemate ait:Cur balneas facras ha 
beantur:An propterca q? fulphureiatcp fulmine rebus ingenue facris proueni/ 
ant ( ALEARDVS«Bene eftf PANTHEVS*Ergo tenendum eft i Balne/ 
aseile facraspropter fulphunSt fulmen:ALEARDVS. Neq? ego ho*c nega/ 
uerim:PANTHEVS,Scioifed reftat comprobemus Sulphurl& fulmen res 
eile facrasiut ex illis Balncx dicant' facras.HER Jta eftPAN * Sulphur ,n*cx 
denominatione grxcaifacrum eft qd nos fulphur:illi Bgio^dicutlqdRomana 
lingua diuinum iignificat l δ£ ne a confuetudine in coepta deuiemus: Citabo 
Suidarn audorem grascumi8£ grauiifimuiqui libro Etymologicou fic de fui/ 
phure inquif*Bgio^/Το ςίς κ.σ8σρ(Γίι/ καί αβλαβείς ττοί 
5"αλος θεοιο κ.οα Θείου :ο φΗ<Τ*ί Του 
Κεροαψον *SSa. ΤουΤο Β ε ί ο ,λεγεΤαί Το •ττυρ ΤοΤουκερ/ 
συμ·ου:8εία oupo:.yict* ο ερ Τη λεγεί: 
6εος 8είος: εκβαλοομ 8"troiH<r'E Το Βείοςικοα ο 
ωμ οΤί K.od οί γονείς 8εί°ί 
«TiyALEARD VS.Necp hacf Graxa Suidas atteftatione: Cuius nuilum per/ 
cipiuerbum ameisaudoribusdifcedam:HERMOLAVS*Non graiorum 
armisifed latinisPanrhee fuperandus eft Aleardus.ALEARDVS* Redcdi/ 
cis.HERMOLA VS* Graecanicum igitur iftud in latinam redde confuetu/ 
dincm.PANTHEVS* Reddam ad uerbumiut hac noua Policiedcledatus 
Aleardus cariofam illam exuat barbariem*ALEARDVS. Non adhuc mu/ 
to fententiam’: P \NTHEVS, Vi(ftus fpero mutabislfcd audi quid Suidas 
de fulphure dicat in hunc modum uocabuli inclinationem demonftrans:Sul/ 
phuriquod fuftitur ad expiationem)6t quod innoxios facitl Vnde illud omnes 
mari diuino 15C fulphure combufto l quod dicit fulminis i Propterea Thion 
dicitur caelefte incendium fulminis: Thia enim cxleftia:Eudasmon autem in 
Orthographia dicit pofteiCuum a Theos Thciosiabiiciens autem facit Tbios: 
Ct Patruus fic curator exiftes:Q uonia parentes Thii nobis funt. HER MO. 
Q_uid Cogitabundus taces AlcardefPANTHE .Non hac grasca audoritate 
Balneas 
eile facras 
ex Arifto 
telc 
Sulphur 
dicit? fa/ 
erum» 
Suidas i 
fulphuris 
etymolo/ 
gia* 
Thion Tertii Diei 
contentus eftALEARDVS.ReClcaugurarisfi me fuperare contendisi adde 
noflratiajPANTHEVS.Nec illa nobis defunt Audi Pliniu quid de fulphu/ 
re loquat'’Icum Suida conuenies.ait enim:Habet fulphuri& religionibus iocu 
ad expiandas fuffitu domos.HERMOLAVS.Conueniututiq}* PANTHE 
VS.Hancexpiationem fuis carminibusexpreffitlOuidius fic canens* 
Ccrulci fiant puro de fulphure fumil 
Tecftacp fumanti fulphure ballet ouis. 
HERMOLAVS . Quid Alearde i ALEARDVS Aliud addis Panthce' 
PANTHEVS.Nunc mcad pugnam accingo:Sulphureautem nonfolu do 
muslfcd homines aliquo piaculo polluti apud ueteres idem 
Ouid.de Aefone luifrando k Medea fic canit* 
feneiflarpmaitcr aqualter fulphure luftrat. 
In facris naq? oibus rituitres erat purgatioes.aut thxdaiaut fulphu/ 
re purgabantlaut aqua abluebat .aut aere 
hinc talis ad illos. 
Vmbra ueniteuperent luftrari/ίϊ qua darentur 
Sulphura cum l & fi foret humida laurus: 
HERMOLAVS.Non facile expugnabis hos Alearde Panthei ferentarios* 
ALEARDVS Jam titubo:PAN Jam ui&us herbam dabistVidetis ergo fui 
phur dici facrum ex fulminis cognatione.hoc eft ex igne raleftiiquom fulmi/ 
nai δί fulgura teile Plinio fulphuris odorem habent l & propterea eo in facris 
expiationibus utebantur.Hinc re&e Balneas facras a rebus facris 
appellauitALEARDVS.Non ufep adeo mihi fatiffacfbum efbut putas Pan/ 
thee.PANTHEVS.Q uidf ALEARDVS.Non probafti fulmen dici facru 
PANTHEVS* Nonf Si fulmen ignis cadcftis efhcur non facrumfat audi 
Senecamquid de fulmine dicat.Cxterum mira fulminis (fi intueri uelis) ope 
ra iuntlnecquicq dubii relinquentia.quin diuina infit illisi6C fubtilispotentia: 
HERMOLAVS.Eo ne amplius Aleardef ALEARDVS *Tot audior tan/ 
dem tedimoniis uincor.iam fententiam mutare difcotHERMOLAY S* Eft 
ne Alearde apud tuos philofophoslegerelquis primus calidi fontis medi/ 
catam opem depradienderitfALEARDVS.Nufquam cj? meminerim.HER 
MOLAVS.Q uid tu Panthee.PANTHEVS.Incognitum puto Plinii tc/ 
ilimonio dicentis:Homerum Calidorum fontium mentionem non feciile de/ 
$' ... >. ·. * β 
miror *Q uom alioquin lauari calidafrequenter incideretuiidelicetquia medi/ 
cina tunc non erat hxciqux nunc aquarum perfugio utitf:HERMOLA VS* 
His relidlis Alearde iam inflati ut de caldarianis fontibus figillatim aliquid 
edideramus.δί te docente adifeamus 6C eorum proprietatem 186 fingularia pre 
fidiaALEARDVS.Hoc promptiffime agam quandoquidem fuperioribus 
diebus huc me contuleraiut per expertiones l probationefq: inueftigaremiqua 
Sulphu/ 
ris ufus 
ad purga/ 
dum. 
Trina 
purgatio* Difceptatio 
nam metallica materia Si natiui foli ingenita procreatione conftarcnt.HER/ 
MOLA VS· Opportune ergo huc conucnimus: ALEAR.D VS. Per illius 
igic terrae uerno tempore effoifionemiatcg fublimationcm fadam C ut nollris 
aaocabulis utar qux eft rei ficcx per ignem per eam enim elcmcn/ 
torum fit manifefta fegregatio') ut uniufcumfq? diuerfx ucnx materia diili/ 
liens planiffime conprxhendatur ) dilucide cognoui Caldarianas aquas trina 
commixtionc/indncftas eiIc:FcrrilNitrii5C fulphurislcx quorum lingulis pro/ 
prietatibus facile intelligemus i quibus morbis poriilimum profutura; liiit: 
HERMOLAVS. Ergo prius dc his dicendum eft.fingularitcr:ALEAR/ 
DVS ♦ Imtno perncceflarium eft i Sed quom uideam Pantheum noftrfttn 
Plinianx le&ionis cultorem prxeipuum i ac relatorem prompriilimum i uc/ 
lim l ut de his tribus ad unam referat l5i primam dc ferro: PANTHE VS. 
Pro uirili conabor ( quandoquidem fic iubcS Alcarde ) qux cx tempore fuc/ 
currunt i SC qux ille latius ferit i ego ucllicatim colligam : Si qux ad rem no/ 
ftram tantum faciant: HERMOLAVS . Benefcntis : PANTHEVS. 
Poftea quam multa dc ferro confcripiit Plinius in hunc modum uerba facit. 
Tradunt omnes ferme feriptores ferri uim ad ligandum l ad ficcandum l Si 
rcilringendum quamaptiffimam eile: ALEARDVS. Erudite Piiniusi ut 
omnia de naturx fecreds. hanc ferro potentiam incile manifeftarium eft i cx 
ea aqualin quam ardens Chalybs exnnguitur i ea fi quidem dociliores Phynci 
ad deficcadonem l Si ad humorum fluxum cohibendum fxpenumero urun/ 
turtquoniam illud natura frigidqm i Si ficcum autumant i eo tamen pacftoi 
ut frigiditas ficcitate uincatur. PANTHE VS . Subnecftit deinde Plinius 
ferrum prxfentanea remedia multis liquoribus mixtum morbis afferre i di/ 
uerfifcp corporum uitiis falubritcr auxiliari.Adiuuat dyfentericos i cuius ru/ 
bigo prxeipua eft in rcmediislquam antiqui laudant exemplo Thekphi fer/ 
ro ab Achille uulnerati i Si rubigine liberati:Tollit Alopcciasl genarum fca/ 
bricias l Si totius corporis puftulas cum cera i 8i oleo myrtheoi medetur cum 
aceto igni facro l Si fcabici i focminarumcp profluuia fiftit l prodeft plagis re/ 
centibus cum uino diluta i Si podagras mitigare creditur. HERMOLA/ 
VS* Bono eft uerborum tempcramcnto.ufus Plinius l ne Ouidianx fenten/ 
tix aduerfari uiderctur Tollere nodofam nefeit medicina podagram: ALE/ 
AR.DVS ♦ quam ueriflimum eftifed perge Panthee. PAN/ 
THEVS ♦ Squama infuper ferri acriori ui i quam rubigo: Epiphoras ocu 
lorum fanat i fanguinem fiftit * quom uulncra ferro maxime fiant: Hxmor/ 
roidas compcfdt ulcerumq? ferpenda: Prxeipua i Si extrema cius commcn/ 
datio eft in Hygremplaftro ad purganda uuIneraififtuIafqjiSC omnem rallum 
erodcndura.cimanrecreatrafisoffibus· ALEARDVS· NufquamPm/ 
Sublimaf 
tio. 
Ex qbus 
urnis aq 
Caidana/ 
nx 
Ferri na/ 
tura St po 
tenda ex 
Plinio 
Aqua eo/ 
cfta ex 
Chalybe 
Ferri ru 
bigo 
Ferri 
fquaraa Tertii Diei 
Hygrcmi 
plaflru* 
thee apud noflros legi HygremplailrumPANTHEVS iCrediderim.ALE/ 
efLPANTHEVS 4 ad hunc modum componit Pii 
nius dicens obolis ex cimolia creta duobus drachmis fex ex acre totidem ex 
fquarna totidem ceras ex oleo fcxtariusdiis adiicitur 4 quom funt repurganda 
uulneraiaijt replenda exratum : ALEARDVS4Vnde illi nomen f PAN/ 
THEVS . Abhumidirarcarbitror.oypog enim humidus dicitur: ALE/ 
ARDVS f Nulla effc apud tc mea in callum interrogatio. PANTHEVS» 
Hxc funtqux apud Plinium de ferro feripta in meminerim.HER 
MOLAVS* Prxcipua quidem funt:ALEARDVS ♦ His igitur iuuamen 
tis Hermolae quifquis admonitus diiudicarepotcfl. ad qua: remedia ualcant 
aqux Caldarianx i quom ferruginea uena*in eis prxcipua fit. HERMOLA/ 
VS. eil altera Alcardc metalli mixtura in eifdem aquis ? ALEAR/ 
D VS4 Nitri non pigeat quxfo Pantheum ex eodem audlore de illius effodlui 
δί medicinis in comune referre: PANTHEVS «Referam lubenriffime mo 
do memoria teneam i 8C fni mens rac fallit} Nitri natura calida ι δί iicca eil: 
Cuius uis ex Plinii uerbis calfacit i extenuat i mordet i fpiflac l ficcat i exulce/ 
rat l Sudores nimios inhibetl ocuIorj cicatrices l δί argenas genarumq? fcabri 
tias extenuat:Vifus claritatem adiuuat.& dentium dolori prodeili capitis ani 
malia 4 δί Lendes necat i diffunditur cum uino in aures ad fordes crodcndasl 
*&ί dolores fedandos i furunculos extrahit l δί teflium inflationi occurrit 4 Vi/ 
tiligincfqj albas emendat l contra ferpentum morfus δί ulcera putrcfccntiaifcr 
pentiacp l δί uenena fuccurrit l fufpiriofos l 8C tuffim uererem fanat: 
Flos cius articulorum dolores iucundemitigat l Si regium morbum exter mi/ 
nat: Sanguinis profluuium eil narribus iiftit i podagricisin Balneis i uti fo/ 
lio nitri prodcfl «Nitrarix autem nec fua carent medicinal falubres enim funt 
oculorum claritati utiles in eis oculi non lippiunt: Vlccra allata eo celerrime 
fanantur l fed ibi facfla tarde l prouocatq? fudorem oleo perundlumlcorpufq* 
emollit: HERMOLAVS 4 Mira funt i qux uel Dcusiucl natura in mor/ 
talium beneficia clxmcnter progenuit: ALEARDVS. His ergode Nitro 
curfim a Pantheo relatis l dignofeere in promptu eil l quibus langoribus fuc/ 
currere poflint fontes Caldariam' l quibus eil cum nitro non minimacomuni/ 
cario: HERMOLAVS · Tertia eil C ni fallor) cum fuIphure comixtio. 
ALEARDVS. Ira efl de eo reliquum efl i ut enarresPanthec .PANTHE/ 
VS ,Nec extremum hunc fub fubterfugiam laborem : Sulphuris autem f ft 
Plinio credimus ) natura efl l excalfacere f concoquere l δί difcuterei collctffcio 
nes corporum l cuius uis fenritur in aquis feruentibusi ncq$ alia resfadlius ac 
ecndirur i quo apparet ignium uim magnam etiam ei ineilc: Hinc renibus: 
Si lumbis in doloribus medetur i aufer mira celeritate Lichcnas a faciciSt lc/ 
Nitri na/ 
Itura Stpo 
reiitia 
Nitri flos 
Nitrariae, 
Sulphu/ 
ris natura 
SI medici 
αχ* Difceptatio 
pras: Vnde HiryaAion uocatur: fufpirioiis 18£ extuflientibus prodefl: len 
des in palpebris rollic i fcorpionum ieflus comitiales morbos uflum dcprxhen 
ditlilcmachum frigore laborantem confirmat cxtrinfccusadiundlumi& ucn/ 
tris tormina fedat: Hydropefimq* ex frigiditattr conflatam ♦ iuperadditur ad 
ulcerum aduftiones l & Balneum ex eo ιδί nitro mirifice mitigat podagras: 
cum aceto potum concretum fanguinem difeutit: Iumentorum fcabicmineC 
minus ulcerofam tollit. HERMOLA VS ♦ Ncc fulphur fi ne ui iua rne/ 
dica eft l quod minime ratus cilan : ALEAR DVS « Af multa in co eft ad 
tniranda uirtus : Ex hac itaq; fulphuris l nitri l SC ferri commixtione i quam 
per fublimarionem pauloante deprxhcndi f certius mihi datur argumentirtn: 
ut fine hxiitarione i iam aperire u?Jeam: Q uibuspotiilinsum xgritudinibus 
prxbcre in dubitatum auxilium poflint caldarianx.HERMOLA/ 
VS * Hoc a te ante omnia Alcarde cxpcclo i ut hac tua danonflratione mi/ 
hiq; l 6C plurimis ufui efle poflmt: ALEARDYS. lithac dc caufa negoti/ 
um iftud fponte fiufcepi l ut tnra mucfligatione multis hac ope auxiliari in/ 
digis prodeilcm ιδί patria: coniopiram pene gloriam excitando reflitucrcmy 
HERMOLAVS,Dcus tefofpitet: ALEARDVS, Fontano igitur calda 
rii lauacioi ut prxmonftrauimus i inefl prima ferrea uirtus i Cui prxfertim 
ferri prxdominatur metallica ucna quod facillime liquet ex natalicio ferrei 
eoioris folo l atq; lapidibus paifim conglobaris: Altera cfl parux rincAurx ni 
trofa potentia i quod ex aqux luciditatc plane confpicitur: Tertiam accipit 
duarum priorum minimam fulpjnuris portionem l quod itidem cx quora odo 
ris parte uis perfentifeitur l Cuius aqux quom prima potentia ferruginea iit 
cum aliis terrxuenis calidis coniunefla l quodam mirando temperamento 
a natura condita efle diiudicatur: HERMOLAVS* Ira credendum tde 
eius peculiaribus remediis l a te iam dicendum efl. ALEAR DVS\Dicam 
Illius icitur uis unice cfl ad omnes xgrirudinesf qux ex fmodica humiditatcl 
8C remifla frigiditate proueniunt l neruos expurgans 1 articulorum doloribus 
medetur 15i podagrx mirifice confert: Afmaticos l Difpnoicos l Orrhopnoi/ 
cofq; a fufpiriofa anhelatione recreat: Omnes Hydropciis fpecics Tympani/ 
tem fcilicet Hypofarca l 8C aieitem fedaro rumore comprimit! Renum paflio 
nes remouct I Calculofqp difrumpit 1 Inteflinorum tormina lenit * Lienum ui/ 
tia: δί omnem inflationem cxtenuat.Stomachum humido 15C frigido Ixfum 
adiuuat. Capitis dolorem antiquum reftringit 1 Dolores fpafmaticos mirum 
in modum pacat i Oflibus fragis conferti cacp ferruminari mirefacit l omnes 
humores ad iun<fturas f ad fplencm 1 ad Epar defcendentcsexficcat ♦ Duricici 
nulux q maxime confert 1 Fcemmarum profluuia fiflic: Albafq? fliehoncsi 
Hirpa/ 
<Aion* 
Com ’xtul 
ra Vena52 
in fonti/ 
bus calda 
riarus. 
