ORATIONES PHILELPHI, FRANCISCVS PHILELPHVS LODOVICO MARIAE SPHOR/ 
tiae Barrhi dud;ac ducali primario locutenenti Sa,pluri,dicit, 
Vam parentalem quondam pro nobiliffimo illo principe patre 
tuo Francifco fphortia orationem habuiflemnccirco ad te dedi: 
quia multa in ea leguntunquas ad illius Iaudem:& immortalita 
tem pertinentxuius me ftudiofifTimum efle non ignoras. Huic 
ego cum nonnullis orationibus di opibus meis duas fubieci ora 
altera habueram in funeras diuas illius uiraginis Blancas mariae 
di item alteram cofolatoriarmqua iampridem fcripferam ad uirum patriciu 
illum uenetum lacobu antonium marcellu de obitu Valerii filii. Nam fiquis 
hafce tris orationes diligentius leditarit: cu inueniet non inutilia(ut 
mea fert opinio)tumuero quasad animorum imortalitatc ptinent.-aiaduer/ 
teret non inepte a me effe pro tempore;&: difcufla di difputata,Nec unum mi 
hi orationem illam confolatoriam ad lacobu 
antonium Marcellum curafle hoc tempore cum hifce imprimedarquoniam 
quas antea fuerat Mediolani ab aliis quibufdam implfa: eam pluribus i locis 
offendi:fiue infcitia fadhim fuerit: feu inuidentia: 
nefeiam affirmare,Quod fiquefierisrquibus iprefentia dcleder ftudiisiquid 
aliud me putes cogitareiqui no longe abfim ab odogefimo quarto astatis an 
no:qua ea omniaiquasa acutefunt: di fubtiliter diE 
putata, Hasc qualia fint breui cognofces, ValemihumanifTime 
me comendam habe,Mediolani ex aedibus meis,vi*kal,Iunias,M,cccclxxxi, 
Fracifci Philelphi equitis auratiilaureatiq? poetas & oratorisrac philofophi 
clariflimi orationes:& nonnulla aliaopcraiin quibus omne bene dicendi ge/ 
nus:omnefque artis rhetorice partesrac diuinas philofophorum;& theologo 
rum fcntentias comperiuntur* 
TABVLA. 
ORATIONES FVNEBRES. 
Francifci Philelphi epiflola ad Illuftr * 
prfeipe Lodouicu Maria Sphortiam 
barrhi ducem car* i 
Fracifci philelphi oro parentalis de dP 
ui Francifci fphortias Mediolanefiu 
ducis felicitate Car* ii 
Francifci philelphi oratio habita in fii 
nere diuae uiraginis Blancas Manas 
mediolanefiu ducis car* xxii 
Francifci philelphi oratio funebris $ 
Magnifico ducali fenatore:& clanfli 
mo equite aurato Philippo Borrho 
maso comite haronse can xxix 
Fracifci phuofo funebris,p magnifico 
fenatore ftepha 
no federico todefchio cart xxxi 
ORATIONES NVPTIALES* 
Francifci philelphi oratio de inita focf 
etate inter illuftrifTimos duces Bona 
eiufcp filium loancm Galeacium: 3C 
Herculem asftcfem car, xxxiii Francifci philelphi epithalamion i III* 
Beatricis aeflcnfis tk Tnftani Sphor/ 
tiie nuptiis habitum car* xxxv 
Francifcus philelphus falutem dicicit 
Lodouico ca Aeliae car. xxxvii 
Fracifci phi*of o hita i fpofalitiis Theo 
dori piati clarif* iurecofuIti:& hclifa/ 
betae uicccomitis car* xxxviii 
Francifci philelphi oratio nuptialis ha 
bita ifponfalitiis Petri biragi:& heli 
fabetprinciuallis car* xli 
Fracifci phi*epithaIamio in nuptiis no 
biliu coniugu loanis antonii fimone 
tae& margaritae cottce car* xlii 
Fra*phi*of o hita i coiugio magnificae 
puellae marutiae:& magni* eqtis au/ 
rari raymudi atteduli car* xliii 
Francifci philelphi orario hira in com 
nubio magnificae puellae margaritae 
ardmboldaer&magnifici equiris au/ 
rati Antonii cribelli car* xliiii 
ORATIONES DIVERSAE* 
Fracifciphi*ofoad Piufecudu potifi* 
max*hita Matuae in publica: uniuer/ 
faliq? xpianoije cocioep duce Franci/ 
fcofphortia die marris qrtodecimo 
kal*odfobres*M*cccclix*car* xlv 
Fracifci phi*ad uiros papiefes oro con 
gratulatoria cf creat ioe lacobi borro 
maei uitaliai comitis *f* ad dignitate: 
6C gradu epifcopalc* car* xlviii 
Fra.phi*ofo de laudibus Lazari fcara/ 
pi epifeopi ad comefes car* Ii 
Francifci phi*oratio p theodoro piato 
clariffimo iurecofulto car* lini 
Francifci phi*oratio habita Mediolani 
in principio ftudii car* Ivi 
Francifci phi,oratio ad Sixtum quar/ 
tumponumaximum car* Ivii 
Fra*phi.ofo hita in pricipio qonu tu/ 
fculanarum*M*T ulln cicerois in ftu/ 
dio urbis Romae car* Ivii 
Fra*phi*of o de fuo i urbe reditu ad Si' 
ftuquartupoti*maxi* car Iviii 
Frad.phuad lacqbu antoniu marcellu 
patricia uenetd &C eqte aurata d'obi> 
tu ualerii filii cofolatio car* Iviii 
Francifci philelphi praefatio in Arifto 
telis rhetorice ad illuftre:&: fdmd ui> 
rum*D*AIphofumfand:ae 
ecclefiae cardinalem car* xciii 
Anftoteles alexadro regi.S*d*car*xciiii 
APOPHTHEGMATA 
Francifci Philelphi pfatio in plutarchi 
chcronenfis apophthegmata ad Tra 
ianum Caefarem car. cxiiii 
Framphupfatio ad Nicolauqntu poti* 
max* in plutarchi cheronenfis apo/ 
phthegmata laconica car* cxxxiiii 
Fra*phi*epiftola utiliflima ad FrederP 
cucornelu de legibus car* elini 
Fra»phuepiftola confolatoria ad petru 
iuftinu philelmepotefud d'obicuAl/ 
phins mf is diledhfTimae car* civi 
Fra.phi*iftructio bene uiuendiad Illu* 
pricipeducePhilibertu car* dvii 
Georgii uallae placentini introducflo 
rium ex Galieno ad medicina ad Re 
ueredum*D*Iacobum antiquarium 
ducalem fecretarium* car* elix 
Galienimediciad medicinam intro/ 
dudorium* car* clx 
FINIS* FRANCISCIPHILELPHI ORATIO Parentalis de diui Frandfd 
SphorticeMediolanenfium ducis felicitate* 
I FIERI POSSE Cenfere.-ut lametationibus:ac lachrymis 
faeuo;&peracerbo naturse uulneri mederemunqd' ex ineo 
f mo fortaffe magis q cx imaturo FraciTci fphortia: luidtifli 
mi optimicp ducis & clemetiffimi patris patria obitu oes 
accepimus no modo uos non dehortarer pftantiffimi prin 
cipes:fed cohortarer potius reui/ 
uifceretiin afliduis flatibus degeremus & eiulatibus* No enim in unius 
tanti:tam<~p diuini principis amiffioecum nobis cunctis:tum uniuerEe 
Italiae paruaquaeda fa<fta eft uel iadtura ael naufragimp que folum exta 
ro 8C tam diuturno turbineiac fludfibus fedata oiaipaccatacp con 
quieueratjn fo!a,pfed:o illius uitaratqaanimi magnitudine:fumaqi fapi 
entia tanta fpem fibi floretiffima nfa refpu* uiriqj oes boni collocaranuc 
perpetua fe felicitate adeptos opinaretur*Sed o fallaces mudi blanditias: 
quibus allccfti per uarios agitamur errores* O lubricam atq? caduca hu/ 
manae uitae coditionemiqua tum maxime deftituimur: cum uiuere eft 
dulciffimurmO inanis noftros cogitatus; qeos fecundis in rebus magis 
nos dedpiunnquo certiorefpe quadam nobis alludut* Sperabamus nos 
quide Fracifce fphortia te ob maximas tuasnnnumerabiliftp uirtutesp/ 
pemodu fore fempiternuJtacp oia nobis erant laetitise; gaudiiq; plena. 
Nullihoftes iminebatmullaepraemebant follicirudinesmullae curae.Tc 
no minus oes & qui prope erfent:& qprocul abeffent maximi potenta' 
tus uerebantunqua metuebat.Sub firmiffimo tuo:tutiffimoq? praefidio 
uitam quieti oesifecuriqj agebamus.Te no Italia modo:fed uniuerfa ro/ 
mana ecclefia; exteri® reges;quibus ulla aut uis aut iniuria impenderet: 
fubfidio fibi efferae faluti arbitrabatur.Nuncaute teexrindto unditp fu/ 
fpitiones mcubuntiterrores obftreputihoftilia arma bellico fragore cir/ 
cufonat.Heu Heu nos Ifelicisratcp infortunatos: q tanto ta miti: ta bera> 
gnorta piorta inui(fto:ta of generepbitatis illuftri parente orbari fumus. 
Quis in tata rei indignitate no moereatmo fortuna deploret fuarno fele 
intolerabili dolore Vtina liceret Fracifce fphortia priceps opti> 
me:ac fortiffime forte comutarcmemo prorfus fui fibi confcius effet:& 
tui qui non cmorirqprimu optaretiquo tu reuiuifeeres* In hac fentcntia 
indubitato pedibus iret no folu coftatiffima uirago:& fandtiflima u xor 
tua Blanca te diesrnoftifq? collachrymat: 6C poft matre tibi 
omni probitate fimillimus dux Galeacius; qui ob continuu ludtum ani 
mi cruciatur una cu reliqs pientiflimis tuis filiis; uerumetia 8C ampliffE 
mus hic fenatus tuus:&aula uniuerfaratcp oes ciues; fubditicp tui:quos 
unius tui defideriu torquet ac macerat* Ceterum quo feror ho rniferri 
mus:quo meus me uaehementiffimus rapit dolor;ut qui alios debeam; 
Exordia 
narratio/ 
nis umi i 
fe cotinef 
Fradfcus 
Sphortia 
dux 
Blaca ma 
ria dux 
galeacius 
Maria 
dux meipfum nequeam confolaruNam quid prodeft excellentiffimi princi/ 
pes quicq optareiqd' fperare no liceat:Magnum eft fareor:& grauer& p 
molefturmatq? acerbifTimuiquod nuper omnes uulnus accepimus Jd fi 
minus doleamus:aut lapidei planeputadi fumus:auc nobifipis inimici* 
Sed illud nos rame praeterire no debet animi efle & bene copofiti:&: mo 
derati:&: lapieris nihil appetere fupra hoiemmunq neqp a rone difcedere 
necp dminae aduerfari iulf iciae*Nuqui fibiipfi non pepercerinquin mor/ 
ti ut homo cocederet:parcat fimplici homini cuiq deustuel heroi: ut po 
etae:phi!ofophicp appelIar*Moriendu eft eni ommbus:in idecp relblucn/ 
dum;undemanauerint*Quod fi mercatoribus magnae turpitudini da/ 
mus:ubi aut decoquanaut reddere depofitum noIint:quae demetia tata 
fit noftra:ut que deus optimus maximus animu noftrae fidei ueluti co/ 
mendarinhuc repeteti domino reftituere idignemur*Quaenoftra que/ 
at fuperbia tata e£Te:q faftus:quae arrogaria:ur q natura mortales fumus 
dignu exiftimemus corporibus quocp effici immortales prius: q moria/ 
mur*Quis ufcp adeo eft nefcius fui:que lateat exteriori cuiq homini aiv 
te refurredtione miortalitate uedicari non pofle*Sed quo pacto refurre/ 
dturus fit quifqua: anteq die obieritjtaq? neceflario fit: ut qui nari funt: 
oes aliquado moriatur*Quin eo mors eft aequiore fereda animo:& non 
modo no doleda:fed merito potius:optimocp iure fumma laetitia pro/ 
fequeda in animis ingentibus: &C excelfis: quod hac praeuia atcp duce ad 
fempirernum illud bonu: fupremuq? peruenitur quo folo felices: beati 
cp efficimur*Quae*n J huius mudanae uitae pcellis:ac tempeftatibus non 
modo felicitas:fed ulla 010 traquilliras offeratur* Quod fiqua hic detur 
fucatae cuiufpia felicitatis imago:quae tara e:quatam habet cu fumo illo: 
6C uero:atc$ icommutabili caelefti bono fimulitudinem:haec omnis uni 
ex omnibus mortalibus &C regibus Fracifco fphortiae ita coti 
git;ut deceftio magis metueda iam eftet:q acceflio cupieda Jd aut fic ha/ 
berefi paucis oftedero:tum equide uos rogabo:orabo:obfecrabo: ira’Uo 
bifipfis moderemini: ita cofulatis ita pro ronis ipcrio poft animi cudtas 
pftratas perturbationes opitulemini: ut non ueftra magis q illius caufa 
tatam ludtus acerbitatem fufcepiffe indicemini*Hoc enim & parui eftet 
animuplaneq? igrati:ac ueluti bono alieno iuidetis* Volut ergo uiri fapi 
etiftimi humanam quam uocamus felicitatem bonis his cotineri: quo/ 
rum altera funt extra nos:a!tera uero in nobis:& haec fane partim corpo 
ri:partim animo funt tributa* Illa uero fubiedta fortuna efte arbitran/ 
tunquae quide ipfa fiqua fit tande:eam diuinaefubefte uolutati nemo fa 
nae meris ignorat* Haec aut tria genera quata cu g!oria:& diuina 
quada indulgetiaiatq? benignitate in magnanimo illo noftro principe ef i 
floruerint:quaefo diligeter attediteJncipiendu eft igitur ab animi bonis 
quae noftra funt propria:dein quae in nobis etiam ipfa funt:de corporis: 
Diuifto 
tripartita & poflremq de fortuna? bonis diflerendu:ac dc hifce quidem omnibus 
breui oratioc: & quatu locus:arq3 tempus patiruiWr aute ordine 
diatur oratiomatus eft Francifcus Sphortia inclyto patre illo: & iortifli' 
mo belli duce Mutio Attenduloxui primo no minus ob animi elatione 
arqp uires corporis Sphortiae fuiffe cognomentum uolunt: q ob ingenii 
uim:cogitaturqjacnmonia:& eft is quide natus Miniari i ethruria anno 
a natali chriftiano Cupra millefimu quadringetcfimumprimu adfextd 
kalendasauguftas circiter uefpertinum crepufculu quo tempore pater 
Sphortia ex eodem oppido pro republica Floretina ualidiflimis uinbus 
loannis Galeacii illius fplendidiflimi Mediolanenfiura ducis; qua? ex ur 
bePifis florentinainuaderetoppida:agrofq? uaflaret: conflantiflime: & 
fua maxima cum laude repugnabards cum primum per artarem licuit: 
ruopreingcnio;curaqjpaternaIitteris:atq? eloquetiae operam deditudqt 
Ferraria?,Nam poflea q uita loannem Galeaciu defer uiflet;& per diurur 
nam obfidionem Pifas floremini in deditioem recepiffent Sphortia: pq 
tiflimu opera hic inqua Sphortia in auxilium a Nicolao a?flenfi nobilifl 
fimo principe i bello aduerfus Othone tertium: ab quo magnis uinbus 
pertinacifflmeadextremu pnemebatur.-pro uerere beni 
uolentia accerfirus lecum dilediffimuaduedtum puerum inter Nicolai 
ipfiusfilios&educari:&erudiriftuduinQui cum 1 omni probitatis ge 
nere nemini a?qualiu cederet intra undecimum aetatis annum tanta eft 
laudemafTecutus:utad Ladiflaum ufcpfldlia: maximum: & potcntifli> 
mum regem fui nominis fama pertonuerit* Nam erat Francifcus (non 
dum enim a paterno cognomine Sphortia uocabatur)ad ingenii fpleiv 
dorermindolifq? praeftantia iis uirtutibus pra?ditns:quibus fupra aetate 
admirandus apud omnes uiderctur, Nam ab ipfa infantia ad ultimam 
ufep diem fuit pauciffimi admodu fomni:cibi moderati:ac minime 
qujfitnpotufq? dilutiffimi*Hoc enim uiuedi genus tum i genium reddit 
acutiusfrum corpus 3C ad bona ualitudinc:& ad uires plurimu adiuuau 
Quanta effer in omnes facilitatc:quanra manfuemdine:quanta huma-' 
nirate:quanta clementia:quanta diledtione:quanra etiam animi uel ma 
gnitudine:uel alritudine,nemo eft :qui nefciar,Quid enim-loquar de iua 
fticiaeius mirabili quadacomm iteratione condita, Quid de conflantia 
feruadae fidei,Quid mi<fto animi fortitudine, Vt erat omni 
corporis immundiciauneptitudincq? fuperionita nihil ex illius ore non 
modo obfcocnmaut ruflicum; fed ne incultum quidem: aut leue quiccj 
unquam effluebanMira in illo grauitas erat cum incredibili quadam le 
nirareconiuncta♦ Vituperabat neminem: caftigabat modice: operamqj 
dabar.ut pudori magis efleriq metui:afTentatores: & fubdolos odio ha' 
bcbat.Sed aperto homines ingenio:ac ucros plurimum diligcbanCalu' 
niatoribus:& maledicis non modo non patefaciebat auris; fed cos leui' 
Cofirma 
tio prri 
mae par / 
tis p ap/ 
probatio 
nem 
Mutius 
atrendu/ 
lus fphor 
tia 
Miniatu 
FLthruria 
Floretini 
ioanesga 
leacius 
dux 
Pilee 
Ferraria 
Nicolaus 
marchio 
acftcnfis 
Otho ter 
tius 
ladiflaus 
rex taris fusnmprobitatifcj admonebat*Etcum foret in alienas laudes copi 
ofus:defuis no folum no loquebatunfed nec eria audire patieba tu r*Ne/ 
moprofedtouno Francifcofphortiamodertiorunquamfuit: nemoue 
recundionnemo cotinentior*Tanta uero beniuolentia fuos omnis coni 
ple&ebatur no fanguine coniundtos dumtaxat:fed quofcun<£ femel ac/ 
cepiflet i fuos:ut eos ab fe abire neq? iure:necp iniuria unq fi neret* Quid; 
quod etiam fuirtet optandurfi quod ab eo uel fadlum aliquanto fcueri/ 
us:ueldi<rtum in quequa ushementius prodifler* Nam quem putaflet 
ulla ex parte ab fele offenfum ;tanta cotinuo humanirate:tanta profequc 
batur beneficentiaiutillum fibi non fecus ac indulgentirtimo patri: aut 
numini cuipiam affedtum redderet* Tanta autem erat in rcmpublicam 
caritate;ut negletrtis quodamodo fuiscomodis omne rtudium fuum: 
omnem operam:omnem idurtriam ad publicam referrer & urilitare:& 
dignitatem*Quotenim;quantofq3rhefauros confumpfit in deducens 
do ex addua hoc riuoiuel potius flumine:quo non ex addua folum: fed 
ex lario Iacu:& fupra larium ex rellina ualle a germania ufque res admo 
dum & infinits:& utilirtimae ad nos importantur.Quid enim mcmine 
ro cum alia maxima:& fpledidiflima aedificia: quae ad publicum ufum 
fabricatus eft:tum arcem hancqus portae louis appellatur ♦ Quod ullu 
in medium afferamus ex feptem illis:quae in uniuerfo terraru orbe me/ 
morantur mirabilia:quod cum hac una arce uel magnificentia:uel pul/ 
chritudine:uel ullo excellentis genere comparari queat* Non enim hu/ 
iufmodi opus molitus eft Francifcusfphortia ad illum fuum:fed ad pu/ 
blicum & ufum:& commodum*Nam arcem fibi fuam munitirtimam: 
tutiffimamcp conftituitin animis;& cantare ciuium-.quorum comoda: 
6C emolumera omnia immortalitati fibi ducebat effe*Et quoniam a pri 
mis ufq; annis no fecus atcp teterrimam pertctn aliqua formidaret mali 
nominis fama:omnis cogitatus :& actio es fuas ad honeftate: dc gloriam 
referebarJraq? nullum neq? laborem corporemeq? periculum animo de 
tradtabauViros dodtos:&: eruditos in omni genere uits & audiebat libe 
ter & honorifice muncrabatffara erat ingenii magnitudine:tara reijd hu 
manaru pertra<ftioe:&: diligentia:utnihil prorfus: quod effet memora/ 
tu dignuiignorare uideturJtaqj interprandenduxsnandumq; femper 
aliquid excogitatum acutius artantibus proponebat:ad idq; no iucunde 
minus q fubtiliter difputabat:tanq iudicarer nihil elTe otio:atq? defidia a 
dignitate hominis a!ienus*Et quia per omnem uitam nihil unq temere; 
nihil incofulto inire confueflet:omnia femper ex fentetia fua faurte:atq3 
fortunate cofequebatur. Quis enim ambigat uiro forrillimo;eidemcp 
prudentirtimo fecuda ofa contingere oporteret Fauetenim deus: auxi' 
lioq? eft femper iuftis coeptis:fanirtp conatibusxundtos in fe fperatis ara 
ple<5titur;ac fouetdd qdTapietiffimus priceps norter affidua meditande 
Addua 
Larius la 
cus 
Tellfa ual 
lis 
Germaia 
Arxpor/ 
tslouis pra fe ferens nihil aut iuftum:aut laude ulla dignum exiftimabattquod 
a re)igione:pietarcq? abhorreuQuare diuino cultu atep ueneratioe fidei 
chriftiana nihil effe apud fe antiquius unq uoIuiuQuibus quide innoce 
tiflimis:&optimis illituris fummaeft oia cum laudecofecutiStQuodat 
fecundo loco dicendu mihi propofueraiquibus corporis adminiculis ad 
hac tanta:& tam eximia animi bona eflet adiutusibreuibus perflringa/ 
mus.Fuit corpore Francifcus Sphortia cum robufhflimortum ere&io/ 
re paulo fupra comunem:at<j mediocre hominis proceritate; St eo pia/ 
ne heroico.Erat is em (ut norunt oes)mirabili quada compa 
ctioe ad conuenienteiac decoram inter fele proportione cum tanta oris 
dignirate:& maieftate uultus ut ucl folo afpcdu dignus iudicaretur im/ 
perio.Etcum omniu fenfuum integritatecateros hoies plurimu ante/ 
cellerer:tum uifuadeo erat acerrimo:uretia inter pradiadu hoftium uel 
minimu quodeperratu profpiceret admodu longius; eofcp cotinuo lu/ 
ere fua fhilritia poenas cogerenQuid enim loquar de eius agilitate atep 
dexteritate ad oem motum:& geftum: quae tanta erat; utqcquid facere 
aggrederefrdidto citius effedtu redderet;*' Quare cu ei perstate liceret: 
St lu(ftatioe;&faItu:&curfu:ita aequales ois anteibatrurinuemretnemi/ 
nermquifecu cotendereauderetJaftuauteaqueratcp omni dimicandi 
arte deleftatus ferrea fudemraut faxum ingeris ponderis multo logius 
emittebat;q alii tragula:aut pila*Nam St iaculatione:& catapulra:& cqta 
tione;& meditatione omne bellicae difciplinaab ufq? puero ludcdo:ue/ 
nadocp didiceranqua quide fingillatim oia St fub patre Sphortia:& luo 
dudlmatqj aufpiciis logo ufu St multa exercitatioe belladoipugnandocp 
cofirmarat:& ad fummuufq? auxerat* Et erat Francifcus fphortia felici 
adeo corporis teperameto: ut uniuerfum die nudo capite flaret i folem 
immotis etiaparibufep pedibus:&: frigus no pluris faceret q calore ♦ Eae 
aure uires & in brachiis inerat:& in manibusiutqueardhus circuplexus 
mediu ftrixifletaum tanq exanimare iqueuero pugno pcufTifTen caput 
femianimum repente humi profternerenVoce pro tepore utebat nunc 
leni ac mitfnunc graui St moderata:& cum fonora femper:tum cu ufui 
efTet concitata:& grandit horrcda+Quid enim meminero de mirifica 
eius lingua: benitaterqua in oem ufum uidebatur diuina potius qhus 
manaf Quid pluribusf In corpore pulcherrimo herculea uires inerant 
St tanta Ifingulis mebrisbonitasaitanimibonis nulla ex parte cederet. 
Cateru quonia duas felicitatis partes iam percurrimus:reliquum effut 
de fortuna comodis eadem breuitate tranfigamus. Quod modo dice/ 
baturmatus eft Francifcus Sphortia \ ethruriaiqua regio St uniuerfa Ita 
lia eft maxime ab omni aeris caligine:nebulacp remotionobeamq? rem 
ab cthratqua fereirate fignificatiethruna nome fumpfitJtacp natus fub 
eiufmodi cali ferenirate St fgenio eratperfpicatiorc:& acritate fenfuum 
Co firma 
tio fecun 
da partis 
p appro/ 
Datione 
Co firma 
tio tertia 
partis p 
approba 
tionem 
Ethruria 
Ethra natura nimirum alacriore.Quod autem ad genens attinet fplcdorcrfi ai 
tius fuerit:qa patre fphorna repetunduia regibus datiae:& urbeatrcnda 
reperiemus Attedulorum familiam origine duxiffe: qq ipfe non minus 
cum illis lcntio:qui a Mutio illofcaeuola affirmat manaffeattendulosrq 
Porfena regem occifurus cum fruftra tam egregiil facinus pro 
liberada patria efTetadortusri dexteram faeuierit fuam foculo iniedtam 
ignitoud quod ipfius fphortiae proprium nomen ,pbat Mutius. Id eim 
& inter fcaeuolas erat illuftre:& iter attcdulos apprime celebratum. Sed 
nefingula prolixius perfequarrubi Fracifcus i aula gratiffimi illius:& cla 
riilimi p rincipis Nicolai xftenfisrquem parer fphorria ppter Othonem 
tertium a fe oppreffum extremo periculo liberaratimaiore infantiae par 
renude puericiam ad undecimum ufcp aetatis annum cum mira/ 
bili fpc probitaris;& laudeperegiffer.NcapoliiufTu patris aduedtus eft. 
Id quod fpprerea fecit patenquo regi ladiHao gratificaretur. Is enim pue 
ri fama dledlatus huc uidere cupiebat.Nec fua de puero fe opinio falfum 
habuit.Nam cum primum i illius cofpechim Fracifcus uenifTetregeq? 
ingenuo quoda: firenuoq? pudore ueneratus alacriter falutafTet: 
appofite:&ornate locutus pltera<j:eum ladiilaus peridear filium am/ 
plcxarusrdeofculafufcp tricarico donauit: cius comitatus ornatu infigni 
busiinitium fane pulcherrimu ad laetioris fortunaeprincipatum.Et non 
modo dies no pteribatrfed ne hora quide:quin cum ei a maximis 
occupatioibus fuis facultas offerref: ad fe accerfitu uariis de rebus iterro 
gareticui cu ille 8C ipigre:8C arguteruerecudeqerefpoderet: admiratione 
i dies magis atcp magis de fefeapud regias auris: menteq? augebat. Cucp 
frequcntior efler tum i aula regiattum apud regeiftudebatquottidie do 
dtior fieri rerum etia urbanarum:ac totius regice difciplinae: urpoteprae 
fago eius ingenio futura gIoriae:ac regni.Scd ubi paucis poft anis rex la/ 
diOaus uira exccfTilTet;& loanna foronquae ladiflaorfucceffitin regnum 
lacobo Barbonenfi Mariae comiti nupfifler. Hicinq lacobus barboneiv 
fis fphortiam quoniam putaret nefariis fuis in regina uxorem opprime 
dam cogitatibus repugnaturum:&: eu:& filium Fracifcum: q tetatis am 
nu iam ageret quartum ac dccimurmin fubterraneu munitiffime turris 
carcerem arcis oui appellatae coiedr fine ulla omnino fpe futurae aliqua 
do libertatfs:Qua rei faeuicia:atop diritate molefiiflime adeo tulit fphor 
tiaiut in filium comedhs oculisrquem unum fupra uira etia ipfam miri 
ficeamabatrmortem fibi cofcifcerepuicatius decreuerir: ad qua(ur erat 
aioferocifTimo)cum fu res ipraecepfq; ferretur i proximum turris parie/ 
re caput ifli&urus:fubira:ar<p miferabili;& fuaui:& accommodata facti' 
diffimi filii oratioeno fecus ab illo omni jim ani raris impetu 8C coercitus 
e & admetem fanioris cofilii redadhisrq a Timotheo mufico ferunt Ak 
xadrum regem ab armis ee ad couiuiu reuocatum. Quo pietatis officio 
Dacia: re 
ges 
Arcenda; 
Acccduli 
Mucius 
fcacuola 
Porfena 
rex 
Ocho» 
ncapolis 
Ladifla/ 
lis rex 
cricaricd 
loanna re 
g;na 
lacobus 
barbone 
fis 
Arx oui 
cimothc 
us mufi> 
cus 
Alexader 
rex cft efFe&umtut pater fphortia ex ,ppe iam mortuo reuixerit: ac no mul/ 
to poft per regina loana ipfam poft coprseflamiatqp ,pftratam lacobi ui> 
ri perfidiam :ac uim omne iniufto carcere liberatus una cum pietiflimo: 
probatiflimotp filio magnas res geflerit:& praeclaras. Regina uero cum 
maximis honoribus fphortia:emolumetifo? cumulauit:tu Fracilcu eius 
filiuxuius Igcio &C oratioe parer feruatus eiler: Arrhiai: arqp apicis comi 
tatibus donauit.Quid aut memore: uel potius admirer primu fpedatif 
fimi adolefcetis tirocinium aduerfus angelu labellum uim belli gloria v 
fignem:q ob hsefitantia linguae habuit cognomentu; Nam ubi 
fphortia Brario a fe fugaro ex urbe roma loanae regine iuftu:urbeq? ipfa 
i reginae poteftatc redada iftiruifler ultione capere(ut par erat)de uerere 
inimico Tartalia:q aduerfus fefe:quo tepore Neapoli primu auctore Pa/ 
dulphello:que regina I deliriis habebatxarcere renebafreum Bracio con 
fpiraratiquo ipo cofentieteTaucteq? & Tufcaella urbem: 8C alia eius piae/ 
raqi oppida ui opprefleranad tufcanella ipam inftruda acie pugnaturus 
i loco rarralia ipe corra magnis uinbus i acie egreditur* 
Pugna mox utrinq; pari ui:atq? ardore coferitur.Diu: multuq? 
certafmeurer pede refert. Alacrirenac fortiter icumbuntfphortiai: colla 
ter holles ferociterq; repugnar.Neutri cedunt.Spes ,ppe utrincp par* Tu 
probus generofufq? adolefces:quixdum feptimu foret igreflus:ac deci/ 
mu aetatis annu:ubi ex patrepeudtatus certo didicillet: q nam elfet tarta 
lia:Cnam is iter pugnadu ne poflet agnofei: fagulum: equuq; mutarat)il 
lico per cofertiftimum aduerfariorum pradiatium globum diftridlo en/ 
fein unum Tartaliam equum dirigit.Quem ille ubi per uallam occurre 
tium exdem comminus in fe irruente afpicittperinde aro? 
fufimpotens repente in fugam uerfus uix fu orum praefidio intra porra 
Tufcanellae fublato ponte:demilfaq? catarhade fe recepit permagno nu 
mero:fortiffimorum militum amiffo:ferturqt pollea couerfus ad fuos 
dixjfie illum fibi(nam quinam efletxx pellino cotignolano:qui itra por 
tam elt capms:acceperat)non uideri adolefcetem:fed tigrermfcd Leone: 
fed horribile quoddam prodigium.At quanta fuit illa uel prudetia: uel 
claementia:qua elt in eos milites ufus:quos antea in calabria a fe tranlTu/ 
gas ad hcllis gotrhalaos praelio omnis captiuos fecit. Gerebat enim beP 
Ium fphortia pro Lodouico Andegauenfi regeterrio regis huius renati 
fratre aduerfus Alphonfum regem regisdtem huius pherdinandi patre 
quem regina Ioana:quo ualidior foret contra Lodouici fadionem ado 
ptarar.Praceratin calabria maximis alphonfi:firmiffimifq? uinbus Ray 
mundus boylus:aduerfus quem ipfum Francifcus mittitur a LodouP 
co cum poteflate regia natus anos unum ac uigiti. Huic dat parer fphor 
tia pulcherrimam militum maum:& cum his ueteranos quofda: 
fide ducebat fibi certius nihil.Fracifci aductuin calabria cu ois gotthala 
Arrhia' 
num 
Apex 
Angelus 
labellus 
Tartalia 
Bracius 
Roma 
loanna 
regina 
Neapolis 
Pandul' 
phellus 
Tufcaella 
Tartalia 
Tufcaella 
Pellinus 
Calabria 
LodouP 
cus ande' 
gauenfis 
rex 
Renatus 
rex 
Alphom 
fus rex 
Pherdina 
dus rex 
loanna 
regina 
RaymtP 
dus bo y/ 
lus 
Fr.fphor 
tia 
gotthalai no£» ipems retardatus: rcp e:tu ob uitxcotinentia:atq5 mocetia;& 
ob Cingulare ilia facilitate:humanitatcq5 adeo {credibile erga fe otn 
nium beniuoldiaconciliauit: ut ultro illa regio 
ad eius fidcipfpedaq? uirtute tanq ad publicu aliquc Cornelifi Scipione 
illu:qui primus e Africaus cognomiatusxertatim cofugcrct: cu ano dei 
pximo iiiquos Obi maxime fidos Sphortia putabat: oes pter duos pelli 
num;BuIdrinucp fauentinu tranlfugemcad gottha!anos:Fracifco ipo in 
rer hoftid quafi retia relicto: atq? defiituto. Sed hic(ut erat aimo iuicto) 
nequaqua fubira perfida fradus ubi fe cum reliqs copiis quadrato agmi 
ne fine ullo tumultu {ea oppida rccepifletiquara Lodouico rege ftipedii 
uice odo poffidebat:coepit cotinuo hoftile agru circuncurfare prsedari: 
uafiare:ac nufq hofiibus qefcendi fpacium praeberexum tandc tranffu/ 
garum itinera quseq? afliduexoatufq? omnis qdiligeciflime odoratus fi/ 
ne ullo luo difcrim{e:& cu maxima clade uniuerfos coepit 
i agro;q dicit fandi Marci:quo illi popuIaturfpceflerat.Req? ad patrem 
fphorria fignificata curriculo qui eode ipo die Alphonfum rege collatis 
fignis fuderat:fiigaratq? no fpculo ab urbe NeapoIi:ab eo iubetur: ut pfi 
dis illis olbus fufpenfis laqueo gulas frangeret Quod patris imperiu cu 
uideret clxuicntiffimo adolofcenti feuerius : & alienum ab eius confue 
tudine(na erat etiam ipfe fphortia minflirnus) paululu fubdubius ftetic 
cogitabundufcp:ut qui 8C patri paredd eife duceret: & nihil crudelius fa 
ciundum.Dein conuerfusad nunciu diciquit.-mihi tu:quo uultu pater: 
ut ifta mihi referres: iperauitvRefpondit ille 8>C minaci:& iracddo.Tum 
Francifcus non igitur pater iuffit: fi iuflit iracundus. Itaqj accerfitis illis 
ad fe captiuis inquit.Quonia uobis humaniffimus pater meusxrratiCqj 
uefiris ignofdtxgo uos omnis qliberrime miffos facio:optionemcp per 
mitto 8C manedi ut antea 6C abeundi p arbitrio ueftro.Tum oes prse Ise/ 
ticia collachrpmantes 8C pfi gratias egerunt: 3C filio:ac fefe manere uelle 
alacriter refpdderunnfueruntq; ex illo die 8C fideliflimi femper:& fphor 
tiase glor X uni oium maxime fiudiofi. Quod fadum cumpropediem 
fphortia ex litteris filii didicifletxonuerfusad circufiantis fubridesait: 
ionge filius efi patrefuo prudetior.Quis autem cius uel cofiantiam: ucl 
grauitatem no iure optimo admiref :qua c ufus:quo tepore pater fphor 
tia profedurus in reginse loannxauxilium aduerfus Bracium:quem to 
ta formidabatitalia:ad tertium nonas ianuarias feria fecuda: qui dies efi: 
iunx:in fluminis Aperni trafituxui nuc a pifcaria proximo oppido in ri 
pa fito uulgare efi nomen equi fubmerfus periit.Braciani 
equites:ac pedites:qui pro bracio pifcariam praefidio tenebant: cum ui/ 
diflentfphortianos rrafitum Aperni moliri ad eius ofiia per uxhemen/ 
tiflimos marisxreberrimofq? fludus ex oppido erumpentes occurrunt 
ad fauces tranfitum pro uiribus prohibituri:quod eo maioribus animis 
Pxor.Sci 
pio 
Africaus 
Pellinus 
Buldnus 
Ager fd 
Marci 
Alphon' 
fus rex 
Bracius 
Apernus 
Pifcaria algebat :quod {peraret id fibi facilimum fadu fore:quoma Fracifcus ado/ 
leices dutaxat narus anos duos 6C uigiti cu aliis eqribus quiq? trafiilet:& 
poft illosMichael attcdulus:&:fphortia iperator octauus:acmarecotra 
rus rurbulcaflimifq? flatibus agitatum aflidue magis atq; ma/ 
gis exafperafceret. At Fradfcus ado!efces(ut erat aio excelfo atq; iuido) 
calcaribus cofeftim crebrioribus equu adigens:& longiori inixus haftae 
ueluri uernus coluber:ftreuo:celeriq? curfu in obuios hoftcs fert tata au 
dentia;ac uiribus;uteos palantis in fuga ageret.Quod Sphortia pater co 
ram afpicies:geftienfq? laeticia &C uoce:& manu ad trafmeandu fuos hor 
tatur comilitoesiquos ob fludfuu magnitudine cum fegnioris uidet ad 
tranfituripfe rurfus:quo formidatibus fiducia iniiciatiad exercitu reme' 
ans dum pone piclitanti armigero inter fludhis dextra fublaturus porri 
git:& equus quo ifidebanpofterioribus defertus pedibus impe' 
rator ubi ephippio eft excuflusrd: fi bis futulit manus ferreis graues chri 
rothecis pinde qfiauxiliu iploransriamen & thoracis:reliquoi?iq? armo 
rum prefllis pondere:&aluei fundo pedu nixum no iuftineteingruem 
tiu fluctuu altitudine obrutus;tang in Numico ameas diu poftea:ac mul 
tum quadrius nufg apparuit* At Fracifcus fubiti cafus ignarus ubi inter 
fortiilime praeliadu de furrepti pfis acerbitate da p quenda ex comilito 
nibus e comoncladtus-.quang itolerabili cordis uulnere eiufmoi nucio e 
tralTixusitamc re omni diffimulata paulati fefe: atq; pedetetim ex ea pu 
gna fubducitadfuos:hoftibus minimeifequetibus:qppeq & deteriori 
i ea pugna fuiflent codicioe:& de repetino fphortiae obitu nihil noflent* 
Ac nehoftes faceret ipetu i eostquos poft fefe reliqfletiultimus efle udlu 
it:q recipef ad exercitu Jtaq? ubi reliqui remeaifentrqua mo tralieratripe 
folus icenfa trabe caua:quae cafu i flumine e repertanter fagittaru: & ois 
generis mifliliu inumerabilis iadus breuiifimo fepdto remigando rece 
pit ad focios:quos ois cu & extremo dolore cofedos:& tumultuatis offe 
diflet:eos e fua ofone adeo cofo!arus:& ita i laetioris fortunae fpe erexit: 
ut 8c ipum iperatore fuu cotinuo ialutarint:&ut de fe oia fibi reciperet: 
uno cofenfu:&: eode ore alacriter alfirmarinr.At Bracius fphortiae obitu 
no diilimulater collachrymatus tulit pmolefterfiue q. meminiflet prifti 
nam fua cu illo familiaritate: atq? beniuoletiarfiue q> i fphortiae aduerfo 
cafu fui(ut fit)mifereref. Caetemm Fracifcus initio cu fuis cofilio orrho 
na quae urbs eft ipelignis cu uniuerfo coccflir exercrimqua fuoru miliru 
munita praefidio de prima uigilia inde mouescu reliquis copiis recepit 
fe beneuentu unde idibus lanuariis ad regina loan na proficifcitur 8C ui / 
fendi gfa & pcundadi:qd fe facere iuberet.Haec amiifa Neapoli fe conti 
nebat auerfae:quae ut Fracifcu eft coram intuta: fe ob fphortiae patris de 
fideriu a lachrymis moderari no potuit.Dcin pauca p re locuta: fedma 
ternae caritatis plea urbis oppidaq? oia qbus donarat fphortia traffert in 
Micbael 
artendii' 
lus 
Numf 
cus 
Aeneas, 
Bracius 
Orthon 
Orthdis 
Orthona 
accufa / 
tiuus eft 
graecus 
Peligni 
Beneucn 
tum 
loanna 
regina 
Neapolis 
Auerfa Francifcum filiu pleno mre:iubetcp:ut 8C ipfe reliquiqp fratres atcp 
pofteri pperuo feruet fphort iae cognometudd q> in hac die uidemus afli 
due propagari* Athaecmandanutcollcdo uniuerfo exercitu pperetad 
Neapolin obfidenda*Na idcirco properandueffe regia iudicabat:quonia 
rex Alphonfus aberat pfedtus anno pximo pofteaq e a fphorria pugna 
fuperatusnn citeriore hifpania cum uniuerfa claffead renouadasaugen 
dafcp uires coparandafq? pecunias: rei idto petro fratre cum praefidio no 
mediocri gorthalanoiji 8C eqtibus italis tribus millibus*Cu regina loan 
nae uolutateaciuflis paruiflet qprimu Francifcus fphortia:& ad eas pccu 
nias:quas non admodu multas a reginae quaeftoribus acceperatrcollegif 
fet etia ex amicis 8C fubdirisrquatas potuit: comparato inftrudocp robu 
ftiiTimo firmi/Timocp exercitu: neapolin confeftim obfedinea quottidie 
uariis praeliis oppugnationibufq? cocutiensJdcp breui effecit: tu uiribus 
tu ingenio:ut qui praefidio intus erant:defperare coeperint rebus fuis:cu 
clafTis fupucnit:qua dux illeclariffimus Philippus maria i regia: au/ 
xiliu miferat munita nauibus roftratis: iifqj igetibus quattuordecim & 
triremibus quinq? ac uigiri myoparonibufcp ndnullis:huic: praeerat uir 
bellicis laudibus celeber Guido torellus* Quare qui pro rege Alphonfo 
erat in urbcdtelledta periculi magnitudiefecuti admonitione unius Fra 
cifci fphortiae ac fidem :& q?con(htutoab Alphonfo ftipedio careret* Be 
rardinus Vbaldinus ac lacobus caudolaudomnepraefidium deftitucre 
profedh alter ad braciudacobus aurem ad reginam* Poft abitibem 
Fracifcus fphorria terreftri oppugnatioe:Guido autem maritima ador/ 
ti muros ui tandem urbe potiti funt:fine ulla etiam ciuium offenfione:ta 
ta fuitnoftri illius moderatillimi pricipis uel inocetiauel prudetia*Nea/ 
poli per hunc modu ex mfius Petri 8C maibus recuperata: 
reginaecp reftitutacum francifci fphortix nome quottidie redderet illu 
ftrius idem Philippus Maria:ut eratfumma prudentia prfceps 8c egregi 
us fortium cefor ac iudex:curabatperguidone torellumapudre 
ginarmut tata pbitate adolefcetem fibi tatifper cederet :donec Bracii am 
daciarmqaquila obfidioneacerbius premebat: in Marrini pontificis ma 
ximi & ipfius etiam reginae contemptui detrimetum refringeretiatq? 
obtereret* Non difficulterq>petebat:impetrauit* Namtu regina Braciu 
timebatrne fi aquila potiretur cu 8C capua haberet 8C alia plaeracp oppida 
regni funfentirctcp cu a!phofo:fe uniuerfo regno fpoliaret:tu Francifcus 
fphortia partis philippi fequi quoda naturae dudu maiore imodum cu 
piebat:praefertim q> etia noffet ea fuifle mente eo aio patrem fphortiam 
utomnia i pofterum ageret ex philippi fentenria: accepiffecp iam ab illo 
aureu nummu duodecim miIIia:quo QC fefe una cum reginaeecclefiaecp 
exercitu opponerer Bracioi in pximam a: (latera cu imperio equitum 
deceramillium ac peditu quinqucmillium in aduer' 
Alphon' 
fus rex 
Hifpania 
citerior 
Petrus 
Gottha' 
lan i 
Pihlippa 
Maria 
dux 
Guido 
torellus 
BerardP 
nus 
Vbaldfus 
lacobus/ 
caudola 
Bracius 
PhilippD 
Maria 
Bradus 
Aquila 
Martius 
pont* 
Capua 
Bthmri4 Floretmi 
lacobus 
caudola 
Michael 
Attedub 
Lodoui' 
cus feue' 
rinas 
Lodoui/ 
cus co/ 
lumna 
Tartaliai 
equires 
Tartalia 
Auerfa 
Nicolaus 
picininuf 
Collis 
fancte 
Maria? 
Fracifcus 
piccolpaf 
fus 
Mediola 
num 
fus florcntinos.Fracifcus igitur fphortia agens aetatis annum iam tertia 
& uigefimum pPcifcif nomine MediolanHium ducis Philippi Mariae 
rp Martino potifice & loana regina ficiliae aduerfus bracium: q aquilam 
urbem coPatiffime fimul & accerrime oppugnabat» Erant in ea ecdcfia 
Pica expeditione cum lacobus caudola & Michael Attcdulus duoq? Lo/ 
douici feucrinas:& columna tu etiam tarraliani cqtesmam Tartalia ipfc 
duobus ante anis Martini potificis iufTu Auerfae fuerat obtrucatus: atep 
alii cum iis una permulti 8C illuPres & magni uiri» At Bracius aduenien/ 
tiu cotra fe uirium no ignarus ut erat uiraio eque atqj 
belandi calleriiTimusteum collemrper quem illis iter futurum erat; duo 
bus munierat capellis cu praefidio peditum circiter quiq? millia; ad radi 
ces aute collis qua illis decenfus erat in campePre planiciermquae collem 
ab aquila dirimit: omnia aquis ex proxima folia ui dedudtis in Ita gni fi 
militudinccomplerat» Indefuaipfe tenebatcaltra cum eqtibus ad quat 
tuor milia exercitatis & fortibus;quos omnis i quattuor 8>C uiginti ordi 
nes ad pugna inftruxerar» Nicolao picinino uiro bellicofo & impigro cd 
equitibus quadringentis & ualido peditatu e regione urbis in colle:qui 
uocarur fandtse Mariae ad manipulurmnequis impetus exurbeerupens 
fuos pugnantis ad terga adoriretur» Praeterea fpeuincendi ea maxime 
ducebat Bracius :quod exiltimaret holtium duces propter ambitioem 
nunq inter fefe couenturos»Sed tanta uim habuit manfuetudo; igeniiq? 
dexteritas;ac facundia noftrfprincipis & monendo;& hortando: & fua/ 
dedo;ut ne minima quidem animorum irritameta in uniuerfo illo exer 
citu interuenerint»C6federat igitur ecclefiaPicus exercitus ex altero coi 
lis illius latere:quem Bracius caPellis; peditatuqj munierat;ad fepte mil 
lia pafluum iter ab aquilaicd aduenita Bracio cu litteris tubicen:quibus 
ille duces omnis &C prouocabat;& hortabatur ad pugna adens eis p fe lice 
re;& fine una prorfus uel molePiamel impedimeto; 6C afcedcrent colle 
& ex colle in campum equu iureiurado inuiolatu fore 
affirmabat»Quibus abditis cu filentium acudtis ducibus feruaretuncon 
uerfusFrancifcusfphortiaad legatu apollolicum Francifcum piccolpa/ 
flum integerrimum illum uirum: & fapientem: quipoPea Mediolani 
archicpifcopum geffit;fi iuITeris inquit pater reuendifTimcipoPeaquam 
nemo audet refpondereape ut iuuenis refpondebo:refponde igitur inqt 
ille fubridens»Tum coniedbs in tubicinem fuis uigentionbus illis oculis 
ac Liduti radiantibus dicito inquitBracio nos p arbitrio noPro ueturos 
aduerfus fele uel inuitu:& i fuam quidem rem maIam»Captato igitur te 
pore ex communi ducum omnium cofilio collem afeendunt inPrucfta 
acie;eaq? diPributa in equitum ordines uiginti pari fere numero Bracia 
nis:peditibus uero quingentis ac mille»PoP hos omnis fequebantur ini 
pedimcra;& qui ad miniPeria accommodati ad pugnandum ufui haud cflenuCum illuxiflencocperc ad radices collis defcedere:& omnes qdcm 
pedites(nam propter callis anguftias ac rupis difficultate coadh funt oes 
equo defcedere) At Bracius liue quoniam iureiurando per litteras fe ob 
ftrinxerat liberum defcefum illis fore in capeftre planicicfiue qa(ut erat 
aio excelfo & infolcri)iadtabundus inter fuos praedixerat ppterea fe illis 
liberi praebere defcenfum ;quo nemo ,prfus ex ea pugna euaderet :fuos 
ois continuit itra aciem;donec uniuerfus ille exercitus in aequo conftitit 
campo* Dein coliatis fignis pugna conferiturintra fecudumlapide ,ppe 
aquilam maximis utrinq? uiribus: &exaeftuantibus animorum ardori 
bus:ac fummo cum uite periculo uniuerfum certatur diem uariarmuta 
biliqj fortunamtrinq; uulnerarutrinqj cedes*Nec uno in loco praelia:hac 
fugiuntrillacpraemunt* Inter fpem: ac metu omnia tumultuatur* lidem 
eodem fere momento 8C uidores QC uictiicum tandem ecclefiaftico cede 
te exercitu:praemetibufq? robuftius braciaisrac iam ,ppe uidoribus*Hic 
generofo: & inuidto animo adolefcens tanq efpecula quada inter forrilTi 
me dimicadum ultimi difcriminis magnitudine cofpicatus ueluti hor/ 
rendum aliquod fulmen in cofertiiCmum mutuis inter fefeuuberibus 
digladiantiu agmen tanta ui:tanto impetu irruit: ut cu in ipfum braciu 
iter omnis generis tsla:ac cedes peruicatius fertur: huc ille iopinato me 
tu perculfus capiti fuo infeftius imminentem diftricto gladio haud am 
piius iuftinuerit:fed confeftim auerfo equo celerem uerteretur \ fugam 
deiecta ultro ex capite caffideme pollet agnofci*Erat elm Bracii callis fe/ 
rico redla purpureo:& argenteo torqp infignis: quem eminentiores pilas 
argenteae decorabanuCum ira Francifcus fphortia per inumerabilia oc 
currentium uulnera bracium infequituneffedhim 8i ille fu 
giens ab expedito:& audaciffimo equite fphortiao Fulignaro in occiput 
loetale uulnus exciperet: & ita repente ex equo ruens fuum uniuerfum 
exercitu fecum in ruinam traheret* Exquo inrelledtum cft: quod apud 
Euripide ait polynices* Securus iperator audaci praeftat* Dum fibi Bra/ 
cius certam uidtoriam pollicetur iuflis tum iis pediribus:quos praefidio ] 
locarat in calfellis;neprius hoftis a tergo adoriretunq ipfe iulfilfet: tum 
etiam Nicolao picininome fe ullo fui dilcrimine loco mouerer: 8C iuben 
di;& uiuendi finem fortitus eft*Nam eo uulnere poftridie animam effla ] 
uit tertio noas Iunias:& aqlam miferabili excidio Ifberauit*Nec illud cer 
te filentio e prastereundu Fracifcum fphornXBracius ubi primum in ca 
ftra femianimus eft r eia tus; coep ifleillu m amicis: mitiffimifcp uerbis ad 
bene fperandu cohortari:fuofqj medicos ad eu curandu q diligentilfime 
adhibuilfemihilqp omnino praetermifilTe:q> uel ad optimi uiri: uel ad fi/ 
delilfimi amici offidu ptinereridemuq? ubi illu extremus defecilfetfpus 
no fecus illachrymalle:ac fi pater extitilfet*Cctepi pofteaq Fracifcus poft 
tat as uidtorie gloria iuiffet iurbe romam potificis bMartini 5C uifcndi dC 
Pugna co 
feritur 
Fuligna' 
tus 
Euripids 
polynicef 
Nicolaus 
picininuf falutadi gratia:tu e ab illo paterna quadam exceptus diIcdione:honora' 
tui9 egregie tu etia hanc laude reportauit ut diceret MartinusJBs tu fa / 
ne fili noltercariflime Fracifce fphortia di fpeciofus:& prudens & robu/ 
ftus:&fortis:acfacudus:&deRomanaccclefiabene ,pmeritus:abi igif i 
dei benedidioe 6C de nobistibi i xpo lefu oia pollicere*At Philippus Ma 
ria cu in dies magis atqa magis icrementa jpbitatis: atq? cofilii uideret in 
francifco fphortia coalefcere: maximo curauit ftudio-.uteu omnino futi 
efficereriltacp dC Martini potificis opa:& magno fuoihonorificoq; fljpen 
dio huc ad feaccerfitu multis maximifq? in rebus QC belli:&pacis exercu 
it*Venit is primu MedioIanu:cu ageret quartu ac uigefimu aetatis annu: 
quo ipo etia ano diu ia quada ,puidetia nata e Blaca maria pridie kaledas 
apriles*Sua uero tu pfentia & ofonettu etia prudentia :atq? grauita 
te:& elegatia no mo sequauir.Ted miijd imodu fupauit oem de fele apud 
philippu expedatione adeo:ut uel ex eo tpe confiliu philippus id inierit: 
quod paucis poft anis abfoluitiunius fibi Fracifci Sphortise & generi faci 
undi p nara ifantula: & p adoptione una cu filia bonopd omniu hseredis 
ac toti fperii fucceflbris coflitueduFuit enim Philippus Maria fupra om 
ne hominu genusiq ea tempeflate reliquos principes longiflime fuparit 
itelligedo 6c iudicando* Quare Francifcu unu fingulis pene diebus ad fe 
accerfitum cum libeter audiebat de rebus maximis: & grauiflimis acute 
multa:cupiofec$ loquetemtrum ipe pmulta ex eo peudabat acri/ 
ter excogitata & callide:ad quae ira ftreuus adolefces alacriter: ac pruden 
ter refpodebat:utdiuino potius:q humao praeditus uideri poflet igenio. 
