1  \¡h ■  ^■*->:!^ii|*1" -v:











i.* ' •'>   . ' i .'. '',.ií *!' ¡"i :■    ;
"'jí-vi^c ■

<«^;^;í£>..í 
Surgeon General's Office     ;|
Mm¿W(Q i
6UonJú!'.^^<í^ |
N«
r,
i&»
L
&COjGGOQC ^?:<2.Q"2>OQá3Q*3Q(3GG

* 
 

I 
MARSILH
 FICÍNI FLORENTINI MEDICÍ
 atcp Phílofophf celeberrimi,de Vita
    librí Tres,recens iam á men*
        dis íicuq? uíndicatú
            Q.VORVM
  PrimuSyde Studioforum fanitate tuencU*
  SectwduSyde Vitdproducendd.
  TertiuSyde Vita coxlitmcomparando
  Apóloga.
        HIS ACCESSIT,
  Eiufdem Epidemiarum antidotuíytutel*
    quocfíÓñ* ualetudinis attincns*
    Cum omniury timo rertm atqut
        ^tocum índice. "-?;
       * V^U-, ■■  .   :?
        A:-j % % 7/ «o-
3ASILEAEV AEVB  IQ. BES*
  ANNO   M,  D.  XXIX. 
 
 GENERE  ET VIRTVTE  ÍVK.TA
    nobiliitluftriq;Domino RENHARDO
       Comiti Liningenfidc Vueflerburg*
            Andreas Leennius S.
              VVM nuUumgenushominumyuitd
            I nedum fand, uerum & longd fit di*
           tyjrnius quam literarum ¡iudiojíyut qui
            J! ex optimorum placitis autorum fibi
              bene prudenterífc uiucndi normam pd
 rarinUreliquis quoq; rerum pubíicarumfuturis admi
 niflrdtoribus,edmceuper manustradereyQriuuenu
 animispofíint vnfiíUare: tamen nefcio quofitofmeer
 rore idfiaty ut i] aeteris breuioremfortiantur uitam9
 multifuperjlites uaktudinarij degdnt tdmemplures ft
 nitdtisfua negíigétia *ih i^o¡ócti¡^ ut ubiuis id no
 bis dcceptumreftrrifkcilius patiary quam inüeos cut
pamrefimdiypro ipfis cum Homero mquiensí
 SI TSÓ7PlyO¡Op tPllÓH QlOUZ fyoiüt OUUOÚVTJ.
5| h¿uco/j raj cpacr» xax í/ul$OXí,1) Si vO) oaiwu
 Tc^ija'tp aToccfrccA/Wíjj \jttí$ <aovo/J,aAfi'¿X^'/J»
 Huicerroriygencrofe Cornesyfkik medcripojfe}ol'm
te mibidicere meminiyadq; id oper£ tum primum me
defiimrds. Quumuero necdum urgerecejfes,idq; no
tuifolumyuerü etiam omniimfiudioforunomine,hdnc
meprouincidm capereueliSyageUbuit huic utiliimpe*
rio WTW&rert.Kt qwi ommbiii modis contcndis,
                                    di 
      AJÍDREAE  LEENNII
 yt me Índiceyfludioforum confultum pat falubritdtU
 tiufcerei quandoquidemita uityaftionemfufcipio^js
 certe labor nos diufatiscj; exercuit.Excujfa tándem
 profeponlslio^rdTVbeiJía
 ñikybos tibi deligo Ndrfúij Vicini de Vita triplici lim
 bros. Autor profeéb míhiuifus,iudicio tuo acrinon in
 dignus, erqui multorüteraturnunfais ftudiofortm
 peraccommodu^fiábkttis tvneisty liber?emaculdtior
 prodedt in lucem.QU£ en'm eius autoris inpublicum
 bucufq$arfafuntexemplaria, adeb mcndis refért<t
 funtyUt eorum que benefcriptamtlus propémodufit
 ufus. Nos fecusytantiuirilucubrationes a carcinoma
 tis liberas,'mpublicuedendas curauijfe, fquusLeSkr
ficikdeprebendet. Vr£teroperas,additi fimtcbara*
 ñéresfupra modum ekgdntes, loannis Bebelijfokr*
 tiscbalcograpbi. Quorumiamtibiguflum  praberc
 uoknSidb unguibuslconéquoddicifokty eaquepar
 turity£flimdndd m médium una dedit. Porro boc ope*
 re tibiconciliando, non cjl quoduébementerdnxijfm
 musyquü id epijioUris noftrdt angujlia,o- res ocí/th
c-idvfHp ccí/\«. Marfdij  iudicio amplifíimo  Ángelus
Volitianus inquit, ceu Orphei citbard Euridicen y it<t
iüiuSyVldtonicafdpientidm ab kftrisrcuocdtam^De*
mum iüius laudes boc dijiicho efl executus:
Mores yMgcniwm,MufaSyfcphiamqifupremm
   Vw uno dicam nomine jMarfilim.
                                        VC4 
      EPIST.  NVNCVPATORIA.
 Íí e a qu£ iugi lit^rarum cognitionc, improbis fudori*
 busylonga auiprudcntia experimtidcfc adfecutu$>M.e
 dicüifhtec pneceptafiudiofu máximefahtbriayhoc
 exiguo fifcefie appofite iunxit atq¡ fotdere nexuiU ut
 dubites (remfixius ajlünans) num ntAÍoreidfierip9
 tueritfolertid.Trijiriam uit£ profoidens tribus hifct
 UbeUiSyquanqudmfinguUsfeorfumer fine altero fum
 maneathonosy ita tomen dlter alteñus partes tuendas
 fufcípityUt JWtáx*^ TH^\}ÓVHTí§<X.7TfííXü) VHd*
 gis tutumjuerity quam borum compagematquefocie*
 tatis nodii dijjoüujfe.   ?¿ítdi(> \irty'm'0 Depafí'm
 grajfantibus morbiSyliber non minus quam caten bo
 n£ tuend£ ualetudini utiliSy quem nos addcndum cen*
fuimus ueluti auchnum-, ueriti ne quod iüe tanta indu
ftria orbi confuknsjn mcdiuprotulerit,tempus edax
 rcmmydbforberet. Quantum uero nobisexantlatum
fuuigilaruinhocautoreprijtin*digpitati rcjUtuen*
 doydicerefuperfedeo .Qjúbuscarcinomatis atq^ uomi
cis cicatrkes mduxerimus, isjkcikperfykiet, qui no*
jira ueteribus efi collaturus, quem penes iudiciu efto.
 lUujirifime Comesju non modo dignus cui has dedi*
 cem opeüas occurrijii,fed plañe  uifus es aptusyut qui
fimul ubi naólus aliquid ocij fkriSyid libéter te m e_m
generis kttioneomnepofiturum, compertübabeam.
Iduero ipfum m IkemprafldSyUtfi quis politiori bu*
tnanitatifmat)ab eo tibi uere gjratukndum exifa*
                                    *  5 
     EPIST.  NVNCVPATQRIA.
mcm.Texercm hk tuarum uirtutum fujiorem cdtalo*
gum,nifi tccum agerem, qui fciam immodcrdtioris te
Uudis contemptoréycy ejfe bonus potius quam ufyeri
mauis.Mihi autem uolupe cftyquum me tanti é>s te fie
riperfyicidmyUttudhumdnitate non modo^dddltiora
conantidddasanimumyuerumetiamnihil taleprome
ritumymagnificentia tua iuues. Scio equidénihil in me
ejfe eiufmodiyquod te ijla genero fitdte atque dignitate
uirumyad amicitiam meam expetendam adducere de*
buerit,non tamen omitiere pojfumyquin ifio tuo uel be
neuokntia ueliudicij tejiimonio deletter plurimuyCT
de eo etiam tibigratias agam mmortaks.Ex bac ref%
tile quoq¡ inteüigoyquam non fim expeéhtioni de me
tue reftonfurus-. Cui taméyUtifyeroyfatis a nobi/s quo
quofet modo }fi uel perpetua gratiammi memoria*
uel uüojludioru nojlrorüfruólu tejlimonij tuilaudem
   fujlinere dtq¡ tueripotero.Valefelix Studio*
        forumMoccends>erhancnojlrti
             opeÜamboniconfuki 
INDEX  TOTIVS  HVIVS  EN>
     CHIRIDII   NOVVS.
            Cidd&jiypti
            cd cofbrtat fió
            machim. 17
            Aegrotantis
 amorfidesq; erga medicum
 plurimum confert.u6.ziy
AeriseleñioaduiU  longitu
 dinem.66
Aer temperatusferenus^flu
 diofis ufui.zj
Aera Solé tenuatur.16
Aer notturnusuitandus. 70
Aer qualis ambiés talis in no
 biseuaditfoiritus.103
A'érefyiritus nutriri. 101
Aerpracipuumdlterdns cor
 pus.lbidem
Aernoélurnus ftiritibusini*
 mkus. 160
A'érueñcnofuSy quomodo de*
 cipiendum.z6T
Aere puro pejlis non confi*
 ¡lit.z6+
Aetates quinqué.&g
Aetati cuilibet iuxt¿Lun&
 témpora confulendü.i^y
Aetites lapispartumcit. 170
Agarki uis er laus.yí.yir
Akñor'ij lapidis uis ex ~Dm
 fcoride.i$r
Alimenta aured.76
Alimentaeuchynu. j$
Alimentis utendwm nonfkilt
 putrefcentibus.66.67
Alimenta fimilidi corporifi*
 miliconftrunt.izi
Aloélotd.67
Aloe effkacia. 29
Aloeticé pilulx. z$.yo
Aloéfubfldntidprobd.iS^
Aluiajlriftioris remedia. 97
Ambr<e facultas.?^
Ambra C7 mufcus fiypticam
 habent uirtutcm. ibidem
Amygdalinü lac meldncholi
 cisejlo familiar e.zr
Amygddlinwm  lac fludiofc*
 ru menfisfamilidre ejlo.ty
                4  4 
                 INI
AngclusVolitianu*<iJ7
Animum cogitatiane intentu
  Corpus fkre deferere.y
Anima prtdita omma uiuen
  tia.u?
Anima fyiritusfimes.zw
Anima uirtus per quintam
  efjentiam dilatatur, m
Animorumduces.z
Animalis uirtutis confortan*
  diratio.i+j
Animalid nutrimenía futura
  quomodofagmes, 6j.66
Animus adipe wfanguine
  fuffocatus eeeleftenihil per
  uidet.ij
Anima mundi crfleUaru d£*
  monumqi düiciunturcorpo
  rwnfórmis.117.11$
Anni climatterkifeu decre*
  torij.100.10p
Anni initium undefu/mant
  Ajlrologi.  zos
Annusfeptimusquifo¿ iudka
  torius. 109
 Anulosfkñoi certa mfiuxu*
)  E X.
  tpftctldrumnomwibus df»
  peüatos y prifci magniféce*
  runt.uo
ApoUonius eentéfimum idnt
  agens annumyiuuenempraí
  ftrebdt. in
ApoUonius dnuli ufucentu
  annis uixitiuuenili forma.
  m
Aqu£ wtid* afteftus ¡ludio*
  fosrecreat.zá
Argentumfubijci Luna, 193
Aromata cordialia. 74
Aromática cordi alimntum
  fuppeditant.ioo.101
Artium expcrimentumftl*
  IdX.JQ
Ars perfiéidy nifi uit£ longi*
  tudine non contingit. yo. n
Aj]?ettusoppofitus,ij6
Aftrologos dejieUis uit£ con
  fukndoseffe.no
Afbrologk Medico neceffa*
  ria.\}%
 Agronómica diligentia in ui*
  Udttibmbus kuddtivv ¿40
                 Ajlrorim 
                 I N  D
Áfirorumminas cajfaripm
  dentia er temperantia. no
Atr£ bilis proportio.io.u
Atra bilis dúplex.?
AtT£bilismorbi.\o
Air £ bilis nox£.$4t
Atr£ bilis uitand£pr£cepta
  *5- z+.zj
Atra bilis quomodo ingenio*
 ■fosfaciat.1z.15
Atrabilisquopafto  caducat
  ingenio, n.13
Atra bilis ingenium Idbefa*
  ¿ldns,non repente educida-,
  fedpduldtim. 34
Atrd bilis tevt£ dfmildtur 6
Afír£bilUcurdtio. 34.37.56
Atr£bilis qualitas wreme*
  dia. ¿4<¿j
Aukenn£diftum. 178
Aurum loui %r Soli attinere
  195
Aurumeffe Solifimik. i¿7
Aurifacultates. 76.318
Auri potabiÜs defcriptio.. 76
Auri potabais ficiendi ñor*
 EX.
 ma.lbidem
Aurordfiudijtdmkd. 17.x*.
Autoribrn kgendis horda»
 commoda.zi
            B
     BAlneandi opportum*
       tas qu£potior.ijy
            C
C Alomad humores A
       peratura.y5.j4.
Calorisnaturalispabulu. tj
Cankiei non ómnibus ídem
 tcmpus.96
Canorum m iuuenibus ortos*
  96
Canis rabidi  morfus curatm
  78-79
Cdntus atharaq; jkultdt*
  zj.z6
Cdntum afficere.zzi.izif
Cdntus foúmen laborum.^
Cantus O" uerba magna uim
  ad bcneficiüccelefte captan
  dumhdbere.z17.ziS
Cdpitis doloris medeU.yi.^M
Capitifouendo mvdkin*.$L
          4   1 
                 Í  N D
Capiúspcñendi ratio litera*
. tis obferuandd.n
Qápricormis medkinis aducr
 fus.1y7.jjS
Carnium abufus interdicitur
 65.6*
Carnes fenibusfalubrcs. 64
Catarrhi remedia. 31
Caufehumoris mclancholki
 J.6.7
Caufapotentior ypromptior
 adager.dum.n^e
C£p<efuccofcriptas literas
 dkitefcentesyignis prodit.
 207
Chelidoniuslapis curat me*
 lancholkos. 231
Chrijlopborus Ldndinus ora
 tor.zj 7
Chriflus per ccelum anima*
 lidqux-uisadmedkinam in
 fligat.zjt
Cibis adobrutus animus ni*
 bil tenue parit.vj
Cibus nimiusfaeculationi of*
 ficiu \J,l6
 E  X*
Cibus qualis vquomodoflit
 diofofit ex ufu.z6.z7.zS
Céofampto non protenus la
 cubrandum.z6.zS
Cibifumendi qualitas er or*
 dofludiofis obferuandi.zá.
Cibifenum.%0
Cibibumidiores quibusfint
 condiendi. 67
Clyfieres adhibendi anteuc*
 n£feélionem. 40
Coclioncmpr£c£teris ubiq¿
  curandam.jj.j6
Coélionem remora.ntid.j6.
Coóiionis necejfitaszrufus.
  ibidem
Coelumterr£maritus. zjS
Ccelipotentia in inferiora.
  187-188
Ccelifigur£ efficdcid.196.
  197
Ccelu dgere poffc uel in cor*
  porc.duriffimd.190
Cotlum ipfum temperdtiffi*
  mum moderdtur er tempe*
  ratomma. ¿11
                   Ccelum 
                  I N  D
Ccelum fuis ¡mere inceptis
r 252.235.erc
Ccelum quomodo agdt mfpi
  ntuycorpus CT anima. 230
Coció fimilioresyampliores
  alijs dotesrefirunt. 231
Cceleftium dona quomodo ai
  nos defcenderedicamus.z^i
Coekfliu uultus, uires infirió
  ribus imprimédi babere po
  tentiam.19ae.19j
Cakjlibusnos feptemmodis
  accomodarepojfumus. zzr
Ccekflipotejlate cr radioru
  uiribus imagines putantur
  uimfortir i.iS7*SS
Cana fumpta, hora una uigi
  gHUfdtcjl.zS
Cogitdtio intentdiCduedd. 9 j
Coitus fairitus exhduritfubti
  ksyZj-c£terd eius mala. ir
Coitus acibo protenus dige*
  flionem impedit. yj.f6
Coitus epikpfi£fpecies, 278
Coitus comitiali fimilis Hip*
  pocratis fententid, u
E X.
Colores potentes qui.iér
Color uiridis temperdtifíi*
  mus.Sj
Color uiridis fouetuifum.$4
Confiñioaurata. 77
Confbrtatiua ¡ludiofis neceffs
CoraUorumms.169 (rid.$t
Cordidlidfbuendis fenibus.
  75-74-7*
Corporis o1 anim£ £qualU
  tasferuanda. 9Z
Corpora cozkfiid imprimut
  nonunquam corpori nofiri
  ad eligendtí fiepe quod me*
  lius eflyetiamfirationem fi •
  nemq;nefcUmus.m
Corpus dulcedine, foiritui
  dromatkitate nutriri. 101
Corpora pejli obnoxia. 270
Crocusfolarisefi.166
eruditas ubiq,uitadd. rr.ytf
Cruditds periculofa.lbidem
Cruditati quomodo medea*
  mur.já    D
       DUtapefie correptu 
                 I N  J
 T'Utamelancbolici. 24
 jyiftamificultatcs. 170
 Decaniptanetarum. 114
 T)emocritidiclim.$
 "Democritifiñwm. 104
 Democrituspañis calidime*
  dulla uitam quoadpkcuit
  remoratus.71
 Defiitidtionis medeU. 31
 Dks uigüi£ dkdtdyttoxfo*
  mno.17
 lyeificientes adiuuant.z&
 ttigcftio bondiUitttradixyne
  cejJariddduitam,j6.J7
 t>igefiiones qudtuor.17
 X>igejlio qudrtd qualia exi*
  &t.S9
VOigejtionis qudYt£uebicuU.
  tfi
           E
     EBrietatisnoxa.jr
     Ebrietatem furibudos
  /acercar
E.dendiregula.6z.6},64
'Skftuaria tutiffima .41
tiefiuúrüm admodum falto
>  E  X*
  bre.106               >
 Ekñuarwmprofenibm.io¿
 Eleñuarium ex pineis nuckU
  71
 Ek&udriwm Mefues.+z
 Ekmentdris qudlitdtis excef*
 . fum nullum ineffe codo. m
 E/ixer.150
 Epidemi£ ortM cdufe.z6r
 Ejfentitquintemdterks.
  121.122
 Euchymicibi. jS
 Eufrafia oculisfingulare
  prtfiditmji
 Excrementomm tarditas
  perniciofd 48
 Exercitij ufus ,J7
 Extenuatis uigilk quomodo
  mftifttrtf.44
            F
     FAcultdtes ndtur£ qua*
      tuor.141
Tdtigdtiomala tumcorpork
  tumanimi.zz
Tides mirificam habet poten*
  tim.í$ 
                 IN D
fieles mediciné efi uita.i$
ítdem in imdgines plurimum
. confirre.z16.z17
Figura uniuerfi quomodo fifi
 brkdndd. zoS- 209
figutdrüincóelo defcriptio
 Vordo.ijj
Tigur£ m erfub calo quam
 uimhabe¿nt.i9^.\9J
rigur£ccekjles antiquitm
 imaginibM impre¡¡£.i9S
TkutbiUsindicidw
fomentumfeni mirificum.71
Irittionü fingularum facul*
 tates ex tíippocrate.zi
Truttus ex cditis kcisfalu*
 briores.66
fruéluum bumidiorwm eflo
 paraorufus* 6z
           G
      GEntiUso-dliorwmco
       pofitur£ contra pe*
 ftem.z79.zS0
Glycyrrhiza cakficit ©" fe*
 frigerat.iáei         (7*
Glycyrrhiza fenibus apta.
H
 E X.
Gradusfeptemconctíianü
 Juperos. 218219
Graduu dommiplanct£.i6*t
Gratiee ttesconiunBa lupm
 terySoUVenus.ty
Gufius reftaurandi medid* ■
 n£.&
           H
      Abitdtiofenumqui
       fecñet.66
Hematito imdgo contra uem
 nend& morbos.\St
Kebetudinisatq; obliumis
 medeU.ty. 46
Hebraicur uitulum duréú'm
 Aegypto extruxerint.i7f
Ueüeborus in Anticyrdfum*
 ptus mnoxiuSydlibiueroue
 nenum. 66
Ueüeborus purgatocculu
 proprietate. 215
Ueüeborus rite ddh&itus
 purgat er iuuenéftcit.ify
Hepatis cura habendafim
 (fro/0.3.4
Hcr^litidiclmm.u 
                 i  N  :
TLerba cor confortantes J90
Hercukilapidis natura. iSz
VLerodkus uaktudinarius
• prudentia uitam uixit Ion
  gauam.ji
Hefiodus a calumnia uindka
  tur.67
aiarchédicTum.i-,1.
Homo quatcnus calo confbr
  misuiuityeatenus reportat
  {pcakjliadona.zii
Hominis natura fecundu fiel*
  las.izj
Horafiudijs opportuna.zo
Horarum ckclioquiduakat
  173
Uortorum nemorumq,- ufus
  fiudiofis conuenit. zj.z6
Human* ftecki proprktas.
  124.127
Humidiores epula aromati*
  ciscondiend£.6z
Humor quomodo naturali ca
  lori cotemperandus .75-74
Humor naturalis quibus cau
  fs arefcxttuel exmdet. j y
»  E  X»
 Uumorum purgandorumób
  ferudtio. 141
 Uyacinthmafulmine tutum
  reddiu 70
 Hyacinthus animum exhiU*
  rat. 27
           I
   IGnis ufus m pefiilentiaü
     confiitutionc.z94
 imago efficacior qui fiat.
  195.194
 Imaginum uires fecundu pri
  feos. 181-182
 Imagines fecundu prifcos,ele
  éfa hora fabrícate funtuul
  tibus cakfiibmfubieft£.
  i74i7r
 Imaginum uirtutesatq; medi
  cinarum.iSi-iSi' U'c.zoz
Imagines quantam uim babe
  re putentur in jj?iritum,cr
  fyiritus in eas.zis- ere.
Imaginu uis infyiritus.ziOp
Imaginationis intéiio in medi
  cinis maximi momentizi7
Imagim imprimnd£ aptU
                    tufa 
                I  N  D  E X.
 tufo eumfieUis.195        It*dkümartiumdiffkae.r9
imdgjinimfculpendarum ri*  Júpiter generationvsprin*
 tus ¿ntiquitus. zoo. zn      cepy.142
imnoderati ad mediocritate  Júpiter omnes mtur£ poten
 redudio.60               tiasiuudt.i^i.i^z
IndidSdturnofubietfa.zzS              L
inferiora calefiíbus, uelint   T  Acfenibus ex ufu. 77
 mlintfuntfubicfa. 17?    X^LdcpueÜ£fenibusco»
Infiuxusdlioquindturalesydr   firre.77
 tecompdrdripo¡[e..z4>4   Ldc amygdalinum.+j
Ingenium V memoriam con  laboribus rufiicis nonunqu*
 firmantes medidme. 28      «ti ex reefifanitatis.77
Ingenium quifq¡fuumfcrute*  Lapidumcertorumpotenúa
 turwfidusyutprofteread    178-19?
 íllnw pr£fcripttíagat. 232.  Ldpidis é drdconis cdpite
Ingenio plurimu confirreno    exeñibifiorid.iS^
  ¿lurnufomnuy obeffe diur*  Ldurus a fulmine tutd.179
  num.16.17.&C           Ldzuli ldpidis uirtus.109
locmor'isfirmandiprxceptd.  Liquentiumconditio.z6o
  ,i5.                     úterdti quibus uiuánt obno*
louvsgraúam ambire femper   xij morbis.4       ^ (zi
  fiufiumydliorum non ¿que.  Lucubrdtionibus aptu teput
. tA0t                    Lucubrdtio noékrnáfiudio*
 louisgrdtid ínter Solem Ve*   fis inimicd.16.17.1s.19
  neremqymedid.i}6.159     Imdtquautatesperfutem
 tomdMfmpUcia.1q.16j     poraquatuorm 
                 I  TI
Urna cmfus diumimpartet
  quatuordiuifio.159
lxma Soli iunéh ab eo cdpit
  uirtutem uiuificam.i$s
lMnaqualitates fecundu qud
  tuor atdtes. 143.147
Umafub aliquo figno exifien
  fe, caue membrwm tangere
  ferro uel igneycuipraefi iU
  Íudfignum.ij7
tunares populi.zzS
Xmx ficcdydnima fitpientifíi*
  ma.it
           M
tv /r "*£** <fypk** 2*4'

fJidgim quem dkdmus. z^6
Magorum medicin£.ioS
Wiagncsqwrfirrwm trahat
  182.185.
Marathrum uifwm dcuit.51
Marathro ferpentes exuunt
  feneóhitem. 7J
Vlarathrü dulcefenibus pro*
  dcffi.lbidem
toarfilijpatcr medicusmuU
)  E X.
  tospefiecotreptos refiituít

Materiadift>ofita,agens cito
  fortiturefficlum.z6S.i69
Matriásad odores mutaüo,
  ior
Medicina exordium.zzo
Medkinis quam imaginibM
  firtiores ejfe uires. 1S6
Medicina corpis anim£. 9*
Medicina calitus acquifita*
  er earundem uirtutes.z76
Medicina ueneni difiipatiua

Medicina fingulis mébrUco
 firetes exftiritibus.z&.we
Medicina acris excefiutem*
  peí-antes.zr
Medicina fenwm.93.9^.0'fi
Medkind mágica pro feni*
  bus.ioS
Medkina liquida.^ .40
Medicina purgdtoriam quat
  do fumere expedit.u$
Medicine contra pituita.}*
McUncholiadupkx.9   .
                  Melón* 
                  I N 1
toetdncholküfndentid.6.7.
MeUncholid vrpituitd abun
  darefiudiofos. 7.6.7
Meldncholicifiunt literati
  multisdecdufis.6.7
Mclancbo lieos ingeniofos
  ejfe.s. 12.13
McLncholich plurimwmcon
  tempUtionibus dediti.6.7.
Mehmcbolid temperaxa»ui*
  nofimilis. 11
Meldncbolia aquabilitds. 10
MeUncholia adufia quatuor
  fyecks. 9
Melancholia noxa.j.10.11
Melancholia obfifcatfpiri*
  tus. 9. 10
Melancholia utrinefa uitan*
  dusexceffus.il
Melancboliam augentia.z$
Melancboliam foluétiaphar
  maca.$j
Melancboliapurganda Ga*
  leni praceptwm. 54
Melancholicumhumore foU
  Hentesmedkinay.tf
 E X.
 Melancholicus humor vnuett
  ratus quomodo irritandus
  wfoluendus.59
Melancholia uino molfin.24
Melfiosfiorum. 104
Mel aputrefiñione tuetun
  104
Mel cibusfembus dmicus. 80
Membrorum fduendorumr4
  tio. 146.147
Membrd er uires iuuantid*
  28.29
Membrorum p rincipaliu me
  dkina.zS>i9.30
Membrd quapraápuefiu*
  diofo curdndd.^.if
Memoridm tribus iuudri.tf
Mentd recensfipirituifaluté
  ris.106
Mentís dgitdtio cerebrum
  exkcdt.6
Mercurij qualitas.r
Mercurius Solis bonorupdY
  ticeps.146
Mercurij profopopaia feni*
  bus p erfuadentis. 87.88« 
                   IN
 Mercuriales nomines quaks
 1 potifiimum.ijj
 Mercurialiafimplkia.izs
 ÜlortKcaufa.jz
 Mortem naturalem diffirri
  poffe y Afirologia er Mfdi
  corumprafidio.no
 <Mundus animal. ¿47
 ^Mundi fpiritus quomodo at*
  trabatur. 152
 Mundi tres colores.207
 Mundi concordia. 124
 IMundi corpus ubiq¡ uiuu.119
 Mufa uirgines cur fingantur
 '17
 Myrobalanorumfacúltate*.
 '25.24.27
 Myrobaldni condita melio*
  res. 107
 MyrobdUni iuuentutem con
  ferudnt.169
 MyrobdUni feneélutem mo*
" rantur.zf
           N
N Atura nofira a'éris
       quaUtatcimitatur.17
3 E X*
 Naufea cura.14
 Noxfomno tributa9 uigilU
  diei. 17
           O
        OBleñamentauariafe
         ni captanda. 70
 Obliuionis remedia. 47- 46
 Oculis grata. 87
 OcHÍoruw caligantium mede
  la.$z
 Odores fpiritum recreant.
  87.100.101
 Odorefolo quofdam uiuere*
  100
 0<forttMfnVttMo4
 Odor uini ante omnes nutrit.
  107
 Oííoro meldcbolicisutiks.zT
 Oleumde fcorpionibus  confi
  ciendi norma. 297
 Olympius Magus cotra Vio*
  tinum Roma difputans futi
  ipfius telis cofbffus e/l.204
 Opportunitas Uud.dtd.17z
Ordtioni mdgnam uim  in*
  #•¿4
                     OHÍ
y 
                   I  N
, OuiuiteUusfanguinem repa*
  rat. 70
_»Ouifacultas ex Auicenna.6^
             P
      PAeoniam comitialicx
       fuá uirtute occultd me
  deri.169
 V anise fio duplus adoua,tri*
  plus ad carnes, ore. 6 j
 Vdnthdura muentorApoüo*
  nius. 182
 Vanthaura omnium in fe U*
 ; pidum uires continet.179
 Ventapbyüi uires. 170
 Vefiis quid. 264
 Vefiis figna. Z73
 Vefiis uniuerfalis V particu
  Uriscaufa. z66
 fefiis fomenta. ibidem
 Vefiiqua corpora obnoxia.
 t  264.269.270
 Vefiis ex alio in dlium tranfit
   170
 Pefiem ex dlio in aliadomu
   tulere files v canes.z6S
 fejtisé térra prodeuntisfi*
3  E-X.
  gna.z67
Vefiilensuaporqua ratione
  bomimeontrarius fit. z6+
Vefiis Florentia magna. 271
Vefiis figna. 171.z7z.vc
Vefiis figna indicatiua curfil
  Ucia.z7i
Vefie laborantes cur fibi ali*
  quandofani uideantur.zTz
Vefiis augmentum fecundum
  luna quadraturas. 297
Vefiis curadi rationes per fan\
  guinismifiionem. 299.500
Vefiis curandi rationes phyfi
  ca.z96.z97.vc
Vharmacumuix mouere ubi
  Luna cumloue. 141     ;
Vbabus v Bdcchus fiatres»
  uta longeua confirunt. 111
  112
 Vilula aloética fiudiofis con*
  firunt.z9.10
 Vilula áurea fiue Mágica,
  36
 Vilula adfoluendam melan*
  eboliam- 36.57.38
               b   1 
                   i  n  :
 Vilula theriacdles.zs 7
 Vilula Mdrfilij.zS6
 Vilula pefiikntidles. ¿83
 Vilula Nicoli.zS^
 Vinei nucleifenibus familia*
  res. 71
 Vincomnnuclcorum prapa
  ratio. 80
 Vingiiescito intcrire.6$
 Vituitaindicid.ft
 Vituita v dtra bilifiudiofos
  effeobnoxios. 4.7
 Vituita uitanda pracepta.
  22.25
 Vituita expurgadapharma
  ca.50.35.98
 Vlanetarum digtútates mfi*
  gnis ad ufum medicinarum
  obferuanda.izj.i 72.174
 Vlanetis quomodo debemm
  uti in medkinis. v¿e.iyj
 Vlanetarum aft>eftus. 157
 VUnetarum fines. 175
 Vlaneta quando fortes.143
VUnetaru oppofitiones. 146
Vlaneta inimici.94
) E X.
 Vknetainterfe mimkiyquo*
   modo intéüigatur.9^
 Vlaneta finguli quibus uirtu*
   tibus cómadentyofjkUnt 'ue
   157
 Vlanetarum quifinguhs mem
   brisprafint. 177
 vUnetarumunitas. 143
 Vlanetarum fmgulorum fiu*
   dia.izS
 Vlaneta per ordinem infanti
   dominantes. 10 9
 Vlaneta contemplationem in
   uantestres.16
 VUtoab loue phibfophos
  proficifci ait. 138
 Vo'éticas ¡ores abfq;¡urore
  fiufirapulfari.s
 Vororum apertio v oppila*
  tioiuxtama.ld.z96
 Votionis ddcibwm proportio
  debitd. 67
 FroWewiii.78.79
 Vrobkmdcur metattavla*
  pides non generent. 130
 Vroducenda uita9 harmonU
                  confort* 
                   i  n  :
  eonfirt. 93
Vueri vfcernina cur pluri*
  mumpefie capiantur. 270
Vuluisexfiuéltbus humidio*
  ribuscorruptionem praca
  uens. 67
Vuluis contra pefiem. 304
  307. ere.
Vurgatb repentina uebe*
  mensq; uitandd.51.57
Vurgatio bilis atra.56
Vurgatio exquifitafenefeere
 fkit.97
Vurgarefub quibus fignis co
  ueniat.i$s
Vytbagorapraceptd.160
            CL
Q Volitas aromatka.
        101
Quinqué fiudioforum bofies.
  14.17        R
R Adiósfieüarupro na*
       tura fuá uarie office
  rcpojje.190.191
V<adijfideru térra mole ad
 centrü uffc penetrant.187
' E X.
 Radij cakfiisefficacia.189
 Radiorumiftibus aliter atq¡
  aliter incidentibus diuerfat
  uirtutes ndfcuntur. 290
 Rd.fiscdnon.z76
 Rdfis praceptwm ad iuuentu
  tem diuferuanddm. 60
 Rationes rerum fimiUres tot
  quotfuntidea in mente di*
  uind.us
 Reí effiñm ex difpofitione
 fubieéli vforti dgente  pen
 dere.z6S          (170
 Ruta aduerfus uenena uakt.
           S
     SAcchdri facultas..77
     Sdcerdotes prifcosfuiffe
 cum Medkosytum Afirolo*
 gos.zjz
 Sdluid dentibus amica.99
 Saluiaparalyfiaduerfa. 170
 Sanguisfpirituiferukns.  4
 Sanguíneos qui agnofcas.191
 Sanguineis folum incidenda
 uena.lbidem
 SanguinemcUrificatia. z$$. 
                  ru  d
Sangukbonusqualis. 78
Sanguis bonus longauita uti
•  í^-78
Sanguinis utilitds.40
Sanguis v humor,quales ef
  fe debeant naturales .78-79
Sanguinis in aurora motiofit
  «7
Saguinis necejfaria  uitapro
  portio ad cateras qualita*
  tes.J9
Sanguinis dbunddntiom no*
  ííf.40
Sdnguinis mittendi cañones.
  40.41
Sanguis minuendus fub Can*
  ero. 177
Sanguinis humanipotus. 78
Sanguinis diffíuentis remedia
  60.61
Sanis conuiuere conducit.Si
SatietatismiU. 17
Satietas fiudijs inimica.z^.
  z6
Saturniqudlitds.izj
Saturnus Venusq; £quefygU
 E X»
 endi.91
Saturno v Marte utendwm
 tanqudmuenenis.xz7
Sdturnusfembus domefiieus.
 82
Sdturnus quibus dduerfus.
 227
Sdturnus Vldnetdrumdltifii*
 miiSyficüis proximusypri*
 moq; mobilifimilimus. zzs
Saturni diefiguram feulpere
 cauebimus.zo9
Senum uittus qualis effe de*
 beat.75. 74
Senumrecreatio.76
Senumpotus. 77
Senum uitam lañe pueÜarum
 fufientari. 77. 78
Senumdiatayhabitatioy con»
 fuetudo medicina. 16.69
 70.71.79.So.96.97.ve
Senum purgationes. 9 7
Senes a Vlanetis occipiant ad
 minkulaadomnia membra
 jvuenda.si-Sz
Senum confabulatio fub  Ve*
                   «ere. 
                 I  N D
 nere. 83.84- V'c
Senum natura non ejfe ciborU
 pondere fatigadam.79.S0
Seneftutem uino moÜiri Via*
 tonisfententia.69
Seneñuú amic£ medicina7z
Seneftutem rcmorantia.z}
 70.71.72.80
Seneftutem prapropera adfi
 rut Venus v SaturnuSy v
 quomodo. 9 j.96
Scptc modifuperos concillan
 di.zij.zz6
Septennarij uitafinguliyperi
 culofi.10 9.110
Séptimo quolibet amo uita
 impendentdifcrimina .109
Signa ex Sohs communione
 reddiuiuidiora.zo^
Similefimili nutriri.ioo
Sitismedela.Z90
Solomnes cakfiiumuirtutes
 habet.1^0
Sol in Leonc uaicnum depel
 lerepotcns.ift
Sol loue ualidius agk. 154
 E  X*
Sol quando potentbr. xi
Sol friritüuitdle obtinet. 138
Sol nofturnis animalibus mfa
 fiuSydiurnisamkus.zz7
Sol epidemia aduerfus. 133
Solaría fimplkia.1zz.1z}
 177-179
Solares hommesqui.i7S
 179
Solare corpus quomodo red*
 das.izz
Solaris quomodo fpiritus effi
 cUtur.i&
SoUremftiritum producen*
 tia.iso
Somnifica.á(4e-*ei
Somnus notturnus bonus}di*
 urnus malus. 67
Somnus nocturnas necejfari*
 us vfemper bonus. 67
Somnus meridianus uitandus
 28
Spermayprater natura pro*
 fiuenSyplus debiÜtaty qum
 fi quadragics tantundéfan*
 guinisemanaret.ij
              b   4 
                  I  N
Spiritus natura qualis.
  161.161
Spiritus infirumentum.5.4.
Spiritus uitamfuppeditat.
  103
Sbirituu cura babenda.^7
Spiritus roborandos fub fuis
  pUnetis.16z.165
Spiritui inimka qualitas Sa*
  turni.i6z
Spiritum quomodo foUrem
  efficks.1S0.1S1
Spiritus nofier quibus  nutri*
  endus.S6.S7
Spiritus nutririper odores.
  100.101. ve
Spirituwm copia afomno. 19
Spiritum fanguinis rationem
  obtinere. 4
Spiritus uapor fanguinis y in*
  firumentumftudioforum. 4
Spiritus animalis tria fbmen*
  td. 102
Spiritus refolutio quibus de
  CjOufisfiat. 6
Spiritum extrauel mtrbuo*
E X.
 cari afiidue, perkulofuitL
  97
Spirituumdijtraftioy mala.
  18.194
Spintuum difiraftionem re*
 inorantes medicina.106
Spiritus y uires vmembrayfa
  uentes medkina. 28.29
Spiritus cakfiis quifieri pof
 /íí.152
Spiritus mundi medius inter
  corpus vanimam.in
Spiritumundiomnia generé
  W.129
Spiritus nofier quomodo mu
  dijfyiritum hauriat perfo*
  lis radios. 131.178-179.erc".
Spiritus qualitas efi louia 161
Stéüarum attraftus quomo*
  dofiat. 124.127.ere
Stéüarum fixarum potentia
  148. ere.
Steüauirtutes occultds tribu
  unt rebus  naturalibus etar
  tificiofis. 167. ere.
Steüadant ordinem rebusyfc
                  cundwm 
                I  N  D
  cundum Vlatonem, quid or
  diñes rerimafieÜis pendét
  177
Steüis qua vas mfit confide*
  randum. izo
Stéüarum uigor quando ma*
  ximus.199
Steüamaioresv earundem
  uires .148-149
SteÜarisherba facultas. 177
Stomachi mediana 55.54.81
Stomachoamka.z7
Stomachi debiUsaliméta. 64
Stomachi fomenta extrinfe*
  cus. 27
Stomdchusfomnofouetur. 18
Stomachoimbcciüo cauenda
  26.27
Stomdchi cura.z6.17.vc
Stomachi ex atdtisuitio im*
  beatticura.7S
Studij filiciterperagendi ra*
  tiones.16. Ve
Studij hord aptifiima. 20.21.
Studioforumcibi conuenkn*
  tes.zi.zy ve*
 E X,
Studiofi quo uiftu regedi.iTé
Studiofisfugienda. 72.73
Studiofis utrinq; perkula. 75
Studiofi quorum membrom
 pracipue curamhaberede
  bcant.$
Studiorum duecs nouem.i.x
Studioforühofies quot.i^.is
Studioforum phantafid noftit
 redintegrdtur.19
Superiord quomodo per infe
 riordfuperioribus expofu
 deducdntur.z^.vc
Surgéti cubitum quid primu
 dgendum.zo
Syrupus ddhumorem  melatt
 cholicum. 37.39
Syrupi ingenium fauétes, V
 memoria cofirmátes. 37.5$
           T
     TEmperantia affiftuu*
       uiftus vaéris longZ
 uitamprafiat. uz
Temperadicahrisv  humo
 ris Minerua cojiliu.  75.74
Tcmpusquid.160
              b   t 
                 I  N  ]
 Tenebras interiores animo
  officere.7
térra uifcerafufdpere ra*
 diorum uirtutcs.1SS.iS9
*Éberkcaufus.z%.áe6.7z.
 186.285
Tberiaca proba indicia v
 tffieks.zS1.zS7     (171
Tberiaca innata proprietas.
Tberiaca uirtus triplex. 171
TheriacanuÜi remedio pofi*
 ponenda.^6
Theridcd nihilfalutarius in*
 f genioyV eius utcndi modus
  28.29.72
Tberiaca nongufiu tantumy
 fed etia m odoratu falubris
 efi.106
Tburis facultas ffrecifica.i 70
Tres cali gratia.i$j
Trifirafundamentum myro
 balanus.107
Trifira ad diffircndamfene*
 ¿tutem.7z     V
      VAktudkar'ijslonga
        uitam arte v cura
  E  X»
  confequipoffe.ji
 Venenorumnon una quali*
  fcw.307
 Venenu quod efi hominibus
  idem no efi cateris animan
  tibus.z67
 Venus v Saturnus inimid
  planeta. 94
 Venus ata¿ Saturnus uterque
  fipiritui'mcomodat. Ibiiem
 Venerem Saturnijs inimicam
  effe.70
 Venus Saturno noccntior. 91
 Venus nafcituris confulens.
  7o
 Venus fubdóld. 90
 Venus noxia contempUtori.
  94
Venus etidmiuuenibus pluri
  m'wtdetrdhit.70
Venerisgrdtid quomodo con
  cilietur.\z6
Verbd magnZuimdrca ima
  gines habere. zi 7.ve
Verborum ata¿ cantus poten
  tw.217.218
                   Vefit 
                 I  N D
Vefia dea templum m urbiu
 medio confiruéhm.iSS
Vefies infiéhs utentempoffe
 mficerey arguméto funtfca
 bies atq; lepra. 245
Viéhis caniciei uitanda. 65
Vigilia immoderata reme*
 dia 44.47
Vigilia nodurna ingenio
  0befi.1j.16.vc
Vigilia noftuma digefiioni
  \ncomodat.j6
Vin>Mm humeéht vficcat.

Vini clari potentia. 24
Vinum rubeumalbo prafi*
  rendwn.z7
Vini ufus moderattts.z^
Vinum quale fiudiofis conue
  niat.jJe
Vinum fcnum quale fit. 68
Vinum bonofanguini accom
  modatum.61
Vinum fie cicuta ucnenu effi
  ütcicutabomini.106
Vinum thcriacisfimik.69
E  X*
Viridis color curprater ca*
 teros uifim deleftet iuuetefc
  84-87
Viros magnos jurore corre*
  ptos. S
Virtutem attraftiuam ignek
  iuuari.i0e4e
 Virtutum triumfedes v effit
  #1^.5.4
 Virtus calitus fauorem attrd
  bens in quo confifiat.117
 Virtutesfieüarum oceulta in
  materias operantes. 167. ■
   168.169
 Vifum obk&nt color uiridfr,
   aquayfteculum.S*
 Vifus cura-$z
 Vita efi ex commixtione per
  fiéh qualitatum.zn
 Vitafedes in corde. 77
 vita mundi in inanimatis.
   179
 Vita mundi fairitus qui par*
   ticeps fias.u 9.160.161
 Vitaaccipimus v nafeimw
   fub loue.uj 
                  i  n  :
Vita per res tcmperotos per*
manes infairitu rccrcatur 86
Vitamproducere cupietibiu
  quidagédum. 101.102.104
Vita hnga adfdentiaperfi*
  ftionem neceffaria. 70
Vitam longam una v nofird
  prafiat diligentia. 71
Vita confifiit in calore V bu
  ntore.jz.
Vitaproducédaregula. 72.
  CFper totum fecundu libru
Vitamproducere cupkntes
  fpirituucufiodia neceffaria
  104
Vitam longam qua pofiint
  prafiare.jo.ji
Vita quibus diuferuetur meo
  lumis. 72           (72
Vitaproducenda neceffaria
Vitam diffirri poffecofirma
  tio. 110
Vita fana neceffaria. 77
Vitalis colorís alimentu. 72
Vita malorum mors efi bono
  rum.n
                    v  1
  B  X,
Vitaneceffaria cfitranquiUi
  tas animi. 278
Viteüi ouoru utilitas ex Aui*
  cennd. 64
Vniuerfitatofabricanda m*
  dus.zoS
Voluptdsfpirituumefcd. 94
Vultus cali.196
VuUures V mihtospefiiknti
  oeri cederé. z6S
            Z
       ZE<Í0íM<f «0*74.170
       Zedoria fenibus co*
  mqdifiima.7^
Zinziber feni prodefi.lbidc
Zinziber epulis infitfum ar*
  cere fyncopam.170
Zinziberis conditi ufus .23.
  74- 7*
Zinzibercoditu mane ¡loma
  cbo uacuo fumptu fenfibus
 V memoria cofirt. 23.46
Zodiaciper figuras partido
  vfieÜas. izo
Zodiaci fignorwm ad mem*
 brarefpeftus.iJ7
N I   S. 
  Admonítum te uolumus,candí*
de Ied:or,nos capita rerum que his
Marfilr) Ficíní de Vita librís íníunt
confulto omífifle:tum quod íingu*
Ia,rebus fingulís prsepoíítafint,tu
quelegí queríq* poffint,index ípíe
   locupletíor multb,cítra tas*
        diumindícabic* 
MARSILII FICÍNI  FLORENTINI
   m Ubrum de Vitayad magnanimu Laurenti'am
      Medicen patria ¡eruatoremyEpifiola
                 dedicatoria.
             ACCHVM» Voetafummum an*
             tifiitem facerdotiíy bis natum canut.
             forte fignificantes, uel fituru facer*
             dotemfiatim mitiatumyOportere re*
             nafci: Vel perfifti tándem facerdo*
tis mentem deopenitus ebriam,iam uiderirenataiAut
fbrfan bumiliorefenfuyuinum Bdcchi germen generd*
rifemel in uite qudfi Semele, maturisfub Vhabo rdce
mis, regeneran rurfum pofi ipfum uindemia fidmen
infuo uafeuinum, uelut in louisfamore meru. Sed de
facris in prafintia myfierijs no efi loquenduy ubi mox
phyficapotius ope languentibus opitulaturifumus.
Ne.c agendumfiylo grauitatis feruo, fed libero potiut
V iocofojpofiqua a Libero patre nefcio quomodo fia
tim exorfifumu&-Et rcfte inqua nefcio quomodo >nam
forte prudentior aliquis a Vhabo medxorum primot
potius quam a Baccho medicinam aufjpkatus effet.
Quid uero t Si quod non uanum ornen fit in ore nunc
forte quadáprofirente Bacchum. Hic enim almo quo
 dam uino fecuritatcq; latifiima,falubrius¡vrte mede*
 tur}quamherbis lÜefuis carmimbusq; Vhabus.Quo*
 cunq; uerofenfu uel iüa uel hac acceperis, dux iücfa*
cerdotum Bacchus, geminas quafi rmtres babuiffefir*
                                         tur».
 
      MARS.  FIC  EPÍSTOLA.
iur. Mekhifedech autem fummus Me facerdosy undm
uixmatrem, unum uixpatrcm babuit. Egofacerdos
minimusypatres habui dúos y Ikinum medicu, Cofmu
Medken.Ex iüo natusfum, ex ifio renatus. iüe quidé
me Galeno, tum medko, tum vUtonicoeomendauit:
bk autem diuino ¿onfecrauit me Vlatoni.Ethk fimúi*
ter ata¿ iüe Marfilium medico defiinauit. Gaknus qui
dem corportí, VUto uero mcdkus animorum. landin
igiturfitb vUtonefalutaremanimorÜexercui medid*
nam,quandopofi Ubrorum omnium eius interpreta*
tionem, mox decem atq; ofto de animorum immorta*
lítate Ubros,v aternafilicitate compofui, itdpro ui*
xibuspdtri meomedkifatisfaciens. Medico ueropatri
fatisdeincepsfaciendumputans, librum De literatoru
uaktudine curada compofui. Defiderabantpratere¿
pofihachomines literdti, non tdntum bene quandoq¡
udlere,fedetübeneuakntes,diuuiucre.Uisergode*
inde librü De uita longa dedi. Diffidebant autem me*
dicinis atque remedijs in re tanta terrenis.Adiunxi li*
brum De uita,tum ualida, tum longa calitus compa*
randa,ut exipfo mundi corpore uiuo,uitd quadam ue
getior in corpus nofirum quafi quodddm mundi mem*
brum,uelut ex uite propagaretur. His uero tu medi*
ciña libris ignofee precorindulgentifiime Laurentiyfi
dum medicus effe uok, nefcio quomodo etidm nokns
fum etfi non bonusfape Poeta, NrfJrt et Vhabus idem 
       MAR.  FIC  EPÍSTOLA.
efi medicina repertor, po'éfisq; mdgifier, uitdmcfc iHU
fuam nóbis non tdm per herbas quam percitbaracan
tumq; largitur. Ipfa quinetia Venus apud Afirologot
Muficum aqueparit v Medicum. Sed haftenus dum
litcratorumduiumq; fimiliumuita curiofius confuía,
librorií meorumfalutcm negligo, quandiu mterfepd
tioreffe fiiunftos. Quamobrem in eos nunc primum
piusy'm corpus wnum copulo. Cuius artubus m unam
formam iam compaftis > uita protenus adfit. Nonpo*
tefi autem boc opus phyficumy id quafi corpus meunh
uitam accipere nifi meam. Eiufmodi uero uita ex med
duntaxat pendet anima. Uac autem kndiu penes te
tnagnanime Laurenti mi pdtroneuiuit,ined prafer*
tim amplifiimarum adium tuarumpartcubi unacum
Vlatoncnofirum iüud de animorü immortalitate fer*
uatur opus tuo iampridem nom'mi dedkatum. Ai ani*
mus ifie meus vfi in beata quadam quafipatria penes
teuitamagityueruntamenquodvTheologiuoluntt
inquietus efiintereaydonecopus idphyficum tanquam
fuum corpus accipiat. Accipe igitur optime Laurenti
pofi Mos de Anima, hos etiam De corpore libros, eo*
demq¡ affiatUy quo v iüis dudum filiciter bis dfpird.
Itd enim v corpus boc fub tuo ft>iritu,per fuam uiuet
animam» v anima ukifiim nofira cum iamfuo corpo*
re m tuis Uribus conqukfcet. 
MARSILII'
  FICÍNI  FLORENTINI  MEDÍ*
   d atque pbilofophicekberrimi, de Studio
     forumfanitate tuenda ,fiue eorií qui
       literis operam nauant, bona ua
          letudine conferuanda.
         LÍBER PRIMVS.

  T>enouemStudiofortiducibus.   Cap. I,

                Vicunque iter ñuddfoerum*
                arduumcfcvlongum mgredi
                untur, quod quidem uix tan*
                dem ad excelfim nouem Mufit
                rum templum afiiduo Ubore
                perducitynouemomnino itinc*
ris buius duciFus mdigere uidentur. Quorumprimi
quidem tres in calo, tres fequentes m animo, pofire*
mi tres in terrd,nos ducunt.Vr'mcipio,'mcalo Mer*
curius ,ut muefiigando Mufarum iter aggrediamuu
uel mipeÜituel ddhortdtur. siquidem Mercurio tn*
hutum efi 'muefiigdtioni/s omnis offidu: deinde Vbot
bus ipfe, v quarentes dnimos v res quafitdsft>kn*
dore ubérrimo fie illufirdt, utperft>kué quod quare*
bdtur,anobis inueniatur. Accedit gratiofifiima ve*
nus&ratiarií mater3 atque áhnis omnino latis'a¿ raí*
                                A
 
•   MARS.  F.  DE  STVDIOSORVM
   dififiúsyjem omnem adeoconditvornat %utq\uk*
   quid V wfii24nte Mercurio quafitumfidt» vmon*
   firante Vhabo iam eratinuentum, mixifica quadatrt
   vfdlutariuenufiate veneris circumjufumy dekftet
   femper vjUvflt'Sequuntur tres itineris huius duces
   m animo, uidelket uolwntas ardens vfiabilis, acu*
   men ingenij,memoria tenax. Tres m terrapofiremi
   funtyprudétifiimuspaterfamiliasyprobatifiimusprdi
   ceptor,medicus peritifiimus. Abfq, bis nouem duci*
   bus nemo dd ipfum nouem Mufaru templum perue*
   ñire uelpotuit,uelpoterit unquam.Cateros quidem
   duces ab initio nobispracipue Deus omnipotés nata
   raífc tribuerut,tres ueropofiremos noftra ddhibet di
   ligentid.Sedpraceptd officiaq- qua dd pdtremfami*
   li.is,v qua dd praceptorem circd literarum ¡ludid
   pertinent, antiqui plures fapkntés&Jraftnuerunt*
   pracipue Vlato nofier, vfape alias, V in libris de
   repub.ac de legibus diligentifiime. Deinde Arifiote*
   les in Voliticis: vlutarcbm quoque v Qu'mtilianut
   egrcgie.Solus autem literaru ftudiofis baftenusde*
   efi medicus aliquis,qui manum euntibus porrigdt, fit
   lutaribusq; confilijs atq¡ medkinis adiuueteos, quos
   ñeque calum neq; animus,neq; paterfamiUas prace*
  ptór ue defiituit. Egb igitur fortem eoru Uboriofifii
   mam miferatus,qui difficik,Minerua minuentis ner*
  uofiiter agunt, primus tanquam mcdicus debilibus
                                        Vuak 
  SANITATE  TVENDA.   LIB.  I.   f
V uatetudinarijs adfum,fed utinam facúltate tam m*
tegrd, quam propitia uoluntate. Surgite iam adule*
fcentes, Deo duceaUcres. Surgite iuuenes,atq; uirit
quos ardentius Minerua fiudium nimiu eneruat.Ac*
cedite libenter ad medicum, qui uobis ad infiituti ue*
firiperfiftionenrmonfirdnte Deo dtfyfiuente, confi
lia remedia^falutaria Urgitur.
   QuamdiUgens habenda cura fit cerebriycora
      diSyfiotnachiyVfpiritus.   Cap. II.

      PBJndpio quanta curfores cruriííy athleta bra*
      cbiorum, Mufid uocis cura haberefolent, tan
tamfaltcm Uterdrumfiudiofos cerebri, vcordis io*
anorisq; vfiomacbi oportet habere rationem. Imb
uero tanto maioremyquanto et membra hacprafiaxt
iiora quam iÜafunty V ij fiequentius atq- adpotio*
ra bis membriSy quam iti iüis utuntur. Vratcreafo*
íers quilibet artifix infirumenta fuá diligcntifiime cu)
ratpenkiüos piftor, matteos incudésquefaber ara*
rius,miks equos v armayuenator canes v ouesyd*
tbaram citharadus, vfua quifq^fimiliter. Soli uero).
 Mufarumfdcerdotes ,folifummi boni ueritdtisq; ue*
 natoresytam negligentes (proh nefas) tamc^infortit
 natifuntyutinfirumentum iüudyquo mundumuniuer
fttmmetiriquodammodo etcaperepoffunty neglige*
 rcpcnitus uidentur .inftrummtum eiufmodiyfpiritm
                                 A   t 
         4   MARS.  F. DE  STVDIOSORVM
            ipfe efi,qui apud médicos uapor quidafangu'miSypu*
            rufyfubtilisy calidus, v lucidus definitur. Atque ab
            ipfo cordis calore,ex fubtiliori fanguine procredtus
            uoUt dd cerebru, ibiq; animus ipfo ad fenfus tam m*
            tenores quam exteriores exercendos,afiidue utitur*
  To tu/xa  Quaobrem fanguisf^irituiferuit, fpiritus fenfibus9
rcX&sop   fenfus deniq; rationi., Sanguis aute a uirtute naturali
| uA&tZíií  qua in iocinoreftomacboq; uiget,efficitur.Tenuifii*
loa Akí$o<>  ma fanguinis pars fiuitin cordisfontem, ubiuitalis
ccwia-ioq  uiget uirtus. Inde creati fpiritus cercbri v (ut ita di
Hippoc.    xerim) V^a^arcej aJcfjidlÍL. In quibus animalis,
            id efi,fentiendi mouendiq; uis dominatur.ltaque talis
            plurimum firmé contemplatio efi,quak fenfus ipfim
            qbfequium.Talis autem fenfus, qualis Vfpiritus: fj¡>¡
            ritus uero taHs,qualis vfanguis: v tres iüa uires*
            quasdiximus, naturalis fcilicetyuitaliSyVanimalis,
            tales utfunt a quibus,per quas,in quibus fpiritus ipfi
            concipiuntur,nafcuntur, atque fóuentur.
                   Xúetatns, pituita v~atra.hiUebno*
                    xmrffe:    Cap.   III.
                  NOnfolum uero membra iüayuiresq; vft>iri*
                 tusybominesliterarucupidi curare diligen*
           tifiime debentyueruetiam pituitam femper v atram
           bikm no aliter quam nauigantcs Scyüam atque Cb<t
           ribdim cautifiime deuitare iubentur. Quantum enim
                                                 reliquo 
  SANITATE  TVENDA.  LTB.  I.     j
reliquo corpore ociofifuntytantum cerebro ac mente
negociofi.Inde pituitamyquod Gracipbkgma: bmc
dtrambikm,quam ijdem meUncbolia uocant gi*
gnerc compeüuntur. lüa quidem ingenium fape ob
tundit vfuffocat: bacuerofinimiumabundauerit
fUgrduerítueyxfiidud curd crebrisq; deliramentis ue
xatanimum4udicitmqiperturbat: Vtno immerito
dkipofiityliteratos fbrepracipue fonos, nifipituitd
tnokfia effet: v latifiimos fapientifíimosq; omniti,
nifi bilis atra uitio uel marerefape, uel interdií de*
fipere cogerentur.

    QUQtfint. caufe quibus Utcrati melancbo*
        licifintyuelfi0t.     Cap.  IIII.
       VT autem literati fint melancholkiytres potif*
       fimum caufarum¡¡>eciesjfciunt. Vrima cale*
fiis y fecunda naturalis ,tertia efi humana. Cale*
fiis,quoniamMercurius quiutdoftrinas  inuefiíge* •
musyinuitdt, v Saturnus qui efficit, utmdoftrmii
inuefiigdndis perfeueremus yinuent.isq;ferucmus ,jf¿*
gidi quodammodo ficciq; ab A&ronomis effi dicun*
tur: uel fi forte Mercunus nonfitfiígiduSyfittamcn
fape Solispropinquitateficcifiimusy qualisefi natu*
 ra dpud médicos meUncholicd: eandemq; naturam
 Mcrcurius ipfe vSaturñus litcrarufiudiofisyeorum
fcftztoribus mpertvát ab mitio -, acferuant augento¿ 
*   M.ARS. T. DE  STVDIOSORVM
   quotidie. UdtufdUs autem caufa efife uidetur, quod
   ddfcientiasprafert'mdiffidks confequenddSyneceffe
   efi dnimum ab externis ad interna Mnquam a circu*
   fcrentia quadam ad centrum fefe recipere, dtq¡ dum
   fjjecuUtur m ipfo (ut itd dixerm) hominis centro fia
   bilifiimepermanere.Ad centrum uero a circunfieren*
   tiafe coüigereyfigiq; mcentroy máxime térra ipfiui
   efiproprium, cui quidem atra bilisperfimilis efi.lgi
   tur atra bilis animum,utfe v eoüigat in unum, vfi
   flatin uno contempleturq^afiidue prouocat. Atque
   ipfa mundi centro fimilis, ad centrum rerumfinguU
   rum cogit inuefiigandum,euehitq; ad altifiima quaq;
   comprehcndenda: quandoquidem cum saturno ma*
   ximecongruitaltifiimo pUnetarum. Contemplatio
   quoq¡ ipfa uicifim áfiidux quada coüeftione v quafi
   comprefiioneynaturam atra biliperfimilem contra*
   hit.Kumana uero ea ex nobis caufa efi.QuonUmfie
   qiiensdgitdtiomentís,cerebru uehcmenter exkcdti
   igitur humare magnd exporte confumpto (quod ca»
   íoris naturalis pabulum efi) calor quoq; plurimüfo*
   tet extingui,unde natura ccrebri ficcdfrigiddq; eua*
   dit, qua quidem terrefiris V meUncbolka qualitxt
   Hominatur. Vraterea ob fiequentifiimum mquifitio*
   nis motumyjfyiritus quoq¡ moti continué refoluuntur;
   Refolutos aute fpiritus yexfilbtiliore fanguine mfiau
   Uri mccjfariu ejl.Cluapropterfubtilioribus cUrio*
                                        ribus'o¿ 
   SANITATE  TVENDA.  LIB. I.    7
t¡bmq;fanguinispartibiisfapeconfumpttSyreliquut
fanguis neceffario denfus redditur vficcus V dter.
Accedit dd bac,quod naturd in contempUtione,cere
bro prorfus cordiq; intenta, fiomacbum epar'q- defii
tuit.Quare alimentis prafertmuel uberioribus uel
durioribus mole concoftis,fanguis indefiigidus craf*
fmqi V niger efficitur. Demum nimio membrorum
ocio ñeque fuperfiua cxcernunturyneque glutinofiyte
nacesyfitfdq; uaporcs exhalant. Uac omnia meUn*
cbolkumft>iritum,mafiumq; vpduidum animu effi
cerefoknt. Siquidem mteriores tenebra multo nugjs
quam exteriores ymarore occupdnt animum atq; ter
rcnt. Máxime uero litcrdtorum omnium bi dtrd bik  *
premunturyquifedulo phikfophiafiudio dediti,men
tema corpore rebusq; corporeisfeuocant, incorpo*
reisq; coniungunt: tum quid difficilius admodu opus
maiori quoque mdiget mentis intentione, tumquU
quatcnus mentem incorpórea ueritati coiungunt,ea*
tenus a corpore difiungere compeüuntur. Uinc cor*
pus eorum nonnunquam-, quafi fcmianimum redditur
atque meUncholicum. Quod quidem vUto nofier
in Timaofignificat, dicens, aninuí diuinafapifiime
er in.enfifiime contcmplantem, alimentis eiufmodi
ddeó adukfcerepotentemq; euaderey utcorpusfuum
fupra quam natura corporispatUturexuperet, ip^
fumcfc uehementionbus agitationibus [uis aliquandé
                             A  4 
t   MARS. f.  DE  STVDIOSORVM
   uel effugiat quodammodoyuel nonunquam quafi dif*
   foluereuideatur.
       Curmelancholici ingeniofijuit+vqui
          borumfinteiufmodiiautfecuu
                Caput     V.
         HAftenus quam ob caufam Mufaru facerdotes
         meUncbolici uelfintab mitio,uel fiudiofut*
   rationibus primo cakfiibus y fecundo naturalibus*
   tertio hununis ofiendiflé fit fatis.Quod quidem con* ,
   frmat in libro probkmdtu Arifioteks:Omnes enim
   mquityuiros mquduisfacultdteprafidntes meUncho
 ♦ ticos extitijfe.Qud in re vUtonicum iüud quod m li*
   brodefcientia fcribitur,confirmauit: mgeniofos ui*
   deUcetpkrimüconcitdtosfitriofosq;effefolere. De*
   tnocritus quoo¿ nuüosyinquityuiros mgenio magnos*
   prater iüosquifurorequodam percitifuntyejfeun*
   qua poffe. Quod quide VUto nofier m Vhadro pro*
   bareuidetur,dkenspoetkasfbres fiuftra abfq;juro*
   repulfdri. Etfi diuinü furore bic forte inteÜigiuult*
   tamen ñequefuroreiufmodiapudphyfieos, alijs un*
   quam ullis, praterquam melancbolicis mcitatur.Dc
   tnceps uero ofiignanda a nobis rationes funt, quare
   Vemocritus v Vlato v Arifioteks affcrant, meUn
   cholkos nonnuÜos mterdum adeó mgenio cunólos ex
   teUeretut non humani,fed diuinipotius uideantur.
                                         Affeue 
   SANITATE  TVENDA.  LIB.  I.    9
Affeuerant id Democrituí9vUto vArifioteks abfq;
dubio, rationem uero tanta rei haud fatis explicare
uidentur. Audendum tdmen (monfirdnte Deo) cau*
fas indagare. MeUncbolia (id efi atra bilis) efi du*      .
pkx: Altera quidem naturalis a mediéis appeÜatur,    F,
ditera uero adufiione conti/ngit. Naturalis lüaníbil ..
efi aliudyquam denfior quadam ficciorq; parsfangui
nis. Adufia uero infljecies quatuor difiribuitur. Aut
enim naturalis meUncbolia, autfanguinispurioris,
out bilis, aut faifa pituita combufiioneconcipitur.
Quacunq; adufiione nafcitur,iudkio vfapietiano
cet:nempedum humor iüe accenditur atque ardet,
concitatos furentes^ faceré folet: quam Grad Ma*
niam nuncupant, nos uerofiírorem. Af quando iam
ext'mguituryfubtilioribus clarioribusq;partibus re*
folutisyfoldífc refidntefiíUgine tetrdyfioUdos reddit et
¡hipidos■> quem bdbitum melancholUm proprie v
¿mentid uccordUmq; oppettdnt.SoU igitur dtrd bi*
lis iüd quam diximus naturakmyad iudiciu nobis fit*
pientidmq; conducit.Neque tdmen femper.Sdnéfifo
Idfitydtrd nimium denfacfc mole obfifcatfijiritus, ter
ret animum,obtundit ingenium. Si uero pituita fim
plicimifceatur,quumjrigidus obfiíteritcircumpra    _
cordiafanguisycraffaquadamfrigiditdtefegniciem
ddducitdtque torporem, atq¡ utdenfifiima cuiufque
materia natura ejUquando eiufmodi melancholia fit
                                    A j 
        !«-   MARS. V.  DE  STVDIOSORVM
           gefcityddfummumfiigiditdtis intenditur.Quo mfid
           tu nihil^erdturytimentur omnidytadet cali conue*
           xa tueri.si bilis atra uelfimplex uel mixtaputrefiit
           quartanagignitfibrcm, lienis tumores y v multa ge
           neriseiufdem. vbi nimisexuberatyfiuefoUfityfiue
           coniuncinpituitayfipiritus crafiiores facit atq;fiigi*
           diores. Continuo animumaffidt tadky mentís ackm
           bebetaty necfalit arcadko circupracordia fanguis.
           Oportet autem atram bikm ñeque tam paucam ejfe,
           ut fanguis,bilis, vjf>iritus quxfifieno cdredtiyndc
           mfiabik ingenium Ubilemq; memorUm effe contin*
          gat: Ñeque tum multam ut nimio pondere pragra*
           uati dormitare atq; egere calcaribus uideamur.Vro*
           vade neceffarium efi,omnino eam effe quodd eius na*
           tura patitur,fubtilifiimam. Si enim tenuatapro natu-
           ra fita máxime fueritypoteritfbrfitan abfife noxa eti*
           am effi multa: atq; etUm tdntd ut aquare bikmfaU
Mediocri 9  tempondere uidcdtur. Abundet igitur atra bilis,fed
Iwf efio.    tenuifiima: non caredt humore fubtilioris pituita cir
          cumfufoyne arefcat prorfus durifiimdq; eudddt. Non
           tomen mifcedtur omnino pituita y prafert'm uelfiigi
           diori uel multa,nefiigcfcat: Sedbilifdnguiniq; ddeo
           mifcedturyut corpus unum conficidtur ex tribus y du*
          pUfitnguinis dd reliqud duotproportbne compofi*
           tum. vbioftofdnguinis pdrtes,dua bilis ,dua iteru
           dtra bilisportiones exifiant.Accendatur aliquantu*
                                                   ¡unt 
  SANITATE TVENDA.  LIB.  f.    if
tum a duobus iüisdtra bilis,dccenfdq¡ filgedUno ura
tiir: ne,quemddmodufokt materU durior,dumfir*
uetnimium,uebementius urdt v concitet.Dum uero
tefrigefcityfimiliter frigefidt ddfummum. Bilis enim
dtrdfirri infidr,qudndo multu dd fiigus mtcnditur,
friget ddfummum: quando contra dd cdlidum ualde
declinatycakt ddfummum. Ñeque mirum Uideri de*  Bilis dtra
bet dtrdm bikm dccendipoffe facikydtque dce*nfitm  uUrd citrd
Uebementius urere. siquidem uidemus cdkem iÜifi*  que medio*
milem, aqud perfiífdm firuerefidtim dtq¡ exurere.  critaté no*
Tdntdm dd utrunq; extremum melancbolU um ha*  xa.
bet,unitatequadamfiabilisfixaq; natura.Qua qui
dem extremitas cateris humoribus no cotingit.sum*
tne quidem calensfummam prafiat oudadam yimb
feroci'atcm, extreme uerofiigcns, timorem ign¿*
uiamq; extrema. Medijs uero mter fiigus calóreme^
gradibus affeEb, uarie,afficTus producit uarios, non
úiiter quam merum,pracipue potenst bibentibus ad
ebrietatcm uel etiam pauló Ubcrius afirdus infirre
uarios folet. Igitur opportuné temperata fit atra bi*
lis oportet.Qua quum ita moderata efi,utdiximus*
V bilifanguimq; permixta, quid V natura ficca efi
V condstione qudntum ipfius ndturd patitur tenuifii
ma,fu:ik ab iüis accenditur, quiafolidaefi atq; tena»
cifimd, accenfa femel diutifiime flagrat, quia tena*
cifima fwatatis mitote potentifiima efi,uehemet¡iu$ 
U   MARS.  F. DE STVD'IOSORVM
    mcáefcitiQuemddmodu lignum inpdkisfi utrdqut
    dccendáturymagis diutiusq; caknt v lucent.Atqui a
    diuturno uehementiq; cdlore,fi*lgor'mgens, motusq;
    uehemensvdiuturnusproficifcuntur.Kuc tendit iU
    íud nerdcM i Lux ficcdydnima fdpkntifiima.

           Qaopdfto atra bilis ingeniofos
              ejfidat.    Cap.  VI.
          Qvaret forte qtdfpiam, qudk fit corpus iÜud
          humoris eiufmodi ex tribus iüis humoribus*
    ed qua diximus proportione confiatum t Tale efifir
    me colore,quale aurum effe uidemus yfed aliquantu
    uergit ad purpuram. Et quando tam naturali calore
    qúm uel corporis uel animi motu accenditurifirmé
    non aliter q ignitum rubensq; ourum,purpureo mi*
    xtum calet v lucct, atq^ uúut iris trabit uarios fia*
    grantecorde}colores.  Quaretaliquisiterum,quo
    nampafto humor eiufmodi conducot ingenioíNem*
    pefjjiritus ex boc humore credtiyprimo quidem fub*
    tiles funt,no dliter quam aqua íüa quam v Vita,feu
    Viús aquam nominant v Ardenté, quoties ex craf*
    fiori mero,quada ad ignem defiiüationeyutfierifokt
    exprimitur. Spiritus enim fub angufiioribus atra bi
    Us eiufmodi coprefii meatibus, uehementiore o b uni*
    tote cdlore,mdxime tcnuantur,perq¡ arftiorcs mea*
    tus exprefii,fubtiUores erumpmt.Demde caUdioret 
   SANITATE  TVENDA. LIB. I    tj
fimiliter atque eadem rationeluddiores,tertio,mota
dgilesyaftioneuehementifiimiy quarto yfolidofhéi*
\v$ humore iugiter emanantes, aftioni diutifiimefer
uiunt. Tali autem animus nofier obfequio fictus'vn*
dagatuehementeryperfeuerat muefiigando diutius.
facile quacunq^ muefiigauerit, muenit, clare perfpi
cit,fyncere dijudicat, ac diu retinet iudicatd. Adde
quodquemadmodum fuperioribus fignificauinuts*
dnimus tnfirumentofiue incitamento eiufmodi, quod
centro mundi quodammodo congruit,atque(ut itd di
xer'm) infuum centrum animu colligit,femper reru
omnium v centra petit,vpenetraliapenetrat: Co
gruit'mfupercum Mercurio atq¡ Saturno: quorum
. dlter omnium Vlanetarum altifiimus, muefiigantem
euehit ad altifiima. B'mfpbikfophifinguUres eud*
dwnt, prafertm quu animus fie ab externis motibus
dtque corpore proprio fcuocatus,vquamproximut
diuinisydiuinorum infirumentum efficUtur .Vnde
diuinis influxibus oraculisqt ex alto repletus, nou¿
quada mufitataq^femper excogitat, vfuturapra*
didt.Quod nonfolum Democritus atq$ Vlato affir*
mant,fed etiam Arifioteks in  Vrobkmatií libro,v
Auicenna in libro Diuinorii, V 'm  libro de Anima
confitentur.Quorfum hac de otra bilis humore tant
 multa i Vt mcmmerimus, quantu otro bilis, imb can
didubüis eiufmodi quarcnddVMtrienda efi tan* 
*4   MARS.  t. DU STVDIOSÓRVM7
    quam optim&ytantum iüam qua contra fe habet, ut
    diximus,tanquam pefiimX effe uitandam.Adeó enint
    dirá res efiyUt a malo damone eius impetivs infiigari
    Serapio dixerit,v Auicenna [apiens no negauerit*

       QubiCfc pracipuefiudioforu hofies, fcilicet
          VituitayAtra bil¡SyCoitus> Satktds,Md
            tutinusfomnus.   Cap. vi I.
          VT autem redeamus iüuc unde iam longius di
          grefiifumuSylongifiima uia efiyqua ad ueritd
    temfapientiamq;perdudtygrauibus terra'efc mariscfc
    plenalaboribus. Quicunc^igiturhociter aggrcdi*
    unturyutpoeta quifpiam diceret,fape térra mariq*
    perklitantur.Siue enim more nauigent,continue m*
    terfiuélusyidefi humores dúos,pituita fcilicet v no>
    xiam iüam meUncholiamyquafi inter ScyÜam Cha*
    ribdmcfc iactantur. Sute térra (utita dixerim) iter
    dgantytria monfira protinus fefe luis obijciunt. Vri*
    mum terrena, venus, fecundum,Bacchus v Ceres*
    tertium,no¿htrna Hecate fiequenteropponit. Ergo
    V ApoÜo ab athcre ,v Neptunus ab aquorcv <i
    térra Uercuksfape uocdndi,utmonfira eiufmodi
    VdUddis inimico, idcuhs Apoüo tronsfigdt, Neptu*
    ñus tridente dometycUua Hercuks contundat v Id
    ceret.Vrimum quidem monfirüefi uenereus coitus»
    prafertim fi uelpaulum uires excefferit. Súbito nan\
                                            que 
   SANITATE  TVENDA.  LlB. I.    ij1
que exbaurit fpiritus, prafertim fubtiliores, cere*
brumq; debiUtat,Ubefa¿htfiomacbum atq¡ pracor*
dia,quo malo mhil mgenio aduerjius effe potefi. Cur
m.m Hippocrates coitum comitiali morbo fimilem ití
dicauit t nifiquia mentem,qua facra efiperceÜitytan
lumq; obefi,ut Auicenna m libro de Animalibus dixe
rit:siquidft>ermatisfupra quam natura toleretycoitti
profiuat, obeffemagis,quamfi quadragies tanttmdc
fanguinis emanArit, ut no imuria prifci Mufas atqua
Mineruam uirgines effe uoluer'mt. H«e Vlatonkum
Mudfl}e¿k\t,quum venus Mufis minitaretur,nififa*
tro uenerea coleret, fe contra ñas fu/umfilium armé
tura.Reft>onderüt Mufa, Martiyo venus yMarti ta*  '
lia minitare. Tuns enim inter nos Cupido non uoUu
Deniq;,nAtura nuüum fenfimlongius quam tacluitt
db mteüigentiafegregauit.secundummonfirumy efi
uinicibiq; facietas. Quippefi uinum uelnimium uel
tumis calidum uehemensq; juerit,caput ipfum humo*
tibuspeffimisqifumis implebit.Mitto quod'mfanos
fadtebrietas.Cibus uero nimius,primum quidem adt
fiomachum,'m ipfo coquendo omnem natura uim re*
uocat.QuofityUtcapitifimulj]¡>eculationiq; intende
renequeat.Deindemeptecoéhsy nudtis etcraffisud}
poribus humoribusq¡y ociem mentís obtundit.Quüt
etiam fifatis coquatwtytame ut Galenus ait, animm
ddipe vfattgumefuffocatus, calefie aliquidperutm 
I*   MARS. F.  DE  STVDIOSORVM
   dore non potefi. Tertium deniq¡ monfiru efiydd muí*
   tdm noftemy prafertim pofi canam fiequentius uigi
   tareiunde etiam pofi ortumfolis dormiré cogaris.
   duonia uero m boc errant faÜwnturéfc fiudiofi per*
   multiyidcirco quantumfagemo noceatyUtius explica
   bo,atq; rationes feptempracipuas afferam.Vrimant
   db ipfo cahySecunda ab ekmentis,Tertiamab bu*
   tnoribusyQuartam ab ordine rcrum,Quintam a ná
   turafiomachiySextam aft>iritibus,Septimadphan*
   tafia dedutfas. Vrincipioytres Vlaneta, quemadmo*
   dummfuperioribus dicebamus ,contempUtioniV
   eloquentia máxime fauent,Sol, Venus, atq; Mercu*
   rius. Uiueroparibus firmé pdfiibus concurrentes»
   dduentante nofte nos fugiiít,die uero uelpropinqum
   te,uel Umfurgente refurgut, nosq; reuifunt. Vofi ue
   ro folis ortum m pldgam caliduodecimam,, qua cor
   ceri tenebrísque db Afironomis dfiigndtur, repente
   truduntur. Ergo no qui uel nofte quando nos fugiüt»
   uel die pofi folis ortum, quando carceris tenebrarucf;
   domum mtrant,fed qui uelpropcmodumpetcntibm
   ortum, ueliamfurgentibus ddcontcmplandumfcri*
   bendunvfcyipfi quoq; confurgüt,ij foli acutifiimefioe*
   eulantur,v eloquentifiime inuenta fuafcribuntatq^
   eomponunt. Ratio fecunda fcilketab ekmentis efi td
   lis. Oriente fok mouetur d'ér, tcnudturq; VcUret»
   occidente uero contra.Sanguis autem vj]?iritus,m<>
                                           tum 
  SANITATE TVENDA.  LIB.  I.     17
tum qudlitatéq;acris circufufi,naturac^ fimilisfiqui
Heceffarib compélliitur. TertU ratio, qua ab humo
ribus ducitur, efi eiufmodi. In aurora mouetur fon*
guiSy vregnaty motufy tenuatur v cakfcit v cU*
ret yftiritus uerofanguinéfequi unitarifyfoknt. ve
rum accedente nofte meUncholia illa crafiiorvfii*
gidior,atq; pituita dominantury qua ftiritus adfoe*
culandumincptifiimosproculdubioreddunt. Quxr
Uratio,qua trahiturab ordincrcru, hacerit. Dies
uigiliaynoxfomno tributa efi. Quonia quumfoluel
nd bcmifpbarium nofirum accedit, uel fuper ipfum.
incedityralijs fias mcatus corporis apcrit,atq; a ccn
troadcircumfirentiam humores fpiritus'q; diUtat,
quod quidem ad uigdia aftionesfa excita atq; condu
cit. Cotraueroyquando recedityomniacoarftantur,
quod naturali quodam orditic inuitat adfomnüy ma*
xime pofi tcrtiam aut quartam noftis partcm.Quif*
quis igitur mané quidem dormitat, quando fol tnun*
dusa¿ excitatyad multam uero noftem uigilat, quan*
do natura dormiré Um v a laboribusqukfcere iu+
bety bkabfq; dubio quií ordini uniuerfi, tumfibijpfi
vepugnat, dumcotrarijs fimul motibus perturbatur
otq}difirabitur .Sané dum ab uniuerfi)  mouetur ad
extima, ipfe fifi mouet ad intima: Atq; contra, dum
 ab uniuerfi adintima trahituryipfife int:rimretra*
 bit ad externa. Ergoperuerfo ordine motibusq; con 
If   MARS.  F. DE STVDIOSORVM
    trarijs, tum corpus totum, tum fpiritus ingenium f;
    prorfus labefaftatur.Quinto loco a naturafiomacbi
    m bunc modum drgumentdmur. Stonidchus diutur*
    na. diurni aeris oftione,dpertis poris ddmodum diU*
    tdtur, euoUntibusq;ft>iritibus tdndemudlde debilita
    tur. Igitur fubeunte nofte, nouamfj?irituum copUm
    exigityquafiuedtur. Qudpropterquicüq; eo tempo*
    re contempUtiones longds et difficiks mcbodty ipfo:
    dd cdputftiritus retrdbere nítitur. Hí uero difirdfti
    neq;fiomachofdtis,nea¿ capitifaciunt.Maxime uero
    nocetyfipofi cana lucubrantes, diu eiufmodi fiudijs
    attentius incumbamus.Vluribus enim tune ad conco
    quendü cibumftiritibus, multoq; calore fiomachus
    tndiget.líacuero dúo, lucubrationefiudioq; talidi*
    uertunturad caput. Quofit, utneq; cerebro, ñeque
    ftomachofuppetat.Adde quod caput ob eiufmodi mo
    tum, crafiioribus cibirepleturuaporibus, atq; cibui
    tnfiomachoacalore vjfyiritu ckfiitutusycrudefcit
    Vputret y unde rurfus caput oppkt otq; ladit.Deni
    que nututinis horisyquandofurgendumefiy utexcre*
    mentis ómnibus fomno retentis fingula membrd pur
    gentur,tunc id quodpefiimü efiyqui nofte lucubran*
    do concoftione penitus interruperatyidem dormicn*
    do mané, excrementorumexpulfionem diutius impe
    dirécopeüitur.Quodquidem tom ingenio qum cor
    pori,mediti omnes obeffe quamplurimum arbkran*
                                             tur. 
      SANITATE  TVENDA.   LIB.  I.   19
    tur. Mérito ergo qui nofte contra naturampro die,
    dtq, conuerfoydie rurfus pro nofte utunturytanquam
    noftua, ij etiam m boc uel inuiti noóluxs imitantur,
    ut quemadmodum iüis fub folis lum'mc caligant ocu*
    liy itd V ijs mentís ocies fub ueritatis fplendore cdli*
    get. Sexto loco afriritibus idem ita probatur. Spiri
    tusfatigatione diurna prafertim fubtilifiimi quiq; de
    w<£ refoluuntur. Nofte igitur paudcrafiiq; fuper*
    funt,literarumfiudijs incptifiimiyUt non aliter man*
    cisborumfietumalis ingenium uoUrepofiit, quam
    uefrertiliones otq; bubones. Contra uero pofi fomnü,
    mané friritibus recreatis, membrisq; adeb corrobo*
    ratisy ut minimofrirituum amminiculo egeant, tnul*
    tifubtiksq$iritus odfunt,qui cerebro feruUnt atq;
    expeditiusobfequi poffuntym membm fbuendvsre*
t   gendisfyparumadmodumoccupati. Vofiremofipti
    ma ratio ,fic a phantafia ndturd dcducitur. Vbanta*
    fiafiue imaginatiojiue cogitatbyfeu quouis alio no*
    mine nuncupanda uideturymultisy longis, contrar'iji
    muigilando imaginibus, cogitatiombus, curis'a¿ di*
    jlrabitur atq} turbatur. Qua quidem difiraftio per*
     turbatioq,fequenti contemplationi, tranquillamfere
     namqi mcntem penitus pofiuUnti, nimium contra*
     ría efi. SoU uero no&urna quiete,agitatio iüafeda*
     tur tándem atqypacatur. Igitur accedente quidem no
     ftefemper turbatamente,recedenteuero, utpluri*
                                       B   ¿ 
so   MARS.  F.  DE STVDIOSORVM
    mum mente tranquiüa ad ¡ludia nos cofirimus .Qui*
    cunq; uero mente nimiü agitata res ipfas indicare co*
    nantur, ij no aliter quam lüi qui uertiginepatiutur,
    omnia uerti putant ( ut Vlato inquit) quum ipfiuer
    tantur. QuamobremfciteArifioteks inOcconomi*
    cis iubet ante lucem¡urgere, afieritq- id v dd corpo
    risfanitaté, Vddphilofophia fiudia prodeffequam
    plurimum.Sed boc ita accipiendum efi,utcita v mo
    dicacana matutinam cruditatemdiligentifiímedeui
    temus.Deniq; facer itte uates Dauid,omnipotentis tu
    ba Dei, nunquam dicit uefi>ere,fed manefemper atq;
    diluculoindeumfuum canendu fe cithara pfalmisq;
    furgere. Surgere quidé mente,ea hora omnino debe*
    mus y mox etia corpeyfi modo id ccmockficripofiít.
         Qj&fithordmhoandk fiudijs opportu
             nior,quísue cotinuandi modus.
                   Cap.    VIII.
         EX ijs qua m fuperioribus difputatafunt ,fir*
         mé umfatis confiatyopportune nofira nosfiu*
    día exordiriyuelfiatim oriente fok, uel hora unafal
    iemuelduabusadfummum ante folis exortum. Sed
    dntequa é leéhfurgas,perfikaparumperfuúuiterq;
    palmis corpus totiíprimo, deinde caput unguibus,
    fed id pauló kuius. Hac in re te Hippocrates admo*
    neat.Nafiíftione,inquit, fi uebemens fit3duran cor 
  SANITATE TVENDA.  LIB. I.    21
pusifi kuis,molliri:fi multa,minuiífi modkdy imple Uippoc. in
ri.Quumélefiofurrexeris,nolifubitakftionime* eo.¡ib.que
ditationiq; prorfus incumbereyfedfaltcm hora dimi Ka2iH§ao p
dium cuilibet expurgationi concedito, mox medita* mfcñpfii»
tioniaccingerediligenter,quamad horam circiter
unam pro uíribus prorogabis. Deinde remittes pa*
ru/mper mentís intentionem,atq¡ interim ebúrneo pe
ftine diligenter v modérate peftes caput, a fronte
ceruicemuerfus quadragies peftine dufto. Tumccr
uicem panno afi>crioripcrfrica, demum reuerfus ad
meditandumyduasinfuperhorM, aut faltan boram
unamfiudio dedicato .Vroduci uero nonnunquamfm
dio pojfuntyfedaliquanta mterdum intermifiionefij*
¿k,ad horam ufq¡ meridianam. Quinetiam interdi*
 quamuis raro, nifi cibum interim cogatnur affumere
 pofi meridiem circiter boros duas.Sol e;:im circa or*
 tum potcns efi, potes v in medio caló'.Tn plaga quo
 que iüa cali, qua inedium proxime fequitur, quam
 nonamAfironomiuocantvfapkntia domum, Sol
 máxime gaudct.Quoniam uero Vocta omnes Vha*
 bum Mufarumfcienturumqi ducem effe uolunty me*
 rito fi quid altius excogitandum efi, bis boris potifii
 mumcogitctur. SiMufaquareda, horis ijfdé Vboz
  boducc quarantur. Rcliqua enim bora,uetcribm
  olicms'q¡ kgendis potius quam nouis proprijscfc exeó
 -gitandis accomodata uidentur. Semper autem memi 
**   MARS.  F. DE  STVDIOSORVM
    nijfedebemusyqualibet horafemelfaltcm paulifrer
    remittendam effe mentís intentionem. Quu enim ob
    mtentionem huiufmodi fpiritus refoluantur, mérito
   fi nunquamceffes tendere,kntus eris . Dum laboras
   onimoytntefm corpore conqukfie.Mala efi defatigd
   tio corporis,peioranimi,utriufq;fimulpefiima, op
   pofitishominem motibus fimuldifirahens, uitamq;
   difyerdens.Deniq; haud ulterius meditatio procedat
   quam uoluptas,potius uero citra.