Remedia 
cx. calda/ 
rianis fon 
tibus, 
Ad arti/ 
culos 
Ad A fma 
ticos 
Ad Hy/ 
dropclin. 
Ad renes· 
Ad l ena 
uiria. 
Ad ftoma 
chu 5C caf 
pur. 
Ad oes 
collc&io/ 
nes 
Ad jpfla/ 
uia δί flui 
xu men/ 
ftruo§2· Tertii Diri 
Ad uulll£ 
huiditate 
Ad concc 
ptione 
qua: pfoucniunt ex nimia Vulux humilitate l VterumqV SC locos i quos 8C 
recentes Phyfici matricem appellatu fuperfiuo humore laxaram confringit: 
Q uicqmd conceptui obftarc folct falubri remedio dimouct tHERMOLA/ 
vs. Q uom in Termonem dematricx inciderimus i abste quxro Alearii 
ALEARDVS·. Si libet Hermolae prius line abfoluam de uirtute aqux cal 
darianx i quicquid deinde iuiferisaptuis ediferam l memor fis poflea quid 
interrogaturus eras* HERMOLAVS , Rcdle.dicis i peragas igitur Cal/ 
dariana remediaALEARDVS * Prxtcr qux dixeram peculiare auxili/ 
um eft in eius lauacio l q» omnem cutis foeditatem purgat l uulneracg putre// 
fettitia SC ulcera l qux Cacoethe uocant l abflcrgitl abfceflus omnes fa// 
nat: Condylomata f qux funt in ano Tubercula ) SC Hxmorroidas fedat. 
Pannos qui eft; inguinum tumor 1 pueros maxime afficies f tollit i nec non ui/ 
tiliginem i qux Alphos dicitur i exuiciliginum genere l notas aufert: Puftu/ 
lasinfuper i ideft incute eminentias uarii coloris paruas deleti Sacros ignes: 
Hieroipilas hoc eft facras Vitiligines. ferpentiacp ulcera emendat: Pterigya 
.oculorum SC genarum fcabricias: Epiphoras: Parotidas ( hx autem fecun/ 
dum aures fuppurationes Tunt) fanat. Alopetix decapillationcm inftaurat: 
Apoftemataififtulas i furunculos l umbilicos prominentes i pforas t totius cor 
poris pufulas i Pruriginem l SC demum omne fcabiei genus prxfencaneo fub 
fidio purgat*Omnes fupernx cutis ex facie delet maculas,SC depulfa afpredi/ 
ne i atep lurore l ad mundum coloris nitorem fmegdca ui fquarofos reducit; 
HERMOLAVS * Ea narras de his balnqs i qux nunq audiueram : Ideo 
non mirandum l fi perfugium ad ea l olim fuerat: P \NTHEVS . O Bo/ 
ne Deus quam prouida natura miferis mortalibus fuccurrit: HERMOLA 
VS . His Aleardc narratis: ad id redeo l quod pauloante interrogaueram: 
ALEARDVS » De matrice forte T HERMOLAVS * Id eft ♦ ALEAR 
DVS * Dic ♦ HERMOLAVS ♦ Abs te fcire uebementer cupioi Cur pri 
fci auftores uterum SC locos continuo fermonis ufu habuerunt: Vos autem 
luniores illis expuneftis tantum Martricem pro utero dictitatis ( ALEA R/ 
D VS ♦ Nos rei magis confonam retinuimus denominationem i quom Ma/ 
trix ea efle uidearur f qux foetum ac perinde macer ad generationem confoue 
at. cur reliqua exoluerint * curcp aliis nominationibus uocitara fuerint l me 
prorfus fugit i Verum cum Pantheo fit de uocabulis fatis crudita f ut uideo) 
ex urraq; litteratura cognitio de his tibi agat · HERMOLAVS * Eia Pan 
thee * PANTHEVS. Cur hxc a receptioribus medicis refugerint * non mc/ 
um fit iudicium.Verum de diuerfa matricis nuncuparione -pro ucterum au// 
Aoritate quo ad mihi fieri poterit i enarrabo i praefatus tam nullam mihi un< 
Ad Cody 
lomata 
Ad Panos 
Ad Vitili- 
gines 
Ad puftu 
las 
Ad facros 
iones. 
c7* 
Ad Paroi 
tidas 
Ad apo/ 
ftcmata 
& fiftulas 
Ad fcabie 
Ad o es cu 
:is maca; 
las 
Vtcrus 
loci Difccptatio 
quam de fecretarEs mulierum internis ex medie# artis profefTionc accuratam 
fuifle pcrfcrutationcm:qux attamen i ex Ariftorcle i Plinio i Galeno l Paulol 
Suida i elucubrata fuccurent i ea pro Audiorum laboribus explicanda cura/ 
H.ERMOLAVS ♦ Id uolumus j PANTHEVS · Aft mihi a gemi 
no exordiendum cft ouo: Fcetus ii quidem in utero tribus inuolucris uclatur 
illo fcilicct i qu# fecundae uocantur l quod uuluae per codtilidones anneeflitur 
aliis duabus membranulis i quarum quae proximior fcetui ct Χαμ·Τοει&Ή9 
uocatur l medio ucro inter hac i QC fecundas ad hanc fcetus urina 
excernitunad illam uero priorem fudor i humiditas i hae nomen latinum 
non habent i fed omnes fub fecundarum uocabulo comprehenduntur i nam 
fecundum partum omnes exeunt i diferimina membranularum hgc non fub/ 
ticuic Ariftotcles de animalium conceptu fic dicens ♦ Alia quali membranis 
continentur * alia fecundis ♦ Primum intra ultimum inuolucrum gignitur* 
mox altera membrana obuelat ♦ plurima quidem fui parte uuluae adfiaerens. 
fed parte etiam fcjuncfla l & aquam continens i humor autem inter has cru/ 
enrus i aquofufq; eft: mulieres proferum uocant: Paulo poft addit* 
primum aqua illa fubter cutem fufa per foetus motionem ruptis membranis 
effluit I deinde foetus inuerfo utero l fecundis in terna uoluentibus foras ue 
tiic in lucem . ALEARJDVS . De foetu i fuifq; fecundis fcite enucleafti: 
HERMOLAVS ♦ Qua’ de re dicftae funt fecundae illx ( PANTHEVSu 
Ex utrocp audtore planum cftiq? fcilicet partus tempore foetum ex locis prode 
untem fequantur:Secundasautem plurifariam appellaucre graeci l quandocg 
v/<rTepa*Paulus tamen idem ede 
& %ορίο\/ teftatur fic fcribensjTroXΧακί9 Λ*,εΤα T,h(/ \q\j ζμ. 
κοΤσ Τ»ψυ<τΤεραι/ Το Χορίομ καί 
in hunc modu latine dicitf«faepepoft&etusdel 
fccniionetn retinet in utero Chorionlquod deuterion uocatur.Suidas 
autem de Chorio pio j/To Tq 
6pvoy Tp RoiAia Toig βρεφοϊς o\t 
Tcoy $ΊαΤ^εφο^/Τao[/,Hoc latine ite efferi:Chorion eft tegmen contines fce 
tum fimul genitu in ucnnrc infantibustLocus exiftens ipfius foetus q nutritur: 
pat infuper Secundx dicuntur apud illosiquia nouiffima poft partum 
dcfcendant.HERMOLAVSXocupletiores his denominationibus q noftri 
fuere grxci.PAN.Ncqj in his fibi defuerelatiniiut flarim aperia.Foetu autem 
his membranulis fxptum uterus confouetlqucm prius dehifcens ex feminali 
genitura conceperat ! conceptumq; abft rufus in menfem ufep ocflauumfo// 
ucnJa conferuat; VcerumiSC enim RomaniiSC locos appellant: Dc quibus 
Foetus ho 
minis in 
uetre ma/ 
tris 
Secundx 
Membra 
nulx cir/ 
cii dantes 
fcctu 
Profer u. 
Secudx 
pi 
oyexSui 
da 
χδρίομ 
ex Suida 
νοτερά 
qux iint Tertii Diei 
Plinius in hunc modum uerba facit:Plura enim membranam genera fccmi/ 
nisi eadem omnia pixrerquam udicae iun<ilus urriculus:undedi<ilus uterus: 
quod, alio nomine locos appellant. Hoc in reliquis animalibus uuluamjhaec 
ille,hac igitur multimoda appellatione graecis non ceflere Romani. HER/ 
MOLAVS* uterum locos noilri dixerunt. PANTHEVS. 
loci muliebres finus uuluae fint: qui in animalibus ut plurimum numerum 
mammarum infecuntur: In quibus gemini l & Trigemini procreantunidco 
illos multitudinis numero appcl!aucrc:ucl fortallis ad Crocorum imitatio/ 
nem fa<fl/tatum cft. Illi enim Suida demonftrauimus) ute/ 
rum dicunt: q? fit Xeopioy ideil locus ad nutriendum foetumimutua tamen 
littera. ALEARDVS. Enarraili Panthe? quae limatae i emundtae erudi/ 
tionis funt:&(ut ucrum fatcaOmihi antea in modum pia/ 
cent omnia quae retulifli praeter unum. PANTHEVS. ALEAR/ 
DVS. Videris hac tua diilertatione affirmafle unum elfemrerum locos & 
uuluamtquom femper ex omnibus audiuerim uuluam cileexteriorcm mulie/ 
ris natura quaii uentris ualuam.HERMOLAVS,Hoc itidem a teneris im/ 
bibcram.PANTHEVS.Vulgaria cfti6C Triuialium gramtnaciilarumirudis 
haec opiniojucl a docilis explofa:Si enim mihiifed ucrius Plinio aures praeii i/ 
tiilislin foeminis uterumlin reliquis animalibus uuluam eiTe oilendi:Q uaex 
Romani eloquii obferuatores uuluam no quaii ualuamtuerum uti 
lioluamtq? foetum uolutum contineat! dixere:Hinc illud apud Nonium ob/ 
feruauijqui dicat uulgam fignificarc capacitatem uel fnum cum laxitate uar/ 
ronis teilimonio fic dicentis:Eo utuiaticum ex arcula addam in uulgam:eam 
itaqj ab inuoluendo didlam tionputo ambigendumtSed planius addam cx 
Lucilio teilimonium : qui uulgam non modo fcorteum fieculum i feu man/ 
ticamtad uiaticum iignificare oilendit:fed utcrutir.quo foetus continetur:(Tc 
inquit ille.Ita utquifqi noilrum c Vulga cil matris in lucem editus.ALEAR 
DVS, Tuis his auctioribus acquicfccndum cenfeo : fed Panthee extremum 
hoc unum tuis lucubrationibus laudi dabo:pcrquam optime perferutarus es 
interna mulierum fecretaria quacunq? artis i uel ingenii fpeculatione tibi co/ 
tigcrit.PANTHEVS.Hoc mihi aflidua lecflione contigifle certo fcio.ALE/ 
ARDVS, At ego alia de caufa putaram:tuumq? uel ingenii i uel oculorum 
acumen maiorem in modum admirabar :quom iilhxc explorationes faepius 
nodlu q interdia fiant, PANTHEVS, Verum caue falfarii mihi impingas 
calumniam.ALEARDVS.Ah ah Panthee:te δί enim ueluti Sorex tuo pene 
occentu prodideras. HERMOLAVS. Miila haec: fed Panthee alius reilat 
de Matrice nodus exfoluendus, PANTHEVS, Q uisi' HERMOLAVS. 
Vter%n 
Loci uu. 
Vuluaun 
y«ig* 
Lucill^de 
yulgai Difceptatio 
Audiui fxpius & a do&is i minus erudite i 6C perperam efle creditum ab his 
qui idem eile uterum i 6C matricem arbitrantunquid tu aisf PANTHE VS. 
Grauius eos errare cenfeo non co inficias Matricem prxterqua uterum aliud 
iignificarc non ideo alii mihi inficiabuntunfi nfatrix aliud q uterum fignifi/ 
cct.cur 8C uterum iignificarc non poilinmouct me imprimis grxeorum aucflo 
ritas i qui eam dicunt:quam 6C nos Matricemjquod fgnantcr«cx/ 
preffit Suidas quomeius inclinationem his uerbis feribat, μ,Ηΐςα 
to Τ,ο η .«-.ασ'Ι,ενουσ'α 7,ct 'u-pog κ.ν/Ηδεί.σ'ιν: 
μ οΤ,ί φυσΊ'κοος αυΤ,σ Ι,α καί <Vr-gi·· Inquit 
enim q? dicitur a nerbo l co quod quero fignificat: quia ea fit q«x 
fcetui concepto cibum quaerat i uel quia naturaliter generationes rcquirattnon 
ergo ab re efttfi Grxeorum exemplo quam illi μ. Ητ-pay di/ 
xcrimustquom potior Romani termonis pars a Graeco fonte dedudla fuerit* 
ALEARDVS. Firmis innititur ueri raris ueffigiis ifihaec tuaopinioiPAN/ 
THEVS. Non rae tam fugit Manices focminas quafq? cffctTum ad fertu/ 
ram i tum ad educandum pullicicm q idoncas:quod ex Columella facile co/ 
gnitu eil i de gallinaciis educatricibus fic ieribente. Nam pullos od:ies edu/ 
cat:fi eft bona Matrix.Idem:fint ergo Matrices robufti corporistquadrat£ pe 
(ftorofx magnis capitibus: Idem fenfit non inelegans Ariftotelis dc anima/ 
lium hiftoria interpres: qui dcVefparum generibus fic inquit. Sunt Ve/ 
fparum alix matrices l alix operarix ut 61 in altero genere quod placidius eft: 
qux autem fint natura operarix \ ac matricis in eo ipfo placidiore genere per 
dpi facilius poteft. Sunt enim huius quoq; duo gencratalterum duces l quas 
matricesappcllantjalterum operarix maiores i mitiorefqjfunt ducesrxtasope 
rariarum annum non complet fcd omnes hyeme uifuntunSC paulopoit ad/ 
dic. Eft autem matrix latiorlpondcroiior craflior i6C maior q uefpa i uolatucp 
haud plurimum ualettprx pondere enim fui corporis uolare longius nequit: 
quo fit ut femper in ucfpariis fedcantleffmgcntcs fauosi& munere fugetes ce/ 
lario,hxc illctln eundem prope fenfum de Vefpis l 61 Crabronibus attendite 
Plinium:ut quas interpres matrices l ipfe matres nominet.ait enim qui 
uidenrur miriores duo genera Opifices minores corpore qui moriuntur hye/ 
me matres qux biennio durant i hi Clementes funt nidos ucre faciuntiin qui/ 
bus opifices gcncrenturuis educatisi alios demum maiores finguntjin quibus 
matres futuras producanniam tum opifices fungunt pafcunt eas. 
latior matrum fpecics:dubiumq? an habeant aculeos i quia non egrediuntur: 
Hxc Plinius:Fceminas quoqjgallinaceas Martialis dixit.Raucx cortisaucs i 
& oua matrum: Addam qux fortaflis hadtenus a quoquam non audiuiftis. 
Matricem prxeer memorata fignificationes ad aliud di&amcile. Ex eodem 
Matricis 
plurcs fi/ 
gnifica/ 
tiones. 
Matrix 
#p uulua. 
Marrixp 
nutrice 
pulloj:. 
M^resp 
cducarn/ 
cibus* Tertii Dici 
fane Ariftotelis interprete ile feriptu habemus:At quom hipe Coturnices abe 
une dulcibus LingulataiOtoiK Matrice proficifcuntur.atq? etia Genchramo: 
a quo etium rcuocantur nocflutcuius uocem quom fenferint aucupes . intelii/ 
gunt parari dilccflum.Matrix pcrindeiacaues lacuftresiatq; etiam Lingulata: 
qux linguam exerit praelongamlunde ei nomemOtus no&ux fimilis eftipin/ 
nulis circiter aures eminentibus prxditus:unde nomen accepinquaii auritum 
dicas.non nulli ullulam eum appellant:alii Afionem.ALEARDVS.Nufqua 
hoc audiucra.PANTHEVS.fed quam interpres coturnicum ducemimatri/ 
cem dixitihanc puto cflfequam Plinius Orthygometra appellauit.quali 
ορνγος ideft coturnicis ducem l Si matricem. HERMOLAVS. 
Placet ifthxc tua excogitatio.P ANTHEYS.Eft Si alia ex eodem intcrprxte 
de matrice fignificatiotqui ex Theophrafti fentetia in hiftoria deftirpibus ma 
tricem in arboribus corlmedullaq; appellattSic ait ille. Alia enim lignum:alia 
carnem habcnt:Lignum fiililc efhcaro omnibus ditneniionibusdinidi poteft: 
quom extera quxq? ex terra conftcnt:undc fitiut inter uenan : pia 
media fit. Patet eius natura cum in exteris f tum in frudhium cute l Cortex 
2C Matrix proprie nuncupantur:fed ea quoq? reddere diffinitione debemus* 
Cortex eft pars ultima:& a fubiedto corpore ifeparabilis.Matrix quod in me/ 
dio ligni tertium a cortice continetur uelut medulla in offibus:id nonulli cor: 
Alii medullam appellant.Sed Alearde ad reliquas Caldarianx aqux nirtutes 
redeamus. HER.MOLAVS. Gratiffima luit interpofita hxc multorum uo/ 
cabulorum cruditiotQuoniam Alearde fatis de Matrice i deq? ingenita uir/ 
tute Caldarianarum aquarum i auxiliaribufcg remediis enarratum eftioperx/ 
precium eft l ex te cognofcere: quibus modis in xgrotos uim fuam afferant: 
ALE ARDVS. Opportuna eft Hermolae ifthxc tua interrogatio: Omnis, 
enim Balneorum effedhis fit:aut innatatione i aut potione i aut limi cmpla/ 
ftratione i aut aqux fomento l aut fumi fuffitu i aut exxftuationis fudorc:fed 
quom Lauacra Caldariana non aptafintad Emplaftrationem i fuffitu m ι δί 
fudorem:Dc innatatione tantum ! De potione ι δί fomento ex ordine pro ui/ 
ribus dcmonftrabo: Verum quom innatatio pene omnibus innotefcatduxi 
cum ea expediendum eide: quicquid obferuandum primo in omni Balneo/ 
rum lauatione:Quid deinde potiffimum in Caldariana fummerfione.HER* 
Hoc perneceflarium eft Alearde. ALE .Id igitur agam. 