Interea uero tpis cum refpublica floretina ipfius Philippi Mariae uiribus 
grauius pmercf: eoqj foret ia res deduda:ur fuae libertati metueret pluri 
mu m ittutur a F Joretinis ad Venetos legarkqui p multa i philippu expo 
ftularioncm eos doceret:quato eflent i pcriculoiquodq? diutius foli tan' 
tam belli molle ferre no poflent:& q uniuerfae Italiae metuendus philip/ 
pus foret ob igenii uerfutia:auiditatec£ dommaduNec enim crededum 
efle quiete philippu dein aduijd occupata floretina republica*Cogerebat 
in illu delida plurima acutius excogitata*Supiora tepora memoriter re/ 
ferebanquibus philippi maiores ab Italiaprurbada nunq dftitiflent* Mc 
diolanu officina efle belli iuidiofo nomle diditabat* Solacp eam urbe ex 
uniuerfo terrapd orbe: tu ob munitiflimu loci fiturmque tria igentia flu 
mina padus* Addua*Ticinus reddut undiq; tutiflimu ab omni hoftium 
ipetu:tu ob frequetiam populkquae eft maximamulliufcp rei ne<j ad ui/ 
du necj ad uitae cultu indiges:tum etia ob opificu multitudine: ac uarie 
tatem bellis crefcere:ac locupIetari*Quaobrc poftulabant.co tendebant: 
obfecrabanutauxiliofibkpfidioq? eflent* Atuencti dC fi no obeureaiadj' 
uertebant: quo magis augeret* philippi impcrium:eo rebus fuis futuru 
periculoflus: tame ad bellum capefiendum nulla prorfus iniuria ab illo 
Philip/ 
pus 
Maria 
Naralis 
Blancae 
Mariae 
Floretini 
Veneti 
Mcdiola 
num 
Padus 
Addua 
Ticinus 
Veneti prouocati non facile adducebatur :pradertim quod focietas etiam ftcrce 
deretialterumqnquenniumexido foedere duratura*Tumunusexk' 
gatis florentinis Rainaldus Albitius uir non minus elatus:&audaxrq di 
fertus ubi uidifletnullis rationibus uenetu fenatu adduci ad ferendum 
fuae reipublicse auxilium i philippum: Vos iquit patres confcripti cum 
anis fuperioribus Genuefibus auxiliu ueftrum imploratibus id illis fer-' 
re noluiftis:fecerunt Philippum Genuenfes dominu: qui non erar-.eade 
nos ratione illum reddemus regermquo uospropediem imperatorem 
conftituatis*Quae cum dixiflet turbatoiac minaci uulture fenatu abiens 
una cum caeteris legaris diuitius nihilo cudatus ex urbe deceflit flo retia 
redirurustTum ueneti de re nixius confultantes i maximam iter fefe ue 
nere difceprationemicumalii honeftatem tueretunalii utilitatemuTan' 
dem uero fredericus contarenus uir grauiffimusinter Venetos: idemq,’ 
difertiffimusraddudis multis rationibus: dC exemplis tum romanis: tu 
peregrinisiqbus argumetaretur no omnia fpmiiTa feruada eflent:uel in 
fidiofr.uel iniufla:8<: ea praeterea quae honefla fuerit folere mutari cum 
tempore: atq; illos omnis iniuftos efle qui:nonppuHantxum poffunt: 
iniuriam uel ab ignotis:adderetq* magnam utilitatis uim rapere ad fefe 
honeflaris 8C dignitatem:& nomemAd haec quatam calamitatem uene 
tae reipublicae poflet afferre uidoria philippi de floretinis: cum & domi 
naretur genuenfibus:& focieratem haberet cu Martino pontificemaxP 
mo:&de Iohana regina omnia qret pro uolutate decernere* Naec enim 
defuturam Philippo caufam inferendi belli i Verona :atqi Vincetia %> iu 
re patrio repetedis*Huiufmodi inquam rationibuflaliifqi qplurimis fe/ 
natum perpulit Fredericus ad ferendu floretinis auxiliu:quod petebat: 
ubi minus fe philippus a bello retraheret* Quam quide rem eo facilius 
pfuafitrquod fracifcus cremagno!a:q no multo antea traffugerata Phpi 
lippo ad uenetos:eos in magnam fufpicionem iniecerat.-deillius aduer/ 
fus fe uoluntate celeris uidoriae fpe afferens*Praeterea dux ille prudentif 
fimus Fracifcus fofcarus:cuius audoritas erat apud oes maxima:uno fo 
Ium quae Fredericus difleruerat:comprobauit:uerum etiam accuratifli 
ma oratione oflendit ultimum in rempublicam uenetam excidium per 
uenturum:ubiminus & quam primu:& fortiteraduerfus Philippii bel 
Ium capeflerlnCofeftim ergo ex itinere legatis floretinorum reuocatis 
focietatem:quapetebant:ineunt:acfirmantaequis conditionibus*Dein 
mifliseueftigio Mediolaum oratoribus Philippum monet:ut ab omni 
fflloretinu populum uhiniuriaq? defifteret:quod fi fecus faciat: fore: ut 
fpotecaulam fuam ageret*Quod uenetom quafi edidu cu philippo ifo 
lentius uidere£:primo coepit flomacharirdein fecum aio uoluntas haud 
folere uenetos fe iniufliciae obnoxios unq facere:fbedus decenale iam qn 
toano antea pcuflu:ac mutua focietatis iura afferebat*Praeterea Florenti 
Ramal' 
dus 
albirius 
Genuefes 
Frederi' 
cus cora' 
renus 
Genuefes 
Martius 
pot*max« 
Iohanna 
regina 
Verona 
Vfcentia 
Fr*Cre' 
magnola 
Fracifcus 
fofcarus 
Mediola 
num ftos belli aduerfus fefeaudfores extitiitc:q nulla iniuria laceftiti ultro ar/ 
m is fuerit fe adorruQuae dum citromltroq? geratur :dam ueneti parat 
cria:quae ad bellu attmet»Nec italiae foluded pegrinos quoqj potenta tus 
excitat:accingutq? I Philippu:cu is nulla ratioe adduci poftet: ut crederet 
uenetos tu ob lueterataiac ppetua amiciciartum ob inita nouifFimefocie 
tateqcqiquofibi Icomodaret;teptaturos»Sed loge pra:ter cius opinione 
cecidir*interea*n*tpis Gelphi brixiai fadhois cius auftonbus Petro Achil 
lecp aduocatis ambobus 8C fratribus: 6C opuletis:& apd ciucs muicipefq? 
cariflimis audita uenetorumrac Florentinorum focictare deficiut a Phi 
lippo ad Venetos cis dedita ea urbis pte ubi gebellini minus habebat ui> 
rium.Nam urbiculaerquas hi potiffimu inhabitannftabat: dc uctus quse 
uocaf:& noua una cu fubiedbo fuburbio:atq5 arcibus tam portam: qua 
ea:quae ualidiffima eft in fummitatc urbis ,p duce Philippo res aut gefta 
eft noftu feria prima :q dies cftfolisad fextum decimum kalendas Apri 
Ies:anoa natali chriftiaofexto:ac uigefimo fupra quadrigetefimu:&mil 
lefimCuEquites nulli hoftium ea nodle I urbem ingrcffi: nec alii prorfus 
ulli praeter pedites oftingetos a cremagnola excompofito fubmiflbs: QC 
frequentem municipum manum quos ii fratres ex eadem facrioe clam 
colledtos muro p infidias fradto fecum adduxcrariErat Fracifcus fphor 
tia.p id teporis Mediolani apud philippurfed eius milites alii apud mon 
tem clarum taliiin pximis municipiis hibernabat* Qua qdem re eadem 
node audita brixiam adequitares I urbiculas mane excepti funt«Qui ur 
be tradiderat Veneris:mox eius uias doliis humocopleris trafuerfis tra/ 
bibus repagulis cathenis muniebanr.neqs fubitus Ipetus rem puerte 
rer prius:q cremagnola cu uiribus adueifler.Philippus ea re rumoribus; 
ac nudis curriculo audita Fracifcu I fubfidiu mittit: q Icredibili ufus pni 
citare feria tcrria:q dies eft martis cu reliqs fuis copiis ex altera ipfe par > 
te urbiculas eft IgrefTus:ex altera uero eode tepore I urbe cremagnola cu 
eqribus qtruor millibusageriq; peditaru*Reliq aut omnes ducales exer/ 
citus I flaminiis agcbar:& I ethrufeis corra Floretinos*Confpirar prxte/ 
rea una cum ucnetis in Philippu Maria hi oes: Amidcus dux allobrogu; 
quos noledeprauaroa fabbatis motibns fabbaudiefes ,p fabbatenfes ap 
pcllar:& cluatii:&: tres illi Marchiones Montis ferrati a:ftefis matuanus 
ad htec potetiffimus rex Alphonfus: q una cu flifeis: fregofis: 6C adornis 
rem genuefem marhrerraq; turbabarJn tot:&: tammagnis:tamq;penV 
culofis;&: repetinis reru difficultatibus folus Fracifcus fphortia philippi 
ducis & fuftmebat:& tuebaf Iperiu:qaftkiue die:noduq; ex urbiculis ad 
uerfus hoftes I urbe erupes eos cotinuis praeliis laceftere:urgere:ucxarc; 
cedere Itcrimere:ac nuq quietos finereitaramq? I dcfperatione agere cre 
■ magnolaait metis fere atq* fenfus lops qd cofilii caperet:effetnefcius:qp 
pe q fupioribus teporibus uinccre femp cblucf 
Brixiani 
Gelphi 
Petrus 
Achilles 
aduocati 
Gcbellf 
ni 
Quotpe 
brixiai de 
fecerint a 
Philippo 
duce 
Crema/ 
gnola 
Frtfpor 
tia 
Mediola 
num 
Mons da 
rus 
Flaminii 
Ethrufci 
Amidus 
dux 
Sabbati 
motes 
Sabbati/ 
dictes 
Eluerii 
Mare hio 
moris fer 
rati fennuc ipfe qnottidieumcerctur.Quarcquoad a coferendamanuabftf 
totu ei negotiu erarutcaftellis eregioc portam obiedis p ca' 
rapulatas;& plubeas pilulas:molefq? bobardaru Fracifcus fphortia a fre' 
queti eruptioe coercereftAt dux philippus huic magisiq bnxiae metues 
immifta i urbiculas ualida peditum mau Francifco iubenut ab eo preeli 
dio ad morem clam Fe recipiat:& i ,pxima municipiaidoncc coactis aliis 
exercitibus ex ethruria:& flaminia obfidetes premanf obndione* Paret 
Fracifcus:ac p medias hoftium monitiones ubi illuxiffetipoft quadrage 
fimurmex quo ucnerandiem cufuis omnibus erumpens uno ipetu:ftre 
nuaqp ui iter occuretium taela:ac lacftus ex urbe egredit* Huc ifeqtur ma 
ximis uiribus cremagnolarcuius ille Iter equitandum ferociam faepeco 
uerfus rcprinait:ac rerudinSed ubi uentu eft i campeflre fpatium mom 
tis clari:tum facfta phalange alacerrime fertur collari fignis i cremagno' 
larmubi pulcherrimum erat uifu:q & conftater:& fortiter pauci fphorti 
ani cum taro uenetorum exercitu & adolefcensad huc Fracifcus cu Friu/ 
cifco ueterano diuimultumcp dimicarennEaq? de utrocp &C duce: & ex/ 
ercitu opinio apud oes coflirinnifi nox pugna fuo fteruentu diremiifet: 
no minore decremagnola uidoriam fuifle Francifcum fphorria eo die 
cofecuturuiq eidem antea de bracio cotigiflcnOeterum hic \ Montem 
claru ferecepit:&ille in urbem Brixiam ad urbiculas oppugnadas.Quo 
magis ipfe mecumrmagifqj cofydero admirada illam: ad prope diuina 
philippi Mariae ingenii acrimoniarmeo magis illu mihi uideor caeteris: 
mortalibus praeftitifle 3C confilio:& prudentia.Non p raefentiam.mo fu 
ma fduftria:diligetiaq? gerebat:fed futuris qbufq; cafibus ita grauitenfa 
pieterq? ,puidebat:ut nihil unqei accidere pollet inopinato.Videbar fibi 
elfe bellum cum duabus potetiflimis: & locupletimmis rebus publicis: 
qbus Ce pecuniarum magintudine: quae belli funt neruidoge iferiorem 
ftelligebat Quae,n*aut principis aut regis cuiufq uires adeo firmae fint: 
quas pecuniae no fragant: ac peflundett Iraq? 
nullum fibi praefidiu firmius ducebat:&: certius unius Fracifci fphortiae 
fide: ftegrirate:prudetia: animi magn itudie* Accedeba t ad rermquod ex 
Marhematicis:uatibufqjdidicerar eude Fracifculphortia primuadhuc 
fore pricipem iitalia:& q folus afflidtas philippi res:ac paene pditas uita 
Ii ueluti afficeretfenfu:& Ilatiore fortunam erigeret atq; ftabiliret.Qui 
bus cogitatibus fadu eft; ut uitae Fracifci Sphor.Philippus mallet: q Bri 
xiaerecuperadaecofulere*Nam(quod faepe dicere poftea philippus cofu 
euit)nifi Fracifci Sphortiae uita carior fibi q brixia extitiftet: nunq Brixi 
am amififtet»Sed ut ad rermqua decoepimus:reuertamur:cu dies:ac no/ 
ftes murunouae urbiculae & rormetorum moli 
buscremagnola cocurerermec irima philippi pfidia mfof aut ftreuitate; 
aut Iduftria ad repugnadu uterenf:aduenef tade ex ethruria 8C flaminia 
Marchio 
aeftefis 
Marchio 
matuaus 
Alphon 
fus rex 
Flifci 
Frcgofi 
Adorm 
Mons da 
rus 
Mathe 
manci 
Varos ducales cxercitusrq una cu ipfo Fradfco ,ppc brixia cofcderutad du omi* 
lia pafluum hoftis icluibs prouocanres i pugnam»Aberat per id teporii 
Cremagnola:qui libi metuens ab aduenientibus copiis fimularo Jateru 
dolore perrexerat ad balneas patauinas»Qui uero pro imperatore intus 
eratdohancs Fraciicus princeps maruanus pugnandi iis copiam nullam 
facies urbiculx expugnatioe erat itcntus*Hie fi uni Francifco Sphortix 
fuiflet obtemperatu:# brixia eflet minimo labore recuperata: # dc ho/ 
ilibus pulcherrima fumpta uidloria»C6fulebat eni: ut oi cudlatioefub 
lata p urbiculas i urbe igrefli Venetu hofte adhorrirenf prius: q#aVe 
netis maiores cogeretur uires:#a Floretinis auxiliares copix mitterem 
tur»Id confilii folus Nicolaus picininus # ,pbabat:# laudabat» Nam An 
gelus pgulaus:# cxlar brixiaus:# Nicolaus guerrerius # cum his Cic/ 
chuspafatunus:cxteri<p duces Fracifci glorix mideres fecus: q fenrircr: 
ola gerebaf»CJuibus dilfenfioibus fadu ell;ut # Cremagnola i meliore 
addudtus fpe reuerterit ex balneis ad exercitu:# ueneti maioris quotti' 
diecopias cdpararit:# flqrctiniiauxiliu miflerit exerdtadfli/ 
mu que habebat:# prudetiflimu iperatoreNicolau Tholetinate cueq' 
tu quattuor millibus # duobus millibus peditu Nam ipfi 01' belli moje 
Ilia liberati ia nihil fibi neq? i ethruria:nec I flaminiis metuedu efle frclli 
gcbatds Nicolaus Tholetinas ubi primu brixiam uenit:cognita ducaliu 
ducum diflenflione maturandu efle arbitratus:ne fi illi forrafle refipifce 
rent:difficiIior foret bellandi pmcia fgentem foflam deduci iuber i logi 
tudinem ad palTuu millia:qua trafitus ,phiberetur hoftibus ad uP 
lum omnino aut auxilium ferendum obfeflis: aut minime cuiufqopis 
adminicuIum»Erat aute ea folia dc aggere:# uallo:# callellis nonnullis 
atqdrequcfibus munita turribus;ac pluteis ada i latitudine paflus duo 
dccim:ec tatumde fere \ al tif udinc»V enetoru: Flore tin or u mq* exercitus 
coplebacur hominibus lupra trigita millia»Philippiautc ducis ad tria ac 
uiglti niilIia»Egtarus utrifq? poene par»Sed holliu peditatus multo fupe 
rior»Cum hxc a uenetis fualu Nicolai Tholerinatis geruntur: noluit fae 
penumero Frandfcus ea molietis adonri»Non modo habuit neminem 
prxter unum Nicolaum picininurmqui cum eo fentire t: fed omnes po 
tius aduenantisdeqjapud philippu ifimulatis:quod clam uenetis faue/ 
ref«Quas calumnias quis no obfcure francifcuS 
refcifccretinunq tame Iduci potuitait illota mallet fimilis efle q fui:cum 
tadem poli urbioilaru muros corinuis tormetoru ilibus terrx xqua' 
tos* Antonius ladrianus:ac exteri fortiflimi uiri:q arci prxerant ;rei fru' 
' metarix:comeatuf<j dcfeblu honellas padli \ fumma neceflitate cdditi' 
ones arcc holli dediderat poli melem;#anum unu: ex quo die Petrus: 
Achilelcp aduocati urbe Venetjs ,pdidiflcnt» Reddiderat fxpc ia Fra 
cifcus fpnortiaphilippum duce dc litteris: dC nunciis certiorem fe pluri' 
Balncx 
patauinx 
lohannes 
fraciTcus 
Marchio 
Nicolaus 
picininuf 
Angelus 
pgulaus 
Oefar 
brixiaus 
Nicolaus 
guereria 
Ciccus 
paramus 
Nicolaus 
thole das 
Ethruria 
Flaminii 
Brixia 
Foflaqlis 
Exercitu 
um nm 
merus 
Antonia 
ladrianuf 
Arcis Bri 
xianxde 
dicio mum Uf rerimequid aducrfi eius exercitus caperet id<£ ob folam du<flo 
rum difcordiaJtacp eum monuerat:alique uniuerfis praeficeret copiis: 
cuius faltem audoritati audiat cacte rufe enim femp paratum fore; qui 
omni i re parear iuflis eiusdegitur a philippo totius imperator exercitus 
Carolus malatefta monenut copiam fuaru duces audi 
at quide omnis:duorum aure folum cofilia exequaf Francifci fphortia:: 
Guidonifq? rorelluld fi faeflum cflencoflidus illeiqui uocaf ad Macha/ 
laummunq profedo accidiflenErant ducales uires ad compilianuiruVe 
uero idus odobresiq dies erat folis:& ide 
dicatus omnipoteti domino:iubct Carolusmcmo ea luce belladi gratia 
equum afcendat:fed diuinx ueneratioi quifep ftudeat*Hoftes illius ilcn 
tix no ignari peditem Iflruunt:qui petitis ducalibus caftris Nardinum 
peditem Sphortiaum ad fingulare certamen prouocenllleut militaris 
mos eftmo detredat pugnaJtur iduellumifolus Fracifcus fphortia fpc 
dat armatus Jdq; ut ca:terifaciant:monet.Et imperator ob audit: 6c ca: 
teri negligunt Jnrer duelli fpedaculum celeri agmine.-acieqp uniucrfa ad 
pugnandum iflruda Cremagnolafuperueitea uia:qua Machalau itur: 
Angelus pergulaus:& Nicolaus idem perufinus.xui ex breuitate 
ris picinino cognomentu erandu illae per ocium obequitates iopinato I 
hoflilem exercitum icidunt: ftelleda periculi magnitudine quo reliqui 
8C duces:& comilitones fe parent ad pugnam: ita ut erat leui armatura: 
manum c5ferunr*Tumultuarii milites cocurunt undicp pro fefe quifep 
nullum uitte periculu detradantes» Verum quid 8C pauci:& inermes: 
6C inter paluftris difficultates queant tatam uim:tantum impetum fudi 
nere aduerfus calletiffimum uiginri millia equitmtam 
tucp pedita tume'Equitatus hoflilis uiam omnem occuparan At pedites 
ad utramq? uia: illius partem ex paluftribus longis lanceis:catapultis: ac 
iaculis ducalis milites atque equos paffim rranfrodiebanQiiid multis \ 
Vix dici queanquara caecitas oculos:quatus error/ mentes ducalium & 
milif um:&ducu i ea uia ad machalau interceperit:adeo ut ex caecitate: i 
errorecp pugnandi Machalau accepifle nomen uideatunOmnes efm fu 
bito perideatqj excordes :& amentes f fuga uerfinihil praeter caecas cors i 
poris partes hoflibus obiecere*SoIus Francifcus fphortia tanq irritatus j 
draco ex eo duelli fpedaculo prouolans ad clamore dum ac illae fulmi/ : 
neum corrufcat enfermaliis uulneratis:aliis iterremptis: tum Angelum i 
pergulanum ex hoftium trahentium manibus caprum libcrat:tum etia ( 
tandiu irruetium molem fuo maximo cum uitx diferirmefuflinet: ut i 
& caeteri dudores minore cu dedecore feruarenf: dC ipfe fua cu furnma 
laude ita dimicas referrer pedcm:ur receptui ceciniflemo euafifle iure fo ; 
ret philippus ea igeti clade pculfus: accommodato 
cofilio tempori p bergomi deditione cum hoflibus bellum foluitano fe : 
Carolus 
malate/ 
fla 
Fr»fpho/ 
na 
Guido 
rorellus 
Machala 
um 
Compf/ 
lianum 
Foraneila 
Nardfus 
Pugna 
Macba^ 
laum 
Angelus 
Nicolaus 
pidninuf 
Confli"' 
cius 
Macha' 
Iaumno/ 
mc e gne 
cucopofi 
na ex ma/ 
che: qd' 
pugna fi> 
gnificat 
QC alaos 
caccu 8C 
errarem 
Angelus 
pgulaus 
13 ergo/ 
mum cudo poft libere potitosbrmauenetosQuoquidem tempore quoniam 
lolus Fa ncifcus Iphortia & aio uidercfiuidus:& corporeanittit a Phi> 
lippo i auxilium genuenfiu:quos ut modo memineramus:& Alphoiu; 
mari:& exules tcrra:quictos efle no fmerct*Supcrato aut appenino in re: 
loca confraga:& praerupta iiiquos libi amiciflimos dux Philippus exift 
mabarmli ligurum lcilicetfide:&: coftatia circiifunduntur undicp cu tai 
ta catapultarum ui:&: omni mifliliu generemt no alpia gradi 
neola radis paffim Pernerent*Dura ,pfeclo:&: horreda uniuerfis milit 
bus uila c ea ta repetla pugnadi facics:pferti cu no pugnadi mo fed ne ft 
di qde ob locoi^malignitate ulla facultas efletJtaqj fibi glep diffidere: a 
ia dededi lui hre rondqd' cu Gcrardus granaus ipius Fracifci ,pplquus 
uirqj fortiflimus equo itra cautes lapfo feciffetifecp unius accole fide cn 
didiffet: flati ab illo ubi callide pofuiflctifcorpiois cornu peuffus f capui 
kerriit* qdJ liguris facinus cora Fracifcus kuitus & illi cotinuo refciloer 
fe ceruice uita abkulit:& reliquos fuos p uaka urgetiu cxdc holhu ad cr 
ftellu Rochu egit Icolumesiquo 1 loco a foda nobiliflima Iliana 1 pinula: 
cuim eratcaftellu:& pbenigne exceptus e:& q honorificeJndeaut genu 
efiu rei ea ,pipexit:urocs Alphofiregis:exuIu<j 
coatus fruftra fufeepti fueriuEt ne ab Iliana fupatus almi gratitudle uu 
derefitum eius filia nobili uiro no pania cu dote uxorem tradidit: tum 
ipfam dc habuit femp 1 honore:& continuis beneficiis affecinAt ne pree/ 
tercundu quide reor: quale fe pftitit 1 Motis ferrati Marchione Theodo 
ru pala:ologu:quc cu kra paucos diesrquonia nulla unq no mo affedtus 
iniuria:fed multis fepe ornatus beneficis feda ufus Vcnetoru fortua bel 
lu ultro Philippo kulerat: patntoiauitocp oi' domiatu eieciffetdolus dei 
audtor fuit:ut i poflekione amilfi modo pricipatus p Philippu reuocarc 
tur*C6fugerat*n*Theodorus ad uenetos:quoru pfidio ubi itellexit fe ni 
hil olo Philippu duce elfe iuf idignatu aduerfus fefe: 
Fracifco fportia &depcatore:& amico ola eft exfentctia fua apud munifi 
cctiffimu illu pricipem cofecutus. Num uero laudariffimu illud Fran 
ciffi facinus filetio molui patiamur; Quo tepore montem caluu ui cepe 
ratmirgo pftati formaihoneftoq; nata genere cofugerat una cu aliis mul 
tis (ut fit) i diui Fracifci tcplumuHac miles qfpiam fphortiaus eode i teni 
pio ui raptaiac mariae uirginis fublatis fbetibus:atqi hululatibus auxilia 
fploranteminipfius Mariae uirginis facello copreflinQuod ipietatis fla 
gitium cum primu Fracifcus didicifTer:tum illu iuflit obtrucari Iquies: 
neque amorem odiomeque religionem immudicia pollui debere: tum 
puellam foluta ex pccuiis fuis dote uiro tradiditxuiantca lucrar dcfpo/ 
lata*His autem rebus no fapicter minus gefhsiq fortitenatq? fortunate* 
Francifco fphortia fhpendio ducali iam fundus accerfitur a Paulo guini 
gio i auxilium co tra obfidionemjFlorc 
Genucn/ 
fes 
Alphon / 
fus rex 
Appenni 
nus 
Ligures 
Gerar/ 
dus grati 
anus 
Rochd 
Iliana fpk 
nula 
Alphom 
fus rex 
Theodo/ 
rus 
Mons cal 
uus 
Diuus 
Fracifcus 
Maria 
Virgo 
Paulus 
guinigk 
us 
Flore tini  ad deditionem condicione eo cum ex 
peditis uiribusifimaiffimilq? piedusprimoaduetu hofte ucrtir ifuga; 
Paulumq? & luca:arq? omne luceiem agrum omni liberat 6C detrimero; 
6C metu:cum Iterea temporis paulus tyranusait erat mercadiiq regnadi 
dodionquo ie omni libcrarctxla agit cum florenti 
nis de lucse deditione padus igente auri uim:& ciuitatis florentinae do/ 
nationem*Quod ubi aputLucefes icrebruifletalli fado conteftim impe 
tu tyranum captiuu ad Fracifcu una cu cius liberis:ac ro/ 
gat;ut eo iterepto ipfe urbis illius capiat dominatu* At fracifcus Qc fi Itel 
ligebat:& qd paulus mereref:&: qd fibi liceret: rame nequa in famae labe 
cula fuainocentia polluercndetradato illius illuftris munere 
quod ultro a ciuibus cudis olfcrebaCurbem libera dimirrinPauIu uero 
cum liberis omnioffenfloe illaefum mittit ad Philippii Maria: cui norat 
illum eiTe cariflimiuDcm pacata re lucefi i Gallia cifalpina ex ethruna re 
uertif* Agebat aput Mirandula FraciTcus eo c6filio:ut ide i appuliam 
pficifcereCcu florerini rurfus maximo copararo exercitu lucaobiidioe 
pmunt belli duce Guidone Antonio comite urbinatireamq? quo ttidic 
tormetis:& omni uincediartexoatuqt oppugnauPhilippus Maria coa 
dus ea neceflitate auxilium ferre amicae urbi miflb Nicolao piemino cu 
maximis copiis FI oretinos fuperat pugna cu fgenti clade*Itac£ rur 
fus turbata paceueneti maiore q antea apparatu bcllu aduerfus Philip/ 
pum mouet:& ipfe Philippus rurfus maioreq? nuper 8C ftipedio:& Jpe 
accito Fracifco iphortia accingitur no modo ad repugnandu uinbus ue 
focioijdueru etiam ad oppugnadum*Venerat Francifcus cre 
magnola cu magno cquitu:ac peditu numero:ut funcinu reci 
peret:Quod Fracifcus fphortia;q f agro hibernabat cremonefi: cu p ex/ 
ploratores accepiflenobuiam ,pfedus pugna cdferitieumq? turpifiima 
uertit i fuga captis equitibus qngentis:ac mille:pcditibus uero fupra qn 
getos Jd aure geflu eft ad fextudecimu kaledas iunias. Neque dei muF 
tos poft dies maiore etia clade ueneti eiufdem Fracifci fphorrix fingula/ 
ri pruderiaucredibilicp uirtutepculfi funt*Claflis*n*ueneta Ni 
colao taruifiano padum ia fuperarat fupra cremona ufcp.Ha co flabar ga 
leonibus maximis fempte actrigita*triremibus aut ac briemibus: aliiicp 
nauigiis circiter cetum*Galcones uero aliquato funt q triremes breuio/ 
res:fed cum Iatiores:tum etia multo fublimiores:qppe qui furgat I taba 
Iara duo & Ternis pupibus & proris altius fublatis arcp munitis turribus 
agunf aut uttriremes uelis:ac remis*feruntcp fup caruchos latioris plu/ 
teosiex quibus fingulis quatfuor:&fex armati uiri iaculis:ac ferreis fudi 
bus:& laxis :atcp 01 tselopeiadu acerrimeplient*Contra ue 
ro ducalis clafis deuebif galeoibus:& nauigioije genere circiter qn 
quagintaxuius prafedus erat PacinusEuflachius ticinenfisjs cum pri 
Luca 
Luccnfes 
Gallia ;df 
alpina 
Ethruria 
Miradu/- 
Ia 
Appulia 
Florerini 
Luca 
Guido 
antonius 
urbinas 
Philip/ 
pus ma 
ria 
Nicolaus 
picininuf 
Veneti 
Fracifcus 
crema/ 
gnola 
Suncmu 
Nicolaus 
taruifia' 
nus 
Padus 
Crcmoa 
Galeoes 
cuiufmo 
di funt 
Pacinus 
Eufta' 
chius muni aduentaflet in confpcdtum daflis hoftilis; ut erat uir aio minime 
demiflb;& natura: fluminis peri tiflimus meritus q> ibribus paululu ex/ 
creuerat;fore:utdecrelceret;ubipugna ,ptraheret;& ira deteriore lefu/ 
tuij.:coditionenn hoftile claflem ipetu facit*pugna utric^ui magna: ala/ 
enterep colenf cadututriq? multucmorecp madet oia:cu radenodtis im 
temetu ab utrifq? pugna defiftif amiflis ramee ducali clafle galleonibus 
qukp;quonia a clafle reliq ledarari ab holtiu multitudine circuuenti: in 
terccptiq* fu t*Quo fadtu eft;ut in ducali claflepaulifp trepidaret* Id Fra 
ciicus ut aiaduertirdcdtis e militibus fuis: quos ad nauale pliu maxime 
cefuiflet idoneosmltro ipe claflem iiccdit:duobus prius ornatis; q ex eo 
ru cqtu ordineiquos calipposnoiantiueluti ab fe tralYugaepeterent cre/ 
magnolaiqad tria millia pafluii indecu uniuerfo diflaret exercitu; quo 
tepeftiuefi ufui foret; uenercedafli auxilia ferret.Hi ergo calippi duo cu 
ueniflcntadcremagnolamane;multa uteratedodfiantea;qfli de Fran 
cifcoiphortia fubdiit interloquedu ducales copias oisinftrudta acicec 
iam moras ad eu adoriendu;Quibus auditis du luos cremaguola parat 
ad Pugna;claflis ducalis cu primu illuxifletmnius Francifci fphortice co/ 
hortarioe Veneta claflem iuadit magnis clamoribusanagnoq? &C aio 
dC corpori robore*Fraci(cus aure ipie cu militibus fuis couerfo galeone: 
qucinlcederat;in eum;quo Pracfedtus uenctus uehebaf-.galeonem taro 
animi ardoreuata ui;tans oppugnat uiribusmt Nicolaus raruifianus ne 
quiuerit diutius impetu fuflinere;quin ex prono galeone in fubiedtum 
myoparone demiflus deferta clafle fuga faluri fuce cofuleret*Per magna 
ea pugna cladem ueneti accepere;quippe qui galeones nouem ac uiginti 
amiferint:& reliquam fere claflem uniuerfam multis homiuu milibus 
opibufqj refcrfcuFuitcp ea res uel i primis caufamt Fracifcus cremagno 
Ia apud ueneros in eam pfidise fufpicioem uenerit;qua jpximo anno po 
flea uenetiis eft publice obtrucarus.Hcec enim pugna profligata efl ipa 
do no procul a cremona anno a natali chriftiano primo ac rngefimo fu/ 
pra annum quadringentefimu ad millefimu fecunda feria nono kaleiv 
das iulias* Dein poftero anno publice;ac magna cu cdebrirate:atcj? Ixti' 
tia blanca maria nata iam annos fepre dcfponfara efl Fracifco fphortiae: 
id quod anno fu pio re philippus pater promiferat: quo tepore hunc in 
uicecomitum familiam una cu fuis omnibus filiisipoflerifq? receperat: 
atq? adoptarat* At ubi rurfus ob claflem amiflam Veneti foedus percuf 
fere cu duce philippo; qui etiam ipfe mm ob Nicolau picininum apud 
labinae pontem ad debilitatem ufq; catapulta uulneratu adceruicis ner 
uum fub occiput; tum quia maiora quaedam; ut erat diuino quodam: 
& ingcnioi&fapicntia princeps;animo moliretur; non inuitus bellum 
foluir*Frandfcus fphorria ex foceri fententia abiens ex hac cifalpina gal 
lia in appuliam aduerfus Alphonfumjregcm profecturus recepit inter 
Nicolaus 
taruifia/ 
nus fugit 
Veneti 
Fran*cre/ 
Natalis 
Blanca 
Marice 
Nicolaus 
picininuf 
Labina 
Gallia cif 
alpina 
Appulia eundum in ultroneam dcdicioncm picentes: qui ob duriorem prouiiv 
ciaeadminiftrationem lohannis uirelefci ricinarenJSs epifcopfapolloli/ 
dq3 legati defecerant ab Eugenio quartoiqui Marrino nuper uica fum 
dto in potificatu fucceflerac*Quam quidem rem eugenius:ut erat iufli 
cia:& mnocentia-Tingularimo modo molefteno tulit: fcd huc potius in 
proximu annum 8C picini in quartam ufq* progenie marchione efleiuf 
lit:& totius romanaecccleiiae uexellifeijdidonec umerer: fpore confhtuit 
Quid enim bella ea cbmemoreiquae dem tam multafocero etia Philips 
po aflentiente 8C pro uenetis:<3C pro flore tinis: & pro romana ecclefia cu 
fuo maximo nominis i plendore conieciuHaud latis icio: utri magis ac 
culandi finf:principeme;qui fefe nimis quandoqi iis facilis ad crcdendu 
praebent: quos habent familiaris:an pnneipum familiares: qui aliquo 
fuo uel commodomel affedlu alia q fentiant: illis periuadcnnHranr Fra 
cilcus fphortia:Nicolaufq? picininus ut praeflantiflimi duo ac primarii 
in uniuerfa Italia imperato res :ita mirifica inter lele beniuolentia: 3C fua 
uiflima coniundb confuetudine adeo: ut non coi lia modo communia 
haberentded mutuis iepecuniis adiuuaret. Er ne id mirandum quide* 
Nam ab ufqp Sphortia patre Francilcus norat amicum extitifle Nicola-' 
um.qppe qui dc in Michaelcm Attendulum: quo primum tempore in 
carcerem Neapoli conie&us effet lphortia:fe beneficum praeflitiiTet: 6C 
captus pofteaicum pro Bracio bellum gererenperhumamter a patre fo 
retdiberaliterqj tradlatusded duo potiffimum fuerunt feribae dilcordi 
arum omnium audtores:quae poflea inter Nicolaum: Francifcumque 
ortaefunt:Antonius pifaurenfis:6Cimmolenfis Iacobus:qui cum nullis 
poflent pecuniis fatis ingurgitarimifi quicquidNicolaus acquircrcnuei 
flipendio:ueJ praeda diriperentiillumq? nollent uirum magis bonumrq 
callidum :at Francilcum fphorriam omni in re ftrenuum: ac prudetem 
ueritineailidua talium amicorum cofuetudine infidiae: fraudefqdliae 
aliquando prodirent in lucemunqua defliterunt perditiflimi nebuloes: 
donec per uarias calumnias:atq; malcdidta hominem fimplicem: 8C ad 
credendum facilem’ab uiro abalienarunt ♦ Qui/ 
bus quidem duorum feribarum infidiis cum maxima bella inter duos 
clarillimos imperatores fecuta fut;tum ad philippum eximium illum: 
atq? diuinum principem maxima in com moda: cala m i ta teiq? deuenere* 
Sed hsecego:qui utriufq; memoria colam (ut par eft)fan&iflime: ne uv 
dear mortuos in alterius uitae tranquillitatem per commemorationem 
difeordiarum tanqua irritare:de indu lina praetereunda cenfui ♦ Quare 
niinimeexplicabo uel quae in picefibus:& umbris: ethrufcifq; Fraciico 
Nicolaus incommoda faepe intulerit nulla fua cum laude: dum fc mo/ 
do ecclefiall icis: modo A1 p h o n fi copiis coniungitiucl quotiens ab eo fuf 
fus: fugatufq? fuerit: cum ad Bargam: quam oblidebat: in agro lucenfi 
Alpho» 
Ius rex 
Picente 
loancs tu 
teKcfcus 
Eugems1 
potifex 
Martius 
pontifex 
Veneti 
Floream 
Romana 
ecelefia 
FrJphor 
ria 
Nicolaus 
p Linmuf 
Sphoraa 
Michael 
arcdulus 
Neapolis 
Bracilis 
Antoius 
pi.auren 
fis 
lacobus i 
molefis. 
Piccnres 
Vmbri 
Ethrufci 
A phon/ 
fus rex 
Barga Tenis 
Verona 
Mos lau/ 
rus 
Ifaurus 
tum ad Tenere prope Veronamtab qua ipfa paucis pofl diebus!'qua qv 
ditione ceperat nodiuxum ingenti dctnmero expulfus efl* Naad mo/ 
tem longe ab Ifauro flumine quanto cum uulnereeunde Ni 
colaum maxima pugna fuperatunnuidtumq? oppreflenrnoueruntoes 
Quod certeinuitu Francifcum fphortiam fccifleillud eflperipicuuar/ 
gumctum:q?poftndie illius diei cum didicifletpermagna eum premi 
inopia amiflis dc ucflimcntis:& mulis:& impedimentis: &C pecuniis: & 
reliquis rebus oibus una cu caflris:adhibita curriculo diligenria:qcqd i 
exercitu efl repertu: id omne mifit ad eum dono ai aureis infup mille* 
Ex quo poteft liqdo perfpicriq filii uerint fprobnatq; nefarinq Nicolau 
picininum ab amico tam miti:tam dacmcrntam munifico diremerunt* 
Quanta praeterea humanitate efl ufusxum eode fere anno Franciicum 
picininum in picentibus prope motem ulmum cum uniuerfo patris ex 
ercitu uehementiflimo praelio profligatu ccpitfNam cum acerbiflimo 
eo nuncio tantam Nicolaus in iramudoloreq? exarliflet:ut intra paucos 
• dies uita defcrcref* Fradfcus cius obitu cu primu accepiflet:tato macro 
reaffedtus e:ut pofl amiflum patre nihil unq doluerit magis*Quod aut 
munus praeftarepietatis potuit:tum Nicolaipicinini memonaiarq; uir 
tutem fummis extulit laudibus:tum Fran- ifcu eius filium: que in arce 
firmana cuftodiri iuflerandonatu pulcherrime mifllim fecit* Quis igl£ 
ufqua fuerit ita ab omni hois natura alienus: qui minus optant tata hu 
manitate:& lenitate uirum (fi fas eflet) unor tale f eri* At illud certe e in/ 
credibili quada admiratione pfequcndunuqd cum excelletiflima:ac fe/ 
rediuina Fracifcilphorriacuirtutis ufq* adeo supra humanu cxcrcuif/ 
iet ingeniuiut Alphofo regi & ipfi quoq? Eugenio potifici maximo for/ 
midabilis fadta ia efTet ingetes atq; primariae uires Italiae in eum concita 
rentur* Na & Alphonfus: quas habuit:ois collegit in cu copias; & Euge 
nius pro audioriratc illa apoflolica:quaeapud uniucrfam xpiana religio 
ne uencrabilis habet &C facrofandlamo modo reliquos Italice prfcipatus 
prope cundlos:in eunde hunc comouinled ipm quocp philippu Maria 
foccijemtaducrfus diledliffimu genent mitteret maximos illos fuos: lui 
dlofq? cxercifus:ucluti florctini: q huic uni fele 
auxilio potiflimu debebant ob maxima bencficiaiplurimacp accepta:tu 
cefurae ecdefiafticae metmtii piculi magnitudine id facere frit deterriti* 
Quare cu no modo oppida nonulIa:atqiurbcs:&ripicetibus:& in um/ 
bris maximi anathematis formidie ut appellanaFracifco fphortia defe 
ciflent:ueructia ncccflarii ipfi:8c fagui ne coiudtiflimi defciuiflcnnunus 
dutaxat Fredcricus comes urbinas uicntus cfl:qui p id tpis aetate adhuc 
adolcfcens:fed grauitate admodum fenex:ac mirifica probitatcil/ 
luftris a fidei fandhtatc non rcccdcrer*Erant hofliles copiar fupra uigin 
ti hominu milia:Sphortianus aut exercitus omnis conflabat militibus 
Fradfcus 
picininus 
Mons ul 
mus 
Picetes 
Nicolaus 
picininus 
moritur 
Alphon ' 
fus rex 
Eugeius 
potifex 
PhilippD 
Mana 
dux 
Veneti 
Florctini 
Anathe 
ma 
Frederi 
cus urbi/ 
nas ad fummum fex milibus*Cu<3* reliqua loca oia Francifco fphornae fm 
fpedta eflcnt:& plenameq?ab hoffilis pugnadi facultas offerret 
ullaaed eo cederet holtibus ois callitas:6C idultna; ut hic itcrcluderet co 
meatuiiolus inquam is Fredencus inuetds efticuius incorruptafide;& 
beniuolctillimi animi cbffantia nobiiliffimus ille pneeps in tantis repi 
omnia fludfibus ubi tutius nihil duxeritJtaq} in tata homind perfidia; 
leuitateqjfuoijd fe recepit tanq in opportuna aliquam Ifationem in 
urbinatem*Quo cum hoffiles etiam copia? eflent continuo liibiecurs: 
neq? fspius ad pugnam prouocats in aequu campu delcedere unquam 
auderentded more Fabii illius cu da toris fe locoijd difficultatibus ufque 
tutaren furirem frumentanairixomeatuq; prohibetesinunqua delfint 
fredencus per maxima mcomodaiatqi 
detrimenta leuarc omne iphortianam diffi cui ratem :& id quide cum ex 
tremo diriois fusediicrimie.At malebat egregius C ut erat aio 
inclyto)& dominatum omnem:& uiram etiam ip£am; id quod palam 
aflidue didfitabatiamittereiq pariiur de fide; coffantiacp fua quicq defi' 
derandu uideretur*Qua quidemperieuerantia fadtum eff:ut5C reliqui 
holfes fruffratiopinionefua Jpem potmndceuidtoris omne amitteret 
dC magnanimus dux ille Philippus Maria in maiore addudus admirati 
onem de infuperabili generi probitate: dC fapientia nullu fibi prsfidiu 
regni fui certiusifirmiufqj uideretiq fi unum francifcum Iphortiam ad 
fe tutandum qprimum accederetJd autem eo erit facilius aflecutusiqd 
eodem iplb urbinati frederico tanq deprecatore apud generum iplum: 
quem alienatum ab fe exiff imabatieff ufus.Decreuerat enim is 6C iure q 
dem fortalfisiSC de Eugenio;& de Alphonfoiabqbus neq$ diuino: neqj 
humano iure foret armis per omnem contumelia acerrime appetitus: 
debitam capere ulrionetmTanti aute fecit unius fredenci Ifudium: pie' 
tatemcp erga fe ut cum facile iam pollet uim omnem hornum retude/ 
reiatq* opprimere( Nam auxiliares copia: a floretinis: 8C a Venetis iam 
aduecrat)id certe facere noluerit tu magni efTe ducens animi obliuifci in 
iuriarumitum etiam grati frederico ipi gratificari plurimumrquem in 
fe adeo beneficum foret expertus* Quam ob rem & cum hofbbus com 
tinuo bellum foluit:QC feicumprimum per honeffatem poflet: iturum 
ad foceijd cum oibus fuis uiribus eff pollicitus* Ipfum uero fredericu ex 
eo tempore nb fecus ac fi eflet filiusidilexit femjp: 6C quod honorificum 
pffareimaximeqmtile munus potuitieudepraefecit belli ducem uniuer 
fis fuis exercitibus*Qua quidem dignitate ita ille eff ufusiut fimul cum 
statis progreflu canor quottidie fapientiflimo: 8C grauiflimo principi 
atq? iueddior reddcretunSed iam carteris maximis facinoribusifplendi 
difUrnifq?omiifisiq mumcrabilia penefunnad rppria paucis ueniamus 
V t Cunt res,humaa: oes fluxsiacjbreues ille prlccps^Philippus 
Qu*fabi> 
us didtv 
tor Philip/ 
pus Ma/ 
ria 
Maria Anglus:g omniu hominu iudicio potuitcd 
omni antiquitate in omni gloriae genere de nominis [mortalitate coten 
dcrcaopinato migrarat ex ac uiraicum Francilcus fphortia eiufmodi ca 
fus omnis ignarus:ut erat animo Ifocerum dc beniuolo:& pio:reuertif 
in hacgalliam cifelpina cu uxore:acliberisiualidiffimoq? exercitu:quo il 
li auxilium ferretaduerfusVcnetos:qiam agrum mediolanefem inuafe 
rat:& multis oppidis captis ufcp ad portas urbis oia ferroagniq? uaftam 
res quottidie circuquacp difcurrerer.Igitur ubi cremona ueir: quam do 
tale anis fex antea una cum uxore Blaca Maria a Philippo focero accepe 
rat inita pro tempore cum Mediolancfibus iocietate.-quos norat hxre/ 
ditario iure ad feferuxorecp ptinere;Placetia celeriter obfidt»(Ha'c enim 
idigne feres Mcdiolanefium dominatu ad Venetos ultro defecerat)Mu 
nierat placetia Venetifirmiffimo cquitatu:pcditatucp fub aftefis Thad 
da: dudu uiri ipigri:& coftatis*Quam p uicatius repugnarem ;ubi intra 
paucos dies ui direpta(quis cniarmatis melo 
ribufcp militibus modum imponat) mediolancfibus rp focietatis foede/ 
re tradidifle.Atcp i anum deinde proximum clalfem illam &C magna: & 
formidabilemtcui Andrcas quirinus praeerat uir mercarura::quam bel 
lonaualiaprior;mirainduflTia:aciuiribus apud Cala! em maiorem ex 
arido &fudiflet:&ccpifleriPado:moxrras addua adto exercitu caraua 
giumiquod iam antea Veneti occupauerantxircunfedit oppidum fane 
cum populo freques itu a Venetis completum maximis uinbus.Occur/ 
rur Veneti cnm potetiflimoifirmiffimoq? exercitu fortium uirorum fu 
pra uigitimillia:qui tadem poft plurima quottidieipiculofiilirnaq? -plia 
cum ftelligercnr oppidum ad triduum ufep in ius noftri pricipis concef 
furumifreti uinbus fuisti quod exiftimarent ocultatiflimum ;& uigila 
tiilimum argupindcatq? dormitantem poffc oppnmcreicaflra adoriu 
tur ad eam partem:quam opinabanf icuftoditam* Quare cum p uiam 
Fori noui in caftra impetum audaciter faciunfumma prudenadeompa/ 
rabilicp uirtute unius Fracifci phortix tara cladepculfifunt:ut nifi 
coru mediolancnfium quorudarmqui 8C ei:& uniuerfse reipublica:inui 
dererrfanis cofiliis coniuratio obflitiflctiadhim elTef eo die de omni Ve 
netorum imperio.Cseterum hoc loco qute deinceps fecuta funtmon ab 
re mihi prxtereuda :udicaui:nefialioru errata commemorauero:fana/ 
tauidean&fconfolidata iam uulnera ueluti rcfricado magis exacerbare* 
Illud fane omnibus 8C perfpedtu elf:& cognitu fatam noftri diuini illius 
principis & fapieriam:& co fta tia m: fau d i ta m cp bonitate extitifle: ut uni 
uerfus Midiolancfis 8C fena tus :&populus tande ubi fefe collegiflet; reie 
cftis oibus Vcnctom &fuafionibus:& fubfidiis unu Fracifcu phortiam 
una cu Blanca Maria mulierum clariflimarum omniu;quaccp funt: aut 
fuerunt unq:aut impofterum funt fururx:itegerrima:optimaq? uiragi/ 
Gallia cif 
alpina 
Crcmoa 
Blanca 
Mana 
Mcdiola 
nentes 
Placcntsa 
Mcdiola 
ncnfcs 
Venetu 
Thaddc' 
usadte:is 
Andrcas 
quirinus ; 
Cafahs 
maior i 
Padus 
Addua ] 
Caraua' « 
gium J 
i 
Forum 
nouum 
Blanca 
Maria ne ad torius reipublicae imperium mirabili cocordia:atq; beniuoletia ac 
cerfierit:& eundenuq diu i umis fuit:fumma cum fide:atqj pietate non 
fccus ac parente:tum femp obferuauerit:tum aftidue obferueuuel mor 
tuurmQuid enim fim ,plixior I referendis aliis eius rebus :ta multis :ta<£ 
magnificis:quas uel belluuel pacis;& in omni laudatiflimse uitae genere 
cum fempiterna fui nominis celebritate cofecit; Nonne id unu expio/ 
ratiflimu eft illius mirificae uirtutis documentmquod unus Francifcus 
fphortia apud omnis principes chriftiaos uenerabilis apud barbaros ue 
ro;& aduerfanos chnifi nominis effer admodu formidabilis*Nam qua 
lem prerea uel erga maximos ecdefiac Romate pontifices;uel erga Pher 
dinandum regem diui illius regis Alphonfi filiu uel erga inuidhflimum 
regem Francoru Lodouicu feprceftitenritotus terrapdorbis: & uidir:& 
admiratus eftSed quid plura in mediu referaixuVno Fracifco fphortia 
nemo humamonnemo benignior:nemo melionnemo immortali deo 
per omnem iufticice dc aeqtatis:pietatifq? laudeihominibufq? acceptior: 
aut carior unq fuit» Adde quod in rata filioijd ,pfperitate:rebufq3 fecudif 
fimis:regno florenriffimo fumma gloria:ualitudie itegra: leuiffimo ge 
nere mortis ita itra biduum eft exridtus:ut eam p fua illa acutiffima me 
tis acieancredibilicjj prudentia intellexerit quidermnon autem fenferit* 
Quae cum ita fintmoftri muneris effe arbitror illuftriffimi pricipes: ut 
modii iam tadem noftro huic tam diuturno ludhii imponamus: quod 
ut ipfl primi faciatis:quo caetens quoq? grauitatis exemplo fitismon de 
beo uos no monere:adhorrari;orare: obtcftari» Vinceda eftenim uobis 
animi mollicia QC lacrymae omnes reprimedeeme quo magis i parerem 
pii uideri uultis:eo minus in deii fperare iudiceminfNam fatis eft mea 
quide fentetia uel pro imbecillitate naturaciuel pro comuni confuetudi 
ne annum iam torum in ludtmmaeroreq? agitaffe*Redeat deniep animi 
tranquiliras oi priftina illa uultus feremtateiornatufq? elegantia* Quod 
fi minus fortafle ueftra cauia facftun fi tis: id faltem huic ueftrae uniucr/ 
fe reipublicce condonaterquce non ueftra minus:qamifli principis cau/ 
fa in extremis uerfatur agonbusinam cum illo abtum eft qoptime: qui 
peromnia:utfummatim complexi fumus:&animi:&corporis:&for' 
tunae bona ad quintum QC fexagefimum ufq? annum uichs omnibus 
&C inimicis:& hoftibus perfeuerauit inui(ftus:& ita pacata omnia atque 
tranquillaa nobis abiens reliquit: ut cum omnes eius abeffentexerciV 
tus : alii in appulis-:ut Regi Pherdiiiandopro affinitatis mre inferui/ 
rennalii in flaminiis aacquis impetus oriretur aut in bononienfcs:aut in 
fenenfesiaut in florentinos:quos focios:amicofcp haberenAli in Gallis 
tranfalpinisiquo adelfentLodouico regiiab quo propter Sagonam do' 
no Genuamcp acceptam bene efletaffedhisme minimus quidem tumu 
latus in hanc ufep d iem in uniueffo eius imperio fufatatus fitJtaq? no 
Fr*fphor 
tia 
Phcrdi/ 
nada rex 
Alphon/ 
fus rex 
Lodoui/ 
cus rex 
Comple/ 
xio argu' 
metionrs 
Appuli 
Pher* rex 
Flaminii 
Bononi/ 
enfes 
Senenfes 
Floretini 
Galli tnf 
falpini 
Lodoui 
cus rex 
Sagona 
Genua bis moderate fcreda e fi huiufmodi hominis naturas 'ncccffitas: tu quia 
mortalibus cudis &C communis eft:& debitaitum etiam quia serumnis 
pracfcnns uitsc nos liberas fe duce prsellat ad meliores seui traquillitate: 
Quid enim eius mortem dolcamusxuius uita omnis plena fuerit hone 
(laris:6<: aduerfse nulliTubieda rcde Pindarus Prarmium 
primum tibi res fecudse AffereuLaus hfcfequif probataiQuse duo qfqs 
renuit:beatus iure uocetur.Tara eratfapietia noflripricipisiratum 
nibus i rebus cofiliumitata modera no: tara grauirasiut non folum nihil 
unq pateref aduerfiifed fortunseipfiranq dominarefiquicquid uel ma 
gnuiuel apperedum Iuitafit:ifuapoteftate ufq? habuifle uideaf*EU iP 
le foeliciilimusiair apud Euripiden Haecuba:mali nihil cui accidit uiuo. 