       Vitanda pituita pracepta.   Cap. IX.
         OVerapretiumfóre uidetur, qua noxia literd
         tis effe diximus repetere breuiter\ato¿ reme*
   didfingulis ddhibere. Ergo ne pituitd nimis duged*
   turyexercitdtione quotidie ftontdcho firmé uacuo bis
   utendumynunqudm tamen laboriofa,ncacuti fpiritus
   diffoluantur,excrementa diligentifiime ab ómnibus
   medtibus expurgdttdd.Sordes a corpor'is totius cute
   cdpitis pracipuey tum lotione, tum  fiiftione penitus
   abfiergenda. Vitanda alimenta fiígida nimium,dtq¡
  niji obfiiterit dtrd bilis,etia humida,v omnino qua
  p'mguid,uiruléta,uifcofayunftn,glutinofaq}fintyuel
  quafacikputrefcercfokant. Sifionucbusuelnatu*
  ro uel átate fit fiigidus,aut dimittendus omnino, aut
  certe minuendus aqua potus. Moderatus cibus fit
  oportet,fedpotio mod&atior.Habitatio alta agrá*
                                          uinn 
  SANITATE  TVENDA. LIB.  I.    *J
uinubiloq; aere remotifiima, tum ignis, tum calidi
odoris ufuybumiditas expéüenda. Vrobibendumfii*
gus a capite,maxime uero ceruice dtq¡ pedibusimul
tum enim obefi ingenio. Vrodefi moderdtus ufus dro
mdtum infiigidioribus epulis,nucis mufidtaprafer
fm,v CinnamomiyV CrociyZinziberis quoq¡ con
diti mané fiomdcho udcuo, quodfenfibus etiam V
memoria mdximeprodefi.

  Quarationc uitanda fit dtra bilis. Cap. x.
     PEfiimam uero iüdm qudm infuperioribus déte
     fiabamur atram bikm > bac augent craffum
turbidumq; uinum,pracipue nigrum, cibi duri,fic*
d,falfi,acres,acuti,ueteres,ufii,afii,fiifti,carnesbo
uis vkporis,cafeus uetus,falfaméta,kgumina,pra
dpuefaba,knticúla,melongiayerucaybrafika,fina*
piSyradkula,aÜiumy capayporrum,moray cariota-,
V quacunquc calefaciunt uel fiigcfaciunt fimulatq^
deficcant,v omnia nigrd: Ird,timor, mifcricordid*
dolor,ocium, folitudo,v quacunque uifum V olfa*
ftum duditumq; offendunt, omnium uero máxime te
nebra.Vraterea exiccatio corporis nimia, fue Ion*
gis nata uigilijs,fiue multa mentís dgitdtione uel cu*
 tdyfcu fiequenti coitu, ufuífc reru cdliddrum multü*
 dtqueficcarum,feu mmoderata quddam deieftione
 dtq;purgationc uel exercitatione Uboriofiíy uel me*
                                    B 4 
       *4   MARS. F.  DE  STVDIOSORVM
           dia,fiti,cakreyuelficciore uentoyuel fiigore.Qvum
           uero bilis atrafemperficcifiimafit,fiigida quoq;,li*
           cet non aque, buic certe refifiendum efi, rebus quide
           modice calidis, bumidis uero quammaxime,cibis eli
           xis afiiducqui coquanturfacikyvfubtikm gignant
           fan^uin:matq;cUrifiimu. Sed interim ut fiomachi
           V pituita ratio babeatur, perinde atque bilis atra,
           epula cinnamomo v croco vfandalis condiantur»
           Confiruntfeminapeponis, atq¡cucumeris, Vpinei
SffcoSvXoc  nuckí abluti.Conucniunt lafticinia omnia,lac,cafe*
           tw recensyamygdala dulces. Conueniunt carnes auití
           VpuUorum gaüinaceorum,quadrupedúmue Uften
           tiumyouaforbilia máxime, ct ex membris aninuliu,
           cercbeÜum,duldamala,pyra,perfica,pepones,prui
           na damafcena,a.tq;fimilia:cucurbita rite coc%y ber*
           babumida,no uifcofa:Ccrafeauero,ficusy uuas,mi
           nime Uudo.Naufeam uero vfatietatem ualde déte-*
          fior. Nihil autem aduerfus hancpefiem ualentius efi
          quam uinum kue,clarum,fuaue,odorum,adft)irkus
          pracaterisperfyicuos gcnerandos aptifimu. Nant
  Vinum.  ut Vlatoni V ArifiotelipUcet, hic humor, boc uino
          non aliter moüitur otq; dulcefcit v claretyquam uel
          lupini aqua perjiifi, uelfirrüfiammis accenfum. Vt
          rumquantu eius ufus fpintibus v ingenio prodefiy
          tantum nocet abufus. Vraterea infundere aurum uel
         drgentum máxime ignitum, eorumq; filia in poculis
                                                  uel 
    SANITATE TVENDA.  LIB. I.
 ttel in ipfo iureprodeffe confentaneum efiyOtque au*
 reo uel argénteo uafcuto bibere,ciboscfcfumere.Iteni
 perutik efiy fifapefiomacbo uacuo liquiritia fuccut
 deglutiatur: fuccus quoq-, punid pomidukis, atque
 dukís arancei. Conductítno mediocriter fuaues odo
 res,temperad máxime: atfi regnat fiigus,adcalidü
 declinantes, fin dominctur calor,uergentes adfiigi*
 dum.  Tcmperandifunt igitur ex rofis, uiolis,myr*
 to, campborayfandalis, aqua rofdced, quafiigidd
 funt.Rurfus ex cinnamomo,citro,arapceo,gariophi
 lis,mentha, meliffa, crocoy ligno aloe, ambra, mu*
 fco>qua calida. Vernifiores profuntínprimis vfi*
 lia citrifiue arancciyodoraq; poma yfed máxime ui*
 num.Odores eiufmodi prout cuiq¡ conucnit,v nari*
 bus hauriendifunt,vpeftoriatq¡ fiomacho  admo*
 uendi.Odores uero calidos multum ficcosq;yfi¡blifue
 rint v continui non probamos .Tenendus ore *ñya*
 cintbus,qui animum uehementer exhilarat.Hierobo)
 tana quoque,id efiftlareafyluefirisytu cibo tum odo
 re confirt.Bugloffa rurfus,boragOy meliffay bomefc
 trium aqua.Rurfus la¿kca,endiuia,unapa¡fuUylac
 amygdalinum,menfafamiliarifiima effedebent. Eu*
giendus aer,autfirucnsyautglacialis nimiumyaut nu
 Mus yfed aer temperatus ferenusq;  liberrime admit
tendus. Mercurius, VythagoraSy Vlato iubentdiffo*
nantem animum uel marentem dtbaraicantu^ tan\
                                   B  y 
i6   MARS. F.  DE  STVDIOSORVM
    confiantiquamcondnno coponerefimul atq¡ erige*
    re.Dauid autem poeta facer pfalterio pfalmisq; Sati
    lem ab infania liberabat.Ego etiam (fi modo ínfima
    Ucetcomponerefummis) quantum aduerfus atra bi*
    lis amaritudinem dukedo lyra cantuse^ udkdtydomi
    frequenter experior.Lduddmus fiequentem dft>eftii
    ¿quanitida,uiridis rubeíue colorís,bortoru nemo*
    rumq; ufum, dcdmbuUtionem fecusfiumina,perq;
    umandprdtdfuduemyequiiationemquoc^ygefidtio*
    nem, nduigdtionemq; lenem udldeprobdmuSyV ud
    rietdtem imprimís,facilesq; occupdtwncs, diuerfitefa
    negocid non molefid, afiiduam bominum gratiofo*
    rumeonfuetudinem.
         De curatione Stomachi.   Cap. XI.
        SEquitur ut curamfiomachi quamdiligenterba*
        beamusynenaufeam cruditatémuc adducatun*
    quamfatietasycaputq; offindat. Bis cibus quotidkfit
    mendus efiyV modicus dtq¿ leuisy CinndtnomoyMd*
    teynucemufcdtd moderdteconditus.Semper tdmen
    ficcus cibus pondere dlimentd moÜU potumq; exupe
    rct,nifi forte dtra bilis ficcitdtem ddmodum uered*
    mur.Edmem (fi cómodafieripotefi) cibus yfitimpo*
    tus expeftet.Auiditds utriufo¿,fuperfit menfa.Edfii*
c,   dium vfaturitasprocul abfint. Abfiinendum ob ijt
    qua ob nimiam humiditatem uel uirukntom v un*
    ftamuifcofamq; materiamfiomachu relaxando de*
                                        bilitantt 
  SANITATE  TVENDA. LIB.  I.    *7
bilitantyuel etiafiigida aut caUdifiimafunt, aut pro
pter duritiam agre coquuntur. Et qua Uliafunty ut
diupofimenfampaUto faporem reddantmolefiio*
renufiue injlentfiue caput multis uaporibusimpk*
ant: ab ómnibus imprimís quafacik uel extraalua*
uel inaluo putrefcant.Dukesfapores, autdcresfifo
lifint,nullo pafto probamus: fid dulces, acn quod*
uel dcuto uelficco uolumus tcperari. Mdfiixvmen
tbdficcd,faluiareces,uuapaffula,cydoniapomaco
fa,conditafaccharo, cicorea ,rofa, coraRus, Iotas
capparis vaceto coditus,fiomacbo amicifiímafunt.
MaU praterea púnica fapore Ínter acidu dúlceme^
medio, V omnino quacunq¡ modérate acida funtv
oliquantulü aufiera, qua medidfiyptka uocantyfiue
quaaliquantumacuta funtuel faifa uel aromático:
Myrobalam autem omnia fuperant. Vmu quoq;ru*
bcum potius quam albumfapore quafi paululufub*
amaro,ac nifi caliditas uel defiíUotio aliterpofiuUut
rit,optimum erit merum bibitumpaulatim. Omnino
tutemUquUioresepulapriusfumcndaquamdurio*
res.Sumpto uero cibo conucnitycoriandrumpomuo¿
cydoniumconditumfaccbaro,malapunkayVpird
4iufier4,meftilaquoq;Vperfica ficcayatq; fimilia.
Mandere uero oportet antequamdeglutiaturyfingu*
la exaftifiime.Eouendusfiomacbusfi oportetextrm
fccus,mafiice,rofawnthd>cor&Q.Cauendunepofi, 
¿8   MARS.  F. DE STVDIOSORVM
    cibuniyduabus aut tribus proximis horis uel cogitad
    tioni difficiliyuel leftionifeduló incubamus. Neceffd
    ria'fbrfitaneruntbora uacationisquatuor,fidbus
    potús ue uberior fuerit,aut cibus durior. Malum efb
    cibo potúue uentrcm extendere ,pefiimum fiomacha
    fie extentOydifficilia cogitare. Aut igitur nutrimento)
    fume kuifiimum, aut fumptoyuaca doñee quafi con*
    coxeris.Neo¿ dormiendumpofi cibummeridie, nifi
    máxima cogat necefiitas, atque id quidem non priui
    quamhorasduas uigilauerimus. Nofte tamenfum*
    pta cana,bora ut uidetur,una uigiliafat efi. Coitus
    fiomacbo pefiiknsypraferúmfi uel faturo fiatim,ue\
    efurienteconcumbas.Ocio maretfiomacbuSy exerd
    tatione gaudet,nifi dum cibo fitpknus. Sumptocibó
    fiatim modicé deambulandum,mox uero fidendumi
     / <  tv ¡j< quafitmtmrmhrtpranpm <&
             uiresff>irituSs    Cap.  XII.
        SEd Um operapretiumfaólurus, ut nonnuttd ex
        medicorum officina in mcdiüproiucdmusy qua
    fiomacbiycordisycerebriyfipirituum ingenij,uires uel
    ferueni integras uel refiítuant, ac fi uel pituita uel
    otra bilis excrefeaty uel immineat naufea longeprq*
    pcüant.Omnes fine controuerfia medid confenferut*
    nibil effefalutarius Tberiaca yfouendis cofirmandisq;
    . tumfingulis membris VMribus,tum ftiritibus atq¡
                                         ingénito 
   SANITATE  TVENDA. LIB. I.    x%
mgenio Huius igitur in primis utemur drdcbmd di*
midia,autfAtemdracbma tertia parte, bis qualibet
hebdómada byeme v autumno: Sed afidte atq¡ uere
femel,uelfold,uelfiplacctfiigidis bumidisq; tempo*
ribus cum pauculo mero claro,fuduii tcmporibus ue
ro calidis ficcisq;, prafertim fi natura uel atas fit cd
lidior,cu dqua rofacea duabus uncijs aut tribus,fio*
macho fcilicet uacuo,fix autfeptem boris ante cibu.
 Si tberiaca defit,dabimus mithridatum.Scdubi tbe*
riaca mithridatúmuefumimus, eo dic ab omni re ca*
 lidapenitus obfiinendÜ,v fi afids dut ucrfuerit,fii*
gidis efi utendum. Secundo uero loco eddemin caufa
 probatur db ómnibus Aloe rite ckftddtq;lotd. Su*
 me myrobalanorum cbcbuUrum drachmas duas,ro
farum purpurearum,fandali rubci,emblicorum,cm
 namomiycroci, corticis pomicítriy beemy meli\fa,i<x\
 efi cifraría,fingulorum drachmam unam, aloes ck*
 ña ritcq; abluía drachmas duodecim. Ex ijs confice
 piluUs óptimo mero, qmbus hebdómada qualibet fe
 melutdris diluculo,eo fcilicet pondere,quod natura
 tua conueniat: aflate quidem cu aqua rofacea, alias
 uero cum uino.Quibus autem diebus ñeque thcriac*
 ñequepiiidas affumcs,utcrc confiftione eiufmodi ma
 ne atque uefpere duabus aut tribus ante cibum boris..
 Sume cinnami ckftifiimi drachmas quatuor, chebu*,
 Urum myrobalanorum duas,v totid*memblicaru\ 
30   MARS.  F.  DE STVDIOSORVM
   crod,rofdrum drachmam dimidia, fandalorum ru*
   brorum drachmas duas, coraüorumq;fimiliumdra
   chmam una,faccharialbifiimiquantufatis efi. Eun*
   defocchorum aqua rofacea atque fucco citri uel limo
   ttumy aqualibus uidelicetportionibus, coqudsfitdui*
   tcr. Deinde adde mufei tertia drachma partemy dt*
   qpc dmbra tdntundem.Demum confice bolos folidos
   quos morfulos uulgo uominant,aurba¿ inuolue. Tria
   bac, ipfi eo ufu quo prafcripfimus, expertifumus*
   Theriacamv, Aben ita, ut diximus, temperdtdm,
   confeftioncmájiüdmfingulis confinemembris, ui*
   tibus v fpiritibuSy dcuerefenfus dtque ingeniuyme*
   moridm corfirmd.re.'Vituitdm quoque v bikmy dtq¡
   dtram bikm illis pilulisfacik uel educi uel emeddn.
   Vratered atdti cuilibet v natura,tria qua diximus
   familidrifiima iudicantur.

            Vbdrmacdpituita reptcfiuu dtq¡
               eduftiud.   Cdp.  XIII.
       SIdduerfusexunddntepituitam deriuspugnan*
       dum fuerit, piluUs durord ex Hierdpkra Gdk
   ttbuelquds Mefues EkphdngindS nomindt, dabimus
   fcilicet quot et quoties oportuerit,uel etia in robufiio
   re ndturdpilulas ex hiera dtq^ trochifeis dgdrkipd*
   riportionecompofitasyfemperuero cum meüe rofit*
   eco liquido ata¿ oximeüe aquaq} maratrit id efi fan i
                                           CUÜ 
  SANITATE  TVENDA.  LIB. I.     Jl
culi.Qui certe fyrupus inpituita digerendo etUm an
te piídos dtq-, pofi eos máxime prodeft. Si una cumpi
tuita catcri quoque humores turbent, pilulis ex Reu
bárbaro Mefues ,uel pilulis qua Sine quibus,a pofie*
rioribus nuncupantur, opportune purgabimus. Q*
mnem uero  uebementem repentinamq^ dekftíonem
purgationemcfc penítus detefiamur. Nmfiomachum
corq; ckbilitat,fj¡)iritus multos exhaurityconfundithtí
mores yft>iritusfitmis humorumfufcis obtcnebrat*
     CatarrhivdefiílLtionis, comunisfindio
      forüpefiis RemedU.  Cap. X1111.
       VBi caput propterpituitamdefiiÜationibus fia
       ftuat,quandoq; horafomní aliquot ex pilulis
quos modo defcripfimus,ddbimus.Iubebimusprate*
rea ea hora V olijs Thusfape mandere: na mirifice
defiiüdtionibus vfinfibus ómnibus memoriaq;fuc*
currit.Rurfus mufcata nux v tberiaca ore reteñid»
probatur.Maiorana quoque, quam amaracumnomi
nanUuel eius aqua admota naribus uel mfufa. Vofi ci
bum uero,alimcntorumfumos,corUndro cydoneisc^
coercebimus.
     De dolore capitis.   Cap.   XV.
     SI caput fape dokatbumore grauatum fiigido*
    prater illa qua narrauunus, confiftioné iüam
quam piambram nommant, uel diocon uel Vlirifor 
$a   MARS. F.  DE  STVDIOSORVM
    coticon tenere oreiubcbimus. Quinetiammafikem
    fapemxndere.Vraterex Uniré fronte, tempora,ccr*
    uicem,maiorana,famculi, r'utafolijs uta cum olea
    rofacco tunfis,fimiliterdloe, aceto, oleo-, aquaq¡ro*
    faceisperfifte diluta.
              Vifus caligantis medela.
                 Caput   XVI.
         VBi oculi caUgant,neque rubent tomen, ñeque
         dUudprabent üüumcaloris mdicium, tune fit
    He coüyrium ex aquafankuli, nuiorana, ebelido*
    nia->ruta,adhibito croco v antimonio confirt. Sed
    tcqua eiufmodi prius denfiori pdnno efi exprimenda.
    Nifczí tomen admoueas oculis,nifi antea pilulis Luds
   fapepurgaueris.At fi coligantes oculi rubeant,fubi*
    to pilulis ex fumo térra compofitis purga. Moxcoüi
    rium ex aqua rofacea vfocchoro prodefi. Nomun*
    quam uero albumine oui,tutia, laft: adieftis quapri*
    mumopitulatur.Omnino autemquotidianus ufus ma
    ratri uifumferuat v acuit.Semen quide eius fiequen
    terore tenere oportetyfolid uero comedere. Triphe*
    ra minoraMefue defcripta,optima efi. Optimu quo
   tidkuacuofiomacbo myrobalamm, cbebuUmcon*
   ditamfumere, atque cum ea nonnihil pdnis exfacchd
    re»maratroq; in  puluerem dufto compofiti: quod
   infuper ingenio mirum m modum, ac producenda ui
   t*prodefi,Eufidfiaquinetiam ufus,oculisefi fingu*
                                           Ure 
 SANITATE   TVENDA.  LIB.  I.     35
Xa.rcprafidium.In omni uel dolore capitis,uel caligi
neoculorum, diuertendifunt retro uapores fiíftioni
bus cucurbituluq;.Ac fi calor in caufa fit ,fanguisq;
abundetybirudincs ceruici v humerisadbibebimus.
         Defenforio Gufius infiduran*
            do.  Cdp.  XVII.
    STomdchusfape literarum ¡ludiofis gufiumfire
     omnem amittit, fi id pituita uitio incidit, quod
acidus orisfapor,uelfaliua multa v glutinofior in*
dicatypofiquam aluumfubduxeris medkinis, quos fu
pro narrauimus: Aromático  rofaceo uterc, fcilicet
faccbaro rofaceo mixto, meüe quoque rofaceo cum
cinnamoyfolo etiam uel gingibere condito, uel men*
tbafyrupo: fed in primis Tberiaca. Sin dutem bilis  SduUí€ ™¿
copid forte contingit, quod quidem os dmarum ofien  morum vi*
derefolet ,fimiliter pofi purgdtionem ex Aloeficut  ^ttcí*
diximusyprapdrdtdy uel reubarbaro adfumeyucl tri
dfandalumy uel Oxyfaccbaray faccbaro,aceto albo,
V uino acrioris punid maliyCompofitam.Velperfi
capyrá ue, fiue condita fiue Syrupo confie fta ,ficut
Mefues docet, uel nofiram eiufmodi confiftionem gu
fiuifalubemmam. Sumefaccbari rofaceí uncios qua
tuor, diamarenoti uncios dúos y diacytonites tantun*
dcm, fcilicet uncías dúos, myrobalanorum chebula*
rumfemmciamy emblicarum tantundem,fandaliru
bei3 coralli rubri,  utrorunq; aque drachmam dimi* 
       J4   MARS. F. DE  STVDIOSORVM
           dta.Eunde mfuper lukb exfucco citri uel limonis un
           cías treis aut duas. Quodfiftomochus debilis efi V
           frigidus,adijce duas cinnami drachmas. His ante ci*
           bum duabus boris utendti. tXaufeamfemper ab utro*
           que natam humore toüit diacitonites, v ufus cappa*
           ris cum aceto.  ítem potus modicus ieiuno fiomacha
           dlbi aceti rofaceí fi duplo faccbaripodere mifieatur,
           Rurfus mentbafyrupus atque abfyntbij . ítem men*
           tha uel aceto condita, uel acido malí punid fucco di*
           luta atque rigata.
                    Exquifiiifiima atra bilis reme*
                      dio.   Cap.  XVIII.
                 VErummifiobac tanquamkuiora iomfació*
                 mus,atque ad id quodpericulofifiimum efi,re
           uertamur,ad atram bilem fcilicet, qua quoties abun
           dat vfurit, quum corpus totwm,tum uel máxime fpi
           ritum quafi quoddam infirumentum ingenij, ipfumífc
           ingenium v iudicium labefaelat.  Vrimum in ea cu*
           randa praceptumfit, utdocuitGaknus, ne repente
Et Hippo*  ®dm rá^eere contendamus, ne forte eius parte liqui*
crates in li  <tiorcfubtiHoréquefubdufta,refiduum denfius ddmo
bro tsí?i  dwnificdusq; refickdty fed pduldtim moÜUtur dige
fieu-mq.    raturcfcypariteratque educatur. Secundum,utinte*
           rim tam dbis humidioribus, quam lauacrk dulcibus
           V modicis ,unguentisq; fimilibus caput v corpus
           totum adfumrmm pro uinbus bumeftetur, ea tomen
                                                   can 
   SANITATE TVÉÑDA. LIÉ.  í.    jy
tautioneyne uel defiiüatio irritetur,uel defiruaturfió
macbus aut kcur, uel meatus corporis obfiruantur»
tertium uero, v id quidem máxime neceffariunu
ut continué corfbueatur, roboreturq; rebus congru*
is portim mtus acceptis, partim extra peftori nari*
bus ueadbibitis. Afpidantur quoque vaudiantur*
odorentur,v cogítentur afiidue qua obleftent. Co
traria uero longíus arceantur.
      Syrupi MeUncbolkümáximo futurt
          commodo. Cap.   XIX.
        MVlta  quidem a multis, aduerfus hunc humó
        rem compofitafimt. Ego aute'mprafentid
tria quadam remediorum genera é plurimis ddfer*
eleftiffima omnium atque tutifiimdydcceptd primum
aprifcis, deinde a recentioribus confirmato, ínter*
 dum etiam a nobis ad ufumnofirum accommodatd*
 Tn primo efifyrupioptimicompofitio. Infecundo pi
 lulaprobatifiima. Intertio ckftuariafaluberrima*
 His tribus Gpportune adhibitis,melácbolkus humor
 moüítur v digerítur atque foluitur, fpiritus acuun*
 tur v iüufirantur, fbuetur ingenium, memoria con*
 firmatur. Syrupus efi buiufmodi: Sume boraginis»
 bugloffa yfiorumq} utriufqus, melifia, capiüorum
 Veneris, endiuia, uiolarum, Cufcuta, pólipodij*
 Senayepithymiyfingulorum quantum nunu copituu
pruna Damafcena numero uigmtU odora poma, mi
                                    C  i 
36   MARS.  F. DE STVDIOSORVM
   mero decem, pofiularum unciam unom, liquiritia
   unciam dimidiam,c\nnami,fandalirubri, corticunt
   citri yfingulorum drachmas tres ,crocidrachmant
   dimidiam. Coquantur in aqua omnia prater epithy*
   mumvoromata,donecpars tertia confumatur. De
   coftio exprcfiapofi, cum faccbaro iterum v epithy
   mo modérate coquatur. Vofiremoinjundanturaro*
   mata fcilicet cinnamum atque crocus. Uuiusfyrupi
   aurora cakfañi uncía treis bibantur yfinuxli^ uncía
   dua aut treis aqua bugloffa, atque ma cum ijs ex fe
   quentibuspilulis accipi debent duafaltem, outplu*
   res,prout cuique conuenit, eo fcilicet pafto,ut aluut
   quotidic paulum moueatur.
          Vilula ad humores uitiofos móükndoi
           Vexpurgondos.  Cap. XX.
         Pllularum uero quantum ad propofitii fpeftaU
         dúo funt genero, alia delicatis congruunt*
   robufiioribus alia. Vrima, áurea fiue mágica nomi
   naripoffunt, partim Magorum imitatione, portim
   nofiro muentione,fub ipfo louis Venerisc^fiuxu com
   pofita, qua Vituitam, Bikm, Atram bilem educunt
   dbfqucmokfiidyfingula membro corroborantyfoi*
   ritus acuunt v iüuminant. Itd eos dilatant, ne con*
   firiftí maftitiampariant, fed diUtatíone v lumine
   gaudeant. Ita rurfus fiabiliuntine extenfione nimia
                                           cua* 
  SANITATE  TVENDA.  LIB. I.    37
tuanefcont. Sume igitur auri grana duodecimy maxi
mefÚiorumeiusfi purafint,thuris, myrrha, croa,
ligni aloes, cinnami,corticis citriymelifiay feria cru
di cocánei-.mentba, been albi, been rubei ,fingdo*
rum dracbmam dimidiam, rofarumpurpurearum>
fandali rubri, coraÜirubriy myrobalanorum trium,
fcilicet emblicorum, chebulorumyindarum,fingulo*
rum dracbmam mam, aloes rite abluta tantundem
quantum cunftorumpondus. Confice pilulis mero
quameleftifiimo.   Sequunturpilulaadfoluendam
meUncholiom aliquanto uaUdiores, ueruntamen mi Aíl
nime uiolenta.Sume peonía ymyrrhafikhados Ara lltt
bkiy melifiay thuxis, croci, myrobalanorum trium,
fcilicet emblicorum, chebularum, indaru, rofarum*
fingulorum dracbmam unamy troebifiorum Agari*
d, polipodij, epithymiyfena, Upidis lazuli rite lo*
ti vpraparati, Upidis Armeni effiftifimiliter,drd
chmas treis fmgulorum, Aloes Iota uncios duasy ui*
no perfifto pilulas confia.  Si cum melancholia ma*
nififia caliditas dominetur, qua in boc compofitione
funtfiigido, ad tertiam infuperponderisfui partem
augenda erunt.  Has pilulas ut literoru fiudiofis con
uenit, Gracorum, Latinorum, Arabumq; imitatio*
ne compofui: nolui uero firtiora mifiere, quak ue*
rotru,quo Carneadesfanaticusutebatur. Vir'is enim
 literato tantum uel paulo firmioribus confulo, qui*
                                   C  5 
|8   MARS.  F. DE STVDIOSORVM
   busnihil pefiikntius efi quam uiokntia. ideo pra*
   termifi pilulas Indas, lapidisc^ lazuli uel Armeni no
   tas, v quam compofitionem leralogodion appel*
   lant.  Sidenique decetfimpliciorem compofitionem
   tnfererc, qua egofamiliarius utor: Sume Aloes lotax
   unciam unam^nyrobaUnoru emblicarum atque che
   bularumxUtriufquepariterdrdchmas duas, mdfiicis
   drdchmas duas, duas quoq¡ rofarum prafertim pur*
   purearum, confice pilulas uino. Vroinde pilulis aut
   ijs, aut illis,ex ijs fcilicet quasprobduimus, nemo un\
   qudmfolxs uti debet, ne forte nimiu exiccetur: quod,.
   quidem in meUncholidpefiimu efi, imo uel una cum
   fyrupo,quemfequutipartimMefuem ,partim Gen
   tilem, Eulgmatem fuprk defcripfimus, uel cum uini
   odori kuisq; une. una fiue duabus fiue tribus, utcui*
   que couenit. Aut cum aqua meÜis v pafiuloru ata¿
   íiquiritia. Autficubi caliditas dommatur,cum iukb
   uioldceodquaqueuioUced. Omnino dutem confuto}
   Xiterdtis, qukunq; dd otram bikmfunt proniores,
   ut hacpurgatione bis quolibet anno, Veré fcilicet au
   tumnoéfrutantur diebusqumdecimcont'muis uclui*
   gmti, pilulis fcilicet cumfyrupodtq;fimilibus. Qui
   cunque ueropdulo minus huic morbo obnoxij fmt,
   fdthdbebunt,fipilulxsprimas dut ultimas toto dnno
   fumant, femelhebdomada qualibet,aflate quidem
   (unt iukb,ut diximus, alias uero cum uino.
                                         Aliqui 
  SANITATE  TVENDA.  LIB.  I.    39
        A liquidarum medicinorum ufit
           Medela. Cap. XXI.
       MEminifie uero oportety ubi maximü in exic
       catione periculu immmety purgare tamen
necefiitas cogit, operapretium ejfe pilulas intermite
tere, atque in ipfofyrupo uelfimili quadam decoftio
neyfafta in aqua Buglojfa quando purgandum efi,
mterduminfunderediafena, ueldiacatholkoniSy uel
Tripberaperfica unciam mam, autfaltem dimidi*
am.Quodfi uel corpus robufiiusfit, uel dfiriftior et
durior dluus, dddere ekftuarij  Hamech drochmX
mam aut duas. vtilisquoquehiceficonfifta Cofia,
utilior Manna. Nec omni meUncholiafpecki conue
hiuntyfed ñi máxime qua adufiione creatur. Sin au
tem melancholia naturalisfity coueniunt quidem, ue
rumpracipuefi infyrupo addatur polipodij portio
dupla uel tripla, fimiliter liquiritia crociq; v paffic
Urum.Item medicina addantur meüis rofaceí liquidi
uncía dua. Quoties uero fyrupus fumendus fit,infit
perioribus diximus. Sed medicina cum ipfo ter uigrn
ti diebusfumendo erit. Verumfi meloncholkus nul*
lus humor appareat, tontum uero compkxio me*
Uncbolicd, fcilicet fiigidd metnbrorum qudlitas dtq;
ficcd, memento ducere oluum uelmitterefanguinem
minime expediré, fed reliquo duntaxatfaceré y qua
uel diximus, uel dicemus. Vrafertimquacunquead
                                  C  4 
     4©   MARS. F.  DE  STVDIOSORVM
         corpus pertine.it, mediocriter cakfaciendum dtque
         magnoperehumeftatdHm,fpiritusq;quodd fieripo
         tcfiiüuminandoSyfbuendaq; membro. Vbi uero ipfe
         atra bilis humor exundat, non madeficimus tdntum
         corpus dtque humoreMyfed etidmfoluimus dluwn ea
         cdutionequa diximus. Nunquam uero uehementer.
         Siquidem Vldto inTimaonos monet, diuturnu mor
         bum, qudlis efi melancholicus, non e¡fe nimis ualenti
         bus medicamentis atq¡ mokfiispharmacisirritdndu.
                   Sdnguinis mittendi Cdnones.
                       Cap,    XXII.
              SVntnonnuÜi infanguine mittendo auddciores,
              quos medid fitpientes admodu detejlantur. N<t¡
         fdtguis efi otra biUs temperamentüy fpiritus jomes,
Copiofio* w/í<e thefourus. Solum uero ubi abundantiam fangui
ris fangui tt/í in<lkat, uel profifior rifus, audacioq- v confi*
nis nota. dentia multa, uel color rubens,uenarÜq; tumor, mít
         tere fangumem literatis quando res pojlulat, debe*
         mus é uena lienisfinifiri brachij, Uta quidem mcifio
         neyquatuor uncios mane, uefperetotidem. Deinde
         paucos pofi dks,faltemfeptemy ad fummum quatu*
         ordecimy tum fiiftione quadamafi¡>eriore, tum ad*
         motishirudinibus,quas SanguifugasnominAnty ma*
         rifas irritare ,ut fanguinis uncía ti es aut quatuor
         inde defiíÜent.Hac ambo robufiioribus tantumfaei*
          enda uidentur. DebiUoribus uero,fi necefiitos pofiu*
                                                  Uty 
   SANITATE  TVENDA.  LIB. I.    41
 Ut,marifcos folumficutdocuimus, irritare. Sedne*
queucntrem medicinis foluere, neq; mittere fangui*
nem Ucety nifi prius clyfieribus pinguibus moÜibusc[;
lenieris.Atqi boc fit in melancbolica natura commu*
ne praceptum,dandam effe operam, utfi oportuerit
eiufmodi clyfieribus frequentatis uenter infiriorlu*
bricusfemperfit atque purgatus.
         De Ekéiuarijs v Confiftis.
            Cap.   XXIII.
     SEquuntur Eleékaria, ex quibus laudo equidB
     quod Rofis, Exhilarans appeüauit. Vratercd
quain libro  De uiribus cordis Aukennacomponit,
fed multo mogis quod Mefues ita cofcribit. Sume crtt
dumfericum  colore coccíneo nuper tinOum, ponde*
re libram unam.Id merge fucco pomoru dulcium er
fuauíterredokntiumy atque fucco buglojfa, aquaq;
rofacea, fingulorumlibra una, pofi quatuor V ui*
ginti horas, totum id coque fuauitery doñee aqua ru
beat. Deinde extrabe fricum, atque infuper expri*
 mediligéter. Infunde moxfaccharicandidiffimi cen
 tum v quinquagkta drachmas, coque rurfus doñee
 quafi melfJ3Íj]étur. Amoue tnicab igne, atque injun
 de dum calct,ambra cruda diligenter confcijfa dra   ,
 chmas jéx, v utliquefcat ambra permute. Vofire*
 mo adde bis  puluerem eiufmodi. Sumeligni Aloes
 crudí, ciniwni, utriufque aquefex drachmas, lapi*
                                    C T 
4*    MAR. F.  DE  STVDIOSORVM
    dis Lazuli rite dbluti drdchmas tredecim, unionuml
    idefidborummargaritarum drachmas duas y auri
    veri dracbmam unam,mufd ekfti partem dracbma
    dimidiam. Dantur ex eo cum uino dracbma dua uel
    una, maneacuefpere ante cibwm tribus aut quatuot
    boris. Id mihipra cateris ualde pUcet. Verutamen
    probo etiam diamufcum Mefues dulcem, compofith
    nemcfc gcmmarwm,mod6 cum aqua rofaceo adfuman
    tur. Laudarem quoque mirifice quod efi a, Vetro Ebd
    nenfiphibfopbofummoy confiatum, nifi ipfemet ex
    eius immodko ufu dilatationem exhaUtionemq$fi¡>i*
    rituumnimiamformidaret. Quamobrem dúo qua*
    dom infuper excogitaui tutifíima, atque ob tempera
    tioncmfuam cuilibet tempori, atati, natura conue*
    nientifiima, in quibus mifcetur utik dülci. Qjxa tan*
    tum nutriunt quantum fouentvroborant. Vrate*
    rea fi>irituiv ingenio tantum fiabiliendo, quantum
    dcuendovdlufirando conueniunt. Sume facchari
    rofacei undas quatuor, facchari una cumfioribus bu
    glojfa concofti uncios duas, corticispomi citri fac*
    charo conditi, unciam unam, chebula condita uncí*
    os dúos, cinnomi ekfti dracbmam unam,fandali, co
    raüifcilket utriufque rubri, item feria coccinei cru*
    div confcifii, croci,margaritarum,finguloru dra*
    fhmam dimidiam, auri, drgenti,fingubrum terti*
    am dracbma partem, ambra, Mufci utriufifc grana
                                           dúo. 
  SANITATE TVENDA. LIB.  I.    45
dúo. Eunde omniafinud fucco citriuel limonis,fac*
charo cofti. Sequitur Confiftio ditera aliquanto fie
lubrior,certe multo fuauior. Sume amygdaUru dul
dum qudtuor uncios y nucleorum pineoru fcilicet ab*
lutorum diei uniusftfado, feminum cucumeris, utro
rumq;pariter uncios duas, facchari duri quod Can*
dum, id efi, candidum uocant, quatuor uñaos, fac*
cbari alterius et albifiimi,libram mam atque dimidi
dm. Eunde cunfta hac aqua rofacea, atque lunonis
V dtri,'m qua exttnclumjuerit ignitü aurum v or*
gentum,fimul coquefuauiter. Demüadde c'innami,
been rubri,fandali rubri,coraüifimilis,fingulorum
dracbmam unom, margaritarunitidifiimarum, ero
dferici crudi cocemei minutifiime attriti ,fingulorü
dracbmam dimidiam, auri, argenti, utriusq; grana
duodecim, hyacmthiyfmaragdiyfapbiri* carbuncu*
ti,fingulorum  tertiam dracbma partem. Sicuiue*
ro defunt aurum,argentu, dmbrd, mufeus, precio fi
lapiüiyconfiftionesiüa etiam prodeffe tnultum fine
bispoterunt. Quaru treispotifiimiíeligoyunamfci
Ucet Mefuesyquam recenfui, duas uero nofiras, quos
modo defcripjimus. Quo uero pafto ijs utendu fit,  cap. m
fuperiusfatis expofuimus, Siquisautéfimpliciusoli
quid appetat, ómnibus tomen accomodatü, hic citri    **
pomumperfifte matura, integrumperfiftecontun*
dat, tmltoq;faccbarov multo rofaru fucco. adhibi
                                         to. 
  MARS. F.  DE  STVDIOSORVM
to,coquat.Coftiiuero módico c'mnamo crocoq; con*
diat,aut aromático rofaceo utaturfic temperoto. Su
mearomatici rofaceí unciam unam,facchari rofaceí*
faccharidiabugloffati, utriufq} uncios duas, autfi*
militer, mifceat Diamufcum. Quanquam enim dúo
hac nofintfimplicia,tamenfacikfatis habentur.At
fi caliditas timcotur, diaprunis vfaccharum uiola*
ceumadiungontur.
         Emaciantis uigilia Remedia *
            Caput  XXIIII.
    SAepemelancholicis, prafertim literatis accide
    refbkty ut nimiuexkcato cerebro y uigilijs Ion*
gis extemercur.Quoniamuero nihil otra bilis mala
magis augety quam longa uigilia, tanto malo, omni
fiudiofuccurrendum. Ideo LacTucas pofi cibos olios
edant una cum pane módico,pauculo croco,uinumq;
purumforbeantpofi laóhicam, nea¿ ultra hora lucu
brcnt.Quucfcfe dormitu confiruntyconfiftione eiufi
modifumat. In quafeminis papoueris albi uncia dua
fint ifeminis lacluca uncia una, Amomiy croci fali*
cet utriufq; pars dracbma dimidioy facchari  uncia
fex.Diluev coque omnUfimul fyrupo papoueris.
Edant huius drachmas duas,fimulq; nannihil fyrupi
papouerisgufient aut uini.lüinios eisfiontem tempo
raq; oleo ex uiolis, v ex nenufarc adk¿h campho*
radtem Ufte okoq¡ omigdalmo atque uiolaceo. Oda
                                         rem 
  SANITATE  TVENDA. LIB.  I.     4*
rem croci v camphora ,putaminumqi dulas ma*
li naribus admoucbis. Aceti infupcr modici,fed aqua
rofacea plurima.Sternes quoq; kcTumplantarufv*
Ujs frigidarum. Aurcs fuauibus cantibus fonis'a¿ deli
nies.Humeftabisfape caput eiufmodi Uuacris yfcili*
cetaqua inqua coéhfintfiufiapapoueris,laftuca*
portulaca,malua,rofarum,uitis,falicis,arundinucfc
foliayadditacamomílla. Balneis quoque dukibus ex
rebus eiufmodiyfape tibia brachiaq^fape totu cor*
pus efihumeftandum.Loc infuper bibere mixtufac*
charo fcilicet fiomacho uacuo,fi modo fiomachus
optime tolerouerit, máxime prodefi. Húmida bac
melancholicis etiam fifatis dormiant mirifice confi*
yunt.Memento Uc^mgdaUnmnmenfa^miliarJfii*
 wumejft-deberé.
      Memoria heíejkatq^MiuionisR.e*
         media.     Cap.  XXV.
        ACddit uero nonunquam utfiudiofis, uel quid
        fedulo i/nclinato capite legantfcribánt ueyuel
 quia ocio nimio  torpeant, pituita quadamuifcofior
 unacim fiigidanimis melancholia caput occupans
 grauet,atq; hebetes obliuiofosq; efficiat. His ergo ca
 put exonerandum efi ijs remedijs ,qua alias diximus
 pituita conuenire. Sin minus iüa fujficerint, ad pilu  cap.fy
 tas Indas v cocchias ieralogodioncfa cofugito. Vra*
 terca ad ieram diocoloquintidosuelArchigenis,uel 
4*   MARS. F.  DE  STVDIOSORVM
    AndromacbiuelTheodocionis,dut dd pilulas ludai*
    quos Mefues in cdpitulo De capitis dolore defcribit.
    Quodfinaturaatasuefiigidiorfit,nec aftas obfiitt
    rit, pofi purgotionem utere confiftione iüa anacardi
    na, quam Mefues fapientum confiftionem nominat
    m Antidotdrio. Rurfus dndcdrdind illa,qua m cdpi*
    tülo De obliuione exfcntetidfiUj Zdchdria recenfet.
    Dd fummo mane dracbma unam,fed qui eam fumit,
    db ird,coitu, ebrietdte, Ubore, rebusfycdlidiseo die
    prorfus dbftinedt. Hac quidem dduerfus bebetudinc
    obliuionemq; uakntifiimo funt. Atuerofi familiaria
    magis optes, da gingiber conditumy fed módico thu*
    re mixtum, quod fenfibus v memoria  magnopere
    prodefiyprafertim bis ddkftis,fcilicet meÜe dndcdr-*
    diyineÜe chebularumy dcoris,dperk,dmbrd mufio.
    Vrodefi etUm dUmbrd, pliris fitrcoticon,et didcori*
    Sed hac ore diutius retinendd, naribus etiam v ou*
    ribus infundenda. Odor quoque tbum,amoraci, ma
    ratri, nuckmufcata, ruta, gariopbilorum,prode¡h
    non mediocriter. Memento tomen Tberiacam in bu
    atque fimilibus,quemadmodu ab initio diximus,nul*
    liunquam remedio pofiponendam.Vraterea hebeti*
 '   bus obliuiofisq; tempord v ceruicem unftione eiuf*
    modi unge. Sume okifambucmi unciam unam, olei
    de been uncios duas, euphorbij unciam dimidiam, ca
   fiord quoqi tontundé^perfiicabisbrdchidycrurd cer
                                         uicemcfr 
   SANITATE  TVENDA.  LIB. I.
íiicemq; uehementer. Acfi opus fuerit, ceruicicucur
bitulos admouebis. Vértice pratcrea cdpitis amara
cu, ature ■> nucemufidtd tunfis operies atq¿ fbuebis.
      Sj^Vtei» cufiodia nos effe intentos
         ddxxe*    Cdp. XXVI.
     SI hominesueritdtiscupidi,tantamedicortidi*
     ligentk corporeum fyiritum curare debent, ne
forte omnino negkclus, uelimpedimcnto fu, uelins
pteferuiat quarentibus ueritatem, multo proculdu*
bio diligentius incorporeum fipiritum, id efiinteüe*
¿him ipfum difciplina moralis ínfiituñs colere decet,
qttofolo ucritas ipfa qmim fit incorpórea, capitur.
Ñeque enim fas eftfolum dnimiferuum,idefi corpus
colere, animum uero corporisdominum regemq^ne
gíigere; prafertim quum Magoxum VUtoniscu fin
tentidfit, corpus totum ab animo ita penderé, ut ni*
jfi animus bene ualueru^corpus beneualerc non pof*.
fit. Qjtapropter medicina dutbor Apoüo,non Hip
pocratem,quamuis exfuafiirpegenitum,fed Socra*
temfapkntifiimum iudicauit. Opppequwm quantu
Ttiippocrates corpori,tantum Sócrates animo fanón
dofiuduerit'.quanqudmquod tentdueront üli,folus
Cbrifius efficit. Vroinde mentem nofirom optimis
coleremoribusasocratekcirco iubemur,ut lucem
ueritatemq; a nobis natura infiinclu quafitam fere*
na mente facilius affequamur, quanto magis ueritdtc
                                      ipfam 
48   MARS.  F. DE STVDIOSORVM
    ipfam diuinam in primis religione fanéh fas efi uene
    rari t Ad quam quarendam capiendamc^ non dliter
    credtd mens efi,quam oculus ad lumen folis perfpid*
    endum. Atque, ut Vlato nofier inquit,quemadmodu
    uifus nihil ufquam uifibik perfi>iát, nifi in ipfo fum*
    mi uifibilis,id efi folis ipfius fipkndore,itd ñeque mtel
    lechis humdnus inteÜigibik quicquam dpprehendit,
    nifi in ipfo mteüigibiUsfummi,hoc efi dei lumine no*
    bis fempervttbiq; prafentc.In Umine inquam, qi'
    iÜumindtomnemhominem uenientemin huncmun*
    dum.In lumine de quo cdnit Dduid: In lumine tuo ui
    debimus lumen.Vrofifto quemadmodu purgaüs ocu
    liSyinq$ lumen ipfimafpickntibus yfubitb fpkndor
    cius mfimditur, colonbus figuris'a¿ rerum abunde re
    fulgenSyita quum primum ab ómnibus corporis per*
    turbationibus per moralcm difciplina purgata mens
    efiyOtque in diuinam ueritatem,id efi deum ipfum re*
    ligiofo quodom fiagrantifiimoq; amore direéhy fubi
    to, utdiu'mus mquit vUto, diuina mentiueritas in*
    fiuity rationcsq,- ueros y qua in ipfa continentur, qui*
    búfue omnia confiant, filiciter explkat: quanto que
    mentem drcumfundit lumine, tanto firml v uolun*
    tótem gaudio beateperfundit.
DE STVDIOSORVM  SANITA*
  TE TVENDA,LIBRI FINÍS* 
MARSILII  FICÍNI  FLO
   tentini m librum Secundum de Vita produ
        cenda, ad vbilippum Valorem,
           epifiolare Vroamtum.

           Vanquam Vlato nofier Genio fuo uinít*
           V uiclurus efiy ut arbitror,dum mun*
           dus ipfe uiuet: meus me tomen Geniui
           buc femper impeÜit, ut pofi diuinunt
cultum ante omnia Vlatonis uita profpidam. Ad
bocipfum iam diu nobis afpirat pra cateris Medicd
domas.  Adidem confluirásvtumiValor, Medi*
cum amicifiimus, v VUtonica gloria atque difdpli
na admodu ¡ludiofus.Quam ergomitam Vlatoni fent
per exopto,eandem opto Medidhus,fimikmq; Valo>
ri. Quamobrem bortor v obfqcro te mi Valor, ut
quanto femper opera gloria Vlatdnka faues, tanta
  düquando diligentia pracepta hac nofira de uita
     producenda legos atque ferues.  Quibus
        diuuiuens rcfurgenti nuper difci*
           pXina Vlatonis diutius una di
            magnánimo Laurentio
               Medke patroci*
                  naripofiis.
                    Vale.
                                    D
 
     "MARSILII
           FICÍNI FLORENTINI  MEDÍ-
               ci atque vhilofopbi infignis,De uita
                  producendayfiue longa.
                    líber   n.,

             Ad perfiftionemfckntia, neceffaria efi
              uita longa,quom diligentia prafiat.
                      Coputprimum.

                          D artemfcientUmq; perfift*
                          nontom uel docilitas ingenij,
                          uel memoria firmitas, quam
                          prudentis iudicij perfpicacid
                          nos perdudt. ludicium uero
                          propter ambiguitatem exea
                          iefturarum diuerfitateconce*
         ptam, odeb dijficik efi, ut experimento fit neceffo*
         rio confirmandum. Experimentu quoq¡fallax, tum
         propter iudicij ipfius difficultatem, tum propter fu*
         gacemopportuni'm experimento captando tempo*
         ris breuitatem. Quibus fané de caufisartem ejfe Ion*
Acj> oe »«r. a gam una cu Hippocrate rcfte cocludimus, necpoffe
         nos eam nifi uita longitudme confiqui. Vitam uero
         longam non folumab mitio femelfata promittunt*
         fednoflra etiam diligentiaprafiat. Qiiodv Afiro*
 
         MARS.  FIC  LIB.  II.         T-tü         I
fogí cenfitentur, ubi de Eleftionibus v imagaubut
agunt: v Medicorum cura diligens,experientiáque
confirmat. Qga quidem prouidentia non folum ho*            H
mines natura ualidifapifiime yfed etiam ualetudina*
tij uitam longam aliquando confiquuntur, ut noit            fl
mirum fit Herodkum quendam literarum ¡ludiofum            \
omnium fui temporis infirmifiimu, ut Vlato v Aria            i
fioteks tefiantury eiufmodi prouidentia annum firé
centefimum impkuijfe. Vjjtíarchus praterejjjwrrat
multos corpore olioquinpdrumfirmoy uitam foladi
Ügentia longam cqnfe^uutos. Mitio in prafintU*
quotimbeciüos ipfe wuerimyprudentiajnmcre roa
hufiiftimorumannos fuper¿uij¡L.Neq; igitur inutile
fuerityneq;uanum, pofi librum De curando ualetu*      .   »
lime literatorum a nobis compofitum,prac:pta qua
 dam  infuper ingenijs fcientia cupidis ad uitam Ion*    Qnihut
 gam conducentiOyiradere. Infiituta uero hac nec in*  hacprodi*
ertibus ignauisq; comtnunkari uolumus. Qyidenint.  ta uelit*
cupiamus ifios dimiuere, quince uiuuntquidé^utafi
fucos  nutriamus, non apes _ t Nee b amiaibus diuuU
gari,perdita uoluptatum libídine dijfolutis, qui bre.
uem quotidie uoluptaté longa uita,fluUi praponut*
Nec improbis iniquisq; patefieri, quorum uita mon t
efi bonorum. Seduiris duntaxat prudcntibus atque
temperatis, fokrtis ingenij uiribus humano generi »,
uelpriuatimuelpubliceprofuturis.             ¿
                                   D  x 
      n      MATtSILII  FIC  DE  VITA
              Vitakm calorem nutrid humore,cuius ul*
                  tra citrdq; excejfufiericorru*
                     ptionemdiffolutioncmq;
                           Cdp.   11.
                Vltaquidetdnqudm lumen in naturali calote
               confifiit.Colorís ueropabulum efi humor de*
         ñus, dtque pinguisqudfi oleum. Siue igitur humor
         eiufmodi forte deficidt, fiue prorfus exceddt, uel in*
         quinetur, cdlor naturalis fidtim debilitdtur, v tdn*
         demdebilitdtusextinguitur. Si humorisuteftáhi cd*
         hr debilitdtur vperditur, mors refolutione contin
AMtTffa git.  Sipotiusobruiturbumonsexccffuueluitioyuitd
v¿<ra§TÍ fuffocdtione  perit.Sujfocdtiouerobumoris cuiusli*
x7a.     bet exundantia uelputrefaftione contingit, prafer*
         tim pituita uel excrefeente uel quomodolibetputrefa*
         ¿Ja, ut non immeritó Vituita petens uitam fiíerit no*
         minata. Vracepta igitur adproducenddm uitdm ma
         xime neceffaria; bine quidem refolutionem, inde ue
         ro fuffocationem putrej&ftionemq; aque deuitant:
         Aequeyinquamyrationecommuni. Namfi calidio*
         remficciorémuebominem forte curanty vcuimea*
         tus quidem aperti funt, humores autem fipiritúsque
         fubtiles refolutioni magis oceurrunt. Sin autem con*
         traria ratione corpus ajfiéhm traíhmt, potiusfuf*
         foeationifubueniunt. Máxime uero in alterutrofiu*
         dcntpfiadalterutrum locustempúsuedeclinet.
                                                  Ai 
     PRODVCENDA.  LIB.  II.        Tj
Atubi ingeniofis ¡ludiofisq; confulitur, utrunqrfra*
teptum firme efi pariter necejfarium, in utroquefi*
militer Uboratur. His enim acutu quidem calidumq;
ingenium, v imaginationis motus afiiduus, refolu*
tionem: ocium uero corporisatque eruditas, fuffoca
tionem minitari uidetur.  Nufquam igitur Medki ue
bementius quam in eiufmodi hominum curatione la*
borant. Etfitotalibri fuperioris difputatio odpro*
rogandam uitam máxime confirt, propriam tomen
quandamres tanta curam,quakm deinceps quoai
potero paucis comprehendam, pofiulare uidetur.

       Quomodo fint temperandi calor v bu
         mor quodom Minerua confilio.
              Cap.     III.
       CAeterum dum oleum ifiud pingue,igneo huic
       uigori nofiro neceffariwmypingi Minerua tro}
¿hmus, Minerua interim oliuifiraoleiuitalis origq
nlrni uidelicet louis capite mta ridety quod fui muñe
ris quantitotemplané cementes, interea non fatis u\
dimus qualitatem. Ridens ergot uobis, inquityokum
 non modo quantum fotfiamma nutrienda firety ab*
 unde dedhfed etiam fine amwrcofyncerum infudi lu*
 cerna. Hac iüa. Nos dutem Ínter loquendumerrdn
 tes offindimasy quonkm lucerna pedibus nofiris uer
bum fuum nondum nobis auditum. E&hátergobi*
                                    D  J 
J4     MARSILII FIC.  DE  VITA
    cernaxtifeamus > oleum iugiterfiamma fubminifira0
    dum, ea fcilicet diligentia, ut nec repentina quadam
    turnen obruamus iüuuione. Nec rurfum dijfiramus
    fitibundopotum. Sed hac quidem dúo, fatisin fupc*
    rioribus traftnta putamus. Reliquo nobis duofunt *
    quorum alterum leuiter tetigiffe, alteru uix attigijfe
    uidemur. Tangentes interim ita Vaüadem, ut ridere
    mnquam folita, nos rideret. Quid ergo t Vrimo
    quidem confiderabimus fiammamuel pauculam ejfe
    prorfus edaccm, ideo'a¿ luccrnamiüam lucere diutius
    in quaficfiammula efi ad ellychnium, id efi lucimum
    temperato, ut non ebibdt oleum» fedpitiffe'c. ijggpg
    VnosM omni diatd cauebimus,ne guando, prafer*
    tim in iuuentute,nimium inualefcat infitus ignis fuá*
    pte naturauorax. Satuero fuerit tum humorem in*
    mdantemy tum penetrabik fiigus bine arcere. De*
    inde lucernam cogitabimus fiequeter extinguí, quan
    do nonfyncerum oleum inftiüauerit ,fed(ut ita di*
    ycerim)  armxrcofim>Vnde paulo pofi concrefeuntex
    ttmurca fingí, lumenq; extingmmt. Umuexo-nos-d
    tmünÁVaJlade fHfcepimuíokum fdlketderiu quam
    plurimumpurumfyi&uaJuuaquodam kntore tenax
    tttque fhrmunu QiUtíLergahuic p*ttLtmahfumpto-
    fuggeritur, nonfolum huicju^ulukbct effe, fed fi*_
    'puui^-Vtuerofit fimiky nontontumjémmejfide*
    %et v pingue, fed penítus ab amurco fecrctumyid efi 
     PRODVCENDA  LIB.  II.        j
ífacequadam ex térra V4$l&crafiiorecongefia •
"Hanc ergo congefiionemfacemq; uitaturi, alimeaU
dufmodifiigiamuSyVocium V cruditotem atquefor
éks. Intereo uero Mineruam ea moderatione colamus
ut caput quidem de quo nata efi ipfa, nobis augeat,
neruos autem fiomachumcj; nonm'muat.
   Arefcentis humidi naturalis valieniexube*
       rantis caufa. Etquam neceffaria fit
           ad uitam perfióhdigefiio.
                Cap.    IIII.
       NAturokm humorcm uelociter hac exiccant:
       Sanguinisfiuxus uberior: violento folutio
 uentris: Diu lubricus ahms: Vrofufus fudor: Latius
 patefafti. meatus: Coitus addebilitatemfaéhis :Sitis
 anhelo: Eames crucians: Vigilia longa:  vfus pra*
 eolidarum rcrumfimuUtque ficcarum: Laboriofus,
 onimí corporiscfc motus: Anxietos: ira: Dolor: sk*.
 ciorfimulatque firuentior aer, prafertim igne cok*
 fcens: ventus aridior v uiokntus atque diuturnui ¿
 Humorcm fupra modum ougent ijs contraria. Ebrk
 tas fiequens utrunque facit. Nimio enim tum calore
 fecot, tum humore fuffocat ebriofum. Nihil autem
 magis quam erudita* ad utrunq, nocet. vbi enim non
 concoquitur alimentum, bine quidem deefi quo notu
 rakmirriget humorem; indeuero putrefaelum fu*
                                   D 4 
      f*     MARSILII  FIC,  DE  VITA
          perefi, quod exundansy calorem obruot naturakm •
          Quamobrem Auicennacorumpi fxnguinem mquit-»
          ubi digefiio ipfa corrumpitur, fecutusq; Goknum ap
          peÜdtdigeftionem, uitaradicem. Óptima igitur efi
Cófttonis  £7- qMfi u/nicá n¿c rcguU Galeniy concoftíonem cibi
d uita nez  pr<e cateris ubicf; curare. Nam quod máximum uide
cjíitas»     fUr eff¡, pxaceptuy falubribus uidelicet uti, nihil pro
          derit nifi coquxs. siquidem ex his firmé ficut ex con*
          trarijs noxius humor profiuit y fi cruda membris in*
          fluxerint. Excibis autem, etiam minus arte Uudatis
          fape minus malum accipiturnutriwntum, fi uebe*
          mentius concoquantur. Cruditotem igitur tanquam
          grauem refolutionis firruxl V fuffocationis caufam ,
          diligentifiime deuitemus, quantitate uidelicet cibi po
          tusa¿ nobis accommodata: Qualitote,fimplicitate *
          prapdrdtione,contritione,kiunio reuocdnte famem,
          acfi opusfuerit,fiomachietUm exteriore fomento %
          rcbusq; quibufdafiypticispofi epulas intus ajfumptis
          Caueamusq¡diligentery ne cibum potus exupereti
          Nc«e  cibus fitliquidior, aut durior: authk uel iüe
          ualdefitaéhifiigidusy aut alimenta fint longe diuer*
          foy autcrudum oddamus crudo. Hac enim concoftio
          ncmmagnopereprobibent. Caueamusinfuper dili*
          gentifiime, ne uel coitufiotimpofi cibum, uelfomno
          meridiano fapius non necefforio, uclnoéhrnauigi*
          Ua, uelUboreanimiuUo /fiuecorporis importuno,
                                                    uel 
     PRODVCENDA.  LIB.   II.       y>
uel alio quopUm pafto, digefiionem impedíamos.
Digefiionem dico equidem nonprimam tantum, qua
fit infiomocho :fed fecundam etiam qua fit in iocino  Digefliocs
re: Tertiam infuper qua in uenis: Quartom deniq;  quatuor,
qua m membris ejficitur. Qua longo quodom vñdi*
gentinteruaüo,  erquauisimpedito, pabulwmnon
fuppedítaturhumori. Vro'mdeficut digefiionem ,fic
excrementorumpurgationem adiwuare mprimis ne
eeffarium efi ad uitam. Necejfarium, fiordes etum 4
cute detergeré. Neceffarius efimotus corporistam
continuus, tam temperatus, tam uarius, quam ca*
lefiium a'érisq; motus v ignis v aqua: feruata dun*
taxatconcoftionis vfomni necefiítate. Defatigatio*
ne uero v refolutioneuitota. Vraterea fub umbrd
fitumcariemi^obducimus . Sub diuo, fub lummeui*
uimus.QuodpatermeusEic'mus'mfignis mcdicus*
frequenter habebat m ore. Sed ad hacfiliciterpera*
genda operapretiumfbret, non tam urbanis negó*
cijs quamrufiicis quibufdam exercitationibus a tcne*
ra fiatim átate corpus offueficiffe, v quodammodo
fimilibus.Interdu etia nutrimetis, V uita genus quo
dámodo uariu tenuijfe. Quod mefapius iüe prudent
monebat.Quienim inomniátate lautifiima quadam
curiofitate uiuuntyfape minus tuti uiuunt. Qjui uero
ddukfcentesfe minus aífueficerin^adulti falté affucfa
ciantycautioribus tamengradibus vpauUtim id ten
tantcs.                              D  j 
f*      MARSILII  FIC. DE  VITA
      Sanguis v humor accommodatus uitaydcri*   -
         usejfedebetyqudltidtetemperdtitíyfub*
             fiantia medius atque tenax ♦
                    Cap.   V.
         GRaci omnes inter pracepta ad diuturnam td
         tam máximenecejfarUyrnandant ut euchynüs
   dlamur. Euchymx uocamus alimenta folubrU, qua
   bonum affirwnt nutrimentum, id efi,fanguinem bo*
   num. Bonum uero fanguinemappelkmus ynonfiigi
   dumy nonficcum, non turbulenkm > fed calidum V
   bumidum atque cUrum. Calidum quidem calore non
   acri. Hunúduuero humore non aqueo. cUrumquo*
   que y nec tomen interea tenuifiimum. lam uerofiruett
   tiorfanguisy naturalem tum colorem exacuit, tu ex*
   iccat bumorem, er quem ipfe humorem mfirt uel cd
   lorem,refolubikm prajlat atque fugdcem. Sanguis
   praterea bumidiorproniorqi ad aquam, naturokm
   obtundit colorem yhnmorem quoque naturalem uel
   hebetat, uel impeüit fub calore liqueficere, uel fuffo*
   catbumiditatecakrem. Etomnmo ,fiquaportio na
   turalis bumoris ex aqueo fanguine trobítur, tumptt
   trefcitfacik, tumcitb diffiuit atque diffoluitur. Hinc
    efficitur ut qui moüiores fiuclus herbase^ comedunt,
   nifi raro firfan vpro medicina tune uentrem leníen
    te fumant, breui uenas fucco crudo putrefaftioníque
   obnoxio penítus impkant* Aeneidaccidat, tutius
                                            pro 
      PRODVCENDA LIB.  II. -      j*
pro alimento uel coquuntur, uelfaltem cu pane mif*
eentur. sanguis ergo nec ignemefio, necaqueusyfed,
dcrius.  Non aéricrafiiorifimilis, neprocliuior fit
adaquam. NonoerifubtúifiimOynefacik incakfcat
in ignem: fed fufafiantiam teneat mediocrem, in qua
medius aer dominotum habeot plurimu. Catera ele*
menta mfint, quatenus aéris accommodantur impe*  Aeri qua*
fio. Non fit eius fubfiantiafubtilifiima, ne bumorem  litotes rdi*
mfiabikmgeneret, flpiritumq; uolatikmvdiffolu*  quacotem
tionifubieÜum. Nonfitcrafiifiimoy alioquin v mgé  pMdM&
mo minime minifirabit, vuix in naturalem humore
acftiritumpermutabitur, meatus obfiruet,fuffoca*
tioni dabit occafionem. Etfliiritus qui uix tándem
araffus inde creatur, denfitotefua V ipfi parum ido
•neus efi ad uitam, et colorem naturakm itofuffocat9
fcutfimus denfiorfiammom comprimit protenus v
jxtmguit. Mitto quod faltemadeó tcnebrofus efi, ut
uitam efficiat mafiam, morte deterioran. In primis
Autem, ut mihi uidetur,ad uitam expedit diuturnam,
fanguinem  una cum fubfiantia quidem oeria ualde,
nec admodum craffa, babere glutinofum aliquem in
fe humorcm atque tenacem, qualcm firmé cum fubti
litote hobet oleum oli'Mrum, V humor anguilla pin
guisfimuUtque tcnuis,w oleum ex tercbinthma qua
damfublimationc traóhm. Tu igitur alimento, ca*
, teráque omnia qua fanguinem pro uiribus, huma* 
       eo      MARSILII FIC.  DE  VITA
           rémque takmeffiddnt, diligentereligito. Sdngufc,
           enim humorq; talis ficut oleum fiammay ita uitolicd
           loripdbulum efi, vunacumfubtilitatc babet etiam
           firmitatem.Vraceptum enim Rofis efi pro iuuentute
           feruando, rebus uti fangümemadpK acor dio tradum
           centibus ibíque condenfantibus, corq; fouentibus.
           Quod Aukennaprobaty oquofum Ubilanq} fangui*
           ncmpraápienseuitandum. Diffirens autem inhoc9
           pro diífirentiacorporum, ratio efi habenda. Ndm
  Ontne im  ubi denfius corpus efi, dd fubtilitatem fanguinis: ubi
moieratu   rarius, adcrafiitudinem eiufdem, ómnibus efi reme*
cotrorio ad  dijs declinandum. Vbi media corporis bobitudoy uíd
mediocrita  fimilíter media tutíus imus. Nunquam tdmen natura
tem refera*  ¡an corporis babitudinc extirpare conabimwfy alio*
tur*        q¿m uitam ipfam extirparemos.  Expedit mfuper
           meminiffiy ubi fubtditatem fanguinis ualde ueremur9
           V fi wtachus intereo non fit admodum naturamli*
           dus,minutioribusddcrdfiitudinemgrddibus dcceden
           dum effe, dum grddkrn bominem crdfiioribus dli*
           mentís nutriré contendimus, vfiuendum mterimfio
           macbum vproducendum fomnum. Exercitdtionem
           corporis pro uiribus augenddm, dnimi minuenddin*
           quaplurimis fapifiime nocet. At fi minus firdtdli*
           menta uifeofa nimiumdurdq^uelddmodum fiigidd*
           ufufidtemcoraÜorum, fondalorum,rofarum, con*
           androrum, myrobaUnorüycydoniorumvdMcydo*
                                                 tuonP 
      PRODVCENDA.  LIB.  Ih       «
nionfdcchdriq; rofacei,fiyptkaruq} rerum edmfdn*
guinis humorisq;firmitdtem deniq; cofequemur, qui
rebus nimiti glutinofis hic tuto confequi non uakmus.
Commodifiime uero ex nucleis pineis pifidceisq; V
glytirrhiza fucco v amido ddditis dmygddlis duki
ius, edrumcfc oleo v cydoniorumfemvne, dtque oleo
fifamino una cum faccbaro candidifiimo aqua'a¿ rofd
xeo nutrientur ,qui uifcofd grdndiorim dnimalium
 membrd concoquerenequeot. Conccdemus hispra*
 terea extremo gaÜ'marum uel hadorum V tefiudi*
 nes V ¡imaces atque tefiieulos. Vina dabimus non al
 ba,fed rubra fiypticaq; v quodammodo fubamara.
 Aqua u'mum firrea uel mafiicea temperantes.  Oleo
mochmafiicis cydomorumc¡;cutemkuiterkniemusy
V uetabimus interim qua fangumem fubtíkm fací*
vmt uelfiruentem, nifi firfan nonmhil crocí uel cima
 tnomi tenarioribus epulis infundamus, ut v facilius
 concoquantur ,vcoftn per meatus angufios h'ansfi
 rantur ad membra. Diffiak nanq; efi uifcofd uel olí*
 mentd pdulb firmiord ex fiomacbo non admodum na
 íido ufqi ad digefiionem tertiam qmrtamq; perduce*
 re, nifi eiufmodi uehiculis perfirantur, atque infuper
 friftionibus lenibusprouocétur. Qj±as quidem quum
 facies, mambus eos moüioribus farito. Ac memento
 madefaccre manus odorífero quodam uino, in quo ca
momiüammyrtumq;coxerisatqs rofas. 
**       MARSILII  FIC.  DE  VITA
        Decomuni edendi bibendicfc regula,V qud
               litatecpularum.Cap.Vl.
        SEdmifiain prafentiafaciamus obtufifiimaho»
        minum corpora uel tenuifiima, adcommunem
    uiuendi ratione perueniamus,communi mediaífa cor*
    poris habitudini prorfus accommodatam. Caue ne
    uüa ratione meatus corporis uel fupra modum pote*
    ■ant, uel nimium obfiruantur. ibi enim in refolutione
    V iniuria extr'mfecus mfirendd diferimen: hicau*
    tem in putrefaftione v fuffocationepericulum, vfi
    non arftifiima regula freno quod Hippocrates dam*
    ndt, tecohibeo, non tomen bohenas tibiad Ikentit
   tufquereUxo. Herbosv fiu&us humidiores accipe
   ■pareé. Varcius lac vpifies, v utrunq; cum meüe.
    V arafiime fungos yOtq; cum aromatkis acfem'mepy*
    ri. Similiterpurumaquapotum, atque una cum par
    cítate. Quahumidioro fivntuelp'mguia,aromatkis
   ■dcribusq; condíto, olioquin v humorem alienu mem
    brisplurimií infirunt atque putridum: vfi quem ne
   <effariu natura humore fuggerunt,huncprafiant d
    ta admodumcorruptionifubkéhim. Quod non oh*
    ter quam aquofum uinu conturbatur celeriter v cor
   rumpitur. Hiñe cita canicies, vpallor rugofitascj;
   fenilis. Carnes quoq;fiquotidie comedantur,ac etiam
   ftpondere pañi propinquent, citam putrefaftiónem
   mfirunt.vnde Vorphyrim VytbdgoreQrüantiquio*
                                         ruméfc 
     PRODVCEKTDA.'  LIB.'II.       63
túmq¡ autoritatc fietus, efum animalium detefiatur ..
Uonne bomines accepimus ante dilumum longauos»
tínimalibus peperdffe t Quanquam Medid non tam
carnium ufum uetant quam abufum.  Deniq; húmida
tanqua putrefaftioni obnoxU fuge, memoria tenens
húmidos vpingues fenefcerecitiusatq¿morí. Quod
VHippocrdtes dit,vres ipfddecUrdt. Skdfiimd
rurfum decipe moderdte, uel faltem liberiore tev.'pe*
Yd potu. Medid tutus eligito. TametfiAuicennnafor
\nam cibi paulo ficdorem moÜipraponit,ad canidc
euitandam. Ad frígida nimium aut calida cautifjimut
efio. Calida fimulv húmida fequere. sifirueta'ér,
tpuUrum humor caloré fuperet: fifiiget, calor h%
morem. Vtrobia¿ uero modicusfitexcefius. Vbiqut
ealor v humor nonnihil glutinofum habeat dtque
flypticum, ut iüinc membris irrigdtus humor inhare
xitfirmius, de diu fub calore perduret. Eleóhm tri*
ticumvpdnvs ekéhishoc'm primishabet. Deinde
rubrum fiyptkumq} uinum paruméj; dulce. Tertto
pinei nuckí resefc ijs temperie v lentore perfimiks\
duarto carnes non húmida fimulatq; laxa, ut fuñ*
la vagn'ma laftentes. Medid tomen ueteres, moxi
Une Golenus, fuis carnes vfonguiné, propter quan*
•dam cum corpore nofiro fimiíitudine ualde commen
*dant. Óptima funt igitur fimílíbus corporibus, ut ru
fikisv robufiis corpusífc tmltu exercitontibus, prc 
«4      MARSILII  FIC.  DE  VITA
    fertimfiquatriduum gariophylis, coriondmprapd.
    ratis,fak condita feruentur. Etfangtus forfanutilis
    f. cum faccbaro coquatur,deficatusq¡ ad fumnum fit
    erit atque liquens .Sedut ad numerü reuertamur,non
    probantur carnes humidiores, quales diximus, non
    durafimul atque ficca quales uetufiioris kporis otq;
    bouis,fed media quadam, ut gaÜ'maceorum, puüo*
    rum, caponum, pauonum, phafiam.ru, perdicum*
    forte etiam puüorum columbinorum, prafertim do*
     mefiicorum. Tales quocp funt capreoli uitulify iuue
     nes V annicuh uerueces pariter dtc¡;apri. Hadoi
     non fperno laftentesycafeumq^recente.Aukulosea^i
     dempratermifi. Erequens enim fubtiliorum alimen*
    torumufus fiomacho folumconuenit crofiiora mi/ni*
    %ne toleranti. Qui uero ualidior efi,fugacem ex ijs fit
    tnum reportat uel humorem. O uo tamengaümarum
     nonpratermitto ,fi uiteÜus una cu albo comedatur.
     Viteüus nanq; folus delicatoruefi nutrimentu:nam
     Auicenna probat nutrimentum nuüum expediré mo*
     gk'm diminutione fanguinis v diffolutione fpiritus
    . cardiaci quam uiteÜum oui gallina ,uel perdicis, uel
     phafiana. Nec^ forte ab refuerit dnferes nutriré fpcl
     td aquá ue nítida, ac pofi necem cdrnes fok v cori»
    v andrk aceto praparatis, conditas, dies feptem fer*
     uoreprius quam edas.Ceruuq;fimiliter,fifiomacbm
    . fuent udidifiimm.Vrobabik nanque efi longaua que
                                             data 
      PRODVCENDA.  LIB.  II.       6j
dam animalia ad uitam confine longauam, fi tomen
buiufmodi carnes iuuenes comedantur. Similiterdlia
carnes uidfiim funto,tum offa,tum elixa. Cibus efio
duplus dd potum.Vdnis duplus vfifquidlter dd oua*
triplus dd  cdrnes, quadruplus dd pifies, berbas»
fruéhis humidiores. Ne mcipiat a potu menfa, ne*
que potus fit femeluberior. Semper fiypticum ali*
quid obfquepotu uel modicoy fiquotur menfam. Vbi
compkxio, atas, locus, tempus, ad calidum ficcúm
ue Ubitur, tu quoq¡ paulifper ad oppofita declínalo*
Vbi ad frigidum aut bumidum, fimilíter ad oppofita
uergito. Vbi temperies y feruato temperiem. Eatenm
aut exercitotioni quidé corporis efi dddendu,v dni*
mi detrdbendü, qudtenus epulis uefcimur durioribu*
 dd diuturnitatem uita aliquando fbrfiton neceffarqs.
 Menfa tibifint m nouem diei boris, dua, v utrobiq;
 parca.Vardor uero cana. Exercitationes corporis
 dua firmé pofi digefiionem prima adfudorem quafi
 produfta. Somnus quide noéhrnus, quid femper efi
 neccjfarius y femper bonus:diurnus aut nifi admodum
 necejforiusy nunquambonus.
     No ejfe utendu dlimentis qua cito putrefcant:
      Vinü et triticu pra cater'vs eligéda, putre
       faftiov refolutio fugieda. Cap. VII.
         ANimalidueroquacunq;mnofirdm cufiodi*
        amuenimtimundiseleftis^alimétisnutri*
                                       Ei 
       **      MARSILII  FIC.  DE  VITA
           endd funt ontequa uefcamur.Atcy hac v olid omnid
           ex pdfcuis dltioribus v odorifiris eligendd funt.
           Ínter hacreguUm unte omnes db Amoldo philofo*
           pbo comprobatam, memori femper mente teneto.
           Animantes, herbas, poma, fruges, urna ex alas o*
           dorifirisq;, ut diximus, regionibus eligereoporterc»
           quos uentitemperatifirenat, fitaues Sohsradijf6uet:
           ubi aqua nullafiagnant: culta fierquilmio non pin*
           guefcunt, fed humore notiuo ■> ubi etiam quacunque
           nafcunturídiu permanent incorrupta. Hic duntaxat
           babitandum efi,hic quoque nafcentibus uefcendum*
           Ueque confidendum efi, ex alimentis qua breui pu*
           trefcunt, humorem nos comparaturos diuturnum*
           er aputrefaftione remotum. Ñeque fperandxm fací
           le nos diu uicTuros, ubi térra fruélus mcorrupti din
           tto conferuantur: ubiraro admodu bom'mesfunt lott
Altriclster  Z£M. Quantum uero fit m locouiftuq; difcrímen*
ra facultds  Pomm decUrdt Verficumún Verfid quidé uenenum»
           in Aegypto, cordis dmicum.  Et heüeborus m Anti*
           cyrd impune fumptus,dlibi uero uenenum. Arifiote*
           lesbdbitdtionéeligit dltdmdd meridiem oriénteme^
          fpeft&ntem,fubaérefubtilunechumido,nec frígido.
           Et pUto longauos in editifivmis dtq; temperdtis repe
           rit regionibus. Deterrimuuero efi fiercorare agiros»
           uel dquosftdgnates ex agrk minime deriudre.Omnid
          enim iük cita corruptionifubieftn nafeuntur. Quo*
                                                obrem 
     PRODVCENDA.  LIÉ.  It       61
tbrem eos non uituperore nonpoffum,quifapienteM
Hefiodum idcirco uituperant,quod in re rufiicdfier*
quiliniumpratermifirit. Seditleprudens fdlubritdú
potius quam firtilitdti confuluit. Satis dutem ex lupi*
noruMyfabdrumq;folijs tempefiiue fubuerfvs,agrun%
pmguefieripoffeputauit. Atuerofi reg}onesbum*
dhres mmundosq; colercv alimento minime dura*
 turofumere copeüamur,eum quafi feruemus uiftum*
 quem fub aérepefiílenti medid mandauerut.Qua de
 rein libro Cotropeftikntiamfatisegimus. Swnma*
 tim uero fuouibus v quodómodo calidas utemur odo
 ribas. Abé rite prapar ata fapeykuiter'fy purgabi*
 mur. Rite uero pr aparato dicimus,fi lotafuerit aqud
 rofacea uel fucco rofarum,autfi cum rofis recentibu*
 contritvsífc fiíerit perfifte comixta. De'mde oddatut
 ú myrobalonm otq; mofiixyvfirterofa. Medicina
 hac extra controuerfiam mirabilis efi ad confiruan*
 dam diu mentemfano m corpore fono, vraterea cor
 pus exercítabimus: opportuno utemurfico.Hoc pul
 uere epulascondiemusy myrobalanoru emblicarufit
 pars uncia quortOyfandolorum uero dimidiay cima*
 momirntegroy oftáuacrocí. Hoc itoquepuluerere*
  busá¿fimulacribus mminentemex putridisalimen*
  üsvlociscorruptione fbrfitan mhibere poterimus*
  Meminerimus autem,ubi multo plures putrefaftione
  fu¡fQcatíonepqua.w refolMone pexemt? ibi putrefc 
       tfS      MARSILII  FIC  DE  VITA
           ftioni vfufocationi máxime refifiendum. Vbi uero
           contrOyUÍáfiim uti condimentis aromatidSyV quodZ
           modo aufieris,ut diximus, odoribusq;fimilibusquo*
           tus tempore putrefaftioneprohibet: ungí oleoyfrigo*
           ris miuriamiuti lauacris ex aqua v oko,refolutionc
           ex labore uel calidxs temporibus mminentem. simili
           ter os aqua fape cóüuere,fuccuglycyrrbiza uelfac*
           cbarumcryfiaüinÜ ore tenere: Aqua rofacea multa»
           pducoq; deeto rofaceo manusfaciemq}perfundereyfi*
           milibusqs odoribus uti.Septimd quaq¡ hord alimentis
           modicisrecrearr.corpore fimul V animo  conquiefee
           te,colore uitato.Vlurimum uero mterefi,quakfitui*
           num,v tritkum,quibus afiidue uefeimur. Hac ergo
           fnt talUyUt ultra annum v potius ad trknnium inte
           groperfeuerétyfi modo mcorruptibikm ex ijs alimo
 Vi/nifenii  tiUmfjjerore debemus.Vinumyfiuedlbumfiue rubru
tíuolitas V  flt>efi° cUrumyfuaueyfiyptícumy odorifiru, v quod
fubftantid.  mdigeataqua.Nififirteuinumrepereris,leuefimul
           dtque durabik,quod rorifiimum effefokt.Quod ue*
           ro ualidius efi,philofophus ifaach uinum dicit ejfe ui
           no fum coéhm fok, uentisq^purgatum: quod aqua
           fbntispuritemperdri iubet,dliqudndiudntea quam
           bibamusyutperfiftius mifceatur.Aquofum uerouinu
           atque debile uel acerbu,jugiendu monet,utpote quod
           Intra uenas v membra acidumcitbfiot,dutdliterpií
           trefiat. Vinum quidem aquofumputrefaftioni fubie* 
     PRODVCENDA.  LIB.  II.        é¿  ,
flum,ficonferuataeiusfubfiantiacoftum fuerity hoc
faltem erit utile,olioquin non Uudatumyquod humo*
rem corruptibikm non creobitfed acumen eius aqua
ekfta temp erondwm erit. Vinum uero quakprobaui
musylfddch ex antiquorü fintentia theriacis magnii
Inquit effiperfimik. QuodyUt diximus y temperatu»
babitudinem corporis frígido colefacit, refrigerat ca
UfacTnm,bumefacitficcam, bumidiore uero deficcat»
dtque (utGaknus ait) naturalem humorem recréate
colorem fouet,utrunq; contemperat.Mifcere uero ui*
num eiufmodi magis necejfarium efi iuuenibus,minut
fenibus,frigidis uerofenibus minime. Erigida nanquc
duraqifeneclus (ut'mquit Vlato) ita mero firuetatqt
moüítur,ficutuelignefirru,uelaqua lupini.Quod
diximus per uinu oppofitafierí, atefc difiidentia tem*
perari,fcito etioperglycyrrhizafieri, fed debilius :
Eieri etiamper okum rofaceum,fedextrinfecus.Hac
ergo tibifamilUriafunto. Ñeque diffidxs quicquid et
qualitate temperatum efiyVuirtute potenSypoffe re*
liqua temperare y ficut fiigus aliafrigefacereyid m pri
mis babere temperamento louisyquo etiam faluberri
ma funt.Sed de his alibi difputandum.
         Diata,Vi¿ks vMedkmafe*
           num.    Cap.  VIIÍ.
       QVifeptimum kmfeptennorium impkuerunt»
       quinquagefimum attmgentes anntiy cogitent
                                    E  $ 
     MARSILII  FIC  DE VITA
Venerem quidem fignificare iuuenes,Saturnum ueró
fenes:dtque has apud Afironomos ficÜas interfe ma*
xime omnium mímicas exifiere.Rem ergo ueneream
Saturnij fugiant, qua iuuenibus etiam uitaplurimu
detrahit. No enim natiscofulit,fednafcíturiSyipfosq;
etiam herbasfiotmproduftofemineficcat. Vraterea
fiigus aéremcf} nofturnumkthifirumfibiputenty at*
que eum omnino uiftumferuent, ex quo fanguine plu
rimum¡j?erent,fj3iritumq; quamplurimum,ex uitel*
Us uidelicet ouorum recentibus,uino aliqudntum qui*
demdukiiOdorifiro uero quamplurimu. Ndmhkui
teüusproprkcordis fdngumem,umumpracipue ft>i
titumrecreat. Carnibus ekftifiimis coóhq; faciüi*
misomni fummatim utdntur diata ycdlidumpdriter
vhumidum augente. Spiritumodoribus prafertim
Ittw afiidue recreent. Vigiliam v inediamfitimífc de
uitent: laborem rurfus corporis dtq¡ dnimiyvfolitu*
dvnem v marorem.Muficd repetdntfi forte mtermi
fer'mtynunqudm intermittenddm. Ludos quofdam v
mores quodd decet alim dntedftapueritia reuocent.
DifficÜlimum ndnque efi (utitd dixer'm) reiuuene*
fcere corporeynifi ingenio prius repuerafeas. Itoq; va
omni etiam átate mognopere conducit ad uitam non*
nihil pueritia retinere9v obkftameta uaria femper
dWupari.Longuueroprofufumqi rifimminime:fi>i*
ritum nana¿ nimis ad exteriora dilatat.Sed rededmus 
     PRODVCENDA  LIB.  II.        71
dd fines. Hi praterea fi frigeanty fomentapetant dro
maticd et calida, fimuldtq; húmida. Meminermtpue
rile non ejfiypuerik lüud Auicennafbmentumyfaftií
quidem a Dauide,fid tardius forte faftum. Eomenttt
feni mirificum:MeduÜa recentis odhuc cakntis pañis
bififo maluotico uino cum puluere menta, dppofitd
ftomacho vfapeddolfaclum ddhibitd. Nomvme
duÜa eiufmodi etiam fola Democrito iamiam expira Diog.Ld*
turo retinuitjfyiritum quoadpUcuitfugitiuum.Vra* ertio auto*
tereo fríftioníbus utantur kuibus,feu quandoq; Uua re.
cris nutrimentum prouocontibus ad extrema. Nu*
ckos ante omnia pineos uidelicet ablutos, familiares
babeont. Hoc enim nutrimentum Medid uetcresfeni*
bus aptifiimum probauerunt. Calidum enim v bumi
dum efi v pingue, v omnem lenit dfperitdtem, atcfc
fimuUquod mirum efi, dum naturalem humorem au*
getymtereafuperfiuum deficcat, putridumq; expur*
gathumorcm.Suntqui nuckoru eiufmodi dracbma
mam quotidie pofi cibos exhibentfenibus comedien*
dam.Ego dracbmam quoq; alteram ieiunofiomacho
fenibus exbiberem,uel recens,calens, auratum, p'mu
cleatum. Componerem quoque ekftuoriu boc pafto:
 Sume omygdaUrudukiu mundarü uncios quatuor»
tantundem eiufmodi nuckoruypifiadoru duas> unam
feminum cucumeriSyunamnucum aueÜanarum mun*
darum contunde:coque uú cum candidifiimofaccbd
                                   E  4 
      7*      MARSILII  FIC.  DE  VITA
          ro ,cui tdmen dddideris unam zmziberis recentis cot%
          diti drdchmdm, crocí dimidUm, mufii tertiam, om*
          bra tantundem,faccharum,aqua meliffa id efi citra
          tria rofdrumc^fimdito,multa duri fblid his odhibeto.
          Huius enimufu quotidianoy uitafenes ualidiorem kn
          gioremq} confequentur. Voffimt v m menfa boc ac*
          cipere,etpluribus boris ante menfam, Vtilius autem
          tune erit,fi quid albiodoriq; uiniuna cum Confi ftio
          ne eiufmodi biberint. Temporibus uero calidioribus
          facchorumrofaceum una cum auri fblijs, vcondita
          myrobalani uitam fenibus prorogabunt.Theriacam
          nemo dubitat ad idem humidis conuenireperfonis at*
          que temporibus. De cuius ufufatis in libro fuperiore
          diéhm.Nemoetiamnegobithisprodeffc admodum
          Yodices enula,beeniosc^ radices,albas fimilíter atque
          rubeas,moxime uero recentes, iüam quidempro nu*
          trimento ,has etiam pro arómate,v omnia fimplici*
          ter calidd,humidaq;,v oromdtka fimul etfiyptkd»
          fmufypmguid. Certu efi fines eleftoglycyrrhiza
          fucco familidriter uti deberé.Trddüt enim glycyrrhi
D e hic Vli Zdm effe humani corporis colorí paríter v humori
mus copio* perfimikm:praterea uorijsfenum morbis opituldri.
je libro iz, lac quoque amygdalínum, v amidus cibus familia*
cap. 9.    r/5 efio,vfaccbarum otquepdffula. Rdfis Triphe*
          rom ex myrobdUnis Indis, emblicis  beüiricis confi*
          ftdm.ltem myrobaUnos Indos conditas faccbaro, no
                                                folum 
     PRODVCENDA.  LIB.  II.
folum ad retinendam,fed etiam ad retardandamfene
cTutem ualde probat. Aukenna laudat triphero my*
robalanorum maiorem otq; mmorem.Rurfus Confi*
ftione de fquamafirri,maxime uero auri.Iubet quoti
die mondere myrobalanos pracipue chebulasritec*
ditas,ad difjbrendafeneábtis incomoda.
      Denoturis Aromatum vCordkliwm
         necejfarijs: Etrurfum qualvsfe*
           numuiftus.   Cap. IX.
     SCi'ío myrobalonis uarias meffe uirtutes. Vnom
     quamirobiliter fuperfiuum exiccdthumorem»
 unde cankkm prohibet. Secundamqua humorem
 coüigit naturalemyV a corruptione fimul v mfiam
 matione tuetur,unde uitamprodudt inlongum. Ter
 tiam quafiyptka aromática^ potentia, uirtutem er
 f^iritum naturalem v animóle congregatvfiuet»
 V roborat.H'mc aliquis uita lignum m paradifo my
 robaUnum forte fuijfe putabit. Simik quiddam firme
faciunt aurum vargentum,coraüus ,fJ3odiumb^,rs
 preciofi lapiüi,quamuispro aromática uirtutefacul*
 tótem affcrant lUufirandi.Tu uero memento aromoti
 ca tune máxime prodeffe nobis ad uitam (utfuprafi*
 gnificauimus) quando cum uigore quodam aromoti*
 co húmido funt paríter atque calida, lentoremq; p'm
 guembabent, commodum augmento: quales funt in
 prima radica beenid) alb£>fimliterdta¿ruhentes9 
     74      MARSILII  FIC.  DE  VITA
         prafertim recentes. Aut faltem quando cu uirtute qué
         damfubtili,odorifird v acuta,fubfiantiom denfam
         babeont,vfiyptkdm ualdeproprktate, quaksuti*
         que compofitio mter cordialia frigidd primum myro
         balanis ineffe uidetur vfuecino. De'mde rofis vfuc
         co»vfimini citri.Tertio fonddUs v coriondris, otq;
         myrtoycateriscpfmilibus. ínter calida uero cor dio*
Cordialia lia zedoariaMgno aloesycitricortid, V ehariophy
aromata. lis, nucimufiata,maci, olíbano, mofiidatq¡ doroní*
         co:qudkm etiafaluia expcrimur'meffe.Tradunt am
         bram v mufcum fiyptkam habere uirtutem, Zmzi
         ber autem ob quandam eius humiditatcm, prafert'm
         vecens v conditum,fenibusfape prodefi.Sed boc v
         tboriopbylus  propter calorisuebementUm,cauteui
         deturaccipiendu.Zedoark quocfc cattte,tametfi tbe*
         riacafimilisiudicatur, vfiyptkam fimul atque pm
         guem naturam hdbet,finibus comodifiimam.Ambra
         propter colorem quafi temperatum tuto firmé fumi*
         twfydcpropter kntorem cum fiyptkdfubtilitdte mi*
         xtum,prarogatiuam bdbet dd uitdm in membris v
         fpiritibm confirmdnddm: tum uero fi ex edfidt aqua
         cutxscfc laueturydigefiionem quorto refiituity acmor*
         bos eius deficlu contingentes expeüit. Aromotkd ue
         ro qua fubtíkm ddmodumfubfidntUm bdbent, qud*
         íem cinnamomum atq; crocuSyCordUlibusfrigidis er
         durioribusfuntmifcenda»Um aromática fi tdntum
                                                calida 
     PRODVCENDA.  LIB.  II.        7f
cauda fubtiliaqifint vfoUfumantury naturalem cd
lorem nimis excitant,humoremq; diffoluut. Neceffa*
rio tamefuntytumfrigidioribus v bumidiorihus epit
lis concoquendis,tum cordialibus duris ad pracordia
transfirendk. Te nanq; latere non debet, humorem
ipfim uita neceffarium primos in corda fedes babe*
re,v arterijs uenisq} eiufdem. Quod ifoach perfpi*
cue docet:atq;,ut Auicenna probot,hk humor natu*
rali cateroru membrorum humore frequenter irrigd
tur atq¡ fouetur.Qtídpropter cauendum efi,ne mem*
briúüius humor cafuquopiam arefiat: multo'a¿ ma*
gpynepracordiorum humor cominuotur. Ato¿ ut nu
trimentOyUelfomenta, vcordialiaomniaperangu*
fios mcdtus adpracordid Utifiimeperfiratur,his in*
fere crocum. Vt uerofifiantur ibiymyrobaUnos adhi
 be.Vt autem confequaris utrunq^accipe ínter calida
 mufcum otq; ambramúnter frígida rofas atque myr*
 tum. Memento dulce maratbrüfenibusprofkurum.
 Nom v nutrimentum per membra dijfundit, et qua
facúltate lac, eadem humorcm auget naturalem. Vn*
 de Diofcorides marathroferpentes ait annuam exue
 refeneftutem.Vrobamus vfaluiam. Hacenimnatu
 ra uirtutem températe calefacit etfirmat, poralyfim
 propulfat. Vrobomus v moderatum conditi zmgi*
 beris ufumihabctenim cumcakrepinguedinem.
                                     Ve ¿uro 
7«*      MARSILII  FIC.  DE  VITA
         De duro v duréis alimentis,v refbciÜa*
              tionefenum.    Cap.  x«
           AVrum omnes ante omniaprobant, tanquam
           omnium rerum temperatifiimum,v a corru
    ptione tutifiimum. Soli quidem propter fj?lendorem»
    loui autem propter temperatura, conficratu:ideóque
    poffecolorem naturalem cumhumore mirifice ton*
    per are yhumoresacorruptione femare,So\oremv
    louialemft>iritibus v membris infirre uirtutem. Ve
    rum tomen oportet durifiimam auri fubfiantiam,fub
    tÜwremfacere,penetratuq;faciüima. Nouerunt enim
    cordUlia tune máxime latentem cordis recreare uir*
    tutem, quando meis attrabendis minime natura lobo
    tai. Vtdutem minime fatigetur, uel fubtilifiima Um
    tffiéfajtel cum fubtilifiimis funt exhibendd. Optimu
    fireputdntyfi abfq; alienapermixtione aurum pota*
    bikfiaf.Sin minus pofiit,contufum, v in filia reda*
    ¿htm accipi uplmt.Aurufirmé potabik habebis ( ut
    dieam) Coüige flores boroginis, bugloffie, meliffa»
    quameitrariam nominamus:et quando luna Leonem
    fubituelArietem, uel Sagittarium, aft>kitq} Sokm»
    aut louem, coque cum candido faccbaro, aqud rofa*
    ced liquefago, etpro qualibet uncia mfire diligenter
    duri folio tria. leiunus cum uino quodam áureo fume.
    ítem aqua ex capone defiíüontemfico uel aliter con*
    [umpto unacum mkbfume rofaceo, in quo auri filia
                                        quadant 
     PRODVCENDA.  LIB.  II."
duadamantccontuderis. Vratereain nitidifiimofon
tis aquom aurum extingues ignitum,cum eadem auri
contundíto fblia.Eadem uinum aureum temperato,et
una. cum eiufmodi potu comedito recentem oui uiteU
ium.Eacilc uero in totacorporis arboreferuabishu*
morem,fi'm radicibus conferuaueris. Accipe igitur
gaUinarumvpuüorum eiufmodi otq; caponucor»
iecur, fiomachum,tefiiculos,atque cerebéüum,coque
aqua modko,minimo fok: Cofto cotunde ex tota car
nevtotoiure v faccbaro,addito recentisouiuitel*
loyfaeplacentammodico cinnamomo crocoq; condi*
tdmv dürdtom.Hacuefcere efuriens femel, falten
quarto quoque die,v tune quidem folo> claro tome»
ad potum addito uino.
      Deufu laftisfanguinisq; humani pro
          uitafenum.  Cap.  XI.
    SAepe pofi decimumfiatim v nonnunquampofí
    nonumfeptennariü arbor humana arefaftopam
\atim humore tabefcit.Tune primum humano iuueni
Uqi liquore irrigando efi hac arbor bumdna,quo re*
uirefidt. Eliges ergo pueÜamfanam,fdrmofam,hiU*
rem,temperata,vfamélicas lac eius fugito crefeente
lunayfiatimq; comedito marathri dulcís modicüpul*
uerem faccbaro rite confi ftum. Sdccbd.ru quidem Uc
w uentre cogi uel putrefieri no permitteh mmthm 
7*     MARSILII FIC.  DE  VITA
    uero quum vfubtikfit v Uftis amkuydiUtabit ai*
    membra. Quos Heftkafenilisexedit,medkidiligen
    tes liquore humani fanguinis,qui arte fublimi defina
    uitad ignem,refieere moliuntur. Quidergoprobi*
    bet,quo minus finio iam quafi confiftos mterdu. boc
    etiam potu reficiamus t Conumvs quadamefivue*
    tus op'mioy dniculos quafdo fagas (qua vfiriges wul
    gari nomine nuncupantur) mfantiufugere fanguine»
    quo pro uiribus iuuenefcant. Cur non v nofiri fines
    omni uidelicet auxilio defiituti, fanguinem odokfcett
    üsfugant tuoletis i/nquam adokfcentis,fani,lati,tem
    perati,cui fanguis quidem fit optimus,fed forte nimi*
    us. sugantigitur more hirudinumexbraehvj finí*
    firi uena uix operta,unckm mam aut duas.Mox ue*
    ro facchari uiniq^ tantundemfument, idq¿ efurientes
    V fitibundifadent crefcente luna. Si crudus agre co
    coquitur ,coquatur prius una, cum faccbaro, uel ai
    oquam calidam modérate defiíUet faccbaro mixtus:
    deinde bibatur. Eouere quoque fiomachum tune fon*
    guiñe fuiüo prafens auxilium efi: quem utiq; fangui
    nem é uena fuña fiuentemfipongia calente uino made
    faftn combibat,vfiomachofiat'm cdlens admoued*
    tur.Gdknusdtque serapio morfumrabidi canisfan
    guiniscaninípotucuraridicunt. Ratíonemuero iüis
    dfiignare nopUcuit. Ego igitur biduum eom quari*
    toníjopinor deniq¡falwi mis rabidi uenenofam im* 
      PRODVCENDA  LIB.  tí        7*
prejfam hommis pedilafo »per uenas paulat'maA
cor dfiendere, more ueneni, nifi quid'mterea difira*
hat. Si igitur mterbn cani/s alterius fanguinem Oda bi*
berityfimguis iüe crudus dd multas horas mtat mfia
mdcbo,eumdenio¿ uelut peregrimm dcieékroper
aluum.lntereaconinus fanguis ifie faliuam caninanx
fuperioramembraprenfantemprius quam dd pro*
cordid ucnUt,deriuat ddfiomdchum.Ndm V vn ca*
niño fanguine uirtus efi ad faliuam canis attrahcnda»
V mfaliud uiáfiim uirtus ad fimikmfanguinempro
fequendum.venenum igitur a cordefemotum,fangui
mq; mbibitwm in aluo natdnti,una cum fanguine per
inferiora deducitur, homínemq; ito relinquit mcolu*
mem.Quorfumhacf Vrimo quidem utreitamoecuí
ta,fuccurrentem ínter differendum coufamaperue*
rm-De'mleutmoneamyfanguinempotdripojfe,v
quidem falubriter: atque in fanguine humano uirtu*
temeffe,quahumanum fanguinem attrabat,vmu*
tuo profequatur. Ne forte diffidxs iuuenikm fangui*
nemafenebibitumtrohiad uenas membra$pojfe9
ibiq¡ prodejfe quamplurimum.