Matris 
auis* 
Ligulata 
Ocusauis 
Vllula q 
Afio 
Orthygo 
metra 
Matrix 
medulla 
arbo§2· 
Quibus 
modis uti 
laur BaL· 
Quibus 
modis uti 
mur Bal/ 
ncis Cal/ 
darianis: Difccptatio 
OBSERVATIO PRIMA ANTE BAL? 
NEIINGRESSVM· 
Oportere quencuncg febricula laborantem I aut 
3 habitudine debilem» refolubilemi naturaq? macrum» mem/ 
*rj bra fpermarica imbecillia habentem i a naturalibus qui/ 
bufcunqj natationibus abftinere* Officit enim nimia Bal/ 
wj neorum4exinanitio / qux magis languidos male torquet q 
adiuuat. 
OBSERVATIO SECVNDA. 
/ Alnea quifqu's ingrederis: aluum primum medicamentis ducito: 
b atq$ cuacuato; Nam humoribus non emiflis i caliditate Balnei cli/ 
quante 16C collectiones didolucnte i Refoludo tenuis ad loca debi/ 
lia dcfcenditicx qua in uariasiac pene ignoratas dclabitur quis egritudines. 
OBSERVATIO TERTIA^ 
Mne Balnei lauacrum l ante fa&am pridianae comcilionis conco/ 
o dlionem fiigito:Crudus l δί enim in ilomacho cibus cx nimia Bal/ 
nei caliditare trahitur ad membra;& uariorum cfl caufa laneorum: 
o 
Nec minus uentrem natura l uel arte leuare procuraro: Minfturicndicp non 
poftrema iit cura:ne feces retentx l aquarum tempore commotx ad debiles 
corporis parres lapiantes graucs morbos inducant.Alia funt glura grnerali/ 
ter pro Balneorum proprietate feruandatqux pro fua quifep commodirare cx 
Galeni i & Hippocratis accurata docflrina cognofcet: HER.MOLA VS# 
prxeipue attendendum fit innatationc Caldariana cupio abs tc audire 
Alcarde· ALEARD VS .Si aduertas ad Rubricam normam dabo· 
OBSERVATIO QVARTA. 
Empus innatandi diligenter obferuato:Fugiendos (ut PhyiTnom/ 
t nes tradidere) eflfe dies l aut nimio frigoris horrori » aut in ferue/ 
icentibus ardoribus obnoxios: Lauacrum autem Caldarianumia 
medio Julio ad Auguili Finem ingredito; hoc enim fuadet mediocris eius 
aquarum tepor· 
Q uo tpe 
adeud»f6 
tcs Calda 
rianu Tertii Die{ 
OBSERVATIO qVINTA, 
Nimaduerte intratufus Balneum l non oportere corporis labore de 
a fatigatum l aut foliata animi cura lailum naq$ & hi/ 
laris hora diei tertia ad illud accedito;In eo horamiplufculum uefmi 
«tus ueiprout ex ratione tuae ualitudinis cognofcesl immorato:utcp uirtutis ha 
bicudoi ac natur# uigor tibi iuafcnf :Hoc emm ex conualefcentia tua tibi fa/ 
ale intelligere erit, 
OBSERVATIO SEXTA. 
E Balnei lauacro rediens ueftimentis curiofe inuolutus cxito:SC in 
d loco prxparato linteis* X fudariis calefadis:Balnci contradam hu/ 
miditatem exiccato:horamcp in ledo requiefcito:abi pauxillus fom 
nus eftoJnde exurgens ad rcibluendam i ii quam ex balnei calore conceperis 
inflationem * deambulatojin conclaui ab aeris intemperie i X uentorum flatu 
dcfcnfo j Pofl lenem deambnlationcm continuo i fi mane fueritiprandcto;fi 
uefpera coenato. 
OBSERVATIO SEPTIMA* 
Nrer obferuationes hxc prxeipua fit: quid fcilicct in cibi 
i qualitate teneas i fugias ue l Imprimis dapes nutrientes l X facilis 
concodionis prxparato l conditoq?. Efcujentacrunt l oua recenter 
nata f ut l uitulorum ladenrium l Caponum i falio/ 
,rum / Perdicum i auicularum elixx carnes l X pifces a medicis comprobati, 
Poculenta fint:uina non auflera i nec uehemcntiora:Laudantur mediocria al 
bi I uel minimi colorismon improbatur tamen in dehilibusi 8C confueci#anre 
cibum panis fruffca uino aromatico macerata prxfumcretOmneaquf pocu . 
Ium fugito: Poma t omnefq? furculorum frudus f Legumina quxquctqux/ 
cuncp acida i X falfamenta euitato:Ladicina infuper recentia i nifi ea fuman/ 
tur ante, ciburmPulmcntaria quoqj omnia ex farina abdicatojlllud attende 
imprimis f ne confucti cibi modum tranfgrcdiaris:6C emnem repletionem t 
quam ilomachus tolerare nequit fugite. 
Ffcutenra 
pro Bal/ 
neis* 
Poculeta Difccptatio 
OBSERVATIO OTAVA, 
I Bis dic innatare cupi sta Matutina iAnatationc aduefpertinam i 5C 
f a Prandio ad Cccnam o<iton£ horx intercurrantiut digeitioni crbiqj 
concoctioni locus fitlne fi itomachus cruditate laboret fiat attraCtio 
ad membralex qua fiunt opplcCtioncs fuper omnia omnem Vencrex libidinis 
coitum fugito ex eoinanq? cuacuatur utilis fuperfluitas ulrimi alimenti i cum 
qua fit multorum fpirituum exbalatiolqui corpus exinanitum relmquunt.Pri 
us Balnei Caliditate refolutum· HERMOLAVS. Talibus fane obferuatfo/ 
nibusiquid innatatione fequendum, l fugiendumq? fitlquifqi xgrotans inftru/ 
Ctu3 ueluti prxuio praeceptore ad lauacra intrepide accedere pqteittSupcrcfb 
ut dc potione dicastALEARD VS.Neq* hanc prxteribimus. 
POTIO AQVAE CALDARIANAE. 
Ocio Caldariam fontis i quo daturi afmaticisabfq?ulcercpulmonis 
p laborantibus l hoc ordine percipitur : Prima die ingreditur ogerl 
Balneum feruatis obferuationibus l ut promonfixatum eit t Altera 
uero die accipiat libras duas diClo aquo mediocriter cxcalefaCto i quam cbi/ 
batfine intermioifione i quaii gutxatim dcglutienda efhDebinc am 
bulando fe lenirer exerceat horis quatuonQ uo peracto tantundem quiefeat: 
Poftca cibum fumat ea qua prodiximus norma: Sicqj indcfinentcr alternis 
diebus ad quindecim ufq? dies i uel ut maxime i uiginti faciendum eft: Ve/ 
rum quom aquis Caldarianis Nirri quota pars i di fulphuris minima infra iit 
non eit adfoluendum fatis idonea i ergo magis profunt per innatatronem l q 
per potionem i quo potio tribus continue diebus fitiquo ad pura nircnfcp per 
excrementa exierit:HERMOL A VS: Q uicq aliud feruandum cftinhu/ 
iufmodi aquarum potione ( ALEARDVS, Nil praeter quod admonui: 
HERMOLAVS ; Caldariano igitur aquae fomentum fupercft adiicias: 
ALEARDVS. Adiiciam fomentum autem cius hoc paCto efficitur: Aqua 
recens Balnei praeparatur i calcfitcp: In eam infunditur fpongia bibula l quae 
humore calido ebria l atq: repleta fupra membrum aegrotantis laefum feniim 
exprimitur i inuolutaq; tenui linteo l ulcerofo morbo fuperimponituM donec 
refrigeratur . Refrigerata iterato refouerur i di in quaternas uices replicatur: 
Demum cxiccatum utcus linteis' mollibus l atep nitidis circunligatur: Hoc 
dc fomento funt: Porro» Sudationem i Emplaftrationcmqi Caldariam auxilii 
praetereo i quoniam illas πες Ipcj oportunitas l ncc aquarum fr>t in aliis Ther 
mis } uxhemens caliditas ferae* Hanc autem uetat i nullius limi conglutina/ 
Fomenrii 
aqueCall 
dariano* Tertii Diei 
tioiquom nullo cceno lutefeat. HERMOL AVS * Omnia de Balneis ad re 
gulam a te demonitrata funt: Sed Alearde poit a Balneis digreffum f quodcj 
in uitaefl feruandum prxeeptum: ALEARDVS. Ei! profecfto: HER/ 
MOLAVS. Ne quicquam de Balneis a nobis difiderari poiliti Trade: ALE 
ARDVS. Extremum addam laborem. 
REGVLA PRIMA Q VID SERVANDVM 
POST A BALNEIS DIGRESSVM, 
ALEARDVS 
" owtfi ACTA Diligenti cura ςχ praedicitis obferuationibus l non 
parua Poft Balnei mifllonem l adhibenda efl in uita accu/ 
<ttyr\ rata diligentia. Dum Domuitionem paras l metirol quam 
longum illinc ad domicilium tuum fupcrik iter peragen/ 
um 1 uc Pdlbus 1 ue ,urncnto tianfmeandum fit i 
quod lento gradu line corporis lafluudinci in plures dies di 
ipartitoi& pro uiac ratione perficito. Vt tandem laetus ad proprios lares dc/ 
ucnias. 
REGVLA SECVNDA, 
Oilea quam uero ad habitationis locum perueneris l non tibi ex/ 
p cidat I quod longe neceflarium eil ♦ Vt fingule mane peculiari qua/ 
dam obligatione diftriiituslcnem pedefter deambulationem exerce/ 
as aut fedentaria equi uecflura per amcena locorum comporteris l qua peradla 
hora dieteertia ad folitam comeilationem accedito l & adamuflim quas prae/ 
miifimus in cibariorum obferuationibus i faltem per meniem tota animi at/ 
tentione cuilodito. 
REGVLA TERTIA. 
Xtremum f ex medicae arris feriptorum fcnrcntiaifomnum meridia 
e num fugito l quod infeftiillmum miferis mortalibus autumanti SC 
quod itrruiatq* iteru repetunt lomnem coitu euitatoiTalcmcp uiuen/ 
di modum lad quadraginta dies ufq* indefinenter feruaro:Hatcde Balneis fat: 
HER.Cxteris in omni uita mea animi uoluptatibus hanc triduanam antepo 
nendam Alearde arbitroriquia hac confuetudine tua ufus fum: Vt nihil gra 
rius;nihil iucundiusinihil amoeniusimihi contingere poiTe deinceps confidam* Difceptatio 
Qjio dfca & hofpitali Bandarum liberahtatiiSC tuas dodlrinas benefido prf/ 
ter antiquas bcniuolentiac obirationem debiturum me aeternum offcro:ALE/ 
ARDVS.Nos HermolaeCut unus pro omnibus loquaOpro ea qua decet in 
te obferuantia i ex animo ferimus:& ad maioraindicsiparatiorcsfmodo uita 
fuperfit)ufq$ offendes.HERMOL A VS.Gratias habeo:Ego in urbe Alear/ 
de ad ouium mearum paftoralcm curam proficifcar. Tu Venetias ad medi/ 
camentofam curationem abibis.ALEARDVS.Ita crit:Sed unum 
abs te Hermolae oratu uelim.HERMOLAVSJube.ALEARDVS.Man 
des quasfo Pantheo noftrotquom illum luuenili setate latis utracp lingua era/ 
dituml ac ingenio non mediocri praeditum aduertamjut hanc difputatiuncu/ 
lam perpetuis annotamentis tradat:ne illius utilitatem multis profutura pras/ 
fentes i poftcriq? amittant.P AN FHEVS. Ifthuc iam animo conceperam:6C 
gaudeo te tam falubre Caidariani iontis perhigium miferis mortalibus haud 
quaq inuidiiletpro mea uirili morem tibi gerere indultrie curabo:HERMO 
LAVS.Fiet:Valete omnes uos miilos facimus: ALEARDVS.Vale aster/ 
num Decus Pontificum. 
Annotationum Ioannis Antonii Panthei Vcronenfts 
Ex Trium Dierum Confabulationibusi Ad Andream 
Bandam Iuriiconfultum Lignari Prxtoreml Finis. 
CVM PRIVILEGIO. De Laudibus Verona: Opufculum 
loannes Antorius Panthcus Veroneniis Omnium Sancitorum Archipreyj 
fbiter ac Canonicus Taruiiinus Andrex Bandae luris humanhDiuiniq* coa/ 
fultiffimoiac Domus Mercatoy Verona: Prxtori:Salutem: 
N hoc tui magidratus obeundo munereipro antiqua no/ 
dra neceflitudineiA me pctieras:ut domus uetudiifimano 
I menclatura nucupatae perutilem comoditatem: 
expedita iuris fine cudlatione promptitudinemiac necefla 
riam nodraeurbi taliu in hemicyclo fedcntiu gu/ 
bernationem oratiucula fane prouirxia 
licet humeris meis grauiufculam:mutua beniuolentia impulfusi tam diligen/ 
ter q libenter fubibam : Sed quoddam nefeio finidru omen acoris in te mei 
tedificandi facultatem furripuit* Caeteru quom hac fceliciter no ceflidetialiud 
alia peropportuna obtulit occafiolqua tibi dC mihi melius fatiffacereriiiquip/ 
pe hac prima libr&prxfatione diuturnitati coniultu ire uidebar:Si non modo 
enunciationelueru perpetuis litterarum monumentis hoc tuuexopta 
tiffimum uotum poderis demandarem: In tua enim prxtura i una 
cum collegisinon modo in iure reddendo rigidam cu clementi aequitate iudi/ 
tiam obnixe feruare duduidilueru etiam omni indudria ingenio δί opera an 
tiquiffima huiufce officii ornamenta ad pridinum nitorem indaurare cona/ 
tus es:inter quae tanta: ordinationis fcitaiSC datuta dabantl fordenti i fqualidi 
fitusl contrecflatione illita:ueternoCa:cariefemirofainegligenti incuria diffipata 
tritaiSC dilacerata / utiam iam iapfane olenticeta l expecta/ 
rent uile minideriu:Curadi tua follertia di in omnibus nego 
tiis accuratiflimc profequerisinec minus multi aeris impendio i cui pro innata 
ingenui animi liberalitate ad poenitudinem ufq? non parcisJut.ordine fuo re/ 
dintegrata l graphica poli cie exarata il pidluratis uiuentis uigoris imaginibus 
animata mordaci pumicis laeuigatu derafa i in punicea aluta maleatis notulis 
inudaitumente ahenei umbilici bulaifplendentia uifant? i legant i obferuantfq;: 
Non his contentus prooemium in prima operis fronte petiidi:Q_uod ego ti/ 
bi minime negandum eile duxiantercedebat enim amicitia a teneris unguicu 
lis nodra:Qux in litterario Gymnaiioifub Antonio Broianiceno ciue nodroi 
uiro fui xui bonariim litterarum parente utriufq? linguf peritiflimo i dC 
uitae modedainditutione integerrimo ad hanc aetatem ipariter adoleuitiadul/ 
ta conualuitiualida etiam pod cineres iftquis manibus fenfus ed: Cquonia cd) 
pcrdurabit*Alia infuper impellebat non minor caufa i qua podhabita ingrati 
ac fegnis animae in patriam exidimari merito pot&iflem.Si ego ciuis patriae 
officium meumiqualecuqj ediimpudenter denegafleminon enim poterat non 
fine grauiori notae cenfura edeifi cius laudes concelebrandasialiquo excufatio/j Oratio 
tiis fubterfugio a me amolitus fuiffcmtPro uiribus /git? ebitar: Si in hoc pri/ 
mo narrandi congreflii libet cu ille catholicos de uniuerfa Iialia 
concinuitiillud figillatim de multifera folius noftrx patrix decantabo. 