Quis autem uir lapies fragilem breuem uita no contemnat;ha 
beatqi £ nihi!o:quo folidam: cofequatur rHac fane ra-r 
tione uera bcatitudine docebat Epicurus i hac hominum uita nullo pa/ 
do incile pofle:quia corrupnoi fubicda foret Ob cacp rem uocat deum 
beaturmquod & icorruprus fit:& fempi ternus* Quid igi£ illum poil ui 
tam tam diu beneadam adeo doleamus obdormiife i domino: ranq ad 
huc uelimus inter holce rurbuIentiiTimos fludus agitari: 
due.Huc omnibus & piiis corporis:& Eeculi cladibus liber ruiipfius ui/ 
dor cuafit i eadunr.quem fi magis q nos ipfos caileiac pie diligeremus: 
gauderemus fanae:no dolcremus.Si diligeretis me:ad Apollolos ait xps: 
gauderetis utiq} quoduado ad patrdNecenim omnibusiut feriptu reli 
quit Cicero i cofalatioe de filiae fuse obituuide illi fapietes arbitrati funt 
eudem curfum i cselum patef.Nam uitiis:& fccleribus cotaminatos de/ 
primi \ tencbrasratcp icoeno iacere docucrdtxailos animos: puros:inte/ 
gros:icorruptos:bonis etia artibus expolitos leui quoda: 8C 
facili lapfu ad deos:id e 11 ad natura fimilem fui fupemolare.Euolauir in 
qua Fracifcus fphortia ex his terreis tenebris i ferena illaxselelleq? regio 
nem:ut eius cofpedu atq? uifu in omnem sererniratem:fruerctur: ad cu 
ius imagmem:ac fimilitudinem nouerat fccreatum* At dultu clTe quis 
dixerit non dolcre id oportere:q> fua natura fit malurmtanq mors in bo 
nis fit numerada:qua tollit uita*Praeterea alias quiep afferri polle lugedi 
una fumitur ex eo lcomodo:quod ipfi accipimus ex illius obi 
tu:quem dilexerimus:altera uero:quodexillimemus animufine usehe 
mentifama doloris acerbitate a corporexui penitus ihxrctufixufq? e 11: 
feparari haud pofcffertia autem ca fufeipitur: quod arbitremur eude: 
que lugemusipriuari huiufce uita? uoluptate* adducut etiam quarta ex 
horribili metu fempiterni fupplicii apud ifcros*Sunt prxterea nonnulli 
fgenio adeo dcprauato:&adomni hominis natura:dignitatecp alie 
ni:utanimum opinetur una cum corpore Iterire: diffipari: deleri• Itaqj 
eos ferreos cfle dicut: plac<j ametis: atq? ifenfatos q minus doleat mor/ 
Pindarus 
Huripids 
Hxcuba 
Epicu/ 
rus 
Apolloli 
Chrillus 
Cicero 
Confuta 
tio 8c co/ 
firmatio 
Quod 
funt luge 
di caufa? letacfummis ducat i malis* Sed has egofingillatnugcdi caufas Coluam 
&faciler& uero:& brcuiter:& primum quidem ex antiquorum philofo 
phorum fentetia probatur animi imortalitas*Nam poeetae omni docfto 
rum hominu genere loge antiquiores quid fenferinqde aeterni 
tate:cum Orpheus:& homerus:tum alii 6C graeci:& latini fere inumera/ 
biles funt locupletiftimi teftes. Plato duplice eiTe animu docet: qui ra' 
tionis particeps fit acternusialteru mundi:alreru hominis Ita aute a Pia' 
tone animus definitunanimusefteftcntia incorporea fe ipfam moues: 
ac ratidalis* Ha autem ratione animi immortalitate probat Plato: quod 
is per fele moueatur & fempcnac caeteris qusecuq? mouetur: 8C fons fit: 
& principium motionis*{Nec,enim latere nos debet im mortalitatem du 
pliciter accipi:quod aut aliquid immune fit mortis;quonia eius fua na/ 
rura capax non fit:ut animus:autquod alterius beneficio a morte rcdda 
ruricolumemtmudusfecudum Platonem* Qua etiam ratione aliquid 
agitari dupliciter dicif. Nam & de eo accipi foienquod ex quo pricipio 
eiTe coeperinfemper mouetunut mudus:& quod femper & eft:&: moue 
tur ut animus*Necfane ulla poiTum rande aflequfqd illos moueritrqui 
omnem animum uoluerut una cum corpore iterire. Nam fi ita foret: 
dc mudus iampridem:6c quaei mudo funt; omniaperiflent* Sed quo 
padto mudianimum imortalem dixeruntrhominis aute mortalexu &C 
principiu uterqj motiois fit:& uterqj uiuata feipfo:& eadem eode attin 
gat modo: quippe qui itelligat & quae I cado funt:& q funt ultra caelu :dC 
quicquid eft fccudum eflenua:quaerat:afcedatq3 ad primu ufqj principi/ 
um Itacw contemplatio fecundum Plotinurmquse ab ipfo fit: ex iis:quae 
f ipfo admirabilia funt:&: ex unoquoqj quod I ipo eft:& quod eft ex Aca 
demica recordatioe:etia ante tepus ipfa dat efte*Et quoniam ppetuis ani 
mus foedis utifippetuus quocp neceftario ipc eft Ad haec qcqd accepta 
cdpofitioneperficifiut fi:id idcmtide natura diftbluitunut eft cdpofitu. 
At animus una eft:& fimplex agilitas in uidedo fccundu naturam,Non 
igitur hocpadto corrumpi poteft*Praeterea cum animus no fitcorpule/ 
tum quiddamec habear quatitarcm: etia ubi feparetur a corpore:diftipa 
rndeleriqj no poteft*Num fortaftis f aliud trafmutatus corrumpaf \ At 
huiufmodi trafmutationis corruptio aufert formam:materia dimittit* 
Hoc aute eft copofitee rei paflio* Si animus igif fecudu horum aliquod 
genus corrupi neqd:is eft neceftario iraorraIis»Hac aut imortalitate ani/ 
mi humani cu aliis multis I locis ,pbat*AnftoteIcs;tum etia i libro fecun 
do de aialiu generande uerbis huiufmodfOes animi neceftario funt uir 
tute prius: quaadhuNecefleetia eft autocs nd efte prius & ficrnaut oes 
antea exiftcre: Vel alios efte atea:a!ios nd efte* Ac fieri aut i materia &C no 
igredi f maris faemine:aut in materia uenire a faeminc quidem fcd i ma 
re aut extrinfecus fierioes;autnullu:aut alios fieriialios non fieri*Quod 
Prima ca 
Orpheus 
Home' 
rus 
Probatio 
imorralP 
taris aio' 
rd per ra/ 
tioncs 
Platonica 
animi de 
finitio 
Plotinus 
Ariftote/ 
ics fieri igif nequaq poffitiutaimi omnes prius exiftat: patet ex huiufmodi 
ratioibusiQuorumcdqj enim corporalis fdlicet e operatio 
haec atea exmere fine corpore minime poffunt: ut icedere fine pedibus: 
Quo:fit:ut animi extrinfccus ingredi nequeat:Neq3*n*fieri potcfhut ipi 
per feferqui feparari non poffuntnngrediantur: nec item in corporeo fae 
mine*Eft enim femen fuperfluitas imutari alimentuReliquif ergo me 
rem folam extrinfccus aduenientcm ingrcdi:& eandem fola eife diuina: 
NihiKn.cum eius agilitate habet commune operatio corporalis*Omnis 
igitur uis animi uidetur alius corporis eife particeps: & eius qdem diuri 
nioris;q illa funt corpora:quae uocantur e!ementa*Si auctoritatibus tan 
tum initi nos opporteret:afferem alio: pleerofqp nobilis: fpedtatofq3 phi 
lofophos:q fola grauitate nihil cotradici pofle con u in cercn t: Quis eft*n* 
ufq? adeo gcniorqui fui ipius difcrimehabeat nullum v 
qui no itelligat propriam animi humani perfectionem id elfe:quod in' 
corruptibilefiriAt ,ppria huiufmodi animi operatio itelligere eft*Ea*n* 
hominis dC pecudibus praeftat:& ftirpibus:& ianimis*Sed itelligere fecu 
dum uim propriae naturae uniuerfalium eft:& eorum: quae corrupi no 
poftlint*Sed cu omnis perfeCtio ad fuum perfectibile neccffario propor 
tionem habeatrrelinqtur animu humanu iterritui no cfte iubicdkuMe' 
talis incj animus imortalis eft:& fempiternus Et ne id quidem mirum: 
Nam fi ea parte:quae nobis eft communis cum bselluis: corrumpimur: 
atq? interimus ;quis ambigat ea nos parte incorruptostimmortalifq? fu' 
turosrquam ad dei imaginem: fimilitudinemq? creati communem ha' 
bemus cu caeleftibus illis uel metibus: uel angelis :quos appellari prtefer 
tim quod neceffefit ea fubftatias habcrecommunis:quibus opera funt 
communia*Sed hominu animos ita fupremam cotempIari:aeternamqj 
ueriratem:ut agelos qui ignorat:fe hominem eife negat* Hac certe uim 
metis folam dicit Ariftoteles i iis libris: quos de animo reliqt fcriptos:a 
ui fenfitiua ita feparari:quemadmodu quod perpetuum eft: ab eo quod 
fit corruptibile.Et eft huiufmodi fane aimus uiuax quaedam imago dei: 
quem idcirco ad fuam creuauit fimilitudinem ut proximus fibi quoda 
paCto i fuo genere immortalis etia fecu foret:ut*n*fcriptu eft i libro iapi> 
entiaedneorruptio facit proximu deo*Propterea iquit:p hanc habeo im 
mortalitarriPncterea fi deus ipfe dum taxat aimi humai 8C coditor eft; 
& creator :a quo alio:q ab deo is perimi pot:qucadmodii de angelis affir 
mamus:quos nulla iterimituis naturae;' Nam qcqd e natura corruptibi 
le:id naturalibus coftatcaufis:at aium deus naturacaufis non fubiecit: 
id quod i Timaeo etia docet igif in euagelio pcepitunEum 
timere:q pofteaqua occiderit: poteftate habet mittere i gehenam ignis: 
animamq3:& corpus ibi perdere: Atque illud quoqspfpicuum eft:fiani 
mus interirer.ex eo effici nihil poftet:at quicqd eft naturali caufa: uique 
Ariftote 
ies 
Solomo 
Timaeus 
Plato 
Euageliu g«ifratam;nunq perit:qufn inde aliquid procfucatunutignis ubi lignit 
cdcremarit:& carbones ex lignis :& anerem: & uapores flameos efficit* 
Quo fit:ut nihil arte pereat:quin aliquid inde fit reliquu. Id aute de aio 
dici nequitiis enim fi pereat:relinquitur nihil oino* Videmus infup uir 
tutem omne inftrumentalem debilitari in ipfius inftrumenti debilitate 
candeq? penreiubi pereat mftr ume tumj ta oculis auribus ue debilitatis 
audiendi ac uidendi uirtus debilitatur:eademque peritreum ea pereunt 
inftrumetaJDe mentali aurem ui accidit mul to fecus * Nunq enim neq; 
debilita tunneqp perit ex cuiufqua inftrumenti uel amiftione:uel debili/ 
tare:eria fi quandoqj eius agili tas ob imaginandi uim intercepta cellare 
uideatun Nec ite illud ignorat quifquam:q omo ftultus no fiuQuicqd 
forma utitur infinita:ac nullis terminis circuicripta: id corporeum elfe 
non pofle:cu omne corporeu forma habeat 8C finitam: &liiis terminis 
circufcripra»At uniuerfale ui multiplicationis dicimus infinitu: quodq? 
necp fit terminatu finitu quatirate*At mens cu in irel' 
ligedo huiufmodi forma habeat ipfum uniuerfale:relinquitur eam elfe 
&:sfimplice:&: feparata:ac ob eam ratione etia fmortale:Na quid fim Ion 
gior in noftroijd probada Imortalitate:quae dun taxat me 
tes non capit:quiaut ftulti funt:& ita fimiles iumentoru:autTceIerati:& 
impii:atq5 proinde immanes adeo:utdiuinam uim negent oino* 
Haud*n*lcio quid Epicharmus ille comicus fibi uoluentxu ait: homo 
& cocretu eft qdda:& abit:unde uenit rurfus terra in terra 
fpus autfurfCuQuid hoijd triftev'nihiLAt ego ita hoiem ee ederetum ar/ 
bitror:ut 8C aio affirme imortali coftare:& corpore iteritui debito:qppe 
qcfcdpofitu fit ex quattuor demetis pporrioe quada non arithmetica: 
neq? geometrica:fed mufica potius:q tanta uim het in uiui hois corpo'. 
re:ut animu Ariftotelis difcipulus Arixtofenus nd dubitarit harmonia 
elfe definire:fed aius q uita dat corpori:& id fua pfentia regif;atq? mode 
raf:aliud nihil eft mea qdem fententia q creata fubftantia fpiritalis;fim/ 
plex:ratidis:intelle<ftufc£ particeps:quae feipfam:moues naturaleanftm 
metaleq? corpus tam diu afficit ea ui:quae& uitalis eft:& fefibilia admit/ 
tit:quoad eoijd natura capax elemctalem cduenientia feruat* Huiufmo/ 
di inquam animum aeternus:& Imbrialis deus imortale creando inflm 
dit in corpus humanm&jinfundendo creat* Quam animorum Imor/ 
talitatem ut indubitato credam:fi nulla etiam rationem afferre nollem 
quae fu nt prope infinitaemd probabiles folum: fed etiam neceflariae: co 
munis tame ipfepopulorum omnium:acgentiu:nationuc£ confenfus: 
qui eft quaedam udutifirmiftima Iexnatune:cam mihi ante oculos po 
neret:Quamenim audiuimus unquam: aut legimus uel barbara mul/ 
titudinem:quae futura fecula nihil ad fe pertinere opinaretur fquae pare 
talia negligeretf quae minus Qc oratides:& facrificia pro iis faceret extin/ 
Epichare 
mus 
Ariftoxc 
nas 
Ha rmo/ 
nia 
Animi d 
finitio 
Probatio 
ex coi ho 
minum 
opinione Probatio < 
ab audto i 
ritateita' i 
licaphilo ( 
fophia ] 
Pythago j 
ras i 
Phereci i 
des i 
loica phi 1 
lofophia i 
Thales < 
Arabes j 
aucrrhus 
Auicena ( 
Algazel : 
Ifaac ( 
Alpetra 1 
goras ] 
Probatio ] 
ab appiti ] 
oniba fpi i 
rituum i 
Probatio j 
a facris ; 
libris 
Philofb' 
phi 
Magi 
Probatio 
a Fracifci 
fphortiae 
uitaatq? 
moribus 
polyxena 
rufa 
MonsaP 
tus 
Florctini 
Lucenfes 
Potitum 
&is:quos uiuos cariflimos habiiiflet? Quid enim illorum afferam tefti 
monia:qui uel in Italica ab ufqa Pythagora:qui Pherecydenfyrium audi 
uerataielin ionicaphilofophiaxuipnncipiu dedit thales milefius: uiri 
cruditifftmi:& grauiffimi floruerunt f Qui uero inter arabas habiti funt 
illuftresiaccutiflimiq? phiIorophi;Auerrhus*Auicenna*AlgazeUfaac»Al 
petragoras quam multis :q uanis:q fubtilibus:q ueris docuerint rationi 
bus effe hominum aios immortalisdit difficile numeratu.Nec illud par 
uum eft documetu permanfuros animos poft corporis fepararioneiqd' 
& boni:& mali Angeli nonnunqua apparent hi ad malas adtionesnlli ad 
bonas homines adhortantesiquod nunq faceret: nili noffent quafdam 
ee paratas fedes animis & ad praemia: &C ad poenas* icd quod 
omne luperat ueritaterhabemus &C uetus:6c nouum teftamentumrac re 
liquos facros libros:quibus qdiligentiflimeerudimur non folum uiue' 
re nos poftobitunr.uerumetiam cum corporibus una rcfurrcdhiros ali 
quandond quod magi quocp antiquiflimi philofophi coftantiffi 
me afferunt* At uidereobrecro:quanru ego tnbua auctoritarharq; fapi 
entiae unius fracifci fphortiaexuius haec agimus paretalia*Si nulla: poP 
fent ratioes afferriiqbus hominu animi fmorrales effe demon lira ren f:fi 
nulli getiu omnid;nationuq3 cofenfus:fi nullae eflentiape inuifibiliu ap/ 
paritioestfi grauiora nulla tefiimonia quirent adduci: fola illius diuini 
pricipis uiradaudatif&micp morestut id fine ulla cotroucrfia credere: fa 
tis lupqj praeftarent:Quo eni padto fe ab omni iniuria:ab 01 abfiinniffet 
malefkioifi future iudicaffet:ut mors totius hois effet iteritusv Quot fu 
git & uoluptates:& cmolumera honefiatis gfaf Quot labores:piculacp 
fufcepitmequa turpitudinis cuiufqfufpitioe fe inqnaretfDuxcrat olim 
uxore in calabrisnatus anos fepteac dece nobiliffima: 
uirgine Polyxena mfa:cui Moris Alti comitatus cum oppidis pluribus: 
munidpiifq? parebat»Ex hac fufeepat ia puellulaicu abfes ad patre fphor 
tia certior Fadius e & filia infatula primu:dein itra paucos dies Polyxena 
quoq; uxore ueneno a matertera ee iterrupra. Reuertit in calabros* Rc 
ita hfe reppit:ut accepat.Na ipia illa mulier ut & comitatu Motis alti 8C 
fororis filiae polixenae caeteris bonis oibus haereditario iure potiref: tan 
to fe cotaminarat fcelere*No milites fphortiani folu fed ii oes calabriq/ 
bus Polyxena pfucrat:horranf adolefcente:ac ,pfufiffimis lachrymis ob 
tcftatunut ultioe fumpta de fceleratiffima muliere 8C inrereptae uxoris: 
& eius materterae dominatu oem:id quod facillima fadtu erat; fibi uen' 
dicef.cu is no religiofe minus q grauirer ita refpodit*Et fi no ignoro qd 
munus iufticiaeeft rame qcfdei eft:feqq quod hois.Scri 
pru eft em mihi uididfa dC ego retribua.Neq? illud praeclarae cotinentiae 
argumenta filcndu eft*Quo tpe Friufphortia bellu gerebat pro florenti' 
nis aduerfus luccfes:Pontito municipioui capto ftermulie^ militarem contumeIiam:ut:fif:pneIIa qaaedam eleganti forma qufqj ac 
decem annos nata trahebatur a militum globo ad ludibrium ftupri: cu 
nociferans illa iperatorife dededa praecabaf imper atorun* Tuam deberi 
uirginitatemJtacp metu pculfi milites hac ad illuadducunnq reantelle 
#a idcp illa hilari uultu cora affirmate hic ut & iuueis & coporis tepera/ 
meto ,pdiuis in uenere:& quinondu Blanca duxifiet uxoremmo detre 
d:atmunus*Cd uero tepeftiue uirgine iledu aduda ia haftae innixus ue 
nerse uoluptatis forer uulnus ultimu illaturus:fubiro uoce flcebili iquit 
uirgo*Ego te mi optime impator oro;atq? obfecro p hanc ipolluta Ma' 
riam uirgine:cuiusfacratiffimaimagine hic depictam 
in pximoappenfo pariete quaeda tabulatqua Mariae uirginis imago re/ 
pfenrabarunne mihi meam uirginitatem eripias: fcd meo me fponfo q 
afleruatur iter captiuos:reIinquas intad:am*Quibus: auditis cotiuo Fra 
cifcus fphortia compfla ui oi uenerci aperirus dc illa dimifit fra&a:& cius 
Ipofu ppulchre doatu carcef liberauinOh mirabile atep i hac die iaudita 
fumi uiri cotinetiadoge mihi ,pfcdo unu hoc Fr.fphorriae no cotinctiae 
folu fed religiois & pietatis exeplum maius illuftriufq} uidcf: q quod de 
Africao fupiore ,pditu eft memoriae:q ne ueire qde i cofpe&u fuu fit paf 
fus puella ludibili defpofata:cu rame illu dixifle coflattequide ea urerer: 
fi ferua cfTet 8C non libera*Qius non eam iufticiae laudem admiref qua 
cft ufus ad rubicona*Nico!aus picininus qua tempeftate Venetos uehe/ 
mentius pmeret:utiagrum iaiti|ufque Patauinum multis oppidis 8C 
brixianis Qt ueronenfibus & uicetinis in deditione adtis oia circunquaq? 
bellico more uaftarentur.ucnics Fran*fphorria ex picetibus ut Veneris 
pro ftipedii focietarifq? iure auxiliu ferret in fummis difficultatibus: ad 
Rubicona itatiua pofuerar:cu ex urbe Foroliuio nodu ciuis cuiufdam 
famulus ad eu uenit pollicitus illa fe urbe fine ullo prfus dilcrimineei 
traditurum:&: quopadto id fafturus effet:edocuit. Cui cum refpodif' 
(et fperator no eo fe aduenifie:quo pfido cuiq eflet adiutof :iuffit horni 
nem copraehedi ilIico:euq? artius uindum intra portas ufq? forliuii age 
dum curauir.-que re omni diligerer expofita ciuibus ad fupplicium tra/ 1 
didit imitatus is quide:tum Camillum in falifeis aduerfus magiftrum i 
Iudi:tum.G*Fabricid aduerfus medicum regis epirotarum pyrrhi. Pof i 
lem huiufmodi exempla iufticiae fummaecp uirtutis prope ifinira i me/ i 
dium afferre*Sed aliis duobus tribufueeotenti fimus.No enf parentalia 
celebrares hiftoria recefemus:Accepta ingeti illa ad Carauagiu memo / 
rabilkp clade cum Veneti rebus fuis iam defpcrarent: ii qui Mediolani 
Fadtiofi ciues per id temporis fummae reipublicae forte praeerat* Franci 
fcifphortiaeoem & uirtute 8C gloriam:ut erant animi iudicio hulceraro 
uertetes in pniciefuamclamj coeperunt per henericum panicarola uiru 
callidum & induftriu:qui mercaturam uenetiis exercebar: de pace cum 
Blanca 
Maria 
Africaus 
fupior 
Indibilis 
Rubico 
Nicolaus 
piciniuuf 
Veneti - 
Picentes 
Forum Ii 
uium 
Camilus 
G*Fabri / 
cius 
Caraua/ 
gium 
Veneri 
Mediola 
num 
Heneri 
cus pani/ 
carola Venetis ngerc ea condmonc:ut fradfcu unum fphortiam ex hac Gallia 
cifalpma oino extruderent: ipfi certa iter fe lege quas ille urbis: & oppi 
da polf.debat diuidereuAt Veneti quanq intelligebat nihil tutu libi fu/ 
tuijd cum duitate factionibus diffidentntame quia intelligeret oem me 
diolanefium cu fuo duce discordiam fibi no poife no prodefle: rem ue' 
luti probare:& uana cofilia uerbis alereropamcp dare:ut ese omnes infp 
diae ad francifcum fphortia perferetunqui etiam ipfe i ampridem ola p 
nonullos optimos ciuis ex mediolano antea didicerat: diflimulabat ta' 
men futuri fperasiut iprobopd animi prodaris fuis itegerrimifep operi 
bus fleCterenfiad redirennSed ubi uidet I dies magis atep ma 
gis res Tuas apud Mediolanefes hfepericulofiusit Brixia:qua iam effet 
in deditione recepturus e manibus fibi eripi Mediolanefiu ad Brixiaos 
Iris quae ne id facereuquonia ,ppcdie cu Venetis forent foedera pcufluri: 
fuadebat:ea coaCtus necefiitate ne QC ipfe dc Mediolanefes una perirent: 
focietate init cu uenetis ea coditioe:ut feruato foedere qd‘ Philippus ma 
ria focer Ferrarise paucis diebus prius q uita excedcrencu illis pcufTcrat: 
&hi auxilio foret: t eqtibus quattuor millibus:& peditibus duobus mil 
libus 8C aureis numis ternifdenis millibus in menfes fingulos: donec oi 
Mediolanefiu ditioeq Philippi foceri fuerat :potiref • His humano atqj 
diuino iure fanChffime cofhtutis atqj firmatis :cd Fra/phortia munici' 
pia tcaftella oia quae ex bergomefi agro atep brixiano nuper abftulerat; 
reftituiflet Venetis:& Chrema praeterea ex illo ferrariefi cu duce Philip' 
P° foedere traditurus prope die foret:atq? Veneti cotra annum iam ite' 
grum quae couenerant q abfolutiffime obferuaffent: eo ia res erat addu 
Cta:ut Mediolanefes diutius tati belli mole tolerareno poffentipraeferri 
qd' inteftinis feditionibus flud:uarent:& boni oes nobiliffimiq? ciues ea 
popularem tyrannida iuxta atqp ifoeliciffimum aufpicid q erumnofiffi 
me ferret. Tum Veneti coepere confilium eius foluendae focietatis au' 
xiliicp ferendi Mediolanenfibus contra Francifcum fphortiam:ubi mi 
nus ipfe quaprimum QC a bello defifteret:& quicquid intra Padum T ici 
num atq? Addua Mediolanenfibus bello abftuliffetuis reftituerct.Quae 
ratio fenatus Veneri grauitatem a propofito mouerit:non fatis copertu 
eft.AIii dicunt eos noluiife diutius tantam fine ullo emolumento impe 
fam ferre:alii quod uitio fibi dari:& a Frederico rege Romanorum & a 
Fracoijd rege Carolo:& ab Alphofo rege grauiter ducerent: liber 
tatem uni oium ample&i maxime tueriqp deberetiii urbe quae libera ec 
uellet:ad feruiedu cogeret.Sunt pterea: qui afferat illos fibi ut uiros pm 
detiffimos metuiffe:ne Francifcus fphortia ubi uoto potitus eflet tatis 
auCtus elatufqi uiribus uiCtricia in fe arma conuerteret» Qui decretum 
hoc ediCtumq? Francifco fphortia nunciarent:IeCH iam fuerat duo Pa/ 
fchalis Malipperius QC Vrfatus iufiinianus; hiq; iam in itinere effe fere-4 
Gallia cif 
alpina 
Philipus 
Maria 
Ferraria 
Ghrema 
Philipus 
dux 
Padus 
Ticinus 
Addua 
Frederi/ 
cus rex 
Carolus 
rex 
Alphon / 
fus rex 
Pafchalis 
Malipic / 
rus 
Vrfatus 
luffinia/ 
nus hantur.cam Carolus Gonsaga uir ftrenuus ac fortis duce hortatur hu 
lufmodi fere uerbis.Quae Veneti decreuerint :tenes:quid igitur eunda 
mur.Sine ipfe Bartholomaeum huc collionc ac reliquas ucnetorum au 
xiliaris copias qua: hic prope apud nos funndeimprouifo adoriar* Faci' 
Je enim opprima: uertamcp I prardaJdem tu ipfe facito de caetens Vcne 
uiribusiquae Chremam obfident*Et hoc pado eade hora tum Me 
diolanenfium peruicaciamrtum Venetorum infidias una meeris* Ad q 
nobilliflimus imperator ita refpondit*DoIeo equidem Carole & uache 
menter profedorqcfme focietate quos &C amam femper:& fe 
ci plurinuuta priuarum iri ftelligam:ut quos ob maxima utrfcp data ac 
ceptaq? beneficia amiciflimos femp oportuinhoftesfim habiturus*Oe/ 
terum utrunq? res habeat:ma!o illos iniuriarum q me & efTe & haberi 
audorcs*Deus eft eundis hominum uiribus IbgiffimefuperionHuius 
ego fretus auxilio metuo neminem*Quarenihil prorfusqd'me dede/ 
ceatrfumfadurus.Qua^cu dixifTet.-curauirillicorutlegatis Venetorum 
Chrema traderefJd enim p ipfum Carolu cuius magnae militum ma/ 
nus praefidio erat Chremae uel chremenfibus inuiris efficit ♦ Na q antea 
fuerat per Philippum foceijd ferrariefi foedere coftitutum:& ipfe poftea 
cofirmarat-.uoluir ratum efletmequid abfefadu uideretur imufte*Neqj 
minore feanimi uel magnitudine uel claemetia geftit: pofteaq 
diolanenfium eftpotitus*Naubipoft acceptam Fracifcifphortiae bene/ 
ffeio chremam Veneti decrero funt ufiiatq? is fuo dutaxar marte & fere 
dibili fapientiafuis coeptis deeffet nunq; tandem poft annu a Mediola' 
nenfi republica proftratis atq; comprcflis quorunda ciuium 
nefariis conatibus ultro eft ad urbis & totius regni gubernacula una cu 
uxore ipfa muliere &C fanda 8C pia Blanca Maria fummis etia cum prae 
cibus accerfitus.-q fefe modefte gefTerit:auditore:quaefo*Vt 
uniuerfa urbs in fex partis diftributa eft ;quas portas appellant.-oratores 
duodecim ledi funt bini pro fingulis portis* Tertius decimus ledus eft 
publico decreto Fracifcus philelphusrfiueidlinguaedicendicp beneficio 
fadum fuenrifiue q» hunc exiftimarinr imperatori efte pgratum: ut q 
non meruerit f fuma impunitate duas ad populum acerrimas 
habere oratibes in tererrimos illos immanifep tyrannos: qui diuina ofa 
humanaq? iura uexarenr cofunderent:& id quidem in facratiffimo 
hoc templo in maxima omni magiftratuum ordinuq? frequentia. Hic 
igif cum nofe mediolanenfis reipublicae folus ex ofbus oratoribus: que 
admodu a publicis magiftratibus mediolani conftitutu: fuerat oratione 
ad Francifcum fphortiaiqui adhuc fe moguntiae continebat: habuiftet 
q magis potuiffer ad perfuadendum accbmodataiut pro fmortaliu fua/ 
mm uirtutum meritis pro tot ramcp multam rerum geftarum gloria 
C uellet uniuerCs ciuibus rem facere grata 8C perfacundam: triumphali 
Carolus 
gozaga 
Barrolo/ 
mscus co 
lio 
Chrema 
Blanca 
Maria 
FraciTcus 
Philel/ 
phus curru urbe ingrederetur more maiorumtad ha?c ille ut erat unus omni 
ingenio & miti 6C uerecundo 8C grauiilocutus de ie pauca Qc mira cum 
modeflia abfit:inqt:ut ego i patriam mea ta libcraliter ueluti reuocatus 
tniiphans ingrediar* Quo ii me cupitis pro benignitate uellra maxime 
honoratu opera dateiut oia pacata iter uos ee offenda* Cedet ciuiies oes 
difcordiseiextiguant oia odiosi icedianniurise oes mea gfa condonent: 
qcTur er ipi & prmati faciatis bc publice:ego primus qcqd e aduerfus me 
meofqsppetratu aut iniufle aut peruicacitenno ignoico iolurfed oes ro 
go:atq? oro:ut 1 epiterna id obliuione ex aio deleatis* in pofleru 
ita mutuis certeris officiismt &C uici 6i uicere £eque ii t duiceura diuinus 
illeprinceps locutus e*£t q locutus efbre ipla pftitir*Quo fadlu efhut & 
ois ciuiies dilcordias e medio fuftulerit:& ulcilcedi flamas ois cxtixcrit 
&L inimicos ois reddiderit libi amiciilimos adeo ut cius obitu non fecus 
deluerint ac paretis* Sed qua poftrcmo animi aequabilitate iegeflit cu 
Venetis:q anno tertio poli acceptulocen Philippi imperia pacatis tran 
rebus oibus ubi colpiraflent cum Alphofo rege : maiore hunc 
belli apparatu adorti uni Fraciico iphortiaeno reddiderunt 
aut hoftes aut inimicos alios aptos ocultos alios; Florentini loliiuflicrie 
partes tutati funr.q auctore Cofmo medice infradto aio uiroarq? lapiet 
ti nulla impenfae molle nullil bellica fortuna periculu recuiarunt: quo 
illi optimo iufliflimoq? pricipi bene p.pectu eenCum lemp deus opti> 
mus maximus tu eo potiffimu tpe Luce clarius ofledit fibi no ee negle/ 
dtui uiros bonos 8C inocetis:Veneti*n*qnulloiurealienu appetebat ipe' 
riu:fuum poene amilere:Na praeter has duas urbis Bergomuac Brixia 
&oppidu unum Chrema oia quae in Gallia cilalpinapoffederant iadiu 
intra paucos meles l ub unius Fracifci iphortiae dicione ultro atq? alacri/ 
ter deuenerut Jdcq; 5C bnxiani 8i bergomeies chremcfefq? fecifiennnifi 
Bartholomaeus collioufus ca qua femper fide colueuirdn medio uince 
di cur fu ad Venetos dcfecifTeuQua ipfa tn re bonitas etia noftripricipis 
praetereunda hoc loco certe no cJDidicerat Bartholomaeum corruptu 
pecunia magnitudine fuga parare ad Venetos: amici & familiares oes 
hortabant imperatore:ut illu caperetine tanta de hofle uidtoria iam 
re parta per unius hois perfidiam impediremr. Idcp fefacile effedturum 
Alexader fphortia frater uir ingenio proptus 8C itrepidus QC indultrius 
co flater recipicbatiTum Fracifcus Nolite me inquit mei obliuifci: ut ei 
malefacia:quem affecerim maximis beneficiis: Na SC fenae gallicae cum 
effet pro philippo focero:& ego mepid temporis continerem haefnau/ 
diens ed premi no mediocri inopia otlomillibus nummu aureum eius 
inopiae cofului.quos reddidit mihi nuncj:&mortuo Philippofoceroiab 
quo quia clam fentiret cu uenetistfuerat Moguntiae coiettus in teterri' 
mum illu carccrc:quem nominat furnuimeaefl opera miferia illa omni 
Philippa 
diix 
Alphoiv 
fus rex 
Floretini 
Cofmus 
medices 
Bergo/ 
mum 
Brixia 
Chrema 
barrholo 
maeus 
coli io 
Alexader 
Sphorria 
Sena gal/ 
lica 
Philippa 
dux 
Hselis 
Mogun 
tia liberatus reftitutis ctia omnibus eius & bois & pecunfis:quae i ticmcnfi 
arce qua ego iam poflideba:ab ipfius ufqj captiuitateferuabatur* Meaqj 
dein quoq* factu efl opera atcp 1 polione; ut a republica mediolanefium 
coduceref ftipedio 6>C amplo Qc honorifico: A qbus cum no multo pofl 
tranffugiflet ad Venetos cotepta 01 fidei iandlitate qua mediolanefibus 
fpoforicp dedifletmo defhti rame ad poflremu ut uidetis eunde huc fu/ 
gietcm a Venetisiab qbus ad fupplicui quaerebafanerme nudiiq? excipe 
re:& emolumetis maximis ac hononbusqriequidVIalo igi£ i tatis bene'' 
ficiis meis rurfus falli a collioneq rationibus ullis adducunt falli ab illo 
credam:praefertim quod ea efluis diuinae iufliciaeut nullum fit neq? 
malu ipunitum neq; bonu irremuneratu+Haec Fracifcus fphortia & b<y 
nigne 6C grauiten Caeferum quo Bartholomrei auidirati occurrcretrei 
belli fumamconceftit aduerfus Bergomum:q>eius rei maxime ille uE 
debatur cupere*Sed necp hoc item pacto mederi potuit ingenio auarifli 
mo ac neq quo minus cotempta omni hominu fama denicp reuerentia 
pofl acceptu grande auri pondus homo unus omniu ingratiffimus traf 
fugeritad Venetos+Qui fibi rame rebufcp fuis nihilo eius acceflide mE 
nus metueres depaccp Paulu Barbu legatum fuu uipe patricium 8C illu 
(Irem cotinuo egerutiqua iptem princeps moderatiffimus no folii non 
reculauit;ied ultro etia caffella oia muicipia omnia oppida omnia: qure 
iure belli fibi uendicarat:Veneris dono ceflitiquo nihildeefTet omnino 
ad perpetuae pacis llabiliraentu ac robur imitatus fane quodfcriptum 
cfhpace mea relinquo uobistpacem mea do uobis:Cum enim deledtare 
tur oem per fe pacari Iraliainihil per fefe dcefle uoluir ad tollenda omne 
belli non materiam modo led etiam fufpitionem ♦ Altius certe animus 
eius ilifpiciebat:qui mortalia deipicerer omnia fmortalis illius ume glo 
riam beati tudinecp cotemplans:adquam fola iuflicia nos perducit* Ec' 
ce rex tuus uenit tibi iullus &C teluatoninquitzachariasJtacp uenit rede 
ptor humani generis rex lhefus:ut lufliftimum prfcipem corpo 
reo carcereahquado liberatu profua iuflicia faluum facereuNam ut re' 
dte ac uero apud homerum ait Eumaeusmon amat iniuflos homines q 
inique piumque Ornat honore deusrHaud tene mortuus efl Fracifcus 
Sphortia: qui per tam multa tamque praeclara mfliciae opera fe in om' 
ne uitam rutatus e:fed dormit:ut de puella inquit Chnflus :Rcuiuifcet 
enim ac refurget in gloria non hac fragili dC inanriquam nanae hominu 
circuferunt auraerfed in illa potiustqua nulla circufcriptura e retas nulla 
deletura antiquitas nullus exadturus interitns*Nucomnibus humanae 
peregrinatiois periculis liber etlJamnufqua de uris oberrarepotefl an 
fraclibus*Quiefcit iam tande apud creatorem fuum omni cura follicitu 
dineq? folutusrNunc tranquillus nunc beatus cfhNa quid per miortale 
deum tantopere doleamus i Lugeantur fontes lugeatur flagitiofiiquoi^ 
Bergo ' . 
mum 
Paulus 
barbus 
Euangeli 
cum prae 
ceptum 
rachariaf 
Ihefus 
Hderus 
Eumaeuf 
Chnflus 
Secunda 
caute animi fempiternis fuppliciis crucianfiNam quodeft cuiq apud iferos 
fuppliciu metueiiduiqui fupplicio dignu nihil in uita gefleriEQuin po 
tius nuncpoftea q eualitex huius uitae laboribus :quae ftimulis & mole' 
ftus di corporis dc animi nuqua uacar.fmitur Fracifcus fphortia ucra in 
uoluptate& gaudio lempirerno;quado quidc coram illu dC 
uidet:& contcplaf :qui iblus fons di origo eft totius fodicitatis 
atqp beatitudinis.Praterca nec ullus acerbiore dolor i morterquaealiud 
nihil eft q uita? priuatio i corpore atqi abi entia:ut docet An ftoteles di id 
quide ex corruptione proportiois corporea?.Na quandiu elemetoijd fp/ 
portio humanu continet corpustuita animis illud afficit:ac mouct.Ea fi 
corrupatunanimus ipfe icorruptus difecdita corporemiorfq? cotinuo 
confequitur fenfu omni penitus fublato» Quid igit homimira 
gregesmortemadeoducuntinmalis^qua?:utmonebat Arcefilaus illu 
ftris uir academicusiut abfens:&: expedtara egritudinis plurimu folet af 
ferre dementibusrita praefens nemini eft molcfta:qppe quae a perpetuo 
foporequodam differat nihil.Dolcreaut ex incomodo ,pprio hois eft;q 
no tam amet q leipfurmquiqj a foeneratore differat nihiUQui eni 
ex amiffioe comodi quod fperabat:dolet morte alterius gauderet is ccr 
te:fi ex eius uita incomoduimetuiffct: qq fapientifTimus ille princeps a 
nobis abiit ita beneiatq; moderate copofitis rebus fuistuniueribcp impe 
rioait fiqd nobis doledu eftullud fit fane:quod fi unius illius obitu inu' 
merabiliu comitatu uirtutu orbati fumus.Sed eo prlcipes proba tiffimi 
ueftra futura illuftrior eftlausifi annireminiiut nulla uideammi illi bo/ 
nitate diftimiIcs»Ad haereditatem fuccedere fortunae e bcneficiu:fed ea 
gloria ppagare ucftrae uirtutis ppriu eft munus: quafi non 
pluris faciundus fitAlcxader Macedorquod ad ultimas ufq? terrae moe 
tas imperiu propagaritrq quod Philippi patris regnu accepit. Nos aut q 
fub ueftra dicioe uita acfturi fumus:eo feremus moderatius illius abfen 
ria? defideriu:quonia ante oculos ponetes qua? a uobis retfte: di cum lau 
de gcfta fuerintiparreoptimu in Ii beris uobis optimis uiuere exiftima/ 
bimus:& ita nihil ex eius morte nobis ec incomodatu.Nec.n.mors i ma 
lis habeda eft:q coftiruta oibus e naturarnec uita rollittfcd comutat cor 
ruptibile hac:atcpa?runofam \ fimplice illa:& fecura:& fempiterna. Prae 
rerea quod pprhagorei monctrno abfurdu fortafle fuerit audire* 
Quos diuina homini dederit fortuna labores: 
Qua? tibi fors fuerincapito neq? ferto molefte. 
Cui etiam ipfi fententiae aftipulatur prudenter Anaxagora? difcipulus 
Euripides ille tragicustcum ait: 
Cafus finiftros qui bene tulerinmihi 
Vir optimus uidetunac fapiens quidem» 
Quanqfi rede rem ipfam in terp retemur ;nc<j? illigrauiusmequenobis 
Tertia ca 
Quarta 
caufa 
Ariftote' 
les 
Arcefila/ 
us 
Quita ca 
Alexader 
rex 
Philippo 
rex 
Sexta ca 
Ppthago 
rei 
Anaxago 
ras 
Euripi/ 
des inopinatum quicq accidit* Nam quamdiu erat peregrinandum f huius 
uirae huma nae ego fumaput re in terra dicebat Dauid 
&C peregrius: ficuti omnes patres meuSiue enim mors alriffimo fit fom 
no perlimilis: fiue longae: atque diuturnae peregrinationi:utaitPla/ 
to: ea certe non bona efte non poteftxum 3C animi angoribus: & labo' 
nbus corporis nos loluit oio* Ad haec an ignoramus quo diuturnior eft 
hois uitaieo effe calamitati magis obnoxia;' Stultus pfeclo: & ames ille 
mihi uideri debef.q cois hoium cafus:& humanae uirae fragilitate nbex 
timefcit«Si Cyrus clariftimus ille rexpfard poft uictorias po' 
tirusetiababylonecbtinuoelTetextuftusdudibrio Tomiridinb fuifler* 
Ide cd de aliis pmultis QC dici:& cognofci pot:tu maxime de Gn* pbpeo 
magno:de*G.iulio caeiare:de Marco Tullio ciceroe pfpicud eft q fi iunio 
res obiftentiimmicoijdoculos cladibusfuis no fatiafTent*Quid tantd no 
bis afferre queat maio r annose numerusrquandoquide fi Mathufale illi 
us aequaremus aetate:q ano quartodecimo poft diluuid morti cbceftit: 
cu anos noue & fexagita fupra nbgentos uixifletrnihil tame ex tata uitae 
logirudie nobis aliud fupeflct.q maior farcina peccatoije*Xerxes ille Ifo' 
les:& fupbus:qcd gnqes decies ceteis homind millibus hellefponto;bof 
phorocp coftraris;& Atho uelificato traiecit i graeciaxu exaltior loco fu 
umoem cbipicarec exercita illachrymafle tradif quonia diceret poft ce 
tu anos fe ex tata multitudie nemine* Qua? eimulla teporis logi 
tudo cd aeternitate ratioe re malimus q ullo nfo uel commo 
do expedere:uellibidie:fatisfibiFr*fphortiafatisgloriae:fatis naturae ui 
xerat; q tatis QC ta multis rebus fuma geftis cu laudexegno pulcherrimo 
no cbparato fold:fed etia ftabilito anos uixerir quattuor 8c fexagita: me 
fis fepte:diebus qttuordeci:reli(fto ta fodici filiole coetu una cd uxoffpe 
<ftatiftima:prudetiftima:optia i tata Italiae pace qua ipe peperat folus i ta 
ta illuftrid regd acprincipu focietate:8C amici' 
tiaiquos fuisfibi maximis deuixeratbeneficiis*Quidautmirari quenq 
oportet:fi naturae ad coftituta die:qua pterif nb licebat:debitd foluerit: 
q natura mortalis erat*Mortuus eft inq tepeftiue Fracifcus fphortia nb 
minus qua fortunare: id qd* ex eius natalis Horofcbpo dignofei etia 1 i/ 
cet*Quns ob res(uttadeaIiquadoporemus)q meafitfentetia: cognofci 
teroblecro moderatiftimipricipes* Satis ut opinionmb oftedimus: q in 
hac uita mortalid optari cuiqfoelicitas poteftxa ita uni Francifco fphor' 
tiae cbrigifteiut fieri maior nulla qtet acceftio*Na QC aimi bonis:& corpo 
ris unus oium polluit maxie* Fortuna habuit femp fpledidiflimis uirtu 
tibus fuis adeo l rebus oibus obfcquete:utea rp arbitrio uti uideref*AIi/ 
ud nihil erat optaret pter eabeatitudine:q nulli fortunaemul' 
li corruptibi fubiedta e*Hac illu poft morte adeptu efte cui fit abigeddy 
Nb,ntfolu eas uirtutes cbfectacusefcmp dd uixit:qbus i(:fed multo etia 
Dauit 
Cyrus 
rex 
Babylon 
Tomiris 
Gn*pbpe 
ius ma/ 
gnus 
GJulius 
caefar 
M* Tulli' 
us cicero 
Marhufa 
lem 
Xerxes 
Hellefpb 
tus 
Bofpho' 
rus 
Athos 
Graecia 
Italia 
Horofco 
pus 
Cbclufio 
generalis 
p enume 
ratione 
&aplifica 
tionem ftudioflus qbus puenif ad detuNam rdfgioc:fandh'monia:pietatc nihil 
apud fe unq annqus efle uoluiuNo renebar foluded etia pdicabar diuina 
clTc iufticia qua & iufti f altera uita $ his laboribus pmia reciperet: quos 
hic inique ppeffi effent:& iniufti p> [piis operibus plecftere£: Nullus unq 
dies illuxit ne belli qdem di iter Mias hoftiurmqn genibus nudis humi 
nixus no deuotas:ac fupplicis minus qua plyxas oratioes haberet ad de 
rnmNunq praeteriit dies: quo minus religiofis officiis :atcp facriiiciis iter 
cfletJdop ab ineutc ufq;stare:Nunq*n*autineptis Iudicns:aut tribudiis 
&C faltatioibus delectatus eft :fed ad ,pbitate Tuas ois adtioncs:ad deuq? re 
fcrebat.Eius fide fandhus nihil erat Nemini unquaopus negauitmiieri 
cordis:ne inimicis qde*Viros rem pitos non minus uenerabac 
pic:qua audiebat libeter*Er ne fim Ibgionqua parcrcouocarat Pius fecu 
dus potifex maxius anis fupioribus icouetu illii matuanu principes ois: 
regefq? chnfhaos ad cofultadu de coftitueda expeditioe aduerfus iperu: 
[mani tatemcp capta iam:&: direpta iferiore Panonia Italis ue 
luti portis imincreftOereri chriftias reipublies potetatus:& hi qde pau 
c i miferut oratores ;q aliud nullu prster uerba fania adiumetu afferrent 
ad opus ta piu:ta ncceflariu:ta falurare* Ati olus Fracifcus Iphortia non 
oratores mifinfed ipfemet ueit cu uniuerfa aula:& illuftri fua illa nobili 
tate:qus uniuerfam romana curiam illuftraret.Is inqua Fracifcus fua il/ 
la grauiilima:& malefiatis plena oratiocprsfensrcoraque pollicitus eft 
no lolum expofitum ire facultates omnis:atq? uires ilias ad .ppulfanda: 
& profliganda uim omnemxoatufcp etia fefecu excr/ 
citu pro ipius fummi pontificis uoliiratemecp ullu no modo iperatoris: 
fcd nc militis qdem aut laborc;aut uifs pcnculu omifiuru fp libertate: 
atq;ampIificatioe:& fpledorefideichnftians.Erdubitabit quifq dehu 
ius pietiftimi pricipis cslefh beatitudieapud chnftu:q chrifti opera per 
uniuerfam uita reprefentarit fNec*n*cu mors offenditmcauturq lexta fe 
rianois marriisxuius poflridieeuolauit i cseluxoiedhs deuotisxraqiul' 
lifq? oculis in faluatoris imaginerqua tabula depifla e regioe ledti cotine 
bat:aitmitiuoce:acrupplici:uifnedomfe itaoioffiat ergouolutas tua* 
Quare pofitis lamctis oibus:& querelis no tam nobis doledu eft: quod 
tale principe amiferimusrq Istandtuquod tale habuerimusxuiiis min> 
fleas: imortalifq; uirtutes fi femp aio uolutabimus:eafq?apud oes quot 
tidic crebris fermonibus ufurpabimus: [credibili pfeclo mihi credite: 
uoluptate deflebimur* Na qd tatu doloris mors cuiq poteft afferreu qua 
ipfa no folu nulla eft iufta lugendi caufa:ut modo pbauimusdcd etia cu 
alia plsraqp bona infunt:tum illud in primis: quod 6C uitia fepelmut in 
quit Ambrofius:& uirtutes fufcitatfltaqj redliflime feriptu eft*Mona/ 
tur anima mea in animis iuftorum.Si anftippus ille cyrcnaicus: quo hu 
manse uitse cofuleret:qcqd auri.qcqa habuit:dicif abiecifte; 
Pius pot* 
maxi 
mus 
T iirci 
Panonia 
Italia 
Chriftus 
opennax* 
flus 
Ariftip' 
pus tios Ut I caelo fempiterni futuri fimus:u ita hac iftabile:& icerta tatoperc 
tuebimur; Si Memcoeus thebausdi rexathearu codrus:fiphileni.Ti cur/ 
tiusdi tres illi dedi parcr;tilius:ac neposili alii nonnulli uiri magni.de da 
rifani dudu gloria huiulinodilpote morti le dedidemt:nos ut gloriam 
adifpicamurimorte hanc adeo doleamusrq ud naturae curlu ob 
uencrit:ucl dono oipotetis cotigeritfSed ne fi logior fue 
ro: maiore uobis pfes colcriprnaulicicp ducales ;ac reliqui nobiliUimi cv 
ues:quo ad uos rade folos nfa fe cbuerrat oro: acerbiore ex recordatioe 
illius nfi amifli pricipis dolore icutiaicu omne uulnus eo magis exulce/ 
raf:atqj recrudeicit.quo attredat magis.Hoc ego loco fine dicedi facia: 
fi unu illud uos prius comouero:,ppterea eflc oes reliqas aegritudinis ex 
almis nfis radicitus extirpadas:q>nd mo no e mortuus Fracifcus fphor 
tia:fed uiuit adhuc:uigetq?;acfapit:& Idies magis:magifqj adolcfcit cu i 
reliqs luis liberis:& iua pftaci idole:& fpe pf nae ,p bitaris ifigniba:tu potif 
fimu i excelletiffimo duce nfo Galcacio Ma*cuius ratus igeii fpiedor ran 
ta magnitudo ar.tata orois maieftas:tata i deu ueneratioitataiufticia: ta' 
ta beignitas:tatu hdelfatis ftudiu:utcerro Ipaf ia liceat: huc pfna gloria 
oem no eqturu mdded etia no fecus fupaturuiquaac Achille canif pelle 
us fuparus*Na de huius matre Blanca Maria regina nfa qd attinet plura 
mcminiflexuius Inocetiflima uita: iandiffimicp mores apud ipfos etia 
hofti s funt uenerabiles v Quoties i hos coiecerimus nfos oculos:ac men 
te cu nfe fideiifynceraec# pietatis fungemur ofticioitu diui Fradfci fphor 
tiae humaitatdbeneficctiaiabfolutifTimafcp uirtutes iucudifTima cu aimi 
uoluptate i memoria reuocabimus*Na qd* i me elf :unu illud uobis poP 
liceor:pmitro:fpodeo:quatu p flare Igenii potero uiribus :quatu lingua 
refbnare:quatu arudine latfe.-graeceq? feribedo cofequi aut oratoria: aut 
poetica facultatedp unus apud me Fr*Sphortia memorabi£;audic£;Icge 
tur:ur no mortuu mfus:qua uiuu ab uno Fracifcophilelpho dC amatu ii 
lu: & obferuatu:& celebratu plente oes:ueruncp cognofcat* Finis* 
Quce qdc oratio habita e ab eode Fracifco Philelpho eqte aurato: laurea 
tocp poera f ecclefia cathedrali Mediolaiidie luae*vii*Idus Martias:anno a 
natali xpiano Millefimo quadrigentefimo fexagefimo feptimo. 