      De diata, habitatione,v confuetu
         dinefenum.     Cdp.XII.
        MEminiffi decrépitos expedit,naturam debile
        no ejfemtritnentoriípQndcre fatigando^ 
      *o      MARSILII  FIC  DE  VITA
           etio epuUru diuerfitdte nimia difirobendo. Namv
           iuuenilis atas boc uitiofit citbfenihs. Diuidant ergo
"Etfenuui*  menfasynectam multa naturom dlimonid quam fie*
¿tu m muh  qucnti reficidntmterudüo tomen mterím ad digeflio
tos partid  ncm dato.Namfape etiompofiquam fiomachus ipfe
cbldtiones  concoxerit, nifi v kcur quafi digefferit, fumere nu*
Gole. fuá*  trimentumynaturo difirahit dtq¡fatigdt: qua quidem
**•        IdfiitudmefapiusfrequentatdydduoUt mtempefiiud
           feneftus. Senes byeme uelut oues aprkd petdnf.afid*
           teuelutdues atncena riuosq; reuífant. Erequenter'm*
           ter uirentes uerfentur pUntos,etfuauiter redolentes:
           ba nanque uiuentes,ft>irantesq} confpiront dd ¡pirita
           bomini/saugendum. Adlocauero comuniter apibus
           itmicaconfugiat,meUaq; byemedegufient. Mel enim
           cibus efifinibus m primis amicus, nifi. ubi bilis time*
           turvncendiu.Amicus cofeus recétifiimus,amicidafty
           \i,ficus,poffula}capporesydukiopunkayZÍzipha»
           byffopusyfcabiofdy betónica, fed pifiada multo ma*
           gis. Vineiueronucki máxime omniu,ficut diximus.
           Ex quibus plurimum refirent adiumentum ,fieosho
           rasduodecmin aqua paulum calida teneantprim
           quam edant.Sicenhnfiomacbo no nocebunt.Acpra
           terea,fi dum his utuntur, etiam ínter pineU v oliue
           lauites'a¿uerfentur,autfaltempini uaporem occipi*
           ant v odorem.Item gummi Uchrymaq; pini cii oleo
           uelumo corpus fape delinimt»Vrohbik enim efi
                                               urboreg 
      PRODVCENDA.  LIB.  II.      gl
drbores longo naturaUter uita dotatas, prafertim fi
etiam byeme uirefiant, ad longo tibí uitam umbra,
mpore, nouo fruéhi, Ugno v tempefiiuo quolibet
ufitprodeffe.Dednimolibiis dutem bngauis fupra
diximus. \am uero ad idem tibi forte conducet yfi ui*
udsplurimum penes eos quifaniy tibí fono natura finí
finúles v dmici, ac mogis firfan fi paulo iuniores.
Vtrum uero v quomodo frequens adokfcentumcoii
fuetudoparumperfeniumretardare uokat ,pudicué
Sócrates confukndus.
     Qua adminicula fines a Vlanetis accim
        piantad omnia membrd fbuendd.
                Cdp.   XIII
       VErum confulitepotiusfoliciti fines ApoUi/ne»
       qui Socrdtem Gracorumfapientifiimum iudi
cauit. Confulite loucm infuper atq¡ Venerem. Vhcc*
bus ipfe artis medicina rcpertor, nucemmufeotam uo
bis fbuendofiomocho dabitilupitcrcuVbozbo mo*
fiícben atq; mentam: Venus uero coraÜum. Eoucn*
do rurfumcapitiyVhccbus paoniam, thus, amaracu,
Vcum Saturno myrrham: Spicam nardimaccmcfc
lupiter: Venus deniq; dulce marothrum atque myr*
tum. Ad cor uero fbuendum accipietis a Vboebo qui*
dem citrariam, crocu, lignum aloes, thus, ambram»
tnufeum, doronicum, modicum chariophylorum, si
tricorticcm, cinnamomu: Ab loue Uliu, bugloffam*
                                      E 
       S*      MARSILII  TIC.  DB VITA
           ozimum v mentam, beeniosq; radket, CT candi*
           das paríter v rubentes. A V enere foU quidem myr*
           tbwm vfondalum atq; rofam: una cum Saturno co*
           riandrum. Hac uos contundite diligenter: Etqua
           ftomachifunt, cydonioru oleo m fbrmom ceroti con*
           ficite: Qua uero capitis, oleo ¡fricaperfundite ac il*
           Imiteceruicemytemporayfrontem. Quadenict cor*
PrimU par  dis, áureo uino fpargite  oquoq; rofacea, eaa¿ firi*
tibusamkd  pracordijs odmouete. Atkcur'mprimis creado fon*
fwplkid.   guini necefforium y nefcio quomodo pratermifimvs*
           Huicergo femper Eupatorio vopobdlfamo Vhoz*
           bus opitulabitur: Vifiaceis lupiter otq; poffulis: ye*
           ñus dutem,hepdtkd,endiuU ,fi>odio, ckorca. Licni
           tandéfbuendo Sdturnus tüe uefier una cum louecdp*
           pdrimddbit uobis,Scolopendriam, tdmarifcum. Si*
           cutueficdm lupiter cum Venere, p'ma, glycyrrhiza»
           dmido, cucumer'is fem'mibus, malua, altbaa, man*
           na, cofia, curot. Saturnum uero uerendumpluribusu
           neadeb uosfugite fines. Hic enim quam peregr'mut
           efi iuuenibus, tam uobis domefikus erit. Vi igitur to
           tum ipfe quoq; uobis corpus uegetetpro uiribus, dta¿
          confirmetydcripktis nonnunquam db eo regndnte pd
          riter'cfc a Vbozbo mumiofimuUv onferis afiipulpo:
          hac onferis adipe módico delinite, cotundite dilígett
          ter.MyroboUnorucbebuUrum ata¿ Indorummette
          concoquite}Ambra> mufco,croco condite, credcntet
                                             mediciné 
     PRODVCENDA.  LIÉ.  II.        8f
inedicinarum ad uitam confirentiüuitam effe fidem*
Quaffreretis v deum fupplicantibus uobis adfipira*
turum,vres ab eo creatas,prafertim cakfies mirifi
camproculdubió ad augendam uel conferuondam ui
tam hoberepotentUm.
        Deconfabulatione fenumfub Ve»
            nereper uirentiaprata.
               Cap.  XIIII.
     SEd o grauioribus his nummibus ad Venere pa*
     ruperuosper hortos vprata fines uirétia reuo)
 co. Ad alma Venerem uos omnes aduoco, no ludentí
 quidem uobifcu,fed locantem.Hac v uobis inquant
 V mihi iam finí, primo quidem iocofum boc fiíndit
 oraculum. Ego filij(fi nefritis ) uoluptate motuq; uo
 bis uitam dedi. Ego igitur uoluptate quadam motufy
 vfi nonfimili, uobis firuabo uitam.Eandem quoque
 feruobit libertóte liber uitisfatory propagotor uita*
 líber ipfe femper odkferuos, V quam uino promít*
 üt uitam, folis liberis implet longam.  Mea quident
 uita fimul atque mentí quondam profuit regnante Sé
 turno diminuta menta,placet'q; quotídie. Vobisautt
 maior menta mente uita'q; prodefi , diminuto nocet*
 Rifum ex meis hortis legitc, negligite ficum. Has ut
 ro uiolas quado cdrpitis, cdrpere uos exijhmate Ulia»
 prchendentes lilium, comprehenderc crocum. Cro*
 cuma Vhcebolupiter ipfe nattuspropagauit in li*
                                    F  i 
      «4      MARSILII FIC.  DE  VITA
           tfimt. tilium egb aíouefufcipies, m has quos hic túd*
           tis, uiolos transformoui. Benique rofa quidem uobU
           efio Luriftr, Hefrerus uero myrtus. Vofi oraculum
           nobis cogitandum, mondat rcrum uiridiumnaturam
           quatenus uirenUnonfoUm effe uiium,fid etiam iuue
           nilemy humore'q; prorfus falubri,v uiuido quodajjpi
           ritu redundantem. Quapropter odore,uifu,ufu»
           habitatione frequenti iuuenikm'mdefyiritumnobis
           mfiuere. ínter uirentio uero deobulantes interim can
Curuiridis fomperquiremusyobquom color uiridis uifum pra
colorpras- cateris fbueat falubriterq; deleftet. Inuenkmus tan*
tercateros ^em naturam uifus effe luddam ac lucis amkam, uo*
uifum affis. Utilan tomen acfacik difiipabikm. Idcirco dum per
ciat uolu*  lueem fe diUtat uelut amicom, intcrdum nimio lucis
ptate.      exceffu rapi prorfus, v uebementi diUtatíone dtffol
           ui: tenebrosautemnaturaliter uelut mímicosfugerd
           ideoq; radios m angufiu t/nde retrahere. Optat uero
           uifusitd perfiui lumine, ut per amkühoc fimmam*
          plificetur quidem, nec tomen interim difiipetur. lam
          uero inquocunq; colore plus admodum tenebrarum
          fiue nigredinis efi quam lucis, non dilatatur, nec ideo
          dekftatur radius  uifus'aduotum. vbi uicifiimplut
          admodumfiplendidi colorís efi quam nigri,fi>argitur
          íatius, noxia quadam uoluptate difiraéhis. Quam*
          obrem color uiridis,máxime omnium,nigru cum can
          didotemperans prafiat utruc^,dekftnns pariteratc^ 
     PRODVCENDA.  LIB.  II.     ._. fjj
tonferuansyV moüi mfuper v adhuc teñera qualito
te:ficut v aqua radijs oculoruabfque ofjbifione refi
fiityne dbeuntes longius difperdantur. Qua enim du*
ra funtfimul v oftcroyfranguntquodammodo ra*
dios.Quauero rarifiimafunty diffolutioniaditupa*
tefaciunt. Sed qua foliditate aliquahabent, lenemq;
fimul aqualitdtem,ficut¡jjeculario corporay nec ipfa
quidem frangunt,ñeque longius difi>erdipermittunt.
Qua deniq; prater hac beneficia, teñera quoq; funt
V moÜia,ficut aqua resq; uirides, liquidis oculorum
radijs mollina bUndiuntur. Deniq; uifus radius qui*
4amejlinquadam oculorum aqua naturaliter nobis
dccenfiis: ac tcmperatum lumen in aqua quodammo*
do refificnte requirit. Itaq; gaudet aqud > dckftntur
ftecuhsfimiléusyuiridibus obkftátur.In quibus finé
uiridibus folis lumen infitum ddhuc uernumfecum hd
bethumoremydqitdmq; fubtíkmocculto quodam lu*
mine plenam.Ex quo fit etiamy ut color uiridis quum
tenudtur,mcroceum refoludtur. Qnorfu/mhac (Vt
mteüigamusfrequentem uiridium ufum, fiquidem ui*
fusfpintum recreat,qui in animolifipiritu quodammo
dopracipuus efi,ammalem quoque reficere.Atq; eti*
4,m mcmincrimusyfi color uiridis, quid inter colorum
gradus medius atque temperatifiímus efi, tantum ani
molifipiritui prodefi, multo mdgis quapcrqualita*
tes temperatifiima funt, noturolem V uitakmfpiri*
                                    * 5 
%6      MARSILII  FIC-  DE  VITA
   tum iuuaturay otq; admodum profuturo nobis dd ui*
   tdm.Nihil in mundo temperdtius efi quomccelumyni
   hil fub calo firmé temperatius efi quam corpus bu*
   jnanu, nibil in boc corpore temperatius efi quam ft>¡
   titus. Ver res igitur temperatas uita permanes infpi
   riturecreatur.Spiritus per temperata ceelefióus con
   fbrmatur.Deniq; difiomus ex temperie uiridiSyqua il
   laminando aqua congregat ammalem fpiritumat*
   que dildtdtyideoq; máxime iuudtynos quoq; m cordia
   libus eligendiSyctíponendiSyUtendis, dromdtkdy fub*
   tilid V dcutdyquafipiritum extendere uel etiam ñu*
   minare folcnt%quodfadt crocus atque cmnamonum»
   cum dromdtkisfemper fiyptiris congregatibusq; ce»
   myrobdldnisvfimilibuscomifcere, dtque uiafi'm*
   Ñequepratermittere qua dbfifcdcuminc  etiam dro*
   tnotico fimul utrunq; conficiunt, dliquontum uideli*
   cetdiUtantyatque admodu congregantymultumq; il*
   luminantyqua v alias narrauimus: quod cffiritau*
   rim,argentumyfJ3odHmiyCoraÜuSydeftruyfericum»
   preciofi Upiüiy ínter quos hyacinthus uel ore deten*
   tus ob louiakm temperiem plurimum comprobatur.
   Quu enim fub terra nequeant fpeciofiifimd v quafi
   cqekfiia procread abfq;fummo quodam beneficio cce
   Ihprobabik efi rebus eiufmodi mirificas ceclitusin*
   ejfe uirtutes.Compofitio uero eiufmodi,qua dilatan*
   da V ittummffdofyiritum aque congregat dta de* 
      PRODVCENDA.  LIB.  II.       87
 íeftntcummtrinfecus dtquerecredt,ficutfbris uiri*
 ditos oculos,atq;ipfum etiam apud fines in noturaü
 quadam uiriditate diutifiimeferuat,qudfiUuruy oli*
 uam,pinumyetiahyeme uirentem. Tdntoq; mdgis id
effirityquo effirit v mterius,dtque mdximefi compo
fitio tdlisdromdtkofUgretodore,düicktq; fitpore.
 Vrofifto ficutcorpus ex crdfiioribus humorumpar*
 tibus compofitum m qu'mtam redigitur fórmdm, itd
fairitus exfubtiÜfiimiseorundem portionibus confii
 tutus firmam habet qu'mtam naturaUter temperatif*
fiimam atque lucidam,ideoq; coekfiem. Atque in bdc
 ipftfbrmd conferudndus efi,utfubtilis quidem fit, V
 intereafirmus ficut diximus. Sit omnino lueidus,fed
 etidmquodammodo folidus. Acprateredrebus odo
 rifiriSyfirmiSyluridiSy dfiiduefbuedtur,fi uitam cupi*
 mus conferuore qua uiget mfjjiritu, v uendicare no
 bis ccelefiU dond. Hac hafténus iuffu Venervs cotem
pUti,Venerem ipfam dudiuijfeputemus.

     Vrofopopoeia Mercurij finibus confuten*
        tis circo uoluptateyodoresyeontus»
         V mediemos.  Cap. XV.
   INtered dum inter fines ipfd qua.fi Venus confabu
   Urctur yfirte quidem hdfténus fatis beÜe,dein*
 ceps uero prolixius firfan fabulaturafiret. Sermoni
bmc his Mercurius uocibus,fcrmonum dutor ínter*
                                   f  4 
      SS      MARSILII  FIC.   DE  VITA
          péÜat.Quid nam uobis efi cum Venere ifibac femper
          puéüofines tQuidrurfum Venericimfirmonibus f
          Nónne mcifimulatq; uefirifunt firmones t Mea ra*
          tio pariter otq; uejiraf Audite me igitur eadem nunc
          dttentione,qua iüam,v multo moiore infuper atten*
          tionequam Venere.Quinq;fcitis effe fenfus, Vifwm,
          duditim,olfaclum,gufiumytaóhim. Effe rurfum qum
          que (ut ita dixerim) difeite rationes. Diw envm per
          quinqué fenfus quotidie imbuitur uobis animus, ratio
          nesq; inde rerum ipfe concipit,interea notiones habí
          tusq; ad res iudkandos quinqué,tanqua rationes quin
          que refukant.Vratereoficut quinquéb'mc quidé funt
          fenfus,inde uero quodamodo rationes, ita uita tenor
          quinqué grodibm circo fenfwn rationéq; difponitur.
Vita quin* v«<te qumque numerontur atates.Vrima quidem fen
que gradus, fu tantum trahitur. Secundafenfu magis admodu aU
          lidtur qum ratione ducatur. Tertia pofi hac alter*
           nis pariter rationis  v finfus perfuafionibus agi*
           tur.Quortd,rdtidepotius quomfenfu ducitur.Quin
           ta tándem ratione tantum regidebet .Vrimoigitur
           atas atque fecunda tanquam fubkéfa Vencri, Vene*
           rem fi plocet loquentem audiat: reliqua uero Mercu
           rium. Ego igitur reliquos uos omnes aüoquor, non
           pro me quidem tantum, fed pro Diana etia hac, quo
           ddfinifiram meam cerniiis: nempe quu hac elmguis
          fit,ego uero bilinguis,iurepro hac ipfa,cuius ego lin
                                                   guom 
      PRODVCENDA.  LIB.  II.       89
piombabeo,loquor. Vnam profifto noxiacj; Venus
uobis indidit uoluptatem,qua noceret quidem uobis,
prodejfetuerofuturis,exhauricns paulotim uos per
Utentem quando quafi fifiulam,aliud<¡; uefiris liquo*
ribus implcns atque procreans: uos tándem quafi ue
tufiumquoddamfpolium ckadarumiam cxbdufiím
humirelinquens,Cicada interim teneriori proftici*
ens.Nónne uidetis quod Venus de materia uejlra ge*
nerat ejfe recens quiddam v uiuum, finfuq; prxdi*
tum f Surripit ergo uobis iuuentutem V uitam atq¡
fenfumyex totoyinquom,corporeper totius uolupta*
tem,ut efficiat inde totum.Ego interim materia iüius
qua quartadigefiionifupcrefiqualitate monitusyuos
 comoneo,alimentofimiliter quarta digefiíone coft&
plurimum uita uefirafuccurrercOuum recens uide
 licet integrum vforbik una cum faccbaro exiguoq;
 croco: Lac bumanum,uelfiuüumyuelcaprinucum
 pauculo meüefumptum.Atq; bacduo tune falubrio*
 ra funt y quando natiuo adhuc calore fiogrant: Etfi
 ouum aliam mox cotturam defiderare uidetur,pra*
fertim infiomacbo minus ualidoyfed kuiterefi coque
 dum.Verum ut parumper ad Venerem redeamus.
 Siquando uidifiis Venerem, iuuenikm admodum ui*
 di(lis,v quafi meretricijs fúcis V ornatibus expoli*
 tam.Hac ergo quanoua femper efi,noua femperaf*
 ft¿kit,odit uetera,fath defiruit,unde cofiruatfacien* 
     MARSILII  FIC.  DE  VITA
dd.Hacrurfim(fidiciufas efi)qudfimeretrix non
uno quouis efi contentd uiro.Vulgus amat. Et ut dio*
\eñkeloquor,fpedei pafi'm potiusquam mdiuiduo
fuffragatur.Iam uero ncq; taclu tdntumuospracipi
tdtyfid etidm guflu faüit quotidieperditq; deceptos.
Quos enim uos in rebus fopores perdpitis mediocri
quaddm temperiegrdtoSybosDUna bacApoÜinis
louisq; numere tradidit.iüecebras uero faporum mi*
ras,quibus quotidie ueluthamocopticUm miferiui*
tamperditiSyVenus infidiofo fabrkat. Quid igitur
Martem mcufatis i Quid SatumumtMars quidem
raro admodum uobis polamq; nocet. Sdturnus quofy
fapius uultufiprofitetur hofiemynocet tdrdiusytem*
pusq; remedijs nuÜi negdt. SoU Venus palam ut ami
ca uenitydam inimka uenit. Hanc igitur mcufatepo*
tiitSyfi quetn mterfuperos incufare Iket. Ad mukipli*
ceshuiusinfidixsytamoculisArgi uofipfos infiruite»
tum VaUadis clypeo uos munite. Aures dute dd bUn*
dos poüiritdtiones dus tanqudm dd lethdks Syrentm
Cdntus obfiruite. Hunc deniq; prouidentia floremd
meaccipite,quo Circes huius ueneficid deuitetis.Hac
uobis duas uix tándem v has quidem lethifiras poüi
cetur uoluptates potius quam Urgitur: ego uero be*
neficiopatris dtque fratris quinqué promitto uobis»
qumque prafio apuros ,perpetuas yfalutares, quorum
infinta efi in olfafiu ,fuperior m auditu,fublimior m
                                    dfteftu. 
      PRODVCENDA  LIB.  II.        91
dfceékyeminentior in imoginotione,'m ratione excel
for atque diuinior.Quo moior dekftntio in tangen*
do perdpitur dtquegufiadoyeo uitagrauius fiequen
ter accidit detrimentum. Contra, uero quanto moio* Dua cttat
rem in olfaéh uoluptatem V auditu atque uifu, item mortis an
mdginAtione vfape rdtioe quotidie reportatis, tdn fa,
tofiU uita kngiordproducitis.Verum ficut inbUn*
dimentis tdngcndi dtque gufidndi cauenda uobis fub*
dolam ddmonui Venerem, fie in ipfd fecretiore ni*
misq;dfiiduacontemplatiua mentís deleftatione ca*
uete Saturnu.Iükenimfrequenterfilios ipfefuosde*
uorat. Nam quos fublimiorumcontemplationufuá*
rum rapit íüecebris, v &k agnofeit utfuos, hos in*
terim (fi modo diutius gradum ibififiant )fake quo*
dam é tenis amputaty terrenamq; incautis uitam fa*
pefurripit. Hocfaltem Venere interim mdulgétior»
quod Venus quidem uitam quam tibi detrahit, donat
dlteri, nihil tibipro detrimento refiituens. Soturnut
dutempro uita terrena,a quafeparatus ipfe, tedeni*
quefeparat, coekfiem uitam redditatq;fempiterná.
Hoc ipfofimiks effe uidentur ínter fe Venus otq; So*
turnus, quifané quam Aquario gaudet, tam regnat
in libra, quod bomines vhkvMa generandi Ubi
d'mcuexat nocetq; uexatis ,ut inde pojleritati pro*
fit. Sedhacquidem foecundatcorpusfiimulatq;fie*
eundum. lüemcntemfuofemmegyauuUmurgetdd 
       >*      MARSILII  FIC.  DE  VITA
           portum. Vos igitur Vrouerbij memores,Nequidíni
           mis, afiíduis prudentiafienisparturientis utriufque
           íibidinem cohíbete. Tametfi multo citius grauiuscfc
           Me ladit, quos tadio, torpore, mcerore, cum, fu*
           perftitione premit, quam quos fupra uires corporis
           moresq; mortaliumeleuotadexcelfd. Omnino uero
           feruate moneo quod aquus lupiter Vythdgordmdo*
           cuit v VUtonem,humonam uitam in quadam aquaíi
           anima ipfius cu corporeproportioneferuariyUtrun*
           que fias quibufdam alimentis v exercitationibusali,
           de fimilíter ougeri.Si quis alterutríí educationepra*
           ripucfud multo  robuftius altero tándem efficity non
           mediocremfadtuitaiacluram.  Vropterea quicunq;
           Ínter res medicorum arte Uudataspotifiimum eos eli
           gityqua corpori fimul v ingenio profunt, maximu
           uitafibi uendicat adiumentum.In carum uero nume*
           ro uinum,mentam,myrobaUnum, mufcuy dmbrdm,
Anima fi *  zinziber recens, thus,dlo'ém,hydcmthum, fimiksq;
muí v cor  lapiüos,herbás ue confimiks effeputate, v qua ad
poris medi  utriufq; utilitdtem a medias pariter coponuntur. Sed
ciña,       longioribus his quandoq; mterceptis ambagibus,ego
           quoque medkus huc accefii. Sifapores ex rebus acce*
           ptinon ultrouiuentibus, item odores ex dromdíibus
           iamficcis uitaq; udcuis, multií dd uitam confine cen*
           fentur.Quidnamdubitatis  odoresexpUntis, rddici
           bus ddbucfuis harentibus uiuentibusq¿ mirum m mo
                                                  dum 
     PRODVCENDA.  LIB.  II.      f|
¿um uita uires accumulaturos t Deniq; fi uapores ex
balantes ex uita duntaxat uegetalimognopcre uita
uefira pro funt,quantum profituros exifiimotis can*
tus,aérios quidem fpiritui prorfus aerio,harmónicos
harmónico,calentes adbucuiuosq; uiuo,fcñfupradi*
tosfinfuali, ratione conceptos rationali * Honcergo
uobis a mefabricatam trado lyram, cantumq; cüipfa
Vbozbeum,folamenUborum,diuturna uita pignus.
Skut enim res quolito te temperdtifiima fimuitfc dro*
maticaytumhumores interfe, tumfpiritu n&turakm
fe cum ipfo contemperad fie odores eiufmodi uitakm
¡J3Íritum,ficrurfum fimiles qttoq; concentw fpiriüm
ohimakm. Dum igiturfides in lyrafoncsq;,dütonos
temperotis in uoce, fimilíter fpiritu uefirum mtus con
témperariputate.Ac ne ipfi V enere fim auarior,quat
fine Baccho frigetydb. hocipfo Libero patre permem
éhr boc acápite. Quipracipue'mter uos frigét, tem
poribus fimilibus bis feptimo quoqueldie uncios ucr*
nacei, uel moíudtki dukis meriduas fumant cumuna
pañis uncia, tribus ante menfomboris. Semel autem
dracbmamunom fublimis aquadefiíUantis ex umo cü
íukb rofaceí femuncia. Quoquidemliquoreiü'mire
etiam cutem, v od olfaftu uti commodifiimepoffunt.
Atq;Utpofi eiufmodi neft&r Ambrofiamquoq¿ uobis
gffiram,bancinfuperacceptam abloue largiorme*
dic'mam:Quatuor  myrobaUnortm uncios acápite 
*4      MAR5ILII  FIC- DE-VITA
     cbcbuUrum, tres rofaceí faechad, conditi zinztí**
     rkhyeme quidem unciam, aflate uero femunciam.
     Tria hac cum emblkarum mcüe concoquitefuauiter»
     feptemq}aurifólijsexórnate.leiuni bolwmantepran
     diiíquatuorhor'isacápite. Annofaltem mtegro quo
     tulle id dffimitcut inde uelut Aquila renoueturue*
     fird iuuentus. Haftenus quafi Mercuriwm loquutum
     exiftimemus.
          Confirmdtio fuperiorum. Et uitandi coi*
            tus dfiiduaq; cogitdtionis pracepta.
                   Cdp.     XVI.
            AStrologi Venerem v Sdturnum mímicos in*
            ukem effe firut. Quií uero in ccelo ubi omnia
     dmore mouentur»ubi defiéhs efi nuÜus, odium effi
     nequeatiinimicos ,idefi effi&u diuerfos interpreta*
     mur.Mittamusinprafentiarcliqua.EccenuncSatur
     ñus quidem nobis in centro,Venus autem in árcumfi*
     rentiapofuit uoluptaté.VoUiptos uerojfyiritwim efid
     quadam eft.igiturex oppofito Venus dt<£ Sdtumvt
     fpiritus nofiriuoUtwmducupdntur.íüdper uolupta*
     temfudm dÜicit dd externo, hic interim per fuam ad
     intima reuocat.Difirabutitao^fjjiritumyfi firme eo*
     dem tempore mouednt dtque difiipdnt. Quamóbrem
     nihilcontempldtoriuelcuriofopefiilentius,quamue*
     nereusaclus,nihil uicifiim hucfiftnntidlienius quam
     curdv'cotemplatio effepotefi. ContempUtoréuero
                                        phyjicm 
      PRODVCENDA  LIB.  II.        *f
 phyficumyreligiofumq; eodem ingrddu connumera*
 mus. Etgrddufimili quemlibetin negocijsfuis udlde
 cogitabunda grauibusq; curis obnoxiwm. Hinc rur
 fuseffickur, utfiquem Saturnia uel contempUtione
 nimiumoccupatumuelcura prejfumy leuarc interim
 V aliter cofoUri uelimus, per uenereos aclus, ludós»
 iocosM tentantes tanqudm per remedid longe difion
 tidyfrufird dtque etkm cum idóhtrd conemur. Atque
 uicifiimfiquemuencreo uel opere perditum, uellu*
 do iocoqjolutti moderdri uelimus ,per Sdturnidmfe*
 ueritdtem emendare nonfadleuakdmus. Optimd ue*
 rodifciplindefi,per quadam VhcebiIouisq;,quiin*
 ter Saturnum Venéreme^ funt medij,¡ludia fimiliaqt
 remedid hominesadalterutrum declinantes >adme*
 dium reuocare. Sed ut tándem fimus medid. SicutjUm
 ma duobus comuniter modis uiolétis extinguitur, aut
 uelutdiffidtduentis,dutcontraquoficompreffdcinem
 ríbus, Sicfpiritum uel celeriter effiftu uenereo difii*
 pomas,uel fenfim Saturnio fuffocdmus ydcfape ex*
 primimus comprimendo,pdriterq; refoluimus. Spiri
 tusutiq;frequenter dd  extimd uoUns,intimareddit
 uel uacua uel aliena uita. Sed ad intimo fape coaclus
 caterd circwm membrd prafidtuita minus idoned. Ci
 tdm igitur feneclutem, tu venus interioribus nofiris»
 tum Sdturnus exterioribusinfirt.Venus quidem pra
cipuciubi ex quouis eius motufacik corpus debilk 
5*      MARSILII FIC.   DE  VITA
    tatur atque labafát. Saturnus quoque potifiimum $
    quando exquocunq;contempUtionis offiáo uelcura,
    Ubore,ingenijyCorporisq; uires labefaftnntur.Etfi
    uel qui ad contempUtionem, uel qui ad libidinem na*
    tus efiypkrunq; adfuum uterq; officium efi natura fir
    tifiimus. Natura enim fape coniungit cum uoluptate
    fitnulvfacilitótepotentUm.Vnufquififcigiturfeco*
    gnofcatyfuiq; ipfius moderator ac medicus efio. Coi*
    tum quidé frequentaturicateros confulant. Ego uero
    exercitaturis ingeniu Libro etio fuperiore confului.
    deniq; omnidiataomnibus remedijs utidebét, quibus
    membra,fpiritus yfenfiís,ingeniu, memorUcofirmen
    tur: cogitationes per Ínteruaüa repetere,necexpeéfa
    re uel minimumex cogitatione loborem: máxime ue*
    ro qwum primum canefcunt, quamuis nonuüifint qui
    no tam debilitota natura,uidelicet adbuciuuene sea
    nos emittun t, quam uel agritudine, uel agrototione
    aliqua pr acédente ,aut etiam parentumfimilitudine»
    a quibus fcilicet iamcanefeentibusfuerintgenerati*

        Mediana fenumyV de habitatione item
            dtajdiatd.    Cdp.  XVII.
          CHdldaorumreguUefi forte probdndd ddiu*
          uentutem recuperandam y peregrinos humo*
    res imbíbitos corpori expurgare gradatimytumin*
    kriores competentibiis medicmis,twm exterioresfri*
                                        ftiombus' 
    PRODVCENDA.  LIB.  IT.        97
ñionibus v Uuocris prouocationibusq; fudoris,intt
reaq;falubribus duraturk'q; alimentis pauUtim cor*
pus impkre. Sunt autem qui trochifcis quibufdam ex*
uiperafinftis uel beüeboro pr aparato, promittunthu
mores omnes ueteresputridosq;prorfus educerc.Qui
bus expurgatis, V humore rurfum falubenimo ali*
mentís falutaribus recreato, refiítuere iuuentutem ¿.
Éí qui cautiores funt, beüeboro gaümaspafcunt, bo*
minem uerogoüinis. Eiufmodiuero curationemtan*
quam perkulófom in luuentutearbitrorpotius quam)
infineéiute tentandam,ne forte iuuentutc illam a Me*
dea VeUafenipromiffamexperiamur.Nam v iuue*
nes medkinis exquifite purgatibus citó fenefcere Hip
pocrates affcrit. Sed ubi diata non fufficil, clyfieri
uel manna,uel aloe prafertim lotafecurusutéris. Si Ú
bifitaluusafiriftior, mama cum iurecaponis myroé
balaniq; uirtute: Sinminus, hac te tuuenem etiam in
feneóhite purgatione firuobis: Sume unció Iota aloes
unamymyrobalanorum emblkarum drachmas duas»
chebuUrwm quoque tantundem, duas item rofarum
purpurearum, mdfiícis quoque tantundem, malud *
tico uino confice pilulas ,quando Lunofeliáter col*
tocata, propitio fruiturIouisafpeéhi,prafcrtimfi do
micilia fixapoffederit uel ipfa,uel lupiter.Hac enim
dd diuturnitatem uita magnopere confirunt. Votes
ttiam utiUterReubarbarum bu: cum aloe compone* 
9%      MARSILII  FIC.  DE  VITA
   re fcilicet dimidiam aloes pdrtem, dimidiam Re««
   barban, v quoties opus fierit, mam mane fumerc
   piluUm dd tres ttfque uel quinqué,modicumq, infuper
   uinum bibere. Vbi uero pituitdm mdgis times, potes
   tommode in bis pilulis trochifeorum Agdrici ttrtidm
   pdrtem decipere una cum tertijs dloes duabns,omi¡fo
   reuborbdro. Sedprimdmittdmego iammultisannit
   pilularum compofitionem omni atoti experkr effe tis
   tifiimam. Eodembora confiftionem eiufmodi fadto:
   Sume myrobalanorum emblicarum, beUirkarit ,In*
   darwm, chébuUruy unciam uniufcuiusq; unam, cin*
   namomiuero duas, unam quoquedoronki, rofarum
   purpurearum  unam, fandalorum rubeorum duas»
   mam croa drachmam,tertiam dracbma partem mu
  féi, ambra tantundem. Candidu pofi hac cum aqua
  rofacea fuccoq; citri fundito faccharwm: coque,fac
  bolos, auroq; inuolue. Hoconte prandium quatuor
  boris fumentes atque dantes,utiliter expertifumus ad
  uirtutem corroboronddm, ad lüufirandum fipiritum
  dtque firmandwm. Máxime uero proderitfipaulmt
  quid mfuper uini aurei biberis. Vroderit v fape ca*
  Ufaftum panem áureo mero v rofitced aqua perfun*
  dere, v módico mfuper c'mnamomo faccharocfc ube*
  riore condire. Erequenter etidm dúo hac cum lacle
  dmygddlinov módicopdne mifcere.Ndm eiufmodi
  mixtiones natura refirmtlouUkm . Vratev omnia
                                         q»s 
     PRODVCENDA  LIB.  II.
\ua tnfuperioribus explicouimus,uelfoltemfignificd
uimus y ab ijs omnes urbani diligenter cauere dcbent,
*fiu,gelu,quolibct uel pofi caloré frigore uel noclur
no, nebulisyuentis uel expaludefiantibus, uel irrutn*
pentibus ex ongufio : kcis item ubi aer uel moue *
turuiokntiusyuel nuUo modo mouetur: Habitatione
quauishumidiore ,fatore ,motrore, torpore. bili*
gentius autem Mercurij feéhtorei, ditigentifiimefe*
nes. Quipratereapofiquam mane corpus totum le*
uiter perfikuerint ydel'mknt ipfum aduerfum aéris
VUboris incommodo calente oko uel uino quopiam
fubamaro, cui prius infuderint myrrham v rofam
dtque myrtum. Saluiam frequenterore firant, ner*
 uisacdentibus  amkifiimam.Etquandodentium ui*
 tio liquida,tíelut infantes, alimétarepetere cogantur»
 moüifiima caueant. Loe quidem uino refirant mode*
rato . Vtantur igneduntaxat ut medicina, quantum
 uidelicet expeüendi fiigorisv fufátandi caloris in*
 nati necefiitas pofiulat, dlioquin tdnqudm eddce bu*
 tnoremndturdlemexkcdturo. Solemuero quoad de*
 leftntfequanturutalimentum, defiíüatione uitata,cm
 afiu fimilíter declinato. Eaciles quidem motus dili*
 gant, excitando colorí admodum necesarios. Lobo)
 res autem corporis oderint, v multo magis animii
 neeminus longam fitim, vinediam atq;uigiliam. 
■'M  /1
       16»      MARSILII  FIC.  DE  VITA
                De nutrimento fpiritus v conferuotione
                  uita per odores.  Cap. XVIII.
                Egimtis in calláis quibufdam regionibus, de
             _^ plurimopafiimodorefragrotibusy multos grd
  Vt Año* dlicorporevimbeciüofiomachoyquafi folis odori*
tnos in ori» ^m ali'Forí¿ clmmm PÍ* mtur<i *°cí'tmn herb<ím
ente circd   rum V-frugwm otq; pomorumfuccos firmé totos re*
fontc Gam ■*£'*m OÍ*or£,s>tum corporum humanorum humores
gis*     * iticrefoluitinftiritum.Quumigituruterqueyuideli*
           xet odor v fpiritus fit uopor quídam, vfimikfimi*
           ti nutrUtur, nimirum v fpiritus vfpiritalis bomo9
           plurimum ab odoribus acápitalimentii. Nutrimeu*
           ttMuerogualecuno¿idjii¿e^^
           dpprimefenibusv graálibus nece¡fariwmefi,quo
           tkfi&um olimenti folidiorvs dtque uerioris utcunque
           compenfare pofiimut. Ambigere tdmen nonnuüi fo*
           lent, utru fpiritus odoribus nutridtur. Ego duté opi
           ñor folis firfim itd nutriri, ut nifi oliméto qua croffd
           funt, digefiione tándem in uopores extenuentur,^i*
           ritus ipfcquem diximus uaporem effcnuütí lüincfu*
           fcipiat nutrimentum. Itaque uinum odore plenum,
           fjjiritwmfubito rccreat, quem catera uix tándem refi
           cere pojfunt.  Vaporem uero iHíwn in quem cibi co*
           (ti denique transfiruntur,ideo appéüamus odoremt
           quoniamv odor ubiq; uopor quídam efi: v hic tro*
           ftus intus ex alimentis uopor9nifi¡^iritui quodaodo*
                                               repla* 
      *RODVCENDA.  LIB.  II.      101
 iré pUceat,uix ullüft>iritui exbibet alimentu. Quam
 obrem Auicennam nofirum ualde probdmus dicen*
 tem,corpus quidem dukedine,fijiritum uero quadant
 (uteius uerbis utdr)dromdtkitdtenutriri. Quoniom
 crdffitudo corporis non nifi craffa natura, qualis efi
 m dukedine,coakfcere uakot. Tenuitos uero ftiritut
 no alio quam fimo quoda otq; uapore, in quo aroma
 tiritas ipfa uiget,refiápofiit. Aromatkam uero qua*
 Utatcm diámus odorom, v acutam, v quodammo*
 do fiyptkam. Vroinde quoniom kcur quidem corpa
 riper fanguinem alimentumprafiat,dukedine pluri
 mum augetur. Cor autem quia v creat fpiritum V
 fpirituiprocreat olimentum, mérito defiderat aroma
 tica. Expedit tomen v aromático pro cordecondi*
 ridukedine, v dukiopro iecore aromatkis commi*
 fceri,dukedinemq; interea nimiam euitare. Quidplu
 ra t Gdknus ipfefecutus Hippocratem,fpiritwm non ?§/ ctcjup
 folum odore putat nutriri,fed aire. Aere inquam no  v^ocrap ^
 fimpuchfedpotiusopportunepermixto. Quibus qui Totctop.
 demfifidem habebimus, nec alimentorum,nec rci ul*
 lius dekftum magis dduitdmneceffdriü, quam aéris
 nobis occommodatiycjfe cenfebimus. Aer enim Vin*
firiorum v cockjliü qualitatibus facillime fempercfc
 djfhftusyV immenfa(utita dixerim) omplitudine cir
cwmfufus ,perpetuo'q;motunos undiq;penetrans,ad
fuam nos mirabiliterredigit qualitotem. Vrafirtvm 
     le»      MARSILII  FIC.  DE  VITA
         fyiritum,praápue uitakm in cor de uigentem: In cu*
         iiis penetralUytum afiiduc infiuit,tü repente. Sicpro*
         tinus afficknsftfiritumutcfiaffeftus: perq;fpiritum
         uitakm, qui v materia v origo efi fpiritus anima*.
         íis,pdriterdffiáens animakm. Cuins quidem quali*
         tos moximi mométi efi ingeniofis eiufmodi fpiritupks
         vimum laborantibus. Ifaa$ ad trullos potmquam ad
         eos attinetpuri luminofio¿ aéris odorwmfydekftus*
         dtq; Mufica* Hacen'm tria fpiritus animalisfbmen*
         ta pracipuo iudkontur. Votifiimus uero dd uitdm efi
A"W* tem* *** e^us' ^m ott*1*0 menfe natim Aegypto plu*
berks     rtmí MIMMWÍ: Eí nomu^ m P^gw Grade temperdtis
         faluberr'mi, aéris beneficio quod Arifioteles narrot»
          V Auicenna confirmot. Sed profifto ficut corpus e x
          uor'ijs compofitü yuarijs(quomuis noneademmenfa)
          mtriendum efi alimentis, ita fpiritus fimilitercompo
          fitusuarktate quadam aéris femper ekfti obkftan*
          dusefiatq;fbuehdus. Simili quocfcekftorumodorum
          uarktate quotidie recreandus.Nam aer V odor qua*
          fi fpiritus quídam effe uidentur.lam ueroAkxandcr
          V NicoUus Veripotetkiunacum Galeno concludiít
          fpiritwm uitakm v dnimdkmideonutriritumodo*
          re, tumdére, quonUm uterq; mixtus efi dtq; confir*
          mis, v utrunq; hdufium m pracordUpenctrare, ibi
           toqui temperdriq; dd uitam \perq; arterias diffundi.
           Y# uterfy coftm itcrm, mttritfpiritim (ut aiunt)
                                                utrunq^ 
      PRODVCENDA  LIB.  II.
  Mtruwpypraápue animakm. Aittnt etiamft>iraium
  deremno folürefiigerando colorí prodeffe,fid etiam
  nutriendo. Nam v animolia etiam ualde frígida fpi
  rant. Addunt oerem crofiioremfpiritui naturali tan
  quom magis corpóreo conuenire, fubtíkm uero,pu*
  rum,lucidum ,fpirituipotius uitali, potifiimum ani*
  molí. Nco¿ mirum uidcri debetfpiritwmadeó tenuem
  rebus quoq; tenuibusali. Siquidem vpifikulimulti
 dqua nitidifiima nutriuntur, v ozimwm in aquafimi
  Uuiuitycrefcityfioretyredokt. Mitto quibus ekmentis:
 Chamaleontemv Solamandram nutrid nonuüifi*
 rant. Redeamus ad nofiro.Interefi certequampluri*
 mum quakmfpiremus oerem, quales bouriamus odo
 res.Talis enim v fpiritus in nobis euodit. Eatenus ue
 ro nos anima per uita uegetat,quatenus fpiritus bar*
 moniamferuat cum anima conánenté. Spiritus qui*
 dem in nobis primus uiuit v máxime, v q^fi uiuit
folus. None repentinoquodam fape cafu,uel afjiébt»
 uitdyfenfM, motuSyfubito membro defermt y regref*
fo uidelicet ad cordis penetraliajj?iritu t Et fape fia*
 tim reuertuntur ad membrOy perfriftiones V odores
 iüucfpiritu redeuntey quafi uita in ipfofpiritu uideli*
 eet re uolatilipotius infit quam humoribm aut mem*
br'is. Alioquin propter horu crajfam tenaátatem tar
iius admodu occederet uita membris otq; recederec.
Qjtkuno¿ igitur uitam in corpore producere cupitis»
                                    G   4 
     IP4      MARSILII  FIC.  DE  VITA
          fpiritum inprimis excolite, hunc augete nutrimento
          fanguinem ougentibusytemperotwm uidelicet dtfycU
          rum. Hunc aere femper ekfto fouete. Hunc quotidie
          fuouibus odoribus dlite. Huncfonis v contibus oble*
          ftdte. Sed intercd odores cducte calidiores. Erigidio*
          res figite.Capefiite téperatos.Erigidos calidis,fíceos
          bumidis températe.Odore uero omne,quiapars cor*
          porisfubtilifiíma efi, fritóte nonnihil habere calorisf
          dtq; ex rebus qua ipfa nutriunt, odores fperate po*
          tius nutrituros,ut ex aromático pyro pomoq; Verfi*
          co,fimiliq;pqmo: magis autem recente pane, calen*
          teymaximecarnibusafiiSiquammaximeuino. Atque
          ficut fapor qui mirificepUcetyplurimi ueloás'a¿ nutrí
           mentí caufa efi uel occafio corporiy fie odorem adfpi
           ritum fehabere putate.  Commemororcuobis iterW
 <£¿va*re)j placetyDemocritum iamiam expiroturuyUt obfique*
  7¡^íoi/7cc  retur amias, fpiritum ad quatriduum ufq; olfaftuca*
"H? h(x<£Iól kntiumpanumretinui¡fe,ulteriusetiam,fimodopld
¿w/macrip  cui¡fet,fpiritumferuaturu.Sunt vqui dicunt id mel*
%%*» v\gü\  lis odore ficiffe. Ego fi modo ufus efi meüe,exifimo il
8t*j<u.o7(>   Iwm mel uino liquefaftum albo ,cakntibus ponibus in*
ccjtojj a<& fudiffe. Ñeque enimfeernendus efi meüis odor. Tíos
fjLourip \^i nanq; fiorum mel exifiit,nec parum nutrit ipfo dulce
¥»<rt{j,      dme, ac diu quolitatefua res integras a putrefaftione
           tuetur.Itaq;fiquisnouerit boc etiam dd ábum itd ue*
          fci, ut nec dukedine nimid mcdtus oppkdt, nec toli
                                                 quodant 
      PRODVCENDA.  LIB.  II.      ,
quodam calore bikm exaugeat, certum habebitlon*
gioris uita fubfidium. Soltem igitur condimentiíhoc
frigidis v bumidis adbibete. Verum ut uos reuocem
dd odores. Vbicunq;fuffocotione, comprefiionemq;
fpirituum nimiam extime fátis, quodmoerorfieques
torporq; portendit,odores árcunfifos amate, vbi ue
ro fikgam exbolontiumfpirituu expduefátis, odores
potius infifos nutrimentis dcápite, Etfi quid odorwm
prateredforisfumitis, uelut clypeumcofiis duntdXdt
ddmouete finifiris. Nónneuidetis quam repente fur*
fum uel deorfum dd odores fe motrix ipfit praápitct*
quomuebciterados, ad nares fpiritus aduokt,fua*
uis odoris efio peüeftus* Vbi igitur fpiritus uel cxign
us uelfugaáfiimus effedeprebenditur, quodpufilla*
nimitas fape declarat corporisq; debilitas, uel parua
de caufa multa contingensy odoribus non tam extrin*
fccus obkftis,quam intrinfecus inieftis alliáte, immo
potius pafeite,retínete.Odorem uero uini ante omnes
elígite. Multwm nanq; nutrit fpiritum odor exhakns
ex natura, tum plurimwm v ueloáter nutriente cor*
pus, tum uoluptate fenfum afficiente. Tale uero uinü
efi pra cateris calidum, humidu, v odorum otq; cid
rum.Talc etiamfaccharum ejfe dicerem,fifumat odo
rem. Cinnamomuquoq;fimiketdoronkü, anifwmq;
V dulce moratbrumyfi deuminifuo dd exigua duke*
diñé addcrctampliorem. Sed quam temperie natura,
                                    G  f 
lo*       MARSILII  FIC.  DE  VITA
    noficit,uobis ipfi conficüe. Et quoties difiraftionéfpi»
    rituu formidatisycolidioribusdcutioribus^etfubtilifii
    mis adbibete, qua cóhibereparumper uolatu fpiritus
    dcffiere udleant,ceu croco ychdriophyliSydnnamonus
    ddufiupanem,rofaceo, aquam, acctumcj; rofaceu, ro*
    fdm,myrtu,uiolam,fanÍalum, coriandrum, cydonm
    pomum otq; dtrum. Hórreo uero amphoro ubi con*
    tro canica efiagendu. Recentem uero femper mentd
    diligo y menti etiam pilutaremfpirituiq; tutifiimam.
    Deniq¿ mementote res omnes ueneno contrarias >effe
    uita odmodum falutares ,non gufiu tantum fed etiam
    cdoratu, máxime tberiacam. Has uero m libro con*
    \raVefiikntiom enarrauimusynarrdbimut vini*
    brofequenti.Inter eos dutem,ne quid uos Utedt,nume
    ramus v uinum. Nam ficut bomini uenenum efiácu
    ta,ita cicuta uinum,non fimul quidem, fed paulo pofi
    ebibitum.Ac ne folis uos odoribus hk aüiciam, com*
    ponendum uobismando ekftuariu quotidie manega
    fiandwm,olfaftu gufiuq;fuaue, v uita odmodum fa*
    \utare. Acápite tres chebulam uncios,unam emblkd
    rum,v Indarum unam,unamq; beüiricarwm,fimiun
    ció uero doronki, ánnamomi uncus duasycroei dra*
    cbmam unam, ambra partem dracbma tertiam,mt
    fciquoq; tantundem. Co.itundite diligenter. Tantum
    rofaceí facchari adhibete  quantum gufiui fatisfarit:
    Sandalorm rubentium quantum fot efi colori: mel*
                                         Usitem 
      PRQDVCENDA.  LIB.  IL
 \is item emblicaru uel chebularu quantum moüi expe
ditekékarijfirma, auri filia totidéquotpradifta,
funt uncia. Vbi uero dífficilior efi compofitio multi*
pkx, expertifumusfimplicem hancoptimam effcfci
\icet ex chebulis, morathro dulcí, faccbaro aqua ro*
faced liquefiífto-.fumptamuerotumieiuno fiomocho,
tum pofi ccenam. Memineritijs autem myrobdUnos
coditas meliores effe, fíceos uerofaltem diem integrtt
oleo amygdalaru dukiu uel butyro uoccino prius in*
fimdite quam confietis. Vrobat v Auicenna uobis co
ftftionem ex emblicis otq; Indis cu meüe anacardoru
coftocfc butyro. ítem chebulos cu zmzibere vfqud*
mafirriyV potius ouri. Vrobat item Vetrus Aponen
fis compofitionc ex croco,mace,cafioreo, per portes
deceptis otq; contufis v uino commixtis. Vnde offir
mat uitdm etiapropemodu moribunda produá con*
fueuijfe. Deniq; Haly Afirologus Mcdkusq; exceüés
dfferit ufu tripberafimiUwmq; reru uitam ejfici Ion*
giorem. Inomni uero triphero myrobalanus funda*
 mentu efi, fed hanc temperant fubtilibus quibufdam
 dtq; moüibus,pra fertim ubificcior efi myrobdUmw*
 ut vpenetret, nec meotus objlruat, nec aluuexiccet
 nimiu uel ddfir'mgdt. Cumuino pratered commo*
 difilme utimur,frd módico,nefirte diludt. Copofitio
 nem uero Vetri quam modo narrdbdm, fi modo utilie
 sfijarbitrorolfadupotius quampotuutikmforc.  . 
      MARSILII  FIC.  DE  VITA
         Mdgorum medicina pro fenib us.
               Cdp.   XIX.
        MAgifieüdruobferuotores,ad cbrifiumuit*j
        ducemfieüa duce uenerunt, prcáofum uita
 tbefauru offirentes,Auru,thus v myrrham, tria do
 na pro tribus Vlanetam dominis fieüaru domino de*
 dicantes. Auru quidem pro téperamento louis,maxi
 meomniu temperatü.Thus autempro Sokpraápue
 phoebeo calore fimul odoreq;flagyas. Myrrham de*
 niq¡ firnuntc corpus dtq; conferudntempro Saturno
 ommufirmifiímo VUnetarií. Huc igitur omnes dd fa
 pientes Mdgos uenite fines, munerd uobis quoq; uita
 producluro firentes, quibus dutore uita quondam ue
 nerdtitrdduntur.Venite fines yinqudmyfine ftutégrd
 uitertokrdntes. Venite v uos pratcred, quofcunc^
 feneftutispropemodu, dduentdntis firmido folkitdt.
 Acápite precoraUcres uitdlid dond. Sumite uncios
 quide tbumduosyunom uero myrrha, aurirurfim
 in filia dufti dimidio dracbma partem, contundite
 triafimul,confiate,confunditeinpilulas, áureo quo*
 dam mero.ldq; tune opportunecofiáte, quando Día
 na propitio Vhcebi uel louis gaudet afpeftu. Sumite
 pofihac  thefauritanti, aurora qudlibet portiuncu*
 Um, de exiguo perfimdite merí potu, nififbrfdn inca
 luerit afidS.Tunc enim dquam rofitcedm biberepra*
fiat. Si quisdutem ínter uos colorem quouis tempore
                                      magis 
     PRODVCENDA.  LIB.  II.
magis metuot, is myrobalanum chebuUmaut embh*
cam aqualem ad thuris myrrbaq; v auri fimul pon
dus adijáat.Hoc humore proculdubio naturalé a pu
trefaftione tuebitur. Hoc bumoris refolutionem Ion*
gius propulfabit:boctres muobkfpiritm,noturd*
lem,uitalem,animakmfbuebit, confirmabit, corro*
borobit.Hoc rurfixm uegetabitfenfim, acuet ingcni*
tvm, memoriam conferuabit.
    Deperkulis uitandisex quolibetuitafipten*
      narioimminentibus.    Cap. Xx«
       QVum Afironomi fingulos deinceps diei boros
       Vlanetis ordinefingulis difiribuer'mt: fimili*
terq;fepté hebdómada dks,ato¿ in ipfo fcetu per men
fes digeffermt officia vUnetarum, cur non etiam per
onnos eadem diftonamusi Vt quemadmodu infantem
m oluo latentem rexit pr'vmo menfe Saturnus: ultimo
Luna:ficfiatim notü ordinc km couerfoyprhno ipfi*
us onno ducat Luno:Secundo,fi uis,Mercurius: Ter*
tio Venus: Quarto Sol: QuintoMars: Sextolupi*
ter'.Séptimo uero Saturnus. Atq} demeeps ordo per
uitam fimilis repetatur.Itaq; infeptimo qualibet uita
gnnoyfit in corpore mutatio máxima, ideoq;pericu*
lofifiima, quandoquidem V Saturnus nobis comuni*
terefiperegrinusivob eo tune Vlanetarum fummo,
dd Luna euefiigib Vlanetarü infimamgubernatiore*
iit.Hos onnos afironomi Grad Climafterkos mmi* 
    '  uo      MARSILII  FIC.  DE  VITA
           nonty nos fcaldresyuel gradados, ueldecretorios ap*
           peüamus .Eorté uero in morbis ipfumhumoris uel na
           tura motum Vlanetes per dies eodem ordine regunti.
Anni iudi*  Vnde vfiptimus quifq; eadé ratione ludiciorius dp*
ciorif      pellotur. Quartus quoq; quonia médium infeptennd
           rio tenet. Tu igitur fi uitam producere cupis adfene*
           ftutem, nuüis eiufmodi gradibus interrupto, quoti*
           csfeptimo cuilibet propinquos amo, confule diligen*
           ter afirologu: Vnde immineat tibi difcrimen edifáto:
           De'mdeuel aditomedicum,uelprudentiamv tem*
           perantio accerfito. His nanq; remedijs probiberi mi
           nos afiroru Vtolemaus etiam confitetur. Addit quin*
           etiam afiroru promiffafie augeripoffe, utagrorum
           cultor auget térra uirtute. Vrobot Vetrus Aponenfis
           orgumentationibus multis V tefiimonio Anflotelis,
           GakniyHaly,naturalé uitafinem no ejfe ab initio ad
           unguem determinotü ,fed ukrd citraq; moueripoffi:
           Idq; offerit tum ex afiris, tum etio ex materia. Com*
           cludit bis autoribus rationibusq; obitu etiam natura*
           Um difjtrripojfccum afirologia machinis tum pra*
           fxdijs Medicorií. Igitur neq; nos temeré in hisprace*
           ptiselaboramus. Neq¡ tepigeatperquirere a medias
           qua naturaliter tuo fit diata, v ab afirologis qua
           fiella uitafaueat.Et quando hac bene fe  habet, V dé
           eom Luna,compone qua prodejfe didkeris.Neq¡ pu*
           ieat fape iüos aufcultare, qui non tam fortuna quam
                                                 uirtute 
       PRODVCENDA.  LIB.  ít      IU
 liirtutcfeneftutemprocera confecuti uidentur.Vra*
 te¥ea Vtolemaus v cateriprofijfores Afironomia,
 imaginibus quibufdam ex certis lapidibus v metal*
 lis fub certofidere  fabricatis > uitam profiero poüi*
 centur atq;longauam. Veril de imaginibus quidem
 e-x parte,ac plurimu de reliquo fauore caleflicomen
 tariü componimus in Vlotinum, quem libru huk ope
 rideinceps fubijciendu exifiimamus. Quemadmodu
 boc pofi Ubríi fcribi uolumus quem De curando lite*
 ratoru uoktudine compofuimus.Fauorem uero cede*
 ficm quem modo dkebom,pro iuuentute longd , nunc
 quantum quafi Voéta cuidom licet loqui, qudntu rur*
 fus medico licet focerca Vhcebo Bdccboq; petemus.
 Solis aterna efi Vhabo Bacchoífciuuentus,
    Nítm decet intonfus crinis utrunq; deum.
 Vhoebus V Baccbusfemp indiuiduifiatresfunt: Am
 bofiréfunt idem. Vhoebus quidé efi ipfa fph ara iÜi*
 m anima.  Sphara uero Bacchus, imb v Vhoebus efi
 totus ipfe fph ara cir cus .Bacchus autem eftflammeus
 iüe inhoc circo árculus,imb uero Vhoebus efi abnum
 in bocfiommeo globo lumen.Bacchus duté exifiit ibi*
 demfdlutdris ex lumine color ■ Semper ergo fidtres coi
 mitesq;funt,feré femper dlter V idem.Quid ueroíSi
fol in Veré quidé Vhoebus efi,cantufuo tune auiucan
tus excitas; Cithara rurfim témpora temperans. m
áutmtno uero  Sol ídem autor uini Bacchus exifiit. 
«*     DE  VITA  PROD.  LIB.  II.-
     Trianobisadferuandamiuuentutem paterillelJ*
    ber,quiamatcolles,Baccbus affert. Hos quide apri*
    eos primum coÜes. In his autem coüibus fuauiffimwm
    praápue uinum:Verpetuam in umofecuritate. Trw
    quoa¿ Vbozbus Baccbifidterpdri benignitdteUrgi*
    tur.Diurnumprimo lumen: Sub fomento luminis her
    bosfuauiter redolentes: Ad luminis huius umbram,d
    tharam cantumq;perennem. His ergo penfis potifii*
    mumy bisfiaminibus Clotho nobis iam no Vareo Ion*
    ga uitafiUproducet. Treis Vareas feré omnes Voé*
    ta canunt.Tris quoq; nos no poeta canimus. Vrudens
    quidé in omni uiftuparatas uita nobis longo mcboat.
    Confians quoq; in curis fubeundisparatas producit
    uito.Varátos uero m cozlo fiuédo negligés uita occot
    Tres Vytbagoras temperatias ante omnia cekbrat:
    tres etianos mprafentia cekbramus.Temperantiam
    in offiftibus cdferuato-.temperantio in omni uiclufer
    uato. Temperiem aéris obferuato. Hac enim proui*
    dentia humorum mtemperiemyqua cita fineftutis v
    mtempefiiua mortis caufa efi ,afj?irante Deo,procul
    ddmodu propulfdbk. Afpirdbit autem dutor iüe uita
    fi ed tdntu conditione uitdm optdueris diuturndm, ut
    diutius cum genere humano uiuos, twm moxime uiuai
    iÜhquo mundus totus infpirdnte uiuit.
         DZ  VITA PRODVCENDA
                 LIBKl  FINÍS. 
 MARSILII  FICÍNI   FLOREN  «5
   tmi in Ubrum tertiu De uita ccelitus coparanda*
        od ferenifiimwm Vannonia regem
             epifiolare procemium.

             , HUofophi ueteres,rex omniufélkifii*
             me, coekfiiií uires infiriorwmq; natu*
            |í ras diligentiffimeperfcrutati:quucxi
             Ifiimaréthominemfiufird ftpere,qui
             mdfibifapit, totam mérito perfcruta*
 Honemfuam in primis ad uitam fibi ccelitus coparan
 damretulijfe uidentur,iudkantes (ut arbitror) tum
 dementa v qua ex his componuntur fiufirafibi co*
gnitdfbre, tum motus ccekfiium v'mfiuxus temeré
 nimium obferuatos, nifi hac una cum illis cognitafi*
 mulotq;coniunftd ,aliquandofibi ad uitdm filiátd*
 temq; conducerét. Vrofiut dutem iüis ut uidetur,ciuf*
 modicotcmpUtio dd uitdm primo prafentem. N¿j?i
 Vythogoros v Democritus Apoüoniusq; Theanam
 vqukunq; ad idpotijfimum fiuduerunt, rerumfibi
 cognitarií ufu profperamuaktudiné confequutifunt
 uitanúfclongauam. Contulit infuper adfuturomui*
 tamytum pergloriom opudpofieros propdgdnddm»
 tum apud Dewm in aternitate fiuendo. Siquidem ex
 mirabili mundi totius ordine, eius tándem cognouerc
reftorem, v ante omnia cognüumamaucrunt. Tibi
uero gloriam per fécula cunda futura, magnanimi*
                                    H 
«4     MARSILII FIC.  EPÍSTOLA.
   tas,magnificentia,uiftoria perpetua poükentur.Vi*
   tam quoq; apud dewm in auo beatam diurna ckmen*
   tUyinfignipietati tua iufiitiaq;promittit.Vitam de*
   niq;proft)eram inter mortales fatisq; longam (quan*
   tum ex indicijs quibufdam mibi licuit conieftare(fili*
   ciatibifidera decreuerunt. Vt autem quodpoÜicén*
   tur id v prafientfirmifiimafide, v cumulo infuper
   prorogentpkniore, diligétia tua v Medkoruofiro
   logorumq; cura ejficere proculdubio potefi. lamue*
   ro idpoffefiientU vp'rudentiafieriydoftifiimi quiqt
   Afirologi ac medid confitétur. Quu igitur inter Vio
   tini libros magno Laurentio Medkideftinotos, in li*
   brum Vlotini de fauore ccelitus bauriendo traftan*
   tem,nuper commentoriucompofuififem yintercatera
   in cum nofiro commentaria numeratum id quidem fe*
   ligerenunc Laurentio quidem ipfo  probante y atque
   makfiati tua potifiimü dedicare decreui. Spero equi*
  dem dum uita tua profperitatiq; confulamyuita mte*
  rim, vfiplendorifeculi nofiri V humani generis con
  fulturu. Aí<£ ut tialetudini profperitatiq; regia uoli
  dius hac nofiro prodeffent, per Valoremipfum mit*
  tendd putdui. Hunc tu igitur Vdlorem nofiru ckmen
  tiffime Kexcompleftereprecor. Tantum enim natu*
  ray uirtusy autoritas tua uakty ut abfq; tenequeatud
  Valor ipfe udlere.X,lulij.M.CCCC.LX3aZlX.*
 Tlorentia. 
  MÁRSILII FICÍNI  AD  LECTÓs    Ú$
         remfequentis Ubri Exhortdtio.
     SAluehofi>es ingenio fe. Sdlueiterum quifquises
     fdlutis duidusyquinofird dd limina tendis. Vide
precor hofipes cupide primum,quam hofytalis fim:ln
tr antis erat certe,falutemfiatim hojpitio dicere: Ego
Uero falutepraueniens, mox profipeftumfaliuere té
iufii. Intrantemvadhucignotum perlibenter excez
pi.Trabenté apud me moras,promi¡fa(fi Deus afipi*
rauerit)folutedonabo. Hofpitium ergo naftus es ami
cum quidem ómnibus, V amoris nunc erga te plenít.
Siquid forte firs iecum amori contrarium ,fiquid ha*
bes odij; prius ponito precor quam medicinas hic ui*
tales ottmgos. Vito enim tibi dedit amor, uoluptasq*
parentum:Vitam uicifiim demit odium, otq; dolor.
•Quéigitur odiofus uexat dolor,buic nullusufquant
Medicina uitali reliftus efi locus.Quamobrem dan*
ceps tenout hoffritem tantum iam aÜoquor, fed atñí*
cum. Offiána Mdrfilij tui aliquato efi amplior quam
bis canceÜisduntaxat quos hic uides, coérceatur. N¡5
enim fobhocUbro fiquente, fedduobus etiampra*
cedentibus árcunfcribitur.Tota uero fwmmotim Me*
dk'mo quadam efiprouiribusopitulatura uita,ut
ualida tibi uita fit,ut longa. Idq; ubiq; medicorü ope
coelitus adiuta molitur. Varia íanépro  diuerfisho*
minum ingenijs otq; naturis nofiro hac officina, an*
tidotdjphdrmdcdjfimentai ungüenta, remedia pro 
1l6    EXHORT.  AD  LECTOREM.
    firt. Si qua tibi firtojfe minus pUceant, mittito qui*
    dem ifid y caterd proptereo ne refpúto. Deniq; fi no
    probos imagines Afironomkasy olioquin pro udktu
    diñe mortdliu adinuentasyquas v ego non tam pro*
    bo quam narro: has utique me concédante, ac etiam fi
    uis confuléte,dimittito.Medkmas foltem coekfii quo*
    ddm adminiculo confirmatos, nifi forte uitam negk*
    xeriSy baud negligito. Ego enim fiequéti iomdiu ex*
    perientid compertu bobeo, tontti mtereffe inter medi
    cmos huiufmodi,atq;aliasdbfq;deleéhi dfirologjco
    faftos y quantü mter merwm v aquam: ut etiam in*
    fans oftauo a conceptione menfe notus fbrentia men
    fe Martio,nofte ofendente, saturno retrogrado femi
    uiuus y eiufmodidiligétia uidcatur a nobisyimb a Deo
    quafi uita redditus potius quam feruatus, trienni*
    urna; ualidus firmé Umimpkuerit.Iamuerofiprater
    eageneris eiufdempluranarrauero,uero loquar.
      Hecgloriabundus (quod efi aphibfophopenitus
        alknií)fed exhortabundus potius affiram.
          Verumfatis iampartim quidem conáli
             antesypartim etiam exhortantes
              düoquuti tefwmus.Demceps
                  igitur cumVlotino
               loquamur , ita demum tibi
                   diligentius con»
                       fulturi. 
 MARSILII
   FICÍNI  FLORENTINI LÍBER
     de Vita ccelitus comparanda,compofitus
       ab eodem inter Commentorio eiuf*
            dem in Vlotinum.