Veronx 
Laudes 
Rbis Veronae fefta feruicc faciesl Si uberribus feracis foli ageri quo 
u tandem narrari debet operefcuius ora parens numine Deum elecfla 
per fe fcelix beatam amoenitate continet:ut palam uno in loco gau/ 
dentis opus naturx ce uideaf’: Iam ucro tota ea uitalisac perennis falubritatis 
caeli temperies eiljtam fertiles campiitam aprici collesltam innoxii faltusl tam 
opaca nemoraitam munifica fyluarum genera i tot mondu afflatusi tanta fru/ 
gum acuitium olearucpfertilitasltam nobilia pecori uelleraitam opima tauris 
collaiLacus apaniu fontium ubertas adeo l ut mi Andrea ancipiti mentis falo 
diftrahar:& nimium exuberans multifariaq? laudu Veronae copia obefle pol/ 
fititant'acp ac praecipua rerum lingularum claritasl non me i exili uix anhelitu 
aegrocp fingultugemifcentem:Sed folida Si efficacia maiop*. ingenia defatiga/ 
rec abfterreor Si enimiquamplurimx ultro atq? certatim fe offerant i ut quam 
ex multis feligere poflim facile non intelligamiueluti candida nais l quom uer 
in ipfo ortu iam gemulis floridis cuncfla depingitis iam purpureo nitore pta 
ta ueftit in amoeniflimo faltu hinc fuaui odore.hinc coloris ardenti fuco 
hinc uariata forma: fpecie pelletfla i quem potiffimum uirginco pollicedcmc/ 
tatifubdubia cun<flatur.Imprimis fiquideminon audaci i ied merita iaeflantia 
oftentat fefe apricus noflrx urbis fitus:dimi(dius in ridentibus colliculislin qui 
bus geminx munitiifimx artesl eredto fupercilio l reliquae iacentis urbis parti 
imminentesltutiflima totius duitatis in procurfantes hoftes defenfiol iucundo 
afpedu blandiuntur ut de feuerbafaciam; 
Nec minus inflat arx tertia ab antiquis uetus denominata tanq corculu in 
medio locatalexteris defatilccntibus membris fubitam falutem Si auxiliu pr£ 
flo allatura: Dehinc expofdt admirandi ambitus lateritio Si quadrato opere 
duitatis extrueflus murus l mediamq? interfecans rapido Si indeficienti fluxu 
amceniffimus uem pontes quatuorllapideis pilislcameratis fornici/, 
bus cu fuis utrinq; a fronte propugnaculis dimidiatam urbem commodo ac 
facili tranfitu unam redduntihincmihi longxua uctuftas tremulo prxreptans 
gradu mille paflim offerebat alia deiecfla alia amofofitu iemifradla l alia ad// 
huc cu fuo decore integra faxalin quibus gentilicia moni 
menta ueneranda quadam fxculow maieftate leguntur.Q uid magis me alii/ 
cere poteratlquam noftrt uenerabilis Si ftupenda moles amphiteatri?qux dx/ 
dalco excogitata ingenio:S arte potius fupra uires humanas extrudla labyrin 
thicas xgypti Crxtx: Polx: Romx ateg Lemni ambages implicitas omnium 
pnMionc fuperat; Cuius operis politionem fingulafqj partes ad xccrnitads 
Laus a ii/ 
tu urbis 
Laus aue 
tuftatefdi 
Gciop De Laudibus Veronx Opufculum 
deflinationcm enarrare non efl / cx huius igitf amphitheatri teilimonio facilis 
nobis conic&ura datur Veronam municipiu quondam extiriiIe:Cu 
δ£ latyricus aquinans municipalem harenam appellati quandoquidem ca op/ 
pida municipia habebanfin quibus fuerant ad munus gladiatoriu theatradn/ 
uitant nec minus tres arcus fcecundo ingenio elaborati i Q uo/ 
rum alter non obliterato aucftore tanti aedificii architectum X. Vitruuium 
cerdonem bino in poflis epigrammate in pofleros perenni memoria perpetua 
uitleumq: ab obliuionis iniuria afleruitlut Vitruuium inter Veronenfium in/ 
genia enumerare non uerear:Et qui nullx fe ucndicandum patrix rcliqutrit: 
Veronenfem municipem inferiptionis munere ccnfendum prffliterinAltcr uc 
ro geminus grandi litterarum charactere: Veronam coloniam Galliemanam 
auguilam cum fabrica Si dedicatione tranfeuntibus peregrinisSi in/ 
colis quondam fuiile patefacit: Tertius in Leonum uico uetutate uel potius 
in curia labefactatusi cuius tamen pars integra a bafi ad apicem artifi 
ciofa columnarii Si celatura tanti operis tantxq; molis flatuarios 
ftupidos in deiiderium compellens. Ti.flauii Horici .iiii.uiri titulo in portx 
frontifpicio magnificat?;Efflagitabant pene uocali affatu xdium templorum: 
Pyramidumiporticuum ornatiffimo fumptu fabricati parietes atq; culmina: 
Qjix non Epheiiis miraculis capitolinis flru&uris fuperbis labo/ 
ribus fecuda fuiilcttHxc omnia iurc quodam antiquiffimx uetuilatis me uo 
cabantfme allicicbantimihi blardiebantf. 
Veru ex aduerfo maior narrandi ordo acutiori (limulo rafcebat: inflabat 
enim procaci petulantia noflrx patrix fertiiiiIimusagcr:Q_ui nec ipfe filentii 
inuolucro preteriri nec iniuria fanc l cuius enim tam perfricata frons 
petenti denegare pollet! quum in coi tum omniu rerum*feturam 
qux ufui hominum ncceflario comparanturitum omnes uires fuas natura p?. 
rens omnigeno prouentu oflentare uifa efl. 
Si eius nacp frugiferos montes accurate perquiiiucrislin coxi aprica (latio/ 
ne floramiPomonam(Palladem Si Barchimiifirmiifimam fedem compofuifle 
afleuerauerisiubi uiridanti femper afpcd:u oliueta:VcnafranumiPicenumiLa 
cinianumiatq; beticum folum Si copia Si bonitate liqirtdo.Superanti excel// 
luntq;:Vind:a ea quoq? inuenieslut peculiarem principatum Veronx dare mi 
nime uerearislSi eo uno omnia gentium uiciife fatearisliiuc auflerum fue dui 
ce fiue tenue uolueris uinumiillud diuerfa agri feracitas prxflabit Si colorem 
maluerislalia purpurea nitent flammaialia rofeo fulgent nitoreialia criflallina 
defxcata tratiilucent puritateiadeo ut candida atq? nigra iam uulgaria fntinec 
inferior noflris uuis gloria efliut non tantum ad potum eque at ad cfum ufui 
iintfqux per hyemctn pcnfili concameratx nodo durant I priorq? erat uolente 
Munici/ 
pia. 
Vitruui? 
Veronem 
fisi 
Laus afer 
tilitate 
aori moti 
D 
tani. 
Laus olei 
Laus uini 
Laus uua 
rum D c Laudibus Veronx Opufculum 
Plinio rctfcis menfa in agro Veronenfium tot umorum ua/ 
rictate refertus Chion lefbon:Tinolon:Cypron«Rhodonq? fuperare non dubi 
tat:idem efl honos Si malorum gcncribusiquibus aprica montani ruris amav 
nitas affluenti ubertate leni Si fuccofo faporc iucunda fuauitatecxuberat: fuc 
ubiqj nafccntia cotonea ad ramorum incuruitatem punicorum 
pomorum nemo noffcrum cfl: qui admiretur qua: alibi rariflima proucmu i Si 
uotis expetita prxcioils nobis inter fpinofas limitum fapes uulgo fruticans: 
Dulciaiacriaimixtaiarida uinofa progenerat poma.in uno Italia: agro Vero/ 
nef? tradit lanata dicuntur mala nafciiq? lanugo ea obducat* 
Qjiis numerofa pomorum pyrorum cognomina reccnfcre poilet/ 
collatis antiquorum appellationibus aut colore aut forma facile digno 
fcuntunPomariaq? phaniceis ornata fcetibuslueluti ex topiario opere i cliuo/ 
fos tratiiitesuariant atep coronantfmatrumq} ramufculi nec geilatum tolerare 
queant: Eandem ubertatis Si ornati gratiam l ex ficis : primisi ccraiisi mo// 
ris l forbis iuglandibus l caftancis i mefpillis l confequuntur elaborati colles. 
Q uin& montcsiSilicum crepidine anfradluumqfflcriliratc damnatos non no 
bis ur exteris danmoiSed commoditati Si maeno emolumento eadem natu/ 
o 
ra larga manu condonauit:ubi ferri uariifq? coloribus lapidum metalla ad rc/ 
giarum Si templorum alta decora plurimis lapidicinisiindcfcflcl continue cx/ 
ciduntur l ut iam niuea paros l uiridis DonyfaiScyrosiCariflos l Sinnada ad 
uos latomiarum tranilatam gloriam planiilime eorum refc/ 
ram iuga aliis in xftiuali calore niueiaut borcali ftridore damnata: In quibus 
nos fyrium ardore ab armentis cum lxtiilimi pabuli faturitate caucmus ι Si 
quantum diurnis horis auidiiTime buccularum Si taurorum turmx radicitus 
attonderiatitantum rofeida. nox uliginofo foli madore l cxliq? riganti fluore 
remittitlut noftris tefquis pinguia matini bureta concedant. 
Non defunt in cifdem Pini Piccxi Laricis l txdx abietis qux petant Side/ 
ra ualidifTimx non modo proceris domorum contignationibus 
atq; tabulatis: Sed largifiilimam naualibGs carpcntariifq; fabricis prxflare 
poliunt copiam l ut Verona omnium lignorum atep lapidum l qux ufui cflc 
Emporium non modo municipalibus luis f uerum ed/ 
am finitimis ciuiratibusomnibus materiam largiflime fumminiflrec : Exo/ 
rabat me demum lxtiffima camporum planicies nc memoratu dignas eius do 
res conniuetibus oculis Si obliuiofo gradu pertraniircm:Q ux multiplici fru 
gum prouentu frumenti imprimisihordei farrisllini Si omnigenum legumi/ 
nis hliquarumicum agro boedoiSiculo aphricano:xgyptio l lydio concerrare 
poffer ipotiifimumlquum Plimus peculiarem cius foeturam latere minime paf 
fiis fitJVxcipuam enim agro Vcronenfi alicx feracitatem non paruo fertili/ 
LausPo/ 
moj: 
Laus mar 
rrio^ 
Laus le 
fiinof^ 
Laus pia/ 
nicici De Laudibus Veronf Opufculum 
tatis argumento defignat: Noti deerant falcuum nemorumq? uberrima pa 
icua i quas non modo mcad icribcndum i uerum 66 ariltxum 66 nomium ad 
greges armentaq? pafccnda pellicere potuiflento. in quibus innumera pailim 
ouium agmina iuuencorumq; mandrae errabunda indeficienti herbarum gra 
mine ad recentis ladtis coagula prefliq? cafci fapidiflimos orbes 
ueftino cruitumio lunenii.bithynioq} ad generofa uellcra pro 
generanda: Erytheis:Taren tinis Myllefiis candorei mollide ac tenuita/ 
te anteponantur. 
Ne quid nobis aliunde expetendum fitiquod hominum uel ufui uel uqlu/ 
ptati conducat:Apu praecipua admiratio uernantia 66 gemmantia noftri ru/ 
ris prata hortos atq; coronamenta uberrimo fcetu circuucftit.q fauos 
66 ceras confingentes fuccum illum duicifiTimum fubtiliilimum ac faiuberri/ 
mum operanturinon hymetio hyblxoqj inferioremlubi non bonitas tentu lied 
mellis copia uulgo gignatur l cuius terna uindemia prxftat uernum ex flori/ 
bus conftrmito fauo anchinum. Dictum alterum Thymofum folfhtio thimo 
florente confectum:Tertium aeitiuum a tempeflate praecipua Syrio explede/ 
fcentejhorreum uocitatum. Nec mellationis noitrae gloriam fubticuit Plini/ 
uslquom miru 66 memoratu dignum alimentum tantopere extollat: aue<itis 
perpadum contrario amne aluearibus ad pabulum ab hofliliaf iurc territo/ 
riiiVeronenii quondam uicodicet nuc ille a tyrranica oppreflio/ 
ne indigne occupei: Non carebant profundiilima nemora fuo ferraru or/ 
namentoiquippe in his cernere cit apro& atep ferociam agiles damard 
ceruoruqj curfus omnifariaecp uenationis indaginesiqux menaliisGar/ 
gaphiis atq; calidoniis faltibus pares eile potuiilent i ut melius in noitris oris 
fabulamentaCromyoniam fucml86 ex ea natum calidonium aprum: 
illam thefei hunc Meleagri laborem credibiliori commento finxiilent.aut ery 
mantheum monflru pernicefq; aeripedis ccrue ungulasl66 erumnofas.Hercu/ 
lis defatigationes pari argumento nobis deilinailcnt.Contra nobis efl: canum 
impetus 86 fxuitia uel inuenatu fbllercia 66 fagacitas praecipuai66 eorum im/ 
primis quos a capiendis leporibus leporarios nuncupamusiforma 66 agilitate 
praecellentes166 in multam regumi& principum uenaticam uoluptatemlgran/ 
di aeris itnpenfa a noitris flabulis expetant?:Seu quos ad fequenda feram 
66 auiu ueltigia fequaces dicimus:Q ui nro aeuo didicerint cauda; 86 roftri (i/ 
gnificatioe auiculas interftipulas errati gradu delitefcetes uel nodoiis 
gedasiuel uncis accipitrti unguibusnecadas,mirabili inueto dcmoftrarcllibe 
uolucru mille aucupii dolofasenar 
rare arteslniiT nimia uagadi licentia propofito operi indecora uideri potuiilct: 
£jd pteriifle docuit picas turdos ChmiosiLufcinias huanas pene uoccs reddetes: 
Laus in 
apibus# 
Laus ex 
Vcnatioe De Laudibus Veronae Opufculum # 
Q αχ cum indicis pfyiacis fcrmocinantibus contendanti& agrippinae quon/ 
dam turdumjluniorum chiarum Sturnum di lufcinias grxco atq; latino fer/ 
moneiDociles fuperet.Addam 6C minimas auium faginellum di carduellem i 
Q uarum alcera aliis in locis rara refonand atq; arguta uocel Altera ncc noce 
tantum fcd pedibus ore pro manibus imperata facit* has ociofi tonfo// 
res di reliqui affidua uocum garrulitate ab his non paruo incom/ 
penfato auro uencuntjut ganeonis 1 di gularum gurgites bolum dcccm phi/ 
jippeis emptum uno palati impetu interdum deuorata canora:Qproh pudor) 
au.icula comedifle fane dulci cantu aut humano fcrmoncuo/ 
cales i par delicata dapis fuauitas Clodii Aefopi tragici fcxcentis fcfterciis ta/ 
xatae patinae eile potuiflent.non minus atq; Cleopatra quae procaci faftu lau/ 
ticiam Cepularum apparatum:M*Antonio oftentans una Coma liqucfa/ 
dtum aceto abforbens unionem centies feftcrcium ccmaffe gloriata 
tamen gloriam fuperioris Aefopi filius in amplis opibus 2 patre haeres reli/ 
ftus prior ufurparat* Is enim ut experiretur in gloria palati, quid faperent 
margaritaetuniones magnae taxationis l no iibi ioli 1 fed ma/ 
gis regium erat l ad forbendum dedit* 
Praeter falutiferi acris temperiem undicp ex abundanti agro erumpiit lim/ 
pidiflimi argentea per atritos calculos delabentes aquae ad 
iucundum fuauitatis potum homines di iumenta inuitare uidentur* 
Calidarum ebuliunt fcaturigines ad ualitudinem aquarum 1 ut deficiente 
medica ope noftrae faluti contra pcftiferos morbos ab ipfa natura confultum 
fit*Hinc notiffimus cft ad decimum lapidem uicus quem a calidis aquis Cal/ 
darium uocitauit antiquitas:ubi mi Andrca Nobilis familia tua Bandorum 
lata prxd/orum iugera 1 triaq; praetoria pifeinis di hortis ornata regalem ma/ 
gnificentiam tcftantia poffidet l non fortaffis illis inferiora qux peructufta 
Bandorum progenies in florentiffima atq; omnium rerum amceniiiima cy/ 
proi in hoc ufq; xuumlexuberanti diuitiarum copia excolit:atq; honorificen/ 
tifiime habitat* Emicant hic ad feruginei collis radices calidae atq; fulphura/ 
tx morborum tepore confcrentcs:quibus non minus celebris ci/ 
uitas ueftraiq Cumae in baianoiex pofideanis putcoli incampata:Statielae in 
liguriaiSeiliae in narbonenfi prouincia* 
Dcfluut infuper plures per campcftrem prouinciam impetuofo fluxu tor/ 
rentes montanis imbribus impulfiiSC reliqui a fontibus amnes leuium cym/ 
barum uecftura dC pifcatu capaces:Scd maximus omnium tortuofo di rapi/ 
diffimo ambitu lato di profundo alueo mediam di totam regionem diluens 
praecipiti decurfu a tridentinis alpibus in hadriaticas paludes defert Athefts: 
Cuius fecundo fluuio Alemanicisia adiucrfo orientalibus! Verona ditatur opi 
ί-aus ex 
aqua^ir/ 
rigatione 
Lausbal/ 
neoffc Call 
darii* 
Atheiisflf De Laudibus Opufculum 
bustTalis fane opportuna mortalibus neceifitas in fui prxconium uocabat* 
Vocabat & pater Bcnacusiquem intacflu poft terga minime relinquereml 
nili alio me uocaret oratio:huius potiflima a Plinio laus eft:ut Bonacus inVc/ 
ronenii aoro iit mintium amnem tranfmittenstud cuius emerfus annuo tem/ 
pore conglomeratx anguilla in tantum mirabili multitudine uoluuntunut in 
excipulis eius fluminis ob hocipfum fabricatisfingulorum millium globi re/ 
periantur:Sed maior de eo noflro xuo admiratio efhSola SC fingularis Car/ 
pionum expifcatio:qux necp ubiq; in lacu:Scd ad folam uoraginis profundi/ 
tatemlubi aureis harenis ab accolis pafci creduntununica laboriofe & indu/ 
ftrie fit:ganeas 8C gulx luxuriam non modo Italix:Sed externarum natipnu 
expletura.Qjii peculiares non mipus Bonacum exornant:atq; quondarhoml 
biRauenatn:murenx Siciliatn:Elopesrhodon:oflrea brunduiium lucrinuq? 
celebratiilima reddidere:quom illi tamen alia per xquora innarant*Carpiones 
uero nullibi gentium prxterquam in Bonaco reperire cft* Necj altera#m noftri 
lacus gloriam fupprimendam cenfuerimlqui inter gentiliciam preciofx pifcl/ 
ης dotcm:uarios maiores tum imprimis admirandos eorum fupra fidem ma/ 
gnitudine compafcitlquom ad uiginti libras penfos inucnire par fitjtum un/ 
cfti iurispingui ad lautas potentiorum culinas incomparandojfaporefaturan/ 
das forfan: quo fint nomine uarii maiores noflro xuo nuncupati requiris* 
Trotx funt:unde hoc fciam inquies a diuo Ambrofio non indiligens inda/ 
gator perdidicitcuius in quinta fui hexaemeri die hxc uerba funt* Innumeri 
itaq; ufus innumeraq? genera pffeium funti Alii oua generant:ut uarii maio/ 
res l quos trotas uocant i & aquis fouenda committunt:huius enim grauifli/ 
ma tanti teflis tam cerebrofus deinceps ambigere pofiitf' 
Neminem puto:non minoris ponderis minorifue faporis idem lacus inge/ 
tierat lupos a lupina uoracitate denominatoslfed nos peruerfa uernaculx lin/ 
gux appellatione lucios dicflitamusJhos ratus fum cfle explaniifimo Plinii te; 
laudatiflimos appellat lanatosia candore molliciaq? 