FR ANCISO PHILELphi Oratio habita i funere diuae uiraginis Blan 
cae Mariae Mediolaneftum ducis* 
VNQuam Futurum exiflimara:Patres cofcripti: ut no' 
Uro huic inuidiiIimo;atq3 optimo prfeipi Galeatio Ma 
n riae fphortiae cofolator accedere i ludu ta Iopinato:tanq 
matris:ac uiragi/ 
nis icly tae Blacae Mariae: q gde una ex uniuerfo mulieru 
omniu genef nihil aetas noftra pulchrius tulit: nihil illu 
(Iriustnihil praeftatius;nihil melius :mhil uenerabiliusmihil deniq? ex oi 
Mcnicoe' 
u; 
Codrus 
Philcni 
Curtius 
Decii 
tres 
Gil eacP 
us Maria 
dux 
Achilles 1 
Pelleus 
Blanca 
Maria 
Fr* fphor 
ria dux 
FaciTcas 
phild 
phus 
Galeaci/- 
us Maria parte perfedh‘us»Nam & fi noram illam effe natura mortale :tame cum 
mecum ipfe tacitus cogitarem: quata foret uitae co tinetiatquata frugali 
tate:quara f rebus omnibus moderatioe:6C ordine:minime pfcdfo dubi 
tare potera homo feptuagenarius iam &amplius;me nunqeius funeri 
frerfuturiuquae nondu abfoluiflet aetatis anum quartum QC quadragefi' 
mu»Sed fanis efl: ,prfus:atq3 irrideda noftra omnis humana prudetiaiut 
uelimus nobis certi quicq; [cernue polliceri:qui qua hominis parte mor 
tales fumus:omnim utabilitati:ffirmitari:corruprioi 
no polium no mifereri & humanae coditionis:& ipfius mei q in id mife 
riarum friderimiut eius fim funus deploraturus:! cuius uita certiffimu 
mihi:liberifcp meis praefidiu collocara,Venione ipfe te laudaturus mor' 
tua Blaca Maria:quae ob [numerabilis uirtutes digna fue 
ras ut no morte folu:fed mortis omni uacares quo ma/ 
gis at<j magis tua ,pbirate:& moru integritatem:pudicitiam:fnocentia: 
fidcm:pictatem:fan<fbmonia(£ cofydero eo me maior ex obitu tuo mae 
ror adeo inuaditait quid de te primum locuturus fimmefeiam» Fulgor 
enim patriaeiparentucp clantudoiac caerera oia:quaefub fortuna impe' 
rio pofita cefentuntametfi magna f te luerat: &C excelfa: haec tamen alia 
funt:ut ppna nequeat cuiufqua bona appellari»at excellentia animi rui: 
maieftafcp uirtutis me de te mecu diligetius cogitarem ita reddit arroni 
tumuit ab hac omni cofoladi oratione deterreat» Oh quata: & q grauis 
ad nos calamitas uirago heroica ex tua deceffioe peruenir»Heu q noftri 
nos cogitatus de tua diuturnitate fefellerunut cuius uitam quanlongif 
fimam foreputaremus:ea in florefeentis adhuc ceratis decore deciderit* 
Sed quo feror fanaticus me ftollerabilis praecipitem 
rapit maeror;Quo padto fim alios confolaturus in tanta ludius acerbi 
tatemifi mihi tatifper antea moderer a doloris acul!eis:donec de tuis di/ 
uinis laudibus uerba faciens ex illarum breui commemoratione digna 
confolatio oriatur»Sed quod tadem initium dens facere aggredior;No 
ne id unum efl praeftantiae tuae certi (fimum argumentum:quod natura 
omnipotens:quod deus ipfe optimus maximus de te una mulieru pia' 
ne omniurmquae aut funt:autfueruntunq:aur i omnem pofteritatem 
futurae funt:inocentiflima:8C optima admirabilia quaedarmac dilucida 
figna tulit:quae nulla hominum queat deprauare malignitas i Cum pri 
mumenim coepifti aegrotaremouum a (Irum exoritunquod antea nuc| 
huiufmodi nec uifummec auditum magnum nefeio quid:atqj obltupc 
dum portendere uidebatur(Nam ut mea fert opinio* 
No eft ille ferus:qui uexat regna Cometes: 
Et folet humanis rebus adefle minax: 
Sed quod olympiaco deus audior mifit ab axe* 
Sydere quo tanto regna fuperna colas* 
Blanca 
Maria 
Comeres Voluit enim deus:ut quo illuftriu uirtutu omniu dudlu ueluti fplendi' 
diffinio quoda fydere tuse futurae poft mortem bcatitudini in terra prae 
luxeris eodem ndc illuftrens icado*Quo fadtum mirabiliter uidemus: 
□t una cum tuo obitu aftrumipfum ex hominum oculis occides conti 
nuo euanuerinNulla eft fane tanta uel leuitas uel celeritas:quae cum ani 
mi aut lenitate aut celeritate coferri queat*Tu Blaca Maria tu inqua mu 
lier iapietiffima cudtis abfterfa humais fordibus & omni terreftri coeno 
purgata penitus foluta uinculis libera omnino at® tui com 
pos leuifimo quoda uolatu in cadum illicet es euecfa aeterno 
gaudio fteragelos potitura* No enim cu illis fentio patres ampliffimi.q 
nem ini parere putat neg? bono cxlefte gloriannneque malo ifernale fup 
plicmm adplcitudine ufep temporis ac futuru illud uniuerfale iudiciu* 
Sed afcedir cotinuo i caelum tum e corpore eft egrefla diua regina haec 
noftraiubiiam fruitur Tuorum mercedemeritorum iconfpedfu creato 
risfui* Id uero quaqua ira de re mihi & tenedu uidetur&affirmadum 
uirago fandiflimartame cum rata nos obruam ex hacuita migratione 
laericia & tanq beatitudine priuatos itueor no poffiim equide non fateri 
aliquid efle cocededu imbecillitati naturae*Nam ut nimia aegritudo ani 
mi eft mollium ftultarumq3 foeminariinta moderatus quidaatq* feda 
tus animi morus iludtu repraffiedi no debet*'Quo enim pafto p deu im 
mortale nos ipfos cotieamus generofa excelennflimaq? uirago: quo mi 
nus animo comoueamur: cute cora iacetem extuftamcp afpicimus* Vbi 
eft tua illa ueufta facies niue omni candidior* Vbi rofaee nitidaeq? genae: 
quibus gratiam:quas fabula tunmirabilis decor quida referebatur i'Vbi 
oculoru fpledor folaribus micatior radiis^Vbi ubi tuus ille grauiffimus 
fermo mira fuauitatecoditusfHeu heu me mifem atep infdicem*Quis 
ufep adeo fit animo faxeo ac fer reo ;q haec tata & tam eximia naturae bo' 
na ifinitis quibufda iauditis illuftrata uirtutibus no reqrat 
no queratur/no ingemifcarr no collacrymerurc' Oeteru omni i re mo 
dus feruadus eft patres cofcripti:& ira humana ifirmitaris cocededutut 
nequid minus fecudu illius Chilonis lacedaemomi fapietiffimu didhim* 
Itacp omiffis omnibus & querelis 8C lachrymis noftra fe omnis ad te co' 
uerratur oratio Galeaci Maria priceps modera tiffime*Scio tibi nc<p ad'' 
monitore opus efle ad acriter redleqj de unaquaqj re iudicadu: q fis inge 
nio diuino potius q adhortatore ad fingulas uitaea<ftioes 
pro dignitateatep officio obeudas:cuius prudentia tanta eft ut uix habe 
as parennfupiorem certe neminem*Quo Iit;ut paucis mihi tecum fapie 
tiffimo & igenti aio uiro agendum itelligam* Aegre tulifle te & pmole' 
fte maternum obitum & fi dubitat nemo:ramen ea eft pfpicua coniedhi 
raiquod ubi certior fadfus es prudentiu litteris matrem extre 
mo iam fpiritu laboraredpe tam trifti perculfusinucio confeftim relidi o 
Ambro' 
fii opio i 
libro de 
bono 
mortis 
Gratiae 
Chilo Ia' 
cedsemo 
mus Sabbaa' 
dienfes 
ftrmiltimo cxcrcfttnquc aduerfus-adorietis Sabbaudic 
Cum copias ad idubitata ac certa no pugnam fed uidoriam iftruxerass 
matrem uiTurus allocuturufqj deuolafti. Neq iterea temporis ufquam 
a gemitu ac lachrymis es tibi inter eqtadu moderatus. Abiatem ad meri 
diem cum uenifTestnecmulto poft Mediolanu:quotiens teitra cubicum 
Ium recepiflesdamcrationibus & flantibus nunquam abftinuifti.Ad Me 
‘ linianum ubi puenifles ad matre iam morti ppinquaitu hoc loco facile 
pftedifti ut par erat:& magnitudine iuidi almi tui:& prxeipua quanda 
lingularem <33 fapientia.Nam quaquam eam intuens tata es cofectus ani 
mi acerbitate:ut uixa te manum continucrisitamen qnod unum difficil 
limu efhuicifti teiplumiqui gemitu omni copreflis i huc mo 
dum locutus fine ulla muratioe uultus perhiberis.Mater dulciflima cur 
adeo te profternis atq; affligis.Vbi eft fortitudo animi tui; Vbi confian / 
tiacYbi magnitudovDe te mihi medici fpem dant optima.Teq> prope' 
die omni aduerfse ualetudinis periculo liberam fore certo pollicet.Noli 
obfecro mater indulgcntiflima a teipfa defcifcerc.Collige animum tutu 
Noli te ultro deferere. Num fortallis ignoras meam uitam a tua pende 
re uita me ialtem que ex omnibus tuis liberis maxime diligis: 
dilexilbq? fempenrediad re fpemq uiuendi reuoca.Quibus mater iter 
frequentis anhaditus auditis 8C fpintu-.quem iam poene amiferat: udu' 
ti reuocato oculos i te unu coiicicns.Vero iquit.Galeaci fili miiiucudiflii 
me locutus es.Nulluex omnibus meis liberis neq? magis dilexi unqua: 
neq* pluris feci qua te.Sed ego ut potes animaduerterennaturse fatiffeci* 
Deus nofter me p fua mifericordia ad fe reuocat.Huic paredd eft.Com 
medo tibi anima mca:delde fratres hos tuos omnis Elyfabetaq? forore: 
te patrem efle oportet.Hyppoly rse uero filiae mihi dulciffimae ut 
qbufcucy i rebus opus fueritinuqua fis dfuturus:ita abs te pero;ut aliud 
ex animo nihil magis.Commedo tibi Meckolanefcs meos cacterofep pa 
ternae ditiois populos. Cremoncfes uero q mihi expfno,iuf dotales funt 
tibi do atq reliquo donorquos nec alterius cuiufq fore unq uolui.Ea ta/ 
me lege cremonefes tibi do atqs reliquo donoiut urbs tui fit iurisrfed ur 
bis puetus oes aequaliter iter re frefq* tuos diuidaf *Eos aut oes ciues ut 
comedatiflimos habcas.-uelim.Ita enim meriti dme funt.Ad poftremd 
familia noftra omnem ita tranabis:ut itelligat obfequia in me fua non 
fui flefruftra. Ego iam poenis corporis liberata beneficio beatae Mariae 
uirginisculhcfuxpo redeptore nofiro futura fum.Quibus didis jpidc 
quafi|obdormiflet: uitam deferuit. Quod ipfe princeps humaniflfimx* 
afpidens diutius naturae far i nequiuiftiiquin fenfibus eundis fere 
amifiis uocectiam!intercluf/l excideris. Quo quidem tempore a fratri/ 
bus'obferuantiae beati Francifcitqui diuino quodam nutu fex ac trigira 
ex>brdine ilIo?primarii eo die in id cubiculi nec accerfiti nec rei cofcii con 
A biatis 
Mediola 
num 
Melinia/ 
num 
Elyfabe' 
ta' 
Hippoly 
ra 
Mediola 
nenfes 
Cremo 
nenfes 
Maria 
uirgo 
Ihefus 
xps 
Ipatres 
obferuan 
tiae 
Beatus 
Fracifcus uencrantiulnis exceptus in proximum cubiculumes delatus* Vbicum 
poft fpatid redifles ad te:QC irerceptas corporis uires uix recuperaffes tu 
eft ab oibus itellc6td idem dici de te ueriffime potuifTeiqd' de aenea uir 
gilius cecinit.Spem uultu fimulat;pramitaltumcordedolorcm*Simu 
labas tu modo hilaritatem quandam ifaciexum matrem ad bene de fe 
fperandum adhortabaris:cum doloris tamen uulneribus cor tibi tuum 
traffigereturdnquos eimfingultus euelligio es folutusv Qux maeroris 
uerba in medium protuliIbYQuos lachrymarum effudifti riuos ;'Quse 
ndesqueftus*Nonlamentatus*nouociferatusv’ Oblitustu quidem ob 
maternam pietatem id quod tua bona cum uenia duTum uelirmdecere 
principem nihil habef commune cum uulIgo*Lametentur mulierculae* 
Eiuletur idocTuAt uir magnus atep idem lapiens fefuifimilem femp 
prarifet* Tu ficuti unus es ciuibus ruis uniuerfis ut poteftate: ita etiam 
omni uirtutis genere fuperionte talem oftcndciqualis QC es:QC haberis 
ffrado QC forti animo principem iprariertim cum nulla fit tibi oblata ho 
nefti: cuiufquam fletus QC eiulatus caufa* Mater tibi mortua elLMor/ 
tua fane mulier omni muliebri fexu QC dignitate praeftantior* Quam 
enim Arremifiam quam Pantheam quam Corneliam quam Liuiam 
auguftam cum unius Blancae Mariae tot fummis: tantifqj uirtutibus 
comparemusf Quid enim loquar ut hinc primum ordiar de eius ani 
mi pudicitiaiquaenefciam; maior ne fuerit an caftitas impolluti illius 
corporis q femper non uenerati minus q admirati funt omnes* Sermo 
nis autem pudor cumfa&i cuiufqj uerecundia contendebatur aeq i uer 
bis nulla dephedi poflfet uel ofoenitas uel fcurrilitas atq? i fadis qcq q<f 
minus coueiret cu grauitate QC fandhmoiajtacp cynicoru iepta ipudetia 
loco flagitii ducebat:q QC fuis uerbis nude omnia appellare t:&: facef mul 
ta in ,ppatu!o no erubefcercntrqbus nihilo differrent a fpurciffimis ani 
maribus* Nec tamc interdum no utebatur felibus QC cauillisrquibus ita 
u taba f: ut offenderet neminem;& placeret omnibus.Humanirare uero 
QC elemetia erat tata:ut uirum etiam Fracifcum anteiret :quo quide uno 
nec*G*Iu!ius caefar illeiq humanitatis QC claemetiae laudibus fertur i cae i 
Ium:uel humanior uel clacmetior haberet* Qua natura bonitate QC ani i 
mimagnitudine:peruniuerfemuitamadeoelfampIexa:ut nedu om/ 
nem obliuifteref iniuriam:fed iis etiam benefaceret:a quibus iniuriam 
accepifferifecuta ea quidem diuinum praceptum illud mihi uididam: 
QC ego retribuam*Omnia enim mulier integerrima femper ad deum re 
ferebat: quem noratfupra hominum merita munificcriffimc retribue/ 
re Artaxerxes cognomero memor ut adeuribus& facilem fefe prafta 
bat&obfequeteita legitimae iubebat uxori:ut carpenti regii aulaeis un 
fublatus aditu adeudi fui iter ,pficifcendu is qua fecilliinu faceret; 
qui re aliqua egerent i At Blanca Maria ita ingenio erat mitijac placido; 
Aeneas 
Virgilius 
Artemu 
fia 
Panthea 
Cornelia 
Lima 
Pudicitia 
Caftiras 
Pudor 
Verccun 
dia 
Cynici 
Sales 
Humani 
tas 
Ciarmen 
tia 
Fr*Sphor 
tia 
Gtlulius 
capiar 
Bonitas 
Magna i/ 
miras 
Benefice^ 
tia 
A r taxer/ 
xes rex 
Facilitas Auaricia 
utfinecuiufquam admonitioneadirefeuolcntem intcmpefhuum du> 
cerer nemine* Quinimmo ea attentioe atqj lenitate unuquemq? audie/ 
bat:ut obfequentifTimi numinis benignitatem repraefentarenVidcmus 
plerafcp prope omnis mulieres 8C comparandae & congcredae pecuniae 
per cupidas* A quam natura ac moribus q eflet haec aliena operae prae 
cium elfbreuiter audire* Nondum excefferat infantiae terminos cum 
hanc Philippus pater ad fefe accerfitam :nam huius 6C ruauifTimo affatu 
6c afpedu iplb deledabatur plurimum uel ob eam rem maxime; quod 
circa liniamenta corporis uideret eam Tibi quam fimillimam:ut aureos 
nummos:quorum millia permulta cafu iacebant in appofira mela a Ge 
nuentibus mifla dono:acciperet;quotquot ueller.hortatus eft* At ifan 
tula neoculos quidem conuertens in genuinos non mihi iftis opus eft* 
inquit:mipater*namnihil iftiufmodi mihideeft per matrem meam* 
Quae uerba Philippus admiratus*At uolumus;iquif:accipias faltem de 
cem*Tum illa paternis obfccura iuilis aureis decem acceptis :& ei gratias 
egit:&manum uerecundeofculata cum primum reuertiflet ad matre 
ea omne pecuniariter acillulas diftribuinaccipite iquies:quo matri meae 
cariflimae libetius fimul ac diligetius pareatis*A quibus faneinitiis ifan' 
tis cum nullu unq peculium fecit;tum quafcuq?exampliflimis spuenti 
bus fuis cofecuta eft pecunias;eas ois qpiberaliilime QC p dignitate mere 
tiumufq,1 diftnbuinQuidfigillatim eos memieroiquosnulloquafi nu 
mero fuse munificetis magnitudine fibi qdiu uixit deuinxerat: Quot i 
genuas puellas quae ob dotis inopiam forfitan turpiter piflent fuis pecu 
niis uins legitie& honeftiflimecollocauitiQuae monafteria no reftitu 
ite'quae no amplificauit ;'qus no ornauit:ac locupIerauitrQuos religio/ 
fos quos dei feruos imunes fuae.beneficentiae unq efle uoluite7 Profedo 
hsc una ex oibus fuinquae comune bonci*: omniu nata utilitate poflet 
iudicari*Quantam aut curam ,p iis gereret:q ui ta defundieflent:eius(ta 
multa nec unq intermifia aniuerfalia atqi parentalia dilucido funt argu 
mento*Neq? minor eius fuit iufticiae obferuatia erga hoies-: q pietatis er 
ga deum:Nam eius fide fandius nihil erat*Quicquid*n*pmiliiret;emo/ 
ri mallet q minus qprimum effcdu reddere* Quare cu diem obituram 
fe aiaduerteret:aiebat ob ea rem dutaxat uita tantifper cupere:donec aeri 
alieno fatiffaceret:Nam ob donandi magnificetiam aes alienum no me/ 
dicore cofiaratJdq; ut diflbluerefraccuratiffimo cauit teftameto* Om' 
nia iufticiae munera imediu refera no eft opus;cu nemine praetereat no 
modo illam oi iniuria ac maleficio femp abftinuiffe fed ita operam atqj 
induftriam femp adhibuifferut nullus fibi locus propulfandae ab aliis in 
iuriae ob alia cam putemus cu & eius uir dux Francifcus 
no effet iuiuls;& Galearius hic prlceps nofter cu exercitu abeflet i Gallis 
in auxilia Lodouici regis miffus a patre nullos tumultus nullos omnio 
Philip' 
pus dux 
Gcnueiv 
fcs 
Genuini 
Liberali/ 
ras 
Pietas 
Anniuer 
falia 
Paretalia 
lufticia 
Fides 
fraaTcus 
dux 
Galeaci 
us dux 
Galli motus in tanto reiji difcrimiuecofecutosicum terror propter fuperio' 
ra bella muneret a finitimis oibus prafemq; a Venetis qui & poteriflE 
mi forent:& ob no abfurdas quafda fufpicioes honefta uiderenf' habere 
cau£am iufti belli*At hi ut funt uiri iuftiffimirnefas efleatq; piaculi fimi 
leiudicardtarmis lacelTere iandiffima muliere*Quimpotius eam p bc' 
nigne hortati funtiut bene de fefe amiciflimecp fparet: cd nihil prorfus 
ptermitteredecreuiiTent:qd' ei eiufq? rebus oibus profuturi ftclligcrcu 
Qua mente cd finitimi ceteri cognouiilentdoge facilius funt 
addudimt quiefceretmec in duce clarilTima temptare aliquid auderen t: 
qua hi etia prae uirtutis magnitudine uerebanf: quos holhli in eam aio 
cffe cenfebat:Habebat cd iufticiae coiunda opibus Blanca maria no lb' 
Ium ingeniiacrimonia qua dido citius res fingulas difcemebanfed pru 
dentia quada fupra hois natura:ut fuo falli iudicio nunqpoiTenHac mu 
niebatcorroborabatq? ualidius teperatiaeadminiculis: qua exiftimatio 
potiffimd ferimurois»Na &cibo erat moderariflimo Qc uino diluriHE 
mo utebaf atqtaqua mera nonuquaxu diuinis ieiuniis indulgeret: qd' 
eiu$ reifaepiflimqfaciebanQuata uero in ea cer dicedigrauitas quantus 
lepos quanta fuauitas:hioes meminere:qui quottidie loquerem audie/ 
bar.Et loquebaf illa quide ornatiffimemel potius eloquebat cd opus fo 
ret:& rurfus tacebatxd locus tempufqj reqreret* Audiebar enim quod 
legitur apud Sophoclen poeta.Mundd mulieri fert filentid o mulicuVe 
rum quoniam norat in oratione uim maxima in' 
eflfead omnes animi motus uel cocitadosuel fedados:curauitaffidueut 
liberi fui cum fapientiae ftudio eloquetiaeconiungerentmaieftate* Non 
enim ignorabat mulier prudetilfima q?parylatis regina illa perfora Cy/ 
riiunioris Qc artaxerxis mater filiis confiliu dabat:deccrc edprincipem: 
qui apparare at93 imperiofe quicq dicturus effct:oratbe uti grauijtima: 
atcp ornatiffimaETradut Cornelia africani fupioris filia atqj Gracchord 
matrem permultum filiis ad eloquetia profuifle:quoniam latinitatem 
perpuIchrecallcrctieiTerdifertiflima*Num fortaflis exiftimemus par 
uo adiumcnto a prima infantia noftro huic fapientiffimo eloquen 
tiffimoq? principi matre hanc Philippi marine filiam Francifciqj uxore 
extifle cuius ut uita omnis erat hoeftatis plena:ita quotridianus fermo 
mirifica dulcedine quanda omni meilefuauiorem grauitarem93 redole 
bat crebritate atq? acumine redundantem i Quantd mome' 
tum habeat copiola elegandp orario QC ad pcrfuadendum accomodata* 
M*Tul*Cicero cum in aliis pluribus caufis:tum in illa praecipue demon 
ftrauit:quahabuitapud.GJulidCalarem didatore pro»Qu» Ligario 
Ita erat Cxfar imQudegarid animo inflamatusmt eum omo foret con 
demnaturusQuare cum ueniente Ciceronem uidifletmr hoiem defe' 
deret,conuerfus ad amicos clam dixiife fertur« Quanq reus mihi certo 
Lodoui 
cus rex 
Veneti 
Acrirno 
nia 
Prudetia 
Tepanria 
Eloqaen 
na 
Tacitu r/ 
mtas 
Sopho' 
des 
Eloquen 
tia 8C fapi 
entia 
Paryfatis 
regina 
Cyrus iu 
nior 
Artaxer 
xcsrex 
Cornelia 
Scipio 
africanus 
Gracchi 
Philippa 
Maria 
Fracifcus 
Sphortia 
M-Tul. 
Cicero 
G» lulius 
Csefar 
Qu:Liga 
rius danandus eft;nil tame :ut Cicerone audiamus *Quatum fuerit 
dicedi podus qtus torres:quata uis quatusimpetus ‘idiuioillo ingenio 
M»Tul*ciceronis:uel hic ituerilicet:q?& Celare'8C didlatorcm & roma/ 
horum omniu cIoquentiflimu:&: ira extuentc in reum ut que aio ia co 
denarat:abfoltierecogerir uel inuitu:Ndfolu enim Ciceronecaufaage/ 
te pro dignitate inter attetius audiedu cadar fe cotinere non potuit: qn 
& uultu faepe 6C colore mutaret I facie:fed ubi ad comeoratione pugnae 
pharfalicae prudes deuenit ofo:fecp cicero cduertes i accufatorem Tube’ 
rone turbato uultu uoceq? altiore cacp ueluti iracuda i ha:c uerba crupif 
ffct»Quid»n»Tubero ille tuus diftridhxs in acie pharfalica gladius agebat 
cuius latus petebat;' quis eratfenfus tua mens oculi 
manus ardor animi;Quid cupiebas;Quid optabas» Cum in iqua 
Cicero no artificiofus mms q uehemetius uerba erupiilet: ita Gefaraio 
elfc6motus»ut pinde atq$ fui fmemor ac pene amens p totius corporis 
coquaflatione hbellis:quos inter manus habebanabiedtis cotra pertina 
ccm illam animifetetiam eum abfolueretrque no iniuria oderat» Quid 
dica de»M»Antonio illuftn illo 8Cgrauiffimo oratore'None quos Mari 
us ac Cina milites ad Te obtruncadu miferat:ira Termone Tuo flexit acpla 
cauit:ut quos in eius fanguine mucrones diftlxcrant 8C iam uibrabat p/ 
cufTurireos obftupefadti oi cruore uacuos in uaginas remitteret»A thenf • 
enfes uero Tola pififtrati capti facudia regiu eius ipcriu perpeti maluerut 
qfolonis cdfiliu fequetes publica Trui libertate»ldeqj pericli quodam©' 
do cotigifle legimus:q quonia fapientiam cu eloquetia coiunxiflct» Fu' 
erat eni Anaxagora ufus pceptore:agebat in Athenienfi uolu' 
tate oia.Deledtabaf Blanca Maria ubi diuinis officiis rebus ne' 
cellariis fun&a eet:nam ociofa erat nunqua»femp aliqd ledhtarerquo & 
Tibi prodeflct:& melioris redderet Tuos liberos»Quare cu in eam Plato' 
nis lentetia incidiffetiqua ille dixifle tradit» Tum demum tcrraijd orbe 
beatu fore:cu aut Tapictcs regnarent:aut reges lape coepiilcntdogcmaio 
re Audio curauit:ut filii fui quatum humanu parcref ingcniu:& ignora 
rentnihil:& quoddidiciflentrappofitedecorloquercnfmtquos pa' 
ren tum diligetia muniffet tam opulentoitam florenti impio: hi quo re 
ctcraperctioodtrina 8C eloquetia ornarcnT.huiufmodi enim ftudiis eof 
praeditos longe apud oes fore admirabilioris arbitrabaf» Id uero quata 
prae Te ferat utilitate:exeplu oibus pfpicuu reddidit nofter hic princeps 
cu adhuc eer adolefcetulus»Fatebor aut uel plente ipfo ueijd cihaud q' 
q diffimuIarer»Noui eni humanitate 8C modeflia eius:q no modo men 
tiri me nolit fed ne medaciu quide dicere»Ma raetfi honefliflimus femp 
fadtis delcdbf' magis q ullis fecudis laudationu auris :uera tamen gloria 
afpnari no debet pfertim ea:qua fibi coem clTc itelligit cu ciuibus fuis cu 
indignis parere pricipibus pmoleftu fit ac dedecorfum. Legimus Cyro 
M»TuI» 
Cicero 
Cadar 
Pugna 
pharfali' 
ca 
Tubero 
M» Anto 
thus ora' 
tor 
Marius 
Cinna 
Arhenic' 
fes 
Pififlra' 
tus 
Pericles 
Anaxago 
ras 
Plato 
Cyrus 
rex femori illi q primus i perfis regnauit:multas getes natibefq; paruiilc ter 
rore eius nois:Utpote q dC fapietifFimus qdem fortiffimulqj uir quicqd 
aggredi cbaf ex lententia Tua qcelenme efficeret; led multos piuns eius 
imperiu ultro expetiffeiqd' & iufticia & animi moderatioe Iter morta/ 
les ois hfetur ifignis*Solis iqua animi bonis fpIedidiifimiTcp uirturibus 
rex Cyrus rantii fibi nome ;ranra gloria in uniuerfu tcrratjd orbe copara 
uinut oes ad fefc c5ucrteret:& ira oeniuoletia dcuiccrenutab eo regi gu 
bernarkp exoprarer.Cui c|de uni no finitimi populi folumied illi quoq? 
no iuiti paruere: q diftareta Perfide no mo plurimos dies ueruetia me' 
fes eu alii neipm qde uidiifent unqi&alii cerro furum exiftimarenut pp 
fmefu regionu interuallu nunq uiderer* Et eni prudetiflimo optimocp 
pricipe qd optabilius qd beatius qd deniq; diuinius dari queat i hoium 
uirarTaleautee pricipe huc nfm 8C in dies magisatep magis fore:haud 
obfcure licet no dignofei minus q fpari*Aberat is qcfno memineramus 
i Gallia tralalpia iuifu pf no auxiliu feres regi Lodouico: ab quo 
agnati eius oes neceflariicp defeceratrcu repete iter ip0 de hoftili pda uP , 
dtoria p maternu fit nuciu certior Fracifcu fphonpfem iopinato pcrifle 
obitu «Qua re hortatus ut nullo ,prfus frermiilb rpe iter qua pollet tutif 
fime:pparet i pfiam:iis nodeiuda eu die ut res poftulare uidebafiidu' 
tus mercatoris habitu cuqnq; fideliilimis comitibus qfi mercatoribus 
p alpes iplas obeqtat quelocifl}me*Na iccirco hac c ufus calitate militari 
Qaleaciusrquonia iure fibi metuedu ee cefebat a Sabbaudiefiu ifidiis»Ex 
creitu uero oem loco tuto \ delphinato reliqranNa eu fecu agere i tata q 
opus eranceleritatcq dieodauo idus martias dux Franci 
fcus mortuus c*Erat Mediolani Petrus lignanefisrq fub eius merebat v 
pcrioJs cotinuo p celere nuciu Auguftino abbati mSafterii exte nouae: 
iq ut erat ho facinorofus:rebus fep nouis maleficiifq? fludcbatire oem fi 
gnificat;euqj horraf ;ut qd'accidiflet coi duae hyolati Sabbaudise duci co 
fefticxpbar:& qdTaciudd fit parenNa Mediolai tumultuaria ee oia* At 
abbas augufhnus igeniuneritus muliebre cu primoribus qbufdamfe/ 
natoribus folu ea re c3icat:quoijd etfi aliq itcrcipiedum clfe Galeacium 
fuadebant: qui fe tame magis grauitate cofilioqj praeftabannid diffuade 
bant omnino: utre iniquam acpiculolamrqnimo libere praebcdil tra/ 
fitum cdfulebant:& rantu tancp formidandu pricipe quamhonorifice 
tiffime excipiendiuEgerat in fentetiara fuam abbas Auguftinus equite 
auratum ac uirum faneftrenuum Vgolinum alemannum chambiefe 
qui Taurini per id temporis praetorem gerebat Ji duo ex chambriaco 
mox abequitant citato itinere motem cinifiu tranfgrefuri Italiam uer 
fusrquo ex ea parte quae Mediolani gerebantur agnofercnttEtfupera' 
to iam eius montis cacumine famulus illorum aduenitinquiens feunP 
uerfam adequitafTe nodem amifib equo; pofteaquam ex chambriaco* 
Peifc 
Perfis 
Gallia 
trafalpia 
LodouP 
cusrcx* , 
Fr» fphor 
na dux 
Sabaudie 
fes 
Fnudux 
Petras h/ 
gnanefif 
Aug ufti/ 
na abbas, 
Sabbau 
dia 
AuguftP 
na abbas 
Vgolius 
alemaus 
Taurinu 
Chabria' 
cum. 
Cimius 
mons 
Mediola 
num ubi ab iis ob negocium quoddam cdficiundd relidas fueratidiTccfTifTet 
adhuc cd die:quodq? in Galeacium icidiffet indutum ornatu mercato' 
rio;quiq3 laneo pillco tedd caput haberet atcp facie fere tota p/ 
ter oculos.addebat ena fe cd illo ffuftra fermone conferuiffe cum ne mi 
nimu quidc uerbu ex eo excipere potuerinhabereadtfecd ad quinq? co 
mices idetidem idutosmec deeffe poffe qua tu ex eius equitatioe poffet 
animaduertere;quin poftridie eius diei tranfitu illae faceret in Italiam* 
Quibus auditis cu nihil locutum fruftra fagace folerteq? famuld cenfii 
iflent-.ambo omni fublata mora Abbas QC Vgolinus couocatis cum pri 
mo diluculo iis hominibus qplus polle uidebatur Noualicice: q uicus e 
Italia uerfus fitus ad radices eius motisreis jubent ut fumpris armis dili 
geter obferuer trafeunte Galeaciu Maria Papiae comite fdutum una cu 
paucis habitu cd captiuum faciat:ita enimfibi Iperaffe iP 
luftriffima fuam dominam Sabbaudiae duce:& ut captum agerent qpri 
mum in arce fecufiaeratq? arcis praefcdo.traderet cuftodiendd: donec a 
duce ipfa imperatu aliud fuerit.Cd uero no multo poft monte defeens 
differ ruidiffctcp Galeacius ex Nouacia uico magna homind 
manum armis inftruda currere aduerfus fefeab illo diuertititinere cd/ 
monefadus a Petro mediolanenfimercaroreicui cognomctd eft aquo/ 
bibonis enim Galeaciu comirabaf )nd longeabeffe fandi petri 
per facrofandse ecclefiae romana: priuilegia afili ius foreuEgo igif Ga' 
leacius per loca deuiaifcopulofqj afpcrimos maximo cum laboreiac diffi 
cultate uixpuenit moranis illis ufq$ rufticis infequentibus:cum praeito 
adfuerunt duo induftrii:ftrenuic£ iuuenes Amideus iuris pontificii p/ 
feffor filius clariflimi equitis aurati:ac iurifcdfulti illuftris Antonii mar 
chionis ex cdfobrino natus Briantiusihos enim An/ 
tonins romagnanus tranfituro Galeacio obuiamiferat cd aliis multis: 
quo illo no fauori fold:fed etiaauxilio effennubi opus foret. Refidebar 
autem p id tepus antonius Taurini in ducali fabbaudia: fenatutcum ab 
infrado animo muliere Blaca Maria edodus cftp litteras de obitu uiri 
fui ducis inclyti Fracifci rogatusrut cura oemiatq? diligetia 
adhiberet:ut Galeacio filio quaturiffimus paterer in patriam redirus.Et 
Briatius quidem cognita periculi magnitudine dimiffo Amideo regre-' 
diruredtinuoad Antonid;qureaccidiifent:rcnunciaturus oia. At ami / 
deus i mdtanos rufticos :q alii teplum circdfcderanalii intra templd co/ 
mite Galeaciu obfcruabatigrauirer eft inuedus increpas audaciam 
qcf tam deteftabile facinus effent aggreffi.Qui refpdderdt fe id fccifle fa 
cerecp inuirosdta uero iulfiffe Auguftind abbare:& Vgolinum aleman/ 
nd taurini praetores.Tum amideus ad galeaciu reuereter ingreffus ubi 
eft cum hortatus;bono ut effet aio:quonia ab Antonio romagnano pfe 
ita eiusXaluti:&'dignitati prouifum foret Taurini in ducali fenatu ut ei 
NoualP 
da 
GaleacP 
us Maria 
Secufia 
Petrus a' 
quobiba 
Sdi petri 
£ede£ia 
Aeclefia 
romana 
Afylum 
Amidus 
roagna/ 
nus 
Antoius 
roagna 
nus 
Briatius 
roagna 
nus 
Blanca 
Maria 
Fr.fphor 
tia dux 
Augufti/ 
nus abas 
Vgollus 
preetor 
Antoius 
roagna/ 
nus nihil quod nollet: po/Tet accidere: monuit :nc illic diutius fcer rufhcos 
illos barbaros tepus terret:qui le tutiilimac uiae ducem e ucftigioieqrcd' 
lacereenimad poltrema eius aedis teftudine fubiedta uallem a nemine 
cultoditaaninukp frequetatamiqua trafitus cet pbreuisi locapfis fui: 
quo ubi puencrif.tunffimd iter fore ad Taurinu: Na taurini oia futura 
,p luis optatis.Veni aportere:utp feneftra.-quce erat in pariete eius aedis 
poft altaremagnude demitteret i fubieda humu.Na eqtarione inde fu' 
lura p ual!e:Quod ut cla faceretrcorrupendos ee pecunia motanos illos: 
q itra aede lecorinebat. Quae locutus ferf plaerofcp aureos Galeacio tra' 
aere dono uoluiffe qbus ad ea re ureret* :quos accipere ipenoluitifnqens 
fatis fibi ee pecuniae.Rurlus amideus celeritate hortatus ait fe cotinuo 
iccirco atecedere:utpfeneftra illaubifedemiieritditpatusetcu equo: 
quo p ea uallecj comodiiTime ueheref .Et ira rurfus celeritate hortatus 
a biir. Nec Galeacius logius cudtadu ee iudicauit ea dudiis fiducia q> ii' 
pridem norat Antonii romagnani fide: arcp obferuatia i patre fud duce 
Fracifcu ♦ Veru quopadto ide abiretclanculd.-no uidebat: Namtametfi 
motanos illos armatos itelligebat manum i feiniiccre no audere: cj diu 
eet in eo replofppter in hibitione eclefiafticaitu cu fecd ipfe cogitaret eos 
nullas admittere luas muneratioes:quas facere teptarat:& pauloate ue' 
niffe quenda ad feiuuene ab Vgolino praetore uerfuremifllim tanq fa/ 
lutadi gfa n5 ab re libi cauedu noratme inde abies ab illis offenderet ♦ & 
ia dies malbefcebarJtacp poft a latere fe recepit tanq fomno interceptus 
cacellario prius edocto qcf facto fit opus.Is rufticos mitibus adit uerbis 
rogatcprtatiip ex aede feccdatidoec dus fuusiq rota nodte uetris dolonba 
uaehemeter uexatus fueritrfono aliquo recreef.Qui qde oes nefcio quo 
humairatis afflatu fe exorari fut pafTnea forraflis rbne:quonia de uetris 
doloribus uera audiebar.Et ira cx aede egrefli funt.At Galeacius ,ppere 
mutaro habitu cd fuis oibus ex ea feneftra fe demifitxacellario Bonifa/ 
cio aliprando relicto ddtaxat ad fimulandu fomnuxd paulo poft Vgoli 
nus ptor aduenir:ut inde coteptaratca defpedta of ecdefiafbd iuris cefu' ( 
ra Galeaciu Secufia trafferret cuftodienddds cu ex cancellario dormire , 
eu audiret:inabulabatalios:aIiofq?fermoes de iduftria coferens. Sed cu 
afupuenieti quipia didicifler comite galeaciu in fuga fe uedicafle: Qc ab . 
eliciam logius:tu cxcadefces iubet cancellario aede curriculo patefaciat: 
na ea ille: quo pricipesreius abire co modius qret :ualuis fuis occluferar. 
Aitcp tu mihi metics Galeaciu dormire fuadebas:q fe fuga fubripuitiad 
eacp cacellarius rerpadif:eqde no meo cofiliorfed domini mei iufTu fum 
ufusrq diceret no ee dimittedd:q capiudus no fuerat:ac fe malle aue cfle 
filueftreiq caueale.Vgolinus uero ira delufus ira ferues equum afcendit 
borea in euxino pelago fecuturus.Na Galeacius cum inde mouifTer.irer 
minus caetens frequentatu facies ia in portu nauigabat.At amidei pater ] 
FraciTcus 
dux 
Vgolinuf 
precor 
Bonifad 
us a libra' 
dus 
Secufia 
Boreas^ 
Euxinu 
pelagus Antdius 
romagna 
nus 
Briantiuf 
AuguflT 
na abbas 
Vgolinuf 
pnetor 
Frac» dux 
galeacius 
Scii Petri 
eccl efia 
Amideuf 
romagna 
nus 
Blanca 
Maria 
Petrufpo 
ftemla 
Cremoa 
Taurina 
Nouaria 
Antonius cu exbriatio accepifletrquato in periculo pederet Galeacius: 
(enatu cifalpinu uniuerrum Taurini coegerat:que;& qa prxerat:& quia 
grauitate:& eximiaqdaboniratepollerenuel AugufhnorVgolinoqpti 
nacius repugnantibus illu oem cu mira aflefide traduxerat in fniam fua 
de excipiedo Galeacio Maria ut ducis Fracifci filk>:& ipfo futuro poli il 
lu duce no folu phumanitenuerueria pbenignc:atq? honorifice* Tu ue/ 
ro Antonius ipfe romagnanus multis uiris nobilibus fociatus iter capit 
ad teplu fadipetrirquo Galeae iu inde reddatxu offendit eu prude 
tia:& igenio amidei filii ide exeptu plxrapaflliu millia per loca iculta: 
atq? filueftna faditaflerut ide antea filiu faciudu monueratrlnterea hero 
ica hax uirago Blaca Maria cu refcilTenqbus erat ifidiis Galeacius filius 
circuuetusmiittit illico 11renuu:& ex nobilitate mediolanefi pilate 
Petije pollerulaxui oiurn uni maxime fideretxu legandelibera:ur nihil 
orno ptermitteretob filiu Galeaciu liberaduxtia fi exteri liberi labbau/ 
diefibus obfides dcdedicennd: fuu ad haec dotale pf imoniu Cremona 
tradeda dono*Nec tame iter ea teporis qcq negligerius curat: q? ad bdlu 
ptineatiubi fabbaudiefes nullas honellas cdditides 
nulla ut fuit opusmulhs qbfidibusmulla donaride.-Na & Taurini Galea 
cius;& p oia fabbaudiefiu oppida;atq3 urbes liberaliflime 8c fumo cu ho 
nore exceptus c*Cu uero Nouariapueniffet: oes undiq?fubiedipopuli 
incredibili multitudie cdfluxere lachrymas gaudiis comifcetes* Lachiy 
mabanf*n*recente ducis Fracifci obittuGratulabant aut comiti Galea/ 
cio ifperatu redituTibiq plurimu Ixtabanf eu nd fecus pftuporeintuen 
tes q numc aliqtfdcmiffum e cado.Vbi uero reuertilfet Mediolanu fla/ 
tuto die.xiiukaledas:apriles: & ducatus ifignia more pfio accepilTennuI 
lifeuoluptatknulli relaflationi rot ratiTqj laboribus fatigatus.-nulliotio 
deditifed ea quottidie obibat oia:q & i pareres erat pietatis munerari cu 
ues at caritatisiac iufti* Et iudicabaf certe ab oibus fupra aetate lape*Sed 
q. ei & nome;&: audloritate mipi imodu auxirrpulch^c audif;& id qde 
curfuQuod md attigera;diuia hxc regia nfarcuius a ia pridie huius diei 
in ccelu p fandillimis cius meritis una cu fuo fydere e aflumptarcu oi in 
re circa liberos regie educados peipua diligeria utebaf: tu in ea apprime 
fingularirut eloqucria cu Papia copu!aret*Rebaf*n.id meritis cuiufda ne 
qciae ee pfimilerut q pmdetiffime qs ferirer ea inepte loqucrefdd quam 
Galeario duci ,pfuerit;qfo:attedire.Iuflir cduocari ordinesxundos atq? 
magiliratus i femotu ducalis curiae loeu que ipfe delegerat: Na neq? pa/ 
terrncc alius qfqua ex eius maioribus id nunq cgeranQui ubi oes educ/ 
nerutrtu is aggrelTus ab ordine fenatorioxui fccrero cdfilio nome e: dei 
ccps a pto^rcollegiorqd' lullicixconfiliu appellaturrgradatiq?ab urrifq? 
xdilibus 8C ordinariis;&: extraordinariis q dicunf :& a qftoribus deide: 
magiftratibufq; ceteris ita memoriter: ita copiofe: ita 
Mediola 
num 
xiii . kale* 
apriles 
Curia du 
calis 
Cofiliu 
fecretum 
Confiliu 
iufticix Tornafe:atqp elegarer locutus e:ut ex eius lfgua:quod de Neftore apud ho 
dulcioqpfluere uidcref oro cu ea ui:at(£ grauita 
te:q ex uniuerfa philofophoi^fchola colligi maior queatrnullu is profe/ 
dto pteries munusiqddd Cingulos ptineret»Ad poftrcmu uero fubdidit 
-cu qda impatona maieftate ea fibi ee meteiutfingillatim pmia fi digni' 
tate rcpederet;& fecundu iufticise fanditateinecp affedioni cuiq locum 
apud fe fore ,pinde qfque opera daret: neqd prarter qfficiu perpetraret: 
Quae ubi locutus eftata oesu fe dimifit:ut eius eloquetiamratq* Capiam 
admirati dicere no dubitareticerte nofter hic princeps iuucnile nil Capit 
q ita fupat pfemrut peiea tradif achillesdnter hxc bartholomceus collio 
bergomenfis; ut nunqfua forte contentus eraticontradis undioRuirf 
bus edeifus magnitudini rei pecuniajriae:cuius auiditate ieper ardebauab 
dicat feab igenti ftipedioine illis qdem iuiris,ppter inexplebile 
hofs auariciaxuiauri cogerendi fatis efte nil poterat» Mouetqj iflamini/ 
am ea dudus fpe:ut Immola nullo prorfus impedimeto potiref:qua ia 
uenalem ppofuerat Borfio a*ftenfi;Borfius enim ut eft animo inclyto: ' 
dC ueluti natus ad iperandum: in rempublica bononienfe oculos cdiece 
ratrquam facile putabat ob ciuilis fadioesiquibus ea ciuiras feper fludu i 
at:fuae uolutatiaperioq; cefTuram:modo ii quos in ea urbe fautores ha/ 
bebat pmu!tos:fed id facile cofeduros aiaduerterer»Auxerat huius rei 
cupiditatem Borfio calliftus pontifex maxius:q ei pollicitus foret dono 1 
Bononia datu ire:cu primum fibi huius munificetiae gratia dinumeraf ] 
fet centum millia nummu aureum: ac deinceps quotannis iure ecdefia' i 
ftici tributi aureos penderet quadragintamiliaad quod ex eo ufque tem 
pore utrinque confectum eftet: nifi dux Fracifcus hoc tam exeerabile fa 
cinus prohibuiflet fuis uiribus Iohanni benriuolo auxiliu ferens aduer/ 
fus Calliftfborfuq; couenta»Exiftimas igif bartholomeus collio fibi im 
molam extindo duce Fracifco fphotia ee in manu:na Galeacium duce 
nil contra aufugi ut adolefentulum iudicabat: ideq? dux borfius fentie7 
bat quapoteft celerimep agru ferrariefem copiasagit♦ Quod ubi apud 
Galeaciu increbruiffettut eftoi in refollers:ac diliges»fenem iam ppede : 
crepitu adolefces ftrenuus anteuerritexpreffum: QC fcorruptum de fefe 
oibus documentum exhibesmon minus bellicam difciplinam ex patre* 
Francifco fphortia:q urbana omnem ex matre Blaca Maria didicifle:ha 
berecp \ promptiuNa quonia & quos parer moriens eqtatus:peditatufqj 
ieliquiftet:& quos ipfe ex tralalpina gallia reuocaffetriam antea ad con/ 
sinendos i fide populos fuos ofs circuquacpiubi opus ee cenfuiftet:diftri 
buerat-.iis fine labore ullo fequi iuflis in parmefem deuolatmt inde 
pro tpecofiliu caperet»Fredericu uero feretranum comitem urbinatem 
qui no loge ab Immola fe cum fuis copiis continebat: inde bononia uer 
fus propter Bartolomaei bergomenfisaduentumnouifte audien s:non 
Magiftri 
ordinarii 
Magiftri 
extraor/ 
dinarii 
Thefau 
rarii 
Ncftor 
Hoerus 
Peleus 
Achilles 
Bartho7 
lomccus 
collio 
Veneti 
Flaminia 
Immola 
Borfius 
dux 
Bononia 
Calliftus 
potifex' 
maxi*. 
Fra*dux 
Iohannes 
bentiuo / 
lusj 
Ferrarie7 
fis ager 
Fra.dux 
Blanca 
Mana 
dux 
Parma 
Frederi7 
cus edes 
iVrbini Bononia 
Regium 
Mutina 
diutius diffcrcndu ratus'per Regii: citato agmine in bo/ 
noniefem agit exerdtu:quo & bononienfibus ipfis aios excitaret aducr 
fus hoftilis infidias:& imolefibus auxilia ferret contra 
uel contra borfiu potiusxuius idudu bartholomacus oia moliref :Puta 
i batm» Borfius ubi Immola potiret:facilIimus fefe bononia adtuijd i diti 
onefua.Galeadusubi bononia cu maximo ciuiuapplaufu eft ingreffus 
curauitapud oismagiftratus:urbifc£primoreshfeofone»Qui ubioes 
a lacriter coueniflent:eos hortatus emeqd libi ne<£ a Bartholomsomec 
ab aliis ullis uinbus timedu exiftimarct.Ndm.fe modorfed etia Pherdi' 
i nandu rege:& floretinos:& ceteros quofqj focios bonomefibus auxilio 
l femp fore:mqdo fecu ipfi ad publica utilitate:dignirateq? couenirent 
cocordiaaleret.Quse tata cu maieftate;& ornatu uerboijd locutus eft:ut 
ab olbus no minus eloqntia: q fapia uniuerfos pricipes ateire iudicaref. 
Tanta uero in animis excitauiterga fe beniuoletia: ut in oium ore 
icredibili quada cu obferuatia uerfaref nec aliud qcq mal 
lent:q uni Galeacio Mcdiolanefiu duci gratificari oia.Rebus ita apef bo 
noniefes copofiris mouet illico iieftis fignis Immola uerfus: quam Bar 
tholomseus ia obfederatjungitq? fibfrenouato ftipedio Fredericu fere' 
tranu.Is.n.quod ftipediu fub Fracifco pfe maeruerat: eo fundus ia erat, 
i At Bartholomaeus collio loge fecus q fperarat:fibi accidiffe intutus obfi 
dione foluit primo ad Rubicona no loge a caftrocaro:dein uero ad faue 
lix fuburbia fc reeipies.Nihilq; oium magis caucbat:q pugnadi necefli/ 
tatem:qua ipfam elugere tande no ira potuit:quin ingeti cu detrimen' 
torac dedecore intra difficillima ferranefis agri ftagna fe tutaretur:& ita 
coadlus eiufde BorfiuVenetorucp interuetu folueretoem belli fufpicio 
nem eode rcgrelfus re infedta:unde modo egreftus maria uidebatur: ac 
motes fubiugaturus.Cum hsec a Galeacio gerutur in flaminiis.Sabbau 
dicfes:quos fabbatefes licet a Sabbatis motiousratq} allobrogas appella' 
re:rarifibi opportunitatem:oblatam agrum noiiariefem hoftili manu 
adoriuntur igni omnia:ferrocp uaftantcs ♦ Qua quidem re fadhim eft: 
ut dux Galeacius raptim regrederef fabbaudienfibus occurfurus:quos 
breuioes & repreiTit:& uicitno nullis oppidis aliis direptis:aliis ex 
pugnatis.Qux tame oia illis pace petentibus perbenigne:amiceq? refti' 
tuir:& Hy olate fplendidiftima Sabbaudienfiu nara rege 
affinitatem cupidius petere Blancam filia eius filio Sabbaudiae 
duci Filibertho iunxit matrimonio.Cum htec ta multa tacp & uaria: SC 
prceclara:& belli;& pacis tam breui tempore a filio Galeacio ducegefta 
aio uolutaflet Blaca maria matencum certe digniffimum cenfuit:qui fe 
tam difficili tanti imperii gubernadi prouincia liberaret* Ad quod obed 
dum co magis adduceba£:quod diuino quodam fomno iam pradagi' 
ret le no admodum diu futura in uiuis, Sdnia aute fuit huiufmodi ♦ Cd 
Pherdina 
dusrex 
Florctini 
Imola 
Bartholo 
maeus coi 
lio 
Frederb 
comes ur 
bini 
Rubicon 
Caftroca 
rum 
Fauentia 
Sabbaudi 
enfes 
Sabbatcn 
fes 
Sabbati 
montes 
AllobroV 
ges 
Ager no/ 
uarienfis 
Hyolaris 
dux 
Carolus 
rex 
Blaca ifa 
tula dux 
Filiber' 
rus dux 
GalcacP 
us dux 
Blanca 
Ma.dux poft caftigatiflimu cu multa fobrietate ieiuniu foluta idTet in fomnu ap 
paruit ei qua qetiffime dormieti(ita»n»uidcbaf)dux Fracifcus fportiam: 
que uel mortuu uoxor pudicifiima aeque amabat:att£ uitafuamJs i haec 
uerba eam adif mfus cfhBlaca Maria qua mihi i uita iucudius nihil fuit: 
lam quiefcendi tempus aduenmNo multo poft una futuri fumus» in iP 
la caelefti patria:ubi omnia funt plea gaudii fempiterni» 
Tuae de me pientiflime orationes apud humani gene 
ris redemptorem exaudiri merucrunuVides ornatu meu:ae uultus hila 
ritate.Nihil trifteapud me eft.nihil lugrubre»Apparuerat enim i habitu 
ducalfhaberecp uidebaf flipra caputaureamillacoronam:qua Badida' 
us nobiliffimus rexfidliae dono miferat ad Philippia Mariam duce» Pro 
fcquebaf deiderfufpicead dextera altius»CdtepIareq? illud fydus: q> mul 
ris illuftrat ftelIis»Hae ageli tu comitatu tolleris i caelu» Cum 
primu fydus id apparuerifiitinen te accinge:N6 enim tibi diutius labo 
radu fueririltaq* tatftamq? difficilis imperii gubernacula trad Galeacio fi 
Iio:q ctia tibi monedus eft :ut p acrimoia fgenii fui gerat ofa moderate: 
neque rei cuiqua magis cofidat qua deo: q lolus eu tuerupoteft reddere' 
que icolume»Nam humana cuda praefidia uana momen 
ruConiiciatcp oculos ad coronaiquae paucis poft anis ei debcCfi iufticiaj 
maluerinq cupiditati ftudcre.Quibus didis & ipeeuanuit:& blacafom 
no eft folutadecu igif ipa cofyderas q dormieti apparueratmihil fibi cu i 
fomnisiq graeci enypnia uocat: efle iudicauitmec item cum ui> 
fis:quae funticum hxc duo genera nihil poft fomnum 
portendat futurunr.fed aut effe fomnum hoc eft onerio: aut 
uifionem:quod horama appellatunaut oraculum potius: quem 
chrefmon graeci nominar.Et omnia quam accuratiflime dif 
quirens non difficulter coiedauit tria haec genera ad futuras adiones 
referri oportere»Itacp admoito filio Galeacio p iuflis paternis nihil ex ea 
die aliud curabat:q ea omnia q ad afae falute fpcdabant»;De qbus qdem 
rebus quonia latis multa p tempore fum:atcp loco antea locutusdudui: 
maeroncp nimio fineimponcdu cefeo nobiliiTime dux Galeacfcu bene: 
arqp pbeare cu fandiftima tua matre blaca Maria adum fit:pfertim cum 
nihil unqoptarit i uitaxuius no fe uiderit affatim adeo copotem fada: 
ut iam deceffio magis metuenda foret in tanta rem mutabili 
tatc.gacceffio expedadaJtag? foluta aliquando aduerfae omni cuiufq? 
rei follicitudie:& formidine bonitatis fuse:pietatifqj peis euolaritad cx 
Ium Quata p deum fmortalem cum animi aeqtate arbitremur regiam 
noftra migrafTeex ac caliginoia uita in ferenum illud caelcftecp domici/ 
lium I tanta ciuium ofum:& beniuoIetia:fide:cocordia:obfer/ 
uatiaiquos aeque amauitfemp atcp etia mori 
ens no definebat mediolanefem populu iter cactcrosnbi praecipue com 
Ladifla/ 
us rex 
Sicilia. 