 I» quo confifidt fecundu Vlotinum uirtus fauorcm coz*
   litus attrahens,fcilicetmeo quod animomun
     di v ftéÜarwm damonumq; animafaák
         dükiuntur corporum firmis
              dccommodatis.
         CAPVT   PRIMVM.
               .1 tantum hac duofint in mudo,
                ■>inc quidé inteÜeftus, inde ue*
               \ro corpus ,fidabfit dnimd: tuc
               jncq; inteÜeftus traheturad cor
               \pus(immobilis enim efi omnino
               icarctq; ajfcftu motioms priná
               ' piOytanquo o corpore longifii*
 me difians) neq; corpus trahetur ad mteüeftum,uelut
 dd motumpcrfe ineffkox v ineptwm, longeq; ab in*
 teüeftu rcmotum.Verumfi'mterponatur anima utri*
queconfirmis, faákuírinq; vad utraquefiet attra*
ftus. Vrimo quidem ipfa omnium faciüime duátur,
quoniom primum mobik efi, v ex fe vfponte mo*
                             H   J
"7
 
      í¡8    MAR. F. DE VITA  COELITVSV
          bik. Vraterea quum fit (ut dixi) media rerum, o*
          mniafuo infi modo contmet, vutrinq; ratione pro*
          p'mqua.ldeoq;conáliatur v ómnibus, etiam aquo*.
          liter ülis qua interfe difiant, ab ea uidelicet non di*
          JUntibus. Vrater enim id quod bine quidem confbr,
          mis efi diuinis,inde uero codueis, v ad utraq; uergit
          dfficTuytota interim efi fimul ubique. Acceditad hac
          quod animo mundi totidemfaltem rationes rerum fe*
          minóles diuimtus hobet^quot idea funt in mente diui*
          nay quibus ipfa rationibus totidemfabricatfpeáes'm.
          materia.Vnde unaquaq; fipeáesperpropriam ratio*
Species fin nem feminakm proprie refpondetidea ,fadkq;po*
gula ideas tefi per bancfape aliquid lüinc acápere:quandoqui*
fortiuntur dem per honc iÜinc efi ejfefta. Ideoq;fi quando apro
fuas.      pria firma degeneretypotefi boc medio fibi próximo
          firman rurfim,perq; id mediumindefacile refirma*
          ri, acfi certe cuidam rerumfpeáá uel individuo eius
          rite adhibeas muka, qua fiparfo funt yfed eidemidea
          confbrmid. Moxin materiam hancitaopportune pa
          ratam ,finguUre munus ab ideo trabes per rationem
          uidelicet anima feminakm. Non enim t/nteüeftus ipfe
          proprie ,fid anima ducitur. Nemo itaq; putet certis
          mundi materijs trahinummo quadomamaterijspe*
          nitusfegregata,fed damones potius animatiq; mundi
          muñerafielUrumq;uiuentium. Newo rurfummire*
          turpermateriaks firmas animam quafi aÜiá poffe,
                                               Siquidem, 
      COMPARANDA  LIB.  III.        119  .
 Siquidem efcos eiufmodi fibi<ongruas ipfamet quibus
 dttkerctur yejfiát: v femper hbenterq; habitat in
 cifdem. Ne<£ in mundo uñiente toto quicqua reperi*
 tur tom deforme,cuinon adfit dnimd, cui non infit v
 dnima munus. Cogruitates igitur eiufmodi firmarte,
 dd rationes anima müdi, Zoroofier diuinas illkes ap  Zorodfier*
 pcllauit,quas v Synefius mágicas effe ilkcebras con  Synefius.
 firmauit. Nemo deniq; credat ddproprio quandomo
 teriafpeáé v tempore certo hauriri omnia prorfiís
 ex anima dondyfed pro opportunitate dona duntaxat
 feminisyquo tdlisft>cáespuüuUuityfeminumq; confir
 mium. Itdq; bkhomo humanistdntumddhibitisynon
 proprias pifcium uel auium dotes, mdefibi uendicaty.
fedbumanas otq; confimiks. Adhibitis autem qua ai
fieüam takm pertinent dtq; da:monem,fiéüa damo*
 nisq; buiuspropriwmfubit mfiuxum, uehtílignuper
fulpburparatwm adfiammam ubify prafenté. Atque
 hunc non modo per ipfos fiella damonisq; radios yfed
 etiam per ipfam mundi anima ubiq; prafenté, m qua
 V euiuslibct fiella damonisq; ratio uiget.partim qui
 demfeminohsad generandum ,partim etiam exem*
 ploris odcognofcendum.Hac cnimfecundum Vhto*
 nicos antiquioresy ratiombus fuis adificauit ultrdfiel
 XdS in codo figurasypdrtcsq; ipfiru tales yiit ipfa quo*
que figura quadamfint y imprcfikq; his ómnibus pro
prietates.lnfidliidutem,figuris,partibus,proprietd
                                n  4 
    »«t     MAR.  F. DE VITA  COELITVS
         tibus, omnes rerum infiriorumfipccks continéturv
         proprktdtes edru. Vniuerfitks ucrofigurds oftopo*
 Zodiaci f^ atíuc quadragintd, fcilicet in zodidco duodecim*
partitio.  extrcLu€rofix otq; triginto. ítemm zodiaco trigintd
         fexdd numerumfacierii. Rurfus ibidé tercentu otq;
         fexaginta ad numerumgraduum.ln quouis en'mgra*
         du funt fiella plures, ex quibus ibiconfiáunturimagi
         nes* Similiter imaginesextra zodiacum in plures diui
         fit figuras pro facieru ibidem groduumq;fuoru nume*
         ro.Confiituit denique ab imaginibus his uniuerfalibus
         dduniuerfaks imaginesbabitudines v proportiones
         quafda, qua ipfa quoq; imagines iüic exifiüt. Eiufmo.
         di uero figura continuitate quaq; fuam habent ex ra*
         dijsfieÜarumfuaru infe muicé, peculiari quadopro*
         prietate conieftis. A quibus fbrmis ordinatifi'mis de*
         pendentinfiriorumfórma, Ulinc uidelicet ordinota.
         Sed v codefies illa tanquo v mterfe difiufta, proce
         dunt a rationibus anima coiunftis inuicé, v quodam
         modomutabiksafiabilibus. Sedba quatenusfeipfot
         no comprehendut, refirunturadfbrmas'mmenteuel
         dnimali uel eminétiorefife comprehendentes ,qua tan
         quam multipUcesad fimpliáfiimu rediguntur unum
         dtq; bonum,ficut figura codefies ddpolum. Sed reded
         mus ad animam. Quando igitur animo gignitffyecia*
         les infiriorumfirmds uiresq; > edsperrdtiones effidt
         proprUs y fubfieüdrumfirimrwmq; ccekfiium ddmi*
                                               nkulo, 
      COMPARANDA.  LIB. III.       121
niculo. Singulares uero indiuiduorum dotes, quafa*,
pe nonnuüisinfimttam mirabilcs quaminf^eckbtts
effe folcnt,cxhibet per ¡entinóles fimilíter rationes,no
tam fub adminiculo fbrmarum figurarumq; ccekfii*
wmquhn fitu fiéüorum vhabitu motionum, ofpe*
ftuénq; planetaruy tum interfe,tum adfieÜas Vlane
tisfublimiores. Anima quidé nofiro ultra uires mem*
brorwmproprias,communem ubique promitin nobis
uitauirtutem. Máxime uero per cor, tanquam ignis
animaproximifintem. Similiter anima mundi ubiq¡
uigcsper Solem pracipuefuam paffimexplicatcom
muñís uita uirtutcm.Vnde quídam animam vin no*
bis v in mido, in quolibet membro totam,potifiimu  .
m corde coÜocant atque Sok. Semper uero memento
ficut anima nofira uirtus p erfpiritü adbibctur mem*
bris,fic uirtutem anima mundi per quintam effentiá»
quaubiq; uiget tanquam fpiritus intra corpus muña
danum,fub dnimd mundi dilatariper omniaymaxme
uero illis uirtutem baxic infundí,qua eiufmodi fpiritus
plurimum hduferunt. Votefi dutem quintd hac effen*
tía a nobis intus magis magis'cfc offumi yfi quis [ciuerit
eam alijs ekmentis immixtamplurimum fegregare,
uclfdltem his rebus fiequéter uti,qua hac abundante
purioreprafirtim, ceu eleftum uinum vfaccharu,
V bdlfdmüdtq;durum, preáofiífc Upiüi,myrobdU
»% > v quafuouifime redoknuet qua lucent.Maxi
                                H    7 
M    MAR.  F. DE VITA COELITVS.
    me uero qua infubtiiifubfiantia qualitatem habentcd
    lidam ,humidomq;vclaram. Qualeprateruinum
    efi albifiimumfaccharum,prafirtmfibuk adhibue*
    ris aurum,odoremq; cinnami otq; rofarum.Vraterea
    ficut alimenta rite in nobis affumpta per fe non uiua*
    rediguntur per fpiritum nofirum ad uita nofira%r
    mam,ficvcorporanofirariteaccommodatacorpo>
    rifipiritniq; mundano yuidelket per res mundanasy v
    per nofirum fi>iritÜyhauriunt ex uita mundana quam
    plurimií. Siuolucrk utalimentum rapUtpra cateris
    fbrmam cerebri tui ueliecork atque fiomachi, fimik
    quontumpotes accipeolimentwmy id efi cerebrunhV
  .  iecuryvfiomachum, animalium ab humana natura
    non longe difiantiwm. Si optas corpus tuwm atq;fpiri
    tum ex aliquo mundi membro, uidelicet ex Solé uir*
    tutem acápere, quare qua ante alia funt SoUrio in*
    ter metaÜa Upillosq;ymogis autem inter pUntos. Sed
    mter animalia mogiSymaxime inter homines. Similio
    ra enim tibi magis proculdubio confirut. Hacv ex*
    trafuntadhibendo, vintus pro uiribus offwmendd,
    prafertimm die v bord Solis, v Solé in figura coz*
    li regíante. SoUria uero funt omnia ex lapiüis vjk
    ribus qua heliotropia nominotur, quia uertunturai
    Solem. ítem aurum v ouripigmentum,aureiq; coló
    res, chryfolithusy corbuculusy myrrhoytbusymufcus,
    timbra, balfamum, melfiauum,caUmus aromatkus,
                                          CXOCUSí 
       COMPARANDA LIB. III.       12J
 crocus,fipka nardiyánnamomumy lignum aloes, cate
raq; aromata. Aries, afiurygaüus, olor,leQ,cátbaris,
crocodilusy homincsfiaui, crifpiyfapecalui, mdgnd*
mmiyfuperiord parúm cibarijs,partim unguentis fub
fianigationibusq; ,partim ufui accomodari poffunt:
Hac fentienda,v cogitando fiequentcr,vmprimis
ttmanda.Et luminis plurimumeft quarendum. Sidu*.
 bites uentrem ab iecoris fomento defiítui,trabe ad uen
 trem iecoris facultatem, tum fiiftionibus,tum ¡ornen*
 tis,per ea qua iecori congruunt, per ácorcam,cndi*
 uiam,ft>odium,v eupatoriwm,v Hepatkam,atque
 bcpata. Similiter ne defiituatur tuum corpus ab loue,
 mouc corpus m die, boroq;, v regno louis, v utere
 interim louialibus: Argentoybyaántboytopatioyco*
 raÜOycryfialloyberito,fpodio,faphyro, uindibus aé
 rijsq; coloribus: V ino yfaechar o albo ,meüe,v cogita.
 tionibus affiftionibusq; plurimum louialibus, id efi
 conftantibus, aquis, religiofis otq; legifiris.  Et in*
 ter bomines eiufmodi, fanguineósque v pukhros,
 ucnerabilésquc uerfantor. Sed memento primisiÜis
 rebus fiigidis inferendum ejfe aurum v uinum, men
 tamq;  v crocum, v ánnamomum dtq; doronicum.
 AnimdlU uero louidlid effe dgnum pduonemq;, v
 dquiUmv iuuencum. Quomodo uero uirtus Vene*
 risottrahotur turturibus, colwmbis er motacilliiyV
 reUquis tnonpermittit pudor ofiendere. 
   MAR. T. DE VITA  COELITVS
     VeconcordU mundi, v de ndturd homi*
         nisfecundtmfielUs. Quomodo
           fot attraftus ab unaquaq;
             fielU.   Cap.  II.
       NEque uero diffidere debetquifquam, nos dt*
       que omnia qua circo nosfunty pr apar amen*
tis quibufdom pojfefibi uendkare ccekfiia. Nam coz*
htm hac fixfta funt afiiduéquereguntur, V iÜinc in
primispraparato funt ad dio. Et quod maxinuí efi,
mundus animal in fe magis unumefi, quam qupduis
aliud animal ,fi modo efi animal pcrfiftifiimum.
Ergo ficut in nobis mébri cuiuslibet prafertim prin*
dpalis qualitas motuscfc ad aliapertinet, ita membro
rum prinápaliií aftus in mundo commouent omnia,
V membro inferiora faák capiunt a fúpremis ultro
dore parata. Quo enimpotentior caufa efi,eo prom
ptior efi ad agendii, eo igiturpropenfiorefi ad dan*
dum. Exiguo igitur praporatio nobis infuper adbi*
bitafuffiát ccekfiiummuneribus capiendis,fimodo
qrtifq; ad idpracipuefe accommodet,cui efipracipue
fubditus.  Sed ante uniufcuiufq; nofirum proprietate
humana fpeciei proprietatem confiderare debemus.
Honc igitur effi folarem  afirologi Árabes confenfi*
runt. Quod ego éfiatura hominisereftapukbraq^
humoribusq;fubtilibus v fpiritus cUritdte, imagina
tionisq;p:rfpkuitdte,fiudio(fc ueritdtis v gloriare 
      COMPARANDA. LIB. III.      uf
rumeffeconkfto. Addo qüinetixmproprictaté  buic
Mercurialem, obfirenuum uerfatilis ingenij motum.
Et quoniam humawxmgenus natum nudum, inerme,
cmniumegeniíyhac ommaproprU indufiriafibicom
parat, quod efi Mercurij proprium. Addo etiamlo*
makm y ob complexionem corporis temperotam atq¡
leges.Et quoniom fecundo menfiyquo luppiter domi*
natur,uitam áccipimusy dtq; ndfcimurnono, quo ite* Species fot
rum recipit domindtum. Itoq; humdnd fpcáes db his mana pía*
tribus potifiimum dotes infuper dmpliores itd dcmu netisfubtc*
fibipoterit uendkdre ,fiper SoUrid MercurUUaq;, fta.
V louiafeipfam eis magis indics dtq; nugis dccom*
moddbit. De reliquis autem quidf Sdturnus non fací*
le communem figmficdt humdnigcneris qualitdté dt*
quefortem,fcd homincmabdlijsfegregdtum, diuinit
out brutum, bcdtumout extremd miferid preffum.
Marsy Lundy Venus,dffiftus V dftus bominicu ca*
teris animantibus aque communes. Ad Sokm igitur
V louem dtq; Mercurium reuertdtnur. SoUrid qui*
dem nonuüa v louid diximus, Mercuridlid uero ne*
fáo quomodo pratcrmifimus. Sunt dutem eiufmodi:
Stannum, Argentwmy prafertim uiuum, Morcafiítd
orgentedyldpis Achdtes, uitrum Vorphyriticum, v
qua croceum cum uiridi mifcednt ,fmdrdgdum dtque
Idecd: Animaliafagacio v ingenio fa fimul v fire*
nuayfimia3cancs:Homines eloquentes, acuti,uerfiiti* 
Ii6   MAR. F.  DE  VITA  COELÍTVS
    les,oblongafacie,manibusq; non pingues. Sunt autem
    quarendov exercendaqua adaliquéVUnetamat*
    tinét,eo uidelicet dominante(ut diximus)in die v ho
    taeiusfificri potefi. Etiam quando ipfe fit indomi*
    cilio,uel eXaltatione,uelfaltem tripliátatefua v ter
    mino v ángulo cali, extrd combufiionem direftus*
    ocfapius orientdlisyfi Sokfitfuperior: ítem m Auge
    V afpiáatur a Urna.  Si quis autem ab ipfa Luna be*
    nefiáum,va Venerepofcaty témporafimiliaobfer*
    uore debebit. A Venere quidem per animaliafud qua,
    diximus, vper CorneoUm v Saphyru  Upidema^
    Lazoli,as croceüdtq;rubeu v Cordüum,omnes'cfc
    pukbros udriosq; uel uirides colores v flores,dtquc
    concentus fuouesq; odores dtq; fapores. A Luna pe*
    alba v húmida v uiridio ,pcr argentum otq; Cry*
    flallü v uniones,v argenteam Marcafiitam. Quo*
    Hiam uero Saturnus quidem fiatui v perfeuerantia
    dominatur, Mars autem efficaáa motus, cogimut
    nonnunquam borum quoq; gratio ab e'is patroc'mid
    pofiulare, temporibus uidelicet fimiliter obfiruatis.
    Ab tüo quidem, per materias quafdam quodammodo
    terreas v fufas atq; plúmbeas, v fifiam lafpidem
    V Magnetem er Camoinum atq; chaládoniu > V
    exparte quadamper auru v auream Marcafiitam.
    A Marte uero, per ignea, rúbea, as rubeum ,ful*
    phurea omnia, firrumlapidemq;fanguineum. Nf<£
                                         diffiddi 
     COMPARANDA LIB.  III.        117
 diffidas Saturnu babere nonntbil in auro. Nampro*
 pterpondusidputaturbabere. Quinetiam SoU au*
 rumfimikyfic ómnibus metaÜis inefi ficut Sol m VU
 netis ómnibus atq; fleÜis. lamuero fiquisconukerit
 Saturnum v Martem natura noxios effe, quod equi
 dem nunquam crediderim, tomen bis quoq; utcndum
 quemadmodum uenenis nonunquam utuntur v Me*
 dki y quod Vtolomaus in Centiloquio probat. Vro*
 derit ergo quandoque uis Saturni coutefumpta, ficut
 dpud Médicos qua adfir'mgunt atq; continent yimó
 V qua fiupefaciunt, ficut Opium v  Mandragora:
 Mariis quoq; ficut euphorbium vbeüeborus. Cau*
 tifiimi uero hac in re fiíffe uidentur Magi Bracbma*
 nes Vythagoriáy qui quumobfedulumpbilofopban*
 difiudium Saturni tyrannidem fbrmidarent, uefiibus
 dlbis amkkbanturyIouialibusq;fiuephcebeiSyquoti*
 diefonis v cantibus utebantur,plurimumq; fub diuo
 uiuebant. Vbiq; uero memento per ajjvftuftudiumq; Vita fia*
 ttntmiyVper ipfamftnritus qualitate,nosfacillimefu dU VUne*
 bitoq; exponiVUnetiSyeundemdjfiftumdc eiufmodi tisfubditd*
fiudium V quálitatem figtiificantibus.Ver fape rati*
 onem igitur a rebus humanis, per oáwmyfolitudiné,
firmitatcm,per Theologiam, fecretiorcmq;philofo*
phiamyfuperfiitionéyMagiamyagriculturoypermce*
rorem Saturno fubijámur. Veráuilia V ambitiofd
negocia, per philofopbiom naturalem, comunem<fc% 
"8    MAR.  F.  DE  VITA COELITVS
    per religionem ciuikm, per'q; kges loui, Martiper
    iram otq; certamina, Soli Mcrcurioq; perfiudiü do
    quentia,cdntusq; v ueritat'is v gloria atq;folertia.
    Veneri per latitiam v Mufica v fefiiud. Luna per
    uiftumplantisfimilem. Sedhanc interhosdifieren*
    tiam mente teneto, exercitationem mgenij magis pu*
    blicam otq; amplam ad Sokmfipeftare: Vriuatam ue
    ro v artificio monápatom, potius ad Mercuriwm.
    Twmuero Muficam grauem quidé louis Solisq; effet
    leuem Vencris, mediam uero Mercurij. SimiÜs quo*
    que defiellisfixis ratio efi.  Hac quidem communis
    humana fipeáeireguU. Vropria uero unicuiq; regu*
    la fuerit explorare qua fiella, quidbonicuiq; inge*
    nituro promiferity atq; ab ea potius quam ab alU re*
    pofcere gratiam. Etab unaquaq; non quodlibet do*
    num, V quod aliarum efi,fed eius propriü expeftn*
    rcnifi forte tum a Solé comunia multa reportes y tan*
    quamcommuni quodam duce ccekfiium, er ab loue
    firme fimiliter, tum mundana pariter omma ab ani*
    ma ffrirituq; mundi. Quem ficut vquoduis  animal
    multo'q; effieaáus animatum effe, non folum Vlatoni*
    ca rationes,fed etiam Afirologorum Arobum tefiimo
    nia comprobant. Vbi etiam probant ex applicatione
    quodam fpiritus nofiri odfipiritum mundi perartem
    pbyficamaffiftumq; faftn,traijá ad animo corpusq¡
    nofirum bonacoekfiía- Hinc quidem perfpiritu no*
                                         firum 
      COMPARANZA LIB.  ÍIÍ.       129
faum m nobis médium, er tune a mundi ffyiritu ro*
boratum:'mde uero per radios fielUrufilkiter agen*
tes in fpiritum nofirum, v radijs naturafimikm,Vt
tune fcipfwm coekfiíbus coaptantem.
  Quod inter animom mundi vcorpus eius moiíii*
    fifiwm, fit fpiritus eius'mcuius uirtute funt
        quatuór elementa: Et quod nospet
          fpiritu nofiru huncpofiimui
             haurire    Cap. III.
      PKofiftomundanum corpus quantum ex moto
      generationeq; apparet,efi ubiq; uiuum,quod Itt
 dorum philofopbi probant ex eo, quod pafiimexfe
 uiuentia generet. Ergo per animo uiuit ubiq;fibiprot
 fentem, ac prorfus accommodatam. Igitur mter num
 di corpus traftabilev ex parte caducum,ato¿ ipfaní
 eius animam, cuius natura nimium ab eiufmodi cor*
 pore difiat,inefi ubiq; fpiritus y ficut mteranimam V
 corpus in nobis: fimodo ubiq; uita eficomunicato fent
 per ab anima corporicrafiiori. Talisnanquefjyiri*
 tus neceffarib requiritur tanquam médium, quo ani*
 ma diuina v adfit corpori crafiiori, V uitam eidem
 penituslargiatur.  Corpus autem omnefacile tibi fen
 fibik,tanquam fenfibus tuis accommoddtum,crdfim
  efi,v ab anima diuinifiimo longe degenerans. Opui
  tfi igitur exceüentiom corporis adminiculo quafi no 
      130   MAR. F.  DE  VITA COELITVS
          corporis. Vroindefcimus uiuentid omnid tamplantdé
          quam animalia,pef quenda fpiritum buicfimikm ui*
          uere atq; generare: Atque inter ekmenta(quod maxi
          me fpiritakefi)uelocifiime generare ,perpetuoq¡ mo
          ueri quafi uiuens.Sed quares interea, fi ekmenta atq;
          animantes generant aliquid fibifimikfuo quodafipi*
Problema. ritu,curUpides v metaüa non generant, qua inter
          elemétav animantes media funt t QuUuidelicetfipi
          ritus in eis crofiiori materia cohibetur. Quifi quan*
          do ritefecernatur ,fecretusb\; conferuetur,tanquofe*
          minario uirtus poterit fibifimile generdre :fi modo
          materia cuidom adbibeatur gener'is eiufdem, quakm,
          fpiritum phyfia diligentes fublimatione quodam ad
          ignem ex aurofecernentes, cuiuis metaüorum adhibe
          bunt, aurumq; ejficient. Takm utiq;fi>iritum ex au*
          ro uel ex alio rite traftum atq; feruatum Elixer Ara*
          bes afirokgi nominant .'Sed ad mundi fpiritum reded
          mus,per quem mundus generat omnia, quandoquidc
          V per fpiritupropriu omnia generant, qué tum coz*
          \um,tum quinta effentia poffwmus appeüare. Qui td*
          Usfermé efi in corpore mudi, quolis in nofiro nofier*
          Hoc'mprimis excepto, quod dnimd mudi hunc no tra
          bit ex qudtuor elemcntis tanquo humoribusfuis,ficut
          ex nofir'ts nofiro, imo hucproxime (ut vUtonkefiue
         Vlotinice loquor)ex uirtute fita procreot gcnitdli qud
         fi tumcnSoV fimul cwm eofieüas,fiatmi$per eum pa\
                                              ritqua* 
      COMPARANDA  LIB. Ilf.       131
\itquatuor ekmétOy quafiin iüius fipirkus uirtute finí
omnia. ipfe ueroefi corpus tenuifimUyquafi non cor*
pusyd quafi iam anima: ítem quafi no animayV qua*
fi iam corpus. In eius uirtute mínimum efi natura ter
renayplus aut aquea, plus item aéria. Vjurfus ignea
fielUrisq; quamplurimum. Ad borumgraduum metí
furas,ipfa quantitatesfieüarum elementorumq; pro*
iierunt.Ipfe uero ubia¿ uiget, momnibus generatio*
nis omnis proximus autor atq¡ motus ,de quo ¿He:
   Spiritus intus aut.
Totus efifuaptc natura tucidus calidusq;, v hwmi*
dus atq; uiuificus, ex dotibus anima fuperioribus do*
tes eiufmodinaftus. Quemplurimumbaufiffe Appol    ,
hniu Theanaüytefiificotus efi Indus Hiarcbas dices:   Appóttó*
 Mirari nemo debet o Apoüóni te diuinandifckntiam  nius Thcd*
 eonfiquutumyquum tantum atheris m anima geras*   naos*
   Quod fpiritus nofier hauriot mundi fpirituper
       radios Solis v louis, v quatenus ipfe
             fiat folaris v louialis.
                  Cap   11II.;
         HVnctu igitur fiudebis tibimprimis mfinud*
         re.Hoc enim medio naturalia quadam benefi
  eU reportab'is, tum corporis mundani, tum anima»
  tum etiamfielUrum atq; damonum. Nam ipfe inter
  icraffwm mundi corpus v anima medius efi.Et in ipfié 
       152    MAR.  F.  DE  VITA COELITVS
          fiéüafiíntv damones, dtque per ipfum. Siue enim)
          mundi corpus dtq; mundanafint ab anima mudi pro*
          xim:(ficut Vlotinoplacetatq; Vorphyrio)fiue num*
          danu corpus:ficut V anima próxima fit a deo,ut no*
lüundus ui ftrisplacet,vfirte Timao Vythdgorkoyomnino ui*
uens v fpi uit mundus dtq;fpirdt, fpiritumq; eius nobis haurirt
rans.      Ucet. Hduritur dutemproprie db homineperfuufpi
          ritum iÜifudpte natura confirmem.Maximefireddd
          tur etiam arte cognotioryid efifi máxime cozlefiis eua
          dat.EuadituerocotkfiiSyfiexpurgeturafordibusyV
          omnino ab eis qua inbarétfibidifiimilia codo. Qua
          quidem fiordes non folum'mtra uifcerafifuerint,ue*
          rumetiamfi in animo,fi in cute,fi in uefiibus,fi in ha*
          bitdtione V aere,fpiritum fiequenter inficiunt. Effi*
          detur tándem cozlefiis ,fi ad orbicularemanimicor*
          porisq; motum,ipfe quoq; orbes efficiat: Si ad afpeftü
          cogitationemq; lucis fiequentiorem etiam ipfefubru*
          tilet: Si adbibeotur eifimilia calo, ea communiter di
          Xigentia qua Aukenna m libro De uiribus cordisfpi*
          ritumcurdt.  Etnosin libroDe curando literatorum
          ualetudine curare contendimus. Vbiprimum fegre*
         gantur ab eo uapores obnubilantes, medkinis itapwf
         gantibus.Secüdo,rebus lucentibus iüuflratur.Tertio
         ita colitur, ut v tenuetur fimul V confirmetur. Viet
         deniq; cozlefiis mdxime, quantudiftatratio prafens*
         fi applicentur eipotifiimmi radij mfiuxusq; Solisin*
                                               terca* 
      COMPARANDA  LIB.  III.       itf
ter ecekflia dominantis. Atque ita ex hocfpiritu tan*
quam in nobis medio cozkfiia bono inprimis infitofi*
bi in nofiru tum corpus,tum animum exundabunt:Bo
na inquam cozkfiia cunfta. lnfole enim omnia conti*
nentur . Confiret autem fol ad fpiritum folorem effi*
áendumproprie, quando fub Arietefiierit,uel Leone
ipfumafpiáente Luna, máxime in Leone. Vbi adeo
fpiritumnofirumuegetdt,utipfummuniatcontrdue
nenum Epidemia repelkndm: quod perfpicue dppd
ret inBabylonia v Aegypto, er regionibus fpeéfan
tibus ad Leonem,ubi Sol Leonem intrans,epidemiam
fedat,ea duntoxat ratione, qua diximus. Tune ergo
V tu Solariapafiim exquifita componc.Tunc mcipe
folaribus utiyeo tomen cautione, qua fub afiu exicco*
tionemdiligentereuitcs.Nonpoteritautemfaákfpi*
ritusfolaris euadereynififitquamplurimus.Adfokm,
enim máximepertinet amplitudo:  Quamplurimwm
uerofacktytum dtligentia cor rebus cordialibus intus
V extra ¡buens,tum etia uiftus ex alimétis quidé fub*
tilibus,multu tomen vfacik vfolubriter nutrienti*
bus. Motus quoq;fiequens otq; lenis, V opportun*
quies, aérq; tenuisatq;ferenus,vob afiugeluq;rc*
motus y pracipue latus animus. Kurfum nec Solaris
erity nifi calidusfuerit vfibtiliSyV claras.Subtikm
cUmmq;facks,fi trifiio vcraffadeukabis V f¡<*
(ca. Vtéris Iwidis latisq intus V extwLtminis mé 
^4     MAR.  F. DE VITA  COELITVS
     tum die nofteq; excipies. Sordes expelks, v ocium
     Vtorporé. Inprimis tenebrasdeuitabis. Verduélu*
     rus autem fpiritum ad colorem Soli naturalem, caue
     ne adtertiumcaloris gradumficckatemq; deducás.
     Calor enim ipfe Solis naturaliternon exiccat: Aliad
     qum non effet Sol uita generationisq; dominuSyV au
     tor ougméti. Siccare uero contingiytradijs eius m con
     cauis materia ficca conclufis. Humorem itaq; colorí
     fubtikmqualis efi Solaris, v máxime Iauius,adhibe.
     bis v confiruabis in fpiritu., rerumeiufmodi ufu,fi
     folaremfis effifturus ,ne olioquin adMar.tium po*.
     tius quam ai  solorcm forte deducás. Martem  qui*
     dem Soli effi fimikm in paucis vbis quidem manifi*.
     fiis,nec odmodum exceÜentibus ,vmterim inimid*
     effe firunt. louem uero Soli fimñimu inplurimisexA
     ceüentibusq; muneribus quouis occultioribus, vami
     cifiimum effe fcimus. Vnde v Vtolemaus ubi de con*.
     fonantia difputotyloutait cum Sok pra cateris per*.
     fiftifiime confonareyVeneremq; cum Luna.Omnesq^
     Afirologiuniuerfakm beneficétiam Solitribuuntfi*.
     militer otq; loui; Quouis Sol eadem ejficdáus agat,
     V lupiter fub uirtute Solis ejfiáat. In utroque cdlot
     uiget,fuperdtq; humore. Sed in louefuperdt modice%
     infokfuperdtexceÜenter.Vtrobiq; benefice. Quum
     igitur ddeb confonent ,faákpoterisfpiritü  SoUrem
     effkerepariter dtq¿ louiíí, ac res Solares viouiole^
                                              rife 
      COMPARANDA  LIB.  III.       ijr
 tkcpoterisinukemcommifcere. Vrafertimfivhas
 inukem componas, v fi>irituiadhibeas, quando lu*
 piter Sokm trino afpiát uelfextili, uelfaltem quan*
 do Luna ob ofpeftu alterius ad alterumproceditafpi
 ciendwm: Máxime quando ab afpeéhi Solis ad coitum
 cum loue progreditur. Seorfum uero SoUrempro*
 prie facies uel louUkmyquando ofpeftu Luna ad So*
 tem obferuaueris uel ad louem. Tometfi confequutus
 naturam huius, natura mox iüiusfarile confequéris.
 Sextikm uero ofpeftu intelligeyquando VUneta dúo  pUnetam
 interfefignorum duorumfpado difiant.Tymum ou* afbeftus»
 tem y quando qudtuorfignorum difcre^otinteruoXio.
 Coniunftionem uero uel afpeftum Luna ad oliostduo
 ieámgradibus átraytotidemq; ultrametimur.
    Quod tresprotiafintlupiter v SolvVe*
       nus,v quod lupiter fit GratUge*
         minarumedUyV máxime no*
              bis accommodata.
                 Cap.   V.
      COmpofitiones quidemyV curationes louias*
      fimuUtaj SoUresinuenks'mlibronofiro de
Vita kngoy  et in libro De literatoru cura.Vbi etiam
wifcuimuspleraq; Venéreo. Nam vnos mfiudiofis
timemus exiccdtioneniycui refifiit Venus. Et hac ipfa
Venus efi amicifiima loui, ficut V Soli luppiter»
                               l   4 
1*6   MAR.  F.  DE  VITA  COELITVS
    Quafi Gratia tres'mter fe concordes yOtq; coniunftd\
    Ab bis quidem tribus coeli GratijSyV afieüis eiufdem
    generis AfirobgigratUs vffrerant v diligétcr ex*
    quirunty edsq;pcr Mercuriwm dtq; Lunomyqudfi nun
    cks tranfmittiputant atq; curant: farik uero commxy
    mtercfc per Lunam. Lunam quidem cum loue común*
    ftam,autV enere filiáoremefjcputant, quam fiper
    fextikmafpexerit,out trinum.Veruntdmenfi per tri
    mm dfpiáés etiafufápiotur ab UUs, qudfi exifiimant
    effe coniunftdm. Similiterfi a Solé perfpeftafueritfi*.
    mulq;recepta.Nos autemfihorumtriu,fieÜdrumó^
    fmilium aires ejfcftuscfc omnes percurrerefinguldt'm
    uelimus, longtíopus aggrederemur, exquifitu diffici
    fadiffiálUmum obferuatu. Si ad Veneremnos pro*.
    prkconfiramus,non faák Sokmbabemus:Siad So*
    Um proprk,nonfadk Venerem. vt igitur tres fimul
    m uno gratias compkftamur, od louem tándem con*
    fugiemus, mter Sokm  Venerem^ natura effiftucfc
    medium,qualitate odmodum temperatum,et quacwt
    quefperantur a Venere uel a Sole,fuo quodam pafto
    fradentem, magnificentiusquidemhonefiiusq; quam
    Venus:temperatius quoque quam Sol, v'm ómnibus
    cumhumona natura máximecongruentem. Vtcmut
    ¡taque louijs quando vipfi V Luna dignitatem tum
    naturakm,tum dccidentdkm habuerintyfintq; fimul*
    Wlfiliciterfe dfpkianU Si quando id fieri omnino n% 
     PRODVCENDA.   LIB.  III.      157
pofiit, mifce SoUrid inunumfimuUtq; Veneredyfa*
áesq;fic louidle ex utrifq; compofitum,quando uide*
Iket Luna o coitu Veneris eat adfextikm Solis ofpe*
ftum,uel é conuerfo. Memento uero in rebus compo*
nendis qua corfpiritumq; fiueantvcorroborét, Lit
nam confirre potifiimum ,fiunacumhis muneribus
hocetio habuerit, utper aéria figna difiurrat, moxi
pie per aquorium,quod effe máxime putatur aerium:
Velfiinfuo domicilio fit,aut exaltationefua, uel do*
tno louis aut Solis:Et ubicunq;fit,fimanfionem ex id
ginti illis v ofto tenedt, tumfibi, tumetUm operi
tompetentem.
   De uirtutibus ndturdlibus uitalibus v anima*
      Ifbus, v qui Vlanetarum fingulis aut
         commodent incomodéntue, idífo
             máxime per afpcftm.
                CAP.    VI.
     PRaápUduero difciplina efirefte tenere quem
     fyiritumy quam uim, quam rempotifiimwm hi
Vlaneta fignificant. Luna ergo Venusq; uim vfpiri
tum naturalem ,atcj> genitakm, v qua hunc augent»
lupiter eademyfed efiicaciusheparq; vfiomachum*
babetq; non mediocrem partem in corde v ¡¡pirita*
uirtuteq; uitali, quatenus fuapte natura cum Sok con,
fentit y imb vperfiipfum: Alioquin coruitakmfpid
ritumno proprie in. mcnfe louis acciperet.Vndeioju}
                                    l  i 
      158    MAR.  F.  DE  VITA  COELITVS
          Graá appeüant uita, v per que uita. Habere quocfc
          inanimali fpiritupotefiatemtefiantur Afirologi,di*
          centes louemadphilofophiam er ueritatem inuenien*
          dam,relgionemq;confirre. EtVlatOyubiait,abloue
\iomerus. pbilofophosproficifá. Quod etiam fignificauítHo*
         merus antiquorumopinione dicens: Talis efi mens ho
         niinibus,quakm ihdies adducitpater hominum atque
         deorum. Nufquam uero numen aliquod ita cognomi*.
         natprater louem.Solfipiritum uitalépraápiK,cor<$
         fignificatyV habet nonnihiUimb non parum in capi*.
         •te,propterfenfum atq; motu, cuius efi ipfe dominus*,
         neq; uim deferit naturalem. Mercurius cerebrum v
         infirumentafenfuum,ideoq; fpiritum animakm.Vro*
         inde tutifiima uia erit, nihil fine Luna beneficio face*.
         re: Quandoquidem cozkfiia communitervfiequen*
         ter atq; faák ad inferiora demittityqiktmdlterum so*
         lem nomindnt, quolibet menfe qudtuor anni témpora
        faáentem. inprimd enimfuiqudrtd Veripdtetkipu*
        tantejfecdliddmdtq;humiddm .Infecundacdlidav
        fecam. in tertio fiigidam atq;ficcam.In quarta fiigjl
        dam dtq; bumiddm: Lumenq; eius proculdubio Solis
        effe lumé: Humores generdtionemq;regcre,omnescf;
        mutotiones fcetus ipfius in dluo,couerfionibusfuis me
        tiri, v quoties Soli iungitur, uiuifico ab eo uirtutem
        recipere,quam infundat humori, otq; ibidem a Mer*
        turio uim humorescommifeentem. Quam uim Mer*
                                               cunas 
     COMPARA NDA  LIB.  III.       i?9
curius V transfbrmotione in omnes fuá, vgyris muí
tipliábus dffirt. ibidem mox a venere uim,qua con*
ducat ad firmasgcnitura conuenientcs.Opeyapretiu
uero fierit meminiffejiurnum Luna curfumin qua*.
tuor diflribui quartas. In prima quidé ab Oriente ad
médium afcendit calum, atq; interim humore vfpk
ritumauget naturalem. Infecunda a cali medio peta
occafum,ejfiátq; in nobis oppofitum. Tertia ab occa
fu calwmfubter médium adit,iterutyq;ft>iritwm lüum
dugetv humorem. Quartacaditinde ucrfusortu9
minuitq; uiáfiim.Quod máxime in oceani ripis appd
ret y ubi ad hunc curfummarc manififiius occedit ot*
que recedit, eodcmq; ordine uigor in agrotantibus.
Vrobabik etiam efi, Sokm per eafdcm fui quartas ad
cakrcm naturalem v fpiritum uitakm augere, ue\
diminuere:Animakm quoq;, quatenus Mercuriuha*
betcomitem. His cognitispoterit medicus pro humo*
re vcalore naturali, vquolibetfpiriturecreando,
témpora opportumorafiruare. Sednuncde Lunofa
tis.Neq; dimitiere dccet loucm, m cuius menfe altero,
quidem uitam accepimus, altero autécommuniter er
félicius natifumus. Etqui mter Solem atq; Venerem^
item mter Sokm atque Lunam efiqualitateeffiftufy
mediuSyidcóq;copkftitur omnia. Sokm ueroipfum
pratermitterecali dominum, nefas atq;periculofum
fxifiimdmusmifi forte quis dixerit, eum qui loucm bi 
    14©    MAR. F.  DE VITA  COELITVS
        betyin loue Sokm iam habereyítkpotifiimum ad ho*
        mines temperatum. In Solé certe omnes cakfiiu effi
        uirtutesynon folum lamblichus lulianusq;, fed omnes
Vroclus. affirmont. Et Vroclus ait ad Solis afpeftum omnes o*
        mniumcalefiiumuirtutes congregariinunum atque
        coüigi. louem uero ejfe Sokm quendam ad nos tempe
        ratum,nemo negabit.Lunam quoq; temperata ad Ve
        nerem baud neglexeris. Multü enim ad ualidam pro*
        fperamq;uitom adiuuat. Siquidem Venus fxcundat
        hominem,faátq; latu. Honc igitur obferuabis.Qua»
        c^omfi Lunam Venerifimilem > humore prorfus a*
        qualem, v uix minus calidam,cum loue rite mi fieos
        dut Solcpropémodumiam Venerembdbes.Quider
        goiVt tutifiimd omnium v comodifiknd fimul mee*
        ios uia, Lunam obferua,quando Sokm afpkitycoitcfc
        cum loue y uelfoltemlouemfimulafpkitatq; Sokm*
        dut certe quando pofi ofpeftu Solis mox ad louis coi*
        tumprogreditur uel afpeftum. Atq; eo ipfo tempore
        compone inuicéyuelddhibe tibi SoUrid louiaq; fimul
        dtq; Venérea. Q«oí¿ fi te ad unum ex mdgnis conju*
        gere necefiitds urgedt,uel negoáum, dd loucm ipfim
        uel potius ddLundm fimul Iouemq;conjugito. NmK4
        enimfieüa naturales in nobis uires yimó v omnes ma
        gis quam lupiter fiuet atque corroborat. Nuüa rur*
        fumpoÜicetur profperiorafimulatq; plura. Etubi*
        que hunc acciperefaufiwm efi. Sokm uero acápere,
                                            firfim 
      COMPARANDA  LIB.  III.       141
  fvrfitan non ubiq; tutum. Semper enim Ule iuuat, hic
  fepe nocere uidetur. Venus autem quafi debilis.Ideo
  folus iheiuudns\pdter efi appelUtus. Id dutem com*
  probdt Vtokmaus, ubi ait:Vharmacum uix quicqua,
  tnouere natura duntaxat,quando Luna cum loue con
  greditur. vfq;adcb ñinc proprie totamputatuniuer
  fi corporis corróborari natura. Expertusfum quin*
  etiam Luna coiunfta cum Venere mediánam uix mo
  uere. Quomuis autem ubi pituitdm ualde timemus,
  Lunampracipue obferuemus dd Sokm: Vbiuero bi*
  íxmexiccdtionemq; áufmodi,dd Venerem, tdmen di*
  reftio Luna dd \ouem,v dd hac omnid quoddmmo*
 do confirt, vpracipue dd dtrdm bikm expeÜenda»
 necnon ad communem hominum compkxioné infiau
 randamatq^firmandam. SicutenimglycyrrhizdV
 oleum rofaceum fiigidiord cdkfaát, cdlidiord refii*
 gerdt, uinumq;fimilitcr: quod infuper hume ftdtfie*
 cdybumidiordficcdt:ltd lupkerhumano congruus
 caloriyUt uinumy oleum rofaceumycamomúlayglycyr
 rhiza.Vbi igitur audis Albumafar dicentem: No efi
 uita uiuétibuspraterdeu,nifiper Solem v Lunam.
 td intelligeyquantwm ad communem ómnibus fpecfat
 infiuxum. Vroprius autem homini accommodatifii*
 mus'q;infiuxus efiab loue. Suntautem in natura cor*
poris uires attrahendi,retinendi,coquendi, expeÜen*
di. Has igfiur omnes lupiter ipfe iuuat. Votifimum 
      *4*   MAR.  F.  DE  VITA COELITVS
           uero coquendiyfiue digerendi uirtute, otq; generando
           Vnutriendi fimul v augendi,propter humore eiiti
           oérium atque multwmy v colorem eiufdem omplum,
           humori mediocriter dominante. Vrofifto per rddiot
           Xouisfimper ufquequaque dijfufos lumen Solis pro*
           prtum ad falutem hominum máxime  témperatur:
           radijs interim Veneris ad idem afiidue confirétibus,
           dtque fimiliter transfirente Luna. Kodij quidem Ve
           neris atque Luna tanquam humidiores quodam in¿
           digent temperante,ficut v Solis radij tanquam cali*
           diores,humidioris cuiufdam tcmperkm exigunt.Ro*  «
           dij autem louis temperamentum nullum  défiderant.
           Quid enim aliud luppiter efi nifi Sol quídam ad fa*
           lutem rerum pracipue humanarumab initio tempe*
           ratusíQúid rurfus aliud,nifi Luna Venus^fafta ta*
           men calidior atque potentiort Ideo Afirologi ab loue
           aufpicanturannufirtikm,ferreum,falubrem, vob
Hwie Athe  co imminentiu morborum remediafiperant. Atq; Em
nienfes cum pedocks ubipropria unkuiq; Vlanetarií muñera tri
a \t | (xecx) jWIt} louem folum generationis prinápem nominat,
Cr Lindij   orphcum imitatus. Vrater louem praápiunt Luno
'Aot¿iiop op diligenter'momnibusoperibusobferuandamytanqua
pelUbdht.  médium mter cakfiia competensydtq; terrena. Siter
           go Lund ingrdduy fituq;,v ofpeftu dd opus optatu*
           conucniente. Nonjit in eclyptkd,nec fub rddijs Solis
           pergradus duodecim ultra átra^nifi forte fit m e«*
                                                   den 
      COMPARANDA.  LIB. IIÍ.       i4Í
 dem minuto cum Sok.Vkriq; uero uolunt omnes Vid
 netas ¡ore fortes quado in imitóte Solis extiterint.Vni
 tótem uero metiutur minutis duobus atq; trigintd, ut
 xri. quidem átra,xyi. uera ultra connumerentur.
 No impcdiatur a Saturno uel Marte, no defiendat'm
 latitudine meridionali, quando duodeám diftos gra*
 dus egreditur. Nott fit oppofito Soli, nec lumine mi*
 nuatur,nec tarda curfu, quando fcilicet die unoyduo*
 deám no peragitgradus.Nonfit in uia cobufiaagrd
 du Libra uigefimooftauo ad tertüí Scorpionis,ncc in
 oftauo, nec in Afiendente, nec infinibus Mariis y uei
 Saturni. Quídam uero nec infextOyduodeámdy no*
 HOyquorto Lunam uolunt. In cateris uero caliplagis
 dpprobant. Vbi hac omnia complefti non potesylo*
 uemfaltem expeftoyuel Veneré in Afiendenteyuel de*
 amafie enimfubueniut detrimentis Luna. Nec ab re
 fuerit recordari quatenus Luna lumine ougetur, eate
 ñus v nobis non folum humorem, fed fpiritum etiam
 uirtutemq; augeri, atq; hac ad árcunfirétiam dilata
 ri:Maxime infecunda eius quorta.Quando uero mi*
 nuitur,contra contingere y prafertim in ultima quar*
 ta. Vrimum eius ad Sokm trinumpraeffefecundo.
 Hunc fixtili primo. Hunc fextili fecundo. Luna, qudtc
 ñus lumine,eatenus repleri calore. Vidétur ergo qui*
dam  non tam obferuare quomodo afpiáat Luna So*
Um (femper enim afpicit) quam utplurimwn lumen 
*44   MAR. F.  DE  VITA COELITVS
     babeaty prafertim dum augetur. Afpkkt uero inte
     tim trino uelfextili louem aut Venerem. Vroinde uit
     tutem attraftiuam ignea iuuant: Ketentiuam terrea:
     Digefiiuamaéria: Expulfiuam peraquea. Situboi
     omnes in te adiuuore uolueris, attraftiuam quidé per
     ígneo máxime roborabiSyquSdo Luna infignis uel fia
     tionibuS igneis confiituta louem afpicit, fcilicet Arie*
     teybeoney Sagittario.Ketentiuam per terrea,potifii*
     mum, quando intuetureundé infignis uclflationibm
     tcrreis cóüocato.Touro, Virgme,Caprkorno. Dige
     ftiuamgenerotiuamq; per aériayfálicet Gemmos, Li
     bram, Aquarium, quotiesfub aeréis louem fufticit,
     aut fubit.Expulfiuam per aqueamyCancrumy Vifcesi
     Scórpiwm. Quando fub aqueis ipfa pofita, louis ra*
     dijs iüufiratur. Máxime uero in bis ómnibus cofiqué
     ris optato,fi lupiter eadem uel fimilia, uelfaltemnoú
     difimiüimo figna manfionésue poffederit. Citaturui
     oluum foliáis medkinis, accipe Vifees:liquidis,Scor4
      pionem:Medijs uero, Cancrum.Ver inferiora purga
     turus,Vifies v Scorpium. Verfuperiora,Cdncrum.
     Mdlum Sdturni uel Mdrtis dd  Lunam deuitabis afpé
      tlum. íüe enim uexatfiomachum,hk mtefiina dijfol*
      uit. Capricornum euitabis V Taurum: naufia enim
      tffirunt. sásmembrum irritandumnon eftcquando
      luna fignum occupat membro prafiftum (bumorei
      fianfy mouet) fed potius effijouendum. Hac uero de
                                            uirtute 
  '    COMPARANDA.  LIB.  HI. -    \¿fr
uirtutev fpiritunaturali'm kcorepraápue domi*
nantibus,qua in quatuor officia qua narrauimus ydi*
Hidunturydiftafufficiant. De uirtute uero fpirituq; ui
tali in corde uigente quidndm monemus f Satis idfir*
me fignificatum efi. Nam per res m primis Ígneos v
quodammodo fimul aérias hac odiuuontur, qudndo  Vitalis uir
Luna in domiálijs manfionibúsue confimilibusfufpi*  tutis confir
cit louem, pradpuefi loucm copie ftatur v Sokm.  tatio.
Virtutem quoq;animakmperfenfumvmotuinca-
pite dominantem confirmare potes per aéria in pri*
mis,fubiuftis igneis9quando Luna in domiálijs uelfi*
dibus cofimúibus iouéfuft>iát:prafertimfilouépro*
pemodu Mercuriumq; compkftitur. Hk uero te mo
neo, ne Mercuritiputes aquewm effe uel terreu (quod
 V egóaliquadofuffykatusfwm: Alioquin motibus ce
 leritaticL vngenij non confirret)fed quodammodo dé*
 rium effefáds. Nam v ob eandxm caufam tammobi
 lis efi, tam faák conuertibilis, tontií ingenio confirt,
 prafertminAquarioplurimuaérioconfiitutus.Hu*
 mor quidem in eo temperatus efi, calor exiguus. Sub
 Solé pofitus dicitur exiccare. Longior autem a Solé
 faftuSyhumeftareputatur. Ibi quidem cakfacere nwl
 tum ex natura Solis. Hic uero cakfacereparuadmo*
 dum,v humefacere magis fuapte natura. Cobre fir*
 fon no cedit Veneri, Lunam fupcratyhumore uero et
 dit utrifpHdly probat Mcrcuriü qualitotes cakfiíU 
      146   MAR. F.  DE  VITA  COELITVl*
           commifcere: quoniom facillime permutetur,tum m
           qualitatem tcrmini quemfubit, tum in naturafiella,
           quam afpicit. Ego igitur hiíc tamfaeilepermutaripH
           to,quia necexceüétempotefiatem, quam lupiter ha*
           bet,nec excedentem qualitatem, quamplaraq; cale*
          fikyperquam dlterdtionirefifidt .T>enia¿ probdbilc
Mercurius  efiMercuriwm dfiiduum SolisAcbdtem,multdsiüiu%
Solis bono*  uires babere,ideoq;fiperariSoUria qúadamaMer*
rum partí*  curio poffe. AliquondouerovMortem trddunt, So
ccpt.      lemirt quibufdÓmuneribus imitari, ac Venerem qua
          dd Lunam pertinent,eUrgiri. Hac igitur in agento
          memineris. Necfcnegligasustquam términos. Aiunt
          enim Vlanetos in diuerfis terminisceu lucidis dtq; teñe
          brofis oppófita faceré. Deniq; ubi Martem t'mesyOp*
          pone Venerem: Vbi Sdturnumyddhibe loucm. Ac da
          operam ut in perpetuo quodam pro uiribus motu uer
          ferisy tantudefatigotioneuitatd i utvpfopriumottí
          externis mottbus clam nocituris opponas, v calefic
          dftupro uiribus imiter'iS.Qu,odfipoterisfipdád mo*
          tibus ampliora peragere y fie v calií potius imitabe
          ris> V plores cakfiiu uirespafi'm diffufas atinges*
             Quomodo membro fiueanturin nobis per
                comparationem Luna ad figna v
                  ddftellasfixas.   Cap.  VII.
               TOtwm quemadmodu diximus corpus fiuercpB
              teriiicaput ueropotifiimufi Planetas obferm
                                                *crifi 
     COMPARANDA. LIB.  III.      Í47
'ttcris in Ariete, uel m fuo quenque domicilio primo*
VracordUfi m Leone. Stomuchum kcurq; fi in Can*
ero dtq; Sagittorio,autfaltemin Virgine. Et occepe*
rised qua proprie mcmbrwmpetunt. Expedit quocfr
naffiyqua quifq; VUneta membrd mfigno quolibet ha
bedt. Poíey etiom proprkpro atotis diferimine con*
fukreunkuiq;perqudtuoratdtes Luna.Hac enimá
nouilunio ufq; ad quddrdturom prinum muenis efi.
Deinde adpkniluniu efiiuuenis dtq; uirilis. Hincad
quadraturomalteram, uirilis fimul atq; fenihs. Inde
ufa¿ ad coniunftionc efifenilis. Aetotem itoq; Luna fe
íiáter aUticurandi corporis adhibebU ,fi tune ofpe*
{tum eius adoliquam trium Grotiaru acceperis. Qui
foné afpeftus Luna femper v cito gratíofa Urgítur.
Heq; tomen faák admodu diuturna uel máxima, nifi
prater intuitü Luna,etiam ipfa Gratia mutuo fe con
fpiáat iam,uelpropémodüconfpefturafint, aut tres
ipfa,outdua. Inprimisuero diuturna prabentfign<&
fxo'.Leo fcilicet, Aquarius,Tourus, Scorpius. Si forte
non pofiis'mprafentia Lunam ad VUnetos gratiofos
opportune dirigere, fieüas elige fixas gratiarum na*
 turam, id efi louis aut Veneris aut Solis habentes, v
 dd eos direfta Lunam elige. Tutíus tomen efi,Lunant
Uiterea louem propémodum adire uel Venerem. Stel
la nancfcfixafifolafpeftent, proportionem huma*
famjd efi unim homim nimis exuperant. Vroportü
                                   K   * 
I4t    MAR. F. DE VITA  COELITVS
     onem uero cum áuitatibus moderatiorem babent»  i
          De uirtutibus v ufufieüarumfixarum.
                 CAPVT   VIII.
          TRadüt Afirologi maiores quafdofieüas a Mer
          curio compertas,autoritaté babere quamplu*
     rimo. Qualis efi m Arietis gradu xxij.umbilkus A»
     dromeda, Mercurialis atq; Venereus. ítem in Tauri
     xyiij.caput AlgoUnaturam Saturni pofiidens, atque
     louis. Cuifubejfe uolunt Adamantem er artemifiam*
     Vauddádm uiftoriamq;prafiare.In eiufdégradu
     xxij.pkiadesy lunarefidus V Mortium. Cuifubij*
     ciiít cryfloÜUyherbam diacedon ,fimen fxnkuli. Con
     ferré putont dd acuendum uifum. Quod autem non*
     nuÜi dicut conducen ad domónos conuocandos ,fig*
     mcntum effe iudico. Aldeboran primo uel tertio Gemi
     norum gradu Mortium atq; Veneren. Hircus gradu
     eorundem xiij, louius atq; Soturnius. Hukfubijciunt
     Sdphyru,prafiiumymentamydrtemifidmymdndrdgo
     rom. Addignitdtem vprinápwmgrdtUm adiuuore
     confiduntynifi forte eos opimo faüat. IÜÍ fubeffeuolut
     rubinum,titimalluy matrijyluam. Diuttias vgloria
    dugere. in Cacrifexto uelfeptimo Canis maior Vene
    reus ypraefi berilio ,fau'ma, artemifiay dracontca.
    Vrajlat gratiam :item mxvij. eiufdem canis minor
    Mercurialis vMartius. Cuifubejfe uolunt lapidan
    Ad)atemiberbamSolfequmm9 er Vukgium: Atqut.
                                       gratiam 
      PRODVCENDA LIB.  III.   ■
fpatkm eUrgiri.In Leonis xxi. Cor LeoniSyfielU re
gid louidlis v Martid. Hukfubijci putdnt lapidem
Granatu ychelidoniomymafikenyMeUncholia repri*
mere, temperatumgratiofumq; efficere. I» Virginis
xix. Cauda Vrfamaioris Venérea vLunaris.Lapi
dem eius Mognetem putont,Herbam ckoream er ar
temifiam, a raptoribus ucnefiájsq; tueri. In Libra•
vij.AU Corui dextra. Ité in eiufdem xij.et forte xiij*
AUfinifirdySdturnid fimul v Martio. Eius herbam
Idpdáumv byofcydmüejje aiunt cum lingua rano*
dudoáam augere: more noxUmyin eiufdem quinde*
timo uelfedeámoyfipico uenereo Mercurialisq;.Qud
fequatur Smardgdus y fdlukytrifiliumy promoruüd*
drtemifid,mdndragorayDiuitidsaugeatyVuiftoria>
V ob angufiia uindicet. Deniq; in eiufdem rv i/. uel
xriij. Akhamcth.HukfubduntIafi>idem vpUnto*
ginemy firmare fanguinem ft>erant,fibres omnes ex*
pelleredn Scorpionis quarto, Elpbeia Venérea Mar
tiaq¡. Secundum uero computationem oliam'mgra*
du eiufdem quinto efi cornea, firfan eadem, prafidé»
topazio,rorimarino,trifolio,hederá, augeregra*
tiam,cafiitatem,gloriamputant.ln Sagittarij tertio9
Cor Scorpionis Mortium atq; louium, prafidens Sor
donioyomethifioy arifiolocbia longa, croco. Opinan
tur colorem bonum efficere, animum latwm, fopien*
tcmq¡ redderc, damonia propulfare. \n Caprkorm 
Ijo    MAR. F. DE VITA  COELITVS
    gradu feptimo Vulturcodens, hocfequitur chryfotí
    thus, Sdturegia, Eumus térra. SteÜa efi MercumliA
    otq; Venereoytemperoto.ln afcendente medioq; calo
    prodefi. Quod autem excantandi outoritotem affir*
    redkat,nihilipendo.In oquar'ij.xd.cauda Coprkor
    ni SatumiayMercurUlisq;.Quamfequitur Calado*
    nius,mdiordndynepítdydrtemifidymdndrdgord.Vra*
    fiare mcaufis gratiamopinantur. Diuitios augere,
    Homitem ac domum incolumem reddere. In Vifcium
    tertio bumerus equi Iouialis,v Martius. Thebitphi
    lofophusdocet adcaptandamolicuiusfieüa modo di
    ftaúirtuté, Upidem eius accipere, herbamq; eiufdc*
    dnnulumq; aureum faceré uel argenteumy in quo Upil
    íuminferas berbafubkfto, geras'a¿ tangentem.Idau*
    tem efficas quando Lunofubk fieÜAyautafpicitofpe*
    ftu trino uelfixtili'.Etfieüa m medio percurritcalo
    uel afcendente. Ego uero qua ad eiufmodi fiéüas atti
    nentyinformam potius medicina quam anuli compo*
    neremyintrinfecus uel extr'mfecus adhibéda,opporta
    nitate uidelicet pradifti temporis obferuata.Tametfi
    prifci anulos magnificerint. NoDamis v Vbilofird
    tus narront,HiorcbamfapientumIndoru prinápem
    fimili quodam ratione feptem anulos confiáffe ,fiel¡*
     tarumfiptem nominibus appeüatos, eosq; Apoüonio
     iheanao dediffe.Qui deinde fingulos diebusfingulis
     gefiaueritiiuxtd dicrum nominados difiingtíens;Di* 
       COMPARANDA  LIB.  Ut      ijl
 9dffe uero Hiarcham ApoÜonio, duumfuwmphilofo
 phum onnos centum atq; triginta uixiffiyriufmodifor
 fin cakfii muñere fietum.Quo v ApoUonius de'm*
 de ufusycentefimo etiam anno yUt aiunt, iuuenem pra*
 ferebat. Deniq; fiquid eiufmodi onuli uirtutk habent
 ex dito, id quidem non tam ad animo uel ad crafiwm
 corpus pertmerc arbitror quam od fpiritum, calefa*
 ño pauUtim anulo y fie vnde uel fie affiftu, utfirmior
 tffiáoturyautcUrior, uehementioraut mitior,feue*
 rior aut latior.Qua quidé offiftiones in corpus qui*
 demomnino,v inonimamfenfuakm quodammodo,
 pUrunq; indulgentem corporitranfeunt. Quod ou*
 tem aducr fum domónos aut hofies ,aut ad prindpun%
 grotiomprofuturos anulos poüicentur, uelfiftu efi9
 uel inde deduftumyquodfJ3Íritu interritum,firmumq;
 effiáantyuel etiam manfuetum,obfiquioq; omobikmt
 dtq;grotiofim. Iam uero y fiquid calefiiaprater cor*
 poream uaktudinem,conferre dd mgemuy drtemyfor
 tunom dkerem, ob Aquinote Thoma nofiro non difii Dium
 derem, qui in libro cotra Gentiks tertio probdt a cor Tbomas*
 poribus cakfiuhts imprimí nonnihil in corpore no*
 jiro ycuius numere difiponamur dd eligendam fape
 quod melius efiyetiamfi rationemfinemq; nefáamus,
 Qua quide in rebenefortundtos.dppeüdtdtq;,(con*
fentiente Arifiotek)bene natos. Additetia uirtute cot
kfiifkri nonmüos in quibufdam artiü effiftibus effi*
                                  K  4 
ntr   MAR.  F.  DE  VITA COELITVS
    coces (ut eius uerbisutarjficut miks in uincendo,ogti
    cola in plantado,medicus infandndo,fitices.At enim
    Skut herbaUpidesq; mirabiks quafdo ultra natura
    elementaré uires calitus habét y fie hommes quoq; in
    drtibus nonullos babere . MihiuerofatisfueritfaftiU
    fi cakfiio quomodocunque quafi per mediemos ,fiue
    interiores y fiue exteriores adprofperoconfirot uak
    tudiné, dummodo intereofaluté corporis perquire*
    ntesyiafturonuüamfalut'is anima faciamus. Nihilo*
    mnino tentemus afanftnreligioneprohibitu. Vrate*
    rea in opere quouis co faciendo yfiuftu, operis ab eofpe
    remus atq;petamus inprimis tquiv cakflUyV qut
    Continentur  caloyfiat, v uirtute donauit > mouetq¡
    femper dtq; conferuat.
         De dignitdtibus  FUnctarum in fignis dd
             ufwm medkindrumobferudndis.
                     CAP.  IX.
         SAturnidomuSyAqudrius  v Caprkornus.Exd
         tdtioyübrd. louis domuSySdgittdritts dtque pi*
    fces:Exdkdtio fiue regftum, Cáncer. Martis domici*
    liumyScorpius v Aries:Exaltotio Cdpricornus.So*
    Usfides quidem efi Leo: Kegnum Aries. vener'vs ha*
    bitaculum,Taurus atq; Libra: Exaltatio Vifces.Mer
    cunj adesyVirgodtq; Gemini:Kegnwm,Virgo. Lu*
    na domuSiCancer.EXdltdtiOiTaurus. Saturnus er
                                         lupiter 
   • COMPARANDA  LIB.-  III.        »7*
\upiter triplicitatcm habent in igneis aérckc¡;fignis.
Sol'migncisUntum:Mercuriusinaérijsfolü. Mars
VcnuSyLunainaquekatq; terrcis. Vlaneta quilibet
prater Sokm ac Luna, in quolibet figno fines quof*
dam ¡uos pofiident,quos v términos appellamus.Igi
tur m Ariete lupiter fex ibi primos términos obtinet:
Venus fex indefiquétes, Mercurius pofieriores ofto,
Morsquinq; deincepsypofiremos quinq; Saturnus. In
Tauro ordine deinceps fmili Venus fines habet ofto:  Eines Vía*
Mercurius fexylupiter ofto, Saturnus qliinq;,Mars  netd.ru m
denique tres. In Geminis Mercurius fex,lupiter fix,  fignis.
Venus qu'vr.q^MarsfeptemySaturnus fex. In Cancro
Mars fipteniyVenus fex,Mcrcurius totidem, lupiter
feptem,Saturnus quatuor . In Leone lupiterfex,Ve*
ñus qumq;,Saturnus feptem,Mercurius fix, Mars to
tidem.In V irgine, Mercurius feptem, Venus deccm,
lupiter qudtuor,Mdrsfeptem,Sdturnus dúos. In Li*
brdySdturnus fixyMercurius oftoylupiterfeptéyVe*
ñus totidéyMdrsduos. In Scorpione,Mdrs feptéy Ve
ñus qudtuor, Mercurius ofto, lupiter quinq;y Sdtur
nusfexylnfagittario  lupiter duodecim} Venus quin*
queyMercurius quatuor,Saturnus quinq;,Mars qua*
tuor. In Capricorno, Mercurius feptem, lupiter fe*
ptem,Venus ofto,Saturnus quatuor, Mars totidem.
lnAquario,Mercuriusfeptem,VenusfixyIupiterfi*
j}tem}Mdrs quinqué, Saturnus totidem. inpifábas»
                                  K   J 
174    MAR.  F.  DE  VITA  COELITVJ,1
    Venus duodecim, lupiter quatuor, Mercuriustreu
    Mars nouem, Saturnus deniq; dúos. SoloutévLu*'
    na alia ratione fines fuos habent. N<tm Sol quidem fi*
    gnofixprofinibus habet,Leoné, Virgjnem, Libra*
    Scorpium,Sagittarium>Caprkornu. Luna uero reli
    quosyAquariííy Vifces, Arietem, T'aurum, Gemmosi
    Cancrum. Sokm igitur atq; Lunam m hisfigms eum
    prinápatum effiftumq;, quem reliqui VUneta mfm
    fimbushabereputant. Vraterfines habentinfignk
    fuos VUneta fades, quos Graci Decdnos nomjnotyde
    cem occupontesfigni gradus. In Ariete facies primo
    Mariis, Secundo SolisyquiMartem in calofequitur.
    Ordine chaldaorum tertio Veneris, qua Sohfucce*
    dit in calo. In Tauro prima facies Mercurij,fequen*
    tis Venerem.Secunda Luna,qua Mercurio fuccedit9
    Tertio Saturni. Adbuncenimredeundumefi,impk*
    to iam numero vUnetarum. In Geminisprima louis*
    fequétis uidelicet Saturnum: Secunda Martis,Tertié
    Solis eodem ordine, fimiliterq; deinceps.

           Quomodo Vlanetisuti debeamusin
               medicink.   CAP. X.  .
          COmmemorduimus auté quos infignis Vlane*
          ta dignitotes habent, ut quoties fafturi com*
    pojituriq; fumus qua ad plañe tam aliquem attinent*
    fdomus eum infuis dignitatibus collocare,Vrafirtim
                                         quantk 
      CQMPARANDA  LIB.  III.       U?
'pondo habueritin nofiro reuolütione v genefiprin
ripdtiíyut etiam Sdturnus dtq; Mars y dioquindepri*
tnendi nobis tdmen fint erigendifi genitura nofira fi*
gnificotores cxtitcrint.Mdximcuero operapretiwm
ex hac commemorationcficerimus fi quando ufuri in
medkinis coficiendis beneficio Luna V Vener'is, at<p
louis, cauebimtis ne infimbus Saturni uel Martis exi
fiant, nifi firté ubi cogimur, uel per Saturnum cobi*
bere dijfolutknem afiumq; reprimere, uelper Mor*
temfiigidifiimacakfacere, torpentiofufátare, olio*
quin fines louis er Veneris eligemus.Accipientus quo
 que Mercurij finef Mercurialibus inprimis homini*
 bus profúturi. Heque latére nos debei,homines ualde
 Mercuriales, quales funt ,qui ingenio,artificio, elo*
 quio poüentynonmediocritereffe Solares. Mercurius
 enim femper efi Apoüinepknus. vt autem quiuisine
 telligat quomodo figuras in calodefiribomus in oras:  DomiciU*
 Signum quod ab oriente furgit, primo appeÜamus ui  rum confii*.
 taá; domwm. Quodfuccedk in ortum,fecunddm:ter*  tutio.
 tiamq; deinceps,aliasq;fimiliter:ita utfeptima domus
 fitfignum, quod in occidente iam defiendens opponi*
 tur afiendenti.Hukoftauafuccedit.TXona uero é me*
 dio cadit calo,quod deámam domum efficit. Hutcfuc
 cedit undécimo. Sed duodécima cadit ob afcendente.
 Vt igitur Vlaneta fintpotentes, hobendifunt in angu
 lis uel orkntkiUel occuUnús, uel medij utrinq; cali.% 
176   MAR.  F.  DE  VITA COELITVS
    Máxime uero in ángulo afccndentisyout deáma,me*
    ditífupra caput obtinentis cala, autfaltem htplagjs
    qua angulis moxfuccedut.Tametfi Sokmquidemin
    nonayqua o medio caditcaloyLunauero í tertio etio
    cadente goudere putont. Duas inter hac regulas men
    te teneri Afirologiuolut. Vnam quidé agrotantisra
    tioney Altero uero media. Nempeubiagrotatisfepti
    madomus perSaturnuuelMartem mjbrtunata efir
    uel dominus eius mfilix,fepard medicum ab agroto*
    fi Vtolemao credk.Vratereomedicum ékfturuSySa*
    turniu Martiakmq; declinare iubétyeumfy perquire*
    reincuiMgeniturddomusfextdpcrdfpeftuSoliSyUtl
    per Veneré aut louéyquomodocunq; fueritfirtunata.
    Infirtunatií uero dicimus fignu uel vUnetaper Satur
    numyaut Martéynifipropriodomkiliafintyuel regHd
    quado uidelicet uel ibifunty uel lUuc ofpkiut oppofit»
    uel quodrato .Oppofitu uero aft>eftu dkimus inter il*
    lo quainteruaüodifcrepantquamlongifii'mo. Quo*
    dratu uero yubi boc ab illo quar toparte cali,id efifi*
    gnorutriwmf]¡>acio difiot. Minus toméper\coiunfti*
    onem oppofitu quairatü Saturnus vMars VUnetk
    dlijs nocentyquando tonqua bofipitcs eos domkilio uel
    regnofuo terminóuefufápiunt.Quéadmodu VUne*
    tafilkes magis profunt,quado praterfextilé trinúm
    ue ofipeñu atq; coiunftioné, etiam ut diximusyficexci
    piut. Solis tdrné coniunftioné VUneta uerentur, afjje
                                        üugam 
      COMPARANDA  LIB. III.        »77
 Hugaudét, ytrino uidelicet uelfextili. Vro'mde neceffo
 ritíefi meminiffe Ariete praeffe copitiotq;faeieiy Tau
 rumcoüo-yGeminos brochijs atq; bumerisyCancrüpe  Vlanetaru
 ftoriypulmonibusy fiomacho, Ucertis: Leonan cordiy  ad membrd
 vfiomachoy atq; ieeoriyV dorfiyeteofiis pofieriori  reffteftus.
 bus: Virginem intefiinis v fundo fiomachi: Libram    *
 rcnibus vfoemoriatq; natibus:Scorpionem genitoü
 bus yuuluaymatrki: Sagktariufamori atq;fubingui
 nibus: Capricornu genibus, Aquariwmcruribus ti*
 bijsq;, Vifces pedibus. Huius enim ordinis mentor cd
 ucbis membrum tangerefirro, ueligne, uel cucur*
 bitulis, quando Luna fub eius figno difcurrit.  Tune
 enim ougetLuna humores in membro. Quorum af*
fluentio,v confolidationé prohibet, v grauat mem
 bri uirtutem. Obfiruabis autem tune membrum re*
 medijs quibufdam amias,uel extra uel intus adhibitis
 opportune filiátercj;¡oucre.Expedit uero noffequod
 fignum afcenderit tibi nafcenti. Nam prater Arietcm
 boc etio tibi caputfignificat, atq; m boc Luna tibi co*
 put ofipiát. Vraterea quado Luna ariete fubit,oppor
 tunebolnea tentas v lauacra. Quando cancrum,fili
 citer minué fan^uincmiMcdiánam accipe,prafertim
 tkftuarij fbrmam.Quando efi in Leone neprouoca*
 uomitum. Quuin Librayclyfieribusapta efi. Infcor*
pione balnea nec tentes. Suntqui medkinamfoluttwrZ
 dore nec prohibent ,nea¿iubet.In Capricorno media 
     178    MAR. F. DE VITA COELITVsV
         namfumerenocct.Similitcr'm aquario. Inpifábusue
         ro prodefi .Qua uero membro in quouis figno unuf*
         quifq; habeat VUnetarumyvfifiitu neceffariumy efi
         tomen narratu prolixum.Neq; uero inpurgatione al
ttoíemai ui ^re ms de&eí Vtokmaipraceptum:Mediánom
naceptu. acáperepurgotoriam,quando luna efi in concroypi*
         fábus,fcorpione,probamus:prafertimfidominusfi*
         gpi tune afcendétis applketfi vUnetafub térro cur*
         renti.S'm autem afcendentis dominus coniungatur in*
         Urea fupro caput cum VUneta médium tenente ca*
         tum, naufeo.fiatim v uomitus inátabitur. Deniquc
         conctudamus cum Galeno,AfirologiZ efe medico ne*
         cejfariam,qui de critiás diebws difputans ait, certam
         effeAegyptiorufententiom, id efi Limam fignificare
         offiftionem indies, agrotantis atq;fani,adeó utfi tni
         fccanturcum Luna rodij louis V Veneris,beneaffi*
         ciatur uterq;: Sin autem Saturni uel Mar tis,contra*
         na ratione fe habeat. SedUtius iamperuagoti,ad¡J3i
         ritum tándem v uitam atq; Gratiasreuertamur,
            Quibus modis fpiritus nofier hdurire plurimum
              pofiit de ftiritu uitaq; mundi. Et qui VU*
                netafyiritu procreent dtq; recreent.
                  Et qudlid dd unumquencfc VUne
                   tampertineat. Cap.  XI.
                HVe uero tendunt hac omnid, ut fpiritus nofier
                rite per naturaUa praporatm atq;purgam
                                              écdpiá 
  v     COMPARANDA LIB.  III.       i7f
  éccipiatab ipfo uita mundana foirituplurimuperro
  diosfiellarü opportunefufceptos.Vitd quidem mundi
  ómnibus infitdypropdgdtur euidéter in herbas er ar*
 bores,quafipilos fui corporis atq; capillos.Tumetin*
 fuper in Upides v metaUayuelutdetes voffa.Vullu*
 ídtquoq; in uiuétes conchdSyterra etUpidibus ddha*
 rentes.Hac enim no tampropriaqipfo communito*
 tius uitd uiuiít.Quafané comunis uitOymulto etio nut
 gis fuper térra in corporibus uiget fubtiUoribus tan*
 quopropinquioribus anima. Ver cuius uigorem inti*
 mum,aqua,aer,ignis uiuentia fuá pofiidét,atq; moué
 tur. Vita hac dérem ignemq; etio magis quam terrt
 Vaquofbuet agitatq; perpetuo motu. Et deniq; cale
fia corpora quafi mudi caput uel cor,uel oculos quo*
 máxime uegetat. Vnde per ficÜas uelut oculos,radios
 no nifibilesfolu, fed etiam uifuaks ufquequaq; diffurt
 dit.Quibus more Struthij,út diximus dlibi,infiriora
 cofpiátjfbuetq; uidendoyimó etio ita tdngédo generdt
 r&firmdt omnifarid dtq; mouet. Igitur ad motuniten
 tis dqua,fireni quoq; déris, ignkq;  moderdte difian*
 tis,dtque cali,motum mundana uita fufeipies yfiipfe
quoq; leniter vfirmé fimiliter moucarisyqüofitípro
mribus gyros agens, uertigine deuitata, cakfiia lu*
flransoculis,mente uerfans. Itemfiequentiquodaufit
plontarum, fimiiiterq; uiuentití potes é mundi fipiritu
(lurimuhaurire: Vrafertimfi adhuc muentibus rem 
f*o    MAR. F. DE VITA  COELITVS
    centibusq; V matri térra quafi adhuc harentibus mi
    trUriSyOtq;fbuearis. ínter plantas fuauiterredokn*
    tesyuelfitltemnonmale olentesuerferis quamfiequen-
    tifiime.Omnes chimherba,fioresyOrboreSypomdrc*
    doknt,quamuis fape minus animaduertas.Quo qui*
    dem odore quafi fiatuft>irituq; uita mundana te un*
    diq; recreant atq¡ uegetant. Spiritum inquam tuuodo
    ribus eiufinodinaturafimillimum ,perq;jj}irüüme*
    dium inter corpus er animam,faák corpus quoq; re*
    fiáunt,vanimamirifice profunt. ínter hacdiutifii*
    me diurno tempore fub diuo uerfaberis, quatenus tu*
    to uel commodefieri potefiyin regionibus altis vfere
    nis atq; tempcratis. Sk enim Solis fielUrumq; rodij
    expeditius puriusq; undiq; te contingunt, fpiritumífc
    tuum complétmundifpirituper radiosuberiusemí*
    cante. Vraterea naturalis ipfe motus oerisy quiperpe
    tuus efi in orbemy quamuis ob knitatemfuxm, confie
    tudinemq; diuturnam uixperápiatur obuüo,tedie
    fub diuo dcambuUntem, habitontemq; inpotentibwt
    editisq; loc'is libere lambit, penetratq;pure, ac moíü
    uigoremq; fpirituituo mundanum mirifice prafiat.
    Dixi equidem die. Compertü enim babemus noftm
    num oerem efje fpiritibus inimkum. Confiret autem
    diurni ufus,prafertim fiplurimumin aperto deambt*
    Uns, deuites primo quidem nimiam aéris intemperie^
    De'mde frequétius mouearis meo7quondopratertem 
    COMPARANDA  LIB.   III.        |6I
periem vfirenitdtcm eius yfieüarupofitio magis efi
hominibusfalutaris. Itéfi loca eligas pra cateris odo
rifirdyper quafitum quotidk mutes,et ipfe quafi con
time, V leniter mouearis. Mutare locií quamukfem
per cum dekftu pracepi, quoniom bono cakfiiu v
uniuerfa natura apud nos funt rebus loásq; alijs pofi
fim atq; alijs diflributOy quibus deniq; ómnibus efifiu
endum. Mitto quod uorietas tadiumprobibet, fpiriti Gutd K
businimkumypropriumq;Saturno: Voluptatemue* r'fMX«
ro affirtyper quam (ut ita dixerim) Venus ipfo uolu*
ptatis árnica ucnit injjpiritum: Atq; quod eius officiü
efi,hunc fiatimingreffapropogat. Summatim uero
fi quis confideret parad fum,et Vomi uita ufum apud
Moyfen: ítem fimikm uiftumaVlatone pofitum in
 Vhadone, vqua vlinius de populis ok odore ui* jjb.y.
 uentibus ,in teüiget ejfe ucra qua dicimus .Sedad na* c<tp, t f
 turamfyiritus defeendamus.Spiritus quidem qualitas
 efiproculdubio louia, cuius téporcnobkinfunditur.
 Efi V Solaris: lupiter enim buncinfindit, quatenus
 ingente Solis infe téperatpoteflaté. ítem alia quocj;
 ratione louia efi, quonia calido efi v hum\da,v co*
 lore abundat potius quam humore y Hafáturq;fangui
 netv uopor quidamfanguineusappeüatur. Kurfiís
 quoniom firuety ctfubtilis efi admodu atq; lucens, ori
 turífc a corda, Solaris proculdubio iudkatur. Habet
 vqttoddmmodQ Vcneream'mfeuirtHtem.Uam m* 
      i**    mar: f.  de vita coelítv^
          tu Venéreo prorfus cxundat,profiuil, transfertur»
          prolemq;propagot, ad uoluptatem cuiuslibei fenfui
          fe dúotat,refugitq; dolorem.SummatimuerofjpiritM:
          quatenus corpori ad uitam vmotum propagatio*
          nemq¿ conduát'y louiuSy Venereus, SoUris cxifdma*
          tur:Quatenus animo odfenfum imaginationemq;mi
          nifirot, SoUris MercuriaUsq; cenfeturyV ubiq; Mer
          cur'ialis exifiit .Quandoquidem odebmobihs efiv
          tomfadkconuertibiliSydtq;fbrmabiliSySdturni,Mor
          iÍs,Luna,fdnus comuniter fpiritus no multum habet.
          Alioquin ex iUofapefiupiíus,ex boc furiofus,ex hac
          obtufus quodo modo foret. Quamobre Lunaria qui*
          dem iwht crafiiorafimulq; humidiora afubtili vuo
          tatili natura fpiritus funt odmodum alieno. Quaue*
          ro Saturnolia multum, atq; nimium MartUliafunti
          quafiuenenafunty¡j?irituinaturaliterinimica.lüaqui
          dem ob extremam fiigidkatem atq; ficátdtem: hac
          autem ob ficcitdtemy caloremq; eddcem. louk igitur
          V SoUris in primis y deinde Mercurialis v quodam
          modo Venérea, fpiritus natura cenfitur. Difiinftio*
 SpiritibM ñe uero praápua, fpiritus quidem naturalis louipro
eofirtandis prie dedicatur,uitalis autem Soliyonimalis uero Mer
fub fias Via curio. Quando igitur res pofiulataliqué é tribus fpi*
netisdore  ritum adiuuareypatrono tuncfuo infbrtunatOyuel de*
cpcram,be biliinonfacikclkntulofuccurrerepoteris. Diffirili*'
ne cederc,  ffc nexo fpiritui animali > dum Merctmus inftlicitet 
     tOMPARANDA.   LlB.-I'IÍ.  T
rftjffiftus. Quitantaminonimalifptritu autorita*
tem hdbetyUt cdduceo quodofuo ánimos tum confbpi*
reytumfufátare dicatur, id efi fuo quodam ofpeftu fie
dut aliter fe hobente obtundere ingeniumyuel amere*
debilitarey fiue corroborare, uexare uelfidare miri*
ficepofik. T« igitur quoties fpiritum aliquemfiudet
excokre , non modo patronum fuum obfiruobisfir*-
tunatum atquepotcntem ,fid etiam Lunam eliges ad
buncopportune direftam. No creatur autem neq; re
creaturoliquando proprie per hifiuxum Saturni fo*
tum fubfiantia fpiritus, fed femper ab externis adintí
mayvfiepeab imisreuocaturadfumma. Vnde ai
fecretiorov altiora contemplando conducit. Votefi
tomen vfi raro,uis Martk atq; Saturni fpiritui tan*
quam medicina prodejfe, uel calefaciendoquií opus)
fueriuv excitando atq; dilatando, uel ukiffim nimis,
uoUtikm coércendo. Ver ea uero potifiimum qua\
quatuoriüis Vlanetis confentaneafunt, creatur natua
ra fpiritus atq; recreatur. Verumfi ad SoUria qua*
libet ualde, v obfa¿ deleftu declines, exacues iüum*
V exiccabis tándem atq; diffolues. Si fimilíter ad Ve
nerea,liquefaáespaulatim,uelobtundes. Siconfidat
 tantum Mercurialibus, parumadmodum mdeprofi*
des. Erit igituroperapretiñ,louialibusuti quam*
plurimum,eisq; reliquo mediocriter admifeere, ac fie
quctwi Uti rebus,qua wtlhii ómnibus d>quefint com*
!■.    '.                             La 
tf+   MAR. F. DE VITA  COELITVS
     muñes,uel propria loui. N* ha quocfc ómnibus quo*
     dammodofunt comunes. Communiterautem ddhot
     omnes attinet,qua fubfiantiam habét,nec igneom ni*
     mis, nec prorfus terreamy necfimpliáteraqued, nec
     dcutifiimom,nec obtufifiimdm qualkatem,fed medio*
     crem v taftu lenem, er quodammodo moÜem, uel
     faltem non duramyfiue ofperomy itemgufiu quodam
     modo dulcem, olfkftufuauemyuifugratOy ouditu blon
     damatq;iucundam, cogitotulatam. Dukedo igitur
     quadomfdporisy etgrdtid his ómnibus efi communis.
     Si dukedo quafi aqueo efi,v fimulpinguis, ad Vene
     rem magis attinet: Si quafi infipidd,uel aliquantu au
     fleraypotiusad Mercuriwm. Atq; hacft>irituino muí
     tumprofuntyneceffario tomen funt interdwn,od be*
     betandum nimium eius acumen.  Si dukedo manififia
     fit dtq;fubtilis, vpaukmbabeatfiyptkiacutic^fa*
     poris, louiaUsproprieiudkatur.Cui congrukfub*
     fiontia dulcís amygdalaypinei nucki,aueüana,pifia*
     áj,amidi, glycyrrhiza, paffuUrum,uiteÜi ouiycar*
     tüumgalUnaceipuÜi ,fafianarum>pduonum,perdk
     cumyfimiliumq;.ltem rddicum been,dtq; enula. Kur*
     fum üiniodorifiri, cUri, dliqudntum dulas,vftypti
     átfdcchdricdndidifiimi > tritici dlbifiimi. Ad louem
     pertinetetidmdnndyfimodo myrobdUni infifd uirtit
     tefirmetur. Alioquinnon minus dd Venerem attinet
     quam (td louem. Hac efi uticu Cubfiantid dukedoq; lo
                                         uisproé 
    COMPARANDA.   LIB.  III.     1*1
nis propria, quafané fpiritui creando V recreando
ante omnid confirt. louid uero pkrirnü funt omnia*
quain libro De longa uita diximus, vfiruare iuuen
tutem, vfinibusfalubriafore. Sin autem dukedo ad
modum paucofit, multúmque acutifiyptiáq; habeat*
uel etiam nonmhil amari^SoUris ejfe ccnfetur. SitnM
quadam ratio efi vdifiinftio de odoribus. Hi enim
faporügermanifunt.Similis etiam decoloribus. Co*
lores fané aquei,albi,uirides,aliquantwmcroceiyfimi
Ut uioUrum,roforwm,liliorum coloribus,necno odo
res eiufmodi Venerem rcfirunt,v Lunam atq; Mer*
curium. Colores uero fapbyr'ij, qui etiam dkuntur
dérei.Item purpura pkniores,aureiq¿ orgéto mixti,
V perpetuo uirides,louem. Ardentes autem crocei9
4urei,puri9purpurei,clorioreSySolem.Quilibetuero
colores fiuiui fint uel faltemferiájymogisfieüores ex
iflunt.In metaüis quoq; vUpidibus atque uitrispro*
pter cakfiemfimilitudinemfunt potentes .Sedut re*
deamus ad loucm,fxpor v odor eius quafi efiyqualis
in áureo pomo perficoyfimiliq; pyroM aranceOyV
uinomaluatico kuioreykuiq;uemoceo. Qualis'mui
ridi zinzibercy uclcinnamomoy uelduki maratbro,
ueldoronkoyfibac plurimo faccbaro conditagufien
tur.Nam quotuor hacvnux mufcata recens,folafi
funt,potius Solaría funt,Solaris vehariophylus V
mtfcusjfcdodoratunongufiutfo ajJ3eftu.Ambra So 
|66    MAR. F.  DE ,VITA  COELITVS
     tarisplurimumatq; louia. Crocusinómnibusefi So*
     hriSytametfi color eius et odor apud Afirologos omni
     busgratijs dedkatur.Sopor autem ad Solemproprk
     pertmet.Deniq; omnia odorífero v oromatko, qua*
     tenus odorem gratu firunt, ita ad louem Veneremq;
     VMcrcuriupertlnentut ad Solem:quauis ínter hac
     dcutiora magis ad Sokmyobtufiora ad Venerem Mer
     curiuq;potius.Ad louemproprk tempcratOyolfacluy
     gufiu,auditu,uifuytaftu. Soni quinetia cantusq;gratiy
     bUndiq; adgratios omnes fipeftant otq; Mercuriü'.Mi
     naces aiít admodu atq; flébilesMartem prafirütet Sa-
     lurnum.Neq; uero mireris nos multucoloribusyodori
     busyuocibus attnbuere.Namfapores quidé adfpirit*
     praápuepertinent naturalem, odores auté potius od
     uitalé animdemq;:coloresyfigurayuocesy ad animóle.'
     Motus quoq; onimiuel latuSyUelmafliiSy uel confian*
     fjpiritu adfimilitudinemfuam agitat ucbementer .Ani
     makm primo,per hunc uitakm,per hunc mfuper na
     turakm. Spiritus tándem omnis y quia ob natura quo*
     daimnodo igncam, aériamq; omnino et lucido atqyno
     bikmfimilis efi lwminibus,ideoq;coloribus etuocibus
     aeréis, v odoribus motibus'q; animi,ideo per hac fu*
     bitb in utranq; parte mouetur atque formatur. Et qua*
     lis euodit ipfe talan uicifiim efficit quodamodo affiftu
     animi et omnino corporis qualitaté. Deniq; cu primu
     per CU qua grdtiarumpropriofunt,opportune gra*-
                                              tijt 
*
     COMPARANDA.   LIB. III.       l¿7
 tíjs efi exp cfitus,utpote qui v naturaUter iüis confien
 taneus eratyfiatim per lüorü radios tu ubiq; rigentes*
 tu ipfigermanos,mirifico reportatrnuneragratiaru»
     Quodres naturales atq;etiaartifiáofaha*
       bcnt uirtutes a fiéÜis occultos,per quos
          fpiritumnofirufieüiseifdaexpo
             nunt,   CAP. XII.
       QVum uero dicimus fpiritüexponi grotijs per
       illa qua funtgratUrwm,non folum per qualitd
 totes qua uidentur, audiuntur, odoranturygufiantur*
 fed etio per iüos qua tanguntur accomodari putomus.
 Memento igitur calidum in primo gradu louis effi: In Skguloru
 fecundo Solis cum loue: In tertio Martis cum Sok: &aduu at
 In quarto Martis.  Erigidum'm primo Venerk:ln fe $* €orun*
 cundo Luna: In tertio Luna cum Saturno: In quar dempartet
 to Saturni. Humidii mprimo Mercurij cum Ioue:In ,TPrio5for0
 fccüdo Veneris cum Luna:In tertio Luna cum Vene íírí Vlane*
 re: In quarto Luna,quando VeneriMcrcurio'q; con* íííf*
 ijigitur.  Skfuin primo louis.In feudo Mercurij cii
 Solé: In tertio Solis di Marte: In quarto Martis cum
 Saturno. Summotim ex qualitatibus Vlanctaru, quos
 Vtolemaus dcfcribitiQuadripartito,coüÍgimus bar
 monio ex cunftis confitta ad caloré bumorcmq; dedi
 nare. Calor enim Martis ingens atq; Solis, v tempe*
 ratus louis ingente fuperat Saturni fiigiditatéyV Ve
neris Lunaq; exiguam}ita ut calor ibi fiigus excedat,
.                                  L 4    '" 
168    MAR.  F.  DE  VITA COELITVS
     Itemhumiditás Luna Venerisq; plur'ma vpropin*
     qua nobis atq; temperata louis,fi:átaté Saturni Mar
     tisíf; multomfuperat,v temperotam Solis.Calor igf.
     tur humorq; fiigorificcoq; dominantur atq;fimiliter
     cakrhwmori. QuéadmodÜinfinicorporis homme
     ad cakfiem confonantia temperato ex calore vfic*
     citóte cordiSy item calore v humore iecoriSy rurfim
     frigore v humore cerebri coalefát complexioqua*
     dam ad colorem humoremq; uergensy mediocriterca
     lore regnante. Calor enim cordis V iecoris y fiigus ce
     rebri fuperat. ítem humor iecoris atque cerebri ficáto
     tem cordis excedit. Ñeque uero pratermiffum a nobis
     uelm,talem exifiere exfieÜis fixis harmonio cundís
     comunemyquakm diximus ex Vlanetis. Hos enim il*
     íisfimiles Afirologi putant. Quorfum hactvt memi
     ner'is fpiritum corpusq; nofirum per temperiem quan
     dam ad caloran humoremq; uergentem, uel natura
     confiantemy uel arte qua fita y  accomodari poffe cok
     flibitSyfibiq; calcfiU uendicare. Ñeque tomen dicimus
     fpiritum nofirum cakfiibus duntaxat,pcr qualitotes
     rerum notos fenfibus praparari, fed ctia multoq; ma
     gis per proprie totes quafda rebus calitus infitos, v
     fenfibusnofirisoccultas,rationiuix deniq;notas. No
     quumproprietates eiufmodi, earwmq; effeftus ciernen
     tari uirtute confiare non pofiint, confequens efi o uita
     fpirituq¿ mundi per ipfosfieüorü radios fingularitá 
      COMPARANDA LIB.  III.       169
prtofiHfáy ideob¡; per eos fpiritum dffici quamplurima
atque quamprimü, cakfiibusq; infiuxibus uehemen*
ter exponi.Hacutiq; ratione fmaragdus,byaántbust
faphyrus,topazius,rub'mus, unkorni cornu, praci*
pue uero lap'is bezaorapud Árabes appeüatus,occul
tis gratiarum proprietatibus praditafunt.Et idárco
non folum intus affumpta,fidetiamfi carné tanganti
ibiq; calefafta uirtutem fuam promant, uim inde cale
ftemft>iritibus inferunt,quafe contrd pefiem tuentur
dtque uenena. Quod autem hac ftmÜiaq; tale aliquid
dgant uirtute cakfiiM argumento efi,quio etiam exi
guo pondere fumpto non cxiguum habent m agenda
momentü. Quod ekmentari qualitoti uix unquam efi
coceffum, igni uidelicet ualde calefii.Materklis enim
uirtus ut agat multum, materiam defiderat multam»
Vormalis autem, etiam quu minima materia uakt pin
rimum. Similiuirtute inprimis phabea Vaonia car*  Vaoniam
nem tangens,cotra caducum morbumfiyiritusarmat morbo eos
uapore ad eos mtus mfufo. Simili coraÜus v chalado mitioli m«
niusaduerfumatrabilisiüufiones,louispracipue ve deri.
 nerisq; uirtute: cateraq;fimiliter. Eiufmodi quodam
 proprietate myrobalani iu/uentutemferuat,acuuntc£
 fenfus,vingenioprofunt atque memoria,propter lo
 uem inprimis Saturnitanperatorem,atq; Mercurm
fenfus amkum.Quam quidem orborem forte aliquis
 mparodifo ad uitam prorogonda extitijfe putabit,
                                   L  5 
(7?    MAR. F.  DE  VITA COELITVS
     mercurio lapidem Acbatem confecrant. Vnde Vhyfif
     ciconueniuntadfacundiam uifumcfcv contra uenena
     uakre.Serapiofcribit eum qui hiacynthum uel exeo
     figiKumgefiat>e[fi a fulgure tutumyOtque honc uirtu*
     tem eius effi lotifime diuulgato: quam fi habct,ob lo
     ueputamus habcre. Lapis Aetites uel oquilmus hobet
     k Luc'mOyid efiVenere atefc Luna,ut admotus uulua,
     par tü mox vfacilime átet. Quod Rdfis confirman*
     te Serdpionefrequcntcrfe dicit expertum. forfon v
     i Vhceboqui trósfixit VythonéyCretad Diftamus ha
     bet,ut v uenenofis obfifiaty vfirrum é uulnere tra
     hat. Solisuirtute zinziberinfufum epulis arcetfynco
     pim.Sentidnd canis rabiemfidot,fugotq;firpentcs.
     Verbena uatiániü prafiarefirturlatitiamp v ex*
     piationcsyV uifum. Vdita v zedoaria contra uenena
     pberiacaagunt.Thus uitalemetanimalemfipiritü ad*
     uerfits bebetudinemyobliuioné, timoremfulát. Soluia
     uero mentacfc uirtute louis, iüoquidem paralyfimfu*
     gatybac uel odore roborat animü.Eademuirtute Ven
     tdpbyüon refifik uenenis* eúisq; jblui bis quotidie una,
     uino bibitücurdt Ephimero: triaytcrtianam:quatuor
     uero quartano. Hac berbafacerdotes antiquipropter
     puritdtemfuo in purificatiombus utebantur.Agnxis co
     fluspotefiote Saturni Venereufifiit motum.Idfpis ue*
     70 fanguine.Mirabües aute prouenirefolent effiftus,
     vbioccultaproprietatiproprietasferuitekmentari¡*
                                              uelut 
   " COMPARANDA  LIB.  III>       iyg.
Uelut inmyrobalano adfpiritü eorpusq; firmandum.
Uo folum uirtus iüa cakfiis dgit,fed etiofiyptico muí
tummecparum aromatka uirtus,quaputrefaftionem
diffolutionemq; mirificeprohibct,f}?iritumq; corrobó
rat. Iam uero utcrocuspetatcory^iritüdilatetypro*
uocet rifim,non folum occuka Solis uirtus mirabiliter
cffiátyfcd ad idem quoq;coduátipfanaturacroáfub
tiUsyamplificobitisyoromotico, lucida. Quod autéde
fimplkibus dkoyde compofitis fimilíter diftü intéüigi
uolo. Dkage tberiaca quomodo contra uenenü nobis
opitukturtNon eduát iüa uenenü. AfiringitenimaU
mmyno mutat omnino tomfubito ueneni natura.Non  Tj>   .   •
tnim bac'odeb debilis efi dtq; mutabiliSyfedftiiritu ui*  a-pjfa  ^
takmpotius udlde tenuemvmutdbikmrfubüo cofbr  ^JZ^
mi quddd dd ipfumproportione corrobordtufq;ddeb>  vn*J¡
ut ipfe Um uolidus tanqua agensyuna cum tberiaca ue ^
lutinfirumento,partimfuperet uenenum,partim mu*
tet,partim apracordifs arceot. Sedquanampropor*
tionefiue uirtute id effidt tberiacaf louialifimuUtqiu;
Vbabeo,quam ex comixtione multdrum rerum fecun
dum ccrtdm proportioné inukem confufarüfibi uendi
cduiffe uidetur. Efi duté m ed uirtus tripkx. Hac ipfa
inqudm calefiis,quo modo dkebam.Item cakfiis alia
prius in berbis aromatiscfr proprietos, quibus eleft'is
tpfd ritecomponitur, quauirtuti prius difta fubmif
nifirat dd idem.  Efi infuper alia  uirtus mplerifquf 
    17*    MAR.  F.  DE VTTA  COELITVS
        portibus eius y elemétaris potius quomcakftis .Vertí
        tomen taliSyUtfpiritui muñendo conducat, fiyptkam
        ¿ico V oromotkom qualitotem.lüa quidem fpiritum
        firmotyifia fbuet.  Mirabilé ergo tberiaca uim nafta
beriaca $ contra properantemfeneftutem atq; uenenumytri*
mltdtet, bus uidelicet m ea uirtutibus ad idem pariter conft>i*
        rantibus. Quorum una quidem eficakfiiSyper ortifi
        dofam acquifito comixtionem.Alia cakfiis iterüyfed
        portibus eius naturaliter infito. Alio prorfus elemen*
        taris.Sed iüa quamprius dixi,calitut acquifitOymul*
        to etiam fbret ddmirdbilior yfi non folum proportion*
        louia SoUriq;, v ex rebus eiufmodi confiarctur,fed
        etiam opportmü ad bocyobferuatione calefiiwm,tem
        pus eligeretur.Nam quemadmodu corpus fehabet ad
        locum otq; tempusyita motus V aftiofe babet ad tem
        pus. Skut ergo certa pafiim corpora eorumq; firma
        certis V loas V temporibus coakfcunt dtq;feruan*
        tur yficv propria quadam aftiones ex proprijs qui
        bufdam temporibus efficacia nanáfcütur,ldq; in Alá
        bUdefignificht Sócrates,vVroclus explkat. Quod
        fané Vythagoras dnimdduertensy ipfum bonum perfi
        ftionemífc rerwmyOpportunitdtcm cognominauit. Vri
        mumndnq;principiwmfic dpud vythagoramvVU
        tonem omnium efi menfura, ut alijs corporibus oftio*
        nibus<[; alia locd difiribuerit dtque tempord.Vnde fi*
        cut res quada non alibi quam hk, nec alus quam tune
                                             proprie 
     COMPARANDA.   LIB. III.       171
proprie nafcunturfitiáter v cookfcunt, atq¡feruan
tur.ficvmoteriatis oftioymotuSy euentus taliSyaut ta
lis,no olios effkaciamfortitur,effiftumó^perfiékmy
quam quando calefiiü harmonio ad idem undiq; con*
fonotyquafané harmonio tontombaberepotefiotem
exifiimotury ut non folum agricolarwm Uboribus at*
que medkorum artifiájs per berbas aromatoq; confia
tis,fed etiam imaginibus,qua apud Afirologos ex me
taüis Upidibusq;fiunt, uirtutem fape mirificam Ur*
giatur. Sed imagines cdput Um proprium exigunt.
Quantumuero dd hordt pro dftionibus voperibut
eligendospertinet,plurimüconfirmotura Vtokmao,
ubi aitin Centiloquio: Quieligk quodmelius efi,nihi  ptokmaui
lo diffirre uidetur ab eo quibabetbocexnoturo.Qui
bus in uerbis, tum calefiiü, tum arbitrij ekftioniscfc
nofira potefiaté confirmare uidetur.Albertus quoque
Magnus inquit in¡jpeculo: Non enim libertos arbitrij
exekftionehora laudabilis coercetur: fed potius in
magnorü rerum inceptionibus eleftionem hora con*
temnere ,efi arbitrij praápitatio, no libertos.
     De uirtute imagfnumfecundum autiquos9
        atq; Medkinarücalitus acquifita.
              CAP.    XIII.
     PTolemaus dit in Centiloquio y rerum'mfiriom
     effigies uultibus caleflibus ejfe fubkftas, anti*
quostyfipktcsfolitQs certas tune ¡mogmesfabricare» 
174   MAR. F. DE VITA COELITVS
     quando VUneta fimiks'm calo faciesyquofi exempldb
     rio mfiriorü mgredkbotur.Quod quidem Haly coni
     probatibidkens:Vtikmferpentisimdgineef¡kipof*
     fe,quando Lunaferpentem calefiemfubit, aut filici*
     ter afipkit. Similiter fcorpionis effigiem cfficacé,quan
     dofcorpij fignwm Luna mgredituryOcfignum hoc te*
     net anguiü ex quatuor unum. Quod in Aegypto fuis
     temporibus faftü ait,fió¿ 'mterfuiffiyubi exfigillofcot
     pionis in Upide Bezabar,ito fafto,imprimebatur tbb
     rifigura,dabaturq; in potü ei,quemfcorpius ipfepu*
     pugerat,acfubito curabotur. Quod quidé utilitereffi
     á Hohamed phyficus affirmat, confirmante Serapio
     ne.Vraterea narrat Haly, notum Hlkfibi uirü fopien
     tem'mdufiriaftmilifiáffe imagines quamouerentur,
     qualcm effiftam nefcio quomodo legimus ab Archita.
     Quales V Trifinegifius ait,Aegyptios ex certis mwt
     dimaterijs faceré confueuiffe, v'meos opportune dni
     mas damonwm mfirerefolitos,atq; animo aui fui Mer
     curij:Item Vhabi cuiufdam,v ifidis ofyridisq;fic m
     fatuas defcenctiffe profuturas hominibus,uel etiam né
     aturas. Huic iüudfimik: Vrometbeumfigmento quo*
     dam luteoyuito rapuiffe,lúceme^ cakficm.Magi quin
     etiam7,oroafirifeftatoresy ad euocdndumdb Hecdte
     fpiritwmyUtebdntur dured qudddmpiU chara fteritius
     infignita cakfiium: Cui vfapbyrus erat mfertusM
     fcHticd fwimftífa tim corio uertcbatur.3atq}ie Os*
                                           ierim 
   *' COMPARÁNDÁYlB. III.        17$
firim excdhtdbdnt. Sed cdntiones equidem libenter ob
mitto. Ndm V Vféüus Vldtonkus eos improbdt dtque
deridet.Hebrai quoq; m Aegypto nutritiyflruere uitu
Iwm aureum didicerunt, ut eorundem Afirologiputot
dd oucupandü Veneris Lunaq¡fauorem,contra Scor*
pionis otq; Martis infiuxum ludáis infifiwm. Vorphy
rius quoque in epifiola ad Anebonem,imagines effka*
ees effe tefiatur, oddit'q; certis qmbufdo uaporibus qd
dproprijsfuffumigdtionibuscxhalabant aérios da*
monas infmuarifiatim confueuiffe. Umblkhus in ma*
terijs qua naturaUtcr fuperis confentancafint, er op
por tune riteq; collefta undiq;confiotaq;fuerint,uires
efficlusq; non folum calefies,fed etiam damonkos v
diuinos fufiipipoffe confirmat. ídem omnino Vroclui
dtq; Synefius.Opera quidem adfaluté mira,qua a Me
dicis m Afirologioperitis, per res ex multis compo fi*
tas,id efi pulueresMquores, ungcntdy ekóharia fieri
poffuntyprobobilioré in fe ratkné v notiorem quam
imagines bobere uidentur.Tum quiapulueres, liquo*
Yesyungcntay clccTuaria opportune confiftncakfics
mfiuxiisfkiliusátiusq;fufápiuntquam materia du*
dores ,ex quibus imagines fieri confueuerüt: tum quid
uel affumuntur intus affieú iam calituSyV in nos con
uertunturyuelfaltem admota fbris inbarent magkyV
deniq;penetrant:tum etio quonia ex uno quodo dunu
Mt, autperpauái imagines cofirmitínr. ula uero d 
  MAR. F. DE -VITA COELITVS
quamplurimisconfioripro arbitriopoffunt.Vtfi cen
tum Solis louis'ue dotes per centwmpUntos v anirm
lia fimiliaq; fparfafuefmt, componere fimul boceen
tum tibicomperta pofikyCt'munam confiare firma,
mqua Solemfirmé louemq; totum Um uidear'ishabe
re.sásprofifto natura infiriorem no poffe uno quo*
dam capere cunftos fuperioris natura uiresyideóífr H*
los per plures apud nosnaturos ejje difperfosy commo
diusq;per opera medkorum atque fimilio, quomper
Widgmcs coüigipoffe. Vroinde imagines ex ligno con
ftftauimfirteparuamhabent.Namligriumetfirfan
durius efi ad calefiem infiuxum faák capiendumy. v
minus tenax fiacceperityretinendumyV omnino pofi
quam ex matris térra úfceribus efi euulfüypaulb pofi
firme totum amittit mundana uita uigorem, vfaci*
le in qualitatem aliam tranfinutatur.Lapilli uero atq¡
metaüayVfi ad acápknd'xmcakfie munus durioro
uidentur, diutius tomen retinent, quod confirmat Um
bUcuSyfi acceperint. Sua népe duritUyUefiigia quoq;
dónoq; uita mundana pofi euulfionem diutifiime con
tmentyqua qiumdam barentia térra poffederant.
Quamobrem ob bocfultcm apta materia ad copien*
ddtenendoq^cakfiUiudicantur. Efi vprobabikq?
 libro fuperkre dixi, res adeó ¡]¡>eáofas non poffe fub
 térro eonflariynifi máximo quodam conotu cali, atq¡
 durare inris mpreffam finid exconatu uirtutem.
                                       Nom 
      COMPARANDA. LIB.  III.        I
Kam in bis coqucndis cogendisq; diutifiime calum ela
borauit. Verü quü nequcas facile eiufinodiplura com*
poneré, cogeris diligenter exquirere , quod metdüwm
inter caterd in ordine fit dlkuius fiella potifiimum»
quiue lapis m ordine fummus, utfoltem in uno quodo,
totius gemrkordinisq; fupremoyreliqua pro uiribus
coprebendas, atq; eiufmodi fufceptaculo cakfiia buic
confentaneo mutuerisy ceuficxempli caufa m ordine
Solari,fub bomine Vbabeofummü inter animolia te*
neat Afiur autgaüus: inter plantos balfamumautlau
rus: mter metaüa aurum: inter lapides carbunculus
uelpantoura: inter elementafiruidus aér.Nam ignis
ipfe Martius effe cenfetur. Quod autem diximus infiu
xum Solis uel louis aut Veneris augendwm, mteüigi*
mus rdtione comuni,non tdmen iüi in cuius genefidli*
quis horum interfe ftor appareat.