carnis:hoc quoq? ex Flacci carmine conficere licet l qui ait quo pertinet ergo 
proceros edifle luposf Sunt igitur quos diximus lucios noflro xuo lato ore 
Si dentatis maxillis uoraces:Alios enim pifces infecflantes iifdcm compafcun/ 
tur*Candidiflima ac molli carne proccrilfine uentreigracili longitudinem cau 
dam definuntjAccedit 8i gracci nominis comprobatio l ilii enim lupum Au/ 
xoy appellant:unde nos uulgo lucium diximusXicet alii non lucium fed la/ 
ciam lupum efle contendant: Eorum,nanq? apud nos tanta eft falubris pifeis 
fcecunda ubertas:ut athefis benacufq; inter duos pontes degentium 
ad fe gloriam tranftulifle uideantur. uero pifeium prxci/ 
puo faporemumero atq? ditierfitate lucrinum:lariu:uerbanu:febinum:EupL· 
lumltranmenu omniu cofeilione antecellit* circa uirenc hiemali bruma 
Bonacus 
Carpiocs 
Trottx 
Varii ma 
iures* 
Lucii* 
Lupi pi/ 
ices* De Laudibus Verona: Opufculum 
foeliciflimx apricas atq; amceniflimx Oationcs:ut iam fa/ 
bulofa grxcitas prx illo hefpcridu Corcyrfiq? regis tot feculis decantatos hor 
tosiauriferafq; frondes deleueritan cuius ulteriore ripa ridet ille 
ocellus Syrmio Catulli genitale folum non tacitur/ 
nitatis ingratitudine pofthabcndumltum quom tanti partus ac natalis cofcia 
iit tellus:tum quum eius antiquitate i Rudera cameratis adhuc fornicibus iflh/ 
mios ludos 86 fpecftaculi circu atteftentur· Surgit infuper e regione ad lim/ 
pidiilimas Benaci undas ab radicibus tendens ad fydera pars noftri Appeni/ 
nijquem accolg nunc baldum did:itant:qui per mediam ad fludlus ufq? Sica/ 
nosdifcurres Italiammufqua q apud nos eminentior:nufqua fcracior:nufqua 
amoenior:Q_ucm inenarrabili florum uarietate! fpcdtatiflime indics nafcentiu 
86 uarialafciuientium odorum fertilitate natura dcpinxitmeulla in parte 
fc nobis mancam ad falubritatem prxftitifle uideretunhxc efl: pars qux non 
modo rdiquas porretfli montis partes:Sed ColchoniIbcriamiPontum:Cauca 
fum:01ympum;Circeium:TheiTala iuga herbarum di efficaci po/ 
tentia fuperare poffit:8£ MedcamiCirccniHecateniErichrhoncm:omnes uer/ 
benarios atq^pharmacopolas ad philtraifeu morborum curationem 
traxifletiEx hoc profecito appenini iugoinumerofam ucrficolorum florum ua 
rietatem:glyceram coronariam in Pauiix Sicyonii pieftoris municipis fui pro 
uocationeiquom illa naturaihic arte certaretldecerpfiffelex eoq; coronas uen/ 
ditando paupertatem fuftinuifle c6tederim:prxtercj in appenino*cxornant 86 
uniuerfum agru candidiffima lilialpurpurea.narciifi ferugine fuaui odore ac 
luteolo afpedtu odora uis:qux media hyeme in apricis colliculis uer/ 
nam temperiem apud nos eile teftentur.Hanc inter amceniflimam florum ua 
rietatem non deeft odoriferunf Crocum liTue iilueflre fu e fatiuu deiideraueris: 
prxuiderac enim a longe natura omnium rerum perfpicacifEma indagatrix 
futurum eflelut noftrum amphitheatrum dulci uino commixtu Crocu ante 
ludoru ingreflum confpergerettne patria noftra nullius opis indiga hoc tam 
prxeiofum munus aliunde mendicaret:Cuius in noftro agro nobilitas atq? co 
pia non corico Cilicixinon olympo iicix:non Centuripino Sicilixinon phlx/ 
grxis campis concedere uideatur; 
Mihi demu laudu enumeratione defatigato:fe omniu obtulit na 
tiui falis in noftris montibus quondam ampliffima laus:quandoquidem uita 
humanior fine eo nequit degereiadcoq* neceflarium elementu iit.noluit follers 
natura agrum noftrum omniu munere donatumihoc prxeipuo hominu 
86 condimento carere:S£ quom longe a nobis falfi liquoris abeflet 
opportuna neceflitas:Dedit fofliles ex caucrnofis rupibus falesicui rei argu/ 
mentu eft.Solius nominis appellatione adhuc falinarum frequens uicus:necp 
glirum cuiquS hoc fitjquom India ex Ormeno monte lapidicinarum modo: 
Syrmio 
Catulli 
patriae 
Motis bal 
dus. 
Salinxi De Laudibus Vcronx Opufculum 
6C cappadocia c tx/ra delato humore ipeculariu lapidti more excidifle dicanii 
Extrema erit igitur hxc Veronx laudu perfcrutatio: Vereor enim ii eas ad 
unam pcrquiiiuiiie uolueroltandem in illud proucrbiu ua/ 
na σνχςοψ. garrulitas de fami fertilitate cantauitieam etiam galiinx iac pro/ 
tuliiic* Superanti alia profedto quaru fingula cuicucp ciuitati ornamen/ 
to eile poifunt/qux omnia in uinu collataiunanimi fentcndaipatriam noilram 
extolluntlcxornantladmiranduq; omnibus prxftant ♦ Hxc erant profedto 
Andi ea qua: mihi di cuiq$ exercitatillimo oratori ipaciofam laudandi aream 
aperuiilent/ucrum non modo hxc/ied alia excogitare uifum eif:Q_ux maiori 
ornamento atq; decori nfcftrx patrix ccdcrent.ornatiilimam uidelicct huma/ 
naru diuinarGq; legum fandtionern/ac ab condita ciuitatc ordinatam iuiiitix 
di magiftratuu cum temperamento modcrationcm:Q uibus uiciioppida ciui 
rates in maiorem q magnifico fumptu propagantur memoriam, Eoq; 
magis impulfus fum quom illa pena longa priora taciturnitate i di impendio 
laffioris temporisiibolita/uei ab aliis negledta di fortaile ignoratione prxtcr// 
miila confpicerem:Igit nos oblitcrata dC uctuftaus fitu obilta non minus iabo 
riofe q accurate ferutabimur iidiligentius rimari uellim ne 
ceflariu cft altiori repetitione primxuas rerum inftiiutiones a peni/ 
tiflimis exordiis rcuoluam:Maiores noilri non adeo uanis aiunti 
Poetarum fabellis temere finxcrut:Orpheum threicix gentis primordium/ §i 
pledtro di cithara a montibus auritas ornosia fluis ίmanes feras/aues ab xthe 
rcla fcopulis grandia faxa ad dodtiloquuq; fonum traxiile.Amphio/ 
nemep/qui ieprem uoci modulantis lyrx concentu ad thebana mccnia iaxum 
in faxum iniilire cocgitiquoniam ille fuaui di compoiita oratione agrxftes il/ 
los/3d ad comunitatem indigcftos uiros ab tenebrofos latebris di arbo/ 
rum cauatis corticibus ad congregandos hominum extus fc uocauit.Hic ue/ 
ro ornata eloquentia non modo uicatimlfed ciuium unionem policita ordina/, 
tione compofuic.Poithosab antiquitati! feriptoribus traditu accepimus Pho 
roneum CccropemlMufeulMinoemiDraconcmlLycurgumiSoloneml Piato 
nem Pythagora» legum latorum principes cxtitiifc: alii in xgyptum 
profedti/apud illos lacras ccrimoniasaftrorum curfus di legu caufas 
edodtifad patriam rcucrfi respublicasifacro di humano dogmate coinuniere: 
Su ratus non fore moleflu legentibus ii anteq noftramialiaru rerum publica/ 
ru inftitutiones imprimis Dynailia triplici hominu 
genere ordinata fuit: Agricolam i qui parua mercedx a facerdoubus di a rege 
agros mercati oem xratem in illis iinc intromiflione quu 
apud ueteres omnis peculii uis in pccoru adiumento inniteret/opificum/ quo/ 
niam cxcultx artes tum ad uirx hominu cdmodiratcmftu ad ocia tollenda tio 
parum conducere uidebanturiludiciaqj no cafu;fcd radone probata habuere 
Orpheus* 
Amphio· 
Legu lato 
res 
Res.P/ 
xgyptioj: De Laudibus Veronx Opufculum 
Res.PJn 
χσγμϋψχ plurimum mortalium focictati prodeiie arbitranturfquom opti 
ma uiuedi ratione putarent punire fontes fubuenireoppreiTisicxtollere^pbos. 
Non abf miles fuerint ιδί indiiqui ab Dionyiio ex Iouis femore nato indi/ 
tuti omnem multitudinem in feptem genera difpartitam 
philofophi honore anteccduntinumero uero pauci funt;hi δί defundlo 
rum curam habcnt.Nono annode frueftibuside animalibus l de re.publicadn 
medium proferunt δί qui mendax tertio deprehenfus fuerit perpetuo fiicntio 
damnatf.Sccunda tribus agricolarum eftlqui plurimi funtiSC paccaciffimi in 
maxima operandi licentia δί immunirate militixiquandoquidem aliis pugna 
tibus ipfi ime periculo arant atq? fodiut:cotjdudli operanturiK quartam fru/ 
<ftuum regi partem perfoluunt*Tcrtium genus Paftorum cftiucnariombus SC 
pafcendisiumentis accomodatu.hi terram a bcffciis liberantlSC ab auibus qux 
femina Ifgunt.Errabundi intuguriis dcgut.Q uartu locum artifices habent: 
Q parsarmis:pars rufhois inflrumentis,alii aliis utilibus rebus fabricati/ 
dis uacant.Tribunus arma militibus prxftat prcberfSi claifsprxfedus naucs 
naufgantibus δί mercatoribus precio locant. Q uinto ordine ccnfenf’ milites: 
qui reliquum tempus ocioii agunt in locis ab rege confhtutislut belli ingrue/ 
re tumuEu prxilo ad arma parati imtiSexti fu-nt prxfidcsiquos Ephoros nun 
cupauerc.hi infpicientes quxcucp aguntur clam regi omnia refcrunt.Scptinu 
funt Con'iIiariii& regi allidentes: Q U1 magiftratus iudicia δί rerii ommu 
adminiilrationcm faciut«fuit'quoq: pcructuilo Cretenfiu res ordinata dogma 
te. Tradit minorem grauiDimus aucflor Ephorus folertiilimu legum latorem 
poil uindicatum maris imperium crctamq; infulam trifariam difpartitam crc 
tenfes legum moderatione compofuilfcQ ui anciquiilimum Rhadamantum 
uiru quondam iuflitiaiac xquirare celeberrimum cu* cognomine imitatus cfb 
ille quidem primus legibus infulam δί habitandis urbibusiSC ciuilibus inilitu 
c.sad manfuctiores uiuendi ritus pcrduxit.Is polita in medium Decreta fngu 
la ab Ioucea fere commentabatur,hunc igit? fecilatus Minos nouem,per anos 
Iouis antrum confcendebat:ibiqjdiutius immoratus emcrgcbatieflcconflrii// 
<fla tenens roadatajQ ux confulra δί fandliones Iouis eilcafhpulareruri 
fiimam nec me referrclncc lctflores audire pigebit: Primu potiiTimumq$ illud 
rancj omnium rerum caput uolcbat eiuitates ad libertatem conditas eilequa/ 
doquidem hxc fola fitlqux bona poiTidenriu propria dic facit.bcna uero qux 
in feruitute funtinon imperantium funt. Alterum fuit ut cunfK 
tnodcftetenuiterq? uitam degerentiut concordia feditioni altius cxcrefcenti i q 
deliriis gignitur δί auaritia aduerfaret?:Ideoq? pueros ad contentus uirofiqixra 
tis adulrx ad conuiuia cogebatlut tenuiores xqualcm cu locupletibus pordo/ 
nem cpublicis alimentis aiTequcrcnfunVt aut non formidinem fcd fiduciam 
audenti animo campefcercntlin armis ac laboribus ab incunte pucricia con/ 
Rcs.p.cre 
tcnfium. 
Radatna/ 
tUi, 
Minos. 
Leges crcl 
tcnfium. Dc Laudibus Veronx Opufculum 
fucfaccrctut ardores St frigora uiafq? accliuem St arduam quondam fidi ccr/ 
tam nis prxludio defpicarcnT.Erat in gymnafiis allidua St continua excrcua 
tiolut inftrudis pugnis plagas uerberatium hac toleratione minoris exilfrma/ 
rentteoicp arcubus St inter arma faltibus exerctre conllituit: uos prinupo 
curetcm oftendifle fcrunt:Deinde inftruxilTeiut quam appellancpyrr.cam iall 
tationem faltarent:adeo ut nec ludus qdem bellicx fuerit expers uiihrarisuiiiie 
rat infuper fagulo St calceo militari ailiduo ufu cotcgercnfxiufq? iumma ma 
datoRi uidebatur.ut arma imprimis uduti preciofa munera iemper coutre&a 
da ucncrarentur:Hxc decreta cu priicis temporibus optimis ellent inllituta 
legibus mcminerut Piato St Ephorus grauiiiimi rerum fcriptores cretearum 
xmulos St iedarores fuiile optimos arqj pnmariosumpnmikp lacedg 
rudimenta diligentius autem 
politioni multo labore optimus omniu lycurgus infudauit.hic naq? ob Chari/ 
lai fratris filii declinanda rcmoucndamq’ de occupando imperio iuipicionem 
fponte exui crct£*profcdus Thaletis deinde rnuiici atq; iurticoniulti coniuctu 
dine dodior fadus xgyptias petiit orasia quibus gentis illius facratiilima iu/ 
ra auido ebibit orclinde digrcilus in patriam rediens l iter per chium feculubi 
fententia cum dodiifimo omnium Homero collocutu luiile memo/ 
ria proditum cfbTalibus itaq$ ex longa peregrinatione legu landiombus mi/ 
ciatus leges compoiiturusldogmata a lecrenore Apollinis cortina taq diunpa 
oracula non hominibus uiolanda ied perpetua obferuatione cufiodienda Mi/ 
in morem e Iouis antro ex parte limillima confinxit: Laconumq? 
imperium ad fugiendam tyrranmcam opprcfiionem perordinauit: Primum 
enim fuit St maximum conilitutio: ait Plato tumefccnt* regum 
impcrioadmixtamiSt resadipilccndas laluccm i mul St continet 
tiam xqualem porcllatcm aflccutamjSufpenla naq: res«pub.ad regts Inue ad 
tyranmdeminunc ad plebem in democratiam dcclinabat:Principacum 
in medio ftatuitine pronior in neutra partem enim octo 
St uiginti feniores illis cum regibus alliiTebatl ut populari principatui repu/ 
gnarcTItum ucro nc tyrannus fieret rurium populi mnbus fauebant. Stcii 
dum ucro inftitutum ac gcncroiiilimu eft agri dimenliofnam quom inxqua/ 
litas nimia ciletlpauperefcp St egeni a paucioribus diuitibus tontumdiisSi de 
litiis perturbarent iperfualit ut iolum omne in medio politu a principio diui/ 
dercnt:5t parili fortione pariq? ceniu inuiccm omnes degerent;Prxtcrea quom 
magis animo uolutailet uoluptacum & deltiaru auferre infrene dciidcrahln/ 
fticutum tertium atq? pulchcrrimu luperinduxit apparatum l quo 
fimul ccenatu conuenicnces ad comuma St ordinata opfonia ac cibos nequaq 
domi diicumbercnt aut fupcrftrata preciofa menlaiqa magnifice inftrudas in 
ter coquojj manus fub nodem longa ingurgitatione ueluti gulofoR: uoraccs 
Lycurgus 
ResJY 
Lacedas/ 
monu De Laudibus Veronx Opufculum 
gurgites impigucfcercntjAtq? una ganeis corporatfcurruli*ate mores corrum 
percntiad omne libidinem faciemq? refoluti: Q uod c5mune conuiuandi in 
ftitutu illud efficittut magni apparatus oilentatio ab oibus eliminari cddifcei 
rctflquom una cum paupere tfpulentus promifeue coenitaret. Ad hxc conui/ 
cretenfes andri a uiris lacedxmoncs phidicia appellanti adolcfccn/ 
tes conucniebantlucluti ad pudicitiae Lcholam deducerent i confabulationefq’ 
ciuilcsa fenioribusaudire confucfccbant.Si liberaliu artium prxeeptores ium 
maobferuatia intuebant iadmirabantqjiiocariqj ipii δί comiter iincicurrulita 
te cauillari iam tu a teneris iniciabant: Praeclariilima δί eiufdem dodrina ad 
conciubia δί fobolem procreanda fuiuExercitatiilime cnim.curfibus δί lu<5la/ 
tionibus ia&ibufq? in matrimonio dari uideban 
turlut queadmodu germinu radix acre acribus corporibus principiii fummit 
tens melius germinatis ita δί hx partus robuile tolerantes honcile iimul δί fa/ 
cileadudrfus dolores rcpugnarcnt.Natos aut nutriendi ius genitori non erat: 
Sed eos in loeu lefchen uocitatu deportabant ubi fedenteslqex tribulibusma 
ximi natu eilcnt.Siquidem iniantem animaduerterent indole pulchralac cffi/ 
gic robufta effictum educari iubcbanttSi autem ignauu ac deformem expo/ 
nendum mittebanttlnfantes no aquatSed uino mulieres abluebant.expcrime 
tu quoddam ipfoal habitudmisfadentcs:Dicit enim comitiali morbo pueros 
aut alii aegrotationi obnoxios admoto mero dcbilitariiac refolui: Q ui autem 
[_ D _ V- 
cflent firmae ualitudinis magis acuere ac firmare habitum : Erat iniuper circa 
nutricesartificiofa quaedam diligentialut nu^isadhibitis infantiae minis infan 
tes δί nutrientes ipfos tam membris ta fpecic liberales ac ucnuilos redderent. 