Philip/ 
pusMa/ 
na dux 
enypnia 
phantaf/ 
mata 
oniros 
Mediok' 
nuin • medareJdcp iterum at<p iterujd unu du taxat pinde adg? mc 
,diolani diem obire ingrauefcetem uim tebris nequiflet. Illud aut 
i primis addebat p magnae libi efle cofolatioi:q, foret reli&ura te filiu pi 
entiflimu no duce foluac principem tati:& tam floretis iperii; ueru ctia 
beneficiumxlatmctiflimuqp patrem illuftnu tuoijd frum.Quare cu iteP 
ligebat iam fibi ad hac humana felicitate nihil amplius optadum efle iii 
uitarnihil etialfibi duccdu effe itepeftiuumihil fmaturmquo diutius Iter 
homines labOraret:ncc.n.fe corpore moritura exiftimabat mulier fapic 
tiflima:quae fupftes foret i liberis:at animi fmortalitate no feprius frui 
didiccrancj in illius confpedum pueniiTet:ad cuius imaginem:& fimilP 
tudine nouerat fe creatam. Igitur ut rem raram breui oratioe comple 
6tar:no mortua efbfed uiuit mater tua princeps illuftriflime diua Blaca 
Maria: quae commutata hac temporali uita cum fempiterna illa iam id 
praemii i caelo adepta eft;q? ufq? optarat.xum eflet in uiuis.Fruif praefeti 
tia:fruirur uifu corarfruitur confuetudine:& colloquio humani generis 
redemptoris.Hunc rogat:hunc orat:hunc praccafmr tibi femper in om 
nibus rebus tuis & propitius adfit:& adiutonteq; dirigat af 
fidue i uiam iufliciae:atcp pietatis.Quae cum ita fint:aequo nobis animo 
ferenda efl: haec omnis ucl naturae ncceflitas: uel uolutas diuinaementis* 
Nam utnullu malu fitnarura: itaqcquidab deo e£l:id bonuterte aeque: 
atque falutare ducendum effe nemo lanae mentis ignorat. 
Fracifci philelphi oratio funebris pro Magnifico ducali Senatore: & cla/ 
riflimo equire aurato Philippo borrhomaeo Comite haronae. 
Erdifficile mihi profede:& apprime laboriofum oblatum 
efle dicendi argumentum intelligo uiri excelentiflimi: qui 
p cumipfe confolandus fim: uos confolaturus aduenerim. 
Quid enim non admodum ingemifeam Phi> 
lippi huius borrhomaa fpledidiflimi uiri obiturmin cuius 
uita permagna erat bonis omnibus fpes repofita i Quare cu publicu: &C 
cbmue quoddam perfugiurmatq? praefidium e medio uideam efle fub' 
latum:iure mihi dolendum poffum exiftimare. Itacp merito libet mihi 
exclamare+Oh duram:& ineuitabilem naturae humanae neceflitate: cui 
nulla noftra remedia aduerfanf.Oh [exorabile: 6C imite homini! forte: 
quae tum oprimis maxime:cu nullas abs te putamus ipendere infidias: 
Sed quo feror demes Cenaturus accerfor no exafpcraturus acerbitatem 
crudiflimi uulneris.Vinciaf’igit :obftngaturque omnis animi dolor ra 
tionis cuflbdiamr quem denique tempus tollet omnino:eum iam hinc 
fedet prudetia:& cofilium.Nam animus perturbatus ita fefe abhorret: 
ut rede indicare nihil queat.Et quoniam uulgo putant non efle humai 
tatis folum:fed etiam iufticiae lugef plurimum eius morte: quem pluri 
mu dilexerimus:quaeadduci poflint ifliufmodi maeroris caufae: uidef 
Perora' 
tio 
Philip' 
pus bor' 
rhome' 
us dicendum paucis*Namq? ha: diligendus cogitanti mihi offerunf quin/ 
qnumero* Aut*n*dolemus noftra caufa:quod exiftimemusex alterius 
morte magnis nos quibufda priuari comodisraut illius caularquonia eu 
opinemur uita: huius fuauirate amittere: aut qa arbitremur morte fine 
acerbiffimo dolore accedere pofle neminiiaut qcf uereamur fore: ut ani 
mus ipe Iterreat una cu corporiaur pprer futuros apud iferos cruciatus* 
Et dolere qde noftra caufa hominis eftfefeamatis:no altem: ob camcp 
rem neq magnammi:neq liberalis:qnpotius ignauiprorlusnulliufque 
uiritutis* i morteautq dolor ieiTepoteft:quaelimillima fomno e adeo: 
ut diogenes ille cyo folutus i fomnu ateaqua morercf.ueluti iocabudus 
dixerit fratreforore annciparuNa eadem uiaratque ui & morte:&: fom' 
nd fieri acutiilimi philofophi rradidere*Sed ut fomno ira etia morte ne 
fentieres quide corripimur* Qui uero celent animos fimul cum cor/ 
poribus iterire:hifane cu maxime uidenf’ uiuere:mortuifuntno eafeili 
cet morte:qoa huius uita: curfum:munufque explemus: neque: ea qua 
peccaro deo uiuimus.-ut fquit Apoftolus: Cdfepulti enim 
fumus cu illop baptifmu I morte: fed ea potius:quce eft peccati: de qua ] 
etia feriptu legif:aia quae peccatupa Futuri aut apud iferos cm 
ciatusillis horedi funt:q femctipfos cu uiueret hac mortale uira:p omne 
flagitii imaniratiTque genus qua focdiflime uolurarut* No Philippo bor 
rhomaeoxuius uniuerfa m uitam plena fuifle honeftatis:& officii noftis 
oes*Quis*n*unoiPhilippo cotinetionquis modeftior;' quis coftatiorvqs 
i omni re mqderatior*Na &C humaitate:& benefice ria femp quata fuerit: 
nemo eft;que lateat:& no mo nemini unqua iniuria Itulit:fed necuiqua 
Iferret :oi ope:opacp curabat.Religiois cius :8C pietatis ftudiune parietes 
quide ipfiignoranrJntelligebateim homo prudetiiiimus noeffei hac 
mudana uita patria noftra:fed i cado*Et quadiu hiepegrinamur: opop 
tere nos meminiffe illius patria::ubi noftra mafio futura fit fempiterna* 
Quare utab oi cotagioc peccati:& maleficio abftinebanita die: nocduqj 
aliud nihil neq? agebar: necp cogitabar quam proftratis:& coculcatis tur 
buletiffiraisanimi motibus:ad illius fe uoluntate componerer: con 
firmaret:adcuius imaginem:&; fimilitudine fadtus effenNullius inqua 
nucfuppliciis eft obiedlus mocetiflimus:& optimus uir Philippus Bor/ 
rhomaeus:fed illis fruif pmns:quce in cado his ppofita funt qui dum f 
huius uitx curriculo fe exercennquam minima fibi focietatem cum cor 
poribus efle finunt*Na qua mihi fabulet quifpia uita: fuauirate;’ Qua: 
na eft i hac uita reqes ullae' Quod 
fi quam tande fuauirate deprauara hominu ratio fibi finxerit: non tam 
cius acceffio ulla optanda fuerat in PhiIippo:qua metuenda feceftio* Im 
plerat iam quitum aetatis & quadragefimum anu ualitudine profpa: 8£ 
eade integritate fenfuu:qua ab ineunte'adolefcetia'femp fuit» Bona uero 
Quftiqj 
lugendi 
caulk 
Prima ca 
Secuda ca 
Dirige' 
nes cyon 
Philofo/ 
phi 
Tertia ca 
Apoflo/' 
Ius 
Quarta 
caula 
Humani 
tns 
Benefice/ 
tia 
Religio 
Philips 
pus Bor/ 
us 
Vita liius Philip' 
pus dux 
Vitahao'' 
ru origo 
Vitalia/ 
nus*rcx 
luftina 
Philips 
pus 15or/ 
rhomeuf 
Rufcoes 
Comum 
Viceco/ 
mires 
Mcdiola* 
Rufi 
Parma 
Philip/ 
pus 
Parauid 
Antenor 
troianus 
Alpes 
Mediola 
num 
Hedui 
Galli 
Xathoes 
Anglcria 
Harona 
Muicipia 
Ca(fella 
Pompa 
Honos 
Vtilitasj 
Voluptas 
Philip/ 
pus 
Mors 
Arilfip/ 
pus 
externa quae animo bene i (lituro erat maiora alia expedtanda: Natus efl 
Vitaliao pfc uiro in omni genere laudis ,pbatiflimo;qiio uno iliuftrifli/ 
mus ille&iapietillimus dux Philippus uix habuit apdtcq.qaut carius: 
aut aut origine altius fiqs repetere uoluent: iueict 
ea manare a Vitaliao atiqflimo totius Venetia: regeia quo etia ipo fluxif 
fe comptu cft landbflima Virgine hac iuftiarmcuius lacranffimli nome 
p tot religiofiffima monaftena i uniuerfo rppe orbe celebraCSed 
ne curiolius q par eiuerera coled:emur:& ut reliquas etia affinitates pro/ 
pinquitates:ncccflitudines:quaefuntfereinnumerabiles:breuitatis gra/ 
tiaprtetcreamus:reliqt;utoesfcitis:nobiliflimus uir Philippus borrho/ 
maeus filias tris:ealqppudiciffimas:filios uero duos Noneex illam hone 
ftiflimis matrimoniis tris libi dariffimas potetiflimafep familias perpe 
tuo affinicatis:ac beniuoletiae uiculocoiunxit Rufconeos comnViceco/ 
mites mediolaitParmx aurem rufos / Nam ex huius lohanis coiugio or 
nariltimicgtis auraria quo uno patritae auitaeq} uir tutes mirificae refur 
gut:Magnificos carpi dominos habebat aftmis+De Vitaliao aute ingenti 
Ipc pueroique hic praefentem lugubreq; uidetismodii p aetatem ei licue 
rar alia cura cape:q id pftar:ut & fratris:& fui q fimillimus forct.Quid ei 
loquar de parrix lpledore:q qualis qtufq? fit £atis:fupque pater: cum de 
eius maioribus fum locutusdMa fiuePatauinu Philippu dixerimusrfiue 
mediolanefemtpatria natuseft& uerere:& fprimis iclvra*Nam patauiu 
troianus anrenor codidit.-q qcqd iacet iter alpcs:& finu adnaticu magna 
fua cu laude fubiugaumMediolanu uero ab Heduis. Galli; qj tra- alpinis 
coditu elfe coflanq ipfum nome accepit ab urpe prifea illa:& nobili Me 
diolano: quas ixanrhonibus adhuc extat» Quari autem Mediolanciem 
hacurbefieri oporteatiex eius rebus tam multis:& tam praeclaris cu fu/ 
pcrionbus faeculisrtu noftra etia tem pedate affidue geffis no obeure ia 
dicari potefhaccedut opes:& ampliflimae faculrateseqbus cccteris Medio 
lanefibus oibus poft ipos principes fupior philippus eratiarq* habebaf, 
Dominabaf enim no angleriae:& haronae folurmeuius erat Comes;fed 
aliis quoqi nonnullismunicipiis:&caftelIis*Quidenim meminero:uel 
militiaeiuel fenatorii ordinis ifignia:qbus a diuo principe nfo ppter exi 
mias dusrriluftrifq? uirtures ornatus uero carus eflet:6c piucun 
dus uniuerfis ciuibus:atcp pcgrinis:ex pfentis funeris pompa licet aiad/ 
ucrteriQuid fi duo maxfe i 01 rep*experuf:honos:& utilitasn qbus ipis 
pmagna pofira uoluprare rentur :tgd uni Philippo defuit in tantis uel fu 
is:ucl fortuna* comodis ad uirae fuauitate* Tepeffiue igit excedit ex hac 
uira turbuleridima in ea pfedfurus uitarquae nulli elf rnorui:nulli muta 
bilitati fubiecfa* An fortaffe nefeimus; quo diutius uiuirur: eo magis 
pcccatur/ltaq? oprada profedo eft ea morsicuius fteruentu fit: ne culpa 
reddatur quottidie cumulatior. Quod fi Anftippus uoluptarius ille Cyrenaicus:quo uitaecofuleret:qcquid nummorum ferebat fecum rabie 
cille ferturrnosrquo uita poffideamus aeterna:miferabilem meam hanc: 
arcu aerumnofam:quae & caduca eft:& lubricari icertartati duccda arbf 
traoimurfCupioriquitPaulus:difTo!uir&:eifecu Crifto.Quisuerocu 
Chrifto luturus fitrubi fe minus eius imitatorem geiferit; Quod ii ille 
nfa ca mori uoluit nos ,ppter nos ipos dubitemus mori;'' Necei ea mors 
mala efle ullo padopotrq ubi adueneritroi malo nos liberauat dixerit 
qfpia qcf uita tollitrnd malu eife no pot.Nec illud mrfus i bois no e habe 
du pqd uiraadipifcimuriempirerna*Niri boni plurimu eiTetin morte; 
nuqua dixilfet fapieriffimus ille Dauit.Preciofa i' cofpedu domini mors 
fandoru eius.Quod ii beneficio Mortis rerrehn hac omni mortalitate: 
prurbatioibufq? exuti imortalitate fimul cu traquillitate fduimur; fi ne 
refurgere quide licetrnifi animia corpore feparatio a f ec efferi t. No li m u s 
p deiumortalcrnolimus morte i malis ducere.-quseaute optimarautop 
timoru bonoru caufa Jtaq? ponedae funt lachrymaerreprimedi gemitus; 
& animi dolor fedadus penitus.Na cu omnis perturbatio grauis fit: om 
niu rame molefliffima clf:&pniciofllTimaaegrirudo:cuius ui atqj impe 
tufaepefadu legimusraudiuimusruidimusralios l aegrotationes icurabi 
lis icidifferalios furore; infaniaq; c orreptosralios Obi manu cofciuiile.Et 
ne ,plixius noftra protrahatur oratiorprudetiflimusillemihiuideri de 
betrq 8C naturae legi no aduerfa£;&: aequo aio fert neceffitatem. 
Quae qde oro habita eft i teplo Diui Fracifcuxiiukaledas femptebris an 
no a Natali xpiao Millefimo quadrigentefimo fexagefimo quarto. 
Francifci Philelphi oratio funebris fp magnifico eqte aurato ducaliqj Sc 
natore Stefano frederico todefchino» 
Vamquamnoobfcurefuturuaiaduertam illuftres uiri& 
ampliffimi pfes:ut mea haec omnis de Stefani fredericito 
q defehini obitu hominis fane & praeftatis & magni tumuh 
tuaria cofolatio non tam piuafionis apud uos loeu quam 
impetitudinis cofequaturruolui tamen in hac uehaemeti: 
ac ppe comuni omnium ueftmm acerbitate pertinacius copi uoluntati 
refragarirqui apud me 8C audontate & gratia ualere plurimum: dC pof 
funt 8C debcnt.Nam fi alia etiam omnia qute huic rato tam pio:tam fih' 
gulari tam eximio muneri perneceifaria funt mihi adeffenr; quae certe 
a deffe nequaqua fentio:duo tamen funt:quibus nd temere a dicedo no 
deterreor.Quo enim padoautaufiraut fperetqfpia cofolari alios: qui 
uel i primis cdlbladus ipfe flt.No enim pofluna no dolere 8C gmuiter 6t 
permolefle ferre eius uiri obitum:cuius uita tu noftro diuo pricipi Phi> 
lippo Mariae anglofuauiflimis fuis moribus periucuda tum bonis om 
nibus grata.Quippe qui intelligerent comune libi quoddam &C firmifli 
mum patrocinium praefidium. opem inJeius falutepofitam ac locatum 
C/renai 
cus 
Paulus 
apofto/ 
lus 
Idus xps 
Dauid 
Dolor 
Aegrim 
do 
Srefaniis 
fredricus efTe: his igitur non abfurde cum officii aut auxil ii quicq ucl aduerfis ucl 
fccudis i rebus fuis deffderant.Vi rgilian um illudliceatcrebra memoria 
atep lachrymis ufLirparc.Quis tepalmuredeoru erupuitnobis i Quod 
aurem fecundo loco me ab huiufmodi oratione magis atq? magis de 
hortatuneft recentior & inufitarus dolor acerbi uulneris:cui fi mederi i 
tempeftiue ftudeo: uereorneuimdoloris aggruafcam potius q ulla ex 
parte leuermfadam tamen necelle eft quod imperiti medici nonnuqul 
folennq ubi grauius aegrotantes curados acceperuntiueriti ne fi diutius 
tardamr fore utmorbus’& iualcfcat:& incrudefcat magismo graues fo 
lu fed etia piculofas curationes adhibcnr.Et ira fit fortuna quadamt qua 
fana ratio diperarat:temcritasjbonalaepe ualitudineafferar.Nolim autc 
miretur qfqua.fi in hoc fubito & repetino dolore ac ludhi fubita quocp 
& repentina noftra erit oratio:lapiatc$ Demaden magis qua Demofthe 
nem.Ex tempore enim mihi diccdu fuit nullo apparatu nulla praemedi 
ratioe nullo ordine uri licuit tanquam tumultuarius Miles in aciem de 
fccdo.Magna profedlo jactura nobis;& ea poene itollerabilis patres anv 
pliffimi in huius Magnifici 8c excelleris uiri Todefchini obitu fadta eft: 
Amiffimus ei eu q mullius officiimullius bonitatis nullius erat uirtutis 
exps.Na cu ab icu te aetate acccpiflcr duas effc uirrutcs acuias hominu ai 
mis ppofitas quarum altera per temporales adtionesialtera qua? in con 
templadis aeternis rebus uerfatur peruenirerur ad deum non folu ut fci 
rcr.ied longe magis ut faperct operam omnem fua induftriam omnem 
diligentiaaccomodauit. Memoria enim tenebat quod lob uir fandbP 
fimus loquebatur:pietarem fapientiam cffeimalis autem abftinere fcien 
riairu Nihil uero magis effe ex media pietate quam deu colere: quippe 
qui 8C uera & unica fapientia fit: 6C omnis rerum temporalium fcientia 
ab ipfo manat id quod tum allii nonnulli tum olus Paulus plane' 
docet:inquicns.Alii quidem per fpiritum daturfermo fapientiae:aliiler 
mo fcientia fecundum eundem fpiritum. Quamobrem non folum 
has nobiles inferiorifque uirtutes prudentiam:iufticiam:fortitudinem: 
temperantiam egregie in omnem uitam fequutus eft Todefchinus: fed 
multo magisarq? magis fapientiam ipfam. Intelligebat enim per hm 
iufcemodi temporalium rerum cognitionem:<Sc humanae turpitudinis 
fugam iter fibi quoddam parari ad immortalem deum:quod tamen fe 
nunquam effe ad eum omnino dedudhirummifi 8C piumipfefe ddillri 
us incompraehenfibilis & ineffabilis maieftatis indeffeffum obfcruatio' 
rem cultoremque praeftitifTer. Itaque nihil tanti faciebat quanti diuina 
religioem.Ea fe recreabat & reficicbatrca fe dies nodtefq? obledtabarmee 
illorum quicquam aut omittebar aut praetermittebat:quae lacrofandta 
chnftiana fide praecipiantur. Tunc fefandh & boni uiri officio maxime 
fungi arbitrabatuncum nihil quoda diuina lege abhorreret: fed quod 
Demads 
Demo' 
fthenes 
lob 
Paulus 
apofto' 
lus fas-pmmquc uidiflet: faditarcr* Praedicare palam confueuerat quod 
Paufanias pliftonatis filiusxuipiam olim refpondcratdcges uiris non le 
gibusuiros dominari oportere* Et quoniam omni in re deum lemper 
ante oculos poncretxui nihil occultum cfle indicabat: nihil erat cius fi- 
de conltantius nihil certius nec promifli poenitebat unqua:Ea*n* in pro 
mittendo grauirate utebatur dC ita metiri omnia ac cofpicere Audebat: 
ut nemini unquam iniuriam facereuQua i re iliud regis Agefilai mini/ 
me ,pbabat:cui cu quidam aliquado diceret,At pmifilti; eodemq? fcepi 
us reuolueref Ita mehercule ,pmifli fquitifi iflud quidc eft iuftu: fin au/ 
tem iniuftum locutus fum non jpmirfu Nihil enim necp 
neq; ullo pacto per fimulationem diflimultationemue dicenda cflc cen 
febanquod a iufticia honeftateque foret alienumJtaque Agin iilu: que 
Jacedemoniopi ultimum regem ,pdidere:mirum immodum laudabat: 
quicu parentes ut quippia per iniufticiamfua gratia ageret hortaretur 
ac rogarent*Vbi aliquandiu contradi Afflet 8C illi nixius urgeret ait:Qua 
diu apud uos fui nullam tenebam iufticiae notione* At pofteaquam me 
patrice tradidiftis huiufq? uiribus itemque iufticia atque ,pbitare ,p uiri 
ii parte iftituiftis:haec enitar:& non uos fequi*Et quia uulris me quae op 
tima funt agereioprima uero funtiquee iufta fueritxu hoi priuato tum 
ualde magis pricipnquae uultis agam ;quae dicitis mifla faciam* No igif 
mirari quenquam oportet; G tanta cum aequitate moderatione dC abiti/ 
nentia ius omnibus diceretrfi nullius nec precibus nec opibus a iufticiae 
QC pietatis regula dimoueri unquam potuitiadeo erat 6c magno Qc inui 
<fto & elato animo:ut nulla earum rerucupiditatecaperetur.-quasuuP 
gus maxime haberet i ptioiQuotus enim quifqua eft:qui fi cui negotio 
procuratioiuepraefuent; no mre poflit arcefli i nequaqua 
hi cu aimo fecu repurac:quod Qi prudeter Qc uef Alchanes thelecri filius 
aliquado refpondit.Nam cum quis percundaretunqua obrema mefe 
nitis munera no accepiflet:Quoniamiiaccepiflem iquit:leges pace frui 
riequiuiflent; At cum Thodefchinus ei a noltro humaniflimo prindpe 
magiftrarui praefedus efletrquo nullus alius iter ifubres ligurefque ora 
nis neque maior eft neque illuftrionQuippe quod eius dicioi iurifque 
reddendo omnes lacerdotum omnium dignitates:quae permultae aplif 
fimaequefunt:fubiiciunturacparent:non modo a nemine munera un/ 
quam accepit:fed eos etiam pro fua grauitate acerrime caftigabat; Qui 
uelpoft iudicatam caulam difeeptarioemque omnino compofitam 8C 
traquillam huiufmodialiquid fibi detuhflent:Exiftimabatenim homo 
prudentiflimus decere iudicem QC magnum uirum non corruptela fo/ 
lum fcd omni corruptelae QC auaricix fufpitione uacuum efle* Proindeqi 
&*M*Curii fadumiquia afamnitibus aurum dono milium noluiflet ac 
ciperemon quod Photion athenienfisjbis relpo ( 
Paufaias 
Agelila/ 
us rex 
Agis* 
Alchacs 
M*Curv 
us Photi> 
on derat:qui ccntu ad fe talenta donaturi attuIilTcnt: laudibus ad ccelum ex 
rbllebar.Nam cu rex Alexader regale id munus ad eu 
mifiifermucios rogauit photion qd tade i toro atheniefiu numero fe fo' 
lu alexader ea pecunia dona rer:q cu refpodifTent:quonia folu.ipfum ale' 
xadcr duceret: & bonu&sequu aitfinat me:& uideri dc efTe ta 
le*Quis igitur heu tale &L tatum uirum non iure nobis ereptum doleat: 
plerum ac rurbulcntiffima tempeftate cu cius tu prcefentia tum uirrute 
maxime opus efleuNo enim is erauqui titanumait ita dicamus ac giga 
tum genere fe natum exiftimarct.Nam qui ex illis ortu fibi uedicarcnr: 
perpetuas cum deo inimicitias gerereiab eoq? puniri no dubitabat* Sed 
quod’iufhs omnibus mocetibuj cp uiris comue eft:&: ab deo fe certe opi' 
naba£*:& ad deu reditu fibi facilem expedi tu cp paterc*Nos enim dii colo 
nia inferiorem huc orbe incclere:quia & colonia; ciuitatu illaijd a quibus 
miffce fuerunt:& iura dC leges fcq obfemareq} cofucucrint:itidcm & nos 
diuinte iufhciar atq? pietati lege ccelefti obftruftos efTe* Quod fi religiofe 
caftteq; tueremunbreui fore:ut tanqua ex laboriofa quacfa peregrinatio 
ne atq; exilio potius q carcere ex ac mortali uita moleqj corporea i ciuita 
re patria i ctelefte libertate i bcatirudine fempirerna reuocaremur* Iraq? 
ftultos 5C ifanos appellabat:qui uetri 8c fomno'dediti;q ucl inanibus uel 
turpiffimis obnoxii libidinibusmec unde ueniflentmec quo redeudum 
foretmec qui tandem ipfi effent cogitaret.Nec enim uos corpus efle.fed 
aliquid maius corporemultoqj prceftatius & diuinius* Na minime dici 
fruftra uos ad dei imaginem creatos*Prteterea nuquam 'ignorauit anti' 
quu illud fiuedeijApollinisifiue rapietis alicuius dicere maluerimus: 8C 
apud omnes celebratumigrauiflimuqi praeceptu* Nofce te ipfum*Nam 
aliud nihil eile interpretabat feipfum nofccreiq ut & animu fuu efTe ;im 
mor talem :& corpus mortale quifep cognofceret* Quaecuncp igitur age 
ret:qutecucp dicerenquascuq; denicp cogitaret ad immortalitate 'animi; 
ad bearam uitam :cadcftemqi referebat.Memierat quod Simonides poe 
ta Paufaniae regi lactedcmon iorum confuluerat fe hominem effe.Memi 
nerat bonoru morte no efTe interitum om nia diffipantermatcp delente: 
feduelfeparationcmquandamanimiacorpore:hoc cft imortalis uitae 
a uita mortaliiuel fempiternum fomnum; ut ‘Plurarchus ait. Tam diu 
aure fempiternurmquoad ctelcfhs illa tuba Ifonuerir.His igitur cogita' 
tioibus Todefchinus utensiacfefcper omnes humante: aediuinae uirtu 
tis modos cxercens:& deocarus:& hominibus admiradus cft redditus. 
No enim fine quadam diuina dilc(ftioc:atqi benignitate rata i huius Ice 
culi fluttibusrac naufragiis rpfperitatcad ultimam diem expertus 
eft:& ea certe profperitatem propterea firmarmatcp immutabile: quod 
omnia deo:& non fortunte:quod leutychidesetiam ille primus mone7 
bat:femper credidiflet*Qui enim fpem fuam in deo collocarit: nunq fe 
Alexader 
tex 
Agis 
Simoni' 
des 
Paufaias' 
Plurar/ 
chus 
Leutichy 
des fua fallit fpes»Refpicitfemper deus pios:&iuftos hoies: eofqp no modo 
tuef:fed rebus fecundis oibus auget atep amplificat. quid caeleftia: 
quaeqj fupra nos funt:plur ibus cofedtemurcQuati eflet hic uir floretiP 
fimus faciudus: fatis nobis illuftrium uiro^: laudatiflimaruq? uirtutu 
optimus eftimatoripmiatorq? oftendit fapientiflimus priceps noftenq 
ubi mirabili illa fua acutiflimi ingenii ui:& diuinolquoda metis a (pedtu 
oia diligentiflime rimatus penitus pfpexiffetrnihil in eo efleqd' minus 
fide:& integritatem faperer.Que adhuc infans a patre fummo principe 
ad fefe inftituendu:formadumcp acceperat.:non aliter femp apud fe ha/ 
buit:& omni honore dignatus:,pfecutufcp efhq uel chirone: uel phoeni 
cem Achilles tradiCnec id quide ab reranimaduertebat eni in Todefchi 
no facilitatem:humanirate:& modeftiam fingularem:mirificamjanimi 
conflantia:atqp magnitudinem rei# gerendarum intelligentia no uulga 
renr.eximiam grauirate quadam ingenua comitare condita': praecipua 
innocentianv.egregia equitarem:fidem icorrupta:pietatem inauditam* 
Quae certe fingillatim ofa:aIiaq$ permulta:du mecu ipfe confideromon 
polium equide eius obitumo uehementer moueri:angi excruciari. Nec 
ftoicis affentior qui quod natura fierino potefhaegntudine omne amo 
uent: non enim fum animo perfradto:laxco:ferreo: adamantino. Veru 
cum rurfus expendo me;6i qua coditione nati omnes fumus itueonfa/ 
cile intelligo huiufmodi omnem|dolorem fruftraa nobis fufcipi.Quid 
enim per immortale deu tantopere mouere no uolumus cu 
natura pugnare; Quae tata demetia nobis eft; Quae ta/ 
ta demu infaniafAn illudiquod fapientiflimus apud Homeru 
ulylfes loquif:nunq audiuimus.Nihil homine ifirmius tellus aialia nu 
trif.Intercundta magis.An qui mortales nati fumus perinde atqa dei fi/, 
miles qnipotius fupra deu.(Na deus ipfe mori etia uoluit:)ueluti cum 
deoipfo quo imortales futuri fumusrcontendere audemusfan ignora/ 
mus no in hoc terreno coeno:fed in caelefti illa; triumphali gloria im/ 
mortalitate parari nobis.Homo enim:ut inquit Plato: no terrae: neqi i/ 
mobilis piata e:fed caeli:cuius caput:in quo metc:& ratione:8dntel!edtu 
pofuit.Et ex quo reliquu corpus uerfum ad terra,pdeat; ueluti radixfit 
eredtu ad caelu.Quid praeterea haec uita:quae tot tepeftatibus: tot nau/ 
fragiis:tot incendiis:irot ruinis obnoxia erumnofa plane mors efhadeo 
deledtarenos debet:ut cum eius ergaftulis:& uinculis noftri aliqui libe/ 
rantur:flere:larnetari:Iugere no definamus.Non iniuria illud pmdetif/ 
fimi ducis Epaminodae didtu uideo a ueteribus laudari: qui cu tempo/ 
rdleuidtricaecladis audilfet bonu quendam 8i fortem animam eP 
flafle.O Hercules inquit:quod ocium uir hicnadtus/efhut inter tot ne/ 
gocia:ac turbationes p egrotatione ex hac uita difccflerir:difceflir inqua 
Todefchinus ex hac mortali uita aetate iam ultima mente fana: di fenfi/ 
Chiron 
Phoenix 
Achiles 
Vlyfles 
Plato 
Jipamp 
nondas bus integris:poft omnia:quae externa uocatur bona I mediis totius Ita/ 
lice pcellisiac flucribiiStEt ita difcefiit ut quonia bene: ac beate uixerat: 
mor te.quam muocare no cogeref ;feliciflima fibi ducereriNam cum fci 
ret eum male uiucreiquifemp i uita fore fe putaretnta boni animi femp 
ftuduit:ut nihil ei inopinata pollet accidere :di mortem ipfam quando 
cucp ueniret no inuitus expedtareriQuibus quide ofombus id tandem 
eft mea fententia aflecutus: ut quod femp optaratmuc p hanequa mor 
tem uulgo appellamusdmortahs effedtus imortalem deum cora afpici 
at:& quod humano generi ultimuifempiternuq? bonum eft:& uero:& 
folido:& incomutabili;&: sterno fruatur gaudio • Quare nolimus ob/ 
fecro Patres ampllflirni uaehementius dolore afficiiqua oporteat: & qd' 
non diupoft tempus docebit:huiufmodi neceflitatem sequo animo fe/ 
rendam efleJam hinc ratio ipfa docere nos icipiatme noftro uideamur 
non alterius torqueri alienae quodamodo inuidere feli 
citaruMediolam in templo diui AmbrofiuM*cccc*xl* 
ORATIONES NVPTIALES* 
FRANCISCI Philelphi oratio de inita focietate inter illuflrifllmos 
Duces Bona eiufqj filium Iohanem Galeacium di Hercule addentem* 
RISTOTELES ILLE PERIPATET1CVS :Qui ob fm / 
gularem quanda:ac prope diuinam ingenii acrimoniam: 
a di uarietatemimagnitudinccp do&rinae: di diligentia pras' 
terea indefeflam:atq? incoparabilem inter uniuerfos philo 
fophos habitus eft illuftris: docet in iis praeceptis; quae ad 
Alexandrum regem reliquit fcripta:opuseflein omni rem 
publicap* genere eorum focietatem conftitucre;qui di potentiflimi fint 
di in proximo habitent:quo tum adelTe tempeftiue fuice.-tum ufui mu/ 
tuo elTe poflinriQuae autem focietas aut coniudhonaut conuenientior 
aut etia certior ac rutior q ea offerri queat:quae maxime e(f fecundu na/, 
turam:& deum i Scimus hoiem ex oibus animatibus natu ad focietate; 
di huedeu omnipotente ubi crea flerim amoeno illo: iucundiflimo 
ipoluti uinculo matrimonii cdrinuo munifle: atq? de 
corafle:cu airiCrefcire:& multiplicaminfiterramq? replete* Sapietiflime 
igif :ar® optime gloriofiflimi prkipcs Bona fimul cu lohane Galeacio fi, 
lio Mediolanefium ducis; di uos ite magnifici oratores Bonifaci aquo' 
bibc:Nicolaecp Roberthe iurilconfulte:q noie ac uice illuflriflimi ducis 
Herculis aeftefis hic adcflis:cu uobis ipfis:tum ueflm: pofteritati confu. 
luifliiquis p facratiflimu coniugiiuinculu mocctiflimse infantulae An/ 
na: Mariae uicecomitis:& pclarae indolis Alphdfi aeftefis: q & ipfe item 
eft ifantulus;eam hoc die initis focierate:quae utricp principatui 6i deco 
ri plurimo:& utilitati nd mediocri futura ut rem oem prae/ 
ftantifllmi fenatores di uos alii ducales magiftratus; uiriq? nobiliffimi 
Exordiu 
cum dP 
uifione 
Alexader 
rex 
Narratio 
Boa dux 
Iohancs 
Galeaci/ 
usdux 
Hercules 
aeften* 
anna ma 
ria 
alphdfus 
aeflefis 
Ampliff 
catio apertius intelligatis & meliustconuenerunt inuidiffimi noilri duces cu 
excelletiflimo duce Hercule;ut pro mutua beniuolentia: beneficiifq* q/ 
plurimiscitro;ultroqKollatisad jppetuafocietate utriufq? principatus 
Anna Maria ducis Bonae filia & lohanis huius Galeacii ducis foror con 
iugatur p legitimi ius matrimonii Alphofo Herculis ducis filio primo 
genitOtQuod*n*ad tanta:reicofirmatione:acilabilimentu poteltaliud 
facramentum interuenireaut uenerabilius:aut incorruptibile magisiq 
quod in primis parentibus fuo ineffabili ore flatuit deus optimus maxi 
mus p coiugii fanditate None ChnUus etiaipfehumani redeptor ge/ 
neris in coiugio nafci uoluitv’ qui ad nuptias quocp inuitatus no inter/ 
fuitmo;fed eas ornauit: ac iuuincum aqua uertit in uinil» Quinetiam 
apud prifcam illa gentilitate quato in honore habitu confugium fuerit 
fatis dilucide declarat nobis perpulchra illa:atc£ perurbana fidio poeta/ 
rum;qui perhibet Cecropa primu extitiffe inuentore.-audoreq? matri/ 
monii:eudemcp fuilfe diffimili corporis figurarquippe q a dimidio fur/ 
fum repraefentaret hoierminferiore aure parte baeftiam.VertifTe huc-fci 
licet uolunt incopofitam illa;&: incontinenre hominum uiratmq beflia 
rum more in motibusiacfiluis pafTim nullis certis neq? nuptiismec legi 
busmec domiciliis uagabafun ufum ciuilermarqi coniugalem* Itaqj ob 
tantae rei gloria Cecrops ab Athenienfibus pro deo & habitus ell;&: cui 
tus;a cuius etia nomine ii funt Cecropidae appellati:& urbs athenae ce/ 
cropis*Et funt hi fane duo principatus no finitimi folu;fed iis muniti ci 
ui tat ibus ;quse nulla Italiae potentia metuat*Thefauris uero totitantifqj 
abudatiut dL i pace oena alioije ornatu fuperefcddfiqua bellandi;ut fit:ne/ 
ceffitas accideritipoflit & terra;& mari copias maximasirobuftiflimafqs 
parare»Ad haec q pfentes affinitates inter fe conueniat;expediam paucis; 
nec altius repetarne q dicendo gratus audientibus efle uelimraffera ply/ 
xitate ipfa fafhdimQuattuor mihi reqreda occurrat in quolibet matri/ 
moniomec ea qde in fpofo minus;q f ipfa fpofa pbitas:pulchritudo;no 
bilitas diuitiae*Probitas hoc tepore no ta in ipfis infantulis e cofiderada; 
q in paretibus:Na ea aetate fut:ut fpem de fe optima ex educatioe dunta 
xat nobis pilare uideanf»Alphofus cu ab klyra mfe Leonora regis Pher 
dinadi filia QC altaf:&educedno debet no egregios de fe frudus pollice 
ri*Efhndeonora nullius uirtutis inops:Nam de Bona fclyta ducenoftra 
quae poffint laudes a quoq excogitarirquibus ipa no fupet oem hoium 
opinionevPraetereoeius pudicicia: humanitate: benignitate: modeftia; 
cdtinenfia:rcIigione:fandimonia;claemenria:<&:omnedeniq* bonitatis 
genus* Vidiftis certe uos oes;uidiftis inqiquara cu af magnitudine; ac ro 
bore pximis domefticae coiuratiois tumultibus illis nodurnis uel furo 
ribus potius occarer it.Quo ipfo in diferimine tato;tacp repentino: atc$ 
inoplato;& formidabili qs no obftupefcat itrepidu; luiddqj 
Confir/ 
matio 
Ch nilus 
Cecrops 
ateniefes 
Cecropi/ 
dae 
Athenae 
Cecropis 
Amplifi/ 
catio 
Italia 
Quatm/ 
orfcoiu/ 
gio reqri 
,pbitas*i* 
alphofiis 
Leonora 
dux 
pherdina 
dus rex 
Boadux Myrina 
Pcrefilea 
Tomyris 
Pulchri'' 
tudo .ii 
Nobilitaf 
♦iii. 
pherdina 
dus rex 
Alphon 
fus rex 
Hercules 
dux 
pherdina 
dus rex? 
Borfius 
dux 
Leoneluf 
marchio 
Nicolaus 
marchio 
annaMa 
ria 
Sabbau 
dicnfes 
Allobro' 
ges 
Cyprii re 
ges 
Francos 
reges 
fphortiai 
Dacice re 
ges 
Philippa 
Mandux 
Fr. fphor- 
tia dux 
galeacius 
Ma,dux 
Neflor 
heroica? bonceaium: q incredibili quada cu fiducia noluerit arma cape: 
atq? arceegredfmanuq} cofererec5minus cu pditiffimis tatntamqj tru 
culetfatq*f manis (celeris auctoribus;1 Quam ergo Myrina:q Penthefi' 
Icacj Tomyrinmagnamfcehuicuiragimcoparemus: qintataaioi^eo/ 
flernatione ta preclam facinus uel fola aggredi no pertimuerit ;Huiuf/ 
modiigifnatareducataq* uiragine Anna Maria talis fpnofa futura efl: 
qua? nullafpbitateTperada fit matre ipfa inferior *De pulchritudine aut 
utriufcp ucl ex hac diiudicarepofllimus & fponfa:&fponfum ea uigere 
formae bonitatetutcuagelicaIpeciequada exiflimefcompandi. Quot 
fi de nobilitate utriufqyp dignitate loq uolaero:dies me deficiat.Na ma 
ternu Alphofi genus auum refert.Pherdinandu rege manu ,pfcdo flre 
nuum;&aio fra&u.Quid.n*memieroAIphofum proauil illumrq talis 
tantufqj fuitrut no abfurde cu omni antiqtate potuerit de regia maiefta 
te contedere v’Nam pater Hercules quatam de fe laude polliceatur: ,p/ 
bat eius res elariflime geflce cu fub alphofo:& Pherdinado regibus nobi 
liffimisxu multo clarius i recuperado:feruadocp patrito auitoq? princP 
patu.QuiTaut e nefcius:qta in luce uixcritrplecfidiffimus dux Borfius; 
qui oium primus ducale dignitate iuexit in ceflefem Cuius fra 
ter Leonellus marchio doblrincc fplcdore exteros Tua? a?raris principes 
antecclluit.At Nicolaus omniu pater nulla uirtutecares imortalita 
tis tibi memoria coparauit.Anna? aut Mana? genus unde origine ducat 
nemo efhque cenfea prceterire:Na maternunon folum a Sabbaudicnfi 
bus;q allobroges funt:manat pricipibus;fcd a regi 
bus:Paternu uero fi uetuflate Sphortianoy? in mediu efferamus:inueni 
emus a Dacice regibus originem fumpfifle. cceteris breuitatis gra/ 
tia praetermittis illos tantu attigamus:quos oes &C uidimus:& nouimus 
Philippia Mariam:FranaTcu fphortiam: & Galeaciu Mariam: tris mea 
qdem lententia in omni glorice numero pclaros:atq? fummos duces Jn/ 
genioidc prudetia:atcp cofilio Galeacius no difficulter mortales ofs mi* 
rabilitcr anteribat.Eloquetia uero fuit tataiut ex eius linguarqcf de Ne/ 
flore Homerus cecinitimelle dulcior oratio.Infuper rebus bel 
licis quantu claruerit:teflis efl Gallia rrafalpina: quatepeflate uiuo ad/ 
huc patre auxilitftulit regi Lodouicoffefhs efl pofl patris obi 
tum flaminia:quo tepore Barrholomxus colliorac ca?terae tam multae 
hofliu uires pfligata? funt*Teflis efl femelrdc itept extrema illa atq opu 
leta cifalpincc Gallice regiorqua uulgo pedemontana uocatJn ea enim v 
gentis hofliu copias fuperauit:uicit:opprcfIir:pdidir»De Francifco aute 
Sphortia huius patre-quid dignu eius memoria recitemus i Is p oem i/ 
uidus a?tate:& uidlorfemp talcitantucp imperiu nullis hominu admi/ 
niculis fed fola fuaammcnfaq? uirtute adeptus efl; & Italia uniuerfam 
quadiu uinxmperinde atq peculiare haberet in manu:in pace perpetua; tranquillitate que fcranuiuNa de huius focero nobilliffimo illo prfcipe 
6C fi uerecundius uerba facio:quod no pare eius diuis meritis oratione 
referre me poITe intelligo;tamen ndambigam profiteri )&id ueriffime 
quidc)neminem unqua mihi neque ledum nec auditu:qui 
6C belli dC pacis artibus cu uno egregio duce illo Philippo maria fuerit co 
ferendus:ufque adeo fupra omne humanu ingeniu fuit animo infraclo 
ac fubhmi:6c ampIo*Quod autem ad poftremu quarto loco mihi dicen 
dumppofueram :id omne circa utriufq? patris opes;diuitiafq? uerlatur: 
quae cum aliis multis in rebusrac maximis plurimu ualentitum in para/ 
do:gerendo:conficiendocp bello necdTariaefuntomnino*Hai ucro tales 
tanraecp exift unt in huius fponfaeTponficj? parentibus;ut eundos Italiae 
exercitus quandocuq; fortunae aliqua uisrturbuletiorue cafus igruerit: 
aut hominil infidiae uoluerint aduerlarirminimo cum labore cdduccre 
audeat:& quadiu uolueri t:fufhnere*Quare cu diuitiasr & nobilitate; 
dC pulchritudinem iuxta ut probitate urracp pars de fe merito profiteri 
queat;reliquueft:utq utriufq? prfeipatus foderas potetia plurimu pol/ 
Iet:& cofinia habet admoddpxima:ea folido:atcp iuiolabili futuri cdiu' 
gii facrameto qua iandifTime cdfirmef:& uiculo roboref indiflblubilu 
Quod igif fe!ix:fauftu:fortunatucp fit mos magnanimi duces Boa ma/ 
tenlohanefq? Galeaci frater Anna: Mariae ifantulae:& uos item ornatif 
fimi oratorcs;q uiceiacpfona coftantiffimi ducis Herculis pro eius filio 
Alphonfo infantulo primogenito repraefentatis: quae caetera ad tatam 
rem pertinent poft auxilium indiuiduaetriniratis:Mariaeqj uirginis im 
ploratum per expreffam uultus hilaritatem tanimiqj laetitiam facitote. 
Quae quide oratio habita efiab eodem Francifco philelpho Mediola 
ni in arce portae Iouis*viiJdus Iunias*M*cccdxxvii* 
Francifciphilelphipoetaelaureati;S£oratoris egregii Epithalamio in 
IlI,Beatricis:& Tnftani fphortiae nuptiis habitum* 
Tfi laetandum mihi admodu fentioJIIuftriffimedux Bor 
fif:qd' eam fum nadus dicendi materia: quae cum fecundi/ 
c tare fimum etiam dignitate fit tata:ut ne tenui quide;exi/ 
licp ingenio uerba deefle unq poffint; non ad loquendum 
modo fed ad copiofiflime quoq? & ornatiflime eloquedu: 
tamen no debeo non cdmouerixum intelligo non tam ipfius rei ampli 
fpledoris q temporis potius rationem habere me oportere* 
Dicendu eft enim de nuptiali bono: cuius nobilitas quanta fit: quantiqp 
faciunda:uel exeo probari audore potefirq primus matrimonium,infii 
tuit*Et quem na hunc fuiffe Cecropa illum uetuftiffi 
mumlegulatoremrqui genere aegyptius eadeapud graecos tempefiare 
clarui:qua fapientiflimus Moyfes apud hebreos An Vulcania: qui Mer/ 
curio apud aegyptios fuccelfit in regnum*Nam uterqj qlongrfiirae 
1 Hoerus 
Gallia 
: trafalpia 
Lodoui/ 
cusrex 
Fiam mia 
Bartho ' 
Ioniacus 
coliio 
Gallia 
cifalpina 
Pedemd 
tana fgio 
Fryfphor 
tia dux 
Italia 
PI 1 lippa 
Maria 
dux 
Diuitiac 
.iiii. 
Italia 
Cddufio 
p enume 
ratione 
Boa dux 
Ioha*gale 
aciufdux 
anna ma 
ria 
Hercules 
dux 
alphofus 
Trinitas 
Maria 
uirgo 
Prohemi 
utn 
Borfius 
dux 
Narratio fuit antiquior Romulo:que tamen no mediocrem laudem affecurum 
perhibent:quonia urbe codita nihil Tibi potius duxit ad falute:decufquc 
imperinq fide caritateqj coiugali ciuiu animos diuincerefTradut enim 
6C Vulcanii legem tulilfe de pudicitia muliebri;& Cecropa ipm poftcaq 
hoies:qui in filuis ac motibus paftim ritu terape nullis domiciliis: nullis 
certis nuptiis nullo deniq? uitae cultu difperfi uagarenf: unam in ciuita/ 
tem qprudentiflime cocgiftet:eacpurbe mumfTetiqua a fuo nomine Ce 
cropida primu dici uoluit: Athenas deinde nominata:iaIutiferas dedifle 
leges:quibus promifcua illa concubitusancofideratacp libidine fublata 
certos redderet partus:& oem uiuedi feritate e medio tolleret ♦ Quibus 
fane pulcherrimis:at<£ optimis no tam inuentis:qua imitatio/ 
nibus eam legimus utncp gloria cotigiffeut 6C Cecropis I graecisa&Vul 
canus in aegyptiis regnaueritihononbusq? diuinis ornatus fuennQuid 
enim egenhlitate:quid ex humano genere quenquam meminerimus: 
cui huiufmodi inuentio dada fit.cum rem tum multo antiquiore: tum 
adeo nobilioreefle uideamus:utfiad ullum humanum igeniu referat: 
q ftulriflimum fiuNullus certe uir ufqua tantu coniugii frucfu;tantam 
fan data te: tanta fuauitatem:tantam bonitate primus iuenit* Fuit enim 
folus:fuitinqua deus ipe oipotens folus:qui in primis parentibus prior 
oftendit nihil efle humano generi couenictiusanhil coducibilius: nihil 
olno melius diledide:& neccffitudine nupnaluQuatum aut hoc unum 
matrimonii facratiftimu inftitutu caeteris oibus inftitutis mirifice ante 
cellat:ea ratione licet intel!igi:quod reliqua facrameta humanae funt uei 
inuentionis:uel pietatis:at coiugii immortalis deus eft audor: & id qui 
dem quod modo dicebain primis parcntibusullifcp innocetibus: & nui 
Ia adhuc titullatione fenfuum irritatis*At quo in locor Num qd in cubi 
culoCNu i tenebris r In fereno certe illo:arq? floreo:&pamoeno 
horro:que graeci paradifon uocat: hede ab haebreis nomiatu* 
Et hunc quidem locum rerum omnium uifibilium:atqueinui£ibili/ 
um deus conditoniccirco in terra quafi quandam regiam nullius pror/ 
fus neque pulchritudinis :neque bonitatis inopem conftituit: ut quem 
ad fuam imaginermac fimilitudinem:proinde:atquc regem tcrreftrem 
crcauifTct:uitam in fandifiimo agens:pientif!imoque coniugio felix in 
ea:beatufq5 federet:uniuerfaeque terrae imperitaret* Non igitur eft mi/ 
randumm deinceps Chriftus optimus maximus:qui & uerus eft deus: 
3C ucri dei filius:tum in coniugio nafei uoluit:tum uxorem nifi adulte/ 
rii caufa dimittendam prohibuit:tum etiam nuptiis inuitatus interfuit: 
eafq; probauit*Quo fit:ut quarediflime urnque ueftrum profpcdum 
exiftimem:& tibi Beatrix totius muliebris uirtutis: 
atep dignitati fpecics:& tibi item Triftane paterni illius Sphortiani:infu 
perabilifquefplendoris praefens;fetis[es 
Vulcaus 
Cecropis 
Athenae 
Cecrops 
Graeci 
Deus oP 
potens 
Graeci 
Paradifo 
Xps opti 
mnsma/ 
ximus 
Beatrix coram q Triftane; qui per legitimum procuratorem auunculum tuum 
ornatiflimumequitem auratum Lancelotum mainumtomnia tuo no' 
mine tranfigi uolueris:quam rediflime inquam uobis profpcdumxo 
fultumque exiftimoiqui ut eftis incomparabile continentia; Qc pudicf 
tiae orna mentum; Iaera tiflima uos coniugalis neceflitudinis; cariratifq? 
lege mutuo deuiciri iftitueritis;ut quae humanae focietatis coppula pri' 
ma eft natura:iam ueftmm alterum uirum; alteram uxorem QC dici; 8C 
haberioporteat*Non enim parua funnautnegligeda nuptiarum bona: 
fi ea nobifcum do de cogiremus;quippe quae tripartita uiri fapientiiff 
mi prodidemt fidem; prolem facramento quidem 
fpfo;quo aeterni uerbi repientafrecclefiarqj coniundio;hoc uel maxime 
praeftafme diuortiu fiarme quoniam coniugale decus in regendi matri 
moniffuicipiendordq} officio pofitum eft:alter ab altero fepa' 
retunne dimiifa;dimifTufue alteri coiugafme prolis quidem ullius gra 
tia» At proles cum pie fufeipienda eft:tum benigne alenda :<3C quam relP 
giofiftime educanda*Fideiautem munus eft;ne quam in libidinis inten 
perantiam praeter coniugalis uinculi fandirarem delebamur Jdqj seque 
uiro atq? uxori cauendum cefeo;quo neuter adulteri crimini fiat obno/ 
xius.Ted mutua fe diledione profequantur Jracy memineritis ia utruqj 
ueftrum quantum ad corporis poteftatem attinet:alterum alteri ferui> 
re 8C uxorem uiro;& uirum item uxoruNum ut Aurelii Auguftini gra 
uis eft:ueraq? fententiame continere quidem coiugi licet:ubi coiunx no 
luerit.Haec autem una feruiais ufque adeo eft libera;ut alia 1 iberras nu 1 
la in ciuili uita neque liberior fitmecp utilionnecfadionltaque non ab' 
furde Lycurgus lacedaemonius fapientiftimus legumlator eos omnis:q 
nubere uoluiflent;afpedaculo gymnicorum ludorum arcendos iuflit: 
& quem honorermatep obferuanciam iuniores Prseftabant femoribus 
allurgendo.xededoqj eofdem carere uoluit* Quo factum eft ut illud po 
ftea didum in»DercylIidantinprobareturanemine; Dercyllidas q fpe/ 
datus efteti&dariffimus impatoncum aliquando ueniftet in confeffu 
adolefcens quifpiam ei fubfellium haud ceflit;quinquafi exprobando 
inquitmam nec tu mihi;q ceffurus efles;genuifti;Et ut reliqua bene con 
uenientis-.felicifque coniugii commoda breuitatis gratia preteream;qd 
de eius iucunditate; quid de laudatiffimo:infuperabiliq; amore dicem 
dum fir.Nam nec fecundis;nec aduerfis inrebus qui fe tanto :ac tam pio 
coniugiibono dignos prseftitere: inferiores ufquaiudicati funt: quo/ 
minus omnis uel fortunseaicl naturse difficultates fuparint» Quid eni 
aut Penelopes; quam fabulanf; coftatiara.-aut Euadnes tu patientiam; 
td ai magnitudinem in medium Tiberius ille 
pater uxoris uitam fuse uitse praetulit'Nam Artemifiar regina caru non 
modo fe uiri maufoli cineribus fepulchrumprsebuit;fedne diutius eet 
Triftaus, 
lacelotus 
mamus 
Fides 
Proles 
Sacranae 
tum 
Aurelius 
AuguftP 
nus 
lycurgus 
Gyrum / 
ci ludi 
DercyllP 
das 
Penelope 
Euadne 
Tiberius 
Gracchf 
artemifia 
regina 
Cares 
Maufty 
lus Plancii 
MtBru 
tus 
Mithri 
dates 
Popeius 
in uiuis tabefcendo inuenittOmitto utrunq? PIauciu*Omitto*M.Bruti« 
Omitto Mithridatis 'Pompeiiqp uxores:quae tamen ip 'x perlpicue de/ 
clararunt nullu efTe inter humanas focietates uiculu:quo magis qua co 
iugio modcfto*atcp morigero nos uidlos ee in oem fortuna gaudeamus 
Pofiem Inumerabilia poene exepla meminille qbus coiugalis felicitatis 
ius;atqj decus magis magifq? pateret.Sed quonia breuitate utenda e cae 
teris omiflis uos illud unu fortunatiffimi coiuges ena atq? ena moneo; 
atqjhortonut nihil uobis maiore ftudio magnifice ex aiocurandu exi/ 
fhmetis;q ut ded femp ante oculos coraqj habeatisrquo proide atq? prae 
lenteiuidetecp 6C cogitetis :& agatis oia:ad cumcp mente oem: animuqj 
ueft§i fande;pieq3 referatis * Quod fi feceritis; ficuti certe facietis; agetis 
ola fobriae:oia cotinentenoia pudiceiofa riruimoreq? diuinoJraqj deus 
eundis i rebus propitius uobis aderit;uos cbplexabit.-uos ruebiLPrope 
die uobisxuius rei gratia matrimonia eft conftitutum:optati liberi iu/ 
cundicp dabunf;colequenrur nepotes;pohentas,ppagabitur:oi'a deniqj 
uobis faufta:felicia;fortunara erunt;Et quod proxime accedit ad deum 
facile obfecro;ut ueitri lau datiffimos moresipftan/ 
tiffimafq? uirtutes quo ad eius rei fieri a uobis poterit;dics;nodefqj imi 
temini.Tuenim Beatrix fpledidilfimu pudiciricejcaftitatifq? documeta 
(ut reliquos illuftris maiores tuos teporiabfeques conricclca )nata es eo 
patre Nicolao aeftefi floretiiTimo principe;q grauitate; & animi magni/ 
tudine cu omni antiquitate potuerit de gloria co tedere habuifti LeoneI 
lum fratre;cuius fapietiaiuirtufqj tanta fuit;ut nulla fit aetas laudes eius 
obfcuratura*Eft eni tibi no frater folu fed humaniffimi:& beneficetifli/ 
mi patris loco;que hicpfente;& mirabili cu animi uoluptate coicdis ite 
oculis aftante intueris JlluftrilTimus dux Borfiusrq& belli 8C pacis lau/ 
dibus quati fit faciundus cu aliis permultis argumetis oftendi porefhtu 
uel ea ratibe maxime;quod primus fuoiji omniu in praeclara 8C praepo/ 
tente adtenfem familia cu immortali fui nominis gloria ducatu inuexe/ 
rinquam quidem dignitatem hoc tempore fcimus ad regiam eile pro/ 
ximairuQuare tui eft officii;atq* probitatis Beatrix nobilliiTima;ut ruis 
te maionbus:atq5 demefticis quarum fert igeniu tuum caftiifimiqp mo 
res:rebus in oibus dignam praeftes;& ita prceftes ut 6c luce fundi in tua 
prudentia:integritateqj reuiuifcant*& dux Borfius;qui te no fecus ac fi 
liam mira caritate profequirunde tuis laudibus audire i dies magis ma/ 
deledetur Jd autem una re facile confequerisifi recum affidue me/ 
mineris; & quo genere nata es; 8C cui iradita coniugio» Triftanus enim 
uir tuus iter uniuerfos noftrae aetatis iuuenes;fiueingenii fpledore; fiue 
robunmagnirudincmcp animi;fiue corporisdigniraremtac uires confi 
deremus;talis e:ac tantus;ur ea de feiquas at oi'a no iniuria polliccri;quae 
de lafone i argonautids fingit Orpheus;cu iM cceteris heroibus pferens 
Deus 
Liberi 
Nepotes 
Beatrix 
adenfis 
Nicolaus 
seftenfis 
Lebellus 
Borfius 
dux 
Triflaus 
lafon 
Orpheuf ita cecinit Clarior in cudis diuus fulgebat Iafon:Iuno # em' laetos oculis 
afftarat honores :ac pulchru dederat: magnuqj:# pedor forte. Na qd de 
ipfius patre Fracifco fphor tia forriffimi illius ac fumi iperatoris bphor/ 
tix filio que ols mirata eft:fenlirqp italiaa pfentia mihi f tam breui repo' 
sis curriculo dicedu firiCu eius res clariftime geftx tontatxq? funt;ut fi 
eas no dica exponereded enumeraf uelim:Ante die claufo coponet uelp 
olympo, omni hominum memo/ 
ria efte nouimus qui parua etiam manu uniuerfos Italis; ac maximos: 
robuftiftimofque exercitus: quibus edcongrelfus non efE# ne id qui/ 
de lacelfens unq:fed laceftitus:femp:coaduf<£ iiuria eos femp cum glo/ 
ria fuderif;fugant.uicent.oppreflerir.Qua£ certe nunq aduerfus omnis 
fortunae rurbines:arqp potuifTet efficere:nifi ob maximasanume 
rabilifqj uirtutes:gbus mortales exteros mirabiliter ante inomni pote/ 
ti deo gratus xariflimulq; eflet.Et enim fruftra funt hominu conatus:q 
fe a iufticia abduxerut, Ilios folos tuet deus:ac rebus fecudis auget: atqj 
ornat:quos uiros iuftos:bonofqj cognorit.Quare mirari nemine opoiv 
tet:fi aduerfus refp*aduerfus maximofpo 
tetiifimo% reges .-aduerfus omne irruetis:# ifeftx fortunae: qua uocat 
impetuallud imperiu eft adeptus nullis humais opibus fed deo dutaxat 
f fantai*::# tam illuftriu uirtutu praemiu audorcduce: a tqj uexilli fero: 
quo nullu eft IItalia nec opuletius*necpuIchrius:nec magnificentius. Ht 
quod magis ftupedu efte iudico:cu uniuerfa Italia mutuis bellope incen/ 
diis modo conflagraret:reliquis omnibus principibus-.Ciuitatibus: regi 
bus de pace omnino defperatibus:Solus Fradfcus fphortiaeft fuentus: 
q fingulari fua igenii acnmonia:diuinaq? fapietia ardetiftimas beliicoru 
flamas praeter omne omniu opinionem fubito repreflerit.extinxerit.de 
leuerit repete pace itulerinquata ex omni ominu faeculo in Ira 
lia nuquam fuit. dilperati qdam: proftratique Antaei romanac 
ecclefiae oppida:urbef(^difturbare:at^diftiparemolianf': folu huc unu 
efte pfpicimus:g quafi omnibus bonis aura ecdefiam 
ipfam lam metu fui fopem coferuet.aIar.augear.fuftine/ 
atdenfucp afficiat.indignum fane# impiu efteducens:fi qui rebus i cun 
dis deo utitur faIutiferoadiutore:non eius facrofandofc domicilio# 
adiutorem:# liberatorem praebeat.Cum tales igitur parctum ueftrom 
generis ideas per omnes uirtutisnumeros nobis propo 
fitas efte intelligatis feliciftimi coniugesxurate quaefo: ut cor-' 
poris oculis:# mentis luminibus ita eas intuamini: infpiciatifqj: ut ue/ 
ftris omnibus honori:uobis uero ipfis emolumeto:# qiucudiftimx uo 
luptati efte poftitius.Quod aut ad re attinemur gratuladu efte uideo: # 
tibi pftatiftime dux Borfi:# optimo illimeo:maximoqs pricipi glorkv 
fiflamo Mediolanefiu duci Francifco Iphortiae :qui per jcouenientiftimi 
'> luno 
' Fr»fpor/ 
tia 
Iralia 
Italia 
Borfius 
dux 
Fr.fphor 
tia dux huius rpukherrimiq? coiagii uiculdno modo priflina nccefiitudine ue 
flraifingulari beniuoletia cofirmallisrfed bonis olbusxotiq? Italiae Ipem 
certilfimaattulillis ppetui ociixxoptataeq? quietis*Quis eni dubiter be' 
neuobis iter uos colentietibus pace Italicam firmannconcuflamcp dura 
tunuSed ne fim dicedi prolyxior ad ea uenies: quoru gratia tata omnes 
frequetia couenerunq reliqua funtmiaterno ufitatocg lermoe tranfiga* 
Ferrariae*viiiJdus apriles.M*ccccdv* 
Francifcus Philelphus fafd*Lodouico cafellae. 