    De ordinibus rerum afieüis pendentiü, ut So*
     Uriumatq; fimiliü. Ef quomodo fpiritus
       fot SoUris.   CAP.  XIIII.
       DI» equidem alibi defuper abunaqudq;fieUa\
       (utVÍatoniccloquar)firiem rerum iüi pro*
priam ufque ad extrema penderé. Sub ipfofcorpionis
cordepofi eiufmodi damonas atq; hom'mesyfcorpiüqfc
animal, coüocarepoffumus etio herbam Afierion, id
efifieüaré, figura fieüafimikm,noftefulgente:y qua 
    178    MAR.  F.  DE  VITA COELITVS
          Medid tradunt qualitatembabere rofa,uimq; contra
          morbos genitalium mirabikm pofiidere. Sub ferpen*
          te uelferpentorio calefii Saturnum ponunt, v quo*
          dammodo louem.Vofieadamonas, qui fape ferpentü
          formosinduüt. Simües infuper homines,ferpentesyoni
          montes yferpentario berbam,Upidem Draconitemca
          pite draconis natü. ítem comuni nomine Serpentinü.
          Et pratereo qua in fequentibus affiram. Sub fiéÜa So
          lariyid efi Syrio Sokm primo, deinde damonos quoq;
          phabeos,quos oliquandofub konü uel goüorü firmo
          bomimbus occurriffe tefiisefi Vroclus. Hominesfub*
          inde perfimiles befiiasq; SoUres.Vhabeos inde plan*
          tos,metaÜofimüitervlopiüoSyV uaporem aéremq;
          firuentem.Similiratione a qualibet firmamenti fieÜa
          peraliquem Vlanctamexifiimantcotextum rerÜgra
          datimfub iüius proprktotedefcédere. Si igitur (utdi
          cebom) Solaría omniaper gradü eius ordinisquemU*
          betopportunecomprebenderis, bomines uidelicet ta*
          les,ueltalishominis aliquid: ltembruta,pUntas,me*
          taüayUpiÜosyVquaad hac attinent, uirtutem Solis
          ufquequaq; combibes, v quodammodo naturalem So
          lariumdamonwm facultotem. Similiterq; de alijs di*
          ftwmputa.SoUres quidemhominesfunt quales an*
          teadixi,vqui ofendente Leone, Soleq; hunc uel te*
 "nomines  nente uel afipiáente ndfiuntur, v qui fub Ariete fimi*
quifoUres  liter. SoUris efi v fanguis é fmifiro eomm bene uo*
                                              Unum 
     COMPARANDA.  LIB.  III.
lentiumbrachiomiffus. Vhabeus,crocodilus,ofiur,
leo,gaüus,Vcygnus,vcoruus.Nec alia ratione
Uo  ueretur gaüum, nifi quonUm in ordine pbabeo
gaüus efi leone fupcrior. Eadem ratione inquit Vro*
clus Apollineum éemonem, quinonnunquamappa*
ruitfub figura konis,fiatim obiefto gallo difparuiffe.
Máxime uero in his animalibus cor efiSoUre. Arbi*
troretiammarinum uitulum cakfiis konis cordi fub*
effe, vhac ipfa rationecoriumeius quem cingit nu*
dum fíbula eiufdem o fié confifta,aremm dolore re*
dimere. Nam contra dolorem eiufmodi folent Afiro*
logifideris iüius infiuxibus uti. Eadé forte ratione fir
turhac peüis a fulgure nos tueri.ínter plantas palma
phabea efi,v'mprimis laurus, qua uirtute ueneno*
fa rcpeük V fulgur. Yroxinus quoque fimili facúltate
ueneno fa longius arcet. Loton effiphabeam, rotun*
da tum filia tum poma tefiantur, V cxplicatio filio*
rum eius die, replicatio uero nofte. Vaoniam pha*
beam ejfcnon folum uirtus indkot,fed V nomcn.
Ad ídem attinent flores V herba qua refiringun*
turabeunte Solé, redeunte protinus explicontur, V
dd  Sokm continué uergunt.  Aurum praterea v U*
pis Elitis radijs aureis Sokm imitans. Lapis item qui
Solis oculus appeüatur, figuram habcns pupiüa, ex
qua lumen emicat.Kurfum Carbunculus nofte ruti*
Unsyuel VdntauuQmnes. infilapidum uires cotinens>
                                    M * 
      18o    MAR. F.  DE  VITA COELITVS
           ut aurum metaüorüyVSolfiéüarwm.Multa deniq; ito
           fuperioribus nobkfignificata,undefi modo Ikeatyfub
           imperio Solis ex iüo fanguine, v animaliwm iüorum
           cordibuSyetfiHjsfiuftibusq; arborumpradiftarum:
           Itemfioribus atq; herbisvourifidijsy necnonpulueri
           bus Upiüorum > eleftuarium uel ungentum conficere
Soiorisfpi*  poterisyadditocrocoybalfamoycalamoaromatko,thu
ritus mate*  re,mufco,ambra,ligno dloésyZinzibereymdfikeyfyi*
da effiftri  Cd nardiyc'mnamomoy doronico > átri cortice y zedoa*
ees.        riaynucemufcataymaccycbariophylis cum meüefiauo
           uel oko bdlfamino,mdfikeo,Uurino,n¿rdinoyddcor
           vfiomdcbum V cdput intus dut extrd fouendum, ut
           ftiritus inde Solaris euadxt.Ex his ómnibus,inquam,
           dutfaltem expluribus componendum dominante Sok
           aliquid. Quo etio fub eiufdem  dominatu inápios uti,
           dummodo er Solaría mduas, habites, confpiáasy au*
           dios,olfaáasyimagineris,cogites,cupias.ítem imiteris
           er uita dignitaté v muñera Solis. ínter Solares homi
           nespUntosq;uerferis,Uurüq;dfiiiue tangas. Tutius
           dutcmaduaktud'memfuerit, Solaribus odmifcerelo*
           uUliafimulatqueVenérea. Vcneream maximehumi
           ditdtem SoUris cdloris moderdtrkem, qualis efi aqua
           fuccusq;rofarumatq;uiolarü. Sed medicinas eiufino*
           di in libro De curandk literotis primum,deinde in li*
           bro De uita longa, par tim equidem copofuiy partim
           ab alijs compofitas enarraui,partim etiatemperaui.
                                                   ítem 
     COMPARANDA. LIB.   III.        |$!
ítem quales herba afole loue'q; miras cotra epidemia,
V uenenum uires hobeanty diximus m libro Cotra pe
fiemy'interquas Verfvrata,fugadamon appeüatacfi.
Nec alia facúltate quam cakfiium gratiarum noxios
malorwmdamonum uopores anobis ar:erc putotur.
Etfi quo inter herbos alia uel Upitus ut coraüusy ide
uideatur efficere. Herbó profifto Lunaris a Mercu*
rio traditofblijs caruleis atque rotundiSycrefcente Lu
na unum quotidie producens filium, decrefiente depo
nens ,annos utentipromittit Lunares. Sed iam ad ima*
gmes altero quodam exordio redeamus.

   De uirtute imaginumfecundum antiquos atq*
     medicinarwm. Et quomodo medicina fint
        longc ualidiores quam imagines.
              CAP.     XV,
     SI Úpalos quospaulQ ante Vhabeos narrauimus,
     naftus fueris,nihil opus erit imagines ris impri*
mere.Sufipendes itaq; coüo comprebcnfos duro3crocei
feria filis,qudndo Sol fié Ariete uel Leone pcrcurrit,
afcenditq;yuel médium tenet calwm,d¡J3kitq; Lunam.
Multo uero potentior:s  in ferie Luna Upitos nxrrdt
Vroclus. Vrimum quidem Selinitim, quiñón modofi
gurd Lunam imitetur ,fedvmotUy arcumeatá; cum
Lund. Hücfi forte rcpercris,v drgznto árcundatÜ,
argénteo filo coüofufacndcrii Luna ConcrÜ uel Tau
                                   M 3 
      182    MAR. F.  DE  VITA COELITVS
           rumfubeunte,angulosq; tenentefibi conuenkntesfpi*
           ritum inde tuum reddet,pofiremo Lunarem.Bumui*
           delicetcalefaftus abs te lapiüus ipfe Lunaris uirtutem
           fuam tuis afiidueftiritibus inferit. Alterü uero recen*
           fetlapiüwm,Heliofelinon cognomento, qui Solis Lu*
           na'a¿ coniwnfta Soli,noturaliter habet imaginé. Hunc
           ergo quifquk argento inclufumdeauratofimilibus col
           lo filis admouerit, quando Luna in domicilio fuo uel
           Solis m eodem minuto cum Solé congreditur yfuosq-
           teneat ángulos, SolaremfimulatqucLun4rem¡]¡>iritü
           YeportabityOutfaltem talem qualis euodit Lunaper
           centrücopuUta Soli. Hic uero tuuidesdift>erfas Vhot
           bi dotes, uelut 0¡yridismembra,fororé eius Vhabem
           uelut ifidem congregare. Sed utinam SoUrem alkubi
           lapidem faák rcperiremus uel Lunarem, adeó in eo*
           rum ordine prapotentem,quemadmodum fub ferie Se
           ptentrhnalispoli Magnetcm habemus etfirrum. So*
           lorem profifto firunt mucniffe apud Indos ApoÜoniü
 Vantdura  Thednaum, Upidé fcilicet nomine Vantauram,ignis
ApoUonius  mfiar mkantem,fub térra paffus quatuor nafientcm,
vnucntor.   ctu tantum fpiritus infitut tumeat,vpkrunq)fándd
           tur terra,ubi eiufmodi Upis conápiturUta cateros ad
           fe lapiüos trahens,ficut Magncs firrum. Sed Upis hk
           Hercúleas ad fe contemplandum uehementius adhuc
           nos in prafcntu rapit.Vidmus in ¡Recula nautarum
           mdicepoUlibratü acumaffiftumm extremitateMa*
                                                  gnetc 
      COMPARANDA.  LIB. III.
gnetc moueri dd Vrfam, iüuc uidelicet trábente Md*
gnete. QuonUm v in Upide boc praudkt uirtus Vr
fe, v bine transfirtur infirrumy v dd Vrfam trdbit
utrunq;. Virtus duté eiufmodi tum db initio infufa efiy
tum continué Vrfa rddijs uegetatur.Vorfitan itd fe bd
bet Succinü dd polwm dlterü v dd paleas. Sed die in*
tered,Cur Mdgnes trdbit ubiq;firrumt non quid fimi
kydlioquin v Mdgnetem Mdgnes traberetmulto ma
gis,firrumq; fvrrwm.Non quidfuperior in ordine cor
porum,imofuperius efi UpiÜo metaüwm.Quidergot
Ambo quidem ordine Vrfam fiquente claudÜtur. Sed
fuperioréin ipfa Vrfa proprietate gradum tenet Md
gnes,infiriorem uerofirrü. Superius autem in eodem
rerum contextu trobit quidem quod ef^nfirius, v ad
fe conuertit, uel aliter quomodolibet agitatyOut afficit
uirtute prius infufa. Infirius uicifiim codead fuperius
infifione conuertitur, uel aliter agitatur, uel prorfus
dffiátur. Sic in ferie Solis inferior homo admiraturfu*
perioré.In ordine louio ueneratur.lnMartio timet.ln
Venéreo inferior adfuperiore rapituramoris ordore%
deferitq;fápfum. InMercuriali femper hic difeit, uel
perfuadetur ab iüo. In Lunari motÜ hk ab iüofapius
exorditur. In Saturnali quieté. Egoautequühacex*
plorata haftenus babuifié admodu gratulabar,cogita
bííq; iuuenis adhuc magnetipro uiribus infeulpere ex
Ufik Vrfa figura,quando Luna melius ¡Huc aft>iáat9
                                   M  4 
     !4¿'    MAR.  F.  DE  VITA  COELITVS
          V férreo tune filo eolio fufpendere. Sperabamequide
          ito demum uirtutk mefideris Mius compotemfire.S ed
          quum diutius exploraffemyinueni tándem fideris iüius
          infiuxuSySaturnaks effe plurimum atq; Martiaks.Ac
          cepi a VUtonkis malos damonas plurimü Septentrio
          nales exifiere, quod etiam Hebraorü Afironomi con
          fitentur, noxios Martiosq; damonas in Scptentrione
          ponentes: Vropitios autem v louioSyinmeridk.Di*
          dki a TbeologiSyd a lamblkbo, imaginumfiftores a
          damonibus malisoecuparifapius atq;faüi. Vidi equi
Labidis ex ^^^P^wwF^^^^^"^^1"^»1^^^1*
dracone bi te ^racon^ erutum rotundü ad nummifiguram,pun*
(loria     ^* ordine quamplurimis quafi fieüis natur aliter infi*
          gnitum ,qui ace% perfufus mouebdtur pdrumper in re
          ftumy'mó obliquwm,moxfirebdturin gyrum, doñee
          exhdUretudpor deeti. ExifiimauiequidéUpiüÜeiuf*
          modi cakfiis draconis habere natur a,atq; quafi figu*
          rom, motumquoq;illius acápere, quatenus per aceti
          feu uiniuakntkrisfipiritÜy draconiiÜifiuefirmomen*
          tofamitidriorredderetur.Hunc igitur qui gefiaret,v
          aceto fape perfimderet,uim aliquamfirte draconis il*
          lius acáperet, quigeminis anfiaftibus , bmc quidem
          Vrfammaiorem implkat, inde minoré.Extat vpro
          pe Scorpionemferpentarius quafi homo ferpente cin
          ftusymanu dextra cdputferpentis tenens,finifird cau*
          dam,gcnibus quafi fiexkycapitcpaulü refup'mo.Legi
                                               equidem 
      COMPARANDA.  LIB'  III.
 equidem magos Verfarü regiconfuluiffe,utimaginem
 bañe Upidi imprimeret Hamatiti, quem áureo claude
 ret anulo, itd tomen ut inter UpiHum atque aurum fer
 pentoria radicem i/nfereret. Hoc enim anulo gefionte
 contrd uenenum morbosq; uenenofos tutum forcytúde*
 licet fi Lunoferpentarium afipiáenteficeris.Honc una
 gtnem Vetrus Aponenfis cofirmauit.Ego uero, fi boc
 anulus iüe uim babet, arbitror non  tam per figuram
 quam per materias eiufmodi, v boc pafto temporeq;
 compofitosfibi calitus uendicare. Memento lapMos
 nafiétes in animaUbus nec inde Unguétibus,ut in dra
 cone,gaüo,hirundine,caterisq; efficaces exifierefir*
 me,utUpiÜiin térra nafcentes,atq; adeafdemrefirri
 fieüos,ad quos hac onimalia pertinent. Hiñe Aléelo*
 rius ex uentrkulogaüi ueteris traftus poüetpotefid*
 te Solori, per quem Biofcorides ait fape compertum
 effe cum pugnare inuiftum,qui Upiüum hunc ore ge*
fiaret.Idem ait, cbelidoniüerutum exhirundine ru*
fum, curare melancholküyVdmdbiléidonewmq; red
 dere. Quod quidé babet ex Iowe,per ea qua diximus,
fcilicet res ubiq; mfia Lunam fieüares exifiere.Confir
 matttr diftum ittud ualde vUtonkumybanc mundi ma
 ch'tnam itafiewm effeconnexam ,utv'm tcrrkcale*
fliafint conditione terrena, v in calo uicifiim terre*
firia dignitate cakfii, et in oceulto mudi uita menteq;
regina mundi, cakfiia infint,uitoli tomen intelleftua
                                   M j 
186   MAR.  F. DE VITA  COELITVS
     liq;proprktate fimul V cxceüentia.Ver hac infuper
     confirmant nonnuüi etiam iüud magicum, per infirió
     ra uidelket fuperioribus confentanea poffe ad homi*
     nes temporibus opportunis cakfiia quodam modo tica
     hi,atque etiam per cakfiia fupercakfiia nób'iscond
     liariyuel firfan prorfus infinuari: fedpofiremum hoc
     UBi uiderint. Verum iüud arte quodam rite v oppor*
     tune in unum plurimo coüigente fieri poffe probabüe
     fatis (ut diximus) effi uicktur, tum rationibus quos in
     fuperioribus afiignauimus, tum quid eiufmodi multo
     quando apud Medkum v AfirologÜ coüiguntuxyco*
     tundunturycomifcentury concoquunturfub fidere cer*
     tOydum ipfa per fe ratione concoftionis atq;firmenti,
     nouam paulatim firmo fubeunt,hanc ipfam acquirunt
     certo quodam ¡omento calefii,radijs tune intus agen*
     tibus,ideoq; cakfiem. MctaüÜuero uel lapiüus quan
     do momento fiulpitur,non uidetur noua acápere qua
     litatemyfedfiguram. Neq;motio iüa per débitos dige
     flionisgradusy quos alterat.o naturalis atq;generatio
     folet obferuare,progreditur.Quum  uero natura cale
     fiis tanqua infirioris natura regula foleat tenore quo*
     dam progredi naturaU,v ito progredientibus afpira
     re,mérito dijfidut pleriq; imagines eiufmodi cakfiem
     dliquamuirtutembabere.Ego quoq; ombigofapius,
     ac nifi V omnis antiquitos vomnes Afbrologi uim mi
     Vdbikm bdbere putarent3haberc negarem.Negarem
                                           equidem 
     COMPARANDA.  LIB'  III.      187
 tquidemno omnino .Opinor enim (nifi quis aliter per
 fudférit) ddprofpero uaktudinemfaltem aliquam ha*
 bere uirtutem,ekfta prafertim ratione materia: td*
 metfi multo maioré ineffe pharmaás arbitror, er un*
 gentis fidereofauore cofiatk .Quid uero uoluerim ubi
 modo dkebam,ekfta ratione materiay infiquentibus
 dcclarabo. Qua uero ex Magorü uel Afirologorum
 opinioneadvlotinum interpretandü pro imaginibus
 dÜegaripoffuntydánceps breuiter affiramyfi te prius
 hicadmonueroy neputes probare meufumimaginü,
 fednarrare.Ego enim medkinis adcalum temperatis
 non imaginibus utoryató^ ita cateris quotidie confu*
 lo. Tu uero fi concedis dewm rebus infia Luna mirabi*
 les infiruiffe uirtutesymirabiliores concede cakfibus.
 Vraterea fi licere iudkos bomini ad profperouaktudi
 neminfirioribus utiyiudica fuperioribus quoq; licere,
 dtq; infirioraadfuperiorü norma,ficmedkorü ortifi
 rio temperare,ficut etio a deo funt ab initio téperota,

     De potefiaté cali.De uiribus rddiorumun*
        de uim fortiri putentur imdgmcs,
             CAP.    XVI,
I Mmenfd firmé calefiiü magnitudo, uirtus, motio
  fidt,ut omnes omniumfidcrwm rddij térra molem
 qua quafi punftum efi ad calum, momento faálimccf;
ufi¡; ad centrum rcftipenetrent,quod omnes Afirono*. 
     §88    MAR.  F. DE VITA  COELITVS
          miconfitentur.lbiq; utpUcet Vythdgoreis atqueVla*
          toniásfirtifiimifint: tum quid refti undiq; centrü tdn
          pmtytwmquUindngufiumcóüeftifuntcunfti.Quo
          rum uebementidy mdterid ibi térraficcaproculab bu
          more remotd prorfus dccenditur, accenfoq; extenúa*
          tur, dtq; dijjpergitur per medtus undiq;, V effidt in*
          cendiapariter atque fulphur. Sed ignem buneputant
          ualde caligmofim effe, v quafi mcendium quoddom
          luminis expers y ficut incalo extatexpers mcendij lu*
          men: igms autem mter cakfiem atque infirnum, lu*
Vefia dea men cwmfiruore coniungit. Vutant auté ignem é cen*
lépla in ur trofiontem ignem effe Vefialem: fiquidé Vefiam ejfe
biam medi térra uitam numeníy putabant. Ideoq; Vefia templü
tuüio ex*  ueteres in medijs urbibus confiruebanty ignemq; in me
ttufta*    dk perpetuum coüocabant. Sed ne ulteriuspcruage*
          mur,cocludamus lamyfifieüarürodij totam mox ter
          rom penetrantynegari nonfarik poffe metaüum atque
          Upiüum, quando calantur imaginibus fubito penetro
          re,eisq;mir.is uel falté quakfcuna¿ imprimere dotes.
          Quandoquidcm v in aluis térra preciofifiima gene*
          rant.Sed quis negetperbac radios penetrare t Siqui
          dem aer v qualitas eius, etfomts minus efficaxfolida
           tranfttfubitb, vfua quado affiátqualitote. Iam uero
          fiduritia radijs obfijleretpenetrantibus lumen,multo
           citius aeran quam aquam pertranfiret,vbanc oeyus
           multo quomuitrum, v uitrü fimilíter quam cryjiaU 
     COMPARANDA.  LIB.  III.      l%9
lum.At quü eodem momento folida,quo liquida cun*
fta tranfucrbcretyperftHcueconfiatduritia radijs nul
lo modo refifiere.Atq; idárco dicent no ejfe negando,
metaüa calefiiü radios influxusqjufiipere, dtq; etií
conferuare ad tempus tuncfibi calitus defiinatü. Com
feruare inquam uirtutem quandam ex radioru concur
rentiwm contaftu creatam.Quid ueroyfi materia du*
rior hoc ipfo quod uidetur obfifiere caufaprapotenú
magis iftibusfe exponittSk enfis lignüfub lana inri*
dit no indfa lana. Sk radius ite fulmináis corio quan*
doq; non lafo diffoluit in eo metaÜum. Quü uero na*
tura cakfiis nofiro hoc igne incoparabiliter fit pra*
fidntior,non efi putandum rodij cakfiis offiriumeffc
dütaxaty quale opus igneiradij manifefie uidemus,fit
Iket iüummare,cakfaccre,exkcare,penetrarey exte*
nuarcdiffoluerey quanojlris fenfibus notifiimafunt,
fed multo plures mirabilioresq; uires v effiftus hobe
re: olioquin v moteridmfiripryV cdducus fenfus cu
diuinkdte caüpenitus aquaretur. Sed quisnefcktuir
tutes rerÜ occultosy quafpeádks a Medias nominan*
tur,no ab elemcntari naturafierijed cakfiitVoffunt
itaq; (utaiunt) rodij occultas v miferabiks ultra no*
tas imaginibus imprimere uires y ficut v cateris'mfe
runt. N o enim inanimatifunt,ficut lucerna rodij, fed
uiuiyfenfuakscf; tanquam peroculos uiuentiwm corpo
rum emkantcs, dotcsq; mirificas fecumfirunt ab ima* 
       190    MAR.  F. DE  VITA COELITVS
           g;inationibus mentibusq; cakfiium. Vim quoq;uehe*
           mentifiimam ex affiftu lÜorÜ ualido,motuq; corporü
           rapidifiimoyac proprie moximeq; infpintü ogunt coz
           lefiibus radijs fimilimum. Agunt mfuper in corpora
           ucldurifiima.Qmniaenim hacad calum infirmifii*
           mafunt. Sunt autem in udrijsfieüis uaria quoq; uires
           Vidárco m radijs earum interfe uaria. Vrateredin
         f radiorum iftibus aliter atq; aliter mádentibus uirtu*
           tes diuerfa nafcuntur.Deniq; in concurfibus radioru
           mutuis aliter atque aliter, er hic aut ibi, v tune aut
           olios effiftis diuerfa fubitó uires fuboriÜtur,multo ma
           gis atque átius quam in alijs atque alijs elementorum
           qualitatumq; elementalium mixtionibus: multo etio
           átius quamintonisvnumerisapud Muficum aliter
           Valiterconánentibus. Sihacdiligenterconfidera*
           ueris y ¡orfitannon.diffides,dicent, fubitó quodamra*
           diorum iaftu uires imaginibus imprimi,atq; ex diuer*
           fo iaftu diucrfas. Nunquid ergo tam citó t Mitto fafci*
           nationes repentino quodam i ntuitufaftas, v amores
           acérrimos fiatim accenfos radijs oculorum, qui er ipfi
           funtfafánaméta quada,quod in libro De amore pro*
           bamus. Mitto quam citó rubens ocultis inficiat intuen
AutoreBy  temyVJfyeculwmintuensfamina menfiruofa.NÓnne
tho Byrra  V familia quado apud lÜyricos v Triballos trata,
ch'mo*     mtuitu hom'mes interemiffefirüturt Etfamina qua*
           dam'mScytbid idem faceréconfueuijfeíEt Cdtobk*
                                                  pera 
    COMPARANDA. LIB.  III.       »?«
pereguliq;firpentes radioru ex oculis iaftu homines
penmunt.Torpedo quoque mar'mataftuetio procul
peruirgam manumfubitó fiupefaát. Echinus prate*
reapifckulus grande foh taclu nouem fifiere firtuu
VhaUngia qumetiam  in Apulia iclu quopiam uel oc*
culto, fpiritü a-iimumq; repentino fiupore permutad
Quidrabiofus canis faátyuelnon apparente morfui
QuidfcopOydeinde quid arbutust NÓnne kuifiimo U *
ftu uenenum conátant atque rabiem i An ergo negó*
bis cakfiia oculorufuorü radijs, quibus nofira contis
enturfimulatq; cont'mgunt fiatim mirandaperficere^
Iam uero grauido mulier taéhi fiatim fignat mcmbrn
hominis nofáturiyrei defidcrota nota. An uero dubi*
Ubis radios aliter aliter ue tangetes diuerfa coficere *
Quü V tu beüeborum berbam colligensyfiuefólium
deorfum trabas,fiue furfumhoc fubitó taftu, caufa fis
beüeboro,ut deorfum educat humores, autfurfum f
NÓnne ab initio rei cumfque gencrandacalefies infiu
xus concoftionemateriaÁigefiione'q;perfifta no tam
tempore quam momento dotes mirificas Urgiuntur*
NÓnne fuffrogante cali mütu innumerabiks faperd
nayfimiksq; animantes ex arenis momento profiliütt
Tanta efi in materijs praparatis potentia caliy tanto
 celeritas.Deniq; fi ignis hoc habetyUt tempore quam*
 breuifiimofaáat,quacateralongo ob idpracipueq£
eficxlofmitim<i><&wm4Hbitet,c«lmimagn* 
      I**    MAR.  F. DE  VITA COELITVS
           quafi momento perficereyetUm m materia minus pa*
Multo ma*  ratoyficutfiammdfokt mgcntiort Quid ergo dubitat
gisidagere  mquiuntyin imagme confiruenda firmé fimiliter age
potens in   Yecalwm t Dkcs opinoryficut v ego dkebam,natu*
pradifpofi  raies hic olterationis gradits abeffi.Quifané dcfiftus
**'        minuit quidem calefie donü,nec tainen penitus aufir*
           reuidetur.Nolunt enim Vhyfia ex quolibet metallo
        ,■  uel Upide imaginemfabrkari,fed certo. In quo quidé
           natura cakfikyuirtuté olim ad hoc ipfum quod opto*
           tur natur aliter inchoauerit, v quafi iamiam perfice*
           rityUtinfulpburefiammo. Quomfané uirtutem tune
           demum perfiáat,quando materiahac perartem fub
           fimili quodam mfluxu calefii uebementer agitaturyet
           dgitdta calefát.IUq;arsfufckat incboata ibi uirtute,
           de dum adfiguram redigit,fimikm fuá cuidam cale*
           fiifiguraytunc fuá iHic idea prorfus exponit, quam
           fie expofitamycalum ea perficit uirtute qua caperat.
           Exhibens quafi fulphurifiamma, fie potentia qu£do
           dd rapiendos poleas calitus data fucc'mo,quodammo*
           do debilis fape per fiiftioné cakfaftionemq;faftaua*
           lidior fubitó rapit.Simikm uirtute Serapiofcribitda*
           tamlapidiAlbugedi quafi hyaántho fimili. Sed non
           prius traberep oleas,quam capiüihoc Upide perfil*
           centur. Sic item Upis Me louius Bezaar ,id efi a mor*
           teliberansyquem defcripfimus in libro Cotrapefieni,
           uim ab mitio contrauenenwm accepit ab ioue,fidnon
                                                ufq>odeb 
    COMPARANDA.  LIB. III.      t»)
ufq;odeó ualidom,uteandem tradere pofiitmaterijt
¿ijs excrcendam.Atuero quü primum fub Scorpio*
nis cakfiis infiuxu figuram fuperniiüius dcceperiU
perfiftam contra Scorpiones fubitó uim reportarepu
tatur,quam Mafiíá comunicare ualeataut tburi. Ea*
dem quoque de hyacintho, topazk,fmoragdo,cate*
risq;rdtioefi bdbendd, utfabrica figurarumnon alibi
efficaáamhabeat,quamubimoteria cumfieüa con*-
puk veffiék,a qua hunc fabcr exoptat acápere.
Acpratered übibacipfa materia quafi iam talisefi  Vormalm»
gbimtio,qualemaffeékísreddere per figuram. Nuüis  primenda^
ergo materijs dd imagines uti confulunt, nifi bis ipfis  aptitudocu
qua tibi nota funt, honc ipfam firmé Um uim habere früis conft
quam cupis.Upñorum itaq; uires atq; metaüorü dili renda*
gentifime perfcrutari iubent, intercaq; memini¡fe in*
ter Upíüos quidem Carbunculwm in tenebris corufian
tem,atq; Vontaurompracipue Solifubeffe,Sapphim
louiySmaragdum VeneriyMercurioyLuna. Vratered
metaüa prater aurum v argentum uix uÜam ad hac
 babere uirtutem.Tutioremq; m hk ratione fircfi au-
 rum quidempurum ad Sokm referas atq; louem. Ai
 lÜum quidemproptercolorem,ad hunc aute propter
 temperata comixtionem. Nihil enim loue v auro tem
 perotias: purwm uero argentum ad Lunam, fed ad lo
 ucmfimulato^Veneremaurum argento permixtum.
 Vraterea imagmem effkaáQremforcfi uirtus in ma» 
1^4    MAR.  F.  DE VITA  COELITVS
     tena eius elementaris conueniatcumfipcáali eiufdem
     uirtute noturaliter infita,atq; hac infuper cum uirtute
     altero fpeáali perfiguro calitus capknda.Deniq;fi*
     guras inferiores V firmas cakflibus cofirmari, inde
     perdifces,utaiunt,quod Verfeus truncato Medufaca
     pite, futura nonuüis obtruncationéportendere confie
     uitymultaq; fimiliter yet Luna aliosq;Vlanetas fub cer
     tisfigpis certa in nobis membro mouerc no dubitant.

          Quam uim habeant figura in calo atque
            " fubcalo.    CAP.  XVII.
          SEd nefigurk nimiwir forte diffidas,memini[fe iu*
          bebunt,in regione hac fub Luna ekmentari,ek*
     mentarem quoq; qualitatem poffe quamplurimum, in
     tranfinutatione uidelicet ad aliquid elementare tenden
     te,Caloremfálket v fiigus,v humorem atq; ficci*
     tótem.Qualitotes autem qua minus elementares mote
     rioksúefunt,jálket lumina,idefi colores'.numero?
     quoq; fimiliter v figuras ad taliafirfitan minus pofi
     fe yfed ad cakfiia muñera, utputant, ualere permuk
     tum. Nam v in calo lumina, V numeri, v figura,
     funt firmé omnium potentifiimo:prafertimfi nuüafit
     ibi materia,quod Peripatetkipkriq; putant. Sic enim
     fgura,numeri,radij,quumnonaliafubfiineantur ibi
     materia,qualifubflantiaks effe uidentur. Atque quwm
     in ordine rerum matbematka firma pbyficas antece
                                             dant, 
     COMPARANDA.  LIB.  III.        Ip?
iontytanquamfimplkes quidem mogis,v minus ege*
\xa,mérito in antecedentibus müdigradibusy id efi ex
leftibus autoritatemfibi maximam uendkant, ut non
minus indefiat numero yfigurayluceyquam elementari
quodam proprietate. Huius quidem autoritatis habe*
tur etiam fub Luna fignÜ.Qualitotes erim ualde mo*
terioksplurimis rerum fipeciebus funt comunes, eis'q;
quodammodo permutatis,non ufquequaq; fpeáes com Vroprietas
mutantur. Figura autem numeriq; partiü naturaliu, qualitatuH
proprktatemcumfpeáe infeparabikm peculioremq; cumfpcck*
pofiidenty utpote qua calitus una cum fipeciebus defii bus.
natafuerunt.Imó v cum ideis máximo habent in men
te mundi regina,connexionem.Atq; quum ipfa nume*
Yib\;fpecks quadamfinty ideis ibi proprijs defignata*
nimirum uires indeproprias fortiuntur. Ideóque tum
fpecies naturalium certis figuris, tum motusy vgene*
rationesyV mutationes certis numeris adfiringuntur.
De lumine uero quiddkam t Efi enim attus inteüigen
tia uel imago.  Colores autem funt lamina quadam.
Quamobrem ubi luminay id efi colores, figurasq;, V
números Afirologidkuntin materijs nofiris ad cale*
ñiapraparandk poffe quamplurimum, no temercut
 aiunt,debes ifia negare. Non ignoras cocentus per nu
meros proportionesq;fuos, uim habere mirabikm ad
ftiritum vonimü V corpus fifiendü,moucndü,affi*
ckndum. Vroportiones autem  ex numeris confiituta*
                                   N   * 
     196    MAR. F. DE VITA  COELITVS
          quafi figura quadamfuntyuelut ex punftis lineis^fa
          ña,fedm motu. Similiter motufuofehobentaddgeft
          dum figura cakfies. Ha nanq; harmonías tum radijs
          tum motibusfuis omnia penetrantibus friritum indks
          itd dam affiáunt, ut Muficdprapotens palam office
          reconfueuit. Nofiipratereo quam faák multis miferi
          cordiam moueat figuro lugentis.Et quantüoculos ima
          ginationemq;, v fpiritum V humores afficiat fiatim
          atq; moueat amabilis perfona figura. Nec minus uiua
          efi v efficax figura cakfiis. NÓnne prinápk in ur*
A mitiori.  be uultus quidem clemens v h iUris exhiUrdt omnes!
          "Seroxuero uel trifiis repente perterret t Quid ergo
          cakfiiwm uultus,dóminos omnium terrenorü,dduer*
    *    fus hac efficere poffe putas t Quippe quum etiam coé
          untes ddprolem,pkruncf; uultus,non folü quales ipfi
          tune dgüt,fed etican qudles imagjtnantur,foleantfilij$
         diu pofied ndfáturis imprimere. Vultus eddem rdtio*
         ne cakfies materias confifiimfuis notis infiáüt.ln qui
         busfiquando diu Utitare uidentur,temporibus deinde
        fuis emergüt. Vultus autem cali funt figura cakfies,
         Votes uerofaáes ülkappeüdrefiguras,caterk ibi fia
         biliores :Vültus autem,figurasy qua magis ibi muUn*
         tur. Afceflus quoq; mterfcfieüarum motu quotidia*
         no confiftoty uultus appeüare potes,fimiliter vfign
        ras. Nam hexagoni,pentagoni,tetragoni nominotur.
        Efio iketquifftü,; S'mtutpldcetpQtentifiima ad effi*
                                             áendm 
      COMPARANDA. LIB.  III.
tkndum figura cakfies: Verwm quid hoc ad figuras
imaginumartificiofaft&s f Kefpondebunty non idpo*
tífiimwm contendere y utpotentifiima per fe ad agen*
dum fint nofira figurayfed utparatifiíma ad aftiones,
fT uires figurarían cakfiium capkndosyquatenus op
portunefiunt dominantibus iÜiSyOtque exomufiim ad
f&osasnfigurantur. Exigit enim figuro illa figuram.
Hónnefonanteátharo quodam, altera reboatt Ob id
tantum, fiv ipfo fimikm figuram habeat, atq; é con
ftcüufitpofita, vfides in eapofitav intenta fimi
íiter.Quidnam hic cffirityUt atijara fubitó patiatur a
dtbora,nifi fitus aliquis et quadamfiguro confirmisi'
figura jjjeculi knis,concaua,nitenscalo congrua,ob
bocipfumproprie, munus tontü calitus acápit,ut rd
dios Vhabiinfecumulatifiime compkftntur,v foli*
difimum quodcfcdd centrum fuumé confyeclulocdtü,
repente comburat. Ergo nedubites dkent,quin mate*
rU quadam imaginisfaáenda,alioquin ualde cogrua
calo, per figura calo fimikm artedatam,cakfie mu
nuSytum infiipfd conápidt, tum reddat inproximum
dliqué fíel gefUntem. NonfoUm uero figurd,fed etio
dijJ3ofitioperuia,quam Diaphanam uocant,inefficax
quiddam efi,v pafiiuumfuapte natura.Veruntamen
quonUm peruUdifpofitio efi in calo propriwm lumi
nisfufceptaculumy ideo ubkunq;fúb calo y hac uel efi
toturahs, uel modoaliquo comparatur,fubitopra*
                                  X   5
\ 
1*8   MAR.  F. DE VITA COELITVS
    fenscakfie lumen acquiritur atq; etiam conferuatur,
    ubi una cum hac uel calor efi igneus, ut in fiammdyuel
    efi aliquid aériumyaqueumúe fimul V glutinofum,ut
    in noftiluásyV nofticernkyV carbunculiSy atq; fbr*
    fon quodammodo in Campbora. Quid inde fiquatut
    pro imaginibusyipfe reputa.
        Quales ccekfiium figuras antiqui imagini*
             bus imprimebant.Ac de ufu ima
               ginwm-  CAP. XVIII.
           ALiquis dutem quaret,quos potifiimu califigii
           ras imaginibus imprimere foleant. Sunt enim
    ibi firma oculis ualde confpicuay V a multisy quaki
    funt,quafi depifta,ut Aries,Taurus,fimilesq; figura
    ZodiaáyV qua funt extra zodiacum manififia. Sunt
    ibipraterea firma quamplurima ,nontam uifibilet
    quam imaginabiks per fignorü facies ab Indis V Ae*
    gyptijs Cbaldakq; perfpefta, uel faltem excogitata
    Velut in primo fade Virgink'uirgopukhro fedens,
    geminas manufpicas habens,puerumq; nutriens.Etre
    liqua,quales defiribit Albumafary cateriq; nonnuüi.
    Sunt deniq; cbaracleres quídam fignorum vQUnetd
    rum ab Aegyptijs defignati. Volüt igitur imaginibus
    omnia hac infculpi.Vtfiquk expeftetpropriü oMer
    curio benefiáwmycoüocare eum inVirgine debeatyuel
    faltem ibi Lunam cum ofpeciu Mercurij.Etimoginem
    twc ex fianno conficerej uel argentoin qua totum fit
                                        Virgm 
      COMPARANDA.   LIB. III.       I99
 Virginkfignum,Vcharaftereius chara fterq; Mer*
 curij. Acfiprima Virginisfaáefis ufurus,addas etio
 figuramyquam in prima fack diximus obferuatam. Si
 militerq; de cateris. Vofiremi quidem imaginum auto
 res y uniuerfam earum ¡órmam ad cali fimilitudinem
 dccepere rotmdam. Antiquiores autemy quemadmo*
 dum in quoddm Ardbum coüegio kgimusy figuro cru
 ciscunftis anteponebant: quU corpora per uirtutem
 dgunt odfuperfiáem iam dijfufam. Vrima uero fuper
 ficies cruce defcribitur. Sic enim inprimis babet longi
 tudincm atque latitudinem. Vrimaq; hac figura efi,et
 omnium recibí quammaxime, er quatuor reftos ongu*
 los continet. Efficlus uero calefiium máxime per re*
 ftitudinem rodiorÜ angulorumq; refultot. Tune enim SteÜarü ui*
 fieüa magnopere funt potentes y quando qudtuor cali gor maxi*
 tenent ángulos imó edrdines yorientis uidelicet ocáden mus.
 tisq;,v medij utrmq; cali. Sic uero difpofita, raÁios
 itaconijáunt infeimicem,ut cruccm indeconjiituant.
 Crucemergo ueteres figurameffe dkebant, tum fiel*
 lorum ¡órtitudine faáhrn, tum carundem firtitudinis
 fufceptdculum. Ideóque babere fumnam in imagini*
 bus potefiatemy ac uires v fpiritus fufápere VUneta
 rum. Hac autem opimo ab Aegyptijs uel ind'iftn efi,
 uel máxime cofir¡nata. ínter quorÜ chara fteres crux
mus erat infignis, uitam eorwm more futuramfignifi*
cons?eámquefigurampeftori Serapidis mfiulpebant.
                                 N   4 
      toe    MAR.  F. DE VITA  COELITVS
           Ego uero quod de cruc'ts exccüentUfiat apudAegy*
           ptios ante Chrifium,non tam muneris fieüarum tefii*
           moniüfiiffe arbitror quam uirtutk prafagiÜ,quam
           d Chrifio fueratacceptura.Afirologos autem qui fia*
           tim pofi ChrifiwmfuerüUuidentes a ChrifiUnk miran
           ddper crucemfieriynefckntes autem uel nolentes in le
           fum tanta refirrcin cakfiia retulijfe:quanquo confi*
           dorare debebantpercrucem ipfam, abfque nomine le
           fu mirdcuU minime perpetrad. Conuenire quidé imd
           ginibus eom,quid refirdtfirtitudinem VUnetdrum o*
           mniwmq; fieüarum,forfitan efiprobabik.Non tomen
           ob hoc duntaxat ingcntem haberepotentio. Vojfe ue
           rononnihilunacum cateris, qua necesario funt, con
           iunéfam, ddprofperamfirfdn corporis ualetudinem.
           Sed ad nart■andas oliorum op iniones ,ut capimus ,re*
 Veterü in  uertamur. Sdturni ueteres imagmem dd uita longitu*
fculpendis  ^nem fackbont m Upide de Teyrizech, id efi Sdpphi
imaginibus  ^o,bord Saturniyipfo afcendente atque filiáter confii
VUnetorü  titto.forma erot: Homofenex in altiorecatbedrafe*
ritus*      dsm ud draconcycaput teftus panno quoda lineo fi,*
           feo ymanusfupro caput erigens, falce manu tenens aut
           pifiesyfufea indutus uefie. Ad longam uitam atc¡;fili*
           eem louk imagmem in lapide cUro uel albo.Erat bo*
           mofedens fuper aquilam uel draconcm coronatus, ho
           r<t louk ipfo inexdltdtionefud filiáter dfcendéte, ero
           mam mduto uefiem. Contra timiditatem hora Mdrtis
                                               imagmei 
    COMPARANDA.  LIB.  III.       aoi
imaginesfabricabant primo Scorpionis faáe oriente*
Martem ormatum V coronatum. Ad morbos curan*
dosfngebant Solis imaginan in auro boro Solis, pri
ma fack Leonis afcendente cum Solé. Regem m thro*
noycrocea ucfie',v coruum Solisq;formam. Ad lati*
tiam robur'q; corporis,Veneris imoginem pueüdrem*
pomofiorcs'q; mdnu tenentem, croceis v dlbk induto\
hord VeneriSyprimdfack Libra,uel Vifáü,uel Tduri
dfcendentecum Venere.Imoginem Mercurij ddinge*
nium v memoriam, primdfack Geminorü. ítem con
trdfibres fculpebdtur MercuriiiSyhomo teU mdnu te*
nens,bord Mercurij furgentc Mercurio, fculpebani
hanc in marmore. Subinde materia cuipiam imprime
bant languétibus affumenda. Uinc omne genusfibriu
curari dkebant.lmaginem Luna afcendente primdfa
áe Cancriadaugmentü.Forma Mercurij: Homo fe*
dens'm tbrono galeratus criflatusq;,pedibus oquilinis
fmifiragap.um tcnens aut ignem,aUtus,dliqudndofu*
perpduonem,dextrd tencns cdUmum,uefie mrid. Lu
na,pueüd pukhra cornuto capite fuper draconem ue{
taurwmyferpcntesfupra caput vfib pedibus babens.
Ad curandÜcakulum,genitaliwmq; dolores yetadfan
guinem dfiringcndü, imdginé hord Sdtumiyfurgente
tertUfaáe Aqudrij cü Saturno. ítem Leonem duro un
primebdnt,Upidem infirma. Solis pedibus reuoluen*
tm,hord Solkpnmo gradu faciei fecunda Leonis orí 
    xo*     MAR.  F. DE VITA  COELITVS
         ente. Honc expeÜendis morbis profuturam exifiímo*
         bant.Adrenü morbos fimikm faáebanty quando Sol
         m corde Leonk calum mediü obtineret, o peíro Apo
         nenfi comprobato er experientia confirmata,fed hac
         conditioneyUt lupiter aut Venus médium afpiáat ca*
         hmyVUneta uero noxij codantyinfortunotiq; fint. Ac
tilengifa  cepi a Mengo pbyfico pr aclaro eiufmodi imaginé fa*
 ¿htm.   c~fam loueibidem coniunfto cum Solé liberauijfe loan
         nem Marlianum Mathematicum nofiro feculofingu*
         Urem,a pauore quo fub tonitru affici cofueuerat. Vra
         terco ad firmandamfanitaté v uenefiáadeuitanda,
         imaginé ex argento firtgebont hora Veneris, Luna an
         gulosobtinenteyac Veneremfiliáterintuenteydümo*
         do dominusfixta donuis Venerem afpiáatyaut louem
         trino quodam intuituyueloppofito. Mercurius aut no
         fit infilix. Agebant hac hora dki Solis ultima, ita ut
         dominus hora décimo teneret cali plaga. VetrusApo
         nenfis inquit medicum per imoginem infirmum curare
         poffi.Modb in eapbricanddobfeructyUt dnguli dfcen
         dentis medij cali, ocádentis fint firtundti,v dfcen*
         dentk dominitSyV eddem rdtionefecunda,fedfextd et
         dominus eius fit infilix. Ait etio fanitaté fbre firmiorc
         uitamq;longioréyquamab initio fuerit infiituta,fina*
         tiuitate perfpeftofiatimogoyinquabac firtunota po
         natur,fcilicet iüius fignificatoruita. ítem uita dato*
         res3tum fignditumdominiyprafertim ofendes eiusq;
                                              dominus 
      COMPARANDA.  LIB.  III.       toj
dominus. ítem cali mediü,locus Solkypars fortuna,
dominus conmnftionis uelprauentionis ante notiuito*
temfafta.Mali quixietia infirtunoti cadant. Concludit
Aflrologorünuüum dubitareyquinod producendam
uita talia confirat.Vrolixüforet diók quos per quali
betfigMfacies antiquiyet quos Lunafiationes tanqut
necejfarios m exprimendk imaginibus obferuabanL
Nam infiatione Luna a gradu Virginis deámofipti*
mo adfinem áusfaciebant imagines contrd morbos et
odid,v dditerfilix. Infidtione aprinápio Caprkor
ni ad gradum duodeámü,cotra morbos er difiordias
dtq;captiuitatem.Infiatione o gradu duodécimo Ca*
pricorniadgradüuigefimumquintü aducrfus Unguo
remv carcerem.Infiatione a gradu quarto Vifáum
ddgradüeiufdem deámumfeptimü adcurandos mor*
bos,adluerum,focktatem,adaugendas meffes. Et'm
alijs fimiliter alias,uaná fapius  curiofitate machino*
bdntur. Solas uero recenfui qua no tam Magum quam
Medicü redolerent. Nam v medicina eiufmodi uaná,
pkrimufirefufpkor.Vro alijs autem magiis legitimis
mcdiánorü conficüonibus eiufmodi manfiones Luna
arbitror eligcndos.Atq; etio in Ariete gradu fextum,
rurfwm deámumnonÜyminuta xxri. ítem m Geminis
gradÜdeámüyminuta si.In CancrogradÜdeámüno
nüyminuta xxriln Libra gradüfextÜyminu.xxxiiij.
In Caprkorno gradum deámumnonü» minuta xxvk 
     •04    MAR. F.  DE  VITA COELITVS
           In Aquario gradum fecundumyminutd xyij. In eodem
           grddudeámumquintüyminutd ofto. Vrateredfenten*
           tum Udly mente tenendam: Quodlibet fignum quait
Qttodlibet  diu Sol efi in eo uiuüfieriycaterk dominari,effichim
fignü ofo*  dus pra cateris euerurcut iüuc Luna dirigos ad donü
Us comunia  inde propriüpro medkinis fufápiendü. iüuc inquam,
one reddi   id efi ad fignum v facki^v máxime grddum: ut fi
totidius.    bono louis dfftftas, dd hac direftnm Lunam erigas
           uel unitdmyqudndiu locum eiufmodi Soliüufirdtyubi
           proprietos louid uiget.Similiterq; de cateris.  Curio*
           fum uero norrdtufóret,v forte noxiü quos imagines*
           V quéddmodüdffoádndos uel diffoáados interfe dni
           mosyfabrkabat ad offircndo felicitóte yuel infirendam
           calamitotéyuel uní cuidam,uel domui uel áuitati. Ego
           quidem fieri poffe talia non affirmo.Afirobgi aütfie*
           ripoffepuUntyV quomodo ydocent,qualia ego narra
           re non audeo. Vorphyrim ubi uitam Vlotini mogifiri
          fuidefcribitytolU fieri poffe confirmat.Atq; Olympiü
           Mdgum v Afirologum Aegyptiü narrat contra Vio
           tinum Roma talU tcntduiffeydumcondretur perima
          gines uel res eiufmodi fiderare Vlotinü ,fed conatus in
          dutoremfuum ob excelfam Vlotini anima fuiffe retor*
          tos.Albertus quoq; Magnus Afirologiapariter atque
          Theologiaprofijfor ait in Specuk,ubi a licitis difcer
          Itere fe inquit iükita, imagines rite ab Afirologis con*
         fotutos,mr tute effiftumfe acquirere a figura calefii.
                                                 Atque 
     COMPARANDA.  LIB.  III.       i0j
Atque fubinde narrot mirobiks earum effiéks,qua1c*
Thebith, Benthorad, vVtokmaus,caterié^Afiro*
logi póükentur.T>efcribita¿ imagines ad calamitatem
dlkuiyproft>eritatemq; afjerendamyquas co filio pra*
termitto. Et intereo confirmateffiftu eos haberepof*
fe:quanquo et ut uir bonus artis damnat abufum,v ui
legitimus Theologus orationes fuffumigotionesq;de*
tefiatur,quas impij quidom dddamones imaginibus fa
brkdndis ddbibuerunt. Ñeque tdmen reprobdtfigu*
ros v literas diftknesq; imdginibus impreffas dd boc
ipfum duntdxdt7ut donum aliquodacápiont a figura
cakfii.Quod quidem poffe per imagines comparari,
Vetrus Aponenfis confirmauit. Imó v affirmauit re*
gionem nefcio quomfiíiffe dcfiruftnm per imoginem il
Um,quam Thebith nonato Vhedke Afirologofabri
eotam.Thomas autem Aquinas dux in Theobgia no *
fiar magis ifia firmidot,v minus tribuit imaginibus.
Tantü nano¿ uirtutis duntaxat per figuras calitus pu
tat acquirere,quantumconducotad iüos efficius,quoi
folet comuniter calum per berbos rescfc alias natura*
les efficere. No tam quia figura tahs fit m eo materia,
quam quoniom compofitum tale iampofitü efi m cer*
ta quadam artifiájfJ3eck,qualis cum calo confentiat.
Hac ait in libro cotra Gentiles tertio,ubi charaftéret
V literas figuris additos ridet: figuras uero no adeo
nifiprofignk quibufdam ad damones adiungmtur.ln 
io6    MAR.  F.  DE VITA  COELITVS
     Ubro etiam de Voto aityconfieüationes daré ordinent
     effendiatq;perdurandiynon¡bkm rebus naturalibus,
     fed etiam artificiofisyideo imagines fub cert'is conficüa
     tionibusfabrkari.Atfi quid mirabik per eos ultra co
     fuetos naturalium efféftus nobis eueniat,ln damonas
     revját homimmfeduftoresyquod m libro contra Gen
     tiles pcrfpkue patetymoxime uero in libeüo De occmí
     tis natura opcribus,ubi uidetur ipfas etiam imagines
     paruipendercquomodocunq; faftas: quos V ego qua
     tenus ipfe iufferit,nihilipendam.Kefirre autem mira*
     biles quofdam ejfiéhis imaginum in damonumfalfita*
     tem,nec efi o Vlatonkis alienum.Nam viambUchus
     ait eos qui religione fumma fanftimoniaq; pofibabi*
     tOyimaginibus duntaxat confifi, ab  eis diurna fperant
     muneraybacinre a malisdamonibus fapifiimefoüi,
     fub pratextubonorumnuminwm occurrentibus. Con
     tingere tomen ex imaginibus legitima Afirologia ra*
     tione confiruftis naturalia quadam bona,nonnegat.
     Denique tutíus fire arbitror medkinis quam imagini*
     bus fe comütere, rationesq; a nobk de potefiaté cale*
     fii,pro imaginibus afiignatas, in mediánk potius q
     infiguris efficaáam habere poffe. Vrobabik enim efi
     fi quam uim imagines habent ybanc non tam per figu*
     rom nuper  acquirerey quam per materiam pofiídere
     naturaliter fie affiftam. Ac fi quiddenuó  acquiritur
     dum infiulpitur,non tamperfiguramcopdrdriquom
                                             per 
     COMPARANDA.  LIB. III.      *o7
percakfaftionem contufione quadam prouenientem.
Qua qujxkm contufio cakfaftioífcfaftafub harmonid
talefiifimilibarmonia, quaquondom materiauirtu
tem infuderat,exátat uirtutem ipfam atq; corroborat
ficutfiatusfiammam,vmanififiameffiatanteUten*
tem,ficut calor ignis'm ofpeftu produát literas fin*
ptas fucco capa prius delitefientes. Atqueliterahir*
ci adipe infcripta,lapidi prorfus occulta ,filapkfub
mergatur aceto prodeunt,v quafifculpta eminentes
txtat. imó uero ficut taftus Scopa uel Arbutifufcitot
rabiem confopitam,fic forte contufio quadam v cale
faftiofola latentem inmateria uirtutemprodiufaftd
uidelicet opportunc.Qua quidé calefli opportunito*
te expedit m mediánisconfiáendk uti. Autfiqukfir
te traftnre metaüa lopidesq; uokcrit, prafiatpercu*
terefolüy atq; cakfacere quam figurare. Vraterenim
  idquod imanes effe figuras fufpkor, haud temeré
    uel wmbram idololatria debcmus admitiere.
     ítem nec temeré uti fieÜk uel falutaribus
      dd morbos hkfimilimos expeüendos.
         Bos enim fape augent: Skut no
          xia fiella difiimiles fibi mor
            bos aUquondominuunt:
             quod finé Vtolemaus
               V üalyperfpi*
                 cuedocent. 
      tog   MAR.  F.  DE VITA COELITVJ
                   De fabricando Vniuerfi figura.
                        CAP.   XIX.
               SEtf cur nam uniuerfalem ipfam,id efi uifíuerfi ip*
               fius imoginem pratcrmittimusíExqua tomen be
           neficiumab uniuerfo fperare uidentur. Sculpet ergo fe
           ¿htoriüorum forte qui poterit firma quandam mun
           di totius archetypamfi placebit in are. Quam deinde
           opportune m argenti lamina imprimat aurata. Sed
           quando potifiimum imprimeti Quando Sol minutum
Afirologi, a pñmum Arietis attigerit. Hinc enim Afirologi tan*
primo Solis ^Mm exfa naUli* reuolutionefirtunam mundi eofol
in Arietem tem anno imminentem aufpkantur. iüe igitur m hoc
ingreffu an *pf° mundi notoli totius impri net mundi figuram.
ni qualitaté &t uidés ne quam beüe inter dijferendÜ mundi aliquan
prafogiÜt. ^ ttítíI m^ fuccurreret argumentum i Siquidé quo*
           libet anno renafátur, nónne in ipfa hominis genefi me
           tiuntur AJlrologi,primu in quo figno,quo gradu,quo
           minuto Sol extiterit t Ibiq; totius figura iociuntfimdd
           mentum.Et quolibet deinceps anno, quumprimÜSol
           minutum ¡iibkrit idem, quafi renotwm hominem arbi*
           tranturyOtq; inde prafogiÜt annifbrtuamn. Skut igi*
           tur id in bominefaceré no uakrét, nifi quafi renafcere
           tur. Atq; hic nopoffet quafi renofá,nifi fuiffet aliquan
           do natus: fie er mundum conijcere licet aliquando ge
           nitum,Sok uidelicet fub minuto Arietis primo tunepo
           fito,quandoquidem pereundem quolibet anno fitum. 
     COMPARANDA. LIB.   m.        *0|
pm quadam qtutfi renofcentk müdireuoluitur. Tune
igitur iüefabrkdbit mundi figuro. Cauebit dutem ne
fdbbato Saturni die figuro feulpot aut exprimat. Roe
enim die Deus mundi faber ab opere traditur quieuif*
fe,quod ab ideoli die Solis inceperat. Quantum enim
Solgenerj.tioniaccomodatus efi,tantum Saturnus ine
ptus. Verficerat autem opus MVenereypukhritudinc
operis abfolutamfignificante. Sed de mundanafabrim
carationibus mhil ultra. loannes enim Vkus nofier
MiranduUdiuinode Genefi mundi myfieria Mofaos
diuimtus bis diebus exprefiit. Quamobrem ut redea*
mus adinfiitutumy viüe mundum fuum primum die
uel hora Saturnino fiulpetyfed die potius uel hora So
Ik. Imprimet autem in anni notali,prafertim fi tune fe
Mees accedant lupiter atque Diano.Optimum uerofó*
reputabuntpraterliniamenta opificio colores infere
re.Sunt uero tres uniuerfaks fimul vfinguUres mun
di colorcs,uiridiSyaureus,fiipphirinus> tribus caligra  Mudi trec
tijs dedicati. Viridis quidem Veneri fimuUtq; Luna:  colores*
bumidusuidelkethumidisatq; nofeentium proprius,
decomodatus vmotribus. Aureum Solis ejfe colorem
tierno dubitatyVab lou: infuper atq; Venere no alie
num. SapphirinÜ deniq; loui máxime dedkamus,cui
V Sapphirus ipfe dkitur confecratus.VndevUpis
íazulus hoc colore dotdtus ob uirtutem louUm contra
bikm dtram a Saturno profifto ,apud Médicos pra*
                                      O 
lio    MAR. F. DE VITA COELITVS
     rogatiuam babetynafáturq; cum auroyaurcis diflinc
     C%snotis,ita comes auri ficut Solis efi lupiter. Simt*
     lemq;uimbabetlapisArmenuSyColoremfimikmcum
     uiridi quodammodo pofiidens. Expediré igitur iudica
     bunt ad gratiarum cakfiium muñera capeffenda treis
     potifiimumhoscolores fiequentifiime contueriyOtque
     mfirmuU mundi quam fabricas ,Sappbirimm coto*
     rem mundi fpbaris infirere. Operapretium firepu*
     tabunt áurea  fpharkad ipfam cali fimilitudinem
     dddere fidera, atque ipfam Vefiam, fiue Cererem, id
     cfiterramuiridem induereuefiem. Eiufmodi fórmu*
     Iam feéfatoriüorum uel ipfe gefiabit,uel oppofitam
     intuebitur. Vtik uero fire fije ftare fpharam motibits
     fas praditam,quakm Archimedes quondam,v nu*
     per Tlorentinus quídam nofier yLourentius nomine ,/*
     bricauit. Ñeque fpeftare folum, fed etiam animo reptt
     tare.Vroindeinipfisfuadomus penetralibuscubicu*
     lumconfiruetin ¡brnicem aftum figurk áufinodi er
     coloribus infignitumyubiplurimum uigikt atque dor*
     mat.Et egrejfusdomomn tanto attentione fingula*
     rum rerum fpeftctcuU,qudntd uniuerfi figurdm coló*
     resfyperfpkkt. Sedhacimaginumfiftores itiuide*
     rint. Tu uero prafidntiorem in te finges imoginem:
     nempe quünouerknec qukquoordinatius ejfe quam
     caUmyncq; temperatius aliquid cogitan quam lupi*
     ter. Sperabk ka demum beneficia cali louk'q> confi* 
     COMPARANDA. LIB.  III.        it$
quiyfi cogitationibiiSyaffiftibuSy dftionibusyuiftu tdm
pfum ordinatifiimum temperotifiimumq; prafiiterk*
At pofiquam m mtntionem temperatura cakfiis inci
dimusyopportunum forte fiíerit recordariymüü ineffe
calo elemcntaris qualitatis exceffum,ut Veripatetice
íoquar, olioquin fiue ita compofit.imfit,iam effet tot
fcculis dijfolutü: fiue etía fimpkx tanta faltem magni  Calum o*
tuiineypotentiaymotione catera perdidiffet.Sed pro*  mnk excefi
fefto tanquam moderotifiimü omnia moderatury ac di  fus qualita
wrfd comifcet in unum. Vratered tum bdc ipfd tempe  tu expert*
rantkfudy tum exceÜentid forma diuinitus uitdm me*
ruit. Ndm v res compo fitas, tune demum uitdm ddi*
pifa uidemus, quando qudlitdtum perfiftd cemixtio
prioré Um cotrdrietdté fiegijfe uidetur,ut in pUntis*
Verfiftioré deinceps in animalibus uita, quatenus in*
efiek copkxio acontrarktate remotior \ mplantk*
 In hominibus rurfum eadem ratione perfiftioremyV
 quodamodo iam cakfiem. Siquidé humano copkxio)
 ad calefié temperantia Um dccefiityprafertim mfpim
 ritUyqui ultra fubfiantia fuá fubtilitdté qualitatwmó^
 temperantia,quibus cü calo confintit,calefié quoq¡
 luce efi adeptus.Hic infuper ubi máxime talis efiypo*
 tifiimü efi cakfiisyuitaq; cakfiem diuinitus pra cate
 ris efi adeptus. Et quatenus fe talé m omni uiftu kgecfc
 uita effiátatq;firuat,eatenusfingularia cakfiium do
 na reportat. Quado uero dkimus no ejfe in calo uütí
                                     O  * 
fll    MAR.  F.  DE VITA COELITVS
    demcntaris qualitatis excefium, intéÜigimus uel nufiX
    effe ibi eiufmodi qualitaté,fed uirtutes potius effiftri*
    ees qualitatum temperatasyuel fi qua funt illk quodX
    modo fimiles qualitotes,quafi aériam babere tempe*
    riem. Atque ubi quadam iÜicfiigida ficcaq; nomino*
    musyVlatomca hac acápimus ratione ,id efi utfiigidü
    dppeüctur quod minimi colorís efi cdufx.Skcum uero
    quod humorem nobis exhibet minimÜ. Sk afirologus
    Abrabam Saturnum inquit corpus nofirum quodam
    modo relinquere fiigidumatq;ficcwmy quia caloré v
    humorem affirt nofiro minorem. Eadem ratione car*
    nes bouk V leporisinfe quidemealida atq; húmida,
    nobis frígida funt vficca. Ex hac autem induftione
    dúo hac accipe coroüaria: Vrimum quidem fi corpa
    ra magis dñnceps temperata, magis uiuunt,caluma
    xime temperotum quammoxime uiuere. Imó uero ui*
    áfiim ex eo quod calum exaftifiime temperotum ab*
    folutifiimam in fe uitam pofiidet conkftziri,ut quatc*
    ñus reliquadd temperiem uitamq; iüius accedunt, ea*
    tenus uitam fortiri prafiantiorem.Alterum ucroyuito
    ejfe firma infeperfiftam,perficientemq; corpus, mo
    tionisq;prinápiumexbibentem. Vrinápium inquam
    intimü,motionis quoct; tum intrinfecus afta,twm per
    omnem parte extrinfecus expedita. Si igitur idipfum
    uitaefl,mentecaptumexifiimato qui eiufmodi firmo
    non cognouerit ineffe calo,corpore prafiantifiimo, 
     COMPARANDA.   LIB. III.       til,
 ehrcÜeunte femper motione perfiftaycunóki uiuifican*
 te,magisq; iüa gradatimyqua uel ad ipfius fimilitudi*
 nem noturahter propinquius acceffermt,uel quotidie
 buius infiuxibus aptiusfe exponunt.