Proinde ab exteris ad nutriendos filios Laconicae nutrices multa impenfa eme 
bant :Iuuenes ucro publicis educati alimentis non modo ucnationibus δί cur/ 
rendi cert&minelScd tybia δί lyra bythmifq? magis ad pugnam coferutl ficut 
in reconfuerc bcllica/plagas ferio ultro citroq? immittunt j non nullas quidem 
cominus alias uero contortis telis eminus. Erat in iure dicendo contirnc uo// 
cata docflorum uitorum feueriflimaconfuctudo. Erat δί nummi ferrei uti/ 
lis δί oportuna fignatio l ad diuitiarum thcfaurorumq: comprimendam cu/ 
piditatem : At qui humandi minuis optime Lycurgus ipfc conilituic l cuius 
itaqjlegibusurbisillamquinquagdimumannum ufqtufa gratix tranquil/ 
litare 8i gloria prxilitit. 
Inter Grxcorum igitur prxffcantiilimas urbes fummarei athenienfium 
enituitiquam in duodecim duitates a Cecrope digeftajThefcus in unam con/ 
gregaqit.Scd edam Solon uir omni difciplina δί iuilitiainiignis unus no mo 
do confcnfu hominu.Sed oraculi afleueratione iapientiflimus:Athenienfium 
leges tanto temperameto condidinut pari gratiaiqd raru eil:& plebei fenatu 
coponcrct .Imprimis nacj poft Sifachthca lege initiu fauilucjad exteras 
InfKtutu 
ad connu 
bia 
Mos nu/ 
triendi fi/ 
lios. 
Laconicx 
nutrices 
Res.p* 
Arhenien 
(ium 
Cecrops 
Thefeus 
Solon De Laudibus Verong Opufculum 
leges condendas omniu confcnfu legu lator creatus i Draconis dccrcta 
non nilotici calami argutia:non pulla atramenti litura:Scd crudo hyrcani fu/ 
roris fanguinc exarata ob fuppliciorum afperitatem l atq? immaniflima atro/ 
citatem abroganda curauit* Rcmq} Athenicftfium publicamin medimnos 
hippodas ZeugitasSC Thctasldiipartito cenfu ex ordine digedit. Areopagi/ 
tarum a quibus rede Plinio.primum capitis iudicium in Martis uicoiunde 
illi nomen pronunciatum fuit l conciliu uulgatiore fama condituitilicet fen/ 
tiant aliilmultoanteSolonem illud conditutum fuidedegem infuper bifor/ 
mis Cecropis de txclislmaris di foeminx grato di decenti uinculo colligaris 
fanediori conflitutione perornauit profufam ac licentiofam uoluptaturr/fce/ 
damcp libidinum intemperantia i atq; enormitatem legu infrenatione dcleuit. 
Plurima quocp aucdoritate ordinationi accusatifiime profpc/ 
xit:Pod compofitas res urbanasiquom agrorum cultum humano ufui arq; co 
muni hominum focietati pcrnecedarium fore confpiccretiAgreftibus inditu/ 
tionibus non miAore diligentia confulmdDc plantationibus icrobe di apibus 
pro rerum opportunitate difcernensicuius leges xreis tabulis incifemon mo/ 
do Athenas I fed pene immenfum orbem terra&xqu lUfimis fan<dionibus in 
plurima fecula direxitjHx funt Athcnxlubi bonarum artium difciplinx fa/ 
crarium conditurum fuitmbi academica morum di doedrinx floruit eminen/ 
tiffima gloria:in qua poA deduedam a Socrate in terras ab olympo phi!o& ·* 
phiam l Plato decem clariilimis uoluminibus l Aridotelcs o<do politicam or/ 
dinationemiquo truculentam tyrannorum crudelitatem ab duitatibus exige/ 
retiDiuino ingenio perfoluerunt.ampliiiimam harum atq; latiflimam Roma 
nam democratiam concelebraucrunt omnes poetx di feriptores latini pariter: 
di achiui;Qyix condanriflima uirorum rigiditateuitx prodigia pro arden 
tiffimo in patriam amore imperiu pene ad utrofep polos proiccit.Coepta enim 
ab infami afylo in fenatoriam dignitatem ab Romulo ordinataiSC martialiij 
uirtute innixa in firmiflimum tanti regni robur per 
breui conualuit.in qua primu a triginta populi Romani cu/ 
rias appcllabatiRomulus curiatas leges recenti di rudi fandtionc tulit:Dehinc 
fub fuperbo Demarathi corinthii filio ius Papinianu in mediu prodndquotn 
Papyrius uno libro leges fine ordine latas in unum compofuerit* 
Exa&is uero regibus Decem uiri publica aucdoritate delecdi grxeorum 
peritiflimos adiuerc:a quis leges tabulis eboreis auedas pro roftris ad commu 
nem inflitutionem cxpofuerut.Et podero anno additis duabus ex re nataxii. 
tabularum leges dixerc.Ex his nancp duile ius Flauianum elianum aedionefq* 
legis defluxcrunt.fuit di plebifcitutn Q uod ex difeordia plebis a fenatu fine 
aucdoritate patrum ed conditutuxx uolubilis uulgi diffilcultate cura rei pu/ 
blicx ad fenatum deduila. Senatus interpofita aucdoritas fenatufconfultum 
Dracon 
Areopagi 
te. 
Romano 
ru demo/ 
cratia. 
Curiata; 
leges* 
Ius Pap i/ 
nianurn* 
Dece uiri De Laudibus Vcrony Opufculum 
Ius hono 
(t \rium· 
•Lea es 
mulrx* 
Lex fania 
&ali£ 
polrcmo crcauit. Dcm.u ab edictis ius honorariuicn lquod ab honore 
precaris cornuarecurlconihtutu dicitur* Irrogatx iunt in dies lcgcs«p!urimx 
di iin. u!x a Romanoy lingulari appellatione cum contra fumptuarios di pro 
caci libidine marcentes:tu coi?xra fcelerum iontes:ut his finibus luxurias 
cifcruciccntcs xilus coercerentur:Lex fcilicct Fania a faniol Licinia a licino: 
Aemilia ab Aemilio:lulia a Iulioi5C uas finguias non rcccufcndas 
cile coniulro conitituiluclegentes longe recitationis faiiidio afficerent :Q ua/ 
rum faiuberrima iandione omnes qui fub imperatoria maieiiace cenicnt ad/ 
amuilim deguntlregunturiatq: infrenantur* 
f uerunt in eadem Re*p*diuili magiiiratuu fuggcflus:& ad populi coma/ 
nem moderatione di religionis honoreslquippe depulii regum ty 
ranica&l fuperba occupatione confulcsduo imperii gubernacula rexcre:Didi 
ut rei publicas plurimum di optime confulerent:Q uibus deinde ab augendo 
ceniu Ovi fores additi lunt:Q_ui lobolcs familias pecunias ccnlercnt:populicp 
mores rigida cailiga ione regerennatq: tucrenturun fummo di enim rc& di/ 
fcnmineob pcriculolas uiciilitudines fumrna omniu magiiiratuu po/ 
teiias femeiiris djdatoris fu it: cui ut regibus tribuni Cckru iic equitum magi 
iiri militu ceruriasimpio cobibcret:Seceifio deinde plebis a patribus pkbciu 
tribunorum munus crcauit:a tribubus denominatu ad publicam quxiendam 
tuendaq; pecuniam xrarium fibi petiitiQ uxftorcm unumlalterum quxflio/ 
nis exerctndx patiicidium quxftorcm uolucrunuPlcbeia & erat xdihtia di/ 
gnitastqux urbem anonam Judos folennes georum xdes a quibus 51 nomen 
curabanPrxtores fuere duoiAlrer qui urbanis ius dicerct:urbanus*Akcr pere 
grinis peregrinus cognomento dieftus eft* 
Rcucrendior fuit K religionis inulduagaobferuatio quas uana licet fuper/ 
fiitione ia*uosii?amincsiaugureslucfta!esipontificcs forciales:ucrbenarios:Pa/ 
triipatracu maxima fide integerrima fimplicitate per q religiofiifima j. ictate 
colebant Romana non ucro dei cuicuiied laruarum 
illuia imaginibus ab tanto rerum culmine in profundiilima decidit praecipitii 
ruinamtut nunc iola tanti nominis umbra fuperiit* 
Ariftocratia ueru omniu cacftlquefub fplcndido chri/ 
fhane fidei lumine cccptaino fuplbitiofe refigiois fnixa radicibus ad nouiilima 
totius orbis cofumatione ufqj pdurabat.Q ua no colluuies icelcratoRiifed rcli 
qui£ iuftoji ex ardente Italia ab dei flagello recepte pie di fande fundaucrut* 
Ab his ergo crcda ad cella optimatu cuipina fenf m excretis 
terra tnariq?porreda ditioc no auiditatelfed ryranoie expulfa 
humanitate m ppiosJfideauxil.o in i oestfola florctiilimo ίρίο 
res.p*nro xuo nucupari ueriflime pollitdn ea liqdcm ucluti ί omniu 
bonoj: coceptaculu quicqd iuris legu dC aequicx reliquis fugfucrat corriuatu 
Confules 
Cenfores 
Didato/ 
ris dioni/ 
ras* 
Tribu n? 
Q^ufftor 
Aediles 
Prytores. 
Veneto^ 
ariftocra/ 
tia* De Laudibus Veronf Opufculum 
efhea naq? profcdA cfl;:qux non modo ab Aegyptiis l di Indis optimas bene/ 
uiuendi inftitutioncs:abCrctenfibus Athenicnfibus legu ta/ 
bellastueru partim uettigia imitara di dogmata complexal 
cx pcrnitiiTima philofophantiu iuxta ranonem iuris difciplina cxhaufit:& cx 
pluribus omnibus ac peculiarem bene infhtutx uitx ad fuam fuo/ 
rumq? communem utilitatem lelegerit moderationem non id iusciude 
profequitur:Q_uod litigandi uraml& iuris litigiofam xgrotationem tradit: 
Sed fiumma legis rationem iniitam in natura qux iubet ea qux facieda funt: 
prohibetep contraria:eadcm ratio quo cft in hominis mente confirmata di co/ 
feda lex eft Jtaq? arbitratur prudentia eile legem:cuius ea ius cfhut rcdeTa/ 
ccre iubeatjuetct dclinqucre:Bcne ibitur hoc iuredigefta prxfecit ad rantx rei 
gubernationem magiftratus poceftatcm: Cuius tefte Ciceroni hxc ius eit l ut 
di utilia di coniunda cum legibus* Vt eniip magi/ 
ftratibus legesiita populo prxfunt magiilratusiuereqj dici potefi: magiilratu 
legem eiie loquentem;Legcm autem mutum magiilratum:Nil porro tam ap/ 
ptum cit ad ius condirioncmq? naturx q imperium fine quo nec domus ulla: 
nec ciuitaslnecgcnsmec hominum uniucrfum genus ftaremee rerum natura 
omnis nec ipfe mundus potcfhNam di huic deo maximo parct:Et huic obe/ 
diunt maria tcrrxq? di hominum uita iuffis fuprcmx legis obtemperanom/ 
nes atq? antiqux gentes legibus quonda genus imperii pri/ 
tnum ad homines iuiliOimos di fapicnti Himos deferebatur:id maxime inVe/ 
netorum re publica faditatum coipicimustq? in ea ducis principalis poteftas t 
cum fapientiffimis conilliariis prxfit tanti imperii fpeciem ueluti re/ 
gum ucneranda maieftatc prxferentes:quibus magnorum iapientum di con/ 
tinentis di maris.adiicitui ex re nuncupata dignitas. 
Adfuntfinc prouocationc Decemuiri/qux rei fumnif grauifiima animad/ 
uerfionc diffinicntcs:obnunciat magna totius imperii aduocatione Triuuira» 
lisaudoritas fiqux minus diligenti uigilantia pcrfpcda ac ftatuta uidentur: 
in melius referre atq$ emendare compcllens:Confulit in mediu ad Ccnruriata 
comitia innumerabiles conucntus:Splendet quirinali profpedu in 
curia Senatorius ordo. Tuentur orbitatem leniorest di omni uita 
probari integerrimi Curatorcste quoru coetu in demortuus Princeps ciuium 
fuffragiisfurrogatur.Tenet amplififimum forum mille fubfeilia:qui 
bus fepararis per feriem reorum caufis ad commotam urnam paret expeditx 
iuftitix latiifima ianuatCognofcunt conrrouerfiasf di reddunt xquiflimu ius 
tres urbani prxtorcs totidemq? prouincialium ambi/ 
tiofas Imas uelapprobantluel grauicenfura corriguntiatq; rcfcindunr.Q ux/ 
ftorii funt uiri urbici di prouinciis prxfidenres.Q cft ex uedligalibus coi/ 
ledam pecunia in ari ii reponenda curareincruo.q? rei publicx folcrti indu/ 
Dux 
Sapictcs; 
Dcccui^i 
Cofiliarii 
Triuuiri 
Curatoref 
ϊοψ, i udi 
cialc. 
Priores 
urbani 
Pr^tores 
peregrini 
C^ufrto/j 
riiuiri» De Laudibus Veron? Opufculum 
ftria conferuarclfubticcp innumeros ta bonos q ncccilarios*nrbis Venetas tna/ 
giitratusine notiiTima diuulgacioime ligillanm rccenlcntcltediu audienti 
bus pepcriiietjNon libuit iame potiremo prxtcniiie muniniTimi naualis loli/ 
citos prxfccios: cura 66 diligentia clau is ia foribus omnia 
genera tum ad bella maritimaltum ad tcrrcftria contra barbaros 
66 immaniflimos holtes continuo labore domi comparant:ut foris 
opportuna promptai66 ffquado opus fuerit cxcetnporanca in tumultuarias in 
curiones bellorum iit expeditio* Ex quibus rebus illud efficituriut 
imperium his qui lub eorum libera protedtione gubernantur pietati 66 obfer/ 
uatfux fitjexternis uerolterrori:ad quod tyrannica fadtione opprcilutaqua ad 
fa*utis confugium indies concurram* <* 
D 
Nec lunt reticendi monetales uirilquibus ob moderata 66 probata ab om/ 
ni cupiditate uitx temperantia fignandx pecunia: fcdulitas atq; cuftodia de/ 
mandata cft:in iplcndidiiTimacmm officina parcas artificum manus fed labo 
riofas oblcruanubi auri 66 argenti innumera talenta f nguli£’dicbus cudendo 
c? o 
in nummos fxriunturtgrade 66 prxeipuii imperii fuftcntaculum:ut quondam 
philippei a rcgclflauii a gentilicia domoiiic nolfro xuo Troniimarcclli a nobi 
Illimis principum Venetorum iamilus denominantur. 
Igitur mi Andrea nf mediocriter nobis lxtandum cfTcuidctur:Q_uibus 
ccntigit numine diuu fub fodicillima moderatione tranquilla mentis 66 
quiete tutiifime uiucre;Fuerat 66 ipfa inclyta ciukasVeronxlii parua licet 
componere magnistno minori legum magilhatuuq; fandhonc ordine digcfta 
prxcipuo:cuius fcita 66 inftituta e media conluhoft 66 ciuilis iuris fchola de/ 
ceptattu ad agri totius utilem gubernationem:tum ad foreniium diri/ 
mendas controucrilas intada rclinquoiur de cius magiftratibus 66 
domo longiufcuia a nobis habeatur oratio* Stat adhuc imitata ue/ 
ijigia primu confularis 66 femeffiis digniraslqux pro rci.p.negociis 66 referre 
66 conlulcreiiemper parata cos hodie largo uocabulo ciuitatis promiores nun 
cupamusiiunt 66 xdilcs;C^ diligentia fupplicationes:xdes:tcmpIa:uias: 
dudus admirando how ordme conferuare atq; tueri cogit:Curarq; in/ 
dolo malo defraudata uafa:uc Satyrici duo idem apud romanos fuiffe 
tegamur :Iuucnalis;huius qui trahitur prxtcxtam fumere manis:An 
cilc poteftas:Et de menfura ius dicere uafa minora frangere pano/ 
hs uacuis xdilis ulubris:Idem meminit 66 PerCus his carminibus L alo q? ho/ 
nore lupinus fregerit heminas areti xdilis iniquas; Exercent conilmilcm pene 
per agrum porci tatem duo alii xdilcslquibus ius eft delinquentes gradi 66 mi 
tipri pecunia citra fanguinem muldare hi uicos adus publicos atq? priuates 
uias militares fontium flummum aggeres mu/ 
nimenta56 obiices ftudioliilimc procurant.ncrapidiiTimus amuiujarq? toren/ 
Pr^fedus 
naualis. 
Viri mo/ 
netales. 
Rcs.p* 
Veron. 
Cofularis 
dignitas. 
Prouifo/ 
res urbis. 
luuenalis 
Perfius 
Duo fdi/ 
lcs. 