Aldafar cremefistqui medicinae lludet apud uos renunciauit mi 
b hi hoc die fefeinterfuilfenuper fermonixuipiam Guarini uero/ 
nenfis:qui affirmaret iccirco i proximo Epithalamio:quod i irv 
clytae:atq3 pudicilfimae bea tr icis ;& Magnifici Tnftani fphortix nuptiis 
habuilfem ferrariaemullis me donatum muneribus a pllantilfimo duce 
Borfio:quonia dicere ptermififiem de aeftefiu principia originendq? om 
niu maxime dicendum fuilfe Guarinum nofirum cotendere*Haec ipfe 
audiens Lodouice partim cogor tibi quodammodomt ita loquanfucce 
fere:partim Guarini memoriae ridere.-arq? comiferefceretq oblitus uide 
atur Philelphum in feribendo omnino nccp praetcrirernec negligerefoli 
tum*QuidenimGuarinus nouinquod Philelphus ignoret; Na fi quid 
plus ualeat Philelphus an id minus: dodiores iudicet* Omnium primu 
breuitatfut fcisduit inferuiedurmid quod in mex orationis initio pau/ 
cis qaeftusfurmdeinde no altius repetendum de pricipibus aeftenfibus 
fuerat:q de Sphortiis facerc.at plures funt a me laudati aeftenfes:q fphor 
tisexum tame eflem a Fracilco i phortia tali:ac taro pricipe ad id negocii 
obeudum &C deledus:& milfas.Quid quod multo fuilfem & copiofior 
& ornatior fime per tuas litteras docuiffes:q> de tuis immonoftris aelle 
fibus abs te antea tribus deiceps epillolis cotenderamf Nunquid es obii 
tus me tertium fcripfifle tibi eam elfe pricipis mei f fenteria: ut illuc ire 
habendi epithalamii gratia eria atep etiam rogalfeiut quoniam mi> 
hi nulla elfet eorum cognitio:quae ad aellefis familiae laudes maxime pti 
nerentrad me omnia q diligentiflime perfcriberesrquae laudanda: ac prl 
cipi tuogratacenferesf Nonne eadem quoqjabs te per litteras: tum per 
antonium Tricienfem ducalem aulicum cotinuo petii.-quo die in fub ur 
banos illos ferrariae hortos diuertimus»at haec qs eft uel mediocriter do 
dus:quem latere debeat extraria illa omnia: qua: tanti Guarinus fadt: 
ab aliis uiris fapietibus l minimis duci bonisiab aliis uero ne i' bonis qde 
dudcquofinutomnis ucralausfinAtuirtutis a 
pore egregie laudarfNuIla igitur aduerfus me quifqua utatur in fimula 
tioe:nullacalumnia*quareminusme munifice munificentiffimus dux 
Borfius tradaritxuabipfo equidem (qta mea fert opinio) perhumani' 
ter tradatus fuerim:& ut graeci dicunt quippe qui me 
Baldafar 
Beatrix 
Trifidus 
Borfius 
dux 
Lodoui/ 
cus cafela 
Guarius 
Philef 
phus 
Acftefes 
fphortiae 
Fr»fphor 
tia 
Laus 
Borfius 
dux tum publice miris laudibus extulerit: tum hilariterpriuatim monuerii 
fi quid eflet: quod d le mihi ufui forenid omne i mea efle poteftatc pol; 
tu*aut igif nihila me erratu cft:aut fi quid eft erratund omne tibi amidl 
fime Lodouicedadu exiftimodtaq; uel mea tu apud infimulatores iftos 
uel tua apud me cam tuere+Valc & me illuftnflimo ifti pricipi unice cd' 
meda.Ex Mediolano*viJdus Auguftas+Mxccc*lv* 
Francifd Philelphi oratio nuptialis habita in iponfalitiis Theodori piati 
lureconfuItir&Elifabet Vicecomitis* 
lue ipm naturx du6tu:liue honeftatis uim cdfidere 
s musmihil efle iadhuaxiuilicp uita autatiquius:aut dignius repi 
araus bene cduenieris coniugii carirateiSc fancftimonia+ Na fi ex 
ofbus gregalibus aialibus homo eft maxime ad fociarate natus: quis no 
iduel iftitutumelfacrametu maiorem imodu pbet: laudet: admiref: c£ 
hac naturae comunitatem 8c tue£: & ppagatc' Hoc autem matrimonio 
praeftari qui nefcitdeipfum uidef ignorare*Red:e igitunac uero icriptu 
legimus ab Ariftoteleacutiflimo ilJo.-crudiriflimoq?philotbpho horni 
nem folirariu aut baeftia duci oportere:aut deurutpote baeftia paucis ege 
te rebus:deo aute nul!a*Secus uero d homine ufu uenit:qui cu 
uariaruq* ad uita idigeatxas folus paraf fibi nullo pacto poflitJracp 
prima uitae:domufq3 focietas \ coiugio eft fita* Eft hoc enim tanq faemi 
nario reipubhcae manat liberi:nepotes:pofteriap omnes:qui cu unis aedi 
bus capi nequeam uicos primu:dem i duitate ,ppagatur;& regnu*Qua 
re non prudeter folum ueruetiam fandte:ac pie ille mihi humano gene'' 
ri uidetur confuluifle:qui primus ad hac naturae communitatem matri 
monium iftituit:ab quo ipo qui abhorretmo debet no faterixu deus no 
fit.-fe fimillim um eft quina is fuit i.Num Romulus i num Ce 
cropsrNam VulcausfS tuitus profcdo exiftimandus uidetur mihi:qui 
huiufmodi inuentum humano igenio tribuat* Altius certe repetedum 
eft nobiliflimi huius:ac fdflimi fftituti principum: Fuit inq fuit oipotes 
ille:acfummus &aud:or:&creator deus: qcdtiuo i primis 
noftris illis paretibus coiugiu cbftituit iubens*Crcfdte:& multiplicam! 
nfterracp poflumus liquido itelliggerejquata iTit in matri' 
monii fcitate no laus folumifed etiam ueneratio: cu id a mete diuina 8i 
fit:& collitu tu:& iufliim*Et eft fane coiugiu hoc eft uiri atcp mu 
lieris fecudum legem ad procerados liberos coiudtio ea prima foderas 
q cu foderam omniu iter hoines 8C origo eft:& fundametu:tu & fuauif 
fima dudtur:& utiliflima;honorificacp i primis*Hec enim tria maxime 
expetunf i uita honos:utiliras:uoluptas uel ea potiflimum ratide: q? ho 
nos debef uirtutimtilitas neceflariis rebusxultuiqj domefticoaiolupras 
aut ea:qua uel cor pons aiel animi Jabore:atcp negocio aliquado cdqu iz' 
fdmus* Quae qdem omnia iefle is;bene|morato coiugio nddifficulter i 
megalo/ 
’ prepos 
Lodom> 
cus 
Anftote 
les 
Romu/ 
Ius 
Cecrops 
Vulcaus ucmamus:fi uelimus nobifcum ipi animo uolutare:a quod:quatif$ fla 
gitiis per matrimonii fan&imoniam & tuti reddimur:& falutarcs:ob ea 
cp rem maxime honorificuTemperantes enirmatep pudicicoiuges nihil 
agunt:nihil cogitat:nihilloquutur:nifi quod honcftu:decoruqj fit: atqj 
fecudum deum:quippe qui femper ante oculos habeant ad illius fe ima 
ginem:ac fimilitudinem creatos nihil agere oportere:quod minus crea 
tori fuo gratificentur fed omnia fobrie:omnia caftae:omnia innocenter; 
omnia fecundum legem diuimtus coftitutam» De utilitate uero quid 
eft opus prolixiore utamur oratioe;cum nemo fit natura ufip adeo pfu 
fus:aut incofyderatus:qui dum fe uidet obftridum coniugali bono: no 
cotinuam habeat rationem amplificandae rei familiaris: qua fefe: atqu 3 
uxorem omnis no alat folurmfed cum dignitate tueatunEadecp 
mente uxor omnia ad coferuatioem rei domefticaeromnia refert ad par 
cimoniam»Quibus ftudiis quata cofletur utilitas:nemo eft que 
lareanQuem praeterea fugit eorum:qui fine coiugio funt: rem omne fa 
miliarem habere deterius in dics:utpote cui parcat nemo:fed obliguriat 
eam omnes :atq$ diripiant;'At uoluptatem nd ea merior ratione; qua pe 
cudes uidemus:utfitfuauis quaedam fenfuu titillatio: Icuifq? pruritus* 
Sed ea mihi uoluptas uidetur optanda: qua quod modo dicebam dc ni' 
hil corporis labores remitutur & animi perrurbatioibus quado<p pili 
ueluti relaxatur* Huiufmodi uero uoluptatem bene compofitum ma' 
trimonium in fefe cdtinere nemo fanc mentis ignoranNam & uir i uxo 
ris charitate mirifice co 
quiefcit:& uxor in uiriprudetia:ftrenuitate:induftria: ac mutua erga fe 
uoluntate omnes animi moleftias;curas:follicitudines & reponit:dC fe' 
dat» Ad uero quanta eft ea animi uoluptas:quae cotinuo exprocrea 
Cis liberis percipitur:cum in iis fefe parentes intueantur non folum efte: 
fed perpetuo forefPoftem alias plaerafqp ratioes i medium afferre: qbus 
oftenderem in hac atftiua; atep ciuili uita nihil efte coiugio nec praeclari' 
us:nec meliusfed unum illud potiffimum:quod cetera facramenta ho' 
minum prudentium excogitationeatep au<ftoritate:& inueta funt: & co 
ftituta*Matrimonium uero cu deus ipfe i prima noftra origie fuo ore co 
ftituit:ac iuflit:& id quidem in horto delitia£>:& in fumma uitae cotine 
tia:arq! puritate:tum etiam xps optimus maximus dilucide cofirmauit 
qui i matrimonio nafei uo!uerit:& diuortium temef fieri prohibuerit: 
&C ad nuptias inuitatus eas fua praefentia honorauerinac iuuerinPerbea 
te igif illis ego pfpedtu reor uiri magnifici matrefqp nobihftimae: q hac 
felicitate coiugii muniri fefe iTigniriq; honorifico fple' 
didiflimocp coetui uos hoc die aferiptu iri dariftime: atq; i 
tegcrrime*Theodore piate & nobiliflima pudiciflimaq; uirgo Elifabet 
uicecomes iure ac merito pro mea erga uos innocentiffima uoluntate dC 
fvTatri^ 
moniu 
Xps opt, 
maxi. 
Thcodo' 
rus pia 
tus 
Elifabet 
uiceco' 
mes lattor:& gaudeo* Intelligo enim i hoc mu tuse caritatis uinculo fore; ut 
traquillaacfauftam& fortunatam uitaueftru utriq; parta afaducrtant 
oes:& lareanf*Hoc aut loco haud abfurdu fuerit mea fenteria ; ut quid 
uobis tenedu feruaduq? fit:paucis comerer* Enimuero prima coiugii ca 
eft fpes queda imortalitatis: ex liberis nobis panf* Nam q corpore 
mortales fumus :p illos reddimur miortales enim caro no 
ftra i iis:quos geuerimus* Accedit etia illudiquod coiugati haud difticul 
ter uirat illicitos omnis phibitof® cogreftus: ob quaquide rem monet 
apoftolus:ut quifq? habeat fua*Eft praeterea uxor uiro pmultis in rebus 
adiumenro no mediocri*Solere etia p uxoria caritate & acerbiftimas ini 
micitias tolli ardetillimaqj bella reftingui raptae fabinse nobis exemplo 
funt*Poffem alia meminifte pmulra:quibus coiugii bonitas elucefceret* 
Sed quoma res patet ipfa p fefe:ea breuitatis gratia mifta facio: mo unu 
illud uelfrum praetereat neutrum triplicia eflc bona coniugii fecundum 
aurelium Auguftinum fidem prolem facramentum* Fidei aurem illud 
eft munus mcprseter uinculu coniugalecu altero aut altera concubafud 
quod no minus uiro feruandu eft q uxorijn prole uero atteditur: ut cu 
caritate fufcipiatur: educetur 8C urbane*At in facramento ca 
uenddeft omni ftudioaie coiugium fepareturaie per diuortiu alrerilco 
mgafaie rplis quidc ipfius caufa* Eftq? praeceptu illud ppetua recorda' 
tione ufurpadu*Quos deus coiunxitihomo no feparet* Quare illud eft 
maxime officio;ur omni opeatq? opa ftudeat :ut non corporum modo; 
fed nec etia ulla fit diuortii fufpicio*debent*n*coniugati affidue 
mutua fe caritate copledti tncminiffecp iccirco matrimoniu appellari: ut 
q uiro coiugif mater fiat*H3ec*n*eft tanq regula nuptiape;quo generatio 
ne regeneratio excipiat;& ita deinceps regenerado ppetuo rppagef p mu 
tuu caritatis 8C obedietiae ulculu:cam neuter habeat fui corporis potefta 
terfed alter alteri fint adeo obftridh:utfe corief nequeat altero conubii de 
bitu poftulate*Cseteru quid pluribus eft opus*Solii coiugii facrametum 
diuino ore coftitutu eft:cu caetera facrame ca humaxjin t fuetioi afcnbe/ 
da* Quod deus igif uoIuit:conftituit:iuftit:idfi quisnegarit ulla carere 
bonitate:huc ego aufim appellare & fceleratu 8C impiu*Nucautem fepa' 
ratim ad utruqj ueftrum quseda pauca fim dicturus* atq* te primo alio 
quar Elifabet* Habes tu faneea oia: qusein fponfa fpedtari confuerunt: 
probitatem uenuftatera nobilitatem dote*Tua probitas eft tbta:quippe 
quae lanimo eft pofira: hac tibi eripere nemo poteft*Quare cu tibi fit pe 
ciliaris nodtes tibi ac dies curandu eft: ut ei femp aliquid addas:eam ani 
plifices: exornes:illuftres* Venuftas corporis efhquae eo magis habenf 
ipretio:quo magis fuerit cu uirtute coiundtaJNobilitas & diuirise fortu 
nx cenfent bona*Dos tibi 8C pulchra eft & pro duitatis cofuetudfe fatis 
ampla»Nam de tui generis fpledoreqd attinet multa memorare* Non 
Bona m> 
plicia 
Fides pro 
mentum 
Elifabet 
Probitas 
Nobili/ 
tas 
Dos Viccco/ 
mites 
enim familia uicecomitum aut obfcura ed aut noua:fed Si prifca admo 
du Si illudris Si praepotes*Nam ut reliquos mifTos facia uiros i omni di 
gnitatis gradu clariflimosrq ex hac ,pfapia emanarutad fatis mihi fupq? 
uidef q> uni uicecomites inclyti Si exceletiffimi prlcipes annos iam ,ppe 
cetum ac feptuagita no Mediolanum dutaxat qua una urbe nihil habet 
orbis terrae populofius nec uniuerfa Italia magnificetius: fed alias item 
pmultas Si Galliae cifalpiae Si ligurii porctiffimas urbis feliciffimo ipe' 
rio Si tenuerat quadiutiflime:& hac etia tepedate tenet quapacatilFime* 
Sed ne i maioribus tuis enumeradis ampliiTimis certe oibus optimifqj 
uiris uidear dicendo jplyxionfatis p tepore fuerit meminifle Gafparini 
uicecomitis paretis tui uiri ,pfe<do Si generofi Si fingulari bonitate prae 
diti:q illudriflimo illi prlcipi PhilippoMariae ob icoparabilis fuas mul / 
tiplicifcp uirtutes Si cariflimus fuit Si piucudus adeo:ut nihil unq ab eo 
frudra poduIareuQuid enim loquar de tua nobiliffima illa Iohana ma 
treiquae pdariiTimis Rufconibus nata q tu alia no nulla oppida tu etiam 
urbe Comum qudda tenuere dominam: i omni pudicitia: ac prudetiae 
gloria nulla fe geffir daridima foemina iferiore,Habes pterea qui hic ad 
funt m ornariffimu eqtem auram Iohane aloyfiu tum Frachinu non fra 
terno fold fanguine fed etia mirabili caritate coiundtos;qurfunr corpo/ 
ru magnitudieaeforma iter omnis mediolanenfes fpedtaridimi ita pia 
ribus uirtutibus ac maximis apprime celebradi ob eafcp rex excellentifli 
mo nodro pricipi gratiffimuSunt ad haec tibi iuiuis forores tres no uul 
gari celebres honeftatc Agnes uiro grauilTimo eide fapietiflimo Si opti 
mo Antonio marliao coiudta matrimonio Si Lezadra comitis Francifd 
rurriai uxor:q qdeambo itegerrimi funtprudetiiTimicp ducales aediles: 
quos uulgo magnos uocat ducaliu itrataru. Ed ite foror tertia Marga/ 
rira nupta ducali aulico aloyfio dugnao, Quibus lane fororibus tuis Eli 
faber pudiciflimis debes nulla uirture cedere. In primifep 
meminiiTe huc te elfe habitura id qcf faudu felix fortuarucp fiuThe 
odom Platurqui Si genere natus ed fpledidiflimo Si patentibus optimis 
dfipfe quocp ,pbitate eruditide eloquetia poderior nemine:fiue cu iure/ 
cdfultisiconferafifiue cum philofophis fiue cum oratoribus maximifcp 
uiris i omni genere laudis Si gloriae.Vellem mihi liceret Elifabet ea om 
nia de tuis laudibus dicere Si pulcherrima funt Si ueridima* Sed cu 
eafir apud oes d te fama pudicitiae prudetiae pbitatisrut uirginibus om 
nibus una tu exeploefTe&podis:&:dcbeas:ia tepus meadmonet:utom 
nem meu oratidis curfum i futuru huncfpdfum mu breuibus cduerta* 
Quid aure de te primu laude:Theodore plateruel qd non laude potius; 
Nam quis omnia edrqde tuis pulcherrimus maximifep uirtutibus ige/ 
nio difciplina certius tedimoniu uno Francifco philelpho afferre queat: 
cuius uel admodum adolefces i di tutus es difciplinis;& cum aetate ,pue' 
Mediola 
num 
Italia 
Gallia ci> 
Talpina 
Liguria 
Galpari' 
nus uice/ 
comes 
Philip/ 
pus Ma, 
Iohanna 
Rufcdes 
Comum 
Iohanes 
alqyfius 
Frachius 
Agnes 
Antdius 
marliaus 
Lezadra 
Fr*Turri 
anus co/ 
mes 
MarganV 
ta 
Aloyfius 
dugnaus 
Elifabet 
Theodo/ 
rus 
piatus dhis:&fapietia:ab eiufdem te familiaritate & amicitiamunq alienum te 
uoluiftii Finxit te natura igenio uigili acri ftrcnuo dextero» Quare non 
modo quae redteaudiresseleriter tanq pcipiebas:fedpmulta qiuxpafti' 
duo ftudio diligetiacp tua:ex uariis lecfioibus coquifita atqj colledta per 
inde atcp in optimae quedam atqs frugiferae meilis aceruu cogerebas ni/ 
hil quod ucl leptum eflet uel minus luculetd admittes»Quibus qde na/ 
turae tuifcp iftitutis fadtu eft breui:ut nihil quod ad oratoria attineretmi 
hil quod philofophis grauitatefaperet ignorares.Cum uero itelligeres 
6C p coditione tempopiidd pro maioru tuoiji gloria legum duilifq*iuris 
fapietiam omnino tibi elfe obeunda ad hac te totutanq i patrita 8C auita 
pofteiTione recepiftiJdcpufus 8C ingenii acrimoia 8C memoriae bonitate 
&’ cotinua quadam diligetiqj iduftria breui temporis curriculo prsftiti 
fti:ut 6C eruditiilimus habereris tk mocetiftimus» Nec ta/ 
me iter haec ftudia fiquid ocii uenari poteras:id uacuum fluere peticba/ 
ris» Sed quod alii plsriq? omnes ad relaxatione & uoluptatis illecebras 
coferunnid tu omneaut ad pfpicientiam aut ad aliam dif/ 
cognitionem tralTercbas*Quo fadtum uidemus; ut omni ilau 
de uerfatus exiftimeris»Nec elm te fugiebat duo ee hominu genera alte 
ru dodtu & urbanuralteru idodtu & rufticu:& hoc quide humans prs/ 
flatis q minima parte reprsfentare:quo de uno uerecunds locutus efl 
Hieronymus iquiens»Sandta quippe ruflidtas foli fibi prodeftvAt altem 
illud loge ,pprius uidetur ad diuinam bonitatem acccderesu no fibi fo 
lu fed uniuerfo humano generi natum iure queat iudicari:quod 8C cofu 
ledo & monedo & iftituedo Qc ruendo fit oibus ufuuEt enim cum dus 
ronem habet:altera caretuutriufcp ui exi/ 
mius efteuoIuifti»Quapropter uirtutes ofs coplexus eft8Ccotemplario 
nis & adbdis:quo utriufcp felicitatis eria Iter uiuos fieres cumulatiftime 
particeps»Turpiftimu certe iudicas a primis tuis illis maioribus Platoeqp 
&C folone ulla ex parte degenerare* Platoni enim familiam & prifcaefte 
& percelebre fatis nobis oftendit iple unus platorab quo piati defluxere 
Quis enim audeat negare extitifle plarone piae omnium 
& maximu 3C grauiftimu»Vt diuini illius igenii fummsqi fapietis este 
ra argumenta prstereaifuit ille omnid primus: q & de tri 
nitate 8C de rebus diuinis ac noftris multo ante humani generis redem/ 
ptorem qaptiftime fueritpientiffimeq? locutusQua ipfa re una quanq 
philofophorum ofum nobiliflimus iudicaridebet: altius tame eius eft 
nobilitas recefenda» Plato uir fuitathenienfis Xenocratis academici & 
Ariftotelis pipatetici dodtorJs fuo pprioqi nomfe ariftocles didus eft» 
Na platonis appellatione aut a pedtoris latirudfc ab oratione hubcriore 
deductum putant ttAoctw platys»n»grsce latum latinefignificat»Hu 
ius paternum’ genus a Codro manauit athenienfium iuftiftimo rege 
Duo ho/ 
minum 
genera 
Piaro So/ 
Ion 
Origo 
domus 
th e odori 
piari 
Platonis 
origo 
Ariftore' 
les pcripa 
reticus 
rrAoow 
Platys 
Codrus, Melam 
thus 
Solon 
Nileus 
Chlora 
Amphio 
Neftor 
Theodo/ 
rus 
piatus 
Georgi/ 
us iurii/ 
cdfultus 
Petrus 
Antdius 
piatus 
melathi filio:at maternua Dropide poeta elcgatiffimo Solonis Icgulato 
ris fratrt\Qui quide ipfi altius refcrut genus luu i Hileu heroa neptu fili 
um ac pelix ffatre*Ex quo ite nileo & chlora amphionis filia nati funt fi 
liiduodecim;quo^natuminorfuitNeftoris:qibellotroiao fapietia QC 
eloquetia iter grxcos exteris prxftitit* itaq? miradu cerre no eftrfiThe 
odorus piatus huiufmodiortus generet ipfeiuxtaac pater Georgius 
clariffimus ille iurifcofultus legum ciuilifqjiuris fapietia eftilluftris: 8C 
Petrus antonius huius frater cumilitix gloriatu poetica eft & oratoria 
laude Ifignis*Theodorus*m,p tranlfufa Qc qjpagata in pofteros ui foller' 
tiaq? naturx platone reprxfentat+At Petrus Antonius tu nileil 
illuq&pilu codidit 8C res geflit maximasrtu amphida & dropide:quos 
eloquetia reddidit ceJcbernmos.Vtcrq?aurebonitate refemt Codrum 
rege»Is enim pro iufticia & caritate patria fele ultro morti [obiicere non 
dubitaumEa deniq? ratide hi duo ires $ diumo pricipe nfo patrixq? fa 
lute fi opus eftenuira ipfam ultro alacriter 03 exponeretipfertim cu aiad' 
uertat 1 pricipis falute patria falute efle 1 uno ipo Theodo 
ro omne maioru laude & gloria ita licear reperire ut nullus nobis 
necp amphion necp dropides nec etia neftor fit defyderadus* Nam ad cx 
teras uirtutes & uerfu ualet& orandefoluta adeo: ut qd' d neftor apud 
legimusrexeius lingua meile dulcior oratio fpfluat:adde mode 
ftiam facilitate manfuetudine comittate momqf elegantiam mirifica QC 
iaudita quada igenii dexteritate prudetiacp coditaXJuid multis vira ipe 
per fefe polletata fuo fplendore prxclarus eft:ut uideatur maior um etia 
claritudini prxluxifte*Quid enimfim Idgior irecefenda platorunobi> 
litateicum non modo in Infubnbusiut uetuftiora illa filetio: iam inuol 
uam: uerumetiam & i placetino ac parmenfi fblo fupcribribus tempori 
bus: & 1 ipfa etiam liguriarcuius caput eft Genua lareq? p Italiam ndnul 
li ex familia uiri magni & prepotentes caftella plurima oppidacp 
poftederinte'Quare ne prifea illa curiofius repeteres qux magis ad rem 
faciunt:prxtereamus:paucis mihi cOmpledtendum uidctunq? 8C oftedi 
omnibus poteft:& ipfeleguExtat enim grauiftimx quxda tabulx qux 
uulgo hac tempeftate uocantur publica iftmmenta:&xe quidem reper 
tx in archiuo placetino confebtxq? anno a natali chriftiano uigefimofe 
cudo fupra millefimunif Quibus quidem tabulis perfpicue patet fuifte 
fratres fex ex quodam natos magnifico militaris dignitatis uirb Plato 
normeiqui ex piata familia ortus efter aC nobili foemina Mathodia:qux 
filia foret magnanimi equitis aurati conutifqi lonielli luciani atque his 
paternum auum extirifte Facinum piatum & ipum equitem auratum: 
auiam uero probatiflimam & nobilem foeminam Domnillam arafmi 
turriam filiam. Atq; his quoq3 in tabulis qux confccftx funt hercifcudx 
familix gratia dilucide apparet fuifte illis piatis ampliftimum patrimo/ 
Infubres 
Liguria 
Genua 
Piatus 
Matho' 
dia 
LonieI/ 
lus lucia/ 
nus 
comes 
Facinus 
piatus 
domnilla nium & arces permultas atcp oppidatquse profuis portionibus fingilla/ 
tim inter eos fratres diuifa funt.Caftellu autem unu nomine platonum 
iccirco Indimfum atcp comune relictu effeiquonia familia a diui 
no illo Platone philofopho trahes originem haberet agnatiois fuse per * 
peruum cognomentu.Cu9? hi fex fratres fecudum portiones quse cuicp 
obtigerant.Alius Bononia. Alius Ferraria.Alius Genuam.AIius Parma 
Alius Immola fefecontulhTent. Antonius piatus qui foret ex illis omni 
bus natu minonhabererq? portione fua in Mediolancnfi ditioncrMedi' 
olanu fe recepitrab quo quidem uno cu ese teri maiores tum illuftris & 
lapientiffimus iureconfultus Georgiusplatusclariflimihuius fpofi pa' 
ter profedtus eft.Quid enim memorem quod eft oibus luce ipfa magis 
perfpicuum:ui££ illu grauem atq? fapiete Guidetum platumrquem ipfe 
Georgius auum habuit.Fuit enim ille tanta probitate & fapientiarut no 
modo apud Iohanem mariam fecundu mediolanefium duce iuuenem 
faneferociflimu primum locum obtinuerit:fed apud eius etiam pfem 
Iohanem gakaciuquo nihiluiditsetas illa i omnipmrfiariae genere nec 
admirabilius necpfedtiusrtanto eft habitus in honore:ut exiftimari pof 
fet diuinus ille princeps nihil apud fe habere uno Guideto piato aut ca/ 
rius autpraehofius.Iraq; no eft miranduifi talis ille rantufq; uir pro fuse 
pietatis munere ad fanda duitate hierofolymam cu ornatiffimo famu 
latu nauigauitiquippe qui intelligeret honore omne huius mundi ina' 
nem efferubi diuino uacaretcultu.Quaobre deuoriflime eo profedus 
ubiuotifui pietiffime fadus eft composta fereniffimo Hungarise rege 
Caroloapud facrofandd fepulchrd ipfum militaribus eft ornatus infp 
gnibus.Hoc igitur auo Guideto & patre Georgio natus eft excelletifTP 
mus hic iureconfultus Theodorus & quo de modo uerba fecera Petrus 
antonius & cu alii fratres tum Anaftafius adolefcesrqui etiam ipfe pater 
nam atep gloriam egregie imitatur.Nam ipe quoqj 
legali ciuilicp lapietis ita opera datrut sequalium cedat nemini ne/ 
quaqis quidem folonis platonis oblitus.Na 8i folonis leges quanto fue/ 
rintin honoreruel unum illud eft dilucidum argumenturquod Roma/ 
ni ipfi rerum domini legatos decem in grseciam ufque miferint:qui eas 
ab Athenienfibus petitas in urbem ferrent adjfuum Iftabiliendu iufticia 
dCdecorandum imperium:Et Plato quantam prae fe laudem ferretis 
gu iufticise uniuerfocp adminiftratiois ciuitatis cum alia permulta eius 
uolumina eruditiffime atq; fapientiflime lucubrata tu libri decem de re 
publica de legibus apertifTimedeclarant.Sed his omnibus 
omiffis quid loquar de materno genere Theodori'quid inquam de hu 
ius mfe pudiciffima atep optima muliere AgneceMaffei muzani illius 
filia: q & fenator fapientiffimus fuit & ob maximas Tuas mumerabilifq? 
uirtutes Philippo marisenobiliflimo duci cariflimus: Num tantus ille 
Arafmus 
turriaus 
Caftellu 
guidcms 
piatus 
georgius 
piatus 
laba nes 
Mar»dux 
Hierofb 
lyma 
Carolus 
rex 
Anaftafi 
us piatus 
Solon 
Romani 
Graecia 
Plato 
Agnes 
Maffeus 
muzaus 
Philip/'1 
pus Ma / 
ria dux princeps cuius fplendidiffimum nomen nulla unquam necp inuidia nec 
po fler iras obfcurabitrtato fedflet unum maffeum mazanum nifi omni 
laude dignum cenfuiflct; Vellem mihuliceret ea omnia in medium re' 
ferreiqux ad uera de te laudes attinere intelligo prxftantiffitne iurifeon 
fulte Theodore plate;qux quonia tpis breuitate impedior :ut praeterea: 
eft neceffe.Vnu illud certefcio:te unum effe inter ois:qui no tam piatus 
dicendus fis qua plato:utpote qui non modo platone in omni fapientiae 
gloria etiam fis ide p!ato:a quo illuftns familia oli ma 
quae nunedeprauatione repoiji piata dicitunplatonica fuerit appellata. 
Sed quonia me tempus iam admonetrut ad uerba illa folemnia qbus to 
ta uis matrimonii p uerbu de prxfenti cocludif;noftra omnis oratio fe 
conuertande his nunc[fatis atque fuper. 
Francifci Philelphi oro nuptialis habita in defponfaliciis Petri Biragi 
& Elifabet princiualis. 
Vi facratiffimu coniugii uinculu non fumopere laudat ex' 
celleriffimi principes fdigni profedlo illi mihi uideri debet 
q qui cx ullo hominu numero iudiccntunNa fi natura fier i 
uidemus: ut qcqd aut aliter aut fentit:,p ducar aliqd fibi fi/ 
mileiquo in fua fpecic propaget :idq? no in exteris aialibus 
folumqux rone caretifed in hxrbis etiam &arboribus qux funt inopes 
fenfusuntucri liceatiquid de humano genere dixerimus: q> diuina ima/ 
ginem praefe fert? Nonne ad ipfum naturae appetitu diuino quoq? prae 
ccpto admouemur:ut crefcamus:ac multiplicemunterraq? repleamus? 
Bt eft fane cdiugiu ut mea fert opinio: uiri ad<$ mulieris fecudum lege 
ad procreandos liberos coniundio.No enim ad pruriendis libidinis no 
ad titilantis fenfus no ad obfcoenx uoluptatis intemperantia inftimtu e 
marrimoniumifed ut pro ratione pro lege pro fandlimonia nobis fimi/ 
1 es generemus.ltaq; in coniugio admodum eficauendum no modo:ne 
quid p adulteriu q> impium eftrfed nep lafciuiam quidem ullam quod 
pecudum cft propriurperpetrcmus.Omnia funt a nobis fecundum uir/ 
tutem ac deum ageda:diceda:cogitada. Hxc qui pure cafte innocetcrcp 
feruare prexerint:no difficulter triplicia illa bona affequentunqux dicu 
tur fidei prolis facramcnti:Huiufmodi autem marrimoniu tatu in fe iu 
cunditatis habct:ut nihil in uita polfit effe felidus ♦ Quod fi ex ullo uncj 
fperandu fuit:tum ex hoc prxfenti fauflo fortunatocp coiugiono mo/ 
do licet fperare:fed ita omnino fperare:atcp ea quae oculis cernuntur 8C 
in nofira fitu funt porefiate.Quis enim ignorat fpofam ipfam Elifabet 
princiuallis lampugnani uiri clarijflimi arq; optimi kathcnnae fpinellac 
nobilis & honefiimmae mulieris filia ita effe ab prima ufep infantia edu 
cata:ut fimul cu ladle uideatur pudicitia bonitateq? oem haufiffevNa de 
Petro fponfo quid attinet multa dicere;quem oes fcimus nemine fuo^s 
Theodo' 
rus pia' 
tus 
Plato 
Prxce / 
ptum di 
uinum 
CoiugiiS 
Liberi 
Libido 
Intempe 
rantia 
Lex 
Sadhmo 
nia 
Mafimo 
nium 
Elifabet 
katheria jequaliu in omni pbitatis genere inferiorc*Et ne logior fim:q repus lo 
culcg patiatunEt cerre Petrus parenta qfimillibnsiquip-' 
pe qui natus Antonio birago ornatiftimouiro & Elifabetfoiiica mulie 
re probatiflima habuit Maffeolu paternuauum: quem prseftatiflimus 
dux philippus ob eximia erga ie fide fingulareq? pmdetia pr refecit fure 
uniuerfaexurire magiftijr.qucm quide pulchcrrimu & ampliflimu m.v 
giftratu Maffeolus ea diligentia Scintegritate gcflinut perinde atq; barre 
ditariu diuinus ille prfceps in Antonia eius fihu poft patris obitu tranp 
tulerit* Quid dicam praeterea de huius patruo Andrca briago uiro ma 
gnifico & grauiftimoiNonne idem dux Philippus tanti eum femper fe' 
cit cu publicis tum priuatis in rebus ob Igcnii acrimoniam magnitudP 
nem<£ c6filii;ut nemine haberet cariorememine iucundioremmemine 
cui plus aut tribueret aut crederet i Apud huncadt illuftriflimum priiv 
cipem quanta femper idem Andreas ualuerit:quoad uixit:& au/ 
dtoritate & gratia 3C domi 8C belli ob carmqua plurimum femp claruit: 
diligetiam ac fidemrnemo ueftrum omniumeft qui nefciat.Quid en i 
uager per alienas familias quibus Petrus fponfus affinitate coniundhfli 
musef Souicos pofterulas amideos aduocadros morones uicccomites 
ipfoq? lampugnanos:cum inter biragos tot uiri floruerint acetia nunc 
floreat in omni uirtutis genere:ut fi eos numerare uolucro in hac tepo/ 
ris breuitate:fim no mediocri tedio futurus i At & generis 
claritudine pudiciffimse huius fponfae Elifabet fi uerba uoluero pro di 
gnitatc faceremon fit mihi huiufmodi breni fermone* opus fcd prolyxa 
oratione ucl quam fpatiofiftimis potius uoluminibus.Nam qua: fami/ 
lia eft paulo excelletior non mcdiolani folum fed in hac uniucrfa Gallia 
Gfalpina:qua: non fibi maximo femper duxerit ornamento lampugna 
norum affinitates'Quare ut tempori inferuiatur extern omnia omitte 
tes paucis ea percurramus:quae ad domefticas fponfe laudes in huiuf' 
modi neceflitudinis genere attinet ♦ Nata eft Elifabet patre ut modo di 
cebatur Princiualle: uiro cerre mea fententiarqui & dexteritate ingenii 
& ftrenuitate magnitudineque animi alteri nemini fux patrix cocedat 
fide autem & obferuantia tanta in excellentiftimos noftros pneipes Fra 
dfcum fphortiam Blancamq; Mariam duo huius temporis fplendidif 
fima Iuminaria:quato efte maior nullo pactopoffitQuidenim memi/ 
nero aut Petrum anum paternum ciuilis pontificiiq; iuris perififtimu 
do&oremv’ aut Georgium illum patruum: cuius ad pa 
ternas laudes tanta beniuolentia acceftitin hunc diuinum principemrut 
eam non nifi cum uirae exitu terminarit i Nam & Bcrnardum philofo/ 
phum ac medicum & Baptiftam atq; Iohannem andream uidetis in ui> 
uis non uulgari uirtute iuuenes* Hieronymus etiam ipfe patruus quan 
ta modeftia humanitateque praeftiterit: dum uita fruererur: cognoftis 
Pernis 
Antoius 
biragus 
Maffeo 
lus 
Philip* 
pus dux 
Andreas 
biragus 
Elifabet 
Gallia ciT 
alpma ' 
Fr.fphor 
na 
Blanca 
mana 
Gcorgi 
us 
Bernar/ 
dus phi' 
lofophus 
Baptifta 
Iohanes 
andreas 
Hierony 
mus oldraduf 
Philippo 
Matdux 
ocs:Scd ut de reliquis ncfini in dicendo logior:coticefcam:No ne unus 
hic Oldradus lampugnanus magmficusoques auratus ducalifquefena 
tor iapientiffimus tato femper in honore eli habitus ob eius proci aras 
fiiraaique uirtutes cum apud Philippum Mariam illum:tum apud huc 
ipfum Francifcumfphortiam focerum generumque duces:ut alterum 
habeamus nemine:qui cum hoc uno queat de gloria contenere; Quo 
cum ita fintmon dubiam nobis omnibus fpem affertis feliciflimi coniu 
ges Elifabet lampugnana Petrecp birage in oi uos laude fimilis fore pa' 
rentum ueflrorurmRefpondebitis enim refpondebitis p' 
fedto genituro fominftalifcp uos proflabitis:ut non minus illis praeim 
xiffe qaccepiffe ab illis lucem fitis indicandi* Quare qcf felix fauftu for' 
tunatumcp uobis finiam ad ipfum defponfanoms munus propius acce' 
damustMcdiolanwiiiJdus feprembres*M*cccdviii ♦. 
Franciici Philelphi epithalamion in nuptiis nobilium coniugum loha' 
nis antomi Emoneto & Margaritae corto» 
Nter humano focietatis umculaiquibus ratione duce iucu 
de inter nos uiuimus :nullu profedlo neq? iucundius necp 
i utilius effe aiaduerto:qua quo uir 8C uxor mutua caritate 
inuice coniungunf*Scimus eni in uniuerfare domeflicaq 
coflituitur feminariu reipublico triplice effe focietate heri 
& ferui uiri & uxoris patris & filii:& id qdem fecudum triplex ciuitatis 
admimflrado genus»Hapi uero comuniqnu confugium qd' uocamus; 
tantauim in fehabere tanta magnitudine tantam proftantiam excelle' 
tiflimi philofophi tradideruntait inde gradatim fecudis aufpichs adfu' 
mum ufq? eatur impenmVt enim unius egregii uiri principatus 8C opti 
matiu proflat &C populi dominatuirea ratione fecundum Gregorium 
Nazanzenurruquod exeplo unius dei in colo regem unum oportet eile 
in terrateodemodo coiugalis di gnitas quo unius eflad unarreliquas fo 
cietatcs antecellitdtaq? miranda certe no efl.fi deus optimus maximus 
ab ipfo ufq? humano creatiois initio coflituitiufTitqi matrimoniuoon 
tmuoq? adiedricrcfciteac multiplicamini:& replere terra*No enim a Ce 
cropeillo que fabulantunno ab ogypriaca fupflitioneno a Romulo ne 
fcio quorefl huiufmodi coiundtionis bonitas au t introdudla aut cxcogi 
ratatfed ab ipfo imortali deora quo qcquid cft bonuad nos peruenit:& fi 
ne quo boni effeomo nihil porefhEt quaq maritalis caritas inter ofs fu' 
auitates e fua natura fuauiffimaauc tame fit loge fuauior & grationfi q 
rone iflituta eflreade etiam ppetuo feruedNa procreatiois gratia matri 
moniu mtrodudu uidemus & id no hominu magifq comuni quadam 
naturo lege*Sic enim & arbor arbore & feges tegete 6C animal ex fe afal 
gigninquod qui diligenter fccu animo uolutarit :omni opa 
curabit;neqd in maritali procelletia aut agat:aut meditcf; q> ab eius de/ 
Elifabet 
Gregori 
usnazan 
zenus 
Cecrops. 
Aegyptii 
iromulus eoro fit alienu Sadum inquam & impollutum oportet ce cdiugiumq» 
ut i omni uita mutua dile&ione tueamunillud nos oportet pratceptum 
aflidue meminiiTe nec uimni habere poteftatem. fui:nec uxorem fui ee 
arbitrii Sedutrunq? alteri pari quada pietate obftringi* Quid enim me 
minerorqux quantacp commoda atq$ emolumeta ex ipo benecouenien 
ti conubio ii fimus ignari uteft prudentis patriffa/ 
milias rem quottidie:quarum honeftas patitunaugere ira follerris dili 
gentifqj marronte eam domi digerere acrueruQuare no equidem poP 
fum uobis no admodum gratulari Iohanes antoniatqjMargaritaqui 
diuinum praeceptum ac legitima coniungii fandtionehocdieq»utriqj 
ueftrum felix fortunatumcp fit: inituri qredtiflime uobis pofteritatiq? 
ueftrx cofuluiftis fadturi uos certe omnia pro ueftra ueftrorucp dignira 
te»Na utabs te incipiacaftiflimaipudicifrimacp puella Margariramo po 
tes no efle fimillirna»Siue*manteocuIos tibi ponas nobilif 
fima & hondtilfima matre tua MagdalenaLeonatinafiue patre tuum 
clariffimu QC grauilfimu fenarorc huc cotfartato debes accedi pro' 
bitatis defpderio:utnifi q> honeftumfir 8C laudabile apud oesrintelliges 
tibi ee in uitarppofinLNo*n.es ignaraigto femp tum Cottabe 
familia tu ornatilTimus pater tuus l fpledorefit hitus*Na ut antiquiora 
breuitaris gfa coticefcamifi uir iudicatus femp eet pbatiffimus pf tuus 
nunq pftanriflimus dux Philippus tati eu feciffet qdiu fuit i uiuisinccp ii 
luftnflimus hic atque optimus priceps nf ordini fenatorio aferiprifler* 
Quo fit ut oi tibi cura oi ftudio oi induftria annittedu fif.ut huius aetas 
q ad feniuia puenitd tua pbitateatcp laude conqefcauDe te uero Iohan 
nes Antoni fimoneta nihil ee intelhgo;qd'non qoptimefibi qfqj debeat 
polIiceri.Esm*tii oium primu lingulari qdaprudentia pditus:q finut q 
te feq oporteat i mfimon ti q uirareinefcius ee ndpoilis.Acce 
ditauuculi huius rui uel pfis potius iregerrimiatq? fumi fenaroris Am 
geli fimonetac audtoritas 8i aplitudo cuius prudetiiTimis fftiturisr&.uo 
lutaticu fp pameris:acpeas:hancoem qua hes: tibi gloriapepiftuQuid 
eni memore hoc locojapieriflimu &erudirifiimu ducale fecretariu 
cdfobrinu tuu Cicchurq ut affinitate tibi coiudiffimus erita maximu ad 
iumetuad nols clarirate.Hisfane roibus fadu emtfupiore tpe magnifi 
cus eqs auratus Oldradus lapugnanus illecuius nome illuftrce unica fi 
lia qua hebantibi mfimdio copulauerit. His er roibus adductus uir fpe 
dtariffimus Petrus cotta tefibigeneri libenter accepit filus is certte tute 
ante adte uirterqua nouir ofexprephatiffima ee *Qiia pp tibi opa dada 
€:ut tatx de te expe&aridi nd mo refpddeas:fed et mirabiliter fupes» Al> 
picis prerea nd obfcure:qtu tibi munus ad gloria e additu qcthumaniP 
fimus priceps nf fpledidiffima fublimitatis futepfetia cu tot illuftnbus 
iclytifqp pricipibus mrimonid hoc honorat futuri is qde fperas: ut tales 
Iohannef 
antonius 
Margari 
ta 
Magdalc 
na 
Petrus 
cotta 
Angelus 
Cicchus 
oldradus cuobis coniugibuslibcri ,pdeant:qualcs. Angelum Petrumq; e exptus 
quoru erga ie fidem atq? deuotionem tatam i rebus oibus ee cognouit: 
ut accedere nihil poflit adfummiuSed nelogius noftra protrahat oro: 
iamdeo ad tranfigendas nuptias propius accedatur* 
Ftanciici philelphi orario nuptialis habita in deiponiione magnificae 
puellae Maruciae & magnifici equitis aurati Raymundiattenduh. 