     Quantamimogines uim babereputentur
       mfpiritwm,v fpiritus in eas.Etde
          djfiftu utentis v operdntis.
               CAP.   XX.
      COmpertü hdbemus,fi quis rite utdtur heüebo*
      ro,firatq;potentery mutare quodammodo ex*
quifitdpurgatione voceulta eius proprietate quali*
 tótem fpiritus corporis']; noturam,v ex parte motus
 dnimiyV quafi reiuuenefiereyUtfirme uideatur ejfe re
 naius.VndeMedeamMagosq; tradüt herbis quibuf*
 dam reddere iuumtuté confueuijfiy quam non tam red
 dmt myrobaUni quam conferuant. Simikm Afiologi
 potefiatem propitias haberc imagines arbitratur,per
 quam gejlantk ndturdm V mores quocUmmodo mu*
 tent,in meliusq; refiitudnt,ut qua.fi Um dltcr eudferitt
 aut faltem profycrdm uaktudinem diutifiimeferuent.
 Imagines uero noxios aduerfus gejlantem babere uim
 beÜcboripraterartempotentiamq;adfumpti,uemno
fam uidelicet atque pefiifiram. Aduerfus aut aliü quen
dam,adcuius caUmitaté fabricata intentaq; fuemtj
uim anei ft>eculiconcauiq¿ fie prorfus obiefti,ut col*
                                   O  J 
H4  MAR. F. DE VITA COELITVS
    leftk repercufiisq; inoppofitumradijsycominus qui*
    dem comburant,eminus autem coligare compeüant.
    fíincorta efi hifiorU uel opinio,putans Afirologorü
    machinis magorwmq; ueneficijSyhominesybrutaypUn
    tasyfiderari otq; tobefcere poffe.Ego autem imagines
    m rem difiantem, uim babere uüam nofatis intelligo*
    Habere uero ingefiantem nonnuüamfufpkorynon td
    men takm opinor qualempkriq;finguntyvhancrd
    tione materia potius quamfigura,atqueyut dixklott
    go interuaüo medicinas imaginibus antepono. Qudit
    quam Árabes v Aegyptij tantufiatuis imaginibus^
    dttribuunt arte afironomka v mágica fibricatis,ut
    fpiritusfiéüarum'mrisindudiputent. Spiritusautent
    fteüarum inteÜiguntyolij quidem mirobiks cakfiium
    uiresyalij uero damonas etiam fieüa huius iÜiús ue pe
    diffequos. Spiritus igiturfieUarü quakfcunq;fint infc*
    rifiatuis v imdginibus drbitrdntur,non dliter de da*
    tnoncsfokdnthumdndnonnunqudmcorpordoccupd*
    reyperq;iÜd loquiymoueriymouereymirdbilU perpe*
    txare. Similio quadam per imagines faceré fieüarum
   fpiritus arbitrantur. Vutant damonas mundaniignk
    babitatores per ígneos humores uel ígnitos fimiliter^
   per Ígnitos fpiritus vaffiftus eiufmodi nofiris infinua
   ricorporibus. Similiter fteüarum fpiritus per radios
   opportunefufceptosyfuffumigationesq; v lumina,to*
   nos$ uebemente$competentibus imaginwm materijs 
     COMPARANDA.   LIB.  III.        xi?
 hferiy mirabiluq; in gefiontem, uel propinquantem
 efficerepoffe. Quaquidénos per damonds fieri pof*
 fcputdmuiynon tam materia certa cohibitosyquam
 cultugaudentes. Sed hac alibi diligentius. Tradunt
 Árabes fpiritum nofirum quando rite fabricamus imd
 ginesyfiper imaginationemvajfiftumad opus at*
 tentifiimus fuerkyV adfieÜas coniungi cum ipfo mun
 difpiritUyOtque cum fteüarum radijs yper quos mundi
 fpiritus dgitt dtque ito comunéhm effe ipfum quoque
 in eoufdyUt a fpiritu mundi per  radios quídam fieüa
 dUcuius fpiritusyid efi muida quadam uirtus infunda*
 turimaginiypotifiimum hominis tune operantisfpiri*
 tuiconfentaneo. Adiuuari quoque fuffumigationibus
 ddfiéüds dccommoddtis opus eiufmodiyquatenus fuf*
 fitmigationes tales déremyrddios,fpiritum fabriy imd*
 ginis moteriom fie prorfus dfficiunt. Ego uero  odo*
 res quidem tanquam fpiritui aériq;natura perfimiks,
 et quum accenfifunt,fieüarum quoque rodijs confentd
 neos arbitror,fi SoUres uel louijfunt afficere aérem
 oc fpiritum uebementer ad dotes Solis aut louis tune
 dominantis opportunefub radijs capkndasyatquefpi*
 ritum fie afficium ita donatÜ, poffe tfcbcmentiore quo
dam afjvcTu,non folum in proprium corpus agerefed
 propinquum prafertim ndturd confirmequidemyfed
debiliuSyVconfimili qudddmdfficere qualitate. Ma*
Jteriam uero imaginis duriorédb odoribus er op, rxn*
                                    O  4 
r
     H6    MAR.  F. DE VITA COELITVS
         tis imaginationcyuix minimü qtuddamfufápcre poffe
         puto: ¡J3Íritü tomen ipfum ab odore fie affickut exam
         bobus unum coficiatur. Quod quidé ex co patet quod
         odorno agitulterius in ol¡kftum, pofiquamfatis egí'í.
         Olfaftus enim v quoduis aliud a feipfo uel fimilimo
         quopiamnihilpatitur. Sed de his alibi. Vroindcima*
         ginationis intentknem,non tam mfabrkandk imagi*
         nibusuel medkinis uim habere,quaminapplkandk
         er affumendis exifiimo:utfi quk imoginem (ut aiunt)
         gefians ritefaftam,uelccrte medicina fimiliter utens»
         opem ab ea uehementer ajfiftet,v proculdubio are*
 ^       dat ,¡J3eretq;firmifiime, bine certe quamplurimus fit
         ddiuméto cumulus acceffurus. Nomubiuel uirtus imd
         ginisfiquo efi, tangentk coren penetrat calefaftajal*
         tem  uirtus in ekfta eius materia naturalk,uel certe
         medicina uigor intus adfumpta,uenis ac meduüis iüd
         biturylouiamfecwmfirensproprktatem, fyiritus bo*
         minis in fpiritum eiufmodi louium affiftuyid efi amore
         transfirtur. Vk enim amoris efi transfirre. lides au*
         temfi>esq;nondubUfi>iritwmhominis iam ita pera*
         tumfifiitinfJ3ÍrituIouio penítus atq; firmat.Quod fit
         quemadmodu Hippocrates v Gaknus docenty agro
         tantis amorfidesq; erga Medkwm mfiriorem exterio*
         remq; adfanitatemplurimumconfirunt (imo uerofi*
*♦ Cdttcfte duciam banc Auicenna plus inquit efficere quam me*
         diánam) quantü ad cakfiem opem eonducereputan*
                                                 dm 
     COMPARANDA. LIB.  III.     «7
dumefl,affi¿lumfidemq; nobis erga cakfiem infiu*
xumiam nobis infitÜyOgentemintuSyuifcera penetran
tem i Iam uero amor ipfefidesq; erga calefie donum*
fape cakfiis admíniculi caufa efi.atque uicifiim amor
vfides bine aliquando firfan proficifátur, quodad
hoc ipfumiam nobis faueat ckmentia cali.

    De uirtute uerborum atque cantus ad benefU
      áumcakfiecoptandum. Ac de feptem
        gradibusperducentibus adcale*
          ¡lid.   CAP.   XXI.
      VErbapraterea quadam acriorequodom dffi*
      ¿hpronuncUtdyum circd imdgines mdgndm
bdbere cenfint dd cffiftü earum iüuc proprie dirigen
dumyquorfum affiftus intenduntur v uerbd .Itdq; dd
dúos drdentifiimo quodam amore conálUndoSy imdgi
nem fub Lund coéuntecÜ Venere in Vifábus uel Tnu*
rofabrkdbdntymultis interim árcafieüas uerbaq; cu*
riofius obferuatkyqua refirre non efi confilium. Non
enim philtra docemusyfed medicinas. Vrobabib'us aut
efi effiftus eiufmodi uel per Venéreos damonas confi*
áyhis operibus uerbkq; gaudentesyuelper domónos
fvnpliáterfeduftores. NamvApoÜoniÜTheanau
fape Lamias deprehendiffivprodidiffefiruntyda*
monos fcilicet quofdom falaces Venercosq;yqui firmo*
(aspueüas fimuknt,peÜkkntq;firmofosyquos utfeu
                                   9  í 
/
      £18    MAR.  F. DE  VITA  COELITVS
          pens elephdntem ore ,ficiüi iüos ore uulua pariter ex
          ugontydc prorfus cxbauriat. Sed hac ApoUonius ipfe
          uiderit. In uerbis autem certis uim effe certom otq; ma
          gnam Orígenes affirit cotra Cel/awt,er Synefius at*
Vertís at* *tue Alchíndus de MogU difputantes. ítem Zoroafier
 que canti t^tons barbara uerba mutariyUmblicbus quoq; fimili
 bus uires   ter-^m Vytbdgoriá uerbis vcontibus atq; fonis mi
 mcjfc.    rabillo quadam Vbabi er Orphei more faceré confite
          ti.Quod Hebraorü antiqui doftores pra cateris ob*
          feruaruntyomnesq; Voéta mirando canunt carmini*
          bus effiá.Et grauifiímus iüe Cato in Re rufika in cu*
          rondísbefiiarummorbis dliquandobarboriscantioni
          bus utitur. Sedprafiatdimittere cantiones. Comen*
          tum uero iüwm,quo adolefiens Houid Saulemab infa*
          nU redimebdtynifi myfierium iufferitod diuinitatem
          refirri,refiret firte aliquis ad naturam .Quumuero
          pro feptem Vlanetarum numero, feptem quoque fint
          gradusyper quos o fuperioribus ad inferiora fit attra*
          éhs,uoces médium gradum obtinentyV Apoüini de*
          dicantur. InfimÜ quidem tenent gradum materia du*
          rioresylapides atque metaüayac Lunam refirre uiden
          tur.Secunduminafcenfu locum habent,qua ex  her*
          búyorborum fiuftibus>gummis,membris animalium
          eomponuntur, refpondentq; Mercurio y fi ordinem in
          calofiquimur Chaldaorum.  Tertium pulueresfub*
          tdífiimiteorumq¡ uopores ex pradiftis ekfti,odo* 
     COMPARANDA.  LIB.  III.      »i$
roscfc fimptiáter herbarum v fiorum v ungüento*
rum ad Venerem pertinentes. Quartum uerbaycan
tus,foni,qua omnU rite dedkantur ApoüiniyMufica
pra cateris autori. Quintum uehementcs imagina*
ñoñis conceptosyfbdnaymotutydjjvciust'úm MartUm
referentes.  Sextum rationis humana difcurfiones de*
bbcrationesq; confultapertinentes ad louem. Septi*
mumfecretioresfimpUcbresq; inteüigentia quafi iam
d motu fiiun fta,común ftadiuinisydcfiínata Saturno.
Quem mérito Sabath Hebrainomine quietis appel*
Unt. Quorfum hac f Vt inteÜigas > quemadmodum
ex certa herbarum uaporumq; compofitione confi fta
perartemytummedkom tum afironomícam refultot
communis quadam firmo uelut harmonid quaddmfi*
derum dotata muneribus: Sk ex tonis primo quidem
ddfiéüarum normam ekftkydeinde ad earundem con
gruitatem  inter fe compofitis communem quafi fór*
mamfieriyatque in eo cakfiem aliquamfuboriri uir*
tutem. Diffirilimum quidem efi tudicatuyquales po*
tifiimum toniy qualibus conueniant fieüisyquaks item
tonorum compofitionesyqualibus praápue fideribus
ofpeftibusq; confentiant%Sed partim diligentia no*
firo, partim diuina quadam forte non aliter id offe*
qui poffumus, quam Andromacbus in tberiaca com*
ponenda diutífimc fatigatus  cft,ac tándem pofi dk 
«o    MAR. F.  DE  VITA  COELITVS
     ligentiam, diurna forte cofequutus tberiaca uirtutem^
     Quod quidem contigijfe diuinitus Galenus v Auicen
     na confirmant. Imb uero totam medkinam exordium
     duatkinijs habuiffiytefiis efiiamblicbusatq;Apoüo
     nius Theanaus.Ideoq; VhabÜuatem medicina pra*
     ponunt.Tres uero potifiimü regulas ad boc ajferemus
     fi prius admonuerimus,ne putes nos in prafentiade
     fieüisadorandis loquiyfcd potius imitandkyV imita*
     tione captandk. Ñeque rurfum de donis agere credos,
     qua fieüa fint eleftione datura,fed infiuxupotius na*
     tur di. Adquemprofifto multiplicem v oceultü, itd
     nos exquifitisfiudemus modisaccomocUre,ficut quoti
     dieadmanififium SoUs lumen caloremq;falubriter ex
     ápkndünofipfos accomodamus.Aptare uerofeipfum
     dd oceultas dotes eius atq; mirificasyfoliusfapkntk efi
     officiÜ.Scd iam ad regulas cantüfideribus accomoda*
     turasperueniomus. Vrimaefi exquirere quos mfi ui*
     res,quós ue exfi effiftus fieÜa qualibet etfidus et ofpe
     ¿his habeantyquaaufirantyquafirantAtq; uerborü
     nofirorüfignificotionibus hac inferere: detefioriqua
     dufirunt,probore quafirÜt.Secüda,confiderare qua
     fieüa cuiloco máximeuel homini dominetur. Brinde
     obferuare qualibus comuniter ha regiones et perfona
     tonis utatur v cmtibusy ut ipfefimiks quofda uno cü
     fignificationibusmodb diftk adbibeos uerbis\quafi*
     deribus eifde ¡ludes exponere. 1ertU,fitm afpeftus'q; 
      COMPARANDA.  LIB.  III.      ttl
 flcüarü quotidianos animaduertere,ato¿fub hk expío
 rare,adquoles potifiimÜ firmones,cantiiSymotiiSyfaU
 tus,mores,dtlus inátdri bomines pleriq;fbkunt,ut ta
 lia quado tupro uiribus imiteris incantibus, calo cui
 dam fimili pUáturk,fimiléc[;fufcepturisinfiuxü. Me
 mentó uero eantü effe imitatoré omniü potentifiímü.
 Hic enim intentiones affiftionesq; onimi imitoturv
 uerbd,refirt quoq; gefius motuscj; corporis v dftus
 hominü dtq; mores.Tdmq; uebeméter omnid imitdtur
 V dgiuut ad eadem imitando uel agendaytum cantan
 tem,tum dudientes fubitó prouocet. Eddem quoq; uir*
 tute quando calefiU imitdtur,bine quidem fpiritüno
 ftrum ad cakfiem influxum,inde uero infiuxÜddft>i*
 ritummirificeprouocdt.Idmuero mdterid ipfdcocen
 tuspuriorefiddmodü, caloq;fimilior quammaterid
 medicina. Efi enim dér etiam hic quidem cakns fiue te
 pens,fipirans adhuc,v quodammodo uiuens,fias qui*
 bufdam articulk artubusq; compofitus,ficut animal:
 nec folum motumfirens,dffiftumq; prafirens,uerum
 etiam fignificatwm offirens quafi mentem, ut dnimd
 quoddam dérium, et rdtionale quoddmmodo dkipof*
fit.Concentus igitur ftiritufenfuq; plenus,fifirte tum
 fecundwm ciusfignificata,tumfecundum eius drtkulos
 atque formam ex artkulk refultantem, tum etiafecutt
 dum imaginationisaffiftum buícfiderirefpodeat,out
 ühnon minoré inde uirtutem quam qualibet alia cont 
m    MAR.  F.  DE VITA COELITVS
     pofitio traiját in cantantemyOtq;exbocinproximu
     duditoremyquoufq; cantus uigoremferuatfipiritumcfc  ■
     canentkypra fertim fi cdntor ipfe fit naturd phabeus*
     uéhementerq; hdbedt uitdlem cordis ¡piritum dtq; in*
     fuper animalem.Skut enim uirtus ac fpiritus natura*
     Vs ubipotentifiimus efi,moÜit ftatimyÜquefacitq; ali*
     menta durifiimoyOtq;ex aufierkmox dulcía reddity
     generat quoq; extra fe feminalk fpiritus produftione
     propoginé:Sk uitalisanimalisq; uirtus ubiefficacifii*
     mafuerityibi intenfifiimo quadamfuifpiritus per can*
     tumytwm conceptione agitationeq; m corpus propriví
     potenter agit,tum effufione mouet fubinde propin*
     quumyafficitq;cumfuum tum aUenumfidereo qudddm
     proprktate,quam tum exipfofuifirmaytum ex ekfta
     temporisopportunitateconcepit. Hac utique ratione
     orientales meridionaksq; multi (pracipue lndi)admi
     randamfiruntur in uerbis habere potentUm,utpote
     qui magna ex porte Solares funt: Vimq; non natura*
     km dkoyfed uitakm v animakm babet firmé omniü
     potentifiimam,vqukunq; inregionibus alijsmaxi*
     mefmtpbabei. Cantus autem hac  uirtute, oppor*
     tunitate,intétionecoceptus,firménibilaliudefiquam
     fpiritus alternuperpenesfpiritumtuum inte conce*
     ptusyfaclusq; Solark,vagens tum in te,tum in pro*
     ximum potefiaté Solarí. Si enim uopor v fpiritus
     quídam oliqudndoper radios ocubrum>uel aliter fa*
                                              ras 
      COMPARANDA.  LIB.  III.      xij
 tosermffitsfafcinareyinficerey oliterq;afficere proxi*
 mum potefiynudto magis id uakt fpiritus dbimogi*
 ndtione cordeq; fimul uberior profiuens vfiruen*
 tiorymotuq; UdlentioryUt non omnino mkumfitymor
 bos quofdom animi atque corporkficdufirripoffidli
 quandoyuelinfirriyprafertim quonUm ¡j?iritus eiu¡*
 modi Muficus proprie tangityOgitq; m¡j?iritum inter
 corpus animomq; mediumyVutrunqueajfiftionefud
 prorfus ajfickntem. Mirabilem uero in conátato cd*
 nenteq;¡firitu uim effe concedes,fiVythagorkis Vid
 tonickq; concefferk,calum effe fpiritum,motibus to*
 msq; fuis omnia difponentem. Memento uero totam
 procederé Muficam ab Apoüine. Atq; eatenus louem
 effe Muficumyquatenus efi cum Apoüine concors. Ve*
 nerem infuper v MercuriÜ Muficam ukinitate Apoi
 linis reportare.ítem adhos quatuordmtaxat attine*
 re concentus: tres uero reliquos uoccs quidem babe*
 rcynon cantus. Iam uero uoccs tardos,graues,raucas*
 queruloSySaturnotribuimus'.Morti uero contrarios,
 uelocesy ocutosq; V ofperosy er minaces; medios ue*
 ro Luna:concentus autem loui  quidem graues v in*
 tentosydukcsq; v cum confiontia latos. Co»ír¿ Ve*
 neri cum Ufemia v moÜitie uoluptuofos cantus ad*
feribimus. ínter hos uero medios Soli tribuimus v
Mercurio. Sima cum gratia fuauitateq;funt uenerom
biks, vfimplkes vmtenti,ApoUmd üuUcantur- 
   MAR.  F. DE VITA COELITVS
 Si una cum iucunditate remifiiores quodammodo funt,
 jlrenuitamen atque multíplicesyMercuriales exifiunt.
 Tu igitur borum quatuor unumquenq; cantibus tibi
 fuk conciliabkyprafertim fi competentes cantibusfo*
 nos adbibeasy adeó ut quÜ eorum more opportune ca
 tiendo vfonando clamaueris,refiponfuriprotinus ui*
 dedntur,uelinfidr Ecbo,uel ficut chorda quadam in
 cubara tremens, quoties uibratur altera, temperata
Jimiliter.Atque utuult Vlotinus v lamblichus ita na
 éuraliter id tibi continget é calo,quemadmodÜ uel ex
 rithard rcbodtusyfiue tremor,uel exoppofitopdriete
 fitEcho. Vrofifto quoties ex ¡requenti quoddm ufu,
 bdrmonia louiay uel Mercuridles,uel Venerea,faftat
 uidelicet hk regnatibus,ft>iritus tuus ad hoc ipfum at*
 tentifiimecanensyharmoniaq; confirmatus euodit lo*
 uiusyuel Mercurialkyuel Venereus.Intereo vhabeus
 tUddityfiquidem Vhabi ipfius Muficaducis uirtus m
 omni confondntid uiget. Atque uicifiim ex cdntu fo*
 noq;phabeo ipfepbabeuseuddés,uirtutem loukin*
 terim tibi uendicos et Veneris atq; Mercurij. Rurfusq-
 cxjfyritufic intus affióbfimiliter afficis animam atq;
 corpus. Memento uero orationem opte v opportune
 compofitam,v affi¿hfenfuq;pknam atq;uehemen
 temyfimilem cantibus uim habere. Quantam m oran*
 dopotentUm Damk er Vhilofiratus habere facer do*
 tes quofda indos narrent3refirre non expedit,nec etiX 
     COMPARANDA.  LIB. III.      ttf
quibus uerbk Apoüonium euocajfe mdnes Achittkaf*
firment. Non enim loquimur nuncdenuminibus ado*
rdndiSyfed de no-urali quadam potefiaté fermoms v
cantus dtque uerborü.EJfe uero phabeam medicóme^
in fono, v eo quidem certo potentUmyex eo patet»
quod qui inApulia tdfti Vhalangiofuntyfiupét omnes
femUnimesq; iacentydonec certum quififc fuumq;fonté
audUt.Tuncenim fdltotddfonum opte, fudatinde at*
que conualefát. Acfipofi onnos decemfimilem audiut
rkfonwm,fubitó concitatur adfaltwm. Sonü uero íütt
txindicijs effephabewm louUlemq; conifáo.

   Quomodofeptemmodas noscakfiibusdecora
     modare pofiimus.Et quibus Saturnus fit ma*
     leficus,quibus propitius.Quos lupiter ¿i Sa*
        turno defindot.Quomodo calwmagat
          infpiritum v corpus v anima»
              CAP.    XXII.
       QVonUm uero calum efi hormonied ratione co
       pofitum moueturq; harmonkeyvhdrmonidi
motibus dtque fonk effidt omnUymeritb per harmo*
niamfoUm nonfolü hominesyfed inferiora hac omnia
pro uiribus ad capiendo cakfiia praparantur. Uar*
moniam uero capacemfuperiorwmper feptem rerum
grodus infuperioribusdifiribuimus. Ver imagines ui*
delket (utputant) harmonice confiitutas; Ver medid
                                      P 
*»6    MARi  F.  DE  VITA  COELITVS
     nos fuá quodam confonantia temperatos: per uoporeé
     odoresq; fimili conánnitate confiftos: per cantus mu*
     fieos atq; fonos.Adquorumordinemuimq;refirrige*
     fiuscorporkfaltusq; v tripudia uolumus :pcr ima*
     ginotionis conceptus,motúsque concinnos :per conm
     grúas rationk difiurfiones: per tranquiÜas mentk co
     templationes. Skut enim corpus per harmoniam quo
     tidkjuam,id efi per fitum v habitwm vfiguram op
     portunelumini caloriq;Solis exponimus,ficvft>iri+
     tum oceultis fieüarum uiribus comparandk, per fuam
     quandamfimikm harmoniam,imaginibus,ut opinan
     tur,v certe medkinis,odoribus harmonice compofi*
     tis compardtdm. Et deniq; per fpiritum fuperis itapa
     rdtum (utfape Um diximus) dnimdm eifdem exponi*
     mus dtque corpus. Animdm inqudm,qudtenus affiófo
     dd fpiritum inclindtur v corpus. In dnimd uero nunc
     imdgindtionem,rdtioné,mentem p onimus .Votefi uti*
     que imdgindtio nofird uel propter qudlitdtem motüfe
     'fpiritus ¿id per ekftionem nofirdm,uel etiam utrinq;
     itd dijfyoniycomponiyconfirmdri Marti Solíuc,ut fit
     euefiigio propriuminfiuxusVbabei uelMartij fufee.
     ptdculum.  Similiter ratioyuel per imaginationcmfpi*
     ritumq; fimulyuclper deliberotioncmyuel utrinq;yfic
     ddlouem imitatione quadam comparare fe potefi,ut
     multo magis ob dignitatem propinquitatemq; fuam
     ipfalouem capiat v muñera louk7 quam imaginotio}^ 
     COMPARA NDA.  LIB.  III.       «17
 fiuefj?iritus:quemadmodum imaginatiojfcirituscj; ea*
 dem ratione multo magis calefiU capümuquom res
 er materia quouis inferiores.Mens deniq; contemplé
 trix,quatcnus feipfam non folum ab hisquafentimus9
 tterumetiam ab ek qua imagjnomur comuniter morí*
 busq; argvmentamur bumonis,feuocat,voffi¿hiyin*
 tentioneyuita, ad feparatafereuocatySaturno quod»
 modofeexponit.Uukfolipropitius efi Sdturnus. Si*
 cutemm Sol animalbus quidé noclurnis inimicus efiy
 diurnk autem efi amkus,ito Saturnus bominibusyuel  Sdturnus
 uulgarem palam uitam agentibus, uelfagkntibus qui  quibus a*
 dem uulgí confuetudinem. Vulgares tomé afficius no  micut»
 dimittentibus efi aduerfus. Vitdm nanq; comunem cotí
 cefit louiyfepdrdtdm uerofibi uendkduit dtq; diuina.
 Uentibus autembominum reucrohinc pro uiribus fe
 gregatk tanquam fibicognatk quodammodo efi ami*
 cus. Nam vfpiritibus fublimem habitantibus a'érem
 ipfe Saturnus (ut vUtonice loquar) efi pro loue,ficut
 íupiterhominibus comunem agentibus uita efi imuxnt
 pater.NuÜisuero Saturnus efiinfinfioryquamhomini
 bus contempUtiuam uitam fimuUntibus quidemynec
 agentibus.Uos enim nec Saturnus agnofát ut¡uos,nec
 lupiter ipfe Satumi temperies,adiuuat eos,qui comu*
 nes hominülegesmoresq;Vcommeráafugiunt.Ilac
 enimfibi lupiter ufurpauit (utaiunt) ligoto Saturno*
fcgregdtd Saturnus. Quaobrem Lunares üipopuli* 
      t28   MAR. F.  DE VITA COELITVS
           quos Sócrates m Vhadone defcribityeminentifiimam
           térra fuperfickm,v altiorem nubibus habitantes,ui
           uentesfobrij odmodum frugibusq; contenti,v ficre*
           tiorisfapientia ¡ludio religioniq; deditiySaturni filia
           tótem gufiantyuitamq; agunt ita proft>eram,tam Ion*
índiahabi* gauam,utno tam mortales bominesyqukmimmorta*
tatores Ion* ks damones babeotur: quos heroos multi nominont*
gauos effe. oureumq; gemís Saturnio quodam feculo regnoq; gau
           dcns. Quodfbrfan Afirologos Árabes uoluijfe puto*
           ubi aiunt ultra lineamaquinoftialé ad meridiem ejfe
           fubtilifiimos babitatores quofda damonas,qui nec ori
           ri uideantur ñeque mori,ibiq;potefiatem hdbere Sdtur
           numcaudamq; Draconk.Quodfané confirmare uide
           tur Albumafar m libro Sadar,dkens quofda India re
           giones Saturno fubieíhs effi, ibiq; homines ejfe ualde
           longauos,ac finio plurimum extremo decedere. Kd*
           tionemq; dfiigndtyquonUm Saturnus non ladat dome
           fikosyfed externos.Tu uero potefiatem Saturninene*
           gligos. Huncenim firunt Árabes*omnium potentifii*
           mum.PUnetos fané uires eorum fubire ad quosacce*
           duntomnes uero dd eum decedere potius quam uicif*
           fimyVlanetosq; coniunftosiüinoturo Ulitis agere.Efi
           enim ipfe inter Vlanetas orbk amplifiimi caput.Qui*
           libetfané Vlaneta fui orbis caput efi v corvoculus.
           Saturnk item fteÜis proximusefi innumcrkyprimoq;
           mobili quamfimilimusylongum agit circuitum. Efi al* 
     COMPARANDA.  LIB.  III.        **l
tifiimus vUnetarum: undefilicem eum uocantycuiitle
filiáterafipirauerit.Etquamuiseum tanquam acom*
muni uita hominum alienum pleruivj; máxime uerean
tur,placari tamenetiam comuniuitaputantyfiquan*
do plurima in afcendente potefiatem dignitatemq; ha
buerityaut lupiter eum fuus filkiterajJ3exerit,uelin
fukfimbus exceüenteracceperity olioquin infiuxus iU
lius importunefufieptus m materia prafertim crajfd
fit quafi uenenüyficut V owum putrefaftione uel adu*
fiionefit uenenofumyunde nafeuntur ueleuadunt im*
mundi quido,ignaui,trifies,inuidijamonibus immun
dkexpofiti,quorücdmeráumproculeffugito. Nam
Saturni uenenum alibi quidem fopitum Utet,ceuful*
phur afUmma remotum. In uiuentibus uero corpori*
bus fape fiagrat, ato¿ utfulpbur occenfwm non combu Saturnas
ritfolumjed uopore etiam noxio omnia árcüimpkt, ouofimilk.
atque infiátpropinquantes. Contra infiuxum eius ho
minibus comuniter peregrinum V quodomodo dijfo*
mmnos armotIupiter,tum naturali qualitate fua,tü
alimentis medkinkq; certe fuis,otq) (ut putant) etiam
imaginibus,tum etio moribus negoájsq; Vfiudijs^ at*
que rebus ad ipfumproprie pertinentibus. Noxúí ue*
ro infiuxum Saturni effugiunt,fubeuntq; propitium,
no folum qui dd louem confugiunt,fid etiam qui ad di*
uinam contempUtionemab ipfo Saturno figmfisatam
tota mentefe confirmt.Uoc enim pafto maUgnitatent 
     *jo   MAR.  F. DE VITA COELITVS
          fati deuitaripoffe chaldai V Aegyptij atq; Vlatoni*
          ciputant. Quum enim cakfiia nolint effe corpora ud)
          náyfid diuinitus animatayOtq; mfuper mentibiis reflz»
          dmnis,nimirum iüinc ad bomines non folum quamplti
          rimo ad corpus v fpiritumpertinentUyfed multa cti*
          bono quodammodo in animam redundantU profiáfii
          uoluntynon a corporibus m animoyfid ab animis. Md
          gk autem hac pluraq; eiufmodi a mentibusfuperiori*
          bus caloprofluere. ínter hac fi rationes omnes ofii*
 Mofes die gnare uoluerkyquibus adductus Mofes ociumfobbaá
Saturnina mandauitHebrakyforfanultrafublimioremfecrctio*^
gocium mí- remq; aüegoriam inuenies Saturni dkm,oftionibus ci
terdixit*   uihbus beüickq; ineptwm, contempUtionibus aptum,
          eoq; die diuinum contra difcrimina patroánium obfe*
          crandum.QuodquidéimpctraripoffeaduerfumMar
          tk v Saturni minos mbraham et Samuel, V plures
           Hebraorum AfirologUeleuotione mentk in deum uo*
           tkq; vfacrifiájs confitentur,praceptwm tUud Chai*
           daum co firmantes fálicetyfi mentemad pietatkopus
           drdentem erexeris, corpus quoque caducum feruabk.
           Confiderotu dignum efi Bud lamblkhi ,calefiio mun
           danaq; numina uires quafdam in fe fuperkres,nonnul
           las inferiores habere. Ver has quidem effiftibus nosfa
           talibus deuinárcper iüos autem uicifiim foluere nos a)
           fato,quafi clanes, ut inquit Orpbeus,adaperkndühd
           beant vckudendwm. Multo igitur magk diuinita*
                                                 mwfo 
    ^COMPARANDÁ.  LIB. III.       i$l
tnundofupcrior afatali necefiitate nos redimit. Expío
ratu quoq; dignifiimum efi Hebrakü iüud,m maftan*
dis animolibus rebusq; nofirisfacrifido difiipandis ma
la calitus immmentia, a nobk ad nofira defiefti. Sed
bac Vko nofiro explorando relinquimus. Benique
iibkunq; dicimus cakfiium ad nos donadefcendercm
teüige tum corporum cakfiium dotes m corpora no*
flrauenireperfipiritumnofirumriteparatumMmea*
dem, prius etiam per radios fuos infiuercinft>iritwm
naturaliter, uel quomodocu^ iüis expofitum: Tum
etUm onimorÜ cakfiium bono, partim in eundemft>i
ritum per radios profilire y atque bincinnoflrosani*
mos redundare: partim ab anintis eorum uel ob ange*
Us in ánimos bominÜiükexpofitoSyperuenke.Expo*
fitos inquam non tam naturali quodam pafto, quam
ekftkne arbitrij liberi uel afficlu. Sümatim uero qui
cunq; uotoyfiudioy uitOymoribuSy beneficentiam,aftio
nem,ordinem cakfiium imitantur,eosexifiimato tan
quamfupernis fimilioresyampliores iüinc dotes acá*
  pere: nomines autem artificio fe cakfiium difpofi
    tioni difiimiks atque difcordes, v dam ejfe
         miferos,v denique palam infili*
                 cescuadere.
P  4 
    *U   «AR< F. DE VITA COELITVS
           Vt profiere uiuasdgas^ymprimiscognofce
             ingenium, fidus,Gcnium tuum,vlocwm
              eifdemcouenkntemy bkhabitd,pro*
                 fcfiionemfequere naturalem.
                    CAP.   XXIII.
              QVicunq;fana mentkfuiq; compos nafdtur,efi
              a calo ad honefium aliquod opus v uita ge*
         ñus ndturdliter infiitutus. Quifqu'is igitur calü optdt
         habere propitium,hoc opus,hoc genus mprimkdg*
         gredUtur,hoc fedulb profiquatur. Caltmenimfius
         fauet inceptis .Ad hoc ipfum uero pra cateris es natu*
         rafaftus,quod primum a tenerk <mnkdgk,loquerk,
         fngk,optos,fomnias,imitark,quod tenias fiequentius
         quod facilius peragk, quo fummopere profick, quo
         pra caterk deleftnrk,quod relinqtas inuitus:  Hoc efi
         fanc ad quod te calum reftorq; cali genuit. Edtenus
         igitur tukfauebit inceptkyVdfyirdbituitayqudtenus
 vUtonis gcniíork ipfius mfpiád profequerkyprafertimfiue*
fententid* wmfc VUtonicwm iÜud(m quo tota confentk antiqui
         tas) unkuiq; nofcenti effedamonemquendam uita at
         ftodem ipfofuofidere deflinatü.QuiVddhoc ipfum
         offiáum ddimiet,cuindfcentem cakfiia  deputarunt.
         Qukunq; igitur perargumentdyqua modo diximus
         fuumingenium perfirutdtus,itd natur die fuum opus
         inucnkt,inuenerit fimul fuum fidus vdamoné. Quo
         tum exordk jfequenidget proftereiUWtífcfiliáteri
                                            olioquin 
     COMPARANDA.  LIB. III.      155
glioquin vfartunam experietur aduerfam,vcalwm
fentiet inimkum. Dúo igitur funt pra cateris bominü
infartunatorum genera. Alterwm corü qui mhl pro*
fefii nibil agunt. Alterwm eorum qui profifiwnem in*
genio dliendmfubeunt,Genioq; contraria. lÜi quidem
ignauia torpent,interim ad aftiones incitóte calo fim
per agente.Hidum aUenaopatronk cakfiibus ogüt,
frufirdlabordntfupernk defiituti pdtronk. Vrimwm
quidem antiquo prouerbio confirmatur,Dei odiuuat
faáentes,ignauk autem mfinfifunt.Secundumprouer
bio fimili: Nibil agos inuitd Minerua. Ob honc orbi* I¿ *fi* refid
trorrationemlouem'mVythagorickcarmimbusobfe gante inga
crariyUt uel ipfe tot malk kuet genus humanü,uelfal nio, repu* .
tem quo duce damone utamur,ofiendat.Vroinde ope* guante natu
rapretiwmfuerit fadogarc,ad quam potifiímü regio* ra,ealo no
nem habitando v excolendam te tuü fidus dfmoncfr propitio.
tuus ab initio defignauerit: ibi enim mogk  ajj^irdnt. Bmc Sene*
Ea uero efi m qudmprimÜprofiftus fpiritus tuus quo cd dixit,mo,
dammodo recredturyubifenfus uegetiorpermdnet,ubi k remonde
corpork habitudo ualidior, ubi mogk pkriq; fauent, re coaftd in
ubi uotdfuccedunt.Hac igitur experire: honc regio* genU.
nem elige: hdnc cok filiáter.Hinc uidelicet cufceffu*
rus mfilix,nifivrediturus vadfimiliapergas. Sed
mtereofiequentibus fa hacregione motibus te exerce,
gyrosq; quofdam calefiiü inflar agito. Motu enim cir
(uituefc eiufmodi gemtusfimüibus coferuabere. Qtton 
      *J4   MAR. F. DE VITA  COELITVt
           tumprateredddbdbitdtionempertinetutiliterrccor*
           ddbere-.ficut dlimentd uita neceffdrid rus quidem urbi
           fuppeditat,urbs uero confumit,fic v ipfom uitam ru*
           fikdtione fiequenti,ubi tadium te minime caperitpla
           rimum dugeriyfed urbano cum otio tum negotio conté
           ri.Quantum uero dd hdbitdtionem fimul vprofifiio
           nemfpeft&t, iüud orkntdlium Afirologorü minime co
           temnendumyuidelket mutdtione nominkyprofifiionis*
           hdbitus,uicius,loá,caleflem infiuxü nobis tum m me
           litis,tum indeterius permutari. "Damones quoque uel
           comutdriyuel dd eofdem aliter hk v dlibi nos habere
 D«o homi  Vlatoniá iudkabunt.Damonemuero uniufcuiufq; cu*
num damo fiodem Afirobgi cum Vlatonkk geminwm effe poffe
     nes. confentiunt, dlterumquidem genitura propriumydlte
           rumueroprofifiionk.Etquotiesprofifiio cum naturd
          confentity eundemutriufii; damonemyuel certe fimili*
          mum nobk adeffe,ukamq; inde nofiram magkfecum
          fireconcordemdtq; tranquiüam: Sin autem profifiió
          difikkt ab ingenio,damonem acquifitÜ arte,effe a ge*
          nio naturali difcordem,uitamq; loboriofam dtq^folid
          tain.Qualk autem unkuiqj damon ab ipfo generotio*
          He prafitcupiétibus inuenire,Vorphyrius regula in*
          wfiigatex VUneta domino genitura. luliusfirmicus
          VUnetom genitura dominum effe inquit, uel eum qui
          plures iük habeat dignitates,uel exfirmiori fententU
          fotius ewmcum domkiliümxpctiturafit Lunopofi 
     COMPARANDA. LIB.  III.       *J$
fignüyquodhominenáfcente Um tenet,fed damonem
non eddem reguUputdt inuefiigdndu. Verü ex CbdU
daorwm opinione a Solé potius dut Luna. A Solequi*
dem dd Lundm in ndtiuitdte diurna,a Luna uiáfiim ad
Sokm in natiuitatc nodurnoiVt computato mter hac
interuaÜo,aqualejjjoáüpcragdS ab afcendentis gra*
du defcendens,v m quem terminü defink animaduer
tas.Cuius enim fieüa efi Ule terminus,eiufdem effe da*
monem arbitrantur. Summdtim u:ro o domino genitt
ra fimul atq; damone,tenoré uitafbrtunamq; perpen
derefoknt.Fortuno adiunxi quonUm nomÜipartan
fortuna,eadem firmé coputant ratione. Optabant ue*
teres fuum adfe damonem ab aliquo cali car diñe ¿e*
fcendiffcab oriente uidelicet uel occidente uel medio
utrinq; calo, aut faltem ab undécima uel quinto pía*
ga.Vndeáma quidem medio fupra caput nofirum ca
lofuccediuac bonus damon cognominatur,v dfcen*  fortunóte,
dentem db oriente grddü dfpiát cxfextili.Quintd ue* borofcopi
ro calo dntipodum medio fucceditydppéÜdtur'q; bono domus.
fortunAyVdfcendcntemgrddumcontuetur ex trino.
Optdbdnt tertio  loco damonem,fi modo a cadentipla
ga ueneritfaltem,uel a nona ueniffiyuel a tertio. No*
na enim appeüotur Deus,tertiauero dea.Et iüaafien
dentem gradum ex trino y hac ofpkit exfixtili. Cd*
dentes uero duodecimdm dtque fixtam exborrebdnU
lÜam [anc malum damonem&mc maUm firtunam 
tjtf    MAR. F.  DE  VITA  COELITVS
     cognominantes. Nos dutem optdrepratcritdfuperus
     cuum drbitrdti,monemus edfdem pUgas quos iÜipro
     damombus fbrtunkq; optobant,obferuaripro Vlane*
     tis vficüis ad opus effich ndum accomodandk,ut uel
     fint m angulkydut in duabus quos diximus fuccedenti*
     buSyaut faltem in duabus duntaxatcadétibus,quos an
     \ea nominouimus. Neq; enim ab re Sokm nona gaude
     re dicuntyLuna tertUyloucm undeámayVenerem ue*
     to quinta. Ha nanq; gradum cofi>iáunt afcendentem.
     íedredeamusadinfiitutum. Siue igitur ab iüa,quain
     fuperioribus narrobom,experientia diligentUq;, fiue
     db bocarte qua modo recenfui,primü inuefiigemus na
     tura damonkq; infiinc%m,infDrtunatwm effe cenfibi*
     musyquioffiáum nuÜumprofiteturhonefiÜ. Namv
     duccm profifiionkreucra nonbdbet,qui opushone*
    fiumnondggreditur,vducem naturdlem  uixuüum
     bdbet: QuonUm fieüarüdamonumq; fiue angeloru
     ducum diuinitus dd cufiodUm difyofitorÜ offiáum efi
     dgere femperyV exceüenter v Utifiíme.Infortundtü
     infuper eum,utfuprd diximusyquiprofifiione natura
     contrdrid,diuerfum a Genio fubit damonem.Memen*
     to uero pro dignitateprofifiionü digniores gradatim
     dccipi damones,feu mauk angelas,atq; in gubernatio
     ne publica etiam digniores. Vojfe uero drtem uitaq; te
     norem dccipi Genio v ingenio non contrdrium,neq¡
     Iwgcdiuerfwm&idmfi di exceüentiora procefferk.
                                       liemcnto 
     COMPARANDA.  LIB.  Ilf.        157
íílemento rurfus familiaritatem eorü inireyquibus grd
tia cakfies offaót.Quod ex bonis animi,corporis,for
tuna perpendes.Skut enim odor ex mufioyfic ex bo*
no boni nonnihil exhalat in proximumyac fape per*
feuerat infafum. Mirificits autem fbret catus triumfi*
liáumuel duorum interfe mirabiliter redundantiwm.
Memento deniq; effrenatos v impudentes vmali*
gnos ac infelices proculfugcre.Hinanq; malorüpleni
damonum uel radiorum,malefiáfunt, v tanquam le
profipefiikntesq; non folum tddunocentyfedpropin
quitdte etiam v ofpeciu. Sané propinquitas ipfa cor»  Cotagiofa
porum animatorü putatur effecontaéhsypropteref* inféucitMm
fkdcem udporum exhalationem fimo calareyfipiri* prop{nqyd
tUydffióh mdndntem. Mdxime uero pefiikns erit fid* tjW ea
gitioforwmfamilUritxs dtque crudeliumyfi uerum fue*
ritypofi uegetalem uitam menfe louis,id efi fecundo no
bk infufamjeinceps menfe Martkyid efi tertio fenfua
lemanimaminfundiperturbationibus mancipata. Sic
enim qui perturbationefirunturyMartkpkniMartid
licontagionepropinquos inficiunt. Contrariauero ra
tione confuetudo fiequens contiguumq; comeráum cu
félkibus exceüentibusq;, ut diximus,prodejfe mirifice
confuetut .Apoüoniü Theanaumfirunt Epbefi deprt
bendiifefenem,fub cuius figurolateret damon,quifo
Idprafentia totaciuitdtépefie cotominabat. Quantii
uero Sócrates multisprafintia falo profuerittXmo*
pbonvpl^tefiantur* 
•58   MAR.  T.  DE  VITA  COELITVS
         Quarationeliterati coytofcant ingenvm
          fuumyfequanturq; uiftum fpiritui confien*
          taneum.    CAP.   XXIIII.
           QVoniam uero Ikerarumfiudiofis loquorjrecor
           dari unumquenq; uolo literorü amorecaptum
     mpri.msfeeffe Mercurialemypratereo Solaran qua
     tenus ipfe Mercurius efi Solark.Atq; haccdmunis his
     ómnibus efi conditio . Vroprie ueroprater noturam
     Mercuriakm quifquk eloquij gratU,kpore,dignita*
     te,uenufiatepoüet,Apoüinem mfiagnofcat V Vene
     rem.Quiod Uges uel naturalem comunemq;philofo*
     phiom efipropenfior,non ignoret louem fe habere pd
     tronü. Sed qui ad fecretifiíma quaq; curio fus perfcrit
     tanda peni tus infiigotur,fcUtfcnon MercurUlemfo*
     lumeffe,fed Saturniü.Sub cuius etiam principatu funt
     omnes m quouisfiudioufq; adfinemfeduli,prafertiM
     tnrebus alijs negligentes. tieniq^fi uerü efi quod no*
     mili tam Vbyfiá quam Afironomi tradunt animam
     inteüeék pradüam in conceptum humanü menfe So*
     Us,id efi quarto defenderé ,qui plurimummteüecTií
     uiuuntyV ab initiofuntpraápue v quotidie SoUres
     euadunt.VLorum itaq;VUnetarwmfauorhkhomini*
     bus aufpkandus erit. Sub eorum jjjiracufo medicina
     confUnda .In eorum regionibus habitandwm.Verum
     ddApoüinem Mufarumduccm inprimk uos o litera*
     ti Mufarü cultores aduoco. Qukunq; igitur inter uos 
    XOMPARANDA. LIB.   III.    -.    x%*
Üileftifiimi in Mufitrum amorc fidtres y mgenio multo
mdgis langiusq; quam corpore uolent,v¡ profifto fá*
tint'mgenituraquondo fuáVhabemquidem materia,
¡uppeditoffe perpaucamy pbabeÜ uero fpiritum infu
dijfe quamplurimüylrno v quotidie humores dlimen*
too); in corpore in fpiritum mdximd quddam ex parte
refoluere.Vnufquifq; igitur uefirü totus efi firmé fpi*
ritus.Spiritalk inquam homo\quidoyterreno boc cor*
pufculoperfonatusyfpiritüantealios perpetuo quoda
UborefatigoSyUtipfipra caterk fitafiidue fpiritus re
creandusy v in fineclutepraterea in qua comuniter
euodit crafiior,adfubtilitatemproprUm reuocandus.
Scitkprofifto crafiü corpus crafiis ekmentis quatuor
dti.Scitote igiturfpiritak corpus fuis quibufda tenui*
bus ekmentis quatuor enutriri.Kuk enim uinÜ efi pro  Spiritus
térra: odor ipfe uini uicem gerit dqua: cdntus rurfum alimenta*
vfonus dgit aérem: lumen aüt prafirt igneü ciernen
tum. His ergo quatuor praápue fpiritus alitur,uino
inqua, eiusq; odore v cantu,fimüker atq; lumine. Sed
nefcio quomodo ab Apoüine primü exorfi inádimus,
mox in Bacchwm.Et mérito quidem a lumineperueni
mus in calorcm,ab ambrofia in neftnr,a ueritatis in*
tuitu in ardentem ueritatis amorem.Yrdtrcs certe funt
indiuiduiq; comités Vhabus dtque Bdcchus. Iüe qui*
dem dúo potifiimum uobk dffirtylumen uidelicet atq¡
tyra.Hicitem praápue dHQjMnüodoréq^uiniadfpi^ 
*40    MAR.  F.  DE  VITA COELITVS
      ritum recreandum,quorü ufu quotidianofciritus ipfe
      tandemphabeus euodit etliber. Quamobrem ita uos
      ad exápiendum Solk lumen quotidie comparate,ut
      quatenus deuitata dejliHotione quadam v exiccatio*
      ne fieri potefi frequentifiime fub luce uiuatk faltem m
      confpec% lucis, tum eminus,tum cominus,tum  tefti
      tum dpertidd ufum ubiq; uefirum\ uitdlem Solk poten
      tUm temperdntes,dtq; igne referentes m nofte Sokm,
      cubara cantusq; mterím non obUti. Spirdte uero fem
      per v uigjlontes v dormkntes derem uiuwn, derem
      luce uiuentem.Similiterbdbere uos oportetddmerunt
      Bdcchi donum Apoüink beneficio procredtü. Eddem
      igitur proportione qua lumen,acápiteuinü. Abunde
      quidem quatenus nec defiñatio nec  exiccatio,quakm
      dixi,ebrktas'ue contingat. Atque praterfubfiantiani
      uini quotidie bk accepto,odorem eius frequentius bou
      rite,partim quidem os,ubi jfyiritus fiierit recreondui
      coÜuentes mero,partimUuontes  eodé monuSypartim
      naribus v temporibus admouentes. Satk iamfiatrei
      coüoquutifumuSyfatisq; combibimus. Ergo Vakte,
         De Afironomico diligentia in liberis procrean
           dis. In praporandis epulis.in adifiájs vhd
           bitatione atq; uefiibus, v quantü curare toa
           lialiceat.     CAP. XXV.
          SEdiuuatetiamparumperaüoquifiuerü religio*
          nk antifiitem,T>k age quid nam in Afirorum ufu
                                            damnat 
    COMPARANDA.   LIB. III.       *4«
damnos antifiest Qukquid mquies arbitrio nofiro de*
trahit,qukquid unius dki cultui derogat. Eadem ego
tecumno damnofolum,fedetUm ualde detefior. Exea
crark quinetiam fckyOtq; ego infuperperborrefco no
nuüos,qui quum Beum exorotumuoluntyad louem m
medio calo uafium iüud draconk caput fubeuntéytam
miferi quomfiulti confugiunt,ab ipfo uidelicet draco*
ne,qui quondam é calo corruit,tertiom fieüorü por*
temfecum trabcns deniq; deuordndi.Verum concedes
ne contra ftibus,matrimonijs,coüoquijs,itineribus,fi*i
miUbusq; operibusperdgendk boros opportunos ek*
gere t Non faák te hk affenfurum uideo, nefcio quid
arbitrio metuenté. Ego igitur, vfi theologus Ule Ma
gnus Álbertus ifid dabit,v roño quadam¡brte difo*
bit,per ekftionem ipfam ddarbitriü pertinentem,cot
lefiíaita prudentia nofira ufui fubijd,quemadmodu
berba medkofubminifiranUtibi tdmenpotius inpra*
fentU creddm: Et quam tu diffiále nunc eapermittis»
tam faále ipfe dimitía.Obferuatioes uero Luna ideoíf;
aliar umfieüarüad morbos curandos,v iddrco ddrt
medid pr aparando Um diu (ut arbitror) permifijH*
 Conce'¡fum quoq; abs te,Vinfuper approbatumyCrt
fcente LUnayeademq; dut% Umineynec dliunde infir*
 tunotd feminibus agros fJ3orgere,uites oleoso); ferere*.
 Cur non igitur ddplantandwm(ut cynke loquar) boa
mmcm3utamurbeneficio Luna- loukq; v Pfo*K.'N« 
   MAR. F.  DE  VITA  COELITVS
Veneris quidem ad hac offirio femper utimur: Sed re
ftiusmododixiffem,femperutuntur. Nam ipfa mihi
Venus efi Diana. Quid item de uitxu dkenutst Non*
ne licebit vproderit fub filia fidere, tum autumno
uinum, tum indkspanem epulásque conficere i Acfi
nequeamus m his praparandis afjpectusfiderumex*
peftwcexpedkt faltem ofendentes acápercueloli*
ter angulares ySokmylouemyVeneremyatq; Luna.Sic
en'm omnia quibus utimur filiáter affifta calitusyfili
dter nos afficknt. Haftenus te uideo abfife controuer*
fio conceffurumynifi forte dicas, ita uitam nofiram ni*
bilfire aliud quam perpetuo feruitutem. Ad hac ego
fubifciam,jrujhra mortaks cumuUndkpecunijs vho
noribus feruiturosyquibusfuiü perpetuo manápatiyni
fi interim diligentU pbyfico dies uitafibi plures accu*
mulent.Aut igitur foli Deo feruiantyquod quidé efi po
tifiimum:autfi cuipratereaferuiturifuntyuita tum ui
lida tum longa potius quam pecun'ijs honoribusq; ua
nis indulgeant. Cocordes ergofumus. Sed nunquid uel
domos fundabunt temeréyuel infaufios habitabuntt
Vbi contagio fa quadam calamitas adificij firmé fie
mfiát habitantemyut uenenofus pefiilentia uopor etia
ad bknniwm inpariete feruatus. Qualk etiam ex epi
demiaUtens m uefie,diu pofiea utentem mfiát incau*
tum atque perdit. At poflquom hic m uefiium incidí*
mus mentionéyp robibebís ne,piep dterjn uefie confi
                                     ficicndd 
     £OMPARANDA.  LIB. III.       *4?
tienda,uel primum induendaf^iracuhm Venerk di*
ligenter aucupari, quo quafi Venéreo faftd uefik, fi*
militer profperd quadam corpus vfpiritvmaffiáat
qudlitdtefNonne Medid uetdnt uulpium peües,dgni*
Has probant f No aliter forte fidus mdies quafi ñafien
tes uefles affiát,quomfimel ab initio notos. Vefies qui
dem v catero artisopera certom a fidere qualitatem]
dcáperCyThomas Aquinas m libro de foto cofirntat.
Tu igitur affirmabis.Infiftos uero uejles ut'entem infi*
cere,etiam tefiis efifcabks atq; kpra.Deniq;fi popu*
ti uitaconfuhs (utopinor) ifia permutes. Atque ego
permifiwne tua confuUm ob femando. Sin autem áufa
modi moribunda uita curam non improbas quidem*
fednegligendom moncs,ego quidemnegligo, meUoris
uita fiduáa fretus>caterkq; fimiliterconfulo farien*
ium.Vale.
     Quomodo per inferiora fuperioribus expo
      fita deducanturfuperiora: Et per mundd
      nos materias mundana potifiimum dona»
            CAP.     XXVI.
     SEd ne longius digfediamur ab eo,quod interprt
     tantes Vlotinum infiituimus ab initio,breuiteritd
 coÜige.Mundus ob ipfo bono(ut Vldto una, cü Timao
Vythagorico docet) quooptimus effici poterat,efi effa
éks. Efi igitur nonfolü corporeus ,fed uita infuper et
inteUigétiaparticeps. Quoobremprater corpus hoc 
     t44   MAR. F. DE VITA  COELITVS
           mundi fenfibus familiariter manififium latet in eofpU
           ritus corpus quoddam,excedens caduá fenfus capad*
           taté.Infi>iritu uiget animd,m dnimd fidget inteÜigen*.
           tid. Atque ficut fub Luna nec mifieturdercum terrd»
           nifi per dquammec ignk cum dqudynifiper derem:fie
           m uniuerfo efid quaddm,fiue ¡ornes dddnimdm corpo
           ri copuUndom efi iüe ipfe quem fpiritwmdppcüdmus*
Anima fbi*  Anitn4 2"°$ $ms í""** $ ***jp*"'** corporeq; mun
ritus romes  di,ddinteüigentidmdiuinitus confequendam,quemo<i
           modum fummd quaddm in lignoficcitos dd penetrd*
           turwm oleum efipdrdtd.Oleum huic knbibitumpdbu*.
           Iwm ejlddignem,ddcdlorcdko próxima. Cdloripfe
           lumink efi uebiculumydcfi lignum hoc eiufinodifit,ut
           igneprafente fulgedt,non uratur,quolU qudndoq; ui
           dimus.Um hoc exemplo uidebimusjttrum uel homo»
           uel dliudquidddfub Luna certk quibufddmprapard*
           mentk,partim quidem naturalibus,partim arte qua*
          fitk,uitalia atq; etiam forte intéüeftuoUd quaddm bo»
          ndopportunequodammodo defuper dccipere pofiit.
          Verum quod hic dd reUgionemfijcftAt difeutiemus dli
          biyubiVktinus'mmediübacddducet. Quod uero di
          naturales fipeftat mfiuxus,qudkfcun<^fint defuper ue
          nientes,fcito eos in nobk mdterqsq; nofiris itd demum
          per drtem compdrdripoffe,qudndo fomenta nobk no
          ftrkq; dd iüos natura fubge¡ferit,calumq; ad eofdem
          opportunius confeirauerk. NÓnne m ipfofxtu notu*
                                              rafatus 
     COMPARANDA.  LIB. III.       ttf
rafcetus ipfius artifixyquücerto quodam pdfto cor*
pufculum dfficeritfigurdueritq; hoc ipfo ftdtimpra*
pdrdmento yuelutefid quadam fpiritü ab uniuerfode*
duátt Verq¡ hunc uelut famitemyuitdm hdunt dtq; dni
mam f Ac deniq; per certam anima fpeáem difipofitio
nemq; corpus itd uiuens dignüefi prafentU mentís tan
dem donata diuinitus. Vbiq¡ igitur natura maga efi,
ut inquit V lotinus dtq) Synefius yuidelket certd quada
pabulis ubiq; certkinefconSynon aliter quam centro
térra grama trahenSyLunaconcauo leuUycalorefo*
lidyhumore rddicesycaterdfy fimiliter. Quo quidem
attraftufe cum ipfo deuinári mundwm tefiantur fitpi*
entes Jídiydicentes mundwm effe animal pafiim mofen Mudas dni
lumfimuUttyfamindmymutuocL; membrorü fuorum mala-v^i*
amorc ubiq; coirefiewm dtq; itd confiare: uinculü ue* yúyop.
ro membrorü ineffe perinjitdm fibimentem,qua to*
tdm infufa per artus dgitdt mokm,v magno fe cor*
poremifcet.UincOrpbeus naturam ipfam mundilo*
uemc^mundanum morem dppeÜdt vfixmindm.vfq;
adeb mutuipdrtiumfudrum coniugij ubiq; mundus efi
auidus. Effe uero mdfculinum fexumfaminino ubiq;
comixtum,decUrat Mine quidem ordo fignorum,ubi
pracedens perpetuo deinceps ordine mafiulinum efi,
fubfequens famininü: hinc uero arbores atq; herba,
qua etiam ficut animalid utrunq;fexum habent.Mitto
quodignk ad aérem,dqu ad terram mafculi uicem
                                  0.5 
»46*    MAR.  F¿ DE VITA COELITVS
     tenet ad familia,ut non mirüfit membro interfe mun
     dono v omnes eius artículos mutuum coniugium con*
     cupifcere. Quod vVlaneta conáliantypartim quide
     mares ypartim uero famina. Vraápueuero Mercu*
     rius mdfculus dtq;famind,Hermdphroditipdter. Qcf
     fané dnimdduertens dgriculturdyprapdrdtdgrüfemi
     naq; dd cakfiia donayV'mfitionibus quibufdo uitam
     planta propagat,v ddfpeáemdlterdm mclioremcfr
     perducit.Similia quado effidt etmedkuSyphyficuSyCt
     chirurgtcus incorpore nofiro y tu dd nofira ftuenda,
     tüad uniuerfi natura uberiuscopardndd. ídem quoq;
     Vhikfophus naturaliu rerüafirorwmq;perkusyquem
     proprie MdZUdppeüdrefolemuStcertk quibufdo Ule*
     cebrk cakfiia terrenk opportune quide,nec dliter in*
     ferensquam infitionk ¡ludiofus ogricoU ueteri recenté
     fiipitifurculü.Quodet Vtokmaus ualde probdt,df*
     firmdns eiufmodifapkntem,fieafiroru opus ddiuuore
     poffe,quemddmodü agrícola térra uirtutem. Subijck
     Mdgus terrenocakfiibusyimb infiriordpdfiim fupe*
     rioribusyUtproprios ubiq; faminas fuk maribus fa*
     cundandos,uttfirrÜMagneti trahendÜ,ut camphora
     aerifiruentifugendam,ut cryflaüü Solí iüuminadum,
     utfulpbur vfublimem liquorem dcccndendumfiam*
     ma,ut oui te fid uacuo v impkto rore Soli cleuanda»
     imó ut ouü ipfum gaüinafauendÜ. Vratered ficut no*
     nuüifmntes ou4,etiajineammalibus uita iüis ex uni*. 
     COMPARANDA.  LIB.  III. '    »47
'nerfo conálUntyV fape materias quafido, opportune
parates abfq; ouk manififiisífcfcminibus animalid pro
creantyUt ex ocymofcorpionéydpes ex boueyexfdluid
ducm merula fimikm: uita uidelicet a mÜdo moteriji
aertis opportunkq; temporibus adhibentes.Sk v Me
fopkns ubi cognouit qua materia, fiue quaks partim
mcboatanoturaypartim artepcrfifta,etfifj?arfiefue
rint cogregata,quakm calitus infiuxüfufápere pofa
fintybas eo regíate potifiímü coÜigkypraparatyadbi
betyfibiq; per eos cakfiia uedkat.Vbküq) enim mote
na quado fie fupcrk expofita efi, ficut Reculare uitric
mdtui tuoypories'q; oppofitw¡uoá,fubitbfupernepa*
tkur ab agéte uidelicet potentifiimoyOpotefiate uitacfr
mrabili ubiq;prafenteyuirtutéq} pofiíone reportat*
non aliter quam vflpeculü imoginem reprefentotex
mltUyV ex uoceparies Echo. Hk firmé exéplis ipfe
Vlotinus utitur,ubi Mercuruí imitatus,ait ueteres fa*
cerdotes fiue Magos mfidtukfdcrfiájscfcfenfibilibiK
diuinüdliquidvmirdndüfufáperefolitos. Vultdute
una cüTrifmegifioper materUlio hacno proprie fu*
fcipi numina penitus a materia figregatayfid mudan*
tantüyutab mitio dixiyV Synefius approbat.Munda
na inqua,id efi uita quandóyuel uitale aliqdex anima
mundi vfpharorü animk atq;fieüarü,ueletió motu
quendovuitalé quafi prafintioex damonibusyimo
hüerdüipfosda^mjjnaAeiufm^dUieffematerijsMercM 
148    MAR.  P.  DE VITA COELITVS
     rius ipfe,quem Vlotinus fequituryinquitydamonos. aé*
     rios no cakfies,nedum fublimiorcsyfiatuasq; Mercu*
     rius ipfe coponit ex berbk,arboribus,Upidibusyaro*
     matisynaturalem uim diuinitatis (ut ipfe dit) infe ha*
     bentibus:Adiügit cantus cakftibusfimiks,quibus ait
     eos deUft&riyfiatukq;fic ddeffediutiusyetprodejfe bo
     minibus uel obeffe.Additfdpictes quondo Aegyptioti
     quivfacerdoteserant,quum nonpoffent ratiombus
     perfuddere populo effidéos>idefi fpiritus dliquos fu*
     per bommesyexcogitdffe nugicum hoc iÜiáü,quo da
     monas düidentes in fatuas effe numina declorarent.
     Sedldmblkhus damnat Áegyptios,quod damonas no
     folum utgradus quofda ddfuperiores déos inuefiigan*
     dosdccepermt,fedplurimumddorduerint. Chdldaos
     uero damonibus non  occupdtos Aegyptifi dnteponit.
     Chdldaos inqudm reUgionk antifiitcs: nam Afirolo*
     gos tdm Chaldaoru quam Aegyptiorü quodammodo
     tentauiffi damonas per harmonio cakfiem m fatuos
     fftiles troherefufipicamur. Quod fignificdre mdetur
     Afirologus Samuel Hebraus,dutoritdte Dduidk Bil
     afirologi fietus,dnttquos uidelicetfiftores imaginÜjc
     ciffe fatuas futura pronunáantes. Harmonía uero ca
     Ufiiwmhkaccomodatamejfétradit,metaÜumfimderc
     ad bominispulcbri fbrmam,die Mercurij boro tertid
     fcilicet Saturni,quando Mercurius Sdturnü m Aqud*
     fio(ubit»mmndcaüpUga uaticmü defignate,afeen 
     COMPARANDA.  LIB. III.        x4;
thtq; Geminorüfidusfignificans prophetas (utaiunt)
Mars a Solé comburitur,nec Mercuriwm intuetur. Sol
tomen afj?iátcoiunftionk lüius locum. Venus intered
aliquem obtinet angulum,ocádentalisefivpotens.
tuna ex trígono gradum ofpkit afcendentem, fimili*
terq; Saturnus. Hac iüi. Ego autem primo quidem ex
beati Thoma fententid puto,fi modofiatuas loquentes
efficerint,nonfimplicem ipfumfieÜarum infiuxum ibi
formduiffi ucrbo,fed damonas. Deinde fi fortecotige
rk eos m áufinodifiatuas ingredi,non arbitror bos ibi
per cakfiem infiuxum faiffe deuinftosyfid fpontepo*
tiusfukcultoribusobfequutos deniq; decepturos. Na
V natura fuperíor ab infiriore conálíatur quidem ali
qudndoyfedcohiberinequk. Etdifpofitio flafiderum
paulo ante defcripta,cocurrereforte no potefi.Quo*
vis dutem damones dfironomkd ratione fiatuis no m*
duddturytdmen ubi per cultum cis exhibitwm prafen
tes extiterintyVorpbyrius dit eos regulis dfironomicis
ordeuld reddidiffiydtque ideofiequenterdmbigud,V
mérito yquonidin lamblkhus probdt propbetidm ue*
rom dtque certdm,nec malis damonibus couenircnec
bumank artibus uel mturdyfedfpirdtione diuind pur*
gdtk mentibus prouenire. Sed dd Mercurium,imb dd
Tlotinü Um reuertamur.Mercurius fdeerdotes ditdc*
ccpiffe uirtutem a mundi natura conuenientem,camq;
mifcuiffe.Sequutus hunc Vlotinus,putat totum id anU
                                   CU 
      t5o  DE VITA COEL^  COMP.  LIB.  III.
           mo mundi concilUntefaák confia poffe, quatenus iüé
           noturalium rerü firmas per feminaks quofda rationes
dudrati*  fibidiuinitusmfitosgeneratatq;mouet.Quasquidem
one natura  rationes appeUat etiam BeoSyquoniam ab idekfupre*
fuperíor no  ma mentís nunquam defiinwntur. Itaq; per rationes
bkconálU  eiufmodi anímam mundi faák fe applicarematerijs,
ripojfit.    quos fbrmauit ab initio per eofdemyquando magus uel
           focerdos opportunk temporibus adhibuerit firmas re
           rum rite coüeftosyqua rationem honc aut ÍÜÓ proprk
          fteftanty ficut Magnes firrumyReubarbarum chok*
           ram,Crocus cor,Eupatorium Spodiwmq;iecurySpi*
           cd Mufcttscfc cerebrü. Fieri uero poffe qudndoq; ut ra*
          tionibus ad firmas fie adhibitk,fublimiora quoq; dona
           defcenddntyqudtenus rdtiones in dnimd mundi común*
          ftafunt mteüeftudlibus eiufdem anima farmkydtque
          per iüos diurna mentís idek.Quod v lamblichus op*
          probatyubi defacrifiájs agit.Qua de realibinos op*
          portunius difputabimus. Vbi etUm apparebit,quam
          ñnpurafuperfiitio popuUgentius extiterit: contra ue
             ro quam pura pietas euangelicafuerityquod ma
               gna exporte in libro de religione Cbri
                       fiUndUmfiámus.
DE VITA COELITVS  COM
  PARANDA LIB.  FINÍS, 
 MARSILII'-
   FICÍNI APOLOGÍA, IN QVA
    de Medicina, AfirologUyVitd mundi,ltem
       de Mdgis qui chrifiumfidfm no*
           twmfdlutduerunttdgitur.

             1 A R SILIV S Viánus Vlorenti
               nus,dikftifiimk fias m ueritatis
              ¡ludio fidtribus,tribus Vetrk,Ne*
               royGuicUrdinoySoderinoyter qud
               terq;fdlutem.Keftius modoTripe
tro quam tribus Vetris fbrtdffe dixifié. Skut enim ubi
palma efi una,nofaciunt plures m ea digitiymanus ibi
plures yfic uefira amia corpora trU nihilprohibere ui
dentar,quo minus unum effiriat petrwm una uoluntas,
faber ule cakfiis patria Chrifius tam ingente pro*
creauitpetram,utimmenfohuk adifiáo ecclefiafua
una hacpetrafimdodofufficeret.Ego quoq; tamgran
des naftusfim diuina quado forte petraSyUt tres nunc
meo uel arduo fatis adifiáo faáant.Nunc uobis amia
nuncyfinefátkarx iüa Vañadís neceffaria fare uide*
tur,quaproculanobkfauumimpiorügigantüimpe
tum arceamus.Quamobrem uefira primü arce tribus
confiruftapetris,triü libcrorü meorü uitamxüta pub
licefuccurrentiü muñiré decreui. Satis (ut arbitror)
medeVitdlibmcompofuiffemUbsüostrekdiuifum.
                                QgorwíH 
       ifi           MARSILII  FICÍNI
           Quorum primus,de Vitofana:Secundus,de Vita Ion
           ga:Tertius,de Vita ealüus inferibetur. Igitur efea ti*
           tulitam fuauk quamplurimos aUiáetadgufiandum.
           Sed m numero tanto inorantes pleriq;futurifunt (ut
           arbitror) maligfliquoq; nonpauci. Alius ergo dicet:
           IvonneMarfilius efifacerdos i Efiprofifto.Quidigi
           turfacerdotibus cü medicina i Quid rurfum cÜAfiro
           logia comeráj i Alius item: Quid chrifiiano cu ma*
           giauel imaginibus f Alius autem,v quidem indignus
           uita,uitam inuidebit calo. Cunfti deniq; fie affifti be*
           neficio ineos nofiro ingrati nimis erunt,atque aducr*
           fus cbarítotem nofiram,qua uita profjperitatiq; publi
           capro ingenij facúltate cofulimus,no pudebit effe cru
           deles. Comunis igitur erit uobk ifie labor,fed ut quo*
           dam modo leuiorfit: tres enim efiis dduerfum tres ho*
           fies,difiributwmfubke certamen. Necinueftiud (noui
           enim ingenium ueftrum)confutdbitk inueftiuam,fed
           dlienifiük dmdritudinem (quauefirafuouitos efi miri
           fea) uefiri meük dukedinefuperabitk. Vrincipio can
           didifiime Nere refpondeto p rimkyantiquifiimos quon
   .   _   dam facerdotesfuijfe Médicos pariter vAfironomos.
   di fíi  ^y^f"**CbaldaorÜyVerfarwmyAegyptiorütefii*
C(T í"m - fi^Mbifioñt'Adnuttwmpratcredmdgkquamad
dico "t  ^ ^*m l*ccrdotem pertinerefmguUrk charitatk offi*
máí ni      ^^uaquidem'mmoximoomniübenefiáoquomma*
*r  °S0Í   ximeUKent.oftcimmopraftwtifimüefiprocul*
                                                dubio 
             APOLOGÍA.
dubio,quodvmáxime neceffariwm, v vnprimkab
ómnibus exoptdtü, efficere uidelket,ut hominibusfit
mcnsfitnd mcorpore fino.Id autem itd demÜprafid*
repoffumus,fi coniungimusfdcerdotio mediándm.At
quoniom medicina fine fauore calefii (quod vHippo
crates Gdlenuscj;confitentur,etnos expertifumus)fa
pius efi tndnk,fape etUm noxU: nimirwm dd eandem
fdcerdotis chdritdté Afironomia pertinet,adqua at*
tinere diximus mediánam.Eiufmodí (ut arbitror) Me
dicwm honorari facra litera iubent,quoniampropter
necefiitatem hunc altifiimusprocreauerit.Et Cbrifius
ipfeuitalargitor,quidifápulk mandauit,Ungüentes
toto orbe curare,facerdotibusquoq; praápkt,fimi*
ñus uerbk ut iüi quondam mederi pofiintyfaltem her*
bis v lapidibus medeantur.Qua fi minus ipfa fuffi*
dant,opportuno quodo affUtu cali confiare hacyV
agrotk admouere iubebk.Nam v ipfe eodem affiattt
cali animatiapafiimad fuam quaq; concitdt medid*
nam,ufij;adeb uita omnium abundontifiime prouideU
Sic infiinitu calefii diuinitus infiigdnte,ferpentes qui*
dem mdratbrOihirundines aute chelidonia ociáis me*
dicantur: AquilauexotapartuAetitem  lapidan di*
uini tus inuencrüuquo filiáteroua fiatim enitercntur*
Itaq; dcus ipfe,quiper calum animalU quauk dd me*
diándsinftigdt,fdcerdotes certe permittitnonmerce*
de inquam7fed chántate mediánk calitus confirmóte 
>54          MARSILII  FICÍNÍ
     morbos expeÜere.Ms uero tu deinceps plurd etkm fi
     expedieritingenij tui aculéisaddes. Surgepofihacet
     tu GuicUrdiñe uehemés,atq; curiofis ingenijs refpode
     tOymagiam uel imagines non probari quidem a Marfi
     lioyfed ndtrdri,Vlotinum ipfum interpretdnte. Quod
     vfiriptd pUné decUrdnt,fi aqua mente legdntur.
     Necfcdemogia hacpropbanOyqua cultu damonü ni*
     tituryuerbwm quidem uÜwm dffeuerdri. Sed de magia
     naturali, qua rebus naturalibus adprofperam corpa
     rum ualetudinem calefiiü beneficia captat,effiri men*
     tionem. Qu afané facultas tam cocedenda uidetur in*
     genijs kgitime utentibus, quam medicina v agrkul*
     turo iure conceditur.tantaq; etUm mogk, quanto per
     feftiorefi indufiria,terrenis cakfiU copuUns. Ex boc
     officinaMagi omniumprimi Chrifiwmfiatim natum
     adorauerunt.Quid igitur expauefckmaginomenfar
     midolofefNomen Euangelio gratiofum,quod no mo*
     leficum v ueneficum,fedfopkntemfonat vfacerdo
     tem. QuidnamprofiteturmagusiÜe uenerator Cbri
     fi p rimusi Si cupk audire,quafi quídam dgricoU efi-»
     certe quiddm mundkoU efi. Necproptered mundum
     bic ddordt,quemddmodü nec dgrkoU terrdm.Sed fi*
     cut dgricoU humani uióks grdtU dd dérem temperdt
     agrüyfic MefapknsyiHe facerdos gratiafalutk huma
     na mfiriord mundi ddfuperiord contemperdt: dtque
     ficut oua gdü'ma, fie opportune terrena fubijátfoum
                                        da calo. 
              A P O L O <31 Á«             if ?
da calo. Quod effidt femper ipfe deus,V fadendo da
cetyfuodetq; faceré, utafuperk infimagenerenturv
moueoturatq;regantur. Deniq;dúo¡untmagiagene  Migiaduo
td. Vnü quidem eorü,qui certo quoda cultu damonas  genera*
fibi conáliont: quorÜ opera fietifabricant fapepor*
tenta.Uoc aut penítus explofwmefiy quando princepi
buius mundi eieftus efi faros. AlterÜ uero eorü qui na
turóles materias opportune caufis fubijciunt naturali*
bus mira quadam ratione fbrmandas. Uuius quoq; arti
fáj fpcáes dua funt. Altero quidé curiorOyoltero ne*
ceffarUlüafanéad ofientationem fuperuacuafingit
prodigio: ceu quando Verfarü Magiex falúa fubfi*
moputrefaéhlydum Sol v Luna fecundo Leonis firie
occuparentyeundemq; gradü ibi tenerentygenerabant
auem merula fimilc,ferpentinacauda,eamq; redafta
incineréinfundebantlampadiyundedomus fiatim pie
nafirpentibus uidebatur.Hoc aÜc tanq uanü vfaíuti
noxiüprocul effugiendü. Tenenda taméfpeáes necef
farUycü Aflrologia copulas Mediáno.Si quk aütper
tinaxulterius infietymoré huicitagerito Guiciardine,
ut ne legat hac nofira, nec inteüigaty nec meminerk,
necutatur bomo,fi homo efiytoto beneficio prorfus in
dignus. Multa füt praterea q tu aduerfus ingrata igno
rantio in mediü affirre tuo ingenio poteris.Quidnam
dgk v tu flrenue Soderine nofieriToUrabís nefupfii
Xiofos c*cosq¡ nefáo quos futuros,^ uita m animlibut 
»5*          MARSILII  FICÍNI
     uelabkftifiimkyberbkq; uilifiimk manififiom tiidcnt*
     ln caloyin mundo no uident. Iam uerofi homunáones
     ifti uitam mínimis concedunt mundi porticulis, qua
     tándem dementia efi,qua inuidia,nec noffe,nec ueüe
     totum uiuere in quo uiuimus,v mouemur,vfumusi
     Quod quidem canit AratuSylouem manififie fignifi*
     cans comunem corpork mundani uitam.Veropportu*
     ne nunc in hac Arati uerba nefcio quomodo uideor m*
     cidiffe.Memini Lucom euangelifiamymemini Vaulum
     dpofiolwm hk uerbis libenter uti,in quibus mundi uita
    fapientes iüi non horrent.Atuerofuperfiítíofus quida
     hk obijckt,no facile conuinci ex uerbis eiufmodi Van
     lumaffentirimundum habere animdm,fedtdntüfub*
     ejfe Deoydc nos in boc ipfo Deo uiuere.Efio igituryne
     nominemus m mundo qudndo no pUcet, dnimdm.No
     men anima fit prophdnum.Licebitnefaltem uita qua
    lemcunq;dkere iQuam Deusipfe mundi faberhvic
    operifuo tam filiáter abfoluto cleméter infpiret'.quatt
    doquidem erga uilifiima quaq; uiuentid no efiauarus*
    V quotidie per calum quamplurimk qua funt in co
    largifiimeprafiatuitam.Dicamabo,nónneuidesbo*
     ues v dfinotob bos,o dfine,qui tdftu quodam ex fe ui*
     uentU generdnt effe uiuost Si ergo hac pratered ex fe
     uiua quaddm dfpeftu etUm generdrentydn non multo
     mogk hac uiuere iudkdres tfi quod modo ipfe iudici*
     um,fiquamuitambabes. Calütérramaritus,no tdn
                                          git(ut 
            APOLOGÍA.              117
g» tftff co munk efi opmio)terra. Ctm uxore non coit%
fed folkfiderum fuorum quafi oculorum radijs undiq;
lufirat uxoremylufirando facundatyprocreatq; uiuett
Ha.Num ergo uitam uel intuendo Urgiensipfum infe
propriam nuüa babet uitam t Et quod ckdit aui Stru*
thio uitam afj>eftwmq; umifiám-longe efi hoc ipfo de*
teriusMk tándem odduftk in mediü,nifi perfuaferk*
fuperfhtiofum ifium mittito femuduumimb uero non
uiuiím.Vroindeutpluribus caufam nofirampatronis
dgdmus, addito Vetre mi Ncre Amphionem illum no*
firum Ldndinwm chrifiophorü ordtorem pariter v  chriflo*
poétdm.lüe nofier Amphion fuduiute mird cekriter  phorus
lapídea hofiíü nofirorÜ cordd demoÜiet.Tu uero Gui  j^ndinus
ddrdine chdnfiime compdter,itonunc,itodldcer,Vo
litianum Hercülemoccerfito.Hercules quonda ubi pe
riculofius certandumfaret uoátabat Iolaum,tu uuncfi
militer Herculem. Nofii profifto quot barbara mon*
fbraLatiumiamdeuafiantUVolitUnusHercules inud
ferit,Ucerduerit, interemerit,quom acriter expugnet
pofim,quam tuto propugnet.Hk ergo uel centum by
dracapitanoflris liberisminitantUfiatbn contundet
cUua,fiammisq; coburet. Eia mi duláfiime Soderine,
furge ageyVkumfilutato vhabeum. Hunc ego fape Vicus Mi
Vbabum appeüo mewmyifteme Dionyfium uicifiim randula
dtq; liberü. Yratres ergofumus. Nunáa Vhabo meo Comes*
uenenofum contra nos Vytbonem>ex palude Umiam
                                     K 
58        MARSILII   FICÍNI
    emer.gentem.Tendat arcum obfecrOyprecor. Cofifiím
    fljicuUiacuktur.lntendetíÜeprotinuSyfáo quid lo*
    quar,uencnumq; totum fimel uno nece necabit.V aleta.
    Umfilkiteramantifiimi fidtres mei,no udktudine taxi
    tumfiliáyfed ipfa etiam filkitate digni: uberorwmq;
    meorum in lucem iam prodeuntium uaktudinemfilki
    tatemq;curoteydeámoquintoSeptembr.M.C C C C.
    L X X XIX. m agro Coregio.

            APOLOGIAE  FINÍS.

         QJ"OD NECESSARIA  SIT
              dd uitam fecuritas v tran*
                  quiüitos animi.
                  irfilius Eiánus dileftifiimk in ueri*
                 f:atkuenatioefiatribus Bernardo Cd
                  tifianoyloanni Canació, vAmerigo
                 i Curfino falutem. Quü primis hic m
                 'uerbk uenationem quandaminfiituif
   , femus,mérito farfan cortes fiatim adbibuimus v cur*
   fores.Apte quidem philofophantes oppeüauimus ue*
    mtores,anheU femper ueritatis indagine Uboronteu
    Num etiam opte canes * Aptifiime inquit m Republi*
    ca Sócrates. Vhilofophantes enim uel legitimifunt uel
   fpurij.Ambo canes.iüi quidem ueritatem ipfam faga*
    dter'muefiigant,mordicui mentam tenent.Hiuero
                                            prcj
 
             EPÍSTOLA.               U9
pro opinionelatrantytnordentylacerant. Tantupro*
fiftocanes interphilofopbosfibi uendicant,ut nofo*
lumfeipfos'mfeft&maUquam inferuerint,fed etiam fe
éb.mipfifuam nomine Cynkoquandoq; conficerint»
Habet quinetiamfuos Academia canes. Huc ergo uos
fagaces Academia canes,buc uos ueloáfiími curfores
aduoco. Trek enim eflk.Treis ergo nüc mcos precor
defindite liberos adhuc tenedores inter hipos (ut ue*
reor)euefiigio prodituros. Currite inquam álacres9
negotid enim nunc uobk optdtd mando,non curas. Ge
orgium Benignwm Saluiatum cognofdtis meumy  qui
ueritatem iüamyper cuius nunc uos uefiigia pafiim ue*
nando difcurritisyiandiu efifagaciter affequutus.Qui
etfiatresfuos Solis infiarymaior ipfe minores lüufirat
'"Huic igitur fi quem Uiporum ululatwm audieritk,nun
áate.Fortifiimus iHe Georgius omnes faák fugabiths
posyquivuafiumdraconemquandoq; transfixit. iüe
 meigiturMefoliátudine fimul ctuos,curaleuabit. So
" Ut enim inter uos aliquis,et quidem iamfapius dicere»
 mhilad uitam falubrius experiri,quam magna cum
fecurítate témpora deglutiré. Caterí uero dicentipro
: tinus arridcre. Sed die age Canaciy quidnahoctuüefi
 toties rcpetitüy Témpora deuorare ? Quid deniq; tibi
 ukfNo effe inquiesyjedbibcre potius: no mandereuel
 conterereyfed fauábus  plenis ingurgitare. Siquidem
' tempus ipfum natura quadam efi liquens (ut ita dixe*
                                     R  * 
      16©       MASSILII   FIC INI
           tim) dtque Ubilis. üquentiwmuero hac eficonditio*
           utficohibeos'mangufiüyfubitoperdos.Dijfluütenint
           coafta cekriterq; diffugiunt. Si aquomfpongia imbi*
           bitam farte comprefferk,exprimésedm,fidiimq; di*
           fperges.SiUtiusbdnc tenuerk,retinebk: multo ma*
           gk dércmyignemcj; v atheré.Hinc dpud Voétosfiu*
           fira contenduntyqui ampU Diuorum maniúm uefimu
           lachro ulnk capeffere moliuntur. Late admodu dcá*
           piendafunt Utifiimd.LiquentU Vamplifiimd funt am
           plifiimepofiidendd. Tunccerte grduiter notpremit
           dngufiUyqudndo animum ipfum motwmq;eitts natura
           literdmplwmyredigimus in angufiü. Quicunq; ¡ludid
           negocUcfcpenfitdnt exdmufiim,v in mínima quaque
           femper exdftifiime deterunt,uitdm interedfuamy heu
           fuam uitdm cüm miferi conterunt. Kefte igitur Vytha
  Eiufmodi  goros pracepiffe uidetur. Caue nequanio m dngufiü
praceptd   fartecohécdris,nihil calo dmpliuSynibilefiuitdUus+
extdnt m*  Angufiifiimd uicifiim terrd uitó babet m mÜda quam*
ter Vytha*  minimam. Deniq; fi calo temporeq; uiuimus,quanto
gor a fym*  hac latius obforbemusytonto uiuimus v díutius.Víui
boU.m \t  te ergo latí ab anguflia procul o dmkLViuite lati.La
<9- íctp iba)  titU calum uos crcauit fitd,qudm fuo quodam nfu,id
xafc/Ya/j.   efi diUtatíone, motufflendore decíarat,quafi gefii*
Et: ¿á.hqo  cns.Latitid calum uos feruabit uefird. Ergo quotidie
jé/j  stvop  mprafensuiuitelati.Ndmflkitudo prafentiumrd*
fotflvÁop,  pituobkprafens,praripit^fiiturü.Curiofitos futuro
                                                  rum 
             EPÍSTOLA.
rum celeriterin praterítu uos traducit. Iterum igitur
precor dta¿ iterü,uiuitelati. Namfatafinunt,dü fien
riuiuitk.Sed utreuera fine cura uiuatk,ne unamqui*
dem bañe curam fumite,qua folkiti curetk unquam»
qua potifiimum diligentia curas effugiotk. Vna enim
curahacmortoUbus beu miferisomni cura corurit»
Jüegligite igitur diligcntiaynegligentia uero dHigite,
dtq; honc etio negligenteryquoad licet uobis inquam,
dtq; decet.Hac autem non tdm utfdcerdos amia man*
 do uobkyquam ut Medicus. Namabfq; hac una tdn
   quam mediánarum omnuvmuitoymedxána o*
      mnes ad uitam producendam adhibita
        moriuntur. X V l.Septembris,
          M. C C C C. LXXXIX.
              InagroCaregio.


    DE VITAE TRANQVILLIí
         TATE EPISTOLAE
                FINÍS.
R $ 
i6i
       ANDREAS LEENNIVS
          M E D I C I N AE  STV
              D I  O S I S   S,

      Non abs re nobis uifum eft hi's de Vi
    ta librís, eiufdem autoris Epídemíarum
    Antídotum ueluticoronídemadfuere;
    quam ille quidem fuá uernacula lingua,
    hoc eft Thufcana, precíbus amícorn co
    fcrípferat. Nüc uero hic uítae thefaurus
    á Híeronymo Rícío Tícínenfí in coloa
    níam Romanam deríuatus eft, ut fí una
    cum uoluptate c¥ commodítatem metía
    rís,non fit afpernabílís.Traduntur in eo
    morbi nedum definítiones, caufaemora
    bi effe(flríces,íigna,ueruetíam prophya
    la&ícen, dC praefentís malí curatíonem,
    uaríjs díuerfísq? corporibus accommoa
    datas, mira breuitate fímulatqj facilita*
    te perftríngens medelas. His fretus prae
      fidrjs uítae dC íanítatís ratíonem ínea
         as, tibicg períiíade. Avtytéiv*
           *jfieu.v&pa$isopy<j3qyi¿ji.Qi 
 MARSILII"'
 FICÍNI  FLORENTINI  MEDICÍ
    atq; Vbilofophicldrifiimi EpidemUrü An
      tidotus,ex idhmdte Thufco,a Hiero
        nymo BJáoUtinitate donata.