Prouifo/ 
re&duga/ 
lium· De'Laudibus Vcronas Opufculum 
tium impetus eu fjabulis armeta trahat:bouuq} labores; Inter primores ur/ 
bis prxfcdus militu legionibus praefitlmunitiifimas ciuitatis 66 
artes uigilantiifima iolicitudine cuftodit l nocturnos 66 rebus inhiantes 
fures per excubias propellitlpetulantefq;baccbantium atep lafciuientiu iuue/ 
num nimia uini 66 cibi ingurgitatione crapulaq? rixas nodtc uigilanti cuflo/ 
dia coercctdus infuper ftipendiariis fine certa legum fandionc militari expedi 
tione folcatus fuo arbitratu reddatXil iito potiore honore prioris urbani fu/ 
prema dignitaslcui omniu ciuium 66 agreitium gubernatio laboriofa fedulita 
te nodu 66 interdiu incumbit .in clamofo foro pro tribunali fedet prxtor.Cau 
fas audit:ius omnibus confulte induitrie ac feurre adminiflraturusicui fam/ 
ma poteifas parricidas iiccarioslorpncfq; nefandos Sontes reru atq? 
capitis damnareihuic tamen tant£ de capite damnationi coniptia efl. nobiliu 
ciuium odum uiralis fuffragia nigrum poffint ponere Theta 166 
hxc fcmcilris audoritas:Verum quom pnetorius honos perie regalis maieftas 
ob populofe plebis numeroiitatem ad maiora fummas rei gubernandas diftra 
hai :Sedent in diffindis fubfclliis oduuiri iuris atq; pontificii conful/ 
tiilimi: primus ex praetoris carentia quum eius uiccs gerat Vicari/ 
us e(l nucupatus: Alter quaefbor parricidiarius 66 latrunculator perfquiiita tori 
mentis crimina crucibus 66 equuleis punienda offertjRcliqui quo$e 
duo peregrinίlexteri municipes forenfes litigantium controueriias cum prp/ 
uocatione ad praetorem decidunt* 
Nec noftri 'fori duo digniilirna collegia negligenda cfle ccnfcotAlteru peri 
utriufq? iuris iquod feracis matris redolens bonitatem pr£ 
cminentiffimis ingeniis femper memoria refloruit: ho& iam 
tum eximiam fecundae prolis indolem dignoicens Benedicius Romanus Pon 
tifex Max.in ampliffimam dodrinas familiam peruenturam publicam omni 
um artium acadcmiatn conilituit l omnibufq; inllgnibus audorandi conful/ 
tosTheologiaelac philofophiae magiilros largo pontificia benignitatis mune/ 
re condonauit:Altcrum uero feribarum ad didata 66 pragmaia ad teilamcn/ 
ta peritiflime calentium efliin quod nulli datur acccflus: liceat imperiali au/ 
doritate polleat i niii taq aurum igne probatum ab tanti collegii prudentibus 
86 dodiflTimis examinatoribus exadiflima 66 cafligatiifima tum bonaru litte 
rarum itum tabellionatusltu morum cenfura ad tanti officii munus fubeundu 
idoneus repertus fuerit:36 omnem tulerit pundum l ex quo illud efficitur ut 
integerrimi 66 probatiillmi ex nobiliflimis familiis non quxilus gratia j Sed 
huius honoris ambitione dignifllmo coetu afcifcienixiflimeelaborentiadcout 
noilra tempeflate fupra trecentos omni laude probatos uiros in eo conuentu 
facillime inueniasjExornat tertius ciuitatem noftram conucrus: in 
quo femper licuitdicctqj multos Aefculapos atq$ Machaonas admirari :Q_ui 
Prffedus 
militu 
Prxtor 
urbanus 
Curia 
odum 
uiralis 
Duo coi/ 
icgia 
Priuileaii 
um crcaa 
* 
di doclo/ 
res con/ 
ceilum 
Collegiu 
notarioj: 
Collegiu 
medico^ De Laudibus Veronx Opufculum 
omnium artiu eruditione prxftantes non modo languenti* aegrotantium cor 
pora faluti rcftituuti Verum anhelofa fufpirationei& gemebundo iingultu la/ 
borantes homines ad uitam reuocantifugientefq? ab ore animas in pedora re/ 
dire cogunt: Nec tantum hac falubri dodrina patrix & fuis prodeile conten 
ti.Sed uniuerfx pene Italixl& exterrarum nationum gymnalia academiafq: 
tum legendoltum fcribendoltum fanando compleucrunt. 
Cxtcrum cum multifera VcronX fertilitas ad uaria metallorum marmori 
lignorum omniutnlfrugum:In primifq? comcrtia peregrinos nego/ 
datores fxpenumero ad fe accericret:& uteif miferorum mortalium conditio 
ob habendi inexplebilem cupiditatem lites inter ulcro citroq? uendentes mcrca 
tores exorianf’: Domus ex re ipfa cognominata citlin qua maio 
res noftri ciuitarem fuam iuftitia magisq ambitu prxmunitam cupi/ 
enreslprxtorem peregrinu 5C urbani Vicariu ad prxiuditia expeditaiSC xqua 
lance promptuaria e Iegerunt:Cui tres ciues rerum δί multilcios co 
iiliarios addiderunt:Alter xque additus cft minor ai errabundus per 
urbem & per agrum adulterinas merces adueditios aliunde pannos defrauda 
ta ligna q diligentiffime perfcrutatunreofq; poft didam diem antetiudiccs ad 
ptxiudicium cogit4ad femeftre igitur huc magifhratum uiri integritatel 
religionis pietate reru experientia probati publicis totius coiiliiliuffta 
gationibus ui xquitate quada magis q feuera nimium iuris ani/ 
madueriioneexpulfis uerboiis ambagibus i mutilatis 
litium diuerticulislfande induftrieqj diiudic&nt:Exindequom plurimx negoi 
tiorum fraudes in horas increbrefceccnt:Sandiffimxqux funt in manibus or 
dinationes a grauiflimis illis patribus coftitutx funtlut iudices proraptiilima 
expeditione ad rubricam nero uulgus prxfinitos fux 
artis limites ad lineam cudodirctJn his enim quid omnes cerdonum mecha/ 
xiicx manus fine dolo δί fraude exerceantiquom fraus hominum eunda per/ 
nitie corrumpat:Diligenti folertia fandutfi eftiutnon modo locus hic a fo/ 
renfibus litibus fecretuslueru quxcuq? bene conftituta ciuitas talibus conditu 
tionibus commode 'regi gubernari poiletJmprimis ea prxeipua eft ad la 
nificium inter extera urbis noftrx emolumenta lingulare auxiliumiunicu ro/ 
buncertiflima fpeslfirmilTima fuftentatio δί fit δί habeatur: 
pecudum Veronenliu magna iit in ufu uellerum gratia non modo ad 
tutellam ex plurima lanificii copialuerum ob lanx candorem molliciem & ge 
neroiitatem ad purpuram dibapha ad ocecu da farrana conchilia atyriis ah e/ 
nis babylonicifq? piduris magno deliderio expetanturl ut betica fluentai canu 
fium (Tarentum iMyletum fuam ad nos tranflatam gloriam fateantur: Idem 
uniuerfa Italia ingenue fatetur l tum prifea pannorum mercatura Itur ad nos 
amolliiQmis totius orientis delitiis feu laticlam tunica feu togam regiam i feu 
Magiftra 
tus 
merca^ 
Lanificii 
ordinatio 
δί utilitas 
maxima De Laudibus Verong Opufculu m 
prxtextam trabeamlaut triumphalem ad luxuriofiffimu fumptum perquiiiue 
rint:Ex quo illud 5fiut ciucs nollri ex mille per faltus errantium ouium gregi 
bus ditefcantjgrandiaq? peculia exaugeant i nec minus famelicai plebis turbal 
tum carminando tum texendo uidtum pro fcSC charis naris duriter ac parce 
quxrircnt.Poft perutilem huius laniiicii conftitutionem iidem maiores noftri 
omnibus iuftitix partibus conlulentes quae homines ad comunem uitae como 
ditarem iubente natura compellit: Socictarcmcg exparili reru partitione con/ 
gregandam inuitat congrega amqj ne&it roborat aque confir matiConliitue/ 
runt omnium ponderum di meniurarum non defraudandam aequitatem : In 
eadem nancj domo illorum archctypun collocarunt a quo Enguio 
femeftri trutinaellacerta:ifefquipcdx minae atq? dolia ad deftinatam iuili pon/ 
deris di menfurae regula referiunt? ht res uenales fine fraude £qua portione 01/ 
bus difpartianturjDemum domus haec coronato iudicum fcd*ili icribaru plu/ 
teis ornata ad ius reddendum conifituta cft*qux ueluti totius ocellus 
ateg iacrarium di municipalium aurorum imagines ad decorum pa 
triae & perpetuitatem aeternam continet* 
Sedet principio in fuggeftus fafhgio uengranda maieflate diuus tutellaris 
Zeno noftrx urbis quondam pontifex i in omnibus a&ionibus poft 
omnipotentis Dei eiufcg uirginis matris appellatum auxilium fumma ucnera 
tionc prxfamur * Nccj hic antifhtum noftrx urbis eminentem faerx 
relligionis reticendam cenfeboiq» in ca fex di triginta prxiules Ycroncnies:‘& 
diem obiere di in numero per Romani cultus moderatorem catholico 
totius chriftianx rei publicx confenfu in cxlum relati funt* Stant e regio/ 
nc bonarum artium atq; omnis docftrinx quatuor fpkndcntia lumina;Q uo§£ 
primus xmylius macer eft/quem Eufebiusin temporum dimenfoncjVero/ 
nenfem in Aiia mortuunl cflc atteftarur : Nafo uero fibi coxuum inter alios 
uates* Sic concinendo comemorat: Sxpe fuas uolucres legit grandior xuo: 
nocet fcrpensJqux iuuet herba macer ♦ Eumcp troianum bellum ferir 
pfiflc in amoribus innuitiquom in elegia ad eum feripta hxc decantet carmen 
ad iratum dum tu perducis achilemiprimaq? iuratis induis arma uires: Nos 
macer ignaux ueneris ceftamus in umbra l di tener aufuros grandia frangit 
amor«Dcmum elegiam hac ad macrum apoftropha concludit* Nec tibi qua 
tutum uati macer arma canenti aureus in medio marte tacetur amor:Et paris 
cft illic di adultera nobile crimen:Et comes exrin&o laodemia uiro.Si bene te 
noui non bella libentius iftis.DicisiSC a ueftris in mea caftraredis*Cuius diui/ 
na opera ut plurimorum reliqua aut maiorum negligenti incuria aut muiden 
ti barbarorum fxuicia hodie dciideramus;Ab hoc alter eft*C*Valerius Catul/ 
Ius Lyricas poetaicuius monebibles 8i lefbix pafler elegans rcrfusl eiufcg fer/ 
tno quotidiano ufui proprior i di tanta uerborum proprietate fignantur con/ 
Din?*Ze 
no patro/ 
nus urbis 
Triginta 
6 
fex prxfu 
les Vero/ 
nefesTani 
6ti canoni 
sati* 
Macer 
poeta 
Catullus* Dc Laudibus Vcronx Opufeulum 
feriptus illud cffecitiut ab Ouidio 56 Martiale docti nucupationc dignaretur 
nec Au|us:Gel.uir fumma litterarum eruditione cum poetarum clegantiffi/ 
mum non tam audadter quam ueredixifle ueritus fit: Tertius pariter uifitur 
Plinius Secudusfcnior non tam huius pidlurx qux uetuftiffimacill qua om/ 
nium ueterum neotericorumq? 66 fui lpfiustcllimonio V eroneiisiquom Catu 1 
lum libi conterraneum in naturalis hiilorix prxfationc appcllauerit.Libct hic 
fubdubitatiunculam inter non nullos noilri xui dodliilimos uiros quxfi// 
tu non indecoro lubortam enodare:Aliienim Eufcbii 56 tranquilli non parup 
tcftimonio innixi Plinium nouocomcnfem dictitarunt; Alii autem ipfius au 
ctoris certiore aiTcueratione in fu ac narrationis exordio Vcroncnfem autu// 
mat?Licet fane hxc no parua fit prouincia talibus utrinq? patronis fuftentata 
litem dirimerettamen fi paccata animi moderatione a me ucrum audierint mc 
fortaile honorario iure iuile iudicantcm non afpernabunt ♦ Rxfedlis lingulis 
qux in medium non tam penficulate quam minus fcrupulofcab eruditis iu / 
perioribus annis ultro citroq? allara futit:hoc ingenue tenendum arbitror.Eu/ 
febium non infeite Plinium noftru nouocpm'enfcm appellailc 
quippe quom in liquido fit ea duitate donatum fuiilcl66 grande peculiu exu/ 
aruorum folum in cumenfi agro poiIcdiflc:quo quidem incolatu no 
ui comi nomenclatura ab extrariis potiilimum nuncupatus fit. Verum quom 
fuipfius non abrogandu teflimonium plane pcrlego:quo fibi Catullum conrcr 
raneum hoc cil ciucm fuu uocitetiquomq? Vcronx 66 in agro Vcronenfi qua 
tuor 66 decem epigramata quadam uetuflatis maieilate ucneranda fint.in di/ 
cmqjhunc uifanturlin quibus fingulis legere fcil.Familiam muni/ 
cipalem Vcronx extitiilciPlinium rrianifciliiTime remota omni prouocadonc 
origine 56 progenie Vcroncnfem adiudico:Hinc teile iuniore feripiit naturx 
hiilorias lopus diffufum eruditum nec minus uarium q ipfa natura.hoc legi/ 
eadem cu exteris iadlura. dc,fideramus. 
De equcftri iaculatione librum unum : de uita Pomponii fecundi amiciilimi 
duos germanix.xx.De inflruendo pcrfcdlo oratore ab incunabulis uo 
lumina fex.De dubio fermone odio a fine Aufidii baili unu 66 triginta 1 quod 
profedlo mirandum cil.uirum huccqueflribus militiis induilrix fungentem: 
procurationes quoq? fplcndidiilimas atep continuas fumma integritate admi/ 
nillrantemlmaximifqmffidism amicitia principum impeditum liberalibus 
(ludiis tantam operam tam breui xuo dedifle, Q uartus ailat iuxta hos iu 
nior Plinius nepos l Secundus ex forore fenioris natus I hic ut facile conficere 
poffumus auunculi eruditione inilitutus«eiufq; ueiligia imitatus caufas. Cia/ 
riflimus Orator acriter 66 ardenter nec minus ornate 66 polite dixit: Cui ex 
quatuor dicendi generibus Macrobius floridum ucl fuperiori ucl huic maluc/ 
ri§ 4eftinauit,Scripfit ad xquales 66 contubernales amicos cpiftolas qux paf/ 
Plinius (c 
cudus fe/ 
flior, 
Plinius iu 
nior nc/ 
pos De Laudibus Veronx Opufcuium 
fim a dodiffimis auididime leguntur nec ♦ Iniuria i quideml infunt illis aptae 
crebrxq? grauis δί decora condrudio perpolita uerba Si antiqua 
quarum fcrmo eft copiofus6t uarius dulcis di imprimis qui ad legendum ai/ 
liciat;Admiramur iniuper breue uirorum illudrium opufcuium in quo quanl 
to ucrborum compendio tantorum ducum gefta:comprchcnderit non ed ta/ 
cile enarratu:Ed podca in anteriore domus tronte Guarini Veroncnlis matu 
ri grauitate lenii ueneranda facies: Cuius aetate quom bonx littcrx ob triuia/ 
lium grammatidarum inexplicabiles ambages in tenebrofis angulis delitefce/ 
rent l prius ipfe more Platonico multos annos peragrata grxcia exauitifq; ad 
facietatem uerx dodrinx ab prxftantiilimis pbilofophis di dodotibus crudi/ 
mentisiDcmumq? in patriam reditutus eas in apertam lucem tum fcribftido 
tum docendo Laboriofiffime reuc#care cceptauit cuius dubium ed: An boni 
mores:uitxqi fanditas an optimarum ardum cognitio plus trabis prxditcrit» 
Nouidimus autem ex aduerfo iuuenilibus interceptus annis ed domicius Cal 
derinus immatura morte ob commune omnium difpencfium non 
modo a patria feti ab uniuerfa Italia ui emergentes a teterrima 
barathri colluuione litteras ad lucididimu xtheris fplendorem ad manum an 
tiquitaris erutor deduxit: abdrufa poetarum 8C loca ca ingenii acui// 
tate enucleando inuedigauit l ut Satyricum aquinatem a dodidimis l uenia 
tamen dixerim non incelledum immo multa ignoratione a uero le 
dionis fcnfu deuiutn atq; didradum ad prifeum intelligentix nitorem re/ 
ftituit * Marcialem ab hominum memoria iam abolitum Papinium letxa 
Carie fcpultum fcrupolis enodatis fcirpis pueris etiam legendos mira cum 
facilitate reddidit: Profuturus quoq? non modo in pliniana dedione ucrum 
in omni oratoria facultate nifi illum nobis intempediua mors inuidiilcnt: 
Cuius ingenii fupra iuMenilcs annos pcrfpicadtatem ateg dodrinam ad// 
miratus Sixtus Pontifex Romanus ♦ Max ♦ ei grandx annux mercedis 
ftipendium ex phifco pro publica prxledionc condituic ; Q^uo Agente 
reliqua Romanorum dodorum acadcmia dupefadaSC abeiusoredepen/ 
dens obmutefeebat. iam tum mi Andrea nos facile augurari po/ 
tuimus/quom ille condifcipulus noder fub communi prxeeptore Antp/ 
nio Broianiceno dC grxeas SCnodras litteras tanta adiiccndi auidxateim/ 
bibere flagrabat: Dabatur hic ampliflimus campus in quo currentes equos 
ad anelofam ufque laflitudincm defatigare poteram : Si omnibqs libe/y 
ralium artium fiin utraq? philofophia: Si exledi theologia: Si in pon// 
tificio Cxfarcoq; iurc; Si in machaoniis phyilcorum Aridotellibus: Si in 
ftrenuo rerum militarium Robore egregios Si multo nomine praediros· 
Q_uos ingeniorum fgccundiflima Verona protulit4uiros enarrare uoluiff m* 
Sed incitatos fonipedes contradis habenis compreflj: quandoquidem m hac 
Gmrinus 
Veroneiis 
Domitius 
Caldaria/ 
nus* 
Antonius 
Broiani/ 
cus*V,bo 
narv ardu 
litr ratiifi 
mi js. De Laudibus Veronx Opufculum 
prxfatione illud meum fuit propoiTtum atq? confilium ut quoram in hoc fa/ 
crario ftatuas:6C figna inucnerim/eas folum mihi commemSradas fore decre/ 
uenrajSed forfan ea dabitur opportuna occaiio:ut meis di omnium uotis fa/ 
tiffacere aliquando queam:5C utinam:is fim qui patrix tantum prxftare pof/ 
fim quantu uelim* Habes igitur mi Andrea di iitu di omni frugum uber/ 
tate atqj amoenitate prxpollentem ciuitatem noftram:fed illam multo praela/ 
riorem uidcs:His legum di inftitutorum ampliiTimis dotibus exornatam ac 
prxmunitam l ut eam talibus iacflis fundamentis fuffultam fub florentiflima 
Venetorum Re publicatatcj tutella perpetuo duraturam fperemus:Q_ux ti/ 
bi di' collegis tuis plurimu fe debere ueftra induftriatucftra im/ 
penfa:ueftra innata animorum libcralitate his fancflionibus inftauratis poli/ 
ticam di ornatifiimareddidiftisjilli uero a melcui omnia debeoifatiffacflu cile 
arbitror:!! mex patrix ad cuius prxftatiifima prxeonia enarrada cofumatus 
expofcebttur Oratorfnon malignus laudator di minus idoneus inueniar· 
FinisXaus deo di gloria femper. 