Vanti fieri oporteat bene conueniens matrimonium Ma/ 
gnifici atep illuftres uirnucl ea ratioe probari poteft: quod 
q que tria maxima? expetutur in uita:honos: utilitas: uolu/ 
ptaseiufinodi uinculo apprime continetur:Nam ut in fty 
cietate humana nihil eft adulterio turpius: ira coiugii fan/ 
dlitate honeftius nihil*Quid:qd' ex oibus [aeramentis quibus bene atep 
beate muif :hoc unum dunraxat diuino eft ore conftitutu & id quide in 
primis illis paretibus:quibus praeceptu eft ab oippteti deo: ut ci efceret: 
ac repleretJn his fane oibus laudatur cadiba' 
tus:qui cotepra omni carnis copula fefe quam hcminu fimilis 
ma!uerunt*Sed qui uita ciuilem adamat:nec fibi nec reip* redte cofulut: 
ubi a cunubio abftineat.Qucadmodum enim uidemus natura fieri: uc 
quxcuq; uel aluntur uel fentiunt: pducat aliqd fimile ] ui: id quod non 
in caerens animantibus folu intueri licet uerumetia in ftirpibus dc haer 
bis:none is fuerit ob omni natu ree legealienus: qui inter hoies manens 
non fe hominem ee meminerit 'non quscrat p generis propagationem 
fel terris quoq? reddere apud maiores eam Ly 
curgi lege plurimum laudari foliram:qua is fanxiffet cos ominis q nube 
re noluiftent:tu in Gymnicis ludis a fpedaculo arceri: tu etia affici igno 
minia :qppe q eos priuatos uoluir eo honore atq? obferuantia:q femori/ 
bus a iunioribus ob nulla alia cam:q ut pcreadoij,' liberoru 
qdiiigctiflima haberet et fadfu eft:ut a nemine adolefcens 
ille repra?hederef .q aduenieri Dercyllidx i no modo no aftur/ 
rexerit:ac fubfelliu cefterinfed adiecerit potius;Na nec tu mihio Dercyl 
lida q ceflurus elTet genuifti:cu Dercyllidas tame & uir grauiflimus Id-' 
ret:& res maximas fuo fperio pclarafq? geftiftet: Sed qd aut lycurgi aut 
multo antelycurgu Mercurii ac Cecropis:qd dein Romuli dc coniugio 
iftitura c6quirimus:qdoquide Chriftus oprimaximus q & ide filius dei 
eet & deus:tum i matrimoio nafei uoluit:tum inuitatus: ad nuptias eas 
p radentia fua ornauinaciuuiri Quata uero utilitas manat qta uoluptas 
excoiugali coiundtide.-oes i mfimonio fut:facile intclligut,Na coiugali 
amor nihil epfedto mitius nihil dulcius nihil fuauius.Vtilitatis autoia 
plena fut q mf imoiali peimonia atq? diligcria adminiftranf.Redfiffimc 
igif’ utriq? rpfpcS:u:iudico magnifica uirgo lulia Marucia & ma' 
gmfice Raimude atteduleiqcfp fpofaliu iuriu fdUmonia atqj fplcdore fi 
Deus oF 
potens 
lycurgus 
Dercylli/ 
das 
Mercuri 
us 
Cecrops 
Xps opt* 
maxima 
lulia ma/ 
rucia 
Raimnn 
dus atte/ 
dulus tis hodierno die mutuo caritatis mculo coppuladfquo & uobis ipfis po 
ffenq? ueftris qfalubernme & maxima ueftra cu laude cofulatis. Neam 
praeterire uos debet tria ee nuptias* bona mutua inter coiuges fide piis 
nofoldpcreadaefedbenignaealecfae&ingenueat^inocenter educadac 
ffudiu in primifq? facramentu:quo impollutu conubiu 6C omni fufpici 
one uacuum ferua£:Ita enim uos facietes dc cadeffi fanTfacietis & mudi 
gloriae:Nam parcntu dC maioij* ueftroij*claritas no incitare uos dc 
bet ad omne coniugii officium ac decus.Es tu fane lulia nata fpledidifli> 
mo equite aurato 8c rerum bellicarum laudecelebrado Baldo Marucio 
illius Nicolai tholetinatis filioicuiusilluftre nome nullus unquam dele 
bit interitus.Vhus em Nicolaus ille tholetinas talis fuit tatufq; belli dux 
ut princeps ille nobiliflimus phiIippus’Maria dc patrem appellare eu co 
fueuerit:& eius fidei fuam omnem dicione adminilirandam commiTc/ 
rit.Huc etiam Veneti:huc Floretini.huc Romana ecclefia fuap*: omniu 
imperatorum habuittNam de patruo ruo Iohane tholetinariq 
6C prafens eft:& te no fecus amarae filiareoloquor uerecudius:qd' fuas 
defe laudes no libeter audit quippe qui uteft omni i remodeftiflimus: 
malit haberi 8C efTe laude dignus qua cora laudari* Sed illud fatis eft di> 
lucidum argumentu excelletifiimac fira probitaris 8C fapien/ 
tixiqtf ob multas 6C maximas res fuas fortiffime geftas magnanimus 
ille nofter 8c inclytus dux Fracifcus fphortia &hunc fibi geneij* afeiuit 
6C magnis copiis prafecit;&: in ordine fenatorio loeu ornatiffimum ob 
tinere uoluit ;& no fecus ac filium 6>C carum habuit dC piucudu femper: 
dum fuit in uiuisiQuanti aut hunc faciatipraffantiffimus dux Galeacf 
usmidemus omnes. Num qfquam minus eum admiretunquem diuri 
na lapientia tanti principis facit maximi£* De teuero Raimundeattetv 
dulequid multa didurus fim:qui natus patreMichaele fortiffimo illo 
6C laudatiffimo belli duce quem uniuerfa prope Italia ob praelatas fuas 
ffequentifque habuit in honoreite omni in refimillimum illi, 
prallas: dignumque offendis cognatione inuidaffimi noffri principis* j 
Qux cum ita fint: aliud nihil rellat: qua ut per uerba illa delponfionis 
folenia ad rem iplatn propius accedamus* 
Francifci Philelphi oratio habita in connubio Mar 
garira arcimboldse 8C magnifici equiris aurati Antonii cribelli. 
Vm inter uaehementiflimos ac maximos animi affedus 
tanta fit uis amoris Illulfriflime princeps praffantiflimi 
C patres matrefq? honcftiflinra: ut etiam antiquiflimus ille 
poeta Orpheus idem que theologus cum non dubitauerit 
non modo deum afferererfed primu quocp deorum omni 
nm poff diferetum atque digeff um in fua membra chaosrquod nomi/ 
«ant apparuiffe in cado:ob idgj phanetis appellatione meruiffe q> nihil 
Tria mr 
Etiarum 
ona 
lulfa 
Baldus 
marud' 
us 
Nicolaus 
tholenti' 
nas 
Phihppa 
dux 
Veneti 
Florenni 
romana 
ecdcfia 
Iohanes 
th olenti/ 
nas 
FraciTcus 
Sphortia 
dux 
GaleaciV' 
us dux 
Michael 
Italia 
orpheus 
Phanes fcihcet fine amore atep concordia in uniucrfo mundo conflare firmius 
aut diutius poffir»quiddicemus defacratiffimo iplo amoris uinculo ac 
plane idiiToiubili.-quouiriarq? uxoris animi honeftiffimo quoda nexu 
inuice ii coiugiu prius in cado fit diuino iuflu ac decre/ 
to quoda:qua celcbref in terra: qs ambigat qcquid ab eo fit: id optima 
ee oportere» At in primis parentibus matrimonium deus ipfe oipotens 
mirabili caritate iftituit.Ad haeclhcfus clementiffimus humani generis 
redeptor tum in cdiugio nafei dignatus eftitum iuiratus ad nuptias no 
iuirus uenitxafq? fua pfentia no iolu honeftauit fed eria luuiriEt qq ois 
amor delectare plurimu folet:is tame qui ex bono coiugalipcipitur ac 
manauranta & tam incredibile uoluptateprae le fertiut nihil in uita pof 
fit efleiucudius*Ad huiufmodi aut amoris honeftate ac iucuditatem ac 
cedit magnitudo utilitatis:quae quide tria cum i uniuerfa uita expetun 
tur tum in amicitia maxime»Nam quam aliam amicitiam huic ncceflj 
tudini caritatique coniugali anteponamus; No enim coniuges no poP 
funt rationem haberet augendae &conferuadse rei familiaris cumob 
uniuerfam domu tum ob liberos procreatos uel,pcrcandos:quoi£uitae 
confulere naturae etia dudtu impellimur» Eratfane apud la' 
cedaemonios iis:qui ad fenedtutem ufque uitam caelibem duxiflent per 
mdeatq; propofira quaedam ignominiae notarquippe qui nihil in polle 
rum propagandae reipublicae confulere uiderentunQuo fadhim eftuc 
generofi illius adolefcentis didtum in Dercyllidan improbaretur a no / 
mine» Nam nec tu mihi qui ceflurus fit:genuifti»No em aflurrexit Der' 
cyllidae adolefcesmecp honorem:quem mors erat a minoribus prxftati 
gradioribus natuiei exhibuit»Et quifnam dubitet eu: qui tam ut uiuat 
adtiua:infamiae crimine uacare no poiTe:ubi fine uxore uixeritxu uel di 
uino praecepto crefcere nos femp oportet:ac multiplicari :8C quada natu 
relege gignere nobis fimilcs»ltaq? non abfurdeueftri uobis parentes ut 
funtuirigraues & fapietesmec inutiliter pfpexeruntxu tibi Margarita 
arcimbolda pu]cherrima:pudidfTimacp puella tum ite tibi generoie ado 
leces aurate Antoni cribelle: quos non mo no aduerfantes: fed 
qmodiffimeobtcperates uolutatibus adhortatioibufcp paternis hoclau 
datiflimo& optimo ad pereados liberos facrameto inuice uidea coniu' 
gari*Et eni reliqua oia facrameta humana funt & inuetionis & mftiru' 
ti»Matrimoniu uero folus deus ipfe cofbruir & in primis paretibus: qcf 
modo \ delitiarum horto:qui a graecis paradifos 
dicifdgitur no ignorare uos oportenq fint tanti ac tam pclari muneris 
bona:quae triplicia uiri fapietiffimi ee uoluerunt»Na primum pofitu cft 
in fidealtcge in prole:rertid in facramenro.Et facrameto quidem cauef 
ne diuorti u fiat:fed omnia quae ac (regendum matrimonium fufeipien' 
liberos attine tdande fer ue tur» Quod autem munus 
Ihefus 
Dcrcyllf 
des 
Marga ri 
ta 
antonius 
Paradis 
fos ad piem fpe&at:illud efle uolutmt 81 pie fufdpif :& alat' bemgne;& edu 
cef religiofe* Fides uero omne fugat i temperatia libidinis:quo ulculi co 
iugails tam i uiro qua \ uxore landitas p mutua diledhoeppetuocoftet 
Et ne fim plixior qua 8C locus & tepus 8C pfbnaru poftulet dignitas: iis i 
plentia prserermiffisrquse p rei magnimdie pmulta dicenda effennego 
uos rpectatiflimi coiuges monef ;hortari:rogare:obfecrare:obteftari no 
defina:ut nihil uobis potius ducatis q 8C dies 8C nodtes habere are oculos 
deu:ad que unu metem omne cogitatufcp ueftros qpietiffime reteratis: 
quo tangpradenfearqsuideteomniainihil omnino necp agatis neqsdP 
catis:neq3 medaremini nifi caftse 8C cotineten Sic eim omnia erdt uobis 
optata: atq? aut lecudo loco uobis arbitror obferuandu:ad 
hibete diligentem operam:ut parentibus maionbufque ueftris orname 
tolaudiqj fitis* Tu eim Margarita nata cs Nicolao arcimboldo clariffi 
mo iuriiconfulto ac uiro difcipliarum omnium laudatiilimarum dodif 
fime erudito cofilerioq? ducali fapietiftimo Qc optimodvlatre autem pba 
tiflima ac nobili Vrfina canofa* Nam quid ego commemorem tot ac 
tantos uel paterni uel materni (anguinis nobiliflimos magnificofqueui 
comites: cum in 
hoc unorNicolao arcimboldo tanta fit uirtus:tantus iplendor: ut ai om 
ni an tiquitatc poffit de fapietiae 8C itegritatis laude cotedere;'' Tu aurem 
Antoni ea cribellorum familia natus es:quae diuum Guilielmum origi 
ne com item audtorem generi habes non mediolani foium illuftris eft: 
8C praepotes:fed ! uniuerfam Italiam no belli minus quam pacis artibus 
cognita ego fingulorum eximias laudes fi uelim Cngillatim pfe 
quimullam neqj temporis nec loci rationem fim habitur us*Vt enim file 
tio praeteream 8C Vrbanum tertium fummum ecclefiae Romana potifi 
cem QC alios permultos uel epifcopos uel belli duces :ad haec & iurifcoir 
fultos &phiJofophos:quibus familia tua eft iampridem fplendidiiTimi 
celebritatem nominis omnium getium teftimonio aflecutadatis tibi ad 
optimarum adhonum imitationem exemplo fint uel pater tuus uir ma 
gnificus Vgolinus comesmel patrui ipfi duo cu reuerendiffimus ponti/- 
fex nouariefis lacobus philippus tum comes Antonius humanitate pru 
detiaqj infignis*Praetereo enim cofulto affines reliquos atq? propinquos 
tuos:quorum numerus eft prope ifinitus:ne iudicerq par fit:i dicedo cu 
riofionTu uelim ad domeftica exempla quibus dbes ad omne qpbiratis 
generis mirifice !flammari:utans etiam illa qui femper foles: bonitate i 
genii tui*Facobfecro:ut quam de tua laude expedhrione cocitafti: hanc 
no minus in hoc faufto& benecouenieti coniugio:qin cseteris uirae par 
tibus fubftineas atq? tuearis.Volat enim adolefcetia alis pnicibus Qc om 
nis seratis flos breui mometo languefdnSoIa uirtus ftabilis eft poftefTio 
fola IcommutabiIis:quae taetfi I omni uitas ftatu eft utilis:!matrimonio 
Nicolaus 
arcibob 
dus 
Vrfina 
GuilieI/ 
mus co' 
mes 
Vrbanus 
pontifex 
Vgolfus 
comes 
lacobus 
Philip/ 
pus cps 
Antoius 
comes tum maxime ncceflariaJn hoc enim rcipublicsfemfnariu conftituftor: 
quod nifi omni uirio uacaueririnunq ad bonam frugem fitperuenturu 
Sed de his fatisJam ad ea ueniamus:qus materno fermone paucis trap 
figenda funt.Mediolani*vii*kalendasJulias»M*cccc*lviii* 
ORATIONES DIVERSAE* 
FRANCISCI PHILELPHI ORATIO AD PIVM SECVNdum 
Potumaxuhabita Matus i p ublico uniuerlaliq? Cofiflorio ,p Duce Fra 
cifco Sphorria die martis quartodccimo kaledas odobres»M.cccc.lviiii« 
VM ESSEM PATER BEATISSIME Nomine At* 
iuflii humanifTimi pricipis huius mei Fracifd fphortis 
iclyti Mediolanefm ducis apud landhtate tua in fato hoc 
c & tam floreri fpledidiffimoq? coetu uerba fadlurus de re 
bus maximis & clariffimis & cu neceiTariis tum xpianis 
oibus no mediocriter codudluris:no potera equidc non 
fubuererirneide mihi acciderer:quod grauiffimis aefummis & oratori 
bus & philofophis ufu aliquado ueifTe tradit «Na SdDcrafTus cu paterna 
ulrurusiniuriaapud*Qu.Maximuforet aduerfus Gmcarbone caufam 
adlurusme uerbu quide potuit emittere.Et Tyrtamus cognomero The' 
ophraflus pauca admodum uerba apud Arhenienfem populum didw 
rus obmutuit* Demolthenes uero talis ille tantufqueorarorapudPhi 
lippum rege Alexadri patre oratione habitu rus idem efl pajffus* Na qd 
dixero deeloquentiflimo uiro eruditiflimoq; phiiofopho*M* T ullio O' 
ne i caufa illa nobiliflima Titi ani milonis fortiffimi uiri & op 
time de fe meriti ita expalluit:ita tremuitrita defedtiur ieptius nunq ora 
uerit; Hsc igif mecu repetes pater beatiflime animoqi uoluras tum hu 
ius lociornatiflimiamplitudineatq* maieftateirum [credibile tua diui/ 
namcp lapietia merito optimocp iure expauefcebarnequid icipieti mihi: 
quod nollem accidereuSed iam ne plane recreat: ac reficit miriflimi rui 
illius uultus atepanimi facilitas finguIariTq? illa benignitasrquam nuper 
in urbe Roma cora ipfe de te expertus maiore cu fiducia ad dicendu ue/ 
nio. Vt ad rem ,ppius accedaihic optimus pricipes meus ut e fandlitatis 
tus:& facri huius collegii cardinaliu uniuerfscp Romas eeclefis obfer 
uatiffimusicum uideret.-quanto cum Iludio 8C diligentia &C labore fcum 
beres ad uindicandam xpianam rempublicamrcxatrociffima dC teterri' 
ma feruitute tureorum i priftinam fuam &C libertatem & dignitarermin 
dignu profedto QC iniquum a fe fadlum iri cxiftimafTet:fi abs te tantope' 
re accerfitus ad collitam diem minus ipe: quamprimu 
ueniflet in pulcherrimum huc perilluflremq? couetum tot uenerabiliu 
patrum 6i dominorum & principum Jntelligebat enim i tanto reru dif 
crimine quo tota religio noftrafludluatxeleritate plurima opusefle: ne 
dura prsftolando confultandoq? ferius tempus teritur; diui Petri naui 
Exordiu' 
Fr.fphor 
tia dux 
LfCrafTus 
Qyuma/ 
ximus 
Gn*car/ 
bo 
Tyrta 
muftheo 
ph rallus 
Arhenic' 
fes 
Demo' 
Ilhenes 
Philip' 
pus rex 
Alexader 
M.TuII* 
deero 
T*annius 
milo 
Roma 
Narratio 
Petrus 
apofloluf cula ante naufragio obruatunquam tabernaculo fuerit rudetibusqj mu 
niraJtaq? poft habitis omninoq? prxtermiffis exteris negocusfuis onr 
nibusqux circa noui pricipatus fui adminilirationeltantis huiusnfe 
tumeiceiisfluduatilqjltaiixpceliis atque tepeftatibusmeqj parua nec 
leuia efTepofUmrxcce ut uidesmo muitus paruit lalutiferis ad monitio/ 
rubus Qc lancbffimis iuffis tuis.qppe q ut eft uir no minus ftudiofus rei i 
gionis QC pietatis qua Qc fgenti animo QC cofilio:animaduertebat te pon/ 
tifice maximii QC Iciflimu no fine caufa i tato itineris labor QC ifirmitate 
corporis: QC apoftalico illo folio Matua coceffifle; QC uniuerfos xpianx fi 
dei prlcipes ac reges cofultandi opis gfaiflati ncceiliran litteris 
ac nudis couocafTc.Na qd magis decet xpianu homine qua no mo pecu 
niasatqjuiresfuaspilliusnominegloriaqj offerre federia femetipfum 
fi opus fuerit:deuouere:qui ut ipfi uita trueremur xternaxum e domi' 
no feruus fieri tu crudeliflime Qc p omne ignominix genus mori uolu/ 
inOh diuina illam clxmentiam*Oh iiberaliratem Qc munificentiam ob 
fiupedairuTu pro nobis Ape optime maxime;quo illius origialis delicti 
Qc perpetuxculpx reos fexpiabili facinore liberares pudendam acerbiffi 
micp morte no iolu non recufaftided ultro etiamarq? perlibenter depo 
pofcifti Nos aute ita fimus ipudetesura igratmta metis ac fenfus inopes: 
ut facultates noftras acq? uitam ipam fi fit opus:quam a te uno gratis ac 
cepimusun tanta tui nominis ladtura Qc contumelia tibi repetenti redde 
re dubitemus a regibus Qc principibus Apianis tantu dedecus ran 
fum opprobrium tantum neias* Quid enim reliqui principes fint fadtu 
ri pater beatifTime-.quopdopcs ac uires maiores formidabiliorefep lunt; 
quando unus hic Francifcus Iphortia ne dilediflimis quidem Qc fratri/ 
bus QC filiis parcere decreuerit:modo poflir aliquam opem af 
ferre huic falutifero pientiflimoq? operi; Nouit certe princeps pruden/ 
tiffimus nos efle natos no nobis folis: led bonis omnibus: fed toti fidei 
xpianxdcd immortali deo xpo Ihefu redemptori noftro cuius Inocente 
QC fandhffimam duitatem pati ludibrio efle diritati tureo 
rum turpiflimum eft& dedecorofum inprimisJEo enim omnis idigni 
tas ducenda eflindignior;quoabindignioribus infertur hominibus :fi 
homines quidem potius quam afferareprobus QC tmculentiffimx qux 
dam bxllux Tureifunt appellandixum nihil in fe humanitatis habeat 
prxter hominis figura QC eam fane ob flagiciofiflimam turpitudinis foe 
ditatem deprauaram ac nequam. Quis unus omnium tureos ignoret 
fugitiuos efle cyrarum feruos paftores: qui ex ergaftulis illius ua' 
fii Qc in hofpirabilis montis Caucafi cumin perfida ac Mediam latroci/ 
natum defcendiflentrnullucp certum incolerent domicilia prxter obfo 
letaluftra&horrctes fyluarum latebras; primu luftiniani temporibus 
«d hellefpontum ufque danddlmis inlidi]stimperuni lacientes; eodem 
Mantua 
Cofirma 
tio 8C con 
fucatio 
Xps 
Ihefus 
Turei 
Scythae 
Cmcafuf 
Perfis 
lufhnia 
nusim^ 
perator 
HdleP 
pontus boccbaus 
Bofpho' 
rus urbs 
Conflati 
nopolis 
Alexius 
conenus 
iperator 
Theodo/ 
rus cata > 
cuzenus 
Iohannes 
iperator 
Myfia afi 
atica 
Tracia 
Callipolis 
Hellelpo 
tus 
Horcaes 
Amora' 
thus 
Tnballi 
fcrui 
Lazarns 
Baifetes 
Theflalia 
Boccia^ 
Conflati' 
nopolis 
nicopolis 
SigiflnU/ 
dus rex 
Galli 
Chriflus 
Ihefus 
Thomy / 
ris tam' 
bcrlanus 
dudore& collatroneperditiflimo Boccbanourbem oppulcntiffimam, 
Bofphoru repetina ui captam diripuerat* Deide ubi laxius ut homines 
humiles abicchcp negligunf :cotemniiturq?:imperate coftatmopoli Ale 
xio comneno tantu rebus fuis icrementum fures obfcuriflimi cotinuis 
latrodniis attulerutmam qd non cofequat afliduitasi Vt iam auderet 
apto etia marte cum fperio illo orierah de pricipatu cotedere* Vlu enim 
fieri quottidie uidemus:ut quo qs humiliore ignobilioreq; natus genef 
fortunae ipudetia ufus fuerineofearrogantiorem infolentiorem lupcr/ 
biore praeftet*Et ne fim i re minime iucuda narrado turei p 
Theodorum catacuzcnumiqui Iohanem palaeologum ut pupillu & ge' 
nerum impius circufcripror patrito regno fraudarat: ex afiatica 
Myfia in rhraciam callipoli ad hellefpotum tradita peridearqp focii funt 
tradudlnnuc locerum nuc generum Horcae dudtore falleres: ut funt ad 
omne improbitaris genus procliues atq5 anhaelantestbreui temporis cur 
riculo magna ex parte thracia occupataiduce Amoratho Horcanis filio 
in tnballosiq nueferui appellant :irruere:Quo in loco ubi magna utriiv 
que caede iam perpetrata Amorathus a Lazaro ftreuo atq? fortiflimo tri 
ballorum ducerqui fe pro patria immaculatam hofliam deuouen, cum 
duodecim intrepidis commilitonibus in caflra ipfa irra crudeliflimi fce 
leranfliinique tyrani tentorium impetum fecerat:multis uulneribus co 
fofilisoccididHuicubiBaifetesfiliusfucceflifletnon reminus fulmen 
quam nommend enim Baiferes tureorum lingua fignilicatmon folum 
theflalia chriflianis & Boetia eftereptaifed ip'a etiam noua Roma Con 
flantinopolis ita uallara dc prefla diuturna obfidione oppugnationibus 
queconrinuis 8C rremendisiur profligaro iam ad Nicopolin Sigifmudo 
rege bungariae cum tanto & tam rebus omnibus ornariflimo exercitu 
fortium uirorum ad trecentamillia pofhnrernicionem tatae Gallorum 
nobilitatis poli ludibripiam 8C barbaram ac fpurciflimam cotumcliam 
tot principum tot ducum poft iam prope extindlum ch riftiaum & no/ 
men 8C cultum, ni repere Chrifhis Ihefus qui fe de inimicis fuis cum ini 
micis item fuis ulcifci dignatus eflVThomyrin maflagetam cognomero 
taberlanum quoniam pede altero eflet claudus:cum mumerabili firmif 
fimoq? mifliflet exercituiipfa inquam noua Roma con flantinopolis ex 
illo ufq? tempore & capra ui eflet & uerfa i praedannAt noluit tum deus 
omnipotes tatam paci fdignitatem:quin potius perfpicue omnibus ge' 
tibus declarauir fruflra efle humanos cogitatus omnis qui diuino care' 
anrauxilio*Vi6lus eftigif &Tcaptus illico a Thomyride ramberlano fui/ 
mineus ille & horribilis Baifetes nulla pugna nulla cocuflione haflard 
nulla enfium uibratione fine ullo prorfus fagirrarum iadlu: Nam ante 
uniuerfus Baifetae exercitus fogse turpiflimse terga deditiquam defeen 
fum eflet in aciem* Oh mirabilem dei prouidentiam* Oh incomprenfi/ bilem immcnfamq; potentiarruOh caritatermqua nos complectens: in 
finitamuEt nos mifcri nondum refpicimusfnon relpicimus ign 
tur & no multo poli ob truncatus p multa corumelia ille tam potes tam 
elatus tam formidabilis Baiietes cum non nullos filios reIiquifTet:cete' 
ris demii deinceps omnibus p Sultanum fratrem ftragulans arquus ner 
uo ex quo poftea cyricis didus eifolus hic fultaus cyricis I tyrramda fuc 
ceffit nihilo quide minus qua Baifetes pater chriltianis pnidofus* Nam 
8C Myfos qui citra Danubiu fedet:& ultra Danubium Balacchos & Mol 
dauiafubiugauit:adiecitq?:quicquidmariaegeo lonioq* adiacetprseter 
folampelloponenfumadilliricos pofteaquaanimaefflalfet: fe 
eurus eft Amorarhus filius ob amorathu proauum ira nomiatus* Is om 
nium primu poft ft ragulatu Multaphamfratre urbe coftatinopolin per 
magno & accernmo munitus exercitu obfedit melibus tnbusroppugna 
mtcp fortiffimeiquo tempore illic me cotinebam difciplinae graecar cofe 
quendae gratia:quam ubi nequifletexpugnare:agro ualfato 
abiit adortus Theffalonicam i macedoma:quee metu Venetis fe 
dediderat* Hac pofteaqua dies tris cotinuos oppugnat:tadem expugnat: 
agitque i praeda* Murum Ilthmi qui pelloponenlum per cotinetemab 
aegeoad ionium pelagus tutabaturxum cepifletper icolarum proditio 
nem:folo aequauit inde abada ingeri praeda» Qui ubi faepenumero pu 
gnaflet cum hungaris & id quidem infelicitendemum ubi apud Barna 
cum iifdem hungaris manu coieruifIet:eirerq5 unius Iohanis Vaiuodae 
clariffimi belli ducis calliditate fummacp uirtute fuperatus atep ingeri cu 
caedem fugamucrfus:fadum eftfubito audacia atepanimofitate regis 
Vladiilai:ut e uido uidor euaferit hungaris cudis non tam fugatis qua 
per fubiram animorum cofternationem ob itolerabilem dolore quem 
ex interempto rege animo coceperannultro fugietibus* In qua quidem 
chrifhanorum fuga illud uulnus uel maximum nomini chnftiano infi' 
xum:eft:quod luliaum caefarinum fandae crucis cardinalem uirum ue/ 
ro dignum Romana ecclefia hungari fruftra a fuga reuocantem crude' 
Iillime trucidarut*Amorathum aurem hunc no multis polf annis maio 
res calamitates ichnftiaum populum aerumnafj mollietem peroppor - 
tu nae mors e medio fufhalit relido Mahometo filio uno certe omniuq 
funt:fuerut:futuricp funnimpuriffimo adolefcere & omni immanitate 
immaniore*De hoc autem retro diroq? porteto de hoc iquam tam rrm 
culero tam fcaeuo tam horredo tam funefto prodigio quid dicedum qd 
fentiedum quid tenedum fitmefcioJUud certe fcio nemiem unquam ai 
terum ex omni hominum memeria exhtifTe:qui breui adeo tempore ta 
ta trepida tioeatcp terrore uniuerfum prope terram orbem affecerit* Et 
ne id quidem mirum*Quas enim calamitates unus hic alter ipius ab/ 
ominabilis_ mahometus tam paucis annis xpiano populo Itulit ♦'NobiV 
Sultanus 
tu reus 
Cyricis 
Myfi 
Danubiu 
Balacchi 
Molda 
uia 
Aegeum 
mare 
Ionium 
mare 
Pcllopo 
nefus 
Illarici 
Theftalo 
nica 
Macedo' 
nia 
Veneti 
Ifthmus 
Hungari 
Barna 
Iohannis 
uaiuoda 
VJadiHa 
us rex 
Julianus 
caelarius 
cardialis 
Maho 
metus 
tyrannus Noua ro 
ma 
Conllati 
nopolis 
Mimum illud orictalis imperii emporium Nouam Romam Condati 
nopolin:heu milleram noltram ifeliccmcp tempellatem: num latillimi 
illi altillimig? muri turres:quae lingulae muitiffimas arces 
repraefentabant: cum uidcrentur omni adamante folidiores: num ulla 
hominu aut igenia aut uires tutari potuerunt quo minus a tureis captu 
&immilerabileacluduofiffimampraedauerlum omnibus getibusfit 
exemplo nihil elfe nobis fupcrbiedum fNone paulopoft Pelloponnefus 
eode tacta fulmine periit ,'Quid enim Tnballos quid Illiricoru gd Dal / 
matiae reliquias comcmorem:quos omnis affiduis icurfionibus QC incc 
diis praemitiac perdit idem nefarrium abominabileque monltru i Veij£ 
qd triballos meminicHos enim Mahomems iam omnis segiti erumno 
fillimam feruiturem.Nuc ultimo exitio pannoniis imminet. Eoqi facili 
orem fpat de iis uidtoria: quod Spendorobu tnballoijd emporia expe/ 
ditum p danubiu tranlitum i Hungaros prseber. Hungari uero ipfi etfi 
funt tum animosi ferocia:tum robore corpora paeritiaq; belladi aduer/ 
lus tureos aptiffimutame quia Iteftinis feditioibus alfidue inter fe digla 
diant :funrad rem tatam tacp ncceflariam imbcciliorcs. Quofinut nifi 
rppedicm a ceteris xpianis principibus immineti:extremog?pericu 
10 fuccurrathndubitatolintpituri.lllius autc populofiflimi regni belli/ 
cofiflimicp euerfioiquod ome deus auertat: quatam fit clade cudis xpia 
nis illatura:quis eft ta reru ifcius:qui ignoret;' Expergifcimini ergo: ex 
pergifeimini tade principes QC populi xpiani: ferte periclitatibus auxilia 
ferte Chrillo Ihefu: ferte uobis ipfis:ferte filiis uxoribufq? ueflris.Nolite 
pati per deum immortalem:nolite pati tatam pellem tatam perniciem 
aduerfus xpianam rempublicam diutius inualefcere:incrudefceredebac 
chari. An ignoratis fore:utfubiugatis hugaris:quinobis clipeo funt QC 
muroxontinuo uobis fit de uellra QC libertate QC gloria faluteq? pugnan 
dum;' Laudatur a uiris fapietibus &.L.B rutus QC Malius Torquatus: 
quod proprios filios uirgis caefos fecuri percuti uiflennt duefti illi quide 
ut aiunt:alrer difciplina rei militaris alter falute patriae.Laudatur Curti/ 
us :quod fe in profundillimum terrae Hyatum illum periturus praecipi 
tanquo metu mortis patriam folueret.Laudarur tres decii pater QC filius 
ac ncpos:quod in extremis reipublicae periculis fefe deinceps pro patria 
deuoucrit.Laudarur.M.Attilius regulus:qui ut fidem hofti feruaretad 
accrbiffimos corporis cruciatus ad dedecorofilfimam contumcliam:ad 
indubitatam mortem redire no dubitarit.Laudatur inquam:Laudatur 
cum alii multi tum phileni QC Codrus:quihonellam morte turpi uitsc 
ingenti animo praeferre pertulerint.At hos omnis qua ratioe dudlos ar 
bitremur ; Alia nempe nullamifi ut umbratilem QC inanem huius faecu 
11 gloriam uelgnortui uidcrentur alfecuti. Nos aurem qui ad huius ui/ 
rae celebrem gloriam aeternam quoque atq? cadeftem. gloria fimus alfe 
Pellopo 
nefus 
Triballi 
Illiryci 
dalmatia 
Panonii 
Spedoro 
bus 
Coclufio 
pticulahf 
L*Brutus 
Manlius 
torqtus 
Curtius 
Decii tref 
M.attilu 
us rcgiu 
Jus 
Phileni 
Codrus 
res cururncudtabimur diutius obuiam ire pulcherrimis gloriofiilimiique 
triumphis. lam tandem feliciffimaligna in barbaram tureorum illa 
dc abiedta feruilemcp nationem tollenda funt te auctore &duce atque 
uexillifero pontifex Maxime pientillime Pie fecundeiqui chrifti uiccs m 
terris gerens omnia pro animi tui magnitudine dc incomparabili lapien 
cia diuinaque uirtute c6ftitues:geres:moderabere: perficies. Quis adeo 
fit a fide chnfhana alienus: quis ita abhorrens ab omni humanitate: qs 
tam fuis rebus fibique aduerfus: q in re tam pia tam neccflaria tam lam 
dabili tam utili beatimdini tuae pareret fubterfugiat. atque nolit uitani 
fuam fi fit opus.deo offerre;quo tanto dedecoreamariffimoque flagello 
chnfliana reipublica liberetur. Nam qd ad Francifcum fphortia medi> 
olanenfium ducem pricipem meum attincnhic eo confilio abs te accer' 
fitus eo animo huc ueninut omnia fit pro tua dc lacrofandtae romaee ec 
clefiae uolutatenuffuq? fadturus.Non modo enim dc uniuerfam tibi fub 
(fandam 8C exercitum fuum omnem pollicetur ad hanc rem tantamrta 
fandam tam deo hominibufqueacceptam fed fratres etiaac filios: prae/ 
fertim cum non ambigat caeteros quoque principes regelq? chnflianos 
idem fingulos pro fua facultate faduros. Ac multo fane alacrius dc\v 
bentius ipfemetpffarifrimus princeps meus:uteft inuidto dC excello aio 
religioniq? dedififlimus dc fditatis tua: obieruantiffimus i ta pclaije taqj 
falutifera expeditione,pficifcerctur:fi pitalicaijd coditione ei liceret. 
Fracifci philelphi ad uiros Papienfes oro cogratulatoria de creatioe Ia 
cobi Borrhomad Vitalia i comitis.f.ad dignitate &gradu epifcopalc. 
ON POSSVM EQuidem Viri papienfes dC-uos caeteri 
Patres ampliffimi non uaehementiffimc uobis ecdefiaeque 
n ueftrae gratulari: quod eum tandem pontificem eftis ade/ 
pti:cui ad decus dc ad gloriam nihilefl: :quoddcefleinfi/ 
gne quear.Videtis enim diuinabenignitate eum uobis con 
tigifle. Epifcopumlacobum iftum Borrhomaeum pratentem hic cora 
que aftanrem:quem effe magno fplendorepraditum:magna doctrina 
magna fide:magna religionenon fama uaria: aut dubia. Sed longo ulli: 
dc multiplici experientia didiceritis. Quse dum mecum ipfe confyde' 
ro:tum uobis gratulor:quibus cupio efle quamoptime;tum mihi gau/ 
deo:cui fecunde res ueftrae omnes non letae effe non debent: Nam prifh 
na illa ueftra maximaq? merita quibus hic iampridem docens dc pu/ 
blicefum a uobis dc priuatim ornatusdiullus unquam obliuionis iteri 
tus e memoria mihi deleat.Quare cum dc peroptata praefen 
tis potificis creatio comunem mihi uobifcum uoluptatem afferat: qua 
tum hodierno die ab immortali deo nobis bonum oblatum finbreui fal 
temoratiderecenfendum exiftimo. Cumpapienfispotificatus fedes ; 
annos4complufculos iam uacaret:& ingens competiorum numerus ma 
xxxxviii 
Coclufio 
generalis 
Efphor/ 
ria dux 
Exordia 
Narratio ximis opibus & fludiis ad tate dignitatis faftigium nitereturudquepcr/ 
Iscpe fruftra temptatum eftet:quippe quod no humai fed diuini potius 
fauons opifqj fdigcret:,pf pexit opportune Chiftus optimus maximus 
huic reni difticultati:qui no quod ipi uolumus fed quod nobis optimu 
fore noueritimulto ante deliberat» Iraq; eodem fere tempore & chriftia 
niffimns priceps nofter philippus Mana Anglus dC fumus pontifex Eu/ 
gcniustquiChriftu in terris gentaiterq? uelutidiuino quodaafflatinu/ 
mine lacobu borrhomseu reliquis omnibus reiedisac repudiaris cope/ 
titoribusmihil tale neque petetem nec cogitarem eadem mete comuicp 
cofenfu epifeopatuipapienfiprseefleuoluerunt Qusequide res triplicia 
mihi bona illa uidetur effe complexaiquae ad bene bcateque uiuedu m i 
xime expctunf;honeftate*utilirare*iucuditate* Ha^autepulcherrima 
rum laudu campu quoma no tam prolyxediflerereiquaattigere paucis 
tempus iubet:& fi cupiebam ita dicedo explicare:utno modo fruges 8C 
fruefus omnis feracitati hubcrraticp refpoderenfed nihil omnino relin/ 
querem aut defertu aut fcultmoratioe metiar expedita magis QC circum 
feripta qua ambienti &C locupleti* Et ut eode pfequar ordineiquo pro/ 
polui:quonia honeftu id ducifiquod uirrute conftatrquid honeftius pa 
piefi epilcopatui qd pulchrius qd illullrius*c6n'gerepotuerit: qua quod 
eum fibi pontificem uidetoblatuicuius uirrutes &C multaefint 6C fingm 
lares i primisf Cum enim uelutiduo quedam itinera quorumalrero 
fe ituros altero peruenturos ad dinuinam illam & incommutabilem bo 
nitatem arbirrantunmortalium animis fint propofita fcientia atq? fapi 
entia;ita in borrhomseus uel abineunte ufq? aetate uerfa 
tus eft 8C agendo & contemplandotut ne grandioribus quidem natu ui 
ris eruditiflimis & eifdem religiofiffimis unquam ceiTerit:Nam cum fci 
rct quibus prsecepuis i hac temporalis mrae fragilitate exerceri fe oppor 
tcrenomnium primum ira femper temperantiam coluit: ut nullis cupi 
diratibus uidus:n ullis uoluptatumillecebris labefadarusnd affiduis IU 
is laboribus laudatiflimifq? operibus effecerit: ut nihil fibi facilius fit ni/ 
hil ufiratius nihil antiquius uita fobria 8C pudica* Quod cum in omni 
seratis curfu tum in adolelcentia difficillimum fadu fit:id magno nobis 
argumento effe debet hunc diuino quodam munere Facillime adeo po/ 
ruiffe tam indomitas atque effraenatas corporis bselluas uiclis iugoque 
rationis obtemperantes fibi &C obfequetes reddereJn iis autem doman 
dis fubiugadifque no fortitudinis minus quam temperatise &C modera 
rionis adminiculis ufus elhquibus nixus omnes bladientium appetitio 
num infidias atep irruptiones no modo conlfantiilime fuftinuitifed etia 
acerrime fuditiac rpftrauit*Non*n* eft infeius probatiftimus hic ponti/ 
fex eum qui peftiferis animi perturbationibus liber non fit:omni turpi 
tudini feruire*Nec ullum effe in iufticise genus: cui alacri animo non oc 
Chriftus 
op*Max. 
Philip/ 
pusMa' 
na aglus 
Eugeius 
Diuio tri 
mebris 
Hone/ 
has 
Vtilitas 
lucudiras 
Cofirm a 
tio *i* &C 
cofutano 
Scientia 
Sapientia 
Adio 
Contem 
piatio 
Defcicm 
tise ptiba 
Tempe/ 
rantia 
Fortitu/ 
do 
Iniiifticia xlviiii 
curratmon pareat :non fe penitus dedat Quare omni ope opera fe' 
per ftuduit:ac ftudet:ut nihil agat:uec medicetur:nec cogitet quiqua qd 
a iufticia fit aequitareq? alienu*Nec id iuftidse munus ducit:ut laceflenti 
cuiquam noceatunquippe quod cum feris commune fit; quae uix cuiq 
noccnt:nili fuerint lacefiirx:Sed prohibere iniuriam:& prodefle omni 
bus in media iufticia fitum putat:Nam prudentia quaeppter uarios ca 
fus inopinarofep reijdeuenrus uix fenc&uti oino conceditur ita calletrac 
tenet: ut nihil ufqua in humanis adhonibus accidere pofle uideaf :quod 
uel cofulrando uel gerendo autincognitu fibiaut minus prouifum fu/ 
jQttPrudentiae aut omne 6C iufticiae 8C fortitudinis teperantiaeq? of/ 
ficium nd ad aures popuIaris:fed ad dei gloria femper refert.Humanos 
enim fauores omnis ira admittendos arbitraf :quoad huic itineruquod 
aditum parat ad deuampedimento efle non poftint;Nam has oes uirm 
tes quibus gentilitas gloriaturmo tam propter fecenfet expetedas: qua 
quod fapientiae:quae 1'ola perducit i profeae/ 
nia quaedam finitdtaq? maxime omnium pietatem cohriQuid enim di' 
uino cultu agere poteft aut melius aut pulchrius i Nam fi id eft bonoru 
omnium maximurad quod reliqua bona omnia quae ducuntunreferri 
oporteat.deumiprumduntaxatnoftraefte felicitatem fiquis ignorat: 
oem uim boni naturatnq; ignorenFelicitatem autem oes uolut: quam 
qui norint:perpauci funt:Non enim in hifce terrenis fordibus ac cocno 
hominis bonum collocatu eft:Id omne caelitus eft petendum Jnfcriora 
haec omnia & infirma funt & inftabilia & caduca«Quod uero & incom 
mutabile eft & fummum & fempiternu bonum:fo!a nobis fapietia poP 
jicetunquae ira cadeftium ueriratem diligenter inquirit:at<j conte/ 
platunut non prius conquiefcatiquamaddiuinum fplendorem illum 
ufcp perueneritJn huiufmodi inq lapietiae lumine fele intuens lacobus 
borrhomeus liquido perfpicit nihil efle humano generi praeftabilius ni 
hil magis optandu q omnes fuas & a&iones & cogitatus referre ad deu 
qui folus colendus fit 8C omni religionis & fidei fincerirate unice uene/ 
randus.Sed quonia de honeftatis parte locuti fumus: ia ad utilitatis ra/ 
tione noftra tendat oratio*Nam qq id folum eft utile;"'quod fit honeftu: 
cuiufmodi tamen alia quaedam feparatim utilitas ex hoc pontificefit in 
papiefem epifeopatu & in uos ite uniuerfos emanatura: breuiter cople/ 
uos id no puto:quod eftetia peregrinisluccutita dixerim: 
clariusrconfuefTe pkerofq? pontifices fupioribus iapridem temporibus 
papienfem ecdefia permagnis detrimentis afficere:alios quoniam eflent 
inopes:alios quoniam expleri no poflennQuare cu hi nollent pecuniis 
abftinerinequirent autem illiparcere:feutrique pernidofos i rem ecclc 
fiaftica praeftiterunriNihil autem huiufmodi efle de pfenti potifice ue/ 
rendu tum dus probatiflimi mores docet:tum paterna diuitiae ac fple' 
Pruderia 
Sapictia 
Pietas 
Cofirma 
tiodi. 6C 
confuta ' 
tio dor. ailena uel auferat uel (arripiat: g ultro fua benefio 
cetidimecjcoferrefit An edis obliti: quata liberalitatefemp fic 
udis lacobus borrhomams:& cum apuduos ingenuis artibus (luderet 
anos nonullos:& cu paucis ante mefibus hoc ipo i loco potifici iuris ifi> 
gnibus gpulcherrime ornaref •:Quis.n»oIum dici qat:g ullo uel humai/ 
taris uel facilitatis uel benignitatis & munificetise genere cd hoc uno fit 
coferedus ( Quod fi QC adolefces 6C abbas nihil fibi laudabilius ce cefebat 
g benefacere qua aeg & boni node ruenep ronem gd nuc iudicandu ed d 
uiro plane fapieti religiofidimoq! epiicopor’Atg huius pater uir magni 
ficus QC illuflris uitalianus comes iis facultatibus atqj opibus fractus e:ut 
magni putet herede ad decus QC ad laude fua:fi oes femp inrelligar dios 
quofep aliis nullis qua paternis & fuis locuperatos ede diuitiis.Qj.iod g/ 
de cu aliis pmultis i rebus tum in (acris teplis appararuq? diuino quot ri 
die odedit no c&iedturis QCargumetis quod facere nonulli folcnt g uidc 
r i qua ede malunt liberales ac benefici: fed magnis muneribus magnifq* 
fpefis.An fortade nefeimus diui Barnabac monafleriu cui noder hic atn 
plidimus potifex in hac ud$ die fua maxima cum laude abbas pfuir.gta 
primu inopia medicitateqj No fundi oes predia oia aedes 
oes abbatd uel auaricia uel negligetia foenore rapinifqj pierati' 
No haec oia uidemus unius Vitalianipgrandi auro fingularicp idudria 
no modo recupata reftitutacp monadeno fed ita amplificata Qc i cumu 
Iu audla:ut nung eius cendis aut maior fuerit: aut expeditior aut liberi' 
ori' Ed.n.comes Vitalianus pro fuo ingeti animo eode<j regali ‘non mi 
nus fpledididimis moribus pdantidimifcp uirtutibus qua fortunis: or' 
natidimis & maximis.Quare gcquid habet:tantu aute:habet:quantum 
alius in Italia unus nemodd omne cu bonis habet comuue; Na quod in 
bonis & claros hoies beneficium cofertnd non tam dare g accipere exi / 
dimar. Iraqp mirari nemine decet: fi in huius gdem unius hominis uita 
tanta edapud diuum principem aucdoriras tantu confiliu tata fi' 
des:ut non tam oref.g exorer oia.Quae certe res quanto etiam uobis oi' 
bus ufui fit futuradiccr uel me reticete cognolcere.Tertius locus erat iu/ 
cudiratisiquae quata ede debear:no folum ex honedatis utilirarifcp rone 
aedimari oporrenfed ex ipfa quoq? ui propria Qc natura iucuditatis.Tfi' 
plex ede bonu in animo cotemplationis adi ion is iucundiratis: qua eade 
uolupratis nomine alii plures inclyti excelletidimiq; philo' 
fophi QC Aridoteles locupletidimus tedis ed.Dc rapientia & uirtutcan/ 
tea peu timus.De tertio aure bono no pluribus tranfigamus qua rei atep 
teporis ratio podulat.PermuIti funt:qui uoluptate uitio dent: hi nome 
magis nefeio quo paclo quam rem ipJtam fallaciter expendentcsiSed uo 
krptate quam ipfe honediore uerbo ffquc forte uoluptaris nome offen/ 
dat.iucunditatem nomino quippe quae QC mente QC fenfum iuuet;quajt 
Vitalia' 
nusco' 
mcs 
Diui bar 
nabe mo 
naderiu 
Cofirma 
tio.iii.& 
confuta / 
tio 
Triplex 
ai bonu 
Cdtepla' 
tio 
Adlio 
lucuditaf 
Aridote 
les 
uolupras fi fieri cSucniatiperfpicue docet chriftiana etia ueritas.Quodenim prae 
mium nobis aliud eft futuri uigilia^laborumque piuri 
mos di maximos ad fincentarc fidei di dies obimus di nodtes: qua per' 
cmnequoddam di infinitu gaudiumtquo inuidenda coramq? contcm/ 
pianda ineffabili dei eflentia di animo di corpore quaiucundiflime per 
fruemurf Namfiquiseiufmodi uoluprate ftatuanquam Sardanapalus 
ille rex aflyriora aur Smindyrides fybantes fecutus dicitunhic no muP 
tum differat a pecude.Sed nos eam uoluprate ponimus: qua bene mftf 
lutus animus &i hac uita fruitur:& in illa perfruitur# Huiufmodi aute 
uoluprate uos capturos uiri papienfes ex praefentia di confuerudine hu 
ius ueftri potificis no fum nefciusiCum enim plpexeritis humaniffimi 
humspatris fuauitarem:uitaeintegritatem lingularem modeftia 
fandhmoniam lenitate grauitate infignem probitarem:qui 
uos plurimu di monedo di hortando di docedo 8i coniulando di fubue 
niendo iuuerrno poteritis affici no mira iucuditatetQuae cum ita fint re 
<fte uobis laetandu fentio:q tale lacerdote ecdefiae ueft rae prafedhim clfe 
uideatisrquale poft illa prima tepora diui Syri:in cuius hoc facratiflimo 
teplo*hcecanobis habetur habueritis ♦Habetis 
inquam eum epiTcopuiq 3i (cientia temporaliu nemini agendo con 
cedat:& lapientia cultucg diuinoiuiris etiam religiofilTimis antecellat* 
Tantam uero fit uobis utilitatemiucuditaremq?allaturus:quantum a 
fuperioribus pontificibus di detrimeti fuerit di aegritudinis im 
portatu*Tu autem pater amplilfime lacobe pontifex ages oia gerelcp ,p 
ingenio di confuetudine tua hoc eft igenue innoceter moderate ab (fine 
ter calle pudice con tinentenOmnia ad religione refert oia ad pietatem; 
Expedlationc quam de tua praedanti infignicp uirrute apud oes mirabi 
liter cdcitafli:hac para no modo ut fuftineas atq? tuearis: fed amplifices 
etiam: acexupes.Refpdde Eu genii de teiudicio relpode opinioni princi 
pes nollri: q te quonia bonae fpei adolefccs uidereris: decimonono aeta/ 
tis anno abbate efte uoluit:& hoc tepore nodum natu annos odio di ui/ 
ginti:quia cd aetate fimul bonitate procederis: adepifcopale dignita te 
promouit:eo (ut mea fert opinio)animo ac mente:ut ad 
maiorem laudis atep honoris gradum auijpiciis fuis:du6hicp puenias; fi 
non te minorem gefteris epifcopu:quam fuifti abbas*Memincrifqi eo ri 
bimaiorenccelTiratemaddiraad uirturis di nominis claritudinem quo 
non infimo aliquo &humili genere natus es:fed Vitaliano patre:qui no 
modo maiore in fplendoreied multo etiam magis fuis laudibus ac me/ 
ritis:& illuftre feoibus diadmirandu reddiderit ♦ Nam qq Vitalianoru 
familia nobilitatis di originis tfuae Vitalianum regem [luftini regis fili/ 
um Scdiuae luflinae patrem qui ex Antenoris troiani pofteritate nuxifle 
traditur;audlore nonuUi poft huc reges ad Attila:uftp hu/ 
Vndeui' 
cunditas 
Sardana 
palus 
Smindy 
rides •' 
Perora/ 
no 
Syrus 
Eugeius 
Vitaliani 
unde 
Virahaus 
rex 
luftinus 
rex 
Diiia Iu/ 
ftina 
Antenor 
Attila Totila 
Gotthi 
Parauid 
Venetia 
Vitaliaus 
Ocero 
Philippa 
borrho/ 
mseus 
Epifcopa 
qd Tigni/ 
(icet 
Chriftus 
mops de Totilas illius in xpianos flagelli gofthorucp procellas ParauiVe' 
ncriaeqj regnifucceflione geflereideindetamen utres humanas plserecp 
oes labiles caducacn Junt paulatim illud de ppotes Vitalianoruni 
nomefimulcu opibus de fortuna extenuatu in id calamitatis inciderat: 
ut no loge abeflet ab ireritudtacp diuiua quada ope imortalicp beneficio 
VitaliaushicrpIedidilTimuspatertuusqTi fol qfpiam Vitalianis oibus 
obfcuratis tempeftiue illuxitrq node lare ofa occupante fuis ra 
diis tenebris altius fulges ferenirate luceqp inferrer* 
Quare quod in fua laude Cicero iadare aliquado confueuit:maioribus 
fefuis praei uxiflend defe Vitalianus iure profiteri meriroq: poffit.IgiC 
non mediocris tibi opera dada eflrut qcfperpulch re facis de laure tui pa 
tris uiri optimi de hois magnifici diflimilis no fis*Non enim minor ei i 
te unofpes repofira ce debet q in fratre tuo uiro clanffimo Philippo ipo 
Borrhomseo paternas gloriseatep uirtutis aemulo de repofira uidemus 
de conftirura*Volura praeterea tecu animorquantu munus fufeeperis: q 
defis de nomineris Epifcopus:Quoquidem nomine iccirco ab homero 
interdum hedpra honoris gratia appellatu inuenimus:quod de rex eet: 
de fpeculatorrde ruronde altor* Rege igitur etima tu Chriffi huc opimu 
de ampliffimu grege tuse fidei de tutelas comifllim pro tua integritate de 
excellentiiufticia diligenteracfeduIo.Quidagendum obferuaducp fit; 
de dies tecu fpeculare de nodesJBonosomnis quam fludiofiflime tuere: 
conftantiffimeqp defende* Qui fe flagitii de facinoris-qua probitatis ma' 
luerint pieratifq! participes:digna cenfGras ultione compefcendos cura* 
Haec fi pro tua Cingulari grauitate atq? uirtute feceris:no modo pulcher 
rimo ruo nomini de muneri latiffacies:fed omnipotenti etia deo te gra/ 
tiflimum reddes de cundfis hominibus acceptiilimum* 
M*cccclvi*feptimo kalen*odfobre s Papiae* 
Canzon morale di Francifco Philelpho a dio omnipotente in comen 
datione de raccommendatione dii IIlu*principe Philippo Maria anglo a 
lintrata dii uefcoue di pauia lacobo Borrhomseo* 
Signor che pur di nulla farai iltuto 
I ciel coi fole ifieme e lauree (Velle 
Tra laltre cofc belle 
Che,pducefti p tua gfa e duono 
fel mio iudicio*e*buono 
No mi par Ia mior ne di me fruto 
Cb un tal lue ai modo habipduto 
II ql fi aduaza di uirtu e di honor 
I principi e gli re e ciafchun Tire 
Per lefueopre mire; 
Coe fa ii folc o moflra il (o fplcdof 
Tra h fpecchi piu chiari 
Di lethereo polio fon mcn rari 
1 lampcggianri lumi el gra fulgore 
Quefto e qud gran fignore: 
Che p mare e p t ra e ii piu nomato 
Chalcunaltroiche fia I uita pgiato 
Quado la terra fforzandofi uolle 
Produr di fe il gloriofo parto 
Premendo ciafchunarta Acfoche non nafciefle cofa moTIe 
Ma dura e aera e tolle 
Partori di giganri il grieueftuolo 
Per dareananno e duolo 
Achi Ihaueua brugiatae priafomerra. 
Ma gioueperfenrira la fciocheza 
Elauanabaldeza 
Di lorgoglioia terra:hebbe difperCi 
In brieue Ipatio lira 
Digliabbatmti corpia cuilaggira 
La diuina uendetta in lor riuerfa. 
Ben fu punita e perla 
La terena a udatia el una configlio: 
Che uolle icotra il ciel drizar fo artiglio 
Ma il cielo in cui mahgior faper £e ftende 
Perfua gloria monftrarco uero effeto 
Quanthauea dentro al peto: 
Turto per humilta coi uifo chino 
AI 1 iimmo amor diuino 
Nulla occoltando fcuoure:o piu facede 
Dimadado merze:il perche prende. 
Giufta liccza e gratia al parto occolto 
Di darci queilo triumphal monarcha 
11 cui intellecto uarcha 
Tutti li fenfi humani:peroche tolto 
Dal ce!o:oue piu alto 
Labiracol diu in lempyreo fmalto 
Donque il fydereo globo in fe racolto 
Partori il nobil uolto 
Di philippo Maria anglo poflente 
PregiodC honor di tutra humana gete 
Heroica ftatura in coftui Ibrge 
Celeftial faper ingegno QC arte 
E come gioue e Marte 
Semprein piacere e tranquillo ripofo 
Eftatogloriofo 
Se regge.e ferba.e degna pena porge 
A fuoi nimici:qualu mque laccorge 
Hauer cuor di gigantc a fe rubello: 
Cofi a turto prouide il mio fir giufto 
E cornei buono augufto 
Igiufti c.valta e deprieme ognumfello 
E fol per pace hauere 
Softene ogni fatighaal fuo pofere: 
Amando il feruo come carfratello. 