          P R AE F A T I O.
            Verapreáü duxUpatria pktatkim
            pulfu, aliqua confilia contra pefiikn
            tía morbü confiribcre.Vt uero quif*
            que huius penetrare mtéüigentiav
            curam exercere pofiit,infiitui fubti*
les omneis longósque difceptationes reqcere . Satis
nanque crit>quod qukquid inprafentiafumtraditu*
fiis ,vfi breui uerborum contextu  baud plura dki
queantyfuffickntibustomen rationibusymultorumq;
Umprifcorumquom recentiorüdutoritdtibusvex*
pcrientijs,prafertim pdtris nofiri M.Ykiniyinter Me fiánipa*
dicos praápui,qui baud paucos boc labe mfiftos pri* ter inter
fiinafanitati refiítuityV comprobatwm efi et traditü. j&edkot
imploramus itaq; Dewm Opt.NLax.humana uita lar clorus.
ptoremynecnon uerarüfalutariumq; mediánarÜ reue
latoremyut contra pefik pencuU efucaáa nobk déte*
gatremediayutq;fmm uitak donwm nobkad lauden
gjoriamq;[uam conferuct.
                              R-  4
 
    MAR.  PIC.  EPIDEMIARVM
   QVID, QVALIS'VE  SIT  PB
      STIS.   CAP.  PRIMVM.

                   E S TIS, uenenofus quido ua
                   por efi in aere concreatusyui*
                   tali inimkus ¡Jyirituunen quod
                   propterelementarem aliquam
                   quaUtdtéfibi contrarieturyfid
                   fpeáfica quadamj? roprietatc.
Veluti TherUcdydmkd quidem efi,non quid calida fit
uetfiigida,ficcauel humidayfed quonUm ex uniuerft
ewscompofitione fbrmarefultat quaddm,uitahsfar*
ma fpiritus accomodata. SicvpefiifiriÜeuaporno
quU cdlidusyfrigidus,humidus uel ficcus ndtura inimi
cusefiyfed quUfuaproportio quafi adamufiim pro*
portionicontrdrU efi,mqud fpiritus confifiit incor*
de uiUlis.Et quemddmodum continuó m térra ndfcun
tur uenenayficfapenumero nafátur uenenofus in dérc
udporydttdmen non itdpotens,quid mdgk fitargitur.
Nec puro fidbilki potefi in dére,quoufi¡; tdtis dér efi.
fpiritui confbrmk,v igniyqui ex fuá ndtura potentid
alterius non recipit natura mixtionemyunde fit quod
nüüdm cdpUt putrefa.ftionem.sk purus vaérnuüH
reapiendo mixtionem,putrefieri minime potefi.Kur*
fus uenenofus huiufmodi uopor,humano eifolü appli*
cdturcorporh'mquo dptiadftbrem extint humores,
                                      titpote
 