Magnifico & Do&iifimo uiro Domino Francifco Diedo:Patricio Vencto: 
artium ac CxfareitPontificiiq? luris Confuldifimo:Veronx prxtori Ioannes 
Antonius Pantheus Sacerdos Veneroneniis:SaLD· 
VOM Multis annis antea tua quxftare loconefcit ingens 
nominis tui celebritas ad nos perueniflct tum ob in florentiiU 
H/J tuo Patauii gymnafiotad utrancp philofophiam: ac humani 
diuiniq? iuris confultiffimi dogmata enixiflime nauatam ope 
m ramttum ob Diui Rocchi non minus ornate q copiofe a te de 
fcriptam cum magno tui ingenio fplendore per ora hominum 
uolitans euagatur:tum imprimisob prxclariffima fuperiorc anno apud Six/ 
tum Ponti.maxi*iiii*Fundlam legationem in qua non minus tua follicitiidine 
confilio 5C prudentia cj Roberti Arimineniis Venetorum Imperatoris indu/ 
(IriajAnimi magnitudine atq? peritia $C felicitate Calaber hoftis Rb/ 
mana moenia diutina obfidione prxmensiDiflipatis copiis:Direptis uexillis: 
captis caftris e medio marte turpiter fugere coactus cfhuobifq; uidloribus no 
mediocre tropheeum ac pene triumphum de fe in modum non 
modo ego· Veru uniuerfa Veronae ciuitas faciliu ubertatejfecunda 
te parente ad prxtur£ magiilratu uotis oibus cxpctebat:cuius 
xqilima iuflicif lance coftanti moy integritate pcnitifTima omniu do&rina^ De Laudibus Verong Optifculum 
eruditione atq* do&rina regeret illuftrareturq*, Ccteru partirti annuit opta 
tisnoilris maximus Deusiut te prxtorem uideremus coleremuslatcp admira/ 
remurJdem qui in humanis ex omni parte perfe&um minime uult interce/ 
pitlne mutuo litterarum ocio tecum perimeremur: Quoindies ab uberrimo 
fonte tuo epoti dodli euafiilcmustQ uod fanc effe&um effc fmiftro belloy tem 
pore i qux idem ImmaniiTimus in Romano agro ignominiofe 
fuperatus in nos uclut truculenta tigris hyrcano furore debacchans.proximo 
autumno Veroncnfem ac Brixianum agrosldepopulatusfola fuga confidens 
intulitlQuem propediem incomparabili potentatu itantiq; fenatus 
prudenti rerum moderatione ac fufeepti belli in ingratifiimum Ducem i£cra/ 
rienfem xquiflfima caufa nec minjis inuicftiilimi Roberti Sanfeuerini multa 
rei militaris cxpericntia;Omniumq; rerum gerendarum fcclip exitu atq? cele 
ritate intemperantix fux ne dicam temeritatis pernas daturum fperamus:Sed 
quom interea patrix mex iuiTis obtemperans prxfationcm in domifs mcrca/ 
torum cfimoditati dC utilitati mex pariter con 
fulens mihi ipfi decile nolui: Et perfricata fronte non ueritus fu m a te petere 
quod non linemagno honoris dilpcndio prxterire nequi bamlFrcctus ea de te 
opinioneiq? tua humanitas meam fuperabit impudentiam:Q_ui his tempori/ 
bus tibi tantum oneris ad cafhgandas meas nugas imponam. Igitur fi tibi 
ab hifce curis di moleibis fuccifiux interdum horx dabuntur:te oro dieculam 
f 
fuffureris qua procrmiu hoc tua folita graui penfitatione atq? acutiffima ani/ 
maduerfione excutiaslcxcuilumq; pcrpoiiasiquandoquidem quicquid tu puni 
cco morfu rafitafieris leuigaueriiq;lnullum deinceps turpem fitum lalebroiam 
rubiginem contra<fturum confidimus:Ii!ud iniuper accedit i q? pallidus Inui/ 
dorum liuor tui perterritus fua rabida lancinatione car/ 
pere aut infirmare minime audebinQ uod rux teifimonio Syngra’phx corro 
boratum atq? folidatum ad amuffim fu erit: Sed potius mufitans infrcndusfac 
interno animi angore fe diferutians hxc qualifcuq? fitdu/ 
cubratio tutius a pluteo euolabitlncc ronchos phorrcfccnQuod fi (p 
tua ingenita humanitate ut fpero fecerislilla fe plus tibi cj'mihi debere fatebitf 
Vale nfi xui decus; Veronx, VII«Idus Ianuarias.fv^GCCCLXXXIIIL De Laudibus Vcronf Opufculum 
Francifcus Dicdus Dodor Veronx Prxtor Ioanni Anjonio Pantheo Sa/ 
cerdoti VcroncnihS*P.D. 
BOGASTL Me Panthec Difertiflime tuis litteris quibus 
! de me honorifice es loquutus:ut praefationem tua in mer/ 
i catorum xdemtux patrixiuffu confcriptam legerem 
quxq? in ea animaduerfione digna excuterem:corrigcrem 
atq? polirem jperpolita uero atq? tranfmittcrem: 
morfus ac liuorem effugiat:optarem equi/ 
ornatiflime tantum mihi ingenii δ£ facudix a deo optimo maximoqj 
datum effe ut lucubratione huiufmodi tuam:& prxclarum opus hoc ex qua/ 
rudam rerum publicarum incremento a te excerptum non dixerim caftigare 
fcd pro dignitate commendare poilcmjtuaq laudatione dignus ccnfcri:Veru 
quom id*pro tua in me beniuolentia fadlutn exiftimcm.tibi gratias ago atq* 
habeo:tum q> me prx omnibus honefta uoluptate perfrui uclueris:tu q? ube/ 
rem copiofamq? prxfationem hanc prius q ederetur mea qualifcucp Foret:eli/ 
matione caftigandam dederisjPoftremo q> nos tanti feceris quanti efife uclle/ 
patrix tibi 5C amicis omnibus ufui quadoq? eilemus:Libellus uero 
tuus multarum rerum copia refertusiquomin tot(ut noftOpublica qu£ indies 
emergunt a me fxpius legeretur:illum profedto ingenio ac tua eruditione di/ 
gnum cenfui:itaut externo laudatore minime indigeat:Plus enim mi Panrhce 
libellus ipfe gratiam fuam per fe tcftatunafpedtuq} fuo probat?icj meo uel cu/ 
iufqua alterius fermone cumulate laudari poilit:fuo igitur 6titur tcftimonio 
6C quidem locupletiilimo:propriumq; redolet nedtar 8C balfama:& quicquid 
mittit India nobis:Neq; certe in eo habeo quid primum aut poftremum po/ 
tiilimum luudem: Q_uom omnia ita eleganter dC difpoiitc didta fint:ut inter 
fe fuaui quadam concinnitate & lepore conueniant;Fecift:i prxterea quod pri 
trium non infuliis feriptoribus faciendum arbitror:ut non uulgaria & qux 
paffim per omnium ora iadtata fcd noua quxdam protuleris:ea uero QCfi ue/ 
tufta ueneratione digna:tamen quia longa quadam obliuione pe/ 
ne extindla:tua operattuoq; ftudio ex ueteribus litterarum fontibus eduxifh: 
tibi habet gratias duitas hxc florentiffima ingeniorum cius 
laudestagri fertilitatcmmellerum commoda:tam apte tam icite ornate 
defcripfefisjLatium uero omne tuo munere locupletatum laudes non contice/ 
fcet tuas:nomenq? pofleritati confecrabit;Q_uum tantum nitorisifid 
ea omnia redoleanttut fpeciofa illoru mundiciesiSC ornamenta obledlare prin/ 
dpem regemqj poffint:In quibus profedto ut de Marone legiturjnec prxeipi 
tem breuitatemmec infinitam copiam:nec ieiunam omnino ficcitatem afpici/ 
musjucy modo copiofam:modo aridam:modo floridam imodo fimul omnia: De Laudibus Verong Opufculum 
ficuti 5£ terram ipfim hic lotam fegetibus di pratis:hic filufslSC rupibus hifpi 
dam: hic harenis Siccam : hic fontibus & fluminibus irriguam intueri facile 
poflfemus:Q uamobrem tibi pro meo in te tuam Vero// 
nam amore ac beniuolentia gratulorlq? cius laudes commcndaueris l ipiaq? te 
genuerit qui cum prifeis tuis conterraneis eloquio ac eruditione concertare fa 
cile poiTisjTe poftrcmo Panthee mi hortor & moneo ii tuae confidis laudi: Si 
mortalium commoda optasiut tempus omne tuum ad feribendum docen// 
dumcp conferaslncproclara adolcfccntiu ingenia ocio tnarccfcantineue inge/ 
nii proflantium dC dodtrinarum afuperis fru 
ftra confequutus efle uidearis: Vale:Verono Kal.Martiis.M.CCCC* 
LXXXIIIL 
Nftau rarum hoc ftatutorum opus eft: Andrea Banda iunsntriuicp 
i confult&iSt mercatorum Domus uicariojPetro Brauo aeddi minore 
Francifco PcriTco:Hieronymo Mofcardo:Bartholomco Dentarino 
induftriaiSt impcnfa in huci quem uidesioilcdlor nito/ 
rem refticutum eft* De Laudibus Veronae Opufcuium 
IN LAVDEM OPERIS: ET AVCTORIS 
CARMEN i PER DANTEM ALIGE/ 
RIVM VERONENSEM* 
1 Oflera quos aliis cineri donaucrat actas 
@ Cum legeret titulos poft niii fata nepos 
Zi ' Panthcc uiuenti prsefens tibi praeftat honoresl 
Atq$ tuum nomen tempora noltra colunt: 
v Hinc tibi facratis quae fplendet imago libellis 
L· Poniturmt poilis poilcritate frui. 
I nunc liuor edax mordaces comprime dentesl 
Hoc uiuis quando contigit ante decus. 
In Laudem Operis i & Audoris Carmen i per Auguftinum 
Capellum Veronenfem. 
Vm patria leges mores bona commoda laudess 
/Gemmato eloquio Pantbee dodte tonas. 
] Ma memor uiuo nulli quod praebuit ante 
Hic °pus atq? tuam dedicatciiigicm: 
Tu quicunq? puras nimium hoc opus infpice cenibr 
Dicq? ud inuitus Panthcus hoc meruit. 
In eundem Audorcm per eundem 
Auguftinum Capellum. 
cc^as xo% oculos ίη imagine Panthei 
tkyI Saecula quam uiuo noftra dedere tenes:^ 
Q. Prius boc paucis aetas conceffit auorum 
St nimis hoc ideo creditur effe fibi. 
Perlege opus loilo iam demum candide cenfor 
Aut hoc aut etiam plus meruiile feres. 
Hic tibi perfpicua fulgent in imagine uultus 
t Hic funt ingenii Panthce dona tui. „ 
Vtracp dant laudem poterit tum illa perire 
litis perpetuum Panthce nomen habes· De Laudibus Veronae Opufculum 
In Laudem Operis & Audoris, Carmen per Dodiifimum*VJacobum 
Comitem Iuliarium Veronenfem* 
HParfa q? in uarias fuerant φιχ imgula partes 
Digefta in nitidum iura uolumen habes: 
And rex debes xterna infxcula bandx· 
Inftitor.hxc folers qui tibi dona dedit: 
Omnibus excuffisolim fruilratus abibas 
_. _ Prxftabit facilis nunc tibi eunda labor 
Obuius cn nitida procedit fronte libellus 
Confpicuus toga 
Prima gerit patrix laudesipars altera leges: * 
Saltem aperi & primx perlege partis opus: 
Templa uias arces mirabere flumina pontes 
Vrbisi8i omhiferi nobile germen agri * 
Hinc ucteres numerabis poetas 
Plurima qux noftrx nomina gentis erant: 
Accedet prifeos inter noua gloria uates: , 
Pantheus Aufonix pallados unus honos 
In primo occurrent audoris margine uultus 
Afpice apcllex quos pofuere manus 
Et dicas tales meruit ii uiuus honores 
Continget qualis gloria pofl; cineres: 
In Laudem operis i &Audoris:per Andrea Ban 
dam iuris utriufq; confultum; 
Vifquisab extremis peregrinus dudtforis 
q Arcus mirat Roma fuperba tuos: 
Atria uerfa folo:Seu quas cecidere ruinis 
Templa Deum:atq? aras;quxq$ uetufta iacent 
Mirandas ftatuas:(lupet aduena apellis honores 
Zeuiidis manusi 
Nos modo miremur uiuos fi fpiricus adiit· 
Vultus aut faciem Panthee«Dodt tuam· 
Ante oculos fpedanda hominum tua uiuet imago* 
Scripta cenent geminos iparfa deferta polos* De Laudibus Veronx Opufculum 
Viuet at ifdc liber:Laudes qui amplcflit amplas / 
Alma parens quibus cn:Seu micat omnis ager 
Infacie hic qux laudat habes:idant omne folum 
Luminibus propriis quxq; remota uidest 
Tanto igit? tibi grata parens Verona labore 
Munera uiucnti foluere digna parat 
Te locat illuftres facer inter Panthee uates 
Inter auos prifeos pingeris ipfe patres 
Sic petit excellens tua uirtus:fama uerendus 
Ordoituis dantur talia pro meritisl 
Pofd cineres tibi maior erit non gloriamulluj 
queat augeri crede triumphus erit: 
Laus Deo* 
In Laudem Operis & au floris per dofliifimum iitriufq? IingU£« 
VirumSC confratrem Virgilitim Zauariiiumjac urbis Ycronx Can/ 
sellarium Generalem Benemeritum* 
IQ uisin hclyfiiscampislumbrifq$beatis 
f Sefus incfl uerfant? ubipbus atq; 
Orbilius libanus fcriboniusjatq? meliiTus 
Cxfarienils item primanus quintilianus 
Seruiustinterpres donatus & ipfc maronis 
Viftorinusiariilarchus Theodorus uterqj 
Sratius:antoni pcflus qux gaudia terranc 
Broian jcc tu u m i fulgenti forte tuo^ 
Lumine tironum jcurbas fi quando reccnfes 
Prodiucre tuis uatcs 5C rhetores antris 
paiTm nunc fcripta legunturJ 
Sparfa per heipcria:ac ambos hypcrionis axes* 
Sub te uirtutum 3i morum documenta bonoj* 
Prima receperunt afclepius atq? machaon 
PlurimuslSC multi quos ornat laurea uiris 
Sed reliquos inter gemini (dant ucrtice celfo 
Panrhcus aonidum celeberrima cura dearu 
Do&oris ueneranda fequens ueidigia magni 
Bandaqjiqui pofdcj defleuit funera lauri 
Immola alexandri geniti quoqj apolhnc dextro De Laudibus Vcrong Opufculum 
Aduentu cugtneas celebrauit carmine ad arces 
Ad reges animu fuperato helicone fuprcmo 
TranftulitiSC patrix manibus fufccpic habenas# 
Hic dum pprxtor celfa ftat fcde fcnatus 
Confulto decretus ubi prxtoria noftra 
Conftituere patres ueteres mercantibus urbe 
ac inter medius cylema furta 
Corrigitis fraudes eius ccniura coercet» 
Atcg fludet primo Breneos reddere pannos· 
Sub precio artificumcp manus punire doloias. 
Ecec uidet Laceras legesledida ptiorum 
In turpi putruiile fitulnullo ordine queri 
Q uid lex certa iubet:ftatuit qd S ante uetuftas 
Tum uero*patrix fortem miferatus iniquam: 
Andreas facili mente probante 
Has reficit legesnftoq? uolumine claudit. 
O.Laus ampla uiriinon hoc mmoreile folone 
Cenfendus leges populis dedit ille feueras. 
Non tamen xternaslfcruatas tempore paruo 
Aft banda a noftris cultas maioribus 8C nunc· 
Iam difcefluras leges reuocauit in urbem 
uiuent donec regna manebunt 
Donec marmoreos athefis defeendet ad agros 
Donec benaci nafcetur mincius undis· 
Pantheus ipfe autem ptffcros fragilem q? iuuentam 
Erudit ambabus linguisluirtutibus ateg 
Et numeris cantare docetfpedibufqj foiutis 
Dicere & ipfa lyra dulci uenufinus habetur 
Argutis epigramatibus iocundus & acer· 
Heroas fi forte canat martemq? cruentu 
Emathias acies aut troia bella tonantem 
Credideris nuper dotes telluris alumne 
Viduris longo fcripfit fermone papyris: 
Venturo has:bandx follertialtradidit xuo 
Difdpulis te fande pater fecundior alter 
Nullus in aufonia dodislfi non pudor adfit 
His me connumerem ifed no ego dignus haberi De Laudibus Veronae Opufculum 
Inter tot uatum confortia facra piorum* 
Qjiauis fonte tuo:quicquid fcio fluxeriuolim* 
Sis animo pater,alme bono maiora parantur 
Broianice tuo felici gaudia cotdi 
Cum bandx di Panthei uariabunt tempora cani* 
Laus DeotFinis 6C gloria. 
Annotationum Ioannis Panthei Veron<miis De Balneis 
CaldarianislSC de Vrbis Veronx Laudibus Finis.