           ANTIDOTVS.             165
utpote qui adputredinem mflammationemq; funt di*
jjjofiti.Etenim fiuitalk potentioripfo fueritfciritus,
proculo fe peüit :fi uero debilioryfagit eundem,fuum
ueluti contrariüopus.Quapropter efi ex ufu,aérem>
humores ,et deniq; cor corrigereypurgareyroborare.
Itotandwm (ut refte capios)quü dico uenenofim hunc
effe uoporemytu ne credxderk ipfum fire talemfecun*  Aér no ue*
dum farmom,v totdmfui naturamy quU omnes mde  nenofusfe*
mfkerentur.Sed huiufmodi efi qualitdtk,ut quamfaá*  cundü tota
lime in ueneni naturam tronfeat. Et proprie iwnenum  Umfui far»
tffiátur,quando per ipfum in humano corpore ,ccrto  mo,fed qué
quodam gradu putrefiunt humores,fimul v ebuüiüt.  litatem.
Quod comumter die tertU folet dcádere,et interdum
átius,máxime ubi qukfuperfluk abüdat humoribtts»
prafertim fanguine v cholero.Et quando Um ueneni
fufápit naturam,cakk ud Arfinkigualkaté recipit»
cuius effiftus rfitpUit refaceré, rodercarderejintuj y
extra. Summe igitur neceffumefi,utbk trinkefjvfti*
his,potifiimummterim,omniquapojfumus'mdufirid
refifiamus.
     Epidemiaortus caufa,v qua potifiimum
        buktnolo obnoxia fint corpora.
            C A P V T  II.
      COncredtur huiufmodi uapor in oére9uniuerfd*
      liork tempore pefiis,ex molignk quibufdo con
fieüdtionibuSyprafertim ex Martk cu Sdturno \nfi0
                                   P   y 
166     MAR.  FIC  EPIDEMIARVM
    gnkbumank coniunftioné yV ex luminarium eclipfi*
    bus.Qualkefi prafentipefik'm anno fcilicetmiüefi*
    mo quadringentefimo feptuagefimo nono: V qualis
    etiamfuitanno eiufdem millefimiyOc~fauo,vbocpo*
    tifiimumladithomines. Hkq; grajfaturin lock,qua
    Horofcopü fiue fuum Afcendentem ob pradiftos fide
    rum afpeftus infartunatÜ habent.  in mogk uero par
    ticularibus peflikntijsyprafatwm nafátur uenenum ex
    uentis v malignkUcunarÜ cloocarumq; uaporibus,
    dtque pariter ex térra motibus. At uero dato ifiarum
    quacunq;caufa,fimper tomengroffo potifiimumre*
    gnat in aJérey'mq;paludofoynebuhfoyfatido.Et quan
    do fubtíkm ad oerem extcnditur,penetrat,ueloáuscf;
    mterimit:at átius,fiequentius,diutiush; in groffo,ca*
    lido,húmido yfatidoq; aere regndt.AJjerunt Doftom
    nonnuÜipcfiilentidkm putrefaftionem fubtili prius»
    pofi uero grofiiori meffi déri,fed multo durdbiliorem
    in groffo. Hdud fcio quo métkdifcurfu,quofundamen
    to prima fit mihi partí adbarendumyquum contrariü
    experiétia moflrat.Vraterea nobk ratio dié~ht,quod
    quum nonpurwm,fed tantummodo mixtum elementa
    putrefieri po fit,quo minus efi mixtwm,quemadmodü
    effe confiat fubtiliorem áérem,eo minus aptum efi ad
    putrefa&ionem.Etpropterea eam non nifiper afiiduü
    fufcipitaugmentumpejlifirefideyum'mfiuentia.Atue
    tutigrofiíor, mixta vftabilk aquafaálkerputrefie* 
           A N T I D O T V S.             I67
üfoletyficutiq; baud difficulter putrefaftionem rea*
pitgroffusvnebulofusaér. IfocdatpraceptüRai*
müdus,quodpefie mfirius exátata,altiorfubtiliarq;
petcndus efi aér.fed ortdfuperne,per dúos menfes.pri
mo fúgiendum efi deorfum dd grofiiufculum fiígidüy
bumidum,purumq; dérem,ubi rdrd effifoleat kfirmi
tos.Sequentes uero dúos menfes ad media aéris regio*
nem,dcinceps adpaulo altiorem,uidelketficcü,fiigi*
dum V fubtilem,femper fugiendo calidum ,humidü,
CTncbulgfuffl.Quo  inaéretalesfunthomines,quaks
túrbidas pifies in oquis. id mfuper faát pefiíkntialk
d£rjnhominibtistfunJr^'"nf"pu*esqi'mPi^
dqua. Sedxpipd bominibus uenenum efi, no oportet ¡0
femper tale cateris fit animantibusypropter calefiiü
fignorum ac animaliwmfpeáerum diuerfitatem¿. Uinc
QnturujdejügjrJLopinbne qmdjdkaübigflorempeni
tus,afferentiumquando peflilentialeinápk'm aerejxe
ncnüyquod tune qua femper m alto degere folentaui*
cula,defcendunt dd imdyVpUnitiem inbabitanL Sed
quado m térra oritur,tunc lumbrkos vfirpentes exi
re dkm definu térra, V aukulos quorum confuetu*
do efi uoUre habitare^ ad imum,fublimia petercv
montes adire.. Adduntpraterea,quod quando primü
inaére,pofi uero m térra uenenum accenditur,inter*
dumfagiunt animantia ex alto deorfum,et exinde rur ■
fus altiorarepetüt. timeefi quodimlgo dkifokt>ml 
1*8     MAR.  FIC. EPIDEMIARVM
     tures feu miluos pefiilentUli cederé aéri,vqua loed
     huiufmodi tenentmilui,pefiifiro nonfubeffiaéri. Sa*
     pius audiuímus honc contagpnem ab hominibus tran
     fqffe ad porcos.fieri farfiton idpotuk per aliquo non
     quidemfl3Íritus,fedcarnisfimilitudinem.llkproxime
     eUpfisdiebusfemel atq; iterum pefiikntiamorbü ex
     uno in dUeram domü tulerefaks v canes,ipfis tomen
     nuüa ex parte hac catdgime Ufis  Necuüatepropte
     redddmirdtiocdpUt,quod interdum fine omni nocu*
     mcntOybomo uel befiU pradiftumfufápUnt uaporé,
     de tdmen dlios inficUnt.lgnitwm nanq;firrumfiupam
     confumitvpdleam,ipfwm uero nullatenus confumi*
     tur.Hoc enimex recipientkfiéiefti difeofitione pro*
     uenityin quo potifiimum fecundum Arifiotelem,Gale*
     num v Auicenna,reí confifiitejft¿hiS,itaut his pro*
     ximk diebus bimus nofiro m rure puerulus mtegrofie
     üt die,inftfto cum puero,annorumplus minusfeptem
     abofapius uefccbd£er infifti orepuerimdfikataMafc
     uüam db ipfo tnprbi Ubemfufcepk,qua tomen corre*
     ptifueruntalij longiufculedifidntes .HecnimUmbd*
     beas tua m difj>ofitionefiduáam,cogitando te eius effe
     Udktudims ut minime hac tibi timenddfit cotdgio ,fed
     buncphyficum obferuacanonem: Quodquando muí
     tumdifi>ofita efi materU,dgens tune caufa quantum*
     cunq; mbeciUk,átb producit efficlü,fic accendit fiu*
     pom vfulpburfmüd ex fufápkntk dptitudine. Et
                                        contra; 
           ANTIDOTVS.             **i
tontra: Votentifiíma quafuerit caufa,etio m no difpo
fitamoperaturmoteriá,et licet fulphur ignkfufápUt
operationéátius \ lignü,v ficcü lignü minuteq; m* N
áfumyfaálius quamcateroligna.ArdensnMominus  ,
fornaxligna fiatim rapit in fiammamyv grofiord
CT uindia,eo quodfummaagentispotentia ató difpo*
nit atque infarmat. Et multoties pefiifir huiufmodi uo*
por fit fuorum ui cauforum potentifiimus, necfáre tu
poteris quando fcilicet bocfiat. Et licet uno in tempo*
retalis non adfitdifipofitio,efi tomen futura inalio.
     Quo pafto,v quaks temperaturas pcjÜs
           ex contagio firiat ocyfiime.
                 CAP*   III-
       VEnenofusific uopor adeo fubtilk fapcnumero
       exifiity ut uifu dqudkari nequeot, mterd'imcfc
 iiffoluitur yfed faák exinde regeneratur, manentead
 boc ipfum diftonente, influentia, Umcf; tametfi pufiU
 bis a principio fuerit, tomen muko magis q fulphur*
 quwm accendituryueloáoriq; curfu de loco in locü ex*
 pandituryV longe magis cotrariatur uitali cordis fipi
 rituiy qui efi rnpor cxfubtilifanguiney quam fulphur
 nofo. Eiufcemodi uopor folum in difpofihs adhoc cor
 poribus infifto db dére dccendkuryfed pofiquo efi ac*
 cenfus corporibus mira uelocitate facüitateq;y accen*
 fum ueluti fulphur, plus qúmantea ánüquaq; dúo*
                                        UtUYp 
     17*      MAR.  PIC.  EPIDEMIARVM
           tatur, prafertim quando fubtili in humore, v tenni
           afiatis aere occenfus fuerit,etfpargüur,falitq; ex uno
           in alterü corpus. Accenditurq; potifiime ubi maiorefi
           natura fimilitudov'm corpore recrementis pleno,
           cum fatidk intus v extra uoporibus, V in ábk bu*
           moribusq; fuperfiuis yVddinfiammationemputredi
           nema; aptk,v ubi calida efi materUyV humida,cór
           uecoitudebilitatÜ. Et pariter in corpore%pafiionibus
           anima defatigato, vultra modum calido,quodúe bal
           neis efi dffuetum, cuiús ue porifunt nimis patentes,few
           multü oppiUti.Kac quidem Gdleniv Auicenna fidt
Vucros V  fcntentU.Vuerietfamina multü ddpefiemfunt aptr,
fuminos pe  eo  quod tenuismoükq; materia ad tranfmutationem
fiecapiplu  efifaálior,etplenifunthumoribusadputredinéaptis,
rimum.    efiq; prater modum et ordinem,iüorum uita. Quem*
           ddmodwm enim perturbatconfimditq; uinumy calidus
           uentus ygroffus,ficpcfiifrr ifie mpnt infiátcogitq;
           cixcüepiaq^íd.cor.,primo fpiritus, pofimodum humo*
           res,qui Um putrefaftiebuÜiüt. Efi uero hacebuüitio
           fibrk ipfdy qua per uniuerfum indefpdrgitur, plus \
           catera büÜitfeu infidt: quia tanta efi ueneno fa mate*
           na,ut natura qudntÜpotefi prinápdlibus a membrk
           banc fiatim conetur expeliere. ifie quidé uopor omne
           maculare potefi humorem, feÁpatifiimü fanguinem*
           fecundo choleram,tertiQ.phlegmayquorto uero meUn
           cfcfito. Vnde fit quod mogk bnkfubijcimturperi*
                                                  chía 
           añtidotvs:             *7l
tuhfdnguinei,pdulominus cholericúpofimadlíphleA
pndtjchEt minus reliquk meldcholki,quUfiigidus et
ficcus humor dd infidmmdtionem vputredinem ine*
ptus efi, v máxime quid firiftos hdbent medtus per
quos trdnfire uenenü oporteLldcirco fines minus funt
pcfiifiro morbo obnoxij,licet buius axinipefiis nec fe*
mores etiareliquerit intentatos_. Cuius forte ratio ¡uit
quod ultra cateros aduerfos fiderwm afpe¿his,Sotur*
ñus retrogradus dominus faerit anni. Efi mirum diókt
quod licet ex urbe nofira florentina uniuerfus firmé
populus aufugerit,omni tomen die uita ¡un fti funt át
cüer centumjv quin<quagjj]i^
     Defignisindiajsq¡f3cftis. CAP. II11.
       QVa uero figna indkent, quibus fibrem effe pe
       fiikntUkm faeiliter V cUre depréhendatur*
baud tam faák ofiendere quifquá potefi,propter tam
 multiplkem acádentiü diuerfitatem etfaüacUm. Hoc
 enim tefiotur uniuerfus Doftorum conuentus,prafir*
 timAuenzoar v Rafu£ritMnQ¿doraintcrdüuri*
 t^egjgMOJrcoj^                     dppa*
 rebit modicdfibrkyeo quod non erit caUdílhÚlumore
 uenenüje'qgropterea non diffundkdd£Xjrd,ficfta*
 timmorkturpdtiens. VidcbiturmterdürefiitutuSyeo) ■
 quod ndturd primo in dggreffu uenenü a corde deptt
 leritytdmcn paulo pofi defiituetur fpiritu, eo quod pa
 tem non erit fecundum peÜendi aggrejfim. Exqw9 
17»      MAR.  FIC. EPIDEMIARVM
     primo Uffxtd fuerit confiiéhyetUm quid uenenü muU
     tipUcdtum efiyuel magismutatüin molignumyuelpro
     pinquiusfaftum cordi quam prius.Qmnesjtré inprin
     ripio dliquantulü in meüus tendere uideniux*quiátunc
     robufiior noiurOrtantum contra hofiem^mnes-eolligit
     tures uterü in alijs minus mdlis agritudinibus^td tam
     repentinumiantumcfr non induátur conatum.VidebU
     tur pr atarea uirtutisrobur obtinereyquiadiftumue*
     nenum non alijs ut cordi membrk a principio contra*
     rium efiyV quando ipfum cor dggrediturfidtim inte*
     rimit.Quare hisin temporibus haudquaqudm conue*
     nitmorbifigndexdmindndo moram trdbere,quUfal
     leris,nec te natura expeftabk,nifiadminifirdndore*
     media fifiinduerk. Udc igitur de caufa bis quü tempo
     ribu*febremjuk¡fi cofeexejisyprafupponequodad
     fit,uel átb futuro effepofiitpefiis,dc eipefiilétidlk cu
     rdmfibrk adminiftraxtca máxime quod quandiu ue
     nenofa durat aéris influentia,omnk fuperfiuus humor
     facile inficitur.Etommquacm^faerit infirmitaSyW
   ■  pefiikntUmfaciletranfirepoteritfibres prafertimfu
     riofa et continua.Vnfócomunker euenireJgkt,quoi
     boc morbofo tempore nuÜa prater pefiem agritudo.
     áppareat_.CSiuidfi fija ff mvh{p\im quidé ¿ppjrue
     itiMje&itudimitlínc pefiíkntU remimturvcefifat.
     Sunt nonnuüd pefiikntUÜs fibrk figndyuidelicetfi*
     brk continua <tbfq¡ ardinata er manififiq derlinatinnr,
                                            cum 
             A N T I D O T V S.            173
  tim magna anhelitus vpeftork dngufiidyeum repett
  tinapulfus debilitate,cum uniuerfi corpork grauami
  ncypraápue capitkyphrenefiy anxktatibus, ardore,
  fiti,fdnguinek mdcufkjjlurilwinloas. Cum urina
  gXoffa,turbida,V qualis efi iumentorümeminerk td
  men quodfignafaUunt. Aduerte infuper,quod quicüq;
  puer eo tempore uermiÜ labororit infirmitote,diá po
  terit pefiilétia 'mfi¿hs,quid efi materia adpefiem dif*
  \3jofitd,ut fulphur ad igné. Hoc multi nefáétes mediá9
  iuudndiftudio pofi funt fiduddti. Etexfignkpropin*
  qua pefik ultrd dérk turbiditatem,v dninuliü ex pu
  tredinegenitorü abunddntid,efi prinápdliter uermiü
  multitudoyUdriaUrum V morbiüorüyfibriumq; con*
  tinuarumv conclufarumyurina túrbidayoculorü ru
  bores,excorUtiones palati,phrenefis,et uniuerfaliter
  qudcunq; mfibre,qudfe uerfus cor fiequenter dirigit
  bwmor,humdnamfignificdt coplexionemy ddpefiem
  effe difjjofitam. ScUs iterumyqudndo multo tempore.
  pefiifer uopor m aere duratytuncaquamterraq; fiu*
" chis infick,propterea tutius efi aquam decoquere,uél
  férratam fcilicet aqua confkereyCwmaaq^umwmlym*y
  pbare,quia uimmfamofme¿jy-jumc^nueniúuj^
  Auicerma <?* Rdfis fententiamhkmtmporibus.me*
  Vtí/ntyUtpote jpurum. OpportunwmpratereadUd qua.
  fumuntur in ábwmrebus boni odoris corrigercv c5
  fdfk  dcj&fitu^poribus^rdfertmqiimio pefiis. 
»74     MAR.  FIC.  EPIDEMIARVM
      pofi térra motum oritur.prafliterit quoq;no partnñ
      rebus uti aridk m loas £>dorifirk,v aditis lock n&
      fcentibus,v mbabitare montes er coües.
         VrophyUftka cura a diata v tuftus ratio*
           neinfiatupefiilentiali.  CAP.  V.
            AlBfiinendü efi temporepefiifiro a rebus mfioiá
            motibus v nimis aperitiuis,quiafaciüus odut
      nenumfufcipkndumdifjjonunt. Videlicet couendüefí
      extra afolari calore, pariter a calore ignk,uefiimét&
      rum,et mtrb, afole a fpeáebus v mediánk calidisfi
      militerabberbisintenfa caliditatkyO multoufuacm
      minum, excepto cape et ckborU,uel raphano cÜace
      toyquia ueneno aduerfantur.ltem a uino nimium fumo
      fo,ob exerátiopofi ábüy prafertim tempore calido*
      V a fudore,quia humores alterot, v m aere infifto
      non licet fe multum déri exponere,nec excefiimfub di
      uo exerátio,quid cdlefaciendo er poros dpericndo*
      ftdtim multum de aere fufápitinfifto. ítem abfiinen*
      dumabfaáentibus oppiUtionemv putrefaftionem%
      quid pefiilentUUs ddntfabrk mdterUm, qualUfunt ui •
      fcofd,fiigiddvhumidd: prafertim quando aliquid
      acádentaUsfeu extranei colorís fufápiunt. Etiam o ui
      fcofis, calidis v bumidk,übi humidum calido prado
      mina-tur V mak decoéhmefi: v utfummatim dica,
      bumiditasputrefaftionk efi mater.Etqwe extraños,
      difficultercwfirtMnturiftid.m in nobkbaudfadkcott
                                           feruari 
            ANTIDOTVS.
femripotexuut. Vitdndi igitur pifies quontü fieri po
tentyinquorumgenerepdrui minus nocent pifckuli*
V qui exfiuminefunt cUroypetrofoy v cúrrente,fii*
xi in oleo cumfdle,v immerfi ftaphifagridfeu aceto*
dut fucco drdnáorumcumfdlev módico piperkyuel
ánnamomi. Etiam uitandüejllacv• omniarecoftai
quodfi eo uti uolueris,j¡t primum inter alia ciborU V
módica quantitate cum porwmfacchari. Vruftus uitam
difunt omnesycxcéptk amygdalk,cerafijs acetofist
pyris, chryfomelk, perfick, pomk cydonijs, aueüa*
nis, prums ficás, pruneüis, mefi>ilk, er cornuUs,
malkdppifSytndUs granatis,maútefik. Cateris uero
fruftibus nequáquamutere,uelraro3uel rorifiime.Vo
terk tomen diutius uti fruftibus V herbk frigidisfic*
ds et acetofis,uel aliquantulü amaricantibus. Sed uten
do fruftibus calidk vhumidk,ut funt ficus,uuaymo
\d,cerafa dulcía fie fint modicd,v immediate pofi co
mede pomu anaranáa cumfale^Vraterea fi uterk fit
gidis v bumidisyut funt melones,pifies moües v te*
neri,prunapinguU,fume pauló pofi aliquid faniculit
Vpomi anaranáa cumfak,fuprabibendo parum ui
ni boni v odorifiri.Vitdxe eúmdebesfungos v her
bos hiwiidcis,partu¡(icxs,cucurbitam,ct omnemhumi
ditdtem,necnon vrem quafacilk efi putrefaftionk.
Cauebk quoq;fruclus v res nimiwm dulces v bumi*
das hcrbas:pcrmiítQJibila¿hmnpermixtdmmentd* 
176     MAR. FIC.  EPIDEMIARVM
      uelánnamomo.Emde quoa¿corrigere poterkcubs
      fifkgjieychariophilato minutifiimo V quafi ad rube*
      dinemquandam tendente,odorem babente cbariophi
      lorum: efi enim cordi gratifiimü. Concedo etiam tibi
      eucurbita&herbam,qua Thufca lingua Selbajhel*
      U appeüatur. Rurfus aduertejie te Kafisfententiafal
      lot,qua tempore multum calido admittit okravfin
      ¿jusfiigidos y humidos,quia Aegyptum ipfe inhobi
ft Cd  tabatuhLextrema efificcitos,ubi eiufiemodifiuélus et
      Qlerafunt exquifite o natura decoék. Cautus igitur
      efio ne talan pr afumas licentiam in regionibus nofi*
      milibus Aegypto. Notandum infuper quod res aceto*
      facera V acres mconferuatiuo aque ac curatiuo
      adminifiranda funt rcgjminezptU perkulüpotifimu
      imminet m calido et húmido, v in putrefaftione iüinc
      dependente in jJ3Írituürefblutione,inq; accefiioneuenc
      niadcor. Res itacfcpradifti fapork ómnibus Umdi*
      ftk obfifiunt mahs,quid refiigerantydeficeant^onfir
      uant,cofirtant, refiringüt,vuniunt.  OperapretiH
      bkefl meminiffe,quod res nimk acres yubitimetur pe
      chrkfiric%ra^mtfiomachidebilitos,téperandafunt
      cumfaccbaroyfde et Ufte¡amygdaUrü, cinnamomo^
      pipercfaniculo, croco,ouk,v modicojñnguedinií,
      Cómendoplurimum panem fi}elta,hordehvfircu*
      la ex hk condifaltem bifcofta,rifum,paffulas tenden
      tcsadacndinem>panem optimi grdmjufjkknterco* 
           ANTIDOTVS.
{han cum módico fdüs. Vtcrefapius capparibus eum
aceto, Vdliquando eo genere cdfiiyquod llorcntini
füdrzeüinum uocdnt.yitanétsefl cafeus multum pitt
ZutitísljdlliiS NecldkQ&üxiiksMeckguinindyCx*
ccptk lcnikiÉ¡£+ Vrobibeo fuperomnia pbafeolos,nec
laudo multum ropas etfpinachias. Conceda tibijpetxa
felinumvpafiinacos. Vrobibeo autemenicm *c<tzh
tas,fapamyfmapj¿itrj$os^dQnes,bj£efo      re,
cens,cucumcre$_, ccrafia dukUv moük^uüis, ficus
dulces vmoxd,..Necte repleto nimio umo,carnibus
V ouk,ne nimiumfanguinem,cboleram,putrefaftio*
neminfiamdtionem^muláplkes. Vtere ouiscü agre*
fa v aceto vpomis anarantijs,carnes fint leues er
fcca,bene coftaypuüiyaukulaJoxxdi cafirathpipio*^
nes,turtures,vfyUfflrrsaiúcuU*Sjuéísfueris comí
bus humidisfint affota,{edfac ut intus per totum bene
impkanturcum acribus condimentis eracetofis^cum
módico piperis,ánndmomo3 coriandro v ftleJVind
túrbida funt omnino noxid,vpr£fartimmufüíJefio
m abo vpotuplusfolitopdrckr,cibus fit aliquantu
copiofiorpotu. Nec tomen uoh ut nimiam faros fitim
vmedUm. Cdue fiomacbumfafiidire permitios Jtd
cumpraferuacumcibiv potmmedioaitate,cüex*
 trátiovkiunioycum opproprUtiseuacudtionibus.
Abfiine acoitu vpafiionibus anima excefiiuis,nifi
firfiwipercQituiábfLneiüim te omnino grauatunt 
      ¿78      MAR.  FIC EPIDEMIARVM
           perceperis.Ad mentem reuoca diftum Auicenna ter*
           tio noturalium,quodfuperfiuapercoitumfeminis eud
           cuatio plus nocet quam fiquadragefies tantum exiret
  "Eittsbae  fanguinü.Dixüliippocrates,coitüj)¡>eáem ejfequan
uerbo trac  dammorbiepilepfia. Caueab aere multum nubilo»
dutur:nrlm  denfo, redujo v humido:ac fcios oerem qui non fie*
trvvtto' ka  quenter mouetur v mnouotur, ubi nec uentus nec Sol
uvcujxi*   penetrat,necpurgat,faák mixtionéfufápere v pu*
«?a/j tTna  trefaftionem uenenofam,ueluti immobiÜs aqua. Ab bo
Mt+tccp*    tninum te turba femoueto, prafertim exifiens ieiunus»
           V quando calidum fucceffcrithumida, vbumidüex
           lido.Declinoto etiam o'érem nimk calidum,quia ope*
           rit v nimis debilitat. Habitatio tudfitf¡>driofd,ficcd9
           dérem reápiens fiecum continuo, V tempore afidtis
           fubinderecentem.Cdue quando multum inedluerisytte
           teprotmus exponas fiigido uel húmido, nebulafo, et
        ,   vento calido eí húmido,pra ferúminlocisinfiftis,v
           da infició loco uenientCyCtUm ab omni uento depradi
           cris loas fiante, nififuerk nimis longc difians, aut fia*
           ¿hspluuijs. Ventusdutéquidéremmfiigiddtvfic*
          cat vferendtjúauatuxd efifalubris,fi eum cum tem*.
          perdmento receperis, vefiprinápdlk medicus con»,
          trd buiufcemodi uenenum .Mdgndm ddhibe cuum ui*
          tdndo uentos afidgnis uelpdludibus uenientes: aqua
          fuge pútridos herbas cotinente$,immaceratumq; linü»
          f^quencunq^jprmm odorem. Vroculefioacaulium
                                              nmúmw 
          ANTIDOTVS.             i7f
tucúmut odoribus, vfixtidis ab herbk. Abftinendu
item o balnek, afomno meridiano* db adbarentidr*
{bé^hominum confoxtiíLA turba fuge citó etprocul,
ac tarde reuertdris, quoniom longo durare fokt tem*
pore uenenum,dd ofjtndendumperquam promptifii*
mum.VUrecibkfuxk^timifdparis,dcribust aceto
fs,uitdndobrodium)pÍBguedinemidukU,uifcofd:ui*
nisfubtilibus ,cldris,odorifirk, aliquantulumfiímofis
fedparum,dcetofis,non dukibus Mutis dqua multum
fubtili V dard. Summdyomni tempore o rebus edue
fanguinem generontibus aut nimium, aut aquofum*
grojfum v turbidü, vpdriter qudncunq) rem ¡loma
tho nocente. Hac efi reguU cibipotusq;.  VüUs efi*
ludido meo» ómnibus fuperjJ3erfariharijs talisfjpede*
rumcopofitio.Aedpefanddlojriirubeorüuncia dimi     iui
diamyánnamomieleftidrxchmas tres etdimidio,cro*   ^
cidrachmam dimidiam.GcntiUs omni tempore hk uti   v^-
turfipeciebus.  Sume ánnamomi fimunáam, monnat
dracbmam unam v dimidUm,chariophilorum,been
dlbi v rubei dracbmam dimidUm, coraüorü rúbeo*
rum dracbma unam, cardomomi drachmas duasyero
ci dracbmam dimidiamyfacchari adpondus omnium.
ítem nonnulli aliam habcntdefcriptionéy v efi talk.
Cape nurgaritarÜ drachmas duasycoraüorum albo*
vum v rubeorumdracbmam dimidUm,rofarum,fj}o
dij anafcrupulum ummjcmndjnomi drdchma unam,
                                  *   4 
180     MAR. FIC. EPIDEMIARVM
    crocifcrupulum unum.  ltem,Sume ánnamomi un*
    dam dimidUm,cbariophylorum dracbma dimidiam*
    coraÜorum rubeorüfcrupulos duoSycroá dracbmam
    dimidUnhfacchari adpondus omniü. Vro primo cibo.
    utileefi,nifi te calor offenderetyfumere ficus,rutam,
    V nuces cumfakyprafertim tempore frigulo ud. bu*
    mido.  Notandum quod fpeciebus multum calidk,
    ut efi qudrid compofitio ex hk quos narrauimusyUten
    dum efi folum mfirculis multum humidkyfiigidkv
    dcctofis,alijs uero uti pofiumus in ómnibus. Po/fco*
    bumJMgnoJjmtadiumentofemwa corUndriprapa*
    wtiiV ptiamfecunditm Aukít1f1^m kiunofiomacho,
    <juih+rippi fr/i mcifupltfív»'* pffirt' Uudibus.VtSA
    reieiuMÍblMckofii&onibitsJh£Ji£4tf&
    omné expurgflJuperfiukdtemMUM-rfim rnrpm mun
    dum confcrua.Mxtutino tempore ignemprapard tem
    perdtum,v interdiu quadoq;,prafertim humidk tem
   j&ribus.Bonkfapius odoribus domumfuffumigato,
    fimiliter er uefiimentd.Admoueds ndfo pariter v ore
    teneos ubi plus opportunum fuerit,aliquid  tberidca:
    alijs uero m lockfiue temporibus,corticem dtri,ze*
    doariamyuelmodküthurkymanu etiam fupradiftum
    g:fiare poteris cedrinumpomü. Cape Ladani dracb*
    mam unamybeen albi v rubei yrofarü rubeorum ana
    drachmas dúasyfiyrack liquida fcrupulü unum, myr
    rha\ment€i chdriophilorü ana dracbma unam,fan*
                                         dalorü 
           ANTIDOTVS.             iSt
dahrüdlborüvrubrorüycamphora ana dracbmt
dimidia.Vacpomumcumaquarofarummufcatayfit*  w
fp£Xtd& coüo cornu unicornis,b¿iarinthuMi,t(\p<iT>U<m,
vfmaragdumyUt peftus tangdtyV etiam m ore.
Vixit Aukennafare neceffarium,ut hyacinthus vfi*
milUyO ndturdlicdlorenofi.ro cdkfiantyqui ÜXorüdd
dftumproducdt uir tutes yUtoperétur m nobk. Fer te*
cum etUm in manu ad odorandüpoma odorifirdypra
fertim citri,limonum,drdnáorum.vc Sapüi&jblue
os,faáem v manus dceto,v dliqiundo cum uino po
tenti,nec omittds odorem menta, meliff&* quercula*
rutayuiolarum ritbedrwmyV_myrti, y tere odoribus
fiigidk quos tempero cum calidkyita tdmen ut fiigidi
pradominentur y prafertim calidis temporibus y quid
cdlidus per fe dperit odor v infiomatyquauk aé'rent
purget.SuperomniacurayUt hoc faáasyfálicetjaxvr*
mifce aqualiporte acetü rofxtü albüvaquarofaric
cÜ uino albo potentiycü módico zedoaria uel corticis
citri.De quafapius modicüaliquid bibcvfepius cu
ea manus Uuato vfackmJyefir tecü infpongta cu li
gnofiaxiniyV Uua etio cum eifdem mane etfiro tepi
dis,uniuerfum corpus.V4ereiempexdto. cxerátiofuk
tefto quando es in loásinfiftis,kiuno fiomacho,fitqi
locus exerátij fpaciofus: alijs autem in loásfaáes ex*
erátiumfub diuo et pariter kiunus. Rufiiábibant lo*
cotmi.dcetmpermixtumaqua. Admoneo omnes,ut
                                   S   I 
     ««i     MAR. FIC.  EPIDEMIARVM
          nonnifi fumino cum cautela res tangant ex infaftis lo*
          ris aüdtasytiec qukquam gufient ex iüis nifi coquaturi
          mundeturyuel abluotur. Uaudequidemfáo an dicen
          m prafintia debeo,an filentio potius praterire,quod
          Doftorü nonnuüifapius kiunofiomacho darefolent
          mpotuyurinampueri recens emiffamyuel lixiuium.
          JDeturpro remedio rufiicis aecomodato*
              Vraferuatrix curatio Epidemia. Depi*
                lulis vpulueribus praferudtiuis.
                      CAPVT     VI.
                NEceffdrUnobk efi bis in hebdomaddyipfdo*
                mnium compofitionum reginaycalüusq; trads
Therioca  ta theriaco. Vera quidem tberiacdyUt edm nofcas,fa*
proba indi porem longa mora m ore conferuatyVfiypkckatem
      da. ingerit uentriyatatk effe debet annorwm quatuor,er
          non ultra duodeámyde ea debet antea fieri experiétid
          inuenenatisanimolibus.Therioca eleftaiuxta Gole*
          nk Auicenna, Auerroisq; fententias,fecurü reddithó
          minem ab omni ueneno,morboq; uenefico.Etioin ipfd
          pefiikntialifibre admittitur. Dixit Galenus fe inueni*
          rcytheriacamplus quam res omnes effe diuinamin con
          femando v curando. Dixit Mofes Aegyptius mirabi
          lem faftameffe cum ea experientiam in pefiilentia An
           tiochenfi. üecftkntio tranfeundüputo Galeni typum
          dkentis :Vefiemeffedraconem cu corporeaéreoyqui
          mmu contuhommfpiratiV therioca purgatoria
                                              qaoddum 
           A N T I D O T V S.             nj
quodda effe,purgons uenenum v draconem domant.
AcápUtur pofi cibum horis nouem,v dnte dbü ho*
tk fex uel feptem. Quieam fwmerenonpotefi faltem
cordi apponat vfiomacho nafoq;, vpulfibus: fie*
sjuentius detur dracbma una proueftk, alijs uero dra
cbma ditnidUyfeufcrupuhts unus.Quicalidafunt té*
peraturabibant afiiuo tempore fwmptatberiaca ter*
tiam partem cyphi aqua rofarÜ cum módico aceti ro*
fdti'.dUjfáucetalterius complexionis,v olio tempo*
re,fumant cum uino albopermixtfftum oquofcdbio*
fa V meliffa. Quod fi tberiaca non affuerk, uel non
topetens fuerit tua natura, fume Mithridatü. In alijs
diebus hebdómada fume pilulas contra morbü faltem
boros quatuor uel qumque ante cibÜ,unam fcilicet aut
duos,uelplus,fecundumcomplexionem,fuperbiben*
do porwm de uino albo cum aquofcabiofa v meliffa
temporibus frigidis: uel cum aqua rofa v cum aceto
rofato téporibus afinas. Vilula antiquiores funt ifia.
Sume myrrha,croáy ano undam unam,aloés,uncios
duas, fed quia nimiü aperiunt,calefaáunt,refoluuntb^
fpiritus yideo nonnuüi abluunt ipfum aloe y v oddunt
terram figfüatamyUel bolum ormenumfecundü dofim
myrrbay uel oddunt camphora ad dofim tertia par*
tis myrrha,fed eligibilius efibolus ormenus. NowíHí
componuntfic: Accipe aloes drach.fexymyrrhadrd
chms tres,femitumdtrifcrupulos dúos, tormenullat 
e84     MAR.  FIC.  EPIDÉMIARVM
     dracbmam dimidiam,croá dracbmam unamyréubat
     bari drachmas duasychoriopbilorü fcrupulum unü,
     dgorkiycortkum citriyfandalorum rubeorü ana dra*
     chmam unamyfiminÜcitrifirupulos duosyfeminisace
     tofa dracbmam unam cumdimidia,coraüorum ru*
     beorwm dracbma unam cum dimidia yboli armeni dra
     ehmas tresycamphoragrdna dúo,conficecumfyrupo
     de átro. Aukennd et Auerrok dkunt, qui utitur aloe
     myrrha v croco nunquam periclitabiturpefie. Vra*
     difta copofitiones temperant iüorÜ quolitatemyet uir
     tutem augent. Sed multo melior efi compofitio Nkoli,
     fecimdwmquem uerapilulafunt ifia. Sume myrrha
     croáyboü armeniy cb árabe y coraüorum rubeorü ana
     dracbma unam, emblicorü drachmas dúos, aloes /oíl
     ad pondas omniü,fiantpilula cum uino albo odorifi*
     vo.Credo quod effent nobiliorcsyV magis adpropofi
     tum,fi loco emblicorüponerentur térra figillata dra
     chmadua,vboli armeni dracbma tres,fiant pilula
     cumacetofitate átri, vacápUntur cum uino albo,
     dquarofdtd, deeto rofdto. In alijs uerofequdtur com*
     pofitionempradiftam.Tcdc duteut dloéfitft>lendidut
     leue,dUqualiterrubefccns,delkatum,odorifirü,fian*
     gibik,pinguefcensy er immittendo fuper ipfum fiatü,
     madefát.Sit v myrrha cUra, V coraÜus delkatus,
     dbfq; therioca, er diftispilulk non bene fieri poterit
     prafemtiQ.ltaquepr*ómnibusdlijs utereduóbift
                                       pradiftis. 
           ANTIDOTVS.
pradiftkyfálicet therUcdyduobusdkbus diuerfis ,v
pilulis tribus faltem, quid defecando humiditdté pra\
feruantaputrefaétione.Etiam fvrtificantcor,firingül
meatus, ne uenenum tranfitü habeat ad coryV ipfum
Ulincdepeüunt.Vidcturmihi quod aloe in pradiftis
piluliSyquondofunt témpora húmida Vfiigidoyfimi*
liter v complexio, no debet Uuariyfed in alijs tempm
ribus vcomplexionibus fumere ptluUrum compofi*
tioneminpulueribus: melius efifolü quando opus efi
fefiinatione. Voteft etiam fumi ante canam tribus bo*
ris uelquatuoryficutetiddnteprdndiwm. Voterk etiZ
femel inhebdomaddyuel duabus uiribus dutpluSyquon
do pMa offinderent (licet nuüius fint offinfionk) m
tempore hyemoli v humidoyloco pilularum fumere
feum fiecum cum dimidio nuckycum módico ruta v
parumfalis,fuperbibendo parumaqua rofaru uel oce
ti rofdti.Quod fi et ifiud te ofjvnderet, utere loco úliit*
non dcápkndo aliquid aliu4,parumpank tofii intin*
ftiin uino albo potentc,cwmpomo anaranáaymade
fifto'm aceto rofatOyV intinfto ánnamomo. Sunt no*
mili qui dot huiufcemodi pilulas fero uel mane uno fit
licet pro uice. Sume ligni aloes dracbmadimidiaytora
mentiUafcrupulos duos,dift&mialbi fcrupuluunum*
zedoaria drahmd dimidid, croa dracbma unam,bet
beris dracbma dimidio, cornu cerui adufii fcrupulos
iuos,fandalorürubeorüfcrupulüunwm,feinmka<x^ 
    18*     MAR. FIC.  EPIDEMIARVM7
         tofaveoroUorum rubeomm,boliarmeni,ana dra*
         chmam unam, camphorafcrupulosduos,gemmorii
         ex quibus fiteleébidrium de gemmis, dracbmdm di*
         mididm,margdritdrum drdcbmdm unam,hyaántho
         rum dracbma dimidiam,confice cumfyrupo de ribes9
         ueldelimonibus. Ego auté in omni tempore etiam in
 Titule  calido,áufcemodipilulas darefoleo.Sumezedoariar
Hídrfilif.  ligni aloes, agrimonia, croci, arifiolochia rotunda,
         diftnmi albi,gentUna,corticü átri,femink átri,ana
         fcrupulum unum, coriandriprapardti, tormentiHa,
         fdnddlorum rubeorum,cordüorü rubeorü, rofdrüru
         bcdrü,jjjodij, emblkoru^nadrjicbmounom, térra
         fgiÜata drachmas duas, boli armeni drachmas qua*
         tuor,fac pilulas cum acetofitate átri, quos adminifird
         cum uino alboy aceto rofato albo, v aqua rofa. Ego
         muUü odhibeofidei huic nofira compofitioni,eam oc*
         cipiendo quando nonfumitur aliquid de pilulis cüalo'é
         compofitis.EtUmpofioperationempradiftarumpi*
         lularü,additur ipfi compofitioni,ambra,mufá,hya*
         cmM,fmaragdi,topazvj->margaritarum, cornu uni*
         cornkanafcrupulus unus.Melius,etiam erit laudabi*
         lemultum,bibere ifio cum uino dcetofay uel aceto dU
         boycü dqud rofayterrdfigiÜdtd v bolo drmenoycum
         exiguaportionefmaragdiyV hyacintbiy v topazij,
         uel faltem cum margaritis v coraük. ifla multü com ■
         mendanturd Galeno vAmnzoar: alij dantcorticep 
           ANTIDOTVS.             187
fp'Jemind dtri,v limonü,cum uino uel detto rofdto%
etaquaroforum.Ego uero fiequenter daré foko honc
fmplicemconfaftionem et quidem efficaáfiimam atq*
fecuram,cwm uino albo, uel aceto rofato v aqua rofd
rum. Accipe boli armeni drachmas duas,térra figiüd
ta,coraÜorwm rubeorum,ana dracbma unam,corti*
cwm átri,zedodria,croá,dnd dracbmdmdimidiam*
faccharirofati ex rubek rofis conditi uncios fex, oce*
tofitatis átri uncios decemytaceleftuariü. Raimundus
V Arnoldusy ihcriacaks quafdampiluUs tribus mo*
dkcoponüt. VrimooSume bolidrmenidrdchmds tres
barba tormentóla drachmas duasybarba herba tuni
d dracbmam unam,facchari adpondus omniumyfae
pilulas.\tcm,Sume ambra drdchmam dimidUmymu*
fáfcrupulum unum,cdmphoragrdndfex. UemyAcá
pefmdrdgdi,bydánthi,topdziji anapartes aquolest
triturentur er lauentur ficut abluitMefue Upidé Uztt
li, fie pilulas cum fucco dcetofcüa .Dkuntbuiufmodi
ídpides db dntiquk dppeüdri B ezoar, id efi liberdto*  Lapides
res mortk,vquod in hoc theriacam exceüunt quod  Bezpar,
ipfo uenenü a fe peÜit,non trobit adfe: huiufmodi au*
tem lapides utrunq;faáuntyideo debentper os admini
firari. Etiam pojjuntfuperponi pUgaymorfurayV
buüa uenenofa.Bdc etUm utuntur compofitioneyfá*
Vcetdurioptimiymdrgdritdrü,ferkicruditriti. Ldu*
iant etiam eleftudritm diambra»de gemmis v eber* 
188      MAR. FIC.  EPIDEMIARVM
     mes Mefue: laudant granata, rubinos, carbúnculo**
     fapphiros,paüadios,coraüos,grana tinftorüyVUpi
     deminuentum in capite afpidis, v pariter cornufuü9
     er cornu unkorni. ítem eleftuarium latificansAlman
     forkcumrealiquarefiigerotiua. Vtere etiam rebus
     fanguinem cUrificatibuSyUt funt lupuliymyrobalani,
     fúmus térra. Credo quod utifemine iuniperi cumfemi
     ne myrtifit multum utile contra  huiufmodi uenenum.
     ítem tdkeleftudriwm. Sume citrwm unum integrum,
     maceretur bene vcoquatur cum faccbaro v aqua ro
     farwm. Etubinon habetur átrusyfac cum limonefeu
     pomo anaranáo integro:muUiutuntur uerbena. Sum
     darefolitus pduperibus pdrum pdnk bene tofii,intin*
     ftiaceto cwmmodkorutavdliqudndo cü cepapor
     tiuncuUydo etUm nonnunquam ad fuperbibendüpo*
     rum uinipuri.ltem eiufcemodipanem tofium intinftu
     dccto rofdto cumpauculo cinnamomi,quadoq¿fuper*
     fitmcndo pomum aranáwm,Vparü boni uini.De hk
     quidem rebus admmifirarepoteris,modo unam,modo
     alteramybk fcilicet  diebus quibus theriacamnon fu*
     miSynec ueros pilulas uel etio iüis eifdé diebus pofi ue*
     fpcras.Vti etiam poteris fero,kiuno fiomacho yparü
     ifiius nofira confiftionis. Capeftccbdri rofdtiydUmd
     renaii ana uncios quatuorycoriandrorwmpraparato*
     rwm,coroüorü rubeorü, ana dracbmam unam,ánna
     mmidrachmasdMsfcdafiiuo tempore dracb.unay
                                   C  -v    ¿ir «latir 
            ANTIDOTVS.            189
fandalorum rub. croa ana dracbma dimidiamyUerum
in ojíate crocifcrupulum unum, confice cum aceto fita
tkcitriunájsqudtuoryfuperbibe parumuini optimi»
uel dccti rofdti.Voterk etUm uti eo matutino tempore
dliquando loco pradiftarü. Dixk Raimundus,quod
fuo tempore iunclifuerunt Saturnusylupitery et Mars
in undeuigefimo gradu Aquarijy anni mMefimi tri*
centcfimi quadragefimioftauiy in menfe Martio, qua
quidem coniunftio horribiliafignificabat,prafert'm
graues pefiilentios fiequentius per fpaáum annorum
quadragintaquinqueyeo quod fierit infigno humano fa
xo m domo Saturni. ínter quos eratpeftilentia iüa an
ni quadragefimioéhui, ubi Medid Varifienfisvex
Auinione, v Vcdimontaninouam compofuerunt tbe*
 riacjim ab ipfis expcrtam,v cumfiliátate eos confer
 uauit.Arnoldus Receptam confcripfity quam Raimurt
 dus eiufdem dxfápulus bis uerbis reátamt. Sume jemi*
 nk iuniperi drachmas duas cum dimtdiOy chariophilo
 rum,mack, nuck mufcata,zedoarijyZÍnziberky ana
 drachmas duas, arifiolochia longa et rotüdaybarbdh
 gentidnaytormentiüay barba herba tunki, diftami*
 muía campanay and dracbma unam cum dimidio,fol
 uiayruta, femink bol]Umitaytnenta,paonia,pulegif
 ceruiniyana dracbma unamydoroniá Romanibocco*
 rü lauriyfemink acetofa,feminkátriybafilkonk,ma*
 ftkkitburis, boli armenhterra figiüata,¡J3odij,ofi^
 9                                     T 
19©     MAR. FIC  EPIDEMIARVM
     de corde ccrui,rdfura eborkyV cornu unicomUmdra
     garitarwm,fapphiriyfmaragdiy cordüorü rubeorumt
     ligni dloésyfdnddlorum rubeorum,hydántbi, topdzif
     dnadrachmam dimidUmyfaccbarirófatiy didbordgk
     ndtiydUbugloffd ti, dianenufaratiydUacctofeüatiypuU
     parum tamarindi acetofiy tberiaca, ana dracbmam
     dimididyfacchari libros tresyfac cleftuarium aut mor*
     feüos,cum aquafcabiofa vrofata parum campbo*
     rata et cüuino cydoniorÜ, addendo filia auri quadra*
     ginta.Quifitimpatiturextra cibü,utatur acetofofim
     pliá cum pauxíüo aqua frígida uel uini maligranati
     acetoficum iuleb rofatoyuel uino acetofo.Vofiketiam
     exprimere acetofitatem átri uel limonkyuelpomi ano
     ranáj,v bibere cum aqua V faccbaro.ítem fucá ro*
     farum,faccharirofati,diamarenati,diaprunkydiacy*
     donitis diffoluti cum aqua coUta et expreffa, biben*
     do cum dqud frígida. ítem rofa,myrobaUni, tama*
     rindiycerafo acetofo, pruna perficaficcoy cydonia tri
     tdydiffolutd, coldtd  v expreffa, bibe cwn aqua v
     faccbaro,ponendo plus de faccbaro ubi minus efi de
     calido,v minus defitccbdroubiplusfuerit de calido.
     Jtemfuccus rofaru cum uino grdndtorü.item oxyfdc*
     cbard cum dqudfiigidd recenti. Inpluribus etUmrc*
     bus proficuwm efi uinum cydomorum. Vti herbis cor
     ipfum fud uirtute refpiáentibuSyUtile cfi,utfunt boro*
     gojbugkffd) melijjd3en4iuid ac menta parum .ítem
                                           feptem 
            ANTIDOTVÍ.             291
feptem principales herba quos contra uenenum pluri  Septé hen
mum ualere firturyquarum prima efi herbdhyperi*  baprinck
conydlio nomine Verfardtd'.fecundd efi herbd difta uin  p*ks cotrd
cetoxkonytertid enula yquarta rophonus, quinta difta  uenenum.
musyfexta arifiolochia ifcptimo laéhiceüa. Hkaddi*
tur ab Amoldo v Raimundoyberba tuniá. Necpra
termittenda efi agrimonUy acetofiüayácborU, mar*
rubiwmyhyffopuSyfcdbiofdypentdpbyüon, cdppdrk»
limonesyátruüiy drdnc'q fcilicet quos poma dured uo*
cdmus:V uniuerfdliter cunéh dcetofity V quaponti*
citdtcm quandapartiápant. Saos fiofculos uitk multü
confirre? fi ek in cibo v potu atq; elecluarijs uti con
fuefcos, pariter er aqua fiabiofa, necnon meliffa y in
hk ómnibus quafank fimul et infirmis adminifiratwe
mirabilk efiyeoquodbumiditotesexkcet uenenofos.
Et ubi m defecado refiigeratione multo opus fit,uten
dum potius efi aqukendiuiay rofarum, plantaginis,
aceto rofatOy uel aquo,uel fucco acetofeüa, fucco limo
num,cedriyaranáorüy ckhoria,pimpineüa,fiimi ter
ra.Quum uero temperatis utioportet, accipe aquom
boragink v bugloffayfingulk decoftionibus impone
pruna damofcenOy myrobalanos y V tamarindos.  Et
boc memoriferua mente, quod cüftis in remedijs q be
ne conueniunt hac quatuor yuidelketuinüalbum,ace*
tum álbum rofatum, aqua rofata,omnid aquoliponde
re,crocus pauxillula quontitate.Vbi abfq; mora ac cu
                                    T  1 
      ift     MAR.  FIC.  EPIDEMIARVM
          faálitate quodam operan neceffefuerit, adminifirabk
          qua opportuno funt in firma fubtili v Uquida,uel ai
          fuprabibendÜ dato quapradiximus.Inquit Raimun*
          dus, quodfi tandiu difjvrripotefiut pramemoratarü
          fot compofitio piluUrum, melíus effe ut exhibeantur
          pilula quampulueresytum quia huiufmodi compofitio
          melíus firmentata efi, quo quidem firmentatione ultra
          complexiondlemyf^eáficam quoq; contrabit uirtute:
          tum quia permonendo infiomacbo mage conferuot,ro
          boraty confartaty ac melíus difeurritper corporis re*
          motiorayfuprabibendo parÜ dlicuius liquida fubfion*
          tiayV multum abfiinendo. Nec tomen ideo uolumus
          ut pilula fint ualde ficca ac indurotayimb fi tales fie*
          rintydecet ut refarmentur. Congruit fanguinek pbk*
          botomia,uidelicet extrabere fanguinem, ut conferuen
          tur, folias nuüum ex fe fiuxwm fanguinis haberent.
Sanguina. Sanguíneos eos inteüigo qui decenter carnofi, colore
          rubeifunt,pilofi, robufikqbus uenadmpla,etquire
          bus uefcütur multi nutrimenti.uk inquoyextrabatur
          fanguis ex bafdica dcxtrOyinde pofi bimefirefpadum
          fíat iterum minutioex bafilicafinifira.Necunapro
          uice excedas podas libra.Viat etiam temporibus anni
          íéperatisyocluna in bono etfartunato ofpeciu exifieit
          te.Sanguk purus minuitur oriente Sokychokrkus'm
          meridkymelancholicusin occafuyphlegmatkus inme
          dio noftk.Vult ideo Raimundti/s,ut iuxta ordineAui
                                                cetina» 
           A N T I D O T V S.             •?*
tennayfecundum quatuor fpecks fonguink pranume*
ratos yobferuéturinextrahédo ña quatuor hora. Co
gnofcuntur autem ha fpecks,primo per earundem fi*
gnAydeinde iuxta quatuor atates quibus dominantur*
fuccedédo ordinepradifto. Etubino apparueritmui
ta fonguink abunddntUy uultne penítus minutiofiat9
nec caufa conferuationis ,nec cura. Et quü extrahere
uoluerisycuroutdkpracedentifiatclyjlerey v exbi*
bita fit aliquamedicino non folutiua. Necpratermit*
tendum cuícoyquodubi fanguk ad olios multumdecu*
nat humores yminime fit euacuandwm.Meminerk Ga*
Unum v Aukennoyquanto magis medendiartcm ex*
trcuere,tanto femper timidiores ergaphlebotomUm
effefajftos,eo quod plus trobitpblebotomiaex natura
livbonoyct ex fpiritéusy quam ipfa mediána:ac mi
ñus temporkconcedit ad difcernendümativmfingui*
nem abono. Confirunt mfantibus v puerk ea qua co
tro uermes ualent,quorü his potifiímü temporibus vm
minet periculüyadminifirato iüis m potu femel in beb
domada diftami dracbmam unam cum uino aliquali*
terfiyptkoyfiue cum uino decoftionk abfyntbijvni
gcüayoutfeminkfanfti. lüinUtur item fiomachus fum
bilicusygula vpeftusyoleis herbisq; amark et buiuf*
 modi,quandoq;etiom exhibebk pilulas de reubarbaa
 ro.VerwmquU multum húmida complexioymultüéfc
 calida perkulofa efi tempore pefik,opus efi refrigera
                                     T  J 
194     MAR. FIC  EPIDEMIARVM
     tioneydeficcationeyV fiequenti euacuotioneyqua qui*
     tkmficundum opportunitatem cü moderaminefiant.
     Hunc defirfocculum cordi dpplicdtü. Sume rofarum
     rubeorü drachmas duasyfandalorum rub. corallorum
     rub.fpodijyana dracbma unayzedoariaylignialoes,
     rinnamomiychariophilorü, corticum átri, croá,ana
     dracbmam dimidiam.Efio diligens utomnk expurge
     tur fupcrfiuitos,ac cura neflypticus maneatuenter,
     fsq; tardas adfolitos confiringendum expurgationes,
     uelfiuxuspue fuperfiuitotes, bamorrhoides, fiables,
     naturales folitosq;fudores,plagas ueteres apertos,qui
     bus fine molefiia profiuit humor, lachryma,fanguine
     r naribus fluentcmyfolitwm v ordinariumy uniuerfa*
     Icsguttas v huiufinodiyquoniam hac difta expurga*
     mentafecuriorem reddunt o morbo. Admoneo rerum
     publkarügubernatores (fecundÜ Hippocratk expe*
     rientiam) fi facerint ac ordinorint igncs v fumígia ex
     iuniperoymyrtOytcrebentbinOyet tburaymane vfiro
     antepofiicasyquarunq; adiumydomuumyV habitatio
     numyfiatim expeüeretur ab eo loco peflk. Valet loco
     iuniperiylaurusyfaluUyrofmarinuSyVherbarumquic
     quid efi odorifirarü. At terebétbina mirabilk efi.Mul
     ti Doftorum dicunt,ignem femper fire tempore pcfiis
     utilemyeo quod omnem diffoluituaporem.lnquit Raí*
     mundus utendwm effe confartantíbusfolüyquwmgrofii
     dpparent uopores vbumidi, Calidis temporibus fu*
                                           perore 
           A N T I D O T V S.             ztf
perore debent odores in fiigiditate alíos: é diuerfo quü
témpora frígida fint et bumidayrofa,fandaliy myrtus»
campboraycortkes pomorüy maUgranata calidos co
temperant odores y fimiliter ocetum,v uirides berbu*
lafiigidiufcula. Confuluere Magi Verfarü regí pro
fui definfione ab omniueneno morboq; uenefieoyfculpi
faceret m Upide Uamatite bominéfiexkgenibusfian
temyáncium ferpenteydextra eius caput\euacaudam
ferpentis tenentemyet 'imprimí ligariq} faceret hunc la
pidem in anulo áureo, uerum lapidi m loco capfulat
fupponi barbamferpentaria, quem quidem anulüge
ftaretin dígito. LaudotAuerrois hircina odor amen*
 tum urina. Moneo ut continuis utark remcdijs quü fue
 ris in loco infifto uelpropé,eo quod cotagio fiequens
 efi,mfiéiusq;acr continué noxius offindit. Voló diti*
 genteraduertosyquüfueritconiunftio Solk V Luna*
 quwmq; oppofitb,idefi quando efipknilunium: ítem
 quando coniungitur Luna Saturno, V magis quando
 coniungitur Morti.ltem quumfuerit in quadra cu di*
 ftk Vlanetis. Etnota (ut refirt Rafis)fartiter moueri
 folet uencnühuiufmodipefiilentia in Solisortu,in oc*
 cafuyin mcridie, et medio noftis,quia Sol quatuor his
 uiribus mutationem caufat in aere.Regnat in Vere,in
 Aefiatemagkyplus in Autumno. In Veré efi aér cali*
 dusw bwmidusyV accedit fonguink dominiü.ln afia
 te chokra,calidus aér multum operitvp™ctrat,dx*
                                     T  4 
196      MAR.  FIC. EPIDEMIARVM  .
    bilitonturcorporoyrebus replentur corruptibilibuft
    materíam humidam aéris caliditati inputredinem tri*
    buentibus. Quiquidem calor fi tam mtusquam extra
    cum ficátate faretyparum abeffet,quemadmodü etio
    baud multum nocet humidum cum aéris tum compk*
    xionk fiigiditati adiunftü. Sed ualde periculofum efi
    ubi calidum húmido permixtwmjuerit,uclfaris uel m*
    tus. Experimento compertwm habuimus,quod longd
    ficátas calido minuit tempore pefiem: at frígido exd
    tatyaffirt. Deniq; in autumno augmentaturfruftuum
    repletioyaccorporü debilitasyaer tenuk efiobafiaté
    pracedentem uaporüfaálifufceptiuo,quos nonrefol*
    uit propter calork diminutionemydeinde nebubfus efi
    acuariabilis.Sapenumerouentus adefigroffus V bit
    midusyexcedit caliditas humiditaté,vfrequenter ad*
    uenityaugmentaturq;pororüoppilatio propter aérk
    crebró pofi calidumpracedensyfrigiditatem. Sckndü
    etiam quod quü pori ualde oppiUti funtycoprimunt
    putrefábikm admira materíam. Ecotrario quü plus
    aquoapertiyrepente nimk uenenofum copiunt aeré i
    ita utnonnunquam (máxime pofifudorem uelcoitü)
    paucis (utgladius) occidit hork.
          De modo curandifecundum rotionem
             pbyficam.     CAP.  VII.
       INpefiilentiali fibrenon expurgato ueneno,coue
       neadminifires mus nec extra respartiumpeftork
                                          fimpli 
           ANTIDOTVS*              197
fimplkiter aperitiuosyeo quod aditwm prabent uene*
noadcoryvfpiritibus uiom aperiunt exhalationk:
fed ut infiámatio probibeaturv putrefaftioyUtere fu*
bitb aliquantulwm infiigidantibus et multum defecan
tibus. Roborant nanquecoryVuiasclauduntuerfus
ipfwmtendentes, ne uenenum od iüud peruenidt: pro
parte etUm benepurgondus efi humor, v fpiritus nu
trimento fapius recreandiyV qua contra uenenü uo*
lent continué adminiflra,id quidem fuá natura cor pe
tit.Quodfi difieras doñee  uenenumeó peruenerit,for
tajfefieripoterityUt partes cordis multü inde confirin
gantur,quas quidem denuo aperire quamproficuumt
plus farte noxium perkulofum ue effet.igitur quÜpri
mum caput omniaq; membro grauari fimul adiunfta
febre quifpiam perceperit,uide ex fignis ne mendaci*
bus ambiguisq;fidem habeos,nec diffiros quoufif; ap*
pareatinfiatio uel buüa.Sed hacquÜ emineant,eo á*
rius quo poteris cofifiím inungas oko de fiorpionibus
er theriaca,pulfus temporum, manuwmv pedüyna*
resyocáputy gulamypecius v locum área buÜam v     oíei de
dpofiemafiapparuerit.Vero olei compofitio talk efi.  Scorpionis
Sume olei olíua annorü qmnquaginta uncios ofto yím  ]jM cofiftto
ponas feorpiones numero quinquagintOyfimul cü oleo
bulliant ita utfundum petant,quod facías in afiateyV
máxime menfe Augufiiyferua v utere,efi enim mira*
büc contra uenena .Quod fi fiomachus cibo grauatus
                                   T  y 
158    MAR.  FIC.  EPIDEMIARVM
    fuerkyprouocdndus efiuomitus cumfaálitdteycu dqua
    tepiddydceto,vokoyetio cum raphanoytentando etia
    prouocationem cwm pennayV fiatim pofiedfaeUs cly
    fere.Et renoudbk omni die maluarü decoftíonem v
    motrkuiolorwmy bleta, hordei,laclucaycamomiüa,
    meÜk uioUtiyfaccharirubeiyUiteüi unius oui, diáfana
    uel cofia unciam unamyfucá rofarum folutiuidrach*
    mas duosyfalkcomunk v olei uioUti quod fatis efi.
    Hocfaftoyapplkabk epithema cordi ex rebus cordia
    libus frigidiufculis opradominio. SumeaquarÜ rofa*
    rÜ,buglo¡fayacetofeüa,nenufariyana drachmas duas,
    aquarum meliffa,fucágranatorü medijfapork,ace*
    tofitatis átriyona dracbmam unamyfucá cydoniorwm
    uncUm unamyfandalorü alborü rubeorum v citrino
    rum,ana drachmas duos,fJ3odif,rafuraebork,femin&
    citri,femink acetofa,ana dracbmam dimidiam,grano
    rum tinftorü grana fex, campbora dracbmam dimi*
    diam,conterantur bene omnia, V calefiant in uafe ui*
    treatopuro. Voficüpanno de Grana températe cali*
    dofuperponaspeftoriyfingulk tribus hork ipfum re*
    nouando.  ítem profiomacho honc habeto in faceulo
    ccpofitionemyad üiuificandum vroborandumfpirk
    tus eius. Sume abfyntbijymenta,ana man pulü unam,
    meliffa acetofa, ana manipulÜ dunidiüyrofarÜ rúbea
    rum unciam tmomycortküátriyrifiy ana drach.tres»
    corUndrorüpraparatorü drachmas duasjcoraüorü
                                            rub* 
           A N TI DO TV S.             199
rüb.mafiiás,fandalorum rub.ana dracbmam unam,
mackyfaliorÜ cbariophikrüyana dracbma dimidio',
nucum cuprefii numero quatuor,componas cum fucco
cydoniorü. ítem fub brochijs hocremediüadminifira
bis. Sumerofarwmyfiorum camomiüa,melilotiyfiorü
myrtiynucü cyprefiiyfandalorü,omniü in debita quan
titate,buüiot indqud cui intingdtur fipongU uclfiupd,
quapofimodum exprimatur, v températe calida op
plketur,fapiusq; renoua: ifiud enim mirabile efi.
      CucurbitulorumufusyV curandi ratio
         per fanguinis mifiionem.
             CAP. VIII.
      Hlsfaftis v debite yut diftum efi, adminifiratky
      fi bulla uel fignum in tibijs adhuc no appdrue
rit,dudS confifiim ndtibus ucntofis applka,vduas
pariter coxkaparte pofieriori. Voluere ueteres ut
pofi huiufmodi uentofarü depofitionemfieretphlebo*
tomia.Etfibuüauelfignumfolitum non apparuerity
fiat ex uena comuni a parte dextra,ad probibendum,
ne uenenum partes cordis dttingdt: vfi áUm dppd*
rueritbuiufinodifignüuelbuüd,eodem in Utere ex*
trabendus efifitnguis, v boc ne fe extenddt diUtetq;
uenenü (ut femper fokt) per omnes uends de corporis
partes. Quod fi área aures apparuerit,uel coüü,mi*
nuatur excepbalka inparte quafignum,iuxta poüi*
cem manus.Si fub axiük dpparucrit,euacueturhepa 
500     MAR.  FIC.  EPIDEMIARVM
     ticd in brdchio eius pdrtk m quafigftum.Si'minguini
     busyfiatphlebotbomia ex faphenayhoc efi fub tolo pe
     dis eiufdem Uteris. Deniq; in uniuerfaliyquotks ab ori
     gine gula ad caput ufq; huiufmodi fignum appareat,
     fot minutio ex cephalica m partefigni apparentis. Si
     db eo porte ufq; ad umbilicum ante uel retro,fiat pori
     ter pbkbothomia ex bepatka.Si ab umbilko infia.de
     betminuifaphena modo quofupra.Et pblebotomon*
     dum efi quam átius fieri potefi,faltem quwm primo op
     parereinápit apofiema.lntrepide autem bonom quan
     titatemextrahi facías,nifi patiens farte moááfaerit
     fonguink extroftis duabus uncijs uel circo,fijie paulu
     lumyíit dijudicari pofiit an bonus fit fanguis uel ne. Si
     malus,extraberepoterk copiofius:fibonusyparáus.
     In debilibus vfonguine  no multü abundantibus fuffi
     cit extraftio duarum unáorwm.Atfibrilk tempore ri
     goris id minime ficerk. Vatiens autem quwm fit fangui
     nk minutioydegufiet uel ore teneatpomum anarancia
     Vdcetofaquaq;ynofoyfrontiydc temporwm pulfibus
     acetum applkandoyhknam comunk pblebotomandi
     efimodus.Fulgineus Gentilk plurimü laudatidquod
     UmdiccmuSyUtrem quampiam expertam. Sifolitum
     dpparens apofiema uenerit árcafpatulas,applkanda
     funt uentofa ubi iungunturipfa jfyatulayininutio aute
     fot ex mediana qua diá fokt comunk vnigra.Siap
     paruerit in eolio uelcapite, minuatur cepbalka iuxtd
                                           polliccs 
           A N T I D O T V S.            Jot
poUices manuü. Si fub uel dextro in\brachioyphlebo*
tomandus efi de uend pulmonk inter médium v anu*
Urem eiufdem Uterisdigitum. Si árcd brdcbmuel la\
tus fnifirwm,ex uena SdluoteÜd mter dextra manus
paruum v dnuUrem .Si'm inguinibus uel infinifiro
Idtere, ex uena Vdrdlytkd minutiofiendd efi inter po
plitem pedk valiwm propinquum eodem in Utere.
Si dppdredt m tibU uel pede dextro,ex uend fie diéht
Vena. nuxlkrwm.Solentdoftores Hifi>ani v Cdteüa*  -nifbonor»
niprimd pofifaéhim dyfiere uel faltem fecunda dkyfa  medicortm
cere phlebotomia duabus interpoUtk uiribus. inftn*  in fanguk
guinek robufiis ac bonaatatk hominibus primo die  nk miffioz
fie faámUVrimo extrabunt fanguine inparte oppofi  nemodi,
ta,eo quod humor m motu adhuc exifiat, nec iam ue*
neficusfaclus efi.Si apo fiema fub bracbio finifbo ap*
paruerkminuunt fubitó onunu dextro uncías fexuel
quatuor,uel ex cauíüa pedisfinifiri uncías tres. Pojl
uero horas fix uel ofto recreato patiente atque quieto,
extrahüt afimfiro brachio unáosfex uel quatuor aut
tres iuxta coprefiioné v uirtute uena grofiiork, quo
niam ea opportunius phlebotomiaexpofcerefe mon*
firat.E.iuerfofaáütubi apofiema in inguinibus appd
reat,primo quidé minuunt in brachio eiufdem lateris,
fecundo inpedeiüius etiaeiufdem partís ex Sapbena.
Vcrwm fipdtkns hdud multü robufius fiterit,necfan*
guiñe abundam,dttamen naturalem babet decenter ui 
joi      MAR.  FIC.  EPIDEMIARVM
     goréuirtutkcf; confiantia,autfitut Um exifidt mfint
     fecundi,uel in tertio dicquü Um uerifimile fit materU
     ipfam fuum cur fum motumq; cepiffi, Umq; ueneno m
     fiéfam ejfe, euacuont uncios dúos uel quatuor a Utere
     apofiematis loco apofiemoti  quam fit pofiibilepro*
     pmquiori. Sipofi aures extiterit, minuütex CepbaÜ
     ca eiufdem lateris. Quodfi hac ipfa baud ita faák co
     prehendi pofikyfiatin Mediana uniuerfo corporico*
     participante.Quodfi nec ifio pateatyfiat m mam ea*
     demex uena qua efi interpoükem v indicem. Simi*
     Mter autem faciunt a medio fecunda diei adfequentes9
     fed db mitio dd médium fecundi facerentpblebotomit
     exparte oppofita, fimiliter aprimo ad médium fecun-
     di. Si apofiemo efi fub brachio, euacuandum efi ex ue*
     na eiufdem brachijy er ex uena comuni, uel faltem ex
     hepaticayout eiufdem mmus mfra digitum médium et
     fibiadbarentem. Siineodempradifto tempore fig/m
     ipfwmin'mguinibusjuerit,incidasuenam fub eiufdem
     Uterkgenu,autfub cauiÜa eiufdé pedk. Sifignü uer*
     git uerfus notes ymitte fanguinem de gro fiori uenOyV
     mogkappárentemdorfo pedk eiufdem loterk.lfioru
     quoque modusefi,quodátra fecunda  dimidium dkU
     inápiunt utplurimum in Utere oppofito fanguinem
     extrahere,ultra uero utplurimum mcontrarium.
     No; autem ad cañones nofiros uniuerfaks accedamus
     Qjiia eiufcemodi morbos uel efi in ipfo fanguine, uel 
            A N TI DO TV S.
 \nhumoribus fanguine permixtk: ideo mibi uidetur
 extrahendü effe fanguinem ómnibus ,ab annis quatuor
 deám ufq; adfexaginta,ratus multo fatius fareyUt ue*
 nenum quod per uena apertionem expiret,quomfan*
 guink efjluxu magnopere cruáari.Extrabe ipfum ite
 rato uice cum fex horarum interfiitio.Robufiis autem
 corporibus v fanguine multü obundantibusyextrahe
 ddfummum,librom unam:Mediocriter uero robufik,
 er mediocriter fanguinek adufq; uncios oób'.debilio*
 ribus autem confiante pulfu, unáasóuatuor uel tres,
 fiue duas aut faltem unam.Vbi uerttominiwm cbole*
 raobtineat, non excedat uncios extraftio duas. Multi
 extrahercpraápiuntyquoufij; no debilk,debilitetur.
 Hoc autem mibi minime placet, quandoquidemfairi*
 tusdiffoluit. Vbi p uifus uocillat,nil prorfus extraben
 dum.  Maior uero mibi efi cura ut prius apporeat apo
fiema, etiam poftmodumprouocentur hamorrhoides
fríftioníbus faftk cum rebus afperis,vfuccocapa*
rum,cwm uentofis vfcarificationibus,etfanguifugis.
Vbifanguk obundat fados idem pofi olteram uena fe
ftionem. Vbi autem modicwmfuerit fanguinis, faltem
idfacerk.
    De medkinis uenenum diffoluentibus V ad
        extratrahentibus.    CAP.  IX.
      QVidamutprimo femel euocuatus efi fanguis,
      applicant epithema. Verum fapientiores id 
>o4     MAR. FIC  EPIDEMIARVM
     dgunta principio, fepiusq;renouant, uidelicet a ter*
     tia m tertiamboramyopponunt températe calidü cum
     panno coccíneo. Defcripfimus unumfupra ,alterwm
     boc efi. Sume aquarwmrofarumy aquarü endiuiaybu*
     gloffaymeliffayana libromdimidio,acetimáas duas
     fandalorwm,rofarum,coraüorÜy dnddrdcbmds tres»
     fpodij drdchmds duas, mdrgdritdrüy bydánthorum»
     foppbiriyonafcrupulü unumy been dlbi v rubeiy ofiis
     de corde ceruiyfeminwm átri,dna drdchmam dimidio»
     mufcifcrupulumdjmidiumycamphoraycroci,anafcri$
     pulwm unum.Simfolitam inpatiente noueris calidita*
     tem,fac ut ungatur hepar,v regio renüy ungentofin
     dalinoy bis m dk.  Inde pofi boros quotuor(morecon*
     fueto v ordine) exhibenda funtpulueris contra mor
     bum dracbma dua uel una cum albo uino v oquis
     endiuia, necnon ocetofeüa, pariter V tberiaca dra*
     chmadua, uel faltem una. Vofi hunc ipfum potum
     coadiuua cumpannis,v jumigijs cdlidis,naturam ad
     fudorem.Hec erraret qui tberiacamfolam adminifird
     ret'.ueruntamenplus in ufu efi eam dore cum pulueri*
     bus. Addunt nonnuUi acetum, v id mibi baud difpli*
     cet:placetquoq; eamfapius adminifirari. Et utihs efi
     fimul cum theriaca,aquafcobiofa v meliffa, ubi no
     multd ddfit caliditas.  Antiqua cotra morbum pulue
     ris talk efi defcriptio. Cope diftamidlbi, cordüorum
     alborunhtormentiüa, boliarmenhgentidna» ana wp
                                             dam 
            ANTIDOTVS.
fcrfwr undm,terrafigitata unciam dimidio. Moder*
nior hac efi. Sume barbamdift&miybarbam tormén*
tiüa,agrimonia ytigni aloes, boli armeni, uoleriana»
íapatij,fandalorü rubeorü, anapartes aquales,bar*
bafcabiofa ad pondus omniüymifie cum fanguine tan
ri deficcati adfolem V defiMati.   Alia defcriptio.
Sume fpodij ydiftami albiygentUnaytormentiÜa, grd
norum iuniperiyfiminwm citriycarlinayona drachmas
quatuor yfaliorum albatri uncios duas.  Tertio defirU
ptio. Sume tormentíüaydiéhmialbiycornu cerui ufii»
ZedoariayOnd dracbmam unam,margaritarü, coral
torumrub.anafcrupulosdúos.  Quartodefcriptio.
Sume tormentiÜa,d¿kimi dlbi,boli armeni,campho
raymargaritarum,fandalorwm rub.cornu ceruiufii,
arifiolochia rotunda,facchari albi,anadracb.duas.
Quinta defcriptio.Sume tormétíüa,diftami,ana dra
chmos duasyfemink acetofayfeminum citriyano dracb
mas tres,zinziberk albiyánnomomi, croá,anafiru*
pulum unum,boli armeni,terrafigiüdtaydnd drdch*
mas duas cum dimidio, facchari uncios dúos. Hic pul*
uis multum (utfama efi)uolet contra uenenÜ,tam ante
quam pofi adminifiratus. Sexta defcriptio. Sume ra*
dicumtormentiüa drachmas duas,fandalorÜ rub.di*
finmialbirecentkycornu cerui ufii,margaritarü?bo
li armeni, arifiolochia rotunda,ono dracbma unam»
fdmpbora dracbmam dimididm,fdccbdri albiydrock
                                     V 
$06     MAR.  FIC.  EPIDEMIARVM
     mas duosypimpineüay myrrhayzedoariayd.no droch
     mam unam,fandalorü,terrafigiüata,ana drachmas
     duosyfeminwm átriycroáyano firupulü unum,cornu
     unkornk,bydánthorÜydnd dracbma dimidio,. Ui pul
     ueres uigoremprafiot cordiyaduuantq; ipfum m ex*
     peücndo a fe uenenü,putrefiibiks humores deficcant»
     cobibét uios cordis ne uenenü ipfum ottingat: frequen
     ter etiam uenenum expeüuntper uiamfudoris. Expe»
     rimento compertum babetur priorem,quam diximus
     antiquam,defiriptionem,ac inter modernas ultimam
     cateris effe multó ac longe cfficaáorem. Sunt quídam
     qui pofi uomitus prouocationem(fiea opus fit) fafto
     etiam dyfiere et inunftioneyp rimo exbibent pulueres,
     dtq;epithemd:pofi cuius operdtioné tuncprimü eudcu
     dntfdnguinem. Iddutemfaciunt ubi patiens fonguink
     multum hdbueritynec farte mhoc errant. At ubi fieri
     nonpofiitfmguink extrdftioytwm deficlu fimguinis»
     loco pblebotomiaexhibentmedkinayprius tomé pul
     uerem.Voftquomfudaueritinfirmusautdebitumfudo
     ristempuseUpfumfuerityno expeftandaefi bumoris
     digefiio,quonUm non adefi temporismora atq-,facul*
     tas pro celebrando digefiione. Equidem quü necefiitat
     immíneat (fiquidé ea ipfa nofubefi legi) minime ob»
    feruanda efi cofueta temporwm diferetio atq; dierwnu
     Nec confidendü efifipe aliquo m opera natura ad eud
    tuationem emtentk,quoniom irregulark efi propter
                                         mdigea 
          ANTIDOTVS.             Jo7
indigefiionem mpetwmq; ueneniyequidé oppreffa na*
tura ut potefi plus operatur qum debeat. Vofi ideo co
petens fudandi tempus, uel fanguinem fi obundat mi*
núes yuelnon abundante dabis purgationemyex rebus
tomen no comouentibus fiomacbÜ. Voftus enim cÜ uio
lentUuomitus peftork diUtando uias facit utadcor
uenenum percurratytrabitq; ipfumadcerebrum. Hac
de caufa errant quicapraginemvrcs huiufinodiex*
bibent uomitiudS v uenenofas: Vix enim uni refifiere
potefi naturd ueneno. Voffetjvrte nobis quifpiamop*
poneré cur uenenatos ad uomitum producere phyfici
fokantt Dico no porem effe uenenorÜ conditione t ca
tero enim plus habent materia,er ad educendum op*
tiora per uomitum, vfunt infiomacho,ifiud uero ua
por efi quídam uenenofus v inpartibuspeftoris.Nul
laigituradfitmediánaqua uomitum uiolcnterprodt*
cere pofiit,ad eum qui nuüa cü uiolentia damnarc mi
nime.Approbatum tomen magis,ut per inferior a di*
uerfiofiit. Diffoluaturyquam dabis ymedicina inuin*
dlbo,etaqukfcabiofa,endimayrofarum,pUntagink»
buglojfa,meliffayOccto  rofatOyin quibusfaftafitde*
coftio exprunis Damafccnis,myrobaUnkytamarin*
dk. Si autem morbus inuadit aliquemfiomacbo repk*
to,quid namfaeiendü erit iuxta ordinem modernorü f
¥ac utpofi unftionem cum oleo fcorpionum er therid
cafaáüteruomaticum aqua tepida,aceto,oleo,vfitc
                                   V  * 
>o8     MAR. FIC.  EPIDEMIARVM
     corapbaniytentando etiam prouocationem cumpen*
     na longOydeinde odminifirabk dyfiere,pofimodü epi
     thema,v de ipfispulueribus. Deinde tépore quo Unt
     quktiorvrefiauratus egrotans fuerit,uenam feces yfi
     efifanguineus: fin minusyadminifira medkinom.Etfi
     mphlebotomia ultra quatuor fonguink uncios extra*
     xeris,abfiine a medicina quoufq; tranfafta fint apble
     botomia hora duodeám. Et licet phkbotomiampere
     gerkyfipem tomen non ponas mfola ipfa,prafertim m
     pktborkoyfanguineoyvrobufio corpore. Quinimo
     V m alijs quibus parü fonguink extraxifiiyetiopro*
     pinanda efi fuo tempore medicina iuxtd compkxioms
     qualitatem v uirtutk. Similiter fi prius medicina de*
     derk,non erk edcontentus,fifuerit plethoricumcot
     pusyuirtute confentknte,pbkbotomUm quoque tem*
     pore v modo iniunge.Et bañe difiinftionemfaáesyfci
     licet in ddminifirdndo unum v dlterum yubi id pofiíbi
     leveonueniens. Sedubipinguk obundat, pracedat
     pbkbotomU v fit copiofior: ubi uero fanguk non
     dbunddtymediánd praceddt, vpblebothomidfiqudl
     tur,modkd tdmenyfálket potius euentdndi qúm di*
     minuendicdufd.Vofi tertium dkm nuÜa fieridebet fon
     guink extraftioy nifi te ad hoc fonguink multitudo co
     peüat  .'Quotiefcunq; medkinom uel phlebotomUm
     feu uomitiuum adminifirasyad hoc ut eiufcemodi agitd
     tione ipfum uenenum afigno non reuertatur ad intus*
                                        ffignum 
            A N T I D O T V S.
 ft fignum faerá apparens,fac ufm tali cotnotionepo*
 nos fub vfupra fignum, uentofas V fangui fugas, v
 fuper cor epithemata frígida. Et ante etpoflpropina*
 bkper os ea qua defmdunt a ueneno,uidelicet theria*
 camMumarmeniyfmaragdoSyhyacinthosytopaziü»
 uel faltem alia gemmarügenerayaut coraüos cum fue
 co herbarum contra uenenum. Quumfackpurgotio*
 nem exhibe mediánam cum módico croa m decoftio*
 nefupradifta. VrinápaUs v fecurior medicinafecun*
 dumVerfarÜMedkoSyVMefuenyefi trifira pirfica
 uncia uno cum ekftuarijHamech drach. duabus,uel
 dd minus Trifira unció dimidid, v eleftudrij Ha*
 mech dracbma una ueldimidU. Sed máxime robu*
 flk datur uncia uno cum electuarij Hamecb droch*
 mk tribuSyV Verfidni edm ddmimjlrdnt cumaquafri
 gidd uel fucco foldtri uel endiuia. De hocfapius du*
 diuiyVfilioc periculum ficiUmprafinti anno. Vbi
 dutem trifard er elecluariü hdtnech defiterint,propi*
 nabkdUfena loco trifira,vdiomannoy uelfuccüro
 farum loco ekduarij hamecb modo pradifto.Experi
 entiamfiá er multa utilitdtis fecuritdtkq; honc com*
 pofitionéreperi. Sume trifiraperfica, pulpa cdfia»
 ana unciam dimidUmyrcubdrbdriy duananna uel ek*
 ¿kdrij hamecb drocbmomunam. Sed ubi natura uali
 do efi vuenterfiypticusyddbis dUmanna ueleleftua
rij hdmech drachmas duas,difiempera cum dquis bu*
                                  V 5 
yo      MAR.  FIC  EPIDEMIARVM
    glo¡fa,endiuiacum decoftionibusfupradiftis etaquit
    pradiftk.Ego uero reubarbarü in uino albo V oquis
    endiuia cum módico fpka teneo per hora-.quod do in
    fubfiantio comifeendo omnia fimulyfapius etiam addo
    pofimodum mama unáam unam. Conueniunt vpil*
    la de fimo terray aggregatiua pilula, partes aqua*
    les, robufiis quidem in toto dracbma una,alijs uero in
    toto dracbmadimidU,fuprabibendo uinum albü cum
    oquis endiuiayuel rofarum vfiabiofa. Etiam ipfe
    fola Aggregatiua m omni tempore, prafertim mi*
    ñus afiiuo dracbma una uel dimidio.   Rotandivmfi
    fibris inbaret bumoribusfubtilibus V calidis,  appa*
    rebk fitis uehcmés,gula aridkas,lingua nigredo ,acu
    tus capitis dolor,phrenefis,uelfimiha horrenda acá*
    dentia-Sidutem grofiioribus inbaferit humoribus,V
    minus fiíriofisyfibris uidebitur kntdyV pradiftá deci
    dentia remifiiord'Confiderd eiufcemodi figna,etfcias
    quod in quocunq; humore conuenit trifira cum agari*
    co,v pilula aggregatiua uel folayuel cum pilulk de
    fumo térra. Syrupus etio folutiuus quem dicemus in*
    firiusyfi fiíerit m materia ¡itriofoy etiam contwnit dio*
    fena cum eleftuario hamecb uel fucco rofarum. ítem
    cofia cum Reubarboro,item mdnnd cum dUmanna m
    decoftionibusfrigidis. Si efi in materia groffa frígida
    V húmida, conueniunt robufiioribus pilularÜ  aggre
,   gatimrumfcrupuliduo,piluUrum de agarkoferupa
                                              las 
            ANTIDOTVS,             311
iísunus. Debilioribtis uero dUcathoUconis unda una
cumdiafaniconis drachmis duabus,uel cuagarki tro*
ebifcati dracbma una uelfemk. ítem depiÜuÜis con*
tramorbwm diftkfuperuiSydracb.una uelfemkyV
forte eiufcemodi pilula conueniunt in quocunq; humo
re. Nota quod agaricus bene praparatus V trocbk ^«
fcatus eflfinguUrk m hoc cafu in quocunq; humore et
membro.ideo quando certior effemde fuaprapara*
tioneuterereo in omnimediánayddndodrdcbmxsdti
dSy uelunamyuelfemk de eius trochifikyiuxto poten*
tiam medicina yV iuxtd complexioné bominis.Etubi
dubitaremdceius praparationeyinfanderem eumm
oxymeüe fquiüitico cwmfalgemma, vpofiea colon*
do ponerem fuper medkinom abfq; exprefiione. ítem
notandum quod pilula aggregatiua funt appropria*
ta,V loco iüdrü debent ddmmifiraripilula Sine qui*
bus,minus robufiis. EtfcUs melius effe daré medicina
quam pilulas in hoc cdfu.Etfi baberi pofiit dUmdnna
melior efi fucco rofarum vfartior. Et eleftudnü ha
mecb melíus efi ambobus, fcilicet v diamanno er fue
to rofarwm.Dcmwm in omni humore mirobilis efi ifie
fyrupus folutums loco medicina ad minus uncia una»
V ad ultimwm dua,cwm aqua rofarum v uino albo.
 Sume corticum átriyra.Ucum capparkyberberkyfan*
dalorum rub.fpodij,dnd drdcbmds dudSychdriopbiU
tcmeliffaMglojfa, bordgims, ckboriaAna num*
                                   V 4 
JU     MAR.  FIC. EPIDEMIARVM
    pulwmunüydcetofa prdfiijyhepdticaydnd manipúuní
    unum cum dimidio ,fiariolafyluefirk drachmas duas»
    femink cucúrbita yfálicet peponüyátruüiycucumerk»
    uiolarumyana manipulü unumythymiyepithymi,ago*
    rkiyreubarbariyfinay polipodijyana drachmas duas»
    fucá abfynth'ijyfumi terray ebuli v pUntagjnis,and
    drachmas fixymyrobalanorüchebulorü dracbmam
    unam,átrinorü dracbmam dimidiaydUgridij dracb*
    mas dúosyfaccbari albi libros duas, facfyrupum cum
    aceto cydoniorum.lfiefyrupus a Doftoribus uocatur
    diuinus m confiruando v curando,quUfiatim abfán
    dit humoresputrefábiksyconfartat membro principa
    lia,peüit uenenum adextrayV de eo plures uifafunt
    experientia.Ínter cateros Doftores Vetrus de Tufii*
    gnianayV Gentilk Fulgineusy eum mirum m modum
    comendont,v mihiuidetur eum faftum ejfe ddinten*
    tioné trifira per fica,fed magkfolutimtSyV mihifim
    moperepUcetin perfonisnon debilifiimkyVnonha
    bentibus uentrem tidlde lubrkum.  Sumdturfimel in
    bebdomddd ofank'V agrk. Nota quod pofi opera*
    tionemmediánaydut phlebotomiamyfi medicino non
    ddminifirauerk diefequentiypropinatur therioca dra
    ehmauna cum aqua rofarum uncid una cum modko
    aceti rofati. Nec tímeos therioca caliditatem, quo*
    nUm tam módica portio parum cdlefacere potefi,eo
    quod qualitaselementark* qualk efi caliditas {¡rftm*
                                            les. 
           ANTIDOTVS.              $ij
tes,quü fint ualde moterUks,haud multum operatur»
ttifimulta cum materU. Verumfpeáfica uirtus utpo*
te qua donumfit ccelefle, v quafi fjpiritaky multum
operdtur fecundum Gdlenum pducd etiam cum mate*
rU. Tberiaca autem a proprietate fpeáficaoperatur
contra uenenüy acpraterhoc, caliditatis fecundu uix
perfiát gradum, ideo longe potentior efi ad uenenum
expeüendwm,quam ad calefaciendwm. íebris itempe
flilentialk multo magk uenenofa quam calidayat exbi
benda efi tberiaca cum aqua rofarumy v etiam m ca*
terk curondü efi ut tendant ad quandam frigiditotem»
quatenus boc ipfa uti uakas. Votefi etiam dari Mithri
datumloco tberiacayfed multopotiores extheriaed
uifafunt experientia. Ideo inquit M.oyfes Aegyptius
narratumfibi effe afapiente quodam Medico y fe dum
tempore pefiis m Antiocbia artem exerceret, ipfa re
uerumreperiffabcatera remedia cunfta faredebilUy
atjolwm qui monitufuo theriacom affumebant, tutos
vfuperfikes cuofiffccaterinequáquam. Ethitantü
qui eapofi morbi muafioné ufifunt,liberatijuereyalij
uitam morte comutarunt. Ver boc confirmatur quod
inquit Galenus m libeüo De tberiaca adCafarem»
eam effe ómnibus uenenk peraduerfam, farea¿potcn*
temxibi catera deficiunt aefunt debilio.Hoc auté ha*
bet o uirtute quadam miraculofa.Sunt etiam qui urina
potu exhibedntMUxiuimjtemfacumcaturü al*
                                   V  y 
     MAR.  FIC.  EPIDEMIARVM
 barumeum acetojxaudfiio qutehndüxlicendum.HQe
 moneo ne confidentUm habeos m purgatione p ofiqua\
 eamficeris,etiam fi ex ipfa melius fe habeat infirmus^
 fed quwm ager melius habere uidebitur, feríw dk aut
 quarto pofi purgationem,fi multa adhuc adjit fangui
 nkfuperfluitas extrabe parum de fanguine, v reite*
 ra eandem mediánakmpurgationem. Quodfi no ad
 modum abundaUrepete faltem pulueres vmediánoy
 ne recidat mpeius.Quido exbibent eupborbiÜ cÜ ma
 fticeacgüma elemi. Sume euphorbij drach.qumque,
 vfirupulü unumygumma elemi uncios duas,mafias
 unciam una cü dimidUydabk robufik ad pondus dra*
 chmam unam, debilibusfcrupulü unumycwm oquis en
 diuiaetfcabiofa. Efi quidé perieulofa mediána,nec
 nifi robufiifiimis appropr'iatur, dcnifiinprincipio.
 AfferütnonuÜi gwmma elemi faregwmmaarboris ce
 drini. Sáendum quod hoc in cafu non debilis exhiben
 da efi mediándyid efi,qua exikmfacUt operationem,
 quonia natura ipfa fi primo medicina non bene fit ope
 rato,fecundo non expeftnt. Nec tomen decet nimio im
 petufoluercnam ex bocrefoluerétur fpiritus, ifiudcfc
 malummageconfifik  inquolitate quadam uenenofa,
 quam in quantitate materia.Inquit Gentilk Vulgineus
 fe multa expertü cumfupradiéb puluere» ab mitio fie
 ipfum adminifirobat. Sume euphorbij dracbmam di
midiom,mafiick dracbmam mam, dabat ex bkfcru*
                                       pulos 
           A N T I D O T V S.               Jty
pülot duos,v multumpletboriás dracbmam unam.
At mibi multo magis plocet agaricus,quia,ut aiüt De
mocritus Galenus v Auicenna, ob ómnibus membris
dliquem trobit humorem ,fimilitérque babet uirtu*
tem quafi tberiaca, aduerfus omne uenenum cor robo
rat,idq; ab omniueneno expurgat, groffos principo*
literpurgat humores ,nec relinquit tenues quoo¿ intcn
tatos. Skalbus,poro fus,rotundusynecnonetfraéhifa  Agaridbo
dUs, duick ac leuk. Sit quoq; módica omaritudink v  ni fubfiotid
fiyptiátatk, bene tritus, v mixtus cum falisgemma  qualk.
parte tertio,etfic corrigatur cum falgemmOymelle ro
foto coUtOyOxymeüefquiUitko,v uino infafionk zin
ziberis, vficpraparetur introcbifcatü.Et debilibus
tutius efi utdeturpermixtus alijs rebus,quam folus,et
melius in decoftionibus quam infubftantia, quoniofrc
quenter longos producit uomitus, uentrisq; dolores,
nifi bene ekéhs V praparatus fit. Quodfi debitefie
rit ekcius vpraparatus,efi medicina fanfta vfami
liarisfecundwm Democritumv Me/we. Felices nanq;
féámus(modo v ordine difto)ip¡b cum agárico expe
rientios. At área euphorbiü copertü b abuimusyquoi
ualde bonum nonnunquom ficerit opus, atfapiufcuk
contrarium.Vniuerfaliter v infummofis celer in euo
cuando vfrequensyobferuatk modoyV ordine. Fre*
quentius infirmunrecreayquonUm fpiritus alias plu*
rimwmrefolumturinectantüeadatoyfiuecibariayfi* 
    MAR.  FIC  EPIDEMIARVM
ue mediánaUayqua folum moüificatyfed hk permifeé
refiigeratiua deficcatiudy v cordk confirtatiua,quat
etiam ueneno refifiant.
       De ábationeyV regimine agrotdntk.
              CAVVT   X.
      Cíbus ejfe debet (fecundum Rdfim V Auicenna
      quarto Cdnonk)frequés,modkus,leuk,elixus
de multi et humidi nutrimenti, conditus cum rebus dee
tofis v frigidk,ut fcilicet cum endiuia, acetofeüa,ace
to,agreflo,malk granatk,arancijs, limonibus,cero*
f¡js acetofis,prunk. Cibi fubfiantiofint püüi,perdix,
phafianus,contufum,confummatum,defiiÜatum,oua
recentUyhccdinas quoque carnes nonprohibeo. Sum*
ma,nutrUtur rebus liquidis,humidk, v multi nutrí*
mentí. Sic tdmen nutriri debet ut ndturd toleret necfi*
bresmultiplkentur:plus enim  multo quam caterk,
hoc in cafu ubcriori opus efi alimento. Inquit Atucen*
na quarto Canone,quod uenarum repktio pernutri^
mentumprohibet uapork uenenofi aéris v bumoris
tranfitum, vquodhi fiequentius liberenturquiintre
pide nutrimento adiuuantur. Nota quodfafto clyfie*
refolutiuoyde quofupra mentionemficimusyfirefidu*
rdtione opus fit dlidyfumdt dliquidper osyfaáesfolu*
tionem uel cum enemdte uel fuppojitorioy inde ad ho*
rds quatuor ddmmifirabis aliquid nutrimenti, de quo
paulo fupra dijferumm*VinÜfUdlbwm,fubtik,odo*
                                     rifirum 
           ANTIDOTVS.
vifirumydüutum cum aquafirrata,recentifaltemypar
te aquali.Melior uero effet aqua aurata in qua aurum
ignitum extincium fit, uel etiam extinguí potefi au*
rum in uino. No finas eumpdtifitim, nec os exkcdri»
fed continué fac ipfum gargarizare cum uino albo be*
ne diluto. Resteneatin ore húmidos, frigiduUs, fie*
quenter bibat de acetofitdte átri, viuleb rofdto, ana
partes aquoles cum uino granatorü v dqua fiue fue*
eo dcetofeÜa. Vtilis efi fyrupus acetofa fimpliás cum
aqudfirrdtd,v pariter fuccus cedri uel limonumfiue
aranciorumexprefforum, hacdobkcum aqua et fac*
charo finí, uelfarte melius cum aqua horda uelfirrd
ta. Itemfaccbarum rofittum aut diamarenatü uel dU*
prunis vdiacydonken diffolutum in aqua coUtum er
exprejfum, uel rofas,cerafo acetofa,myrobalanos,td
marinaos yprunaycydonUyperfea ficcay tirita v fofu*
fa in aqua, pofi coUtd expreffit er cum fdcchd.ro er
aqua recenti exhibita utiliofunt. Conuenit etiam ace*
tum dlbum cum dqudfarrdtd v faccbaro agris fimul
dtcfc fonis. Confirt etiaoxyfaccbaro compofita cum
aceto albo, fucco granatorü acetofbrum er faccbaro.
Vrodefi quoque fuccus granatorum medijfaporis, uel
fuccusfiue uinum dcetoforum cum módico facchari, et
aqua ordei cum uino granatorum. Bonum efi anulos
áureos in aqua tandiu confricare, ut aliquantulum ro*
dantur per aquam. ítem bulliré aquam cum duro, er; 
    MAR.  FIC  EPIDEMIARVM
 ea utiin cibo er potu bonum efi. Secundum Gentilent
 fieri fartoffe potefi, ut aurum ad farmam reducotur
 liquidam aptam ad potandum, boc modo: Sume auri
 unciam unom,argenti uiui uncUs duas, mifce ofimul
 mixtd maneant quoufq; aurum diffoluotur, deinde im
 ponas okmbko cum igne knto, intantum quod argén
 tum uiuum alembkum exeat. pofiea excipUs aurü ex
 fimdo akmbki, V adde aquorü bugloffa uncios qux*
 dragmtafeptcm,ponos in akmbkum uitreum bene ob
 turatum.Continuabkfub eo ignem per tres dies v no
 fies,ignem dico bene proportionatum,in fine ficaüue
 risartem,inuenks aquam minime confumptam,v ais
 rum liquefaéhimy et hoc efi aurum potabile cordUlifii
 mum,v digerí potefi. Aurum quidem alia firma pa*
 rum efi utilcquia digerí nequáquam potefi. Admini*
firabis bk in die kiunofiomacho ex bkfyrupkyfcili*
 cet de acetofitate átriyde UmonibuSyde ckhorUyde fit
 mo terrayana dracbma dimidio, cü uncia una aqua*
 rum meliffa vfucáacetofiÜa.  ítem fyrupide agre*
fio,deribesyrob berberkyde cydonijSy degronotis me
dijfaporkyde granatk cÜ oquis endiuia V bugbffa.
ítem fyrupideendiuU cum oquis endiuia v acetofi*
tote átriycum fucco acetofeüayV uino grdndtorü dee
toforumy item fuecwm limonumy uel citriyuel arando*
rum exprefforumexhibendum cumdqudvfdccbd*
ro. No» difplkeretfi loco aqua adminifirares brodiü
                                  puüorum» 
            ANTIDOTVÍ,              jif
 puUorumyquod dppeüdri uulgdriterfoUt Viperatd»
 dutperdicem coéhm cu dgrefid v endiuia exinde co
 latdycui mixtüft aliquid ex memorotisfucck,cüduU
 ribus cotemperando acetofo, uelutindturdfaát'mgrd
 mtk medxjfdporis. Etiam maU granata dcetoft cum
 uino V fucco fuo foU, uel etiam cum alijs fucás, con*
 dianturbene omma. ltemfuccumrofarwm,myrobaUt
 nos,tamarindos ,faccharum rofatumvdUmarena*
 tum,didprunis,dUcydoniten,diffolutd m dqua, veo
 lata V expreffa Mbenddfunt cum aqud recenti. ítem
 oxyfdccbdrdcwmiukb rofdto v dqudfarrdtd. ítem
 fuecwm rofarum v dcetofitdtem citri cum uino grana]
 torum. Nota ,fyrupus aceto fafcilicet in quocunq; uti*
 lis efifyrupo .Vbi non babeotur aceto fitas citri, expri
 me limones uel orondos,et cum faccbaro tempera, V
 ubi maior adfit caliditas, maiori quantitate dabis ace*
 tofa:ubiminoryminori. Et ubi non babeoturfyrupus
 dcetofusydabis acetum, dqud.mvfdccba.ru fimul per
 mixta. Álbum acetum melius efi rubro. Itemfyrupt*
 hunc optimü. Sumefucá meliffa,boroginkJ)ugb¡fe
 depurati,ana uncios tres,aqua rofaru, acetialbi, and
 unciam unam cum dimidU,ocetofitatis citri v limo*
 num unciam dimidiam, facchari albi Übram unam»
 ex hoepropinabis unáas duas cum aquorum buglof*
fa er acetofeüa unájs duabus er dimidio, ex his ute*
 requoplacet. Et jimul dato dúos trochifeosde cdtn* 
Mo      MAR. FIC.  EPIDEMIARVM
     pnora. Quiddmfdpientumloco fyrupihancdatttpB
     tionem. Sume dqua rofaru librdm undm,uinidlbi odo
      rifiri libram dimidiam, boli armeni optime pulueri*
     fati v cribrati unáam dimidiam, pro uke una exhU
     beto drachmas duas: efi enim remedium v antiquum
     Vpotens. Experimentatores duobus potifiímü utun*
     tur, uidelicet fucco fiorum aranciorum cum uino in cd
     fuvpoficofumyvfemine Cardonis benedifti cum ui
     noyquia hac funt experta aduerfus uenenum fangorü.
     Solent v hac daré fapientes. Sumefucá fcabiofa ut»
     dos tres, térra figiTUta drdchmdm unam cum modi*
     co uini, itemfeminü citri drachmas duas cum uino bo*
     no. ítem ambram v charabe cum uino, itemfijeáeru
     coagulorÜ dracbmam mam cum uino. Coagula funt
     mucálagines quado in certis uefiásyOppenfainuifcc
     ribus hoedorum er leporü. ítem radicem palma chri
     flicumuino. Hac, quibus ( ut tradidimus) fapientes
     utuntur,remouent uenenü a corde. Conueniunt ad co
     feruandwm V curandü ha confi ftiones.Multum con*
     fide in boc nofiro compofitione fimpliá,fecurd,cfficd
     rifiima. Accipe boli armeni drachmas duas,terrafi*
     giüata,coraüorum rubeorüyona dracbma unamycot
     tkumátriyzedoariaycroáy ana dracbmam dimidio»
     facchari rofati rofis rubek conditi uncios fex,acetofi*
     totis citri uncios deccmydabk femper cum uino albo ef
     aquarofarum: quandoq; comifcendwmefiparüaccti 
           A N T I D O T V S.              Ji*
rofati. Ex his etiam conficeve poffumus pilulas y filo*
co facchari rofati accipiamus rofarum rubearum un*
dam dimidiam cum acetofitate citri quantum fuffick»
Quídam dant ifios compofitiones. Sume facchari ro*
fatiytriumfandalorum, diadraganti, anauncios qua*
tuor,filio aurinumero decemymargoritorü, hyacin*
thorwm,ofik de corde cerui,ona dracbmam unam.
ítem cape margaritarumfcrupulum unumyfappbiri»
hyaánthorü,fmaragdorwm drachmos duas, térra fi*
giüata, triügranorüy feria crudi triti, ana dracbma
dimidiamfmaragdorum dracbma unam, manus chri
fii rofati quantum libet, aqua rofaru m qua confrken
tur onuli aura uel uafa áurea v huiufmodi quantum
fuffidt. ítem dqua rofarum, fdcchdridlbiyandlibrdm
unam,fandalorura rubeorüvolborum,coraÜorüm ,
bcorwm,fpodij, ana dracbmam dimidiam, margaritd
rum dracbmam unam, byacmthorü,fmaragdorwín»
fapphiriyofiis de corde ceruianafcrupulum unum.
Omnia aromatka conueniunt ad conferuandü v cu*
randum, máxime qua attinentfrigiditati etcaliditati.
Etfinonconueniantadfibnlem calorem,ualcntta*
menaducrfus uenenum ipfius,v máxime fi contempe
rcntur cum frigidk ita ut ad frigiditatem aliquam de*
clinent,v plus declinent fiante uel témpora uel com*
plexionum uelfibrium acutarü caliditate.  ítem nota
quod inter terramfigMdtam, etbolwm amenumbac 
%it      MAR. FIC  EPIDEMIARVM
     efi difiantia, quod quomuk utraq; ualeant contra uene
     numv morbum,nihilominus plusutuntur fapientes
     térro quam bolo in cateris uencnis,at in morbo pefii*
     lentialipotius econuerfofaciunt.ln hoc conueniunt o*
     mnes, in cateris uencnk nil melius effe térra figiüata»
     máxime exhibcndo com cum módico boU armeni, er
     granorum iuniperi V aceto diluto fecundum modum
     Galeni,quia fiatim confiringit,clauditq; uios peftora*
     les ita ut uenenü per eos tranfire non pofik, eijátq; ue
     nenumper uomitum.Variter v uenenum quodperfo
     lutiua cduábikyidfacit adminifirata tam pofi quam
     ante cafumyfedfecurius ante. Similiter confentiunt o*
     mnesquodquumadconferuandüfeapejle tum etiam
     expeüendü ipfam bolus ormenus caterafimpliáafu*
     peret omnia máxime exbibit\is cum uino albo etaqua
     rofarumyfecundÜ ordinem Galeniy Serapionk V Aui
     eennay qui aiuntfi ejfe expertos temp ore magna pe*
     flilentia fiüffe cum boc faáliter vconferuatos vfo*
     natos humores. Efi enim bolus ormenus rubcus poní
     croccus delkatus frangibilis. Terra uero figMata ali*
     quantulumfit rubens y gufiui parum acetofo v árida»
     nonnibiluifcofaynec tomen adeb tenax ut digitis adha
     reat. Aduerte quodnonunquam initiumcapitmorbus
     cum fiputo fanguinis abundante,hoc in cafu non datur
     bolus neq; aliud buiufce uenenofi fanguinis firiftiuum.
     Imo coodiuuatur ifie fiuxus cum rebus pcftordhbus^
                                          extrabi 
           ANTIDOTVS.              Ji$
 txtrahitúrque fanguis exambabus uenis faphena, in
 qualitatem complexiones. Quodfi agrotans eft muí*
 tum fanguineus, fit etiam minutio pofimodumexmc*
 diana, nec funt pratermittenda frkationesfiomacho
 kiuno»Fac ut admoueat nafofpongiam mtinéhmin.
 aqua rofitrum er aceto rofarum v eum uino odorifi*<
 ro,quibus etiam fape Uuet omnes pulfus v faáem*
 Vbi adfit de futura phrenefifufpiáoyadmoueos quan*-
 doq;fronti aquam rofdrum cum dceto rofdrum.Etnifa
 nimiam metuasfomnolentiamaddosparum campho*>
 ra. Cura ne infi.rmus in profandum nimis deuenUtfo*
 mnum :fuffiáuntcnim hora fex uel quinqué perdient
 er noclem yfiquidem dormitio multa retrahit uenenü
 ad intra: uentofa a tergopofita, friftionesvligd*
 menta árcumextremitates confirütadphrenefimpd
 ritcr vfomnokntiam.ltem confirt fuppofitorium ex
 faponeduro cummodkofalgemma. Somnus modicus
 mprinápio morbi utilk efi, nec ideo tantum uigñan*
 dumefiutindejfyiritusrefoluantur. Cameraeuentori.
 debet fape aperkndo v refirando: ex hoc enim uo*
 riatur aér,fie tomen eucntari debet ne ob idfentiat a*
 grotans vpotiaturfiigork quicquam. Debent tendi
 per latera lefti Untea aceto madefafta. Aftxrge parie
 tes ac folum camera aceto  aquapermixto ,fpargan*
 turhinc'mde vper ángulos vporietes apponontur
fcQndesypampmhcannafdlkesirofa, plántula vfa.
                                X  * 
1x4     MAR.  FIC EPIDEMIARVM
     lia átruüorum v olio quaq; uiridantia,flofculi etpo
     ma odoriftra.Tacksfufjitumexfandalis er rofis,mir
     thiÜketcampborOyterebenthina,tbure, cortiábus ci
     tri, cortiábus granatorum vpomorwm comuniwm»
     ddditk modicum cbariopbilorum V croa. Super o*
     mnia cura fit quodfingulk borkfex oportet te muta*
     re et rcnouare infirmo camifiom et omnes pannos, Un
     teaminayfumigUyunacwm uafeprofamigio. Sicom*
     mode fieri potefi mutabis fingulk uigintiquatuorho*
     risfirotum v cameram.Antea autem quam mtrodu*
     caturfit camera bene emundata, ac bonk (ut couenit)
     odoribus famigata.AUtcr enim amiftuSykéhsyV ha
     bitatioyueneno mfiáunt. Nec uolo cumfilentio prate
     ririy quod ubi i/nfolita apporeat caUditaSyfiomachi ro
     burydolorumq; ab mteftinkfecuritos,confueuerÜt Ra
     fis et lobonnitius femel tantum adpotandüdare aqua
     frigidam v recentem multa cum quantitate. Ego ue*
     ro ut ficurius agerem darem aqua bordei recentk li*
     bros tres, cum uncus tribus facchari. Etfarte darem
     etiam fucá cucumeris librom dimidio, cum unáa una
     facchari bene fimul permixta, pofieo fucá aranáorü
     uel granatorum unciam imam, v dracbmam unam
     facchari .Quidam compatriota nofier uir  robufius»
     quamprimumhk ipfum morbus inuafit,immerfitfe
     aqukfiigidis,perq; dúos boros fie fietit, exiens libera
     tus efi:ueruntamenfaüdáfiimÜ hoc efi experimentü.
                                          lorte 
            ANTIDOTVS.            Jif
 Foríe fecurius effet federe in dquk tepidk quapefto*
 rdtid non dttingcrent,quonUm ha partes no funt ape
 rienda,nec ad ipfas prouocadifunt humores. Nonuüi
 boc in cafu affumpferunt uenena V máxime qua jrigjt
 da natura, V fartafiis etiam eo qua calida natura»
 prius uelpofi theriaeam uel terramfigiüatam cum bo
 lo armeno v aceto aquapermixtOy etfimilia qua con
 tro uenenumfunt.lnterquos quídamphyficus libera*
 tusfuerat.Videtur tomé mibires admodu periculofa.
     De cura perartemchirurgia.  CAP. XI.
       HOc in cafu no expeéhndwmyquoufq; appareat
       infidtio dut buüdyfcdfaéhpurgdtione uelphk
 botomUfis celer vpromptus dd uenenum extraben*
 dum, faciendo cum fermento et cantharidibus rupto*
 rium yuel aliud ex bis qua infirius ndrrdbimus.Appli
 ees mufculodextnbrdcbijfub cubito interiori aporte
 uel ubitdngifoktpulfusy no tdmen fuper proprio pul
 fu.Similiterfaáes'fuper talo pedis dextri quatuor digi
 tk ad intra utfiat uefica, quam aperi, apertamq¿ te*
 neos. Si folitum apparuent fignum, V incommoditas
 breuitasq; temporis obferuadum ordinem impediant»
fiatphlebotomia atq; p urgatio, Quibus faftk uel fol*
 tem pbkbotomia ,facks ruptorium v applkabk ei*
dem laterifexdigitorum[ubfigno difiontU, Sunt qui
temporkuorktatinonconfidanUfedvpraterordi*
ncmprimo vpofi yfimulq; quo meUuspoffent reme*
                                   X   5 
$¿6      MAR.  FIC  EPIDEMIARVM
     dijs cura fludent.Modernorum talk ordo quorundam
     efi,utubinilimpedUtprimopnrgetur infirmus cum
     clyfieribus, pulucribusypblcbotomia v medicina.
     Vofiuero applicanda ut diximus (etiam no apparen*
     tefigno) ruptoria, ac tutius efi confiflim ( apporeat
     fignum uel non) ponamus ruptoria, er religa huic
     morbo appropriata. Siuideaturapparens,ficfaáto.
     Stenim apparuerit circo aures fubitó ruptorium¿p*
     plica coüo m pofieriori parte,eiufdem tomé Uteris in
     quo fignum. Si fub brachioymufculoruptoriumappo
     hatur eiufdem bracbij ,uelpropepulfum,no tomen fu
     pra.Si in inguinibus, pone iuxta cauiüam, hoc efi fu*
     per talo pedk eiufdem Uteris. Quum aUbi dpparedt»
     applkdruptoriumfub fignoperdifidntUm fexdigi*
     torwmyUelfixtdntis,nc tdmen pondtur(utcunq;fit) fu
     prd peftus. Et fi fuerit in guUyuidelket a parte ante*
     riori,ponatur ruptorium a pofieriori uidelicet m col*
     lo.fi uero m pofieriori parte eodem m loco fuerit, non
     debet in anteriori applicarkfed potius fub locofigni,
     ficq; tandiu permutes ibidem ruptoriü doñee ueficam
     fecerit,quam aperias vfupraponas butyrum vfaUa
     caulis: itemftfongiam hac mtinftam decoftione. Su*
     me camomiüaybriftanicaymeUlotiyfcabiofayana ma*
     nipulumumumybuüiant in libra dimidio aqua ad con*
     fumptionem dxmidij, honc quU uenenum trdbit reno*
     iMtoitenaofepmsúrfinemufquecura.- - -      -
                                         SimplkiH 
           A N TI DO TV S.             $17
        Simplkium defcriptio ruptoriorwm.
              CAPVT   XII.
       RVptoriahacfunt,uincetoxkon,uitriolwm,fios
       aris,nux ranáda,cordumeniü, arfenkü,calx
 uiua,antipbarmacü,cufcuta, calx cÜfaponefuüonu»
 duro, cynogloffayfirmentwmcum lixiuio,golbanus»
 cauda equina,cuphorbium,fiercus colwmbinumyfier*
 cus dcápitrk,dnferwm,dndtum,ndfiuráü,limdáa ui*
 ud uel fuo cum cortice tritd, rand excoriata er affata»
 colamentwm ypulegium ceruinumyarifiolocbia,rapbd
 ñus yuifcumyCcntinodUy cofiwm,piper, Upkfi>ongia¡
 marina yfiammula tritayurticayfinapisyuitalbay men*
 tofirwmyfcabiofay canapky canopocium, cantharidet
 vfalgemmo, grana mafikatOypiretrüy uiteüumoui
 cum multo falis,confolida maiorivfiabiofa tritain*
 tro dúos lapides mirobiks funt. Difta ruptoriodebét
 cito, ut dixcram, applkari, vfartc pariter fuper fi*
 gnum apparens. In delicatis per fonis utendum efi le*
 uioribus,v in alijs,fartioribus. Et tutius efi utfubfi*
 gno ponanturquam fupra: uelfupraponaturmmm
 fartia,fub ueroyfartiora.
     Curandiapofiematk rdtioneSymodiyV con
         ditiones.     CAP.  XIII.
       H<?c fignumt'<nr1hir <ipafiemd* quod qum uo*
       Mf> Antrfihrk dcce¡fum.mdÍ£dLcorfartc cffeet
potens adn^néim imwm* tí tuncefifabxis.dc*
                                 X   4 
       JÍ8    MAR.. FIC  EPIDEMIARVM
           cidens apoficmatk. Ediuerfo efi quum uenerit pofifa*
           brim. Hoc enim apofiema efi duarum generationum,
           altera efi buüa er nominotur antbrax er carbuncu*
           lis. Altera efi tnfiatio v uocotur bubo v glándula.
           B'tüacomuniterperemunctoria exit, v quantoplus
           aprinápalibus difiatmembris.tanto minus perkulo*
           fa efi. Nigra efi omniumpefiima:fecundo uiridis loco
           efi pauló minus mala: tertio glauca,rubeaquarto.Et
           quanto aridior tanto etiam prior efi. Infiatio comuni*
           ter in emunóbrijs ucnire folet, hoc efi prmápalium
Tria prm*  membrorum purgatorijs, qua tres funt, m lockfáli*
ápaliÜ mé  cetpofiaures,fub bracbijsy i/ninguinibus. Cercbrwm
brorü emü  P^ emunftoria pofi aures demittit uenenum»nccnon
ftoria.     ki coüum -Cor fub brachia mittit. Ad uel cir cum ingui
           nahepar. Hac de caufa prior efi infiatio quambulUy
           quonio ueneni multum ad prinápalia decurriffe mem
           bro ofiendit.Et quanto cordi propinquior infiatio fie*
           rity tanto quidem perkulofior.Vtrorüq; fcilicet buü -e
           pariter et infiationk quafi fimiUs efi cura. Sunt qui ac*
           cedente apofiemate ante fibrem vprocul a corde fa*
           áuntfubitb Ugaturas mter locüdobrk v cor,fupra*
           ponuntq; repercutiendi caufa res frígidas fíceos. At
           fupra dolork locum propriwm,res ponunt calidas v
           húmidas refoUtiuos. Alij quamprimü apparere inri*
           pit apofiema, ponunt fupra fimul et a Utere ucntofas,
           utdiximus,vruptorU,fubitó haneexhibendo medi*
                                                ánam. 
          ANTIDOTVS.             **>•
cinam. Sume heüebori nigri praparati,fena,áma*
momiyano dracbmam dimidiamydiogridij firupulum
dimidium,mfundantur m uinigranatorumuncios qua
tuoryV facchari unciam unam. Siadmultosboros m
mfufione fiaret melius effety pofieo coU V exprime*
propinando quumapparet apofiema antequam dor*.
mUt. Sk uero praparant heüeborü: Sánduntper Ion
gum in frufia minuta, ponüt ipfum in pomo duki, in*
uoluuntq; pomum infiuppk prius aqua rofarum intin
ftis,ficq; coquütfub cineribus calidis¿ofto femel pro*
ijáunt pomum, recoquunt heüeborum alio in pomo*
modo quo prius,fiparaim opomo coferuatur. Dant
robufiífiimk heüeborum mixtk mifcendk, modo et ot
diñe difto. Caterk uero et minus robuflk dantfolÜmo
do pomum fecunda coftionis. vraporantfcamoneom
coquendo ipfam in malk cydonijs uel in pafia fariña
horda faéfa cum uino cydoniorum.Non reprobo ifio*
rum régulos,fed ad nofiros regredimur.
      Regula v modi applicandorum rupto* .
        riorum.     CAP.   XI111.
       QVum opportunwm no efi ut extrabi po fit fon*
       guis cü uentofis uelfanguifugk,nec incendifi*
gnum,ponidebentfubuelfupra,uelfimulutrobiq; ru
ptorio ex diftis,V hk etUm qua 'mfequentibusdkoy
 compofitionibus. Exhibes autem pradióhfi uideotur
 temporkadeffe commditas,pofiquamexiraclus efi 
5*o      MAR. FIC  EPIDEMIARVM
     fanguis ac parum quieuit agrotans yuel faltem pofi af*
     fumptionem mediana v eiusperfiéhm operationé,
     vfinonprefió affueritquimanu opereturydato pul
     uerem,quem finonhabeas exhibe medicinam. Si nec
     mediana babuerkyOpplkafine diUtione ruptorUfu*
     pro v extra fignumy cü moderationeyUt diximus>er
     ordineyVfi tempus infietynec quicquom adhucfaftü
     fityexbibe fimul purgationemvruptorUynccce¡Jes
     unquam a remedionvm adminiftratione.ncc diffiros ut
     fiperes te omnia cum temporis comoditatefafturÜ.Ad*
     uerte ne fuper figno ponas res adeó frígidas vftypti*
     eos ut uenenum adintra repercutiant.Vtere bis qua
     apta ad trabendü v refoluendum,utfunt res calida.
     AcaUquantulumtempcrandafunt quandoq;,fifis eos
     continuaturus cum rebus ¡rigidis,ut nimia euitetur in*
    flammatioynec tomen itafrigidis ut mde refiringant.
     Nec multum metuas dolorem,quoniam uenenum tro*
     bit ad apofiema.Nolo tomen toleres exccffum,quonid
     uires adderet uenenoyaugmentaretpariter vfibres,
     naturamq;nimk Uffaret.Locum ruptorijnolopcrar
     tem in totum confolides,doñee tres elapfifunt menfes;
     hoc uero quü fack reiterapurgationem. Quídam Fío
     rentinus noficrhocVcrc incidit buüayquodquÜinie
     ab boemorbo ita tiber effeiyut no diuerfus farct afank
    baud ita multo pofi q primü pUgá cofolidauit-.tranf*.
    aftis uero pofi diebus quadraginta iterum morbo mfa 
          A N T I D O T V S.               Jít
{his biduiftaáo interijt,maxime hoc quia fine purga
tione pUgomrefirinxerat. Hoc etenimfáasyquodqui
pofifiptimum perit dkm,malo potius cura id euenit
quam huiufie natura morbi. Sato quodpoftquom ue*
nenum in tantum decurrit ad apoflema,utprinripalia
membro per hoc fint aüeuiataynifi tu perbene vconti
nue idipfum trabas, reftificesyVpurgeSyintrinfecum
apoficmatk uenenum plus exafperaturycontraftüud
por atad íntra V ocádit. idcirco continué cor ipfwm
fortifica confiringendo uics eius intus v ob extraybu
mores fapius euacuayuenem plaga reftificaypurga.
lülfperesccrtiex iüorwm frater rationemfanitatk
fpcquinimb nec dd inflas ob boc a remedijs cejfes,md
ximefi adhuc feptimus no elatfus fuerit dies.
     Compofita ruptoria vemplofiraqua*
        damfartia.    CA?. XV.
        MVltifariamfunt ruptoria copofitdyfartUq; in
        trdhédo uenenÜ dd cxtu> Endrrabimus md
tdyutfecundwm opportunitatem cuiuslibct auxilio co*
mode utipofiis.SwmeficuSyireoStVgrand triticicon*
tufa,parte aqualiymaturot hoc cito ac rumpit.ltcm
firmentumcum oleo vfale. ítem pix cum paffulk et
meüe. ítemfiercuspafferinumcum ixungiaporá.
ítem uitrü puluerifatü cum terbenthina. ítem nifi abo
minofumfaret fiercus humanü,ualet multum antev
¡)ofirupturam,fuprdponendomeduÜdmpdnkfiruc* 
551      MAR.  FIC. EPIDEMIARVM
     tioleointinftam.  ítem oleum cum cineribus buÜitÜ.
     Itemcotharidas numero decem, cum unájs poffuUrü
     moyfirmenti uno vfemk,fiabiofa,cynogloffa,con*
     folidamaiorkyantipharmoá,ana unciam unamyin*
     corporentur cum oleo UUorum.Etfi fartüts faceré uo*
     lueris yadde fol v columbínam herbamyrutáy ana dra
     chmosduas. ítem nafiuráumcum oleo vfale. ítem
     duripigmentumy piper,anadracbmas duas, corkas
     numero decemyfac emplafinm cum melle quantüfuffi
     cit.ltem baurdcbyfdlk amnoniaáyfcabiofayantiphar
     mdáydüijypiperkydnd pertes aquales,facemplafirü
     cum fucco fcdbiofa. ItemgaWanum, rddices  liliorum
     alborumyfiercus humonmiyconfbUdam moiorem tri*
     tam inter dúos lapides, ¡.temfirmenti uncías quatuor,
    finapkyrutayfcabiofa,abfynthijydnd manipulü unü,
     radkum liliorü albori partem tertiam,uitrioli dracb
     mas duasycantbaridesnumero decem ygalbani unciam
     unamynuces ranádasnumero tresyolei liliorum albo*
    rumqudntum fujfiá.y coquantur herba vrddices in
    okoyvfidt empldfirumydddendo caterd ingredkn*
    tUfecundumarten. Itemcatbaridcs cüoleofaponk.
    ítem cineris querriniy quo tinchres utütur partes quo*
    tuor,calásportesfex,mifce,v quumuterk fuprapo*
    ne pradiftum emplafirum. At ifiud nunc diéium em*
    pUfirum facies cum oleo oliuarum nigrarum, vfar*
    tius efiyfi okumcum cineribus buütat. Itemfirmenti,
                                         urtka , 
           ANTIDOTVS.
urtkaypinguedink carnk exiccata,barba maluaui*
fdymaha,partes aquales. Quinq;funt herba hoc in
cafu tum in ómnibus emplafiris, tum etiam intus fum*
pta ualde conuenientes,quoniom tam intus quam ex*
traueneno refifiunt,vfunt quafi temperata,fcilicet
cofolida,fcabiofa*tgrimonia,briftanica,arifiolochid
     Deemplafirktemperatk. CAP.  XVI
     FOrtiafunt ddmodüfupradifta ruptoria v em*
     plafira,cum ad rumpendum,tum etio ad extra*
hendum citó uenenum.Sednonfuntcontinuanda,quo*
niam nimk inflomarent,attamen eispks uti quis pof*
fet,ubi apofiema non ejfet colork multum uiridis aut
rubeiuelnigriAc etiamubi non mukofaret corrofio,
temperatiora quadam adducam v mage conuenien*
tUyUbide magna mctus ejfet infiamatione. Sume bar*
ha maluauifá uncios duosycaput unum liliorum albo
rumyfarinafemink lini,ana uncía unam cum dimidio,
buüiant in aqua comuni,v pifientur cÜ firmento er
axungia ueteri,applketur calide. ítem fume ¡iirfitrk
no penítus expurgan a fariña manípulos duos,coqua
tur in aceto.  ítem columbinacumaceto v oleo rofa*
to. lemfarinahordri cum fucco briftanica uel confio*
Uda. ítem capas cum butyro coftos addendopofi co*
ricos,etfirmentü cum oleo camomiÜino dulcorari po
tefi (fi opus fit ob dolork uebementiam) addendopo*
ma cofta aut maluauifcurr+v malu4m?ipfarum^ mu 
5J4     MAR. FIC  EPIDEMIARVM
     rilogincs.Quodfi maiori adhuc opus fit dulcorationt
     decipe capas coftns v poma co¿h,fálket cum buty*
     rovoko camomiHino.  ítem malua,barba maluaui
     fá,fcabiofa,ano manipulum unum,buüiant herba in
     dquocomuni,cum qua mcorporetur fariña. Vifientur
     autem herba V condiantur fimul omnia cü uncia una
     pinguedinkgaÜina,V totidem olei camomiüini,cro*
     cidracbma dimidia,efi enim delicatifiimum empla*
     firum.  Itemfcabiofaypescolumbinusy cichoria,con*
     folida maior. Conuenitpofl hac emplafirum ex apio,
     brift&nka,farina orobicÜpradiftarü herbarü fue*
     ckyficundum aliquos etiam cum tberiaca.  Itemem*
     plafirum ex opoponaco trito cumpaffulk. ítem affa,
     rutdyV nitrumycum méÜe. Bonum qudndoq; fuerit un
     ftum effe cum theriaca,fuprapofitk capis et malua co
     ftk. Supraponunt etiam nonnuÜi ¡lores aranáorü,v
     filia contufa cum oxungia v moka. Quantum u:ro
     ad ipfam tberiacam uolunt aliqui non effe á qukquam
     fuperponendumyquoniam remittit uenenü ad intra.
        Emplafiratemperatifiima.  Cap.  XVII.
           QVuwi buÜa multwmnigra efi,vfupra modum
           ardens yac perquam cito accendit,corrodit,v
     dilataturytéperatiora debent effe ea qua adminifiras9
     deficcatiua cum aliquali frigiditateytemperataq; cali*
     ditaterefolutiuayexempligratia. Sume plantaginem
     V goüas. cwm aceto coftasjtem knte$ cum pane mi*
                                            xto» 
           A N T I D O T V 3.              Jjy
ícfo cum cribraturafarfirk. ítem granatáacetofo v
medijfapork in quatuor partes fcijfa V cofta in ace*
toufq;adeorundem dijfolutionemyconterdnturvap
plicenturyconueniuntdb initio morbi ufq; ad declina*
tionk fiatum.Conuenit alterwm hoc empUfirum dnte
hulcerdtionem caufatam o buüo.Sume acatij, dragan
ti,opij,cortkum granatorü,anadrachmamunamyui
ridis arkyhyofcyamü álbum,fac empUfirum cum ui*
no vfirua ad ufum.Quando uideas iam faftamhul*
cerationem fuprapone idaliquantulum deficcatiuum.
Sume efdram cum uino v rob granato vfimilibust
aduerte ne partes figno circunfiantes putrefianty de fin
de ipfas cum bolo armenoyaquarofarumy oko rofatoy
dceto rofato,v cateris. In receffu infiammationkybul
ceratione remanente, pone empUfirum ex litargyrio
V ea cpia ad malignos et corro fuos pUgas confirüt,
id efi qua rcfrigerantydeficcant, repercutiuntyex qui*
bus aliquo fuperius comemorauimus. At températe fak
rito cüftayV repete ut expeditypurgationes ad mtra»
     De modo mitigandidolorem circo ipfum
       apofiema.  CAP.  XVIII.
      QVafuperiori troftnta funt copitembuUktnul
      tum nigris v corrofiuis uerificantury at inca
terknon tantainfiammationistemperatior efio motu
riorq;'m repercutiendo. Ardorem doloremq;pdriim
a morbo,partim a ruptorijs fue ab infamaxioncpro* 
JJ6      MAR.  FIC EPIDEMIARVM
     uenientem ,fi mitigare ¡lúdeos, árcumpone figno me*
     duüampañiscalidirecentisprimum excepti é fimo,
     uino acetofo uel fucco plantagink intinftam. ítem co*
     quepradiftam meduüam, nccnon v lentes in aceto,
     applka vfapius muta, er ne deficcetur empUfirum
     iüicofuprapone filia plantagink.Quando emplafirü
     deponk lauetur pUga fuperficies cü uino pontico fiue
     acetofo y fuprapone farinam hordeicü meüe.lnteüigo
     dutemponi deberé ifia nonfupra,fed circumplagam,
     quamukfecundwm Vetrumde Tufiigniana aliosq; er
     doftos V expertos,hac qua diximus non multum re
     percutiantyuerumpeüunt caliditatcm, confartant do*
     lorislocum, V temperato quodam calore refoluunt.
     fXemanentempofieaplagam hk rebus curato quaad
     uenenofas corrofiuasq; attinent plagas.
         De modo incidendiputrem ipfius apofiema*
              tkcarnem.   CAP. XIX.
           QVando efi mortificataplaga,cura fubitó uttri
           flk fflo caro deádat. Sume branca urfina,bar
     bamaluauifikherbaperuincayfaliorummalua,ana
     unciam una, coquantur, pifientur v mifceantur cum
     dXungiaporánonfaUta,v cum butyro ueteriy ficfi*
     muí ad tres dies permittantur,pofiea colentur,expri*
     mantur, addendo coUturapdrücera v mafikk,fer
     uo ad ufum. Vtq; competentemfaáat plaga cruílam,
     qua pofieo bene diueüatx quü difto ufus es empUfiro,
                                         ungotur 
           ANTIDOTVS.            $3?
ungatur cum butyro er oleo. Cruflam autem nuÜd
cum uiolentia depone(id quidem multü obeffet)mo*
rare doñee natura id per fe faceré inápiat,quom pofi
tnodwmcumfupradiftkadiuno.lntereonecorrodat
uenenum pero); (anas corporis partes difcurrotyhunc
inmodwmfuccurrere opus eft. Habeos uentofam am
plom ito ut totom (quwm applkatur)plagam boc mo
do ombioty uidelicet utfuprapofito tangot eircumeir
ca tantummodo cornemfanam, ka ut plaga nuüa ex
parte contingi queot a uetofo. Hanc igitur uentofam
applkatofic trahendwm uenenofum ex profimdofan
gumem,probibendwmq; ne mtro reuertatur.
      De modo müdificandi plagó. Cap.~KX.
      RVpto apoflemate extroftaq; ueneni material
      propinando funt con ftriftiuo fmulq; mundifa
 catiuo. Sumefarinom ordei cum melle er módico fa*
 Ikyfupraponefaliacauliwm. itemfarcocoüam pulue*
 rizdtamvmelporteaquoli ififartiusuoluerkycoi
 que in pr'vmk ipfum mel, pofi uero adde farcocoÜa.
 E/l equidem [ecundum Gentilem de Vulgmeo er Pe
 trumdeTufiignianafolennk compofitio,quoniam oí
 mne minus mundificad omnemq; [oniofam plagom.
 Comendo pariter ad honc rem emplajlrü diaquilott
      De modo regenerandi cornem bonam.
              CAPVT  XXI.
         MVndificdtd quwmfúerit pUga,ad bonam cor
        nem re^enerandm recipe filia bofilkomi 
    MAR.  FIC  EPIDEMIARVM
optime contufa. ítem recipe xanthos, centaurea mas
iork t herba pentophyüon, confolida mriork, and
portes aqualesy dejliÜétur m Veré per alembkü, uel
faáto hk ex berbk fuccum >ficq¿ fimul permitte dos
nec bene permifieontur. vófted adde ittk aqua uita
partem qu'mtam, feruo ad ufwm, iflud enim mirabile
inuenies m regenerando carnem. ítem cofirt ad boc
barba affibodyli, hoc efi lappo,cofto cü ficibus umL
Ítem empUfirum ex coriandris uiridibus cum meüe
er paffulk.
     De uarijs modk extrohendi fanguinem oft
        gno. De modo cauterizondi per m
          cendium.  CAP. XXII.
      OMnw circo fignum pradifto cura,qua (ut an
      tea narrau'mus)fit cum ruptorijsf'mplicibus
Cr compo fit k Uudabiliorfierctltalkorwm omnium
Doftorüfentétio,modo quem iamiam dicemus, pofi
ponendo ipfa ruptorio,vficfaáendo:Vone cauterid
diftonter ofigno quemodmodum iam diximus,vfiz
muí fupra fignum magnom pone uentofam, qua depo
fita tange ipfum uarijs in lock cum roforio er lance
oUypoflea uentofam repone,ut fanguinem ottrabot9
eomq} ce ffante fangu'mk attraftione amoue.  De'mde
tres bene purgatasfanguifugos applica, hkq; Um re
pletk, er amotk, gaüorwm uel pipionum columba
rurríq; pullos fc'mde per médium, er fie colide unum
pofidlterwm oppone* Vofifecundwm quofdom debet 
            ANTIDOTVS.              55*
tnttn&ieuvn tberiacOy dem uero permutas eüquiefce*
re. HonuÜiiftorum bco deplumant locura circaanü
gaüi ,v occipiütfaponk aliqualiter obfcuri ac quuft
uiridis unciam uno, opij fcrupulü dimidiü, piflantq;
henev cum {ole albo pulueratifimo faciunt fuppojl
toriumgoüo et totü in fimul fuperponunt. Quo per*
dfto refiauraagrotantem vpofimodumeumleni*
ter couteriZi. Non dico cum cera nec oleofiruenti,
quio oppilant, fed cüouro ignito,aut argento uelfar
ro, ipfwmq; inftrumentü mfwmmitite rotundam hd
beat plonitkm ad farmam uniusfatk mogniquadratt
tis,fitc¡; m medio buiu'cemodiplanitieiocies fiue oeis
men ad farmam Adamxntk, nonnimk ocuti. Etpofi
íncendium munge cum butyro, et cooperios locum fa
lio coulk,v permitte eüqukfcere. Hoc multo eligí*
bilius efi ruptorijs, eo quod átius operaturymogíscfc
peüit uenenum , meliorem infuper qualitatem irt
 membro rcl'mquit. Vofthac utuntur rebus plaga fu*
 perponendis ,Vcirco, quasfuperius commemoraui
 mus pofi ruptoriü admlniftrandas v eodem modo *.
 Wonnuüi pefiilenti morbo laborantes no Aiud oftert
 úunt fignum quam maculas, ueluti mcrbiüi, per cor*
 porkcutem diffeminatas. ifliufmodidebent imolul
 paño coccíneo calido,et cujlodiriafiígore, appomtt
 tura]; dua mignafrongia dorfo cum renibus, V pe*
 ¿Ion colide,mtmft a decoftioni meltlo:i,cxmomiÜa*
 cr Untk, er bene expreffa, er kiunoftomacboj** 
540      MAR.  FIC. EP1DEMIARVM
     piusmutentur. Dabk etiam potu decoftíonem caris
     earum, lentk, gronorum tmftorum, v croa.
          De curafecundwm morem Wiffanorum
           er Catelanorü.   CAP.  XXV.
           Dlftwm o nobk in pracedeñtibus deifiiufmodt
           morbicurafecundum Gracorum, Lat'tnorü,
     necnon v 'Borbarorummtentioncm, máxime uero
     fecundumufum ltalorum,atinprafentioiuxta Hiz
     fponorum morem, pariter er Catelanorumyde bifce
     medicamento confiderabimus.  I toq¡ ¡ecundum ifios
     fit fiatim cly(iere,pojl uero,fi[anguk abundat, phle
     botomia. Sin minus,exhibettir iuxto peccantk humo
     rk qualitatem medicina. Ab mitio applicant epkbe*
     mdde'mdc fafta aliqualieuacuationey faltem cum cly
     flerc, dd curam procedunt apofiematk. More etiam
     ifiorwm ,nibil ex kifiammahtibus drdcntibusq; fu*
     perponi debet apoftemoti, quio jfafmum inducunt,
     fibres accendunt,malignius reddunt uenenum, maxi
     mefi in emunftorijs fuerit apofiema. Aiunt item no
     effe m pr'mcipio apponenda maturantio multü ac md
     cerotiud, quoniom glut'mant, oppiUnt,putrefaciunt»
     refarucrcfaciuntpettuntcf; uenenü od'mtra. Necfah
     gida quoq; dicunt adminiflrondo, nec qukqua (quid
     deficcat) cumffrongia, ñeque cum panno quid intus
     claudit uopores ftr'mgitq;.At uero cum Unamundd»
    fiue cüftuppa(moxme ex cánobo)ldudobile eflipra
     [ens decoftio efi máximefamilUrkJokpraapue qui 
             A NT I DO TV 5.             54"
funt natura delicati, ac etiam in emunftorijf: AccU
pe flores camomiÜa,melilotum,capiUos uenerk,buU
liont m aquo,imbibe lana fiue fluppam,exceptam ma
mbus exprhne,applica tepida uel parum calidafinz
gulk hork renoua, doñee refoluat uel operiat. Vofl
uero aperturam tranfafto die qu'mto utere moturoti
uk,v qua mundificant,regenerant. BuÜk autem ut
rwmpantur fecure fuperponkurfcabio¡a pifia, uelfo
lo, uelcwm ueterioxungia pora, v folito. Siuiridk
eft buüa uel nigra, nec tomen efi in emunftorijs, ape
rias eam fubitó uarijs in partibus,cwm lanceola, uel
raforio, ut inde cito exeat uenenü. De'mde Uua buh
Iam cwm aqua faifa ne ibidem rcmaneat fanguk coas
gulatus, applicafanguifugas. Vofl quumjuerit ruptd
V ueneno expurgoto,tronfofto(ut fupro)die quinz
tofuperpone moturatiuo, mundificatiua,regenerati
ua. Vrater hac(nifi odmodum teneÜafit atatk agro
tan$)debetnonfuprafcdfub buüa per fex digitorum
difiantia poni ampia uentofa. Voflea fieri debet oper
tio cum lanceola uel raforio,v kerwm opponi uento
fo utfangumé attrohatyUidelicet uncios duas uel tres,
uel plus etiam iuxta tenorem confenfwmq; uirtutk.
Aduerte figno in emunftorijs exiflente,ne proprio
figno applicesuentofas, nec incidas, nec nimis ipfum
molefiesfrequentondo uentofas,quoniam fie auge tur
ffafmus,multi trabunturcalidibwmores,peiuseffici
tnruenenum,V multi fiefaciendo pereunt. Verumft
                                  Y   5 
541       MAR.  FIC.  EPIDEMIARVM
     circo aures, uel in gula huiufmodi fignum appareotl
     applkauentofam retro fub jfiondilibus coÜiy non fu*
     praudinfpatulk. Si uero apporeat fub bracbijs, ap
     plica uentofamfub eodé Utere declmando uerfus dor
     fum.Si in mguinibus, applica uentofam m coxa, uel
     retro fub clumbus. \n quocunq; borum cofuwm fie faz
     cito, pone per fex digitorwmfpaciumproculofigno
     (ut dixmus) uentofam, vfiarificando trabas fon»
     guvnem cum uétofk uelfangikfugk. Sedfuprafignü»
     fupradiftam pones decoftionem,ut températe leniat,
     dtq; refoluat. Vna cum decoftione bonum ejfet fi pofi
    fes apponcrc lapidem quempiam ueneni traftiuum
     puluerizatwmMcl intcgrum,utfunt¡maragduSy byd
     c'mtbusytopazius. Tamenfecundum aliquos iftorum
     poffumus¡uperponcrcfignofangutfugas,et quando-
     que etiam uentofos. Efio quod fu m emunftorijsy nul
     lo tomen fieri debet cum uiolentUy pofi uero Uuando
     cum aqua faifa, Hoc fit quando fignumfiummc mfia*
     tum eftyucl mali color k,v quum efi apertum fignü9
    tranfafto die qu'mto utuntur maturatiuk.  oíuodfi
    hac ipfa decoftiOyminhnamfaáat operationemyredu
    ees eam ad farmam doccia uelguta. Quando ipfum
    apofiema plus folito eft inflatum, quidam poft diem
    tertiumfartiter incidunt iprum perlongü eius memz
    briinquofignü apparet* per intérnenla fcilicet y euk
    tando uenas er arterias. Et fi nimk fluerct, anguk,
    obuiatcwmfluppx inunda utteüo ouhet oleo rofato,
                                       non uero 
            ANTIDOTVS.             541
non uero inolbum'me,quiafiigidumeft vuifcofum*
Eo tempore confartant agrotü cum cordialibus m a
tus er extra. Verumfapicntiores mter iftos non aps
probant hancincifionem, iudicondo ipfam max'mi
effe pericukprafertim m emüftorijs. Voft uero qum
tum diem fifibrk non eft ardua ac fignum non multü
eft uenenofum, nigrum, uel uiride. Sietiam opproxi
mat ruptura, corpore bene purgoto, mcipe cum md
turatiuk,pojlqua ficerk qua diximus y ad maturan*
dum apoftemo. Sume barba moluauifci, barba lilioz
rumycnula campana, cucumerk afin'mi,caporü,and
libram dimidkm coricorwm p'mguiü, fem'mk fcenu-
graciyfemmk XmiyOna unciam unam,filiorwm molua
maluauifáybranca ur[ma,berba uioUriay ana moni
pulwm unum,coquantur cum ímpetu maqua, bene pi
flentur.Si pro delkotts hoc moturotiuü fiat, colétur
pradift¿,coquantur,piftentur, V exprimantur. Po
fleo addduroxungia pora recentk,liquefafta,cola
ta,libra mo uel quontÜfuffiátyaliquioddüt limadas
bene pifia:,uno cü cortkeihoc enim couenk ubi cutk
multum deifo eft,ueluti m mgumibus,V pofi aures.
 Alij oddunt férmenti, ponk grofii, ana uncios duas,
aut pluSyUel rimusfecüdum opportunitatem traben
di v rwmpenli, qua res conuenientior efi in buük,
quam m mftationibw emunftoriorum. Sunt v aUa
quadam leuioro matvratuo, ut eft far'mo tritici cum
oleo v aquafmul búka,ionec ad oliquontuUm te 
      MAR.  FIC. EPIDEMIARVM
 nicitatem perueniant, uel cum meduÜa pank furfu»
 rei, v cwm carick p'mguibus fimul coftk,v pofted
 piftk. Vojfumus addere oleum oliuarwm, uel olewm
 amygdalorum dulciwm,aut oxungia pora recentem.
 Si talk axungia uetus ejfet, et falita,farct hoc empld
 firum titile ad leniter rumpendum buüas. Etiam adi
 dere poffumus p'mguedinem gaÜ'ma recentem, fi tali
 cwm p'mguedine,axungio,v butyro rectnti,oleo uio
 Uto, barbk liliorum coftkfiat empUfirum gratü de
 licatk. Huiufmodi moturatiuo (utontedix'vmus )fie
 ri debent poft purgationem ceffantefibte,et poftqua
fignum eft opertü, expurgatwmq; ueneno, tranfafto
 etiam diequinto,deinde utuntur mudificatiuk,poft-
 ed regenerotiuk, ultimo conjolidatiuk figni. Sibuüd
fuerit nigro uel uiridis v corrofiuo, nec eft m emutt
ftorijsy mcide cü profandatione lanceola uel roforio.
 Vofimodü adm'miftrobk docciam cum aqua faifa ali
 qualitcrcoUddy nefanguk ( utdiximus) coiguletur,
 deinde applka uentofam aut fanguifugas ,uel onwm
 gaüi deplwmatü. Quidam applkant limadam uiua,
 nonnuÜi ranom uiuom,boc autem fieri potefi quando
 fignum no fit in emunftorijs, pofieo apponi aliqttod
fíale ruptoriü quod fupra trodidimus,uel etiatftud.
 Swme ukeÜum oui cum módico faüs,nec fartius, quid
 buüamalignaret,mutetur autem ifludfapius. Quod
fivhoc buÜam nimis conturbxret, utere foto fia*
 biofa pifia, uel ucterioxungia porcifalka, uel fimul
                                     utrisck. 
            ANTIDOTVS.             54?
utrkéj;. Sunt quadam ruptoria admodu fbrtidy qua
non debétponifuper emunftoridynecubigrauk ad'
fitfibrk,qua etiam fi ponantur, ubi non m'mus fufar
tky minime conducunt. Sume caricas crudos y er/rrs
mentum. Itemfihoc non ualet,faciunthocfartius» ob
(eruatis tomé modo ordine nonato. Sume conthorb
des bene tritas,et tertiam partem oxungia porciyhoc
pone fuper buÜam malignatom ter uel quater. Dküt
cbirurgkiboccffe fapiusexpertum,quando adhuc
fartius hoc ipfum habere uolunt, oddunt quarto por
temfaponkfidlonü, quod quidem dicunt in maligné
ta buüa, er m homme robufto mirabiliter operad •
ítem oliud farte pro buüis. Sume puluerk uitri bene
puluerizdti unciam dimidiam, granorwm tritiátriz
torum uel dentibus mafticatorüy unciam una, uiteüd
ouorü numero duo,crocidracbma  unam,terebenthi
na uncia unam,bene comifceantur etfuperponantur
cum ftuppk mundis. Reliqui apponüt colcem uiuam
cum fapone. At quonUm huiufmodi ardentía v uio
Untafiequétcr moligniusfaciunt apofiema et ftbrcs,
ideofecurius eft ante bulccrationem aduertere neme
terio intro reuertatur, etiam ne quafi rábida efficia •
tur hk cum rebus acutis, in debilibus prafertim cont
plcxiombus,uel multum cholerickyideo hk intentio
mbus utile efi emplaftrü Galeni toti membro fuper2
poneré. Sumcplantogmky lentky pañis furfureiy and
partes a quales, coquanturmaquadonce ad quadam 
54*     MAR. FIC  EPIDEMIARVM
     folidítatemperueniant ,fuperponeloco dolork V
     árcumcirca per latum ffacium. Auicenna additgah
     as ubi plus de fubtili fanguine apporet qum de com
     pafto. ítem ad iftud utile efi empUfirum granatorü
     dulcium,v dcetoforum coftorum in aceto v oquo,
     prafertim ubi apporet materia btcenfa. Voft uero q
     ceffore incipit ardor, conuenit empUfirum Auicen-z
     na, ex corick p'mguibus,po¡fulkynucibus,far'ma or*
     dei,ftmulcoftis ad maturandum er rumpendü. Vofl
     uerofaftam rupturom, mundijicctur plaga cum fue*
     ck apij,abfyntbij,plantxginkymeÜe rofato,farina,co
     fík cum módico terebentbinalota,ddndecon¡olidd
     turfecundum ordinem aliarum plogorum,circumpo
     nitur uero unguentum ex bolo armeno, er oleo rofd
     to. Quídam abinitio, caufa fartk attroftionk, po-
     nunt inter mufeulos tibiarum, uel bracbij, uel fuper
     ffotulk herbomfiammulom id efi cufeutatrita, qua
     quidem faciendo hulcerationem emunftoriorum ad
     fe trobit humores, v membrorum principalium.
     ifiud remedium in robuftk corporibus, er ubi nuüd
     ddeftfibrk, utile efi, non alibi nec aliter. Nonnuüi
     dftuale faáütcauteriüfuper figno cumfirro ígnito,
     quod quidem plus conuenit robuftky er ubi no eft ar
     duafibrk. Raimundusinquit quodtberiacavbo*
     íus ormenus non trohuntad fe uenenum, fed procul
     depcjüunt, ideo dicit non ejfe ajfumenda per os pofi
     (ecundum uel tertium diem, quando materia Um ue
                                         nenofa 
          A N T I D O T V S.            547
nenofa efi, v cor ip¡um attigit, nifi bene enacuotd
fu er corréela.   ítem prohibet ne unquam fuper fi *
gno ponantur, nec etiam u/ult ut opponantur, nififi
gnum extra emunftoria fuerit, V quoque ante terti
um diem, er in circuitu, nonfupra: potefi admini -
flrori bolus ormenus etiam poftfipt'tmum dkm,pl a
ga ueneno  expurgata ,ungendo in circuitu. Sicigi*
tur conuenit in tertio antequam plaga fitfafta uene*
nofo t v conuenit poft fcptimum,poftquam plogd
ueneno expurgata eft, in circuitu autem ungi debet
cum oleo rofato y aceto rofoto, er oquaro farum ai
defindendum membrum.  Haftenus  Uij]>onenfium
er CateUnorü narrouimus opiniones una cum con
reftionibus Arnoldi V Raimundi medicorum fin*
gularium, uero res efi, er Raimundus huius efi [enn
tentia, fcilicet quod no débeat purgari infirmas cum
pblebotomUy medicino, aut uomitu,quando xpofte*
ma replctum aft odmodum, er uenenofum, hoc efi
tranfafto die fecundo, ne uenenum tali motione in»
tro reuertatur.  H¿c quidem opinio uidetur corri•
genda, fecundum olios, vfic mdeUcct purgad de •
bet fi opus fit ( cum diftk obferuantijs) etiam pofi
ipfum diem fecundum,fie tomen quod dum purgatur
applices uentofas vfanguifugasfub v fuper Jigno,
Cr quod cor defindatur intus er extra cum cordioli
busfiigidk) v hic quoque modus non prorfus efi ali
cnusabintentioneprafati Raimundi* 
148      MAR.  FIC.  EPIDEMIARVM
          De afiontium conferuatione qui mfirmum
             regunt.   CAP.   XXIIII.
           HVius ojiantes praterea qua difta funt in prm
           apio pro conferuatione ( fcilicet theriacam,
     pilulas vfimita) nifiuacuifuer'mt fangumeafuperc
     fluitatcdebentaliquantulumfongu'mk extrobere ex
     uend communi fafta bono purgotíone cum díftarwm
     pilularü dracbma una, uel faltem medio.Vtile eftfaí
     piusfumont pulueres et mcdiánam contra morbum,
     ut in pracedentibus diftum efi, er maneant quo mac
     gk proculpoffuntob mfirmo,prafertimquumfunt
     ieiuni. Euenteturfape locus hobitotionk, vfiontfu
     migia utfupra diftum eft, nunquam pratermitendo
     terebentb'mom, geftent m manibus faces ardentes er
     carbones bene fuccenfos bonk odoribus fumigantes,
     liuent uniuerfum corpus cum aceto tepido bk m die,
     fcilicet mane vfero. Sa-penumero mutct indumem
     ta, et fiequentius renouetfumigio, máxime cum tbut
     re, terebentb'ma, iunipero, myrto,fanddk, rofis, et
     campbora uel roremar'mo, lauro et fimilibus. Teñe*
     at m mmibus arancium er fafckulü ruta uel quer*
     cula moiork v menta ac meliffa cum myrto etftoc
     \culk recétibus,fit femper bene purgotus ab omni bu
     more vábo fuperfluo. iterum repete falutifirum
     iüum odorem cum aqua rofarum, aceto rofato, uino
     maludtkQ,zedoaria,uel cortiábus átri, fuper oía la
     uet [apius cumbk manus v wultum. Cuius etiam
                                         compo- 
             ANTIDOTVS.            |4*
 compo fit ionk pauculum bibotyVteneat etiam ai'
 motam naribus ff>ongiam m eadem iam difta mixtufi
 ro intinftam,ligatam m UgnofioxiniíquonUm tanta,
 babet fiax'mus contra uenenum potentiom, ut nuUu
 animal ueneficü eius approp'mquore audeat umbra%
 fuoneq; odori, potius enimfefejfionteadconcreman
 dum igni concederet, quam ut huic proxhneddbare
 retarbori. Vaciontfapiufcule ignes etfacum per uni*
 uerfdm domumymaxime cum lignk er rebus odorifé
 rk. Nec putet qui femel ab hoc morbo liberotus eft*
 fefe deinceps non poffe boc m cafu perire, quii prae
 fenti anno ter unum ex Florent'misnoftris hic more
 bus inuafit,qui fecundo perfafte libcratusytertio mor
 tem euadere non potuit. Uodem iterum onno in metí'
 fe Septembrimulierculam liberauiquandamapefle,
 fono equidem erot, ut cateri qui femper foffkes exti
 teranuat quum intermorbofosucrfaretur, ppft dies
 XVIII.iterum infiftoperijt. Nuüiconfidendumefi
 vn hoc quod caterkfitfartior er magkfanus,quonix
 uenenum itofartes interimit ut débiles. Imb uenenü
 iftud plus quam reliquos ojfendkfangu'meos atq; ro
 bufios,eo quod aperta funt iüis pe ftorkuia,habent
 vcor ualde calidum,multumq;fonguinem calidü et
 humidum, ideo cordk ipfa caliditasper meatusaper
 tos multum trahk oerem perníciofum, er quidem fu
 bitó trahk, ontequom temperari tronfitu pofiit. Ete
nimfongu'mk calidkas perqum átofuccenditur e^ 
$5°     MAR. TIC. EPIDEMÍARVM
     inflammatur. Confiftim putrefaftionifubefi humUi
     tas,inq; uenenum conuertitur,quippeut quanto plus
     m uafe umi, er quanto potentius, tomen tanto etiam
     in pluSytunr.q; m mordacius uertitur acetü,fic potens
     m uenenum,quanto quidem abundantior,quanto co»
     íidior fuerit m pe ft ore fanguis, quando equidem fon
     guk fit ipfe uenenü, perquam fatiliter paruoq; ipfi-
     us contaftu,tranfmutaturad idem. Conuertunt enim
     fe alterutrü contada muicem partes ad uenenü. Nec
     te pratereat o quipaticntk curom geris, qubd quaH
     toiüí esproplnquiory twmcognatione, twmcomple
     xionk uelnaturaac cofteüationk ¡ynbolcitate, tan
     to quidem maioricontagionk fubiacet periculo,quid
     lationk quadam meft qv.alitatipromptitkdo,ut\'vmi
     Ik ad fimile odvmpleri tranfmutatio pofiit, ueluti
     ignk ad aérem, ad aquam aérk, huius ad terram\ Et
     quÜ dua citbara, bina uelfidkula uerfu modulítur
     eodem,tunc quidem refonat motus,uoxq; huius m ib
     Iam. Si uero pctk,quas intret per uias uenenwmf rez
     ff)odco,quod omnes per corpork poros}maXime qui
     magk opertUcxtius autem offtndu quado per nares*
     peros,perq; pulfus ingreditur, er multo quidem far
     tiusfi uias od'tnuenerit in calidk humidk fabtilibusqi
     dpertos hwmoribtts, etfi quoq; a fimílíbus prouemt
     bmoribus, fitj; mfluentia  Martk cu diuerjo cuemt,
     CT modo contrario, cwmq; Saturnio influxu fe quidé
     eo tardius demonfírat. Multotks immanet uefiíbu*
                                           dm& 
          ANTIDOTVS.
diuvcutcuijspatétibus er uenk cordipropinquk*
nec inde quifquo granan uidetur, quia pauculus efi»
leukcj; uopor, neceo babet caterk ut cordi portibus
eontrorktatem fed ipfi tantiÜum qmm primum cor*
di contiguum efficitury monififie non occulteledit. Si
militer rabidi cank uenenum, necnon  er alia fuam
longo etiam pofi tempore detegunt offenfionem.
Vacdeniqre fáas uelm,quod fálketper bimeftre
f]>dáwm remanet uenenum m perfonk. Varietésyfar*
ramenta,et quafuntexlignk coftruftanifi corrigan
tur cum lotionibusyfumigijsdgnibus > per annum uel
plus fartefua referuont uenenofitotem. Ve fies quoefc
lonea er id genus nifi euententur,louentur, fapiusq;
fumigentur, uel ponantur ad ignem, ad uentum, ad
folem tribus annis er ultra,remanent  infifta.lHofti
quidem muccidiodoré arancij in qua mucefceritca»
pfulamultos feruoripcr onnos.  Similiter fuo quo
prius erot bombace mufci diu permanet odor. Equi
dem ut ignk oleum, fie nutrimentum huius efi Una
ueneni, er quidem ita enutrit hac lana uenenumy ut
non modo conferuet ipfum fed v•augmentet,fimúl*
que fartificet.Non eft utendum pro cibi uel potus di"
fpofitíone uofk lüorwm qui mfiftifuntynec tongi de*
bet qukquid adhaferit iüis. lucunde tibí uiuendum
tftyeo quod latitiauitalem confartat friritum: conti
nentervfobrieuiuasyfiquidem tantieft ualorkfo
bridas v continentia ut ea ¡olx mediante mmtds 
55*      MAR. FIC. EPIDEMIARVM
    tk er quidemgrauibus (Athenk quafaerant) pefti
    lentijs Sócrates philofophusfefeferuarit'mcolumé.
    inquiuniideo Ariftotcles ata¿ Galenustalemejfe'm
    purk corporibus difpofitionem, ut firmé nunquam
    fentUnt pefiem y uelea ipfa (vfi'mfifti) faltem non
    pereunt. E» tibi Um duoy ut te conferues fmgulorid
    trodo. Varato ut Ubi pofiit fmaragdum, ut tangí, ut
    ore tened, fuffendiq; coÜo,cuius tonta  efi aduerfus
    uenena uirtus, ut,tefteRafi, Auenzoor, Serapioz
    líe, tyrk et bubonibus eius conffieftu ex fefe fiatim lu
    mino cadant. Vauperibus darefoleo rapbanumfylue
    firemt parum pro uice nefongumem mcendaty tanta
    enim babet contra uenenum efficaciam, utfiorpioné
    eius cotaftu crepari fcáat-.v dkitDiofcorides quod
   'trito cum aceto eius feminelotk manibus, tangendo
    ferpentes nocere minime poffunt. Lapk bezoor (fi
    quis poffet habere eum) fuper omnia uakt aduerfus
    ueneno,quauk enim  Verficoidiomateidomnebezo
    ar ab dntiquk appeüari folet cuius eft proprietas uir
    tuscfcpettendi uenena. Secundum tomen  Serapioné,
    V Rofimprincipoliteruocotur bezoor lapk quida
    ómnibusuenenk tum calidk tumfrigidk morfibus,
    cunftís ue hulceribus uenenofk fuo uirtute refiftens,
    V confirt fiue fumatur per os, tum etiam ore tencas
    tur, uel é coüo fufpenfus, tum denique quouis modo
    dpplkdtus ad extra. Oritur in Syria,in india,in par
    tibus Qricntk>cftq¡ diuerfi idiuerfustrini colorís.
                                          Rom 
           ANTIDOfVS.           jí5
Ndf» quidogUucus eft v fafcus,quidá~ glauctis fufáis
eruiridk,altcr uero albus etaliqualiterglauculus ui
delicetfimilis colorí uini albi,clariy hic inter cateros
efi optimus,leuk,delicatus,moüis,obfq; fapore, ¡fien
dcns ut lumen. Dofis rius quando per os recipitur efi
grana duodec'm- Teftificantur Rafisv Serapiofa*
pius fefuk compertü habuiffe temporibus,quod prcc
ciofifiimus ifie lapk omnes tam fimplices quam comz
po fitas mcdicinasytum etiam copofitas theriacos proc
pria qualitatefuperaueritin rejiftendo uencnk.lnz
quit Uahamed ligetur m anulo infiulpaturq; fcilicet
lopidifcorpionk imago,quum luna efi'm Scorpionc
refpiciendo ÍpfwmAfccndentem. QuofaftofigiÜentur
cum eo thura quando luna fuerit infigno Scorpionis*
Quodfi pof modum huiufcemodithurk  pulueri¡ati
dddebitom quantitoté uenenato m potu dederk, tañí
tum ualebit aduerfus uenena quantum er proprius
ipfe lapk. inquit AbdaÜahamarach hunc fe uidiffcla
pidem quem comparaffe aitfilium mamari,fc'q; info
lutionemlapidk CordubapaÜatiumdediffe. Serapi*
en ait eundem mirabiliaoperarinon [olumin bomini
bus fed v m caterk quibufdam animantibus, primü
quod contingendo hoc lapide feorpionk aadáumdez
    perdit pungendi potentiam. Vraterea tritwm
      mixtuma¿ cwm aqua ferpentkq; ori imz
          pofuum occidere eum affent.
                                      Z 
$74       MAR.  FIC  EPIDEMIARVM
           F«ge cito,procul,oc tarde reuertork.
                  CAP.   XXV.
          Rflferuore uifum efi ad Ubri calcem principaliu
          hoc inmoteriaregulorwm decUrationem. luz
    ge quantum potes hominwm conuerfotionem er maxi
    me quando es iciunus. Sk femper remotus a ¡ocio adz
    minus per foaciwm bicubiti, er m loco libero,operto%
    er ob infifto(quumfecum loquerk )remctior faltem
    per fex cubitorum interflitium, vfub diuouelloco
    aéreo, er coue ne uentorüfiatus ab eo uerfus teffiiret.
    ínter te vipfimfitfoU ignk, odores, uel tendens ad
    ipfum uentus, locaen'manguftafimufy turba homfc
    num,ualde periculofo funt. Hoc etiam commemoro
    quod parktwm procinftu ac domuum contingentid
    er continuatione multiplicotur morbo fa contagio. Su
    per omnia fuodeo ut citó ac procul fugios abhk lock
    quibus imminet peftk,tardecí; rédeos. Bixi cito, boc
    efi quamprimüapparent figna próxima peftk, qua
    quidem figna funt quando eius loa aér extra natura*
    lem fuam dijpofuionem ejfe uidetur, declinando acbcd
    lidum er humidum,quando nebulofus nubesb); denfa
    puluerulentus apparet,uentigrofii er tepidi,ac etiam
    quando aqua er agrifamant er olent y fie pariter v
    pifces maUfuntfapork atq; odork.  Quü multa fuper
    térra ex putrefaftionc na"o apparent animaUa, fungo
    rumv putridaru berbarü copia,terra fauftus et ani
    malia mfipidofunt er parüco(eruantur3turbidaeffid
                                          untur 
           A N T I D O T v s.              jrr
tmtur urna, multad terrcftria er aérea anmotiaob
ro loa recedÜt,'mfolitaoriüturfibres,UtenteSyfurio
fa,cont'mua,fiüaces,cum peftork anxictatCy cüpuh
fus profternationeyphrenefkyur'morwm turbulentia,
palati inteft'morwmexcoriationea,oculorwmrubes
do,uermeSymorbiüiy multa fotm'morwm conturbotio
ncsyira rabida,rixa,diro beÜOymonfira natura,mic
rondaq; uel natura uel o deofignd,'muifa multum er
raro. Hac enim qua diximus prafagiafunt prop'm-
qua peftk, tune igitur fuge ontequom unus efficiark
de duodecm miüefignatk.  id uero dupliciter fieri
potefi, fcilicet uel quia iam captus erk cotagione in^
féftorü, uel quia trifiem i/nfafti aérk qualitatem iam
receperkyfic quod pedetentkn fot tÜe tibi familiork
dér,ita quod nec aéri natura,nec aér iÜi refiftet: uerü
fiolknam fubitó quefierk aurom, abibk primus aér
iüicfc natura refiftet, v hic natura prouenit unde pe
ftk origo. Et etiam ut procul aufiígias moneo, uideli
cet ut eo te ad loco confiras quibus res, nec perfona,
necfoni, ftrepitus,rwmores,qukunq; mfifti loci ad te
peruenire uoleant. Sicq; remotus efto ut alti mterme
dient montes quibus uoporwm probibeaturacceffus,
ne uentorwm ftatu.ucl aerk diUtatíone te pofiint con
t'mgere. Cofidera loci ad quem curris diffofitionem,
vfitwm, uidelicet ne peftilenti quouk modo fit fimi
Ik aéri, utpote m colidoyfrigidoy húmido, ficcoci;,nu
bibustpluui¡s,uentk,[k deniq; toli'mlocofirmatus,
                                  Z   i 
55*      MAR.  FIC.  EPIDEMIARVM
     Ut uenti, nubes, plutiiafj>irare,dtlatari,ab'mdeod te
     mouerinequáquam pofi'mt. Nec te boc fugiat quod
     horofeopu* fiue Afcendens alkuiusurbk uel cofteUi
     infafta uel mfiftifapius ad ea loca omnia pefiem cxs
     tendit,qua iüi ab initio áuitatiuel cafteÜofubiacenU
     er qua aliqualem eo cum Afcendente cofbrmitatem
     habent. Tertio dicimus ut tarde reuertark,quonia
     pauxiüulo tranfafti morbí remanens mfiftio potens
     eftad eos perquam fubitó macuUndü omnes,qui etia
     hxud intempejliuo faga tempore cozperunt, quia md
     iorifub funt perkulo qui locum fiequentant mfaftum
     quum prius aufiíger'mt, quo m bi qui femper ibidem,
     cum cautela tomen, permanferunt, quoniam fubitd
     nouxq; mtletolerat natura accidentiaiv praterhoc
     diutifitmc quidem  remanent ha(utante diximus)
     qualitotes in parietibus, lignométk, ue(libus,pannk
     quibusq; et cateris. Quantum uero ad folius aérk di
     fj?ofttioné unafuíficit angxriatita ut ubiod tres menz
     jes imntunes ab hoc morbo omnes quicunq; funt per*
     jliter'mt, iudicari potefi aérem iam fare purgatwm *
     Sed efio cautifiimus in approp'mquatione er contó 2
     ftu eorum qua plus aere uenenum retinent. Vroc'mz
     ftus farnaaum tnmurk diutius feruant quamlignd
     ucnenofam calidi'atem, uerwm purificando ( utfapi
     us diximus) uidelicet cum ignibus,lotionibus,euentd
     ttonibus,fumigiis,odoribus,vreliquk.Vurificantur
     bomines communucr fjpoáo quatuordecim dierum:
                                          domas, 
            ANTIDOTVS.
domus, ligttdma;td v caterd m uigmtiuno. vanni,
ueft'mento v huiufmodi¡f>dáo dierum uigmtiofto.
Hk habeos temporibusfeparataad bibendum parí*
ter er manducandum uofcula,v leftifternia quaq¡,
uel faltem fi catera non pofik l'mteamina, reUquo lo
tionibus vfamigijs punficato. Equi, pecunia, fuá
   peÜeftiliOyfarc'mula er huiufmodi, nifi admo
     dum caute egerk,uenenum diu feruore
        folent, quoreuigilycautus v
           prudens efio, cunftisque
               ord'motm pros
                  uidcds.
MARSILII  FICÍNI   EPIDE
     MIARVM   ANTIDO
           TI  FINÍS.
Z  5 
5Tf    PAVLI  AEGINETAE  DE
             uiftus ratione quolibet anni tem
                      pore utili.
     [¡l¡pfP^f}| Erpulchrwm fuerit etiam anni tempoz
     W? ffiSjB rd m u^us mionc confiderore. Hyc-
     |É SA*] me quidé vfortioriexercitatione,v
     jjBÍ011ll pkniore cibo utendwm eft, pradpuefi
    tempeftas AquilonU fuerit. Siuero auftralk,fimiliter
    exerátori oportet,fcd cibo potioniq; aliquid demere:
    dto¿ in totum pertempus humidum, omnino aridum
    rcddcrceorpus:pcrfrigidüueroycalidius>ac tum car*
    nes effe oleraq; calidiora,atq; uinum bibere meracius*
      Aduentonte Vercalius quidem per uomitum,olius
    per uentrem uacuetur, alius fefto uena fanguinem mit
    tat,prout cuiufq; fuerit uelcofuetudo,uelanimiprom
    ptitudo.   Acftate confirt quksy exercitatio remifa
   fior,oto¿ cibus cxiguusyqui quidem exfaigidiore gene
    redeligenduseft:twm ueropotioniadijcere,atq; quk»
    quid refrigerare bumcftarc'a¿ pofiityOdbibereopor*
    tet.Ver autumnum maiori cautela opus efi,quippe qui
    ufquequaquevinaquaUsvinordinatus eft, multi*
    fbrmesq; inducit morbos.ltaqueneárca refrigeratio
    nem quid peccetur cauendum eft, a uenere quoque er
   frígida potioneabftinendum* Ñeque uero aéri quk fe
    crcdatyuclper matutinwmfrigusyuel per ardorem me
    ridianwm»   Vomk tmpleri noxiwm efi, non ob facie
    tótem tantum, uerumetiom quoniom uitiofi humores
    indcnafcuntUKOtqtfatumquoqucexckantyfiquidctn
                                          ommü 
   P.  AEG.  DE  RAT>  VICTVS
emmwnfiuftuumoptimificus uu/a¿, er flatum paz
riunt,v aumenta corrumpunt,nifi ante olios cibos
dffumantur: praaffumpti uero ñeque mftant ñeque
corrumpunt.Qtiüfiigefcere cceperitaér,corpus pro
frigork ratione cdlefacere oportct,atquc omnia faceré
   ut quü hyems Um proeefferit. Nec ab re fuerit
     reuoluto aquinoftio uocuore corpus ex
        dÜquo eorum qua diximusyne res
'        ^undantia quadam per by es
           > memretenta,mokftit
                 aminfirat.  :
                             <-»
     DE  VICTVS   RATIONE
         SECVNt>VM  ANNI
              TÉMPORA,

                 FINÍS. 
 
/
\
r
JTk 
;
#s r"f -3/
% 
'-<•
JU.'Hui







  )5¿9   * *  > + 
	¡t'
' V	[i
iA"L ./-s	
,%J^' /'■''•■' ' ^	
	
i* ■>>>¿í¿<« ^	.

V •'íí-l' '  ■  ■*   «V» f '    ■•',":!ír