Qual Cleobis qual Tei Io 
Non*e. remunerato di fuoi affanni: 
Sien di coftui infiniti igiorni e glianni* 
Alegrar donque o popolo pauefe 
Coi cor mcundo*e*co Ia uifta lieta 
Te puoi: quando tal pieta 
Vedi ii tuo Tire il tuo padre bcnegno 
Hauer di te:che degno 
Tha giudicaro in cui lui fia cortelc 
Vedere ben puoi.Tel duca milanefe 
Ama Ia tua quiete il ben.Ia pace: 
Quando di tal paftor tha honorato 
II cui ingegno.e*ornar o 
Di doCtrina e uirtu e fede uerace. 
Figliol dii fuo bon feruo 
Conte Vitalianxogni fuo nemo 
Merter per gli fuoi amici mai li fpiacc 
Qual donque.e.quel che tace: 
Che meco ifierne ai forno dio no facia 
Per coftui preghi con leftefe bracciaC' 
Omnipotenredio 
Che rurto uedi*e regue ben gouerni: 
Per gli tuoi imperii eremi 
Con humilta tefupplicamo tutti 
Chefemi.e.guardi ilnoftro fignor pio 
O dolce fignor mio 
Per quegli amari e laporiti frutti 
Morendo e riforgendo 
Riceuon da te uero millia 
Solperriftuordinoftra colpa hauedo 
Picta di noi che eftcndo; 
Il delirro impunito 
Ciafchunera nel fuo ben far perito 
Degnati il tuo Philippo Anglo Maria 
Guardarlo dogni inciampo e forte na: 
Eodem anno & die & loco. Francifd Philelphi oratio de laudibus Lazari fcarapi epi ad comefe&. 
Nftituentimihi uiri comenfes uerba apud uos facere cum 
de cpifcopali dignitate tum de ipo ueftro epifcopo Lazaro 
1 fcarapo.-que praetente hiccoracp uidetisihaudequide faci' 
ledixerirmuter maior dicendi labor de dignitate ne an de 
homine fitoblatus*Vtragj fane res tanta eif & tanobilis ta 
magnifica tam excellens :utuix ulla ingenii uirulla orationis copia uide 
atureflecotenta*Scimus enim ut hic primu aggredianab heroicis ufqj 
temporibus eodem epifcopum effe nomine regeq? appellarund quod 
apud Homerum de hedore licet animaduerti ♦ Er ne id quidem abfur 
durruQuideim aliud Epifcopus figmficatapud graecos:quaminfpedo 
rem;fpeculatore:cuftode:confultorecp:&:ulrore:acppofirrcdpore;Rex 
enim omnia diligeter infpicitromnia ,puidet:quae ad tutandu regnum 
& amplificando artinent:fuis praemiis bonos ,pfeqns:ac dignis animad 
uerfionibus malos afficiens*Et quonia nihil agit in cofultomihil impru 
dentenquicquid ,ppofuit efficit», Hec eadem certe mes ide animus epo i 
ecclefia e fle debet:& eo ftudiofior atq? propenfior :quo humae res cude: 
ne cum minima quidem alicuius diuinae rei particula coferri po£Tunf* 
Enumero qs fidelis atep dodus chnfhanus minus nouit a chnflo opti - 
mo maximo eJle epifeopos quafi reges fuis ecclefiis i(brutos* Jpfe enim 
cum adhuc effet in terris manum apolfolis fuis impones eos ordinauit 
epifcoposuuffitqjutirentin mundu uniuerfum:& omni creaturae eua/ 
gelium praedicarent ac dicerent regnum caelefte appropiquafle* Ad hxc 
utcurafretifanarentqj infirmosimortuos fufeirarentiut mudarent lepro 
fos:daemones eiicerentrpermultacp alia in fuo nomine facerent; quae na 
tum diuinae funr:no humanaedhefus inqua faluator nofter huiulmodi 
pfules Iftituitnd qd apoftolus Paulus fpiritui fando afcnbes ait* Attedi 
te uobis & uniuerfo gregi:! que uos fpintus fcus poiuit epifeopos rege/ 
re ecclefia Ihefu xpi* Atqj taliu facerdotu tanta eft amplitudo dc ita fuWi 
mis gradus;ut,eos nomine in Appocalipfi appellatos inuenia'' 
mus* Accipimus enim epifcopu munus a primis inde tpibus illud i ca/ 
tholicis ecclefiis extitiffeiut populos doceretapfiq? ea annuciarent: q acf. 
gloria ptinet fempitcrna.Quare cu in appocalipfi lubenf angeli poenite 
tia ageremo de iis fermo e angelisrq & icorporei funt: & alteri ob 
efferata ingratitudine peruicaceq? fupbiam sternis fuppliciis funt addi/ 
dnalteri humiles 8C accepti memores beneficii loge abfunt a terrena oo 
tagioe;fed de hoibus potius:qquadiu i uira funt; obnoxii funt peccato* 
Nec enim epi q humani quidam funt angelnquoniam diuina praecepta 
ac redeptoris noffn Chriffi Ihefu uoluntate nunciatrfine peccato ee ullo 
pado poflunt * Atqui pontifex ipfe quem praecipui honoris ca fumum 
uulgoappellamusialiud quicqnihij habetegregiurmquam qcfepifeopi 
Lasarus 
fcarapus 
• 
rex * 
Hoerus 
Hedor 
Hps qd 
Graeci 
Euangc' 
lium 
paulus a/ 
poftolus 
Angeli 
appocali 
pfis cflproprium.Quis enim efl: alius fummus pontifex quam ccdefise Ro 
manse epifcopus/ Et Cingularum quidem urbiu epifcopi dici pontifices 
& poflunt & confuerunnqui qq in fuis ecdcfiis funt maximi ac Cummi: 
to tamen minus dicuntunut quem cseteris pontificibus lex prxefle uo' 
iuit:is honorificetiorc epitheto ornaretur*Sed quoniam pauds oftendi 
mus eunde efle in ecclefia dei epifcopuiquem & rege QC angelu uocamus 
reliquu eft:ut de hoc ipfo Lazaro Ccarampo:qui felici quodam diuinocp 
aufpicio epifcopus uobis contingitmon qua: dici laudando poflfcnt: fed 
quae non dici iniuftum Citrbreai orationej?ftringamus»Vidi plcrunque 
nonullos qui cum maxime ftudentalique Iaudare:eas potiflimu laudes 
coquirunt & confedantunquae alieni funt luris:nec proflari a nobis pof 
funttNam patria 8C pareres :quaecp alia uel fortunae uel corporis fiue bo' 
na fiue commoda Cint dicenda quancunq? merentur laudem rpropterea 
fdlicet maercntunquod iis moderate prudenterque utamur: quamdiu 
adfunt. Fragilia enim & caduca Cunnnec : fnoftra po reflate pofita,Aliud 
profedo nihil prater uirtutem & ratione alFerre pofTumus:quo de cerri 
qcquam habeamusmagnuq? polIiceruBona animi noftra Cuntrquae for 
runa? omni cotempto impetu nullam uim morbi nulla rcpoiji mutabi> 
litatem nullum incommodorum turbinem contremifcunt* uera 
omnis ac perfera laus pofira efl:& collocata in Cola animi praeflantia. 
Quid enim memorem Lazarum epifeopum efle nationem ligurem: fa 
milia uero CcarampurmAr Ligures in Italia quales Cint:qualeCq? femper 
fiierintmemo Cane rerum paulo peritior ignoranNam ut tempori obfe 
quensCilentio prsetereaiquae praeclara quacp permulta facinora tepefta / 
te noftra ligures fepe geflerint:& nuc eria gerant: rradut nobiles nonub 
li reiji feriptores tum latini tum graeci aborigines extitifle: q maiore ex 
parteimperitaret Italiaercum in ea Troianiprimum ueniflent aenea du' 
ce.Aborigines uero alios nullos efle qua ligures:ita noiatos: qd* motani 
finr populi♦ Horos enim graece motem fignificat*Na liguria prope tota . 
mdtuofa efl: & ardua ob idcp genus hominu acre atq; bellicofum. Inter j 
ligures autfcarapi pceres femp habiti funt illuftres:& id quide in omni ’ 
laudis ac probitatis genere*Quqt iurecofuitirquot in omni dodrfa ma/ , 
gnitudineeruditifllmi 6C eloquetiflimi uiri:quot equites aurati 8C fcara 
familia prodiere/Quid enim repeta in praefentia prifeu illum 8c in 
clytum audorem huius generis ac nominis fcarampu: qui ex Aragonu 
regia in Italiam profedus poft res fplendidiflimegeflas in liguria confe 
diticum floruerit femper Ccaramporum domus & fortiflimis belli duci 
bus:& religiofifljmis plaerifq? atq? ampliflimis nobiliflimarum urbium 
pontificibus Jtaq?mirandu hon efl; fifcarampis proceribus cu praeftan 
tiflimis prope omnibus primariiCquefamiliis non ligurum & infubriu 
nxodo;Ced totius huius galliae cifalpinae affinitas ac Cumma neceflitudo 
Ligures 
Aborige 
nes 
Italia 
Troiani 
Aeneas 
Italia cotradaefhOmitto reliquas clietelas amicitias uires facultates igbus fca 
rampi proceres plurimum pollent.Praetereo co fulto i mediu afterre uel 
Antonia huius auumruelRainaldum patrermquoruuirtus &domi QC 
foris tata e habita <3i ta celebris;ut eoije nome nulla fit antiqtas deletura: 
Satis enim hic unus Lazarus epifeopus fuperq? eft:qui omne de fe laude 
queat profiteruNon is ,pfed:oeft Lazarusiqui fuu iadtet clariffimum 
genusiqui aliena laudetreum femp ftuduerit no aliuude fed ex fefe ipfo 
potius pcdere*Na quiddehoctafandfo 8C fapieti praefulc ueftro 
Viri cdmefes primum ducamus laudadu Na eximia forme bonitatem f 
Quae tanti fieri in principibus confueuittut no dubitauent tragicus ille 
de Priamo loquens ita affirmare*Priami quidem fpeties meretur impe' 
rium*Quod fi materia fequitur forma naturaiquis ambigat animi prae 
ftantiae debere corporis excellentia omne rcfponderev' At fit faepemalo 
hominum more:ut naturae probitas depraucf.Eo igitur maiore admi' 
ratione dignus eft Antifthes hic ueftenquod omnia fit femp natura da 
ce pro animi ratione no minus feliciter cofecutusiqua diligentiffimefe' 
cutus*Omnem inqua corporis dignitate omne robunomne ualitudine 
cum,animi fanitate:& ui:atq? pulchritudine coformauinQuare cum in 
telligeretad tanta naturae bonitatem accedere opportere bonam quam 
dam praeftanteqpdodfrinarmhanc tanto ftudioitanta induftna;tanta di 
ligentiaeftamplexusiutnon diuinapoetica-.nonregina reij£ 
oratoriarnon optimam omnium artium procreatrice philofophia con/ 
tentus fefe penitus facrorum librorum ledtioni dediderift 
quibus in rebus tantum ualet;ut omnium opinionem fupcrariuNec fi' 
bi aliud quicquam boni propofuit unquam in uniuerfa uita: q qd' ipfa 
ueritas quae folus eft deus;definicrit>Nam per huiufmodi fapientiae ge/ 
nusfefacileaffecuturum exiftimabat quoduerum 3Cincommutabile 
atquefempiternum forct»Quid enim uerecundos cius memorem con 
tinentifTimofquc mores: cum nulla fit omnino uirtutis pars:cuius afftv 
dua confuetudine priuatum fe uoluerit' Prae canteris aurem iufticia at' 
que pietatem praecipua quadam cura & ueneratione profequirur. So' 
lebant prifei illi gentilefque philofophi quidicuntur: uirtutem fequi 
non tam uirtutis gratia:quam ut inanem hominum gloriam uenaren' 
tur. Itaque ftudebant:quod eft fimulationis propriuimagis uideri bo/ 
ni quam effe*Omncs eorum uigilieatque peregrinationes qui feprem 
exiftimati funr fapientes in graecia:referebamr ad humanae gloriae nebu 
lam» Idem ftoici: idem Achadem ici:& peripateticirreliquiquefocratici 
faciebannQuae nam mens uel pythagorae famio:ucl agrigentino Em ' 
pcdocIifuerit;tumilliusauratumfemur:tum huius inhiatum aethnae 
praecipitatio dilucide declarar.Nam Romani quod aut pro patria fede/ 
uouerint: aut filios interemerint; aut tot tantofque labores exadarmr 
Ligures 
Infubres 
Gallia cif 
a 1 pina 
antonius 
RainaP 
dus 
Lazarus 
Priamus 
Theolo/ 
gia 
Iufticia 
Pietas 
Gentiles 
philoftv 
phi 
Sapieres 
Stoici 
academi 
ci 
Peripate 
rici 
Socratici 
Pirhago' 
ras 
em pedo 
cies 
Aetna 
Romani uel acerbiflimos cruciatas mortefquepertuIerint:quida!iud quam no' 
minis immortalirarem apud homines affedabant;'' Non enim ullam ii 
fibi omnesifi recte uelimus ludicarercertam uirtutem expreflamquepro 
poebatiled adumbratam quanda ac fucata uirtutis imaginem* Nam 
uera di indubitata uirtus fuis nixa haercufque radicibus nihil habet fu' 
pra fe maius nihil praeclarius nihil praeciofiusiquod aut bonum aut ex' 
petendum cenleri oporteat. Quo fit:ut folus deus ea fitratque fola uir' 
tus:a qua tanqua abundariftimo 6i peremni atque inexaufto totius uir 
tutis fonte noftri omnes di cogitatus di adhones debent emanare eocp re 
ferri* Nec enim in terris ulla eft hominis gloria praeter eam: quae cum 
caelefti gloria fit coiundhu Quare cum Lazarus fcarampus ab ufq? pue 
ro i eo le uirtutis genere accurate ac fummo cu ftudio exercuiflet: quod 
iagedo uerfafimox ieute adoleicetia ad ueritatis perfpicientiam animu 
couerntdntelligebat enim generolus adolefcens iferiora haec omnia di 
mutabilia effe di obnoxia iteritui.Sola ea quae icado diuiaqj funt: nulli 
calui fubiecfta eifeiplaeq? fempiterna.Itacpab aflidua exercitande fcierix 
ad iapietiae ftudiu feieco.eres:ratu ea I re breui tepore pfecit; utcu maxi 
ma fui nomis claritudieiurispotifiaiornaref ifignibus* Etquonianof 
fet no Idcirco dicedu eile ut q pulcherrima optimaq? funt; fciamus dii' 
taxatrfed multo eria magis:ut lecundu ea:quae didicimusropemunqcqd 
egregii&cofpicuittotlaboribus<3<: lucubratioibus fuis p diiciplinafue 
rat aflccutusad ita ufu quottidiao fibi fecit familiare:ut omnibus ambi' 
guii reddideri t:utra praeftatior iudicadus eflet adhois ne laude an conte 
platiois.Vtraq? certe uaehemeter excellit:adeo ut nemini cotcdedi fecii i 
hac omni gallia fpem reliquerit tata eft eius dicedi facudiartata legii di fa 
canonii memoria:tata reni 5i laudatifTimarum in differen 
do fubtilitas* Mirari ergo neminem decet:fi i tot ac tatis di externis di 
fuis bonis Lazarus Scarampus eft a fummo pontifice Pio caeteris omni 
bils Ieledhde comefis epifeopatus fine ulla controuerfia piatus: q di mul 
ti di grauiftimi uiri no mediocri iter fe cotentioead id fpledidiftimi mu 
neris ferebatur.Nd enim erat ignarus pater fapietiflimus nemine opor' 
tere aliis prxefle I ecclefia dei:qui fit ullo genere laudis iis iferionquibus 
praeeft. Accedebat ad rem quod no fine caufa tati huc fieri intelligebar :a 
praeftatiflimo pricipe noftro Fracifco fphortia: cuius aimi magnitudo: 
cuius fpledor igenincuius rata eft uirtus:ur omni paene antiquitati uide 
aturanteponedus.Quid enim humaniflimus priceps nofter huc minus 
diligat:minus amer:quem norit no modo efle obfernatiflimum fui re' 
rumquefuaru fed plane tale:que omnis honos di omnis dignitatis gra' 
dus debeat cupcreatque exoptaret Quamobreut& prfeipi noftro qua 
optime de fe meri ro gratificaref pater beariftimus:& ecclefiae ucftra? ui' 
ri Comefes cofuleret ialuberrime;huc uobis Lasarum delegit epilcopu: 
Virtus 
Lazarus 
fcarapus 
Pius pot* 
Fr* fphor 
tia 
Comefcs 
Lazarus 
eps qui & uobis anunciaretrquae dei funt:& eam do&riam traderet:quas ad 
ueftra (alutis atqua: casleftis glorias rationem attinet* Veftrum igitur 
munus erit:ut huc cum omnifide ac pietate audiatis:& eius itegerrimis 
paternifque illituris diligentiflime obteperetisrfi cupitis uobis atque ue 
ftris omnibus bene 8i pbeate cofultu iri*Habetis enimprasfulem erudi 
tu*eloquetem*fobriu*pudicu*faciIem*benignu.affabileomni prasditum 
humanans officio*omni bonitate ifigneicuius admoitioibus parere ho 
norificueft* Tu au te pater amphftime crfi minime uercor fore; ut om/ 
nia regas atqj adminiftres moderate 6C lapietentamen p mea erga te ob7 
feruatia no defina dignatione tuamonere:hortari:obfecrare: ut cogites 
etiaat® etia:quatam fimulcuhoc ipoaugufto epifcopatus faftigio mo' 
lem fubisicu fit epifcopus no minus opis atcy honeris q honoris nome* 
Quid enim aliud iecclefia eft epifcopus qua rex i Chnfto Ihefu i Exerce 
igif officiu regiiuQuid eim iter regem adcp tyranu itereftv' Illud nempe 
fecudu Ariftotele:quod tyranus:ut eft comuis quide bonis omnibus: te 
terimufcy hoftisromnia refert ad utilitate comodumq? fuiuAt rex quafi 
animus reipubluquonia omnia fibi cu ciuitate ducit efe communiami7 
hil fibi priuatim quasrinnihil uulrmihil admittinquod idem cudtis ciui 
bus non fit ueluti propriumJta etiam tibi faciundum cefco* Cura quae 
funt ecclefiar* Huic uni ftude*Huic inuigila*ad huius emolumentum 8C 
dignitatem cogitatus tui omnes referendi funt*Itaenim praseife debes 
ut profis:quibus te praseife uoluit deus *Pafce oues meas:prascepit domi 
nus*Quod uni Chriftusiulfitcpifcopo:idelfe& tibi& epifcopus caste7 
ris iulfum exiftimato*Qui eim rex i ecclefia 8C agelus diceris: gere etiam 
tepaftoremJSIecpid tibi turpe ducedum eftxum nobiliflimus poeta ho 
merus appellet etiam Agomemnona faspenumero paftorem 
Vt enim paftor ouibus fuis a lupo metues ex aliqua fpecula oculis atten 
tiifimis luftrat circunquaqjomniamequid detrimenti per ifidiatorem 
fuum importetunira etiam tibi acerrimo ingenio itepi atqp ites& fpecula 
dum eft:ne fruftra fis nomiatus fpeculator hoc eft Epifcopus* Nam qd* 
fit diligentis paftoris officium Ihefus ipfe docet i Euaugelio: cu ait fe eife 
paftorem bonum 8C non mercenarium:qui cum paftor non fit is: cuius 
funt oues,,pprias:cum primum uideritlupum uenierem: illas demittit 
ac fugitXupo relidtis ouibus rapiendis paftorem bonu 
cuius funt oues:facere fecus omnia* Nam quia nouit eas fua interefte: 
ne animam quidem fuam pro illis ponere uereri* Infpice igit quam ac7 
curatilfimc omnia:quascucp fint ecclefiascommenfi condudhira: nullu 
detradtans laborem mulluue uitas quidem periculum reformidas*Nam 
ficut nihil eft ut inquit Ambrofius:Epifcopo excelletius:ficnihil mifera 
bilius:fi oues fibi commiffas neglexerit* Pafce igif oues Chrifti 
faluti profpice:quibus cuftos quibus fpeculator es datus*Quod fi tu illa 
Rex 
Tyran us 
Ariftcy 
teles 
Deus 
Ihefus 
Ambrcv 
lius Omnipotetis dci:quam fub propheta Ezechielis pfona epifeopo ipfi qd 
obferuadum fit:praecipiunt:uerba quaeque confyderauens: nunqua er/ 
rabis.Speculatore Iquit dedi ce domui lirael. Audiens ergo fermone ex 
ore meo annuciabis eis ex me* Si autem uideris gladiu uenierem: QC tu 
no annuciauensmt reuertatur impius & a uia fuaupfe quide in iniquira 
tefua morietunfanguinem ueroeius de manibus tuis requiram*Si aute 
annuciaueris t ille no fuerit reuerfus:morietur ipfe quidem i iniquira/' 
te fua.Sed tu animam tuam liberafti*Satis enim tuo officio pater integer 
rime fungaris:fi populo Commenfi ac reliquae tuae ecclefiae:quae luflic 
dominus p fingulari tua eruditioeanunciauerisifi qnaecuqj ad animali 
(alure perrinengrauirer eJoquercrqj docueris:fi opera quanttli te fuerit: 
dederis.ne relido calle caeleftis patrise i miicria deruar fempiterna* Ad 
quae quidem omnia quonia liquido ac pfpicue animaduerto tua te fpo 
te mirifice incitatum mihil efhquod orationefim longior* Noui enim 
innocentiam tuam* Nouilandimoniamuitae. Noui magnitudine & 
altitudinem animi* Noui prudentiam & confilium* Noui iufticiam* 
Noui pietate* Nunc expromc:quaefo:recoditos thefauros tuos luftos 
non pecuniarumrquibus unus omnium liberaliflimus es: fed fapientiae 
caeterarumqiuirrutum: quibus es omnibus admiradus*Sds eum fidei: 
6C religioni populum eiTeprouidentiadiuinacommiiTumiquo uix 
alius in uniuerfa Gallia cifalpina elf nobilionutpote quod ab eade olim 
Gallorum gente Comum elf coditumta qua 8C Mediolanum & Bcrgo 
mu & Brixiam Veronamq? 8C T ridentum aliafij nonullas urbis dariffi/ 
mas ac maximas prifei rerum feriptores conditas tradidere* 
Quae quidem oratio habita eftab eodem Francifco philelpho Cornis 
in ecclefia Cathedrali*xvi* kalendas decembres anno a Natali Chnfhao 
millefimo quadringentefimo fexagefimo* 
Francifci philelphi oratio pro Theodoro piato lureconfulto* 
Verat profedo aequum 8t ab omnibus mea fententia pia/ 
ne concedendum Illuftrifljmi principes 3C uos reliqui pa/ 
f tres grauiflimi: ut qui in dicendi acie miles haberi poflem 
non modo uereranus;fed iam omnino emeritus huiufmo 
di omni oratorio munere uacarem in tanta praeferam do' 
«Mimorum & eloquentiilimorum hominum repub* Eft enim hoc of 
fidum limen tu tis;& robuft ioris cuiufdam femen riorifque aetatis. Non 
ingenio dumtaxat ad orandum non eruditione :non exercitatione eft 
opus; fed facili quadam atque expedita linguae mobilitaret in celerita 
te uerborum uoce tum clara & fublimi tum fonora &piucuda.Quaf fi 
qua mihi ad dicendum adiumenta: uel natura uel difciplina uel mdm 
mia attuhflet:quae tamen corporis funt non animnhaec in homine fecu 
dumt fexagefimum{'annum iam nato non efle jeadem qmein iuuenae 
Ezcchic' 
lis 
lirael 
Domias 
Comum 
Mediola' 
num 
Bergo-/ 
mum 
Brixia < 
Verona 
Tridentu fuerunt:# ipfeintelligo:# alium fugere puto neminem fi de laudi 
bus h uius praeftans # pdocf i adolefcetis*Theodori piati cum pauca bre 
ui oratioe pdrixero minus fortaflis aliqua ex parte fanffacia expedatioi 
de me ueftraeient maluetudinis uedraeiatque lapieriaend quicquid derc 
rius fuerit no tam negligetiaea qua femp omniu maxime unus aborrui 
q aetati ipfi afcnberc* Namque hoc omne qcquided oneris potius qua 
honoris no tam adiuiqadmifi:quippeqnequeTheodoroipi deeffepo 
teraiquo tepore uirtutis dudiiqffui pulcherrimis donaret infignibus: q 
effeta meatea Iditutus oratoriis focraticifque ornatus neqj huius patri 
clariflimo# fapientiffimo iurifcufulto Georgio piato de mepfaepcqua 
optime merito i tata eius laeticia obfequi no d ebcba*Sed quonia haec om 
nis laudatio a legu ac luris # ciuilis # potificii fapietia proficifcif pauca 
primu de initis rpgreffuq? huius rei i mediu refera* Qui primus leges 
iter mortales iuenerit iditueritcp iudicia non eade omniu ed opinio*He 
brei huc Mofen fuiflet uo!ut*Athenfefes Cecropa* Argiui Phoroneu:a 
cuius nomine foru no minus comode acceptu reor q ob eam rem ita no 
minatu qcf eo lites cotrouerfiaecp feratunCretenfes Minoa atcp Rhada 
mantu Lacedaemonii lygurgu*Aegyptii Mercuriu nilifiliu cuiuulcaus 
fucceffit I rcgnu*Pcrfae uero zcroadre* Nam latini quo i legibus feredis: 
quo iuniores extiterut eo caeteris hominibus i hoc dodtrinae genere mi 
rifice omnibus pftiterunQuod aut ad Mofen attietihuc alii legularore: 
ut philo iudaeus e locupletiffimus tedistalii factam legu interprete ,pdi 
dere.Claruitcy eade repedate apud fuos qua cecrops apud Athenienfes: 
quos cecropidas ab ipius # coditoris # legulatoris nomic appellatos ee 
condant* Et id quidem annis a mundi creatione tribus millibus fex ce 
tis quinquaginta* Et Phoroneum qui inacho narus regnauit argis fe/ 
eundus annos circiter trecetos podea legibus argiuos ac iudiciis munii/ 
fe*Nam Rhadamanrum # huius fratrem Minoa qui Ganymedem ra/ 
puir*Europa # Aderio natos fuiffe longe his tribus poderiores. Lycur 
gum uero quas leges lacedaemoniis tradidita cretenfibus accepiffe. 
Atzeroadres rex Bactrianorum qui primus omnium magicam illufio/ 
nem repperitrquibus fuerit teporibus fatis ea rdne patenquod aduerfus 
eu Ninus rex aflyrioru dimicauit*Et ne fim narrado rplyxior nemine in 
terlegu latores inueniorque antiquitate Mercurio compare* Hunc aliis 
omnibus legulatoribus q longiffime fuperioremddcirco loue Maiaque 
natum poetaececinere:q># mentis acumine iuguerir # pmdetiffimus 
fuerit*Mercurium enimaudtorem fuiffe affirmant eloquetiae; quae ex i 
tclledhi gignitur # prudentia # palaeftrae # lirae # praedigio 
ru peritiam primu tradidiffe*Sut etiam qui hanclaudem legum fereda 
rum dent Eaco Achillis auo: cuius filium Peleu eum argonautis aduer/ 
fus Choicos nauigaffe oftedit Orpheus» Quaplurimos pterea legimus; 
Thcodo' 
rus pia' 
tus 
Georgi/ 
us piatus 
De legu 
fuetore 
Mofes 
Cecrops 
Argiuij 
Minos 
Mercuri/ 
us 
Zeroa/ 
ftres 
Philo 
iudaeus 
Phorone 
us 
Ninus 
rex 
Eadis 
Achilles g cercrem omnia primam extitille arbitrenfferedae legis audore:quod 
eo argumento refelli pot quod cererem fuifle coda t annis ab initio miV 
di tribus millibus feptingetis odoginta:Sedgomne illam fupenorean 
tiquitate legalis fapietia gloria fuparinSoIona fuiffe cotedunr.-q antiqua 
tis omnibus Diaconis legibus praeter eas quas decede tuliffet: ipfe leges 
Atheniefibus dedit:quos ob ea ratione axes nominauit:quonia I ligneis 
axibus fcriptae effentJEt floruit quidem folon iter feptcgraeciae fapieres 
Olympiade quadragefiraafeptima:uel ut aliiphibet gnquagcfimafexra 
Piiiftrato Athenis regnate*Huius aut unius philofophi leges adeo apud 
omne pene homniu genus illudres at<p praeclarae funt habitaeiut ne Ro 
manos quide puduerit pod exados reges ea fq? leges omnis penitus fub 
Jaras quae prius ab ipfo udp Romulo latae fuerat athenas mittere dece le 
gatos:q idytas leges Solonis peteretrqbus romana in 
dece eburneas tabulas pfcriptis in Vrbemq? allatis dC p rodns ad apertio 
rem uoletiu pceptione pofitis:propterea duaepoftea rabulae Hermodo/ 
ro ephefio auctore \ anu pximu ex publica pote da re ad lectae funt: quo7 
nia ad tantae ciuitatis ipcriu pluribus legibus effct opus* Et ita leges funt 
duodecim rabulam appellataedDeinde fecum edius ciuiIe*Legis 
nesjus eliantuplebifcira quae poflea lege hortefis p legibus habita obfer 
uatacy funnPoft haeciusid additu neceffario eft quod fenatufcofultum 
nominat*Deiceps adiecta opportune funt edida hono 
re ius eft appellatu honorarim Ad podremu aut principe colli tu toaccep 
toue illud eft ius itrodudum:quodab unius principis uolutate manas 
pricipale uocatd efl:Quid*n*fingillatim memore aut de publicis autdc 
priuatorum legibus quae priuilegia dicuntur igd de confularibus & tn> 
bunitiis i gd de fatyra i gd de iure militaria gd de iure quiritium 'quid de 
collitutionibusfgd deprudetium refpdfisvNulla ellprorfus neq? legis 
nec aeqtatis nec iuris pars qua Romani aut legumlatores aut iurecufulti 
f radam idifcuflamcp reliquerinr.Non.na tot corucanis.brutis* fceuolis 
paulisdabeonibus*pomponiis*rrebariis.tuliis atcp aliis ,ppe infinitis una 
aut Lycurgum aut Solona fuenias* Quam*n*nuncj in uniuerfo terram 
orbe remp*excelluidc meminerimusiquae cu in omnis laude uirtutisim 
maxime i fpledore iudiciae cum coparari queatfHaec 
autem no natura fed difciplina primum acgritur:&: ea gdem difciplina; 
quam nobis legum 8C iuris ciuilis & fcietia fubminidranHaec fane ea eft 
indicia quam ait Euripides Hefperoarq? lucifero magis ede mirabile# 
Haec fquam una uirtus ita cudis uirrutibus antecellit:ut q eam adeptus 
fit folusibonitatis cognometum adeptus exidimetunQuare cum orna 
tiffimus adolefcens* Theodorus piatus ab ipfa ufep puericia quodam na 
ture dudi bonitatem arderet:audiretque quottidie hac per ifcitiam po 
tiflimu comparari ab eloquetik ftudio qua non mediocriter ualebat ad 
Olympi' 
as 
Romu' 
Ius 
Romani 
Thcocfty 
ruspb' 
tus legum di furis duslis fdetiam quaff fulpitius qdam animu couertit. Et 
citabar cum praeterea ucl paterna uel maiorum luoru gloriaiquorum fe 
diftimilem lore moftri fimilimu ducebat*N5 enim erat ignarus 
familia qua: nue uocafinam prifcis temporibus platonica dida eft a pia/ 
tone omniu maximo di grauiflimo duxilfe ongine*Plato 
nem uero ipum q 1 uq ,ppnocp nomine Anftocles didus eft referf pater 
nu genus i codru rege JVklathi filiu :marernu aut \ dropiden poeta folois 
fratrem.At folona £ dropiden f nileu hcroa*Hinc uidere licet ufm foler 
tiamq? natura non abfurde i pofteros etiam ppagari.Vt enim Theodo< 
tus ad legalis excellcrise laudem raptus eft Solona fcilicet imitatusdta hu 
ius frater Petrus Antonius diuio igenio adolefces ad orator is poeticeqj 
proflantia? gloria impulfo quoda 6i ranq neceftirate naturaeiqua: a Dro 
pide fratefolonis flueretrtato fe ftudio cotulit: ut iam natu maioribus iI 
dodiflimis cosequadus iudiccfVScimus enim Dropiden effe ab om 
nibus poeta eloqucntiftimu di grauiffimu habiriuNa nileus adeo claruit 
rebus bellicis ut iter heroas numeref :que etia ipfiim q Petrus antonius 
ppulchre emulef nouiftis omnes*Sed u t eo unde diuertit noftra reucr/ 
tatur oratio:qualia quatus que legumlator folon fuerit ex iis fatis fuper/ 
quem paterearbitronquse a me modo narrata funt«De platone uero qd 
attinet praedicare;1cuius libri dece de rep.&: duodecim de legibus locum 
nullu praetermifcrcique ad omne iuftide iurifq; ratione ptinere uir fapi 
entiflimus iudicafle*Qua ueroThcodorii oporteret uarhemeter accedi 
atep iflamari ad eam qua naturae iuoque iftituto tatoperc cupiebar icien 
tiam cofequedam Georgii patris nome atque honos erat i caulatquc ui' 
debat imediolanenfi rcp*pra:ftarifiimis etiam iurecofultis dodrina di in 
nocetia plurimu anteire ob eamq? rem adeo ualere di audontate di gra' 
tia apud diuinum principem noftru Fracifcum Iphoriam: ut de nemine 
melius fenrireuirprudetiflimusfummufque uidearur* Quam obrecd 
primum feTicinum corulifletid ftudii cuius gratia profedus eft taro la 
borc tata cura tata aggredif diligetia utintra tertiu annum in publica re 
petitioneiquam uocat fcholaftici:eam de fe opinionem in omniu animis 
collocarit:ut nulla ex parte maioribus fuis inferior futurus cenferetur. 
Videmus faneapud rid nullos ufu plseruque fieri:ut q adolefcentes afler 
uatione afpeducp fuorum liberi funt licentia ea omni.qua habent; non 
tam uirantur quam abutantur.Nam quod repus in audiendo debet lege 
docp confumiiid aut in ludis aut in comefationibus teritur cu magno ip 
forum dedecore ingeticp derrimeto rei familiansrAt iftoru talium difti 
millimusTheodorus ne pudum quidem temporis omittebat quomP 
nus aut eruditiflimos honeftiflimonp dodores audiret:aut legenda tra 
darenaut quae legerat &tradarat litterarum monimenris commenda/ 
ret Eoru autem arqualiu di codifcipulorum femp cofuetudine ufus eft: 
Plato 
Anfto/ 
cies 
Petrus an 
tonius 
Piatus 
Dropids 
Solon 
Libri, x» 
derep. 
Libri» au, 
d legibus 
GeorgP 
us plarus 
Fnfphor 
tia dux qui aut dodi & boni eflcn t aut cuperet tales cfSci.Sciebat enim probos 
adoldcetisiubi etia minus improboru cofuemdine a redo animi Illitu-' 
to dederetur:fufpicione tame deprauari moris non uacare omnino.Ac 
cos omnis q canteris aut auxiiiu fint aut cofiiiu allaturi non minus famas 
qua lufticias at95 Iregriratis ratione habere oportere* Cofultonbus uero 
f omni quasfhoe aeque facillimu atcp fubnliflimu fe praeftabat.Quod au 
temipcuel dicediueidifferedi gratia quaererer:utacute lueneracuta mo 
deftiflime ,pponens mirabili arnficioiad que fine incendcratideducebar* 
Ht peruicaciu omnem exofus id folu qd* ueritate laperet:iequcbaf»Spe/ 
datiiTimam» Igenia mendaciu nullu admittureamq?fibi I differendo ui 
doriam propoi uel maximam arbitra turdi a ratione nufq diuertennt* 
Prrcrerea quod tempus uixalns faudiedo ciuili iuf latis effecofueuit: id 
Theodorus piatus in utroq? iurepenirus perdifcedo loge prius abfoluit: 
Et ne id qdem miru.No enim otiofe debebat nullas illecebres fedabaf* 
nullam faciebat Irercapedine: totus erat I audiedo.rotus I legedo.torus I 
lmbedo.totus I differedo: Quo fadu efhurcffquarto ftudii fui ano do-' 
cere q> didicerat publice I maxima audietiu frequetia ccpiffer. Ecce cum 
fcredibili admiratioe omniu ano feptimo ex quo primu ticinenfem; ut 
ita dixerimrariopagum cxnoftra mediolanefi academia periilferab om 
nibus fic:ut uideris:dignilTimus iudicatus quem utraqj ifignia decoret* 
Sed iam me locus ipfc atque repus admoet:ut pofteaq de legibus ac iurc 
ciuiiilocutifumus:paucis peurramus deiureporificio.Idadtq primus 
apud romanos iuenerit que nuc Pompilio antepona:habco nemine. Na 
apud alias natioes atq? ciuitates ut uani dii I honor fum hltirira uarii fup 
ftitioes ritus iuraqj fuerut adeo ut et daemones p diis haberenf. colebat 
enim Hulta illa gentilitas & bonos quos opmabaf & malos deos. At ma 
los qdem ne obeffentrbonos aut ut pdeffent.Scd ut reuertar ab Nama* 
Is generefabinus:cu Romulo fuccefliffet 1' regnuruideretq* Romanu po 
pulu loga belladi cofaerudle efteratd aliud nihil malle q uaftatione q pda 
q Iteritmquoillu radem ab ea Imairate animi dirirateqjauerteret tus po 
tificiu frroduxit p tripudia & faltarus ludofqt folenisadhibitis facrificiis 
& carminibusiqbas placari numma reddi maximo ftudio rex 
callidifTimus pfuafcrar.Quas qde fupftirio ubi fimul cu Iperio I dies ma 
gis magifcpaugefcere :ea demup aduetu ueri & oipotentis humaigene 
ris redeptoris chrifti optimi maximi radicitus excifa corruit.Eftqi tepe' 
ftiue nouu ius pontificia Ipolutuq; oblatu q, a facris libris grauiffimifqj 
fandlioibus coflaru decreti arq? dererahu uoluminibus fclfiimecotinef* 
Quas certe ola Theodorus piatus no audiuit & didicitfolu fed ecia qacu 
tiffime edidicit:& alios qfubtiliflime &q elegatiflimefumma cu laude 
docuinQuse cu ita fintiReliquu e prasdarcadoletces Theodore piate ut 
quas tibiHumai diuiniqj iuris ornamera 1' hoc facratiffimotcplo i hoc re 
Theodo/ 
rus pia/ 
tus 
Gctilitas ligioffiilimo die f hoc tato QC tam illuflri hominu couem ex 
fumi atq? umucrfi magiftratus audtorirate cora parata itueris: accipias 
ca mete:eo aforeo c6liho:ut ofa lemp QC dicas QC agas:& modereris p di> 
gnitatetua maioruq; Necmdatis e qcf iufticia didiceris: 
nifi eas i omni adtioe repradentas QC iuftifTimu te pftiteris Qc ftegerrimu 
QC hominibus dcoq? cariffimu.Verfef tibi aflidue ate oculos fcictiflimus 
hic& cotinetiffimus iurecofultus Georgius pater tuus.Verfef Plato ipe* 
VerlH Soloni.Verfenf’ quotquot a Codro Qc ab heroe Ni 
leo magni QC egregii uiri i omni genere QC uirtutis Qc gloria Ad hac ufq* 
aetate emanarut.JBt ut breuitatis gfa praeterea [numerabilis fere no folu 
utnufq5 iuris eruditiffimos uiros fedet eqtes auratos QC fortillimos beP 
Ii duces Qc urbiu domfqs ac porifices :qbus polluit clariffima domusrua: 
Repete memoria Mafteum muzanu auu maternu uiru illu grauiiTimu 
plancq humaiffimu cuius prudctia cuius eloqueria tata fuit ut eius op3 
QC fduftria excdletiflimus priccps noder reludo \ apulia tot urbium tot 
opulentiflimopriapatu ad magnanimu illu duce diuu Philip 
pu ueneritxuius aduentii diu cocupitu atq? exoptatu qti philippus fece' 
rit no obi cur nec diffimu later oftcdit.Na Maffeu q eflet confilii iufticia 
fecrerarius ordini lenatorio q primu afcripfitiratoq; fcmp huit f honore 
ut i maiore nemine Na qd ego memoreiqnta de tua Qc eruditioe# pbi' 
tatefit expectatio cu apud alios uniuerfos uiros claros QC praepotetis tu 
apud nobiliflimas primarias familias:qbus co tibi eft affinitas:quopc cer 
te omniu opinioi tibi niredu eft no modo ut rcrp6dcas:fed ut ea mirabi 
liter fuperes.Vcrum ne fingula perfcquar quanta nunc tibi ad bonas adti 
ones neceffiras quantum calcar ell additum:quod regina haec noftra di 
ua Blanca Maria fimul cum fpledifiimis regulis Galcacio QC Hvppolita 
quali latona quaedam phoebo dianaqp omnia corufcasfua te prcefenria 
honorat. Quae fane res una longe eft:& praeciofior QC illuftrior q ciuilis 
; pontificiig? iuris aureum omne gemmarum q? diadema. 
- Quae quidem oratio habita efl: ab eodem Francifco philelpho Papiae 
in ecclefia cathedrali tertio Nonas auguftas anno a Natali xpiano Mille' 
fimo quadringentefimo fexagefimo. 
Francifci philelphi oratio habita Mediolani in principio ftudii. 
Anqua eloquende Qc illuftriu ftudia ad triarios 
fint redacdaireuocaf miles emeritus poft quintu QC uigefiv 
t mu annu faciem docedi QC ne is quide fuitusrcum ftelligat 
huiufmodi benignitatis munerefe rem excellctifli 
mo luo prfcipi Galcacio Mariae no grata folu ueructiapiu 
i cuda. Si ita ilhrucrit floretiffima: huius reip. iuuetuteair Qc dicedo QC iu 
dicado iure poffit cu uniuerfa Italia de gloria cotcdere. Non igif cuiqua 
obicum efle debet uiri clariffimi QC qd' fit noftri fapietiflimi prfeipis co 
GeorgP 
us piatus 
Plato 
Solon 
Codrus 
rex 
Nileus 
Opera 
Maffci 
murani 
FraciTcus 
fphortia 
uenit Me 
diolanu 
Blaca ma 
ria dux 
GaleacP 
us Maria 
Hippoly/ 
ta 
Latona 
Galeaci/ 
us Maria 
dux 
Italia quod ite meum iftitutum. Caeterum ea mihi moleftia: quod 
no eadem uis:ac uigor tuetur:atq$ corroborat corporis huius inftmme 
ta:quo ingenium ipium meu intelligetiaq? munif :ac pollet.Vbi enfpri/ 
(tinus ille uocis uel fonorus cocentus uel tepeftma coterioCVbi firmi tu/ 
do late^C'Vbi liguae in oe motum, uel celeritas uel facilitas fhaec oia funt 
una cu aetate magna ex parte fadta debiliora. At uolutas certe bene ,pme 
redi eade e(t:qprius:& fapiedi ftudiu loge uaehementius* Animus uero 
tum infractus tu nulli necp ignauiaemecj defidiae feruics.Nec Dareti ce' 
debat EntellusrnecAnnibali Fabius:& bos quo laffior e:eo magis cauet: 
&C firmioribus nitif.Enmero qto pulchrius e didicilTeq difcere;ta to ani 
mus fenis q animus iuuenilis plus dC uiget:& lapit* Quo fir:ut 8C cofule 
doj& infhtuendo fenilis grauitas ueneratioi habeda fitfemp peride atq? 
iuueturis;& duxdi gubernatrix.Quibus ipfeductus ratioibus n5 fum 
ueritus tertiii iam dc feptuagefimu:agens aetatis annu docedi arma refu 
mere:& tanq Neoptolemus quida in acie defeendereaduerfus iacula fa/ 
gittafq? ignoratiae di infcitiae:breui futupe fperans:ut gratificado huma/ 
niffimo noltropncipi:&: huberrimos 8i honorificos frudtus his omni/ 
bus paria:qui fecum dodtiorisitum etia melioris mea idultria reddi no 
derradtauerif. Quare q modeftiflimi adolefcentes in hunc loeu dilcendi 
ftudio couenihisiad audiedum animos parate*Vos aute oeten uiri gra/ 
uiffimi qui no ut aliquid difcatisifed uel iudicadiuel mei honoradi gra/ 
tia hic adeftis.Si aequo animo ac placide tuleritis q a me paucis ditfereiv 
tunpermagnas fini profedto uobis 6i imortalis gratias habiturus.Nunc 
uero ne fimus dicendi prolyxiores qua uel perfonaru dignitas uel tem/ 
poris breuitas patitur:ad declarationem noltra omnis fe conuertat 
oratio quae in politicorum libris ab Ariftotele eruditiflimo cloquentif/ 
philofopho rradtara diuinitus atq? perferipta funt* 
Franciici Philelphi orario ad Siftum quartum pont.maximum» 
Vam mihi profecto mirificam animi laetitiaaffertconcupi 
ta diu atep exoptata fandiratis tuae praefentia pater beatiffi 
q me:hac no mediocriter olfendit importuna haec uocis rau 
cirasrqua partim itineris difficultas partim afpitas hyemis 
itulithoifeniutpoteiaagenti feptuagefimu 
aetatis annu.Qua qdem i cdmodirate fit:ut quo ut me oportuiifet i age/ 
dis tibi gratiis ornatu dicedip tara tua in me beneficetia:qua fim accerfi 
tus i hoc domicilia orbis terrae: quo reliquu uitae meae exercea in laude 
oipotetis dei ac tuae beatitudinis:eo in pfentia cogar abftinere* Sed recre 
at me:ac bono aio ee iubet fingularis tua fumaq? fapietiarq nihil temere 
nihil incofulrorfed oia potiusp ratione di recto animi iudicio metiaris: 
cofideres:modereris*Quo fadlu iri exi(timo:ut eum ena imiterisrcuius 
expreflum quodda di uiuu di fimulacru:eiufdecp uices in terris fanctiifi 
Dares 
Entellus 
Annibal 
Fabius mc atq? innocetiffimc reprsefentas*Vt enim ille feipfum donas fola bene 
ficenna:cuius partes fecundu Ambrofium beniuoletia liberalitafqp funt 
redemit uniuerfum humanum genus:quod perieratata etiam tu pater 
beatiAime pro caritate diuinitus tibi ingenita hac benignitate potificali 
cu me mihi reAitucs:tum uoce illa priAina ac fonora efficies etiam clari/ 
orermPro aut tali tantocp beneficioiquas tibi tandem gfas fim adturusi' 
eas cerre quibus tibi fapietiflimo reipublicx chriAianse antiAiti gratias 
offerri nihil queat.Ad quas dcnicpfalacre arqj fyncarram animi gratitu/ 
dinermquae una uirtus qua fit pulcra quati<£ faciunda: ucl eo probatur 
argumento:quod primus ille angelus impietatis filius fola mgratitudi/ 
ne corruit praeceps ex illa caelefti fublimitate i tenebras fempi ternas* Na 
fi gratus ee uoluiifetifi accepti memor beneficii: necp inuidifTet creatori 
fuo:nec in diram illa fceleraramcp fuperbiam cxarfiA'et*Mea uero animi 
gratitudoeafutura fit:urruum diuinum nome quod fua natura fplen/ 
diflimum eA:fp!cdore etiam oratiois tam graecae q latinse codeqj & car/ 
mine & orarioe folutaiid quod alius ex hominibus noAris prse Aare ne/ 
mo poteftrquantu uel anniti ingcniorueldodtrina efficere diligetiaque 
potero:traffundam in oem poAeritate; & ita tranffunda ut nulla fit ho/ 
minu aetas illud obfcuratura.Non*n.ea humana gloria appereda no eA: 
qux p optimas a&ioes fe diuinse gloriae fimile redditrtum oia hominu 
bona a diuinis necefleJnterea uero teporis claemeria tua 
rogare;orare:obfecrare:obteftaricy no defmaiut hunchumillimu feruu 
tuum ut omni fide &obferuantia tibi deditiffimum ita comcdatiffimd 
habeastfiquidem putas nullum apudmebeneficiu tuum 
Frandfci Philelphi oratio habita in principio quaeftionum tufculana 
rum*M*TulIii Ciceronis in Audio urbis Romae* 
Vi tirones primu in caAra uenerint: ne rept impe/ 
riti oino poffint exiAimarncofuemtea itra uallu reprasfcn/ 
q tare:q in dimicadi arte dididffenr.Et ita cum mira qda cor 
poris agilitate nunc exilieres nilcpccdcres aude/ 
riusrnucin pedc fe referetes per oem motu gcAuqp mebro 
rum autenfem in uarias uibradocorrufcadoq? partis:aut haAam ultro 
citroq; in multiplices idtus cocutiendo pfpicuum afferre argumenru cu 
uiriu alacriter tum eria fiducicead uincen/ 
dum* At milites ueterani uiriclariffimi qui in huc locum coueniAis ho/ 
noradi mei potius:utexiAimo:qaudicdigratia: ut funt diu ac multum 
exercitari fortiffimeper pulcherrima qplurimacp facinora: nihil huiuf/ 
modi facere aggrediunCfed tantifper quieteagunt:donec defcendaf in 
acie*Quo ubi uenru eft:& itur in pugna:non fecus ac leones marmarici 
q uocatur in ha Ac obuia illico ferutur tata ui taro impetu taro roboreae 
turbine:ut nufq nifi parta ui&oria conqefcatjdcm mihi quodamodo ii 
Angelus 
Supbia 
Tirones facere foliti uidenfiqui nup in docedi quafi acie profecturiprius q de re 
rum magnitudine atq$ fe interpreies haberi uolunnqcq 
laude dignd in mediu efferatitepus fere omne cofumunut funt luuenes 
in elegatiflimo quoda ofonis apparatu.De rebus aut ipfis uix aliquid p 
utilitate attinge tes*Qua ego cofuetudine etfi minime reprehe 
do:cum fit tum ea atate tum prima exercitatioe minime indigna non 
fatis rame eos cu illis couenire femj? exiftimaui:q in dicedi docediq; cur 
riculo q diutiflime uerfati debet grauiflimaijd potiufq fucata cuiuP 
qua ofonis ad demulcedas audientiu auris habere ratione* Quod fi alte 
ri cuiq eft cofiderandu tum mihi potiflimu qui artatis iam annu ages fe 
ptimuac reptuagefimuitandiu fum in omni ofonis generep umuerCi 
propemodu exercitatus Italia in maximis & ampliflimis ciuiratibus eif 
demcpprimariisrut diciiurepoflim in huiufmodi certamine 
miles no modo ueteranus fed indubitato etia emeritus 8C ita emeritus: 
ut mufapd teplo arma uidricia perlde quafi Romulus qfpiam loui fere/ 
trioiaprideobtulerimJn prafentia uero taqua in aciem accerfitus atep 
reuocatus a Sadbffimo 8c eode i oi laude nobilliflima difciplia & exqti 
riflimeerudiriois iapietiflimo domfq nfo Sifto qrto totius reip.xpiana 
potificc maximo atep optimo ad luuetute iftitueda in hoc domicilio or 
bis terra humanitatis artibus:qua aliud nihil eft q totius uita moruqj 
difciplinatquemoium magis imitari debeo q tanti pontificis fummam 
Capiebam? Ex illius enim ore nihil prodit omnino:qd'minus fit quada 
mirifica grauitate excultaq* dodrina pracepnfcp iis refer tum: qua tam 
ad bene beateqj uiuendum q ad omnem honeftatem & dignitatem per 
tinent*Accedit ad rem quod clTe Romana nonnullos audio:qui uiri di> 
fertiflimi nullum quottidie pratermittunt luculenriffima didionis or 
namrmquo &deledent eos:qui audiunt & agant ad omnem animom 
aut motum aut etiam quietermQua de tribus reliqua tribus pars in do 
cendo uerfatunquaq* 8C mea eft dignitatis:& ad inrerpratarione qua/ 
ftionu tufcuIana^»M*TuIUQceronis fpedat maxime in ea tradada nui 
Ium mcurmut fpero:defiderabitis officiu*Quare ad audiedu animos pa 
rate:De rebus enim altiflimis 6C cognitione digniflimis in his quinqj hV 
bris quos fumus expofituriiqua cumulatiflime fimul & quadiligentip 
fime fcripfit Cicero.Roma pridie idus Ianuarias»M*cccdxxv’* 
Francifci Philelphi orario defuo in urbem reditu Ad Siftum Quar/ 
tum pontificem maximum* 
Vanta fit in obferuationc ,pmifla fidei grauitas quanta ue 
neratio coftirutarpot uel co argumetono difficulter aiad' 
q uerri pater beatiflime:qd'religio uniuerfa & fandimonia 
chriftiana in fola fide fundata eft:& eam quide fide qua in 
conuentisatcR promiflis confideratur: iccirco arbitrantur 
Confuc/ 
tudo 
Exercita 
tio 
romulas 
lappiter 
Feretrius 
Siftus qr 
tus poti* 
maxi* 
M*TuIIi, 
Cicero 
Queftio 
nes tufcu 
lanae 
Fides turi dodi & diligeres hoc appellata nomineiquonia per illa quae ,pmilTa 
Fuerintifieri opor ceat.Non igif abfurde quo fide eam impollute feruare 
q hinc Mediolanii repetes adducendae familiae meae gfa me obftrinxera 
tuae beantudiniiecce ut uides:redii coteptis caetcris rebus oibus & publi 
Cis & priuatis.Fateor eqdem ferius me rediffe qputara.Quod certe nuP 
la mea uel negligetia uel culpa alia fadu eftifed aut diuina quada prouP 
dentiaicui aduerfari nemini licetiaut malignitatefortunae:fi qua tande 
fortuna effe dixerimusiquae quod nefas cft credereipotior fit diuino iu/ 
dicio nobis:fane occultoifed eo plane dC fcommurabili & oi certitudine 
certiore.At aufim affirmare pater clacmentiflimepmulta mihi fuiffe v 
pedimetoiquo ferius fungi officiomeo quiuerim:& primu qde repenti 
nusiut caetera mifTa cafus humana 
ibecillitatis coditioeadmodu moleftusiqppeq p ireruallu 
uita defemerepclarae illi qde idolis ifanrcs QL magnae fpei.Agebat.n.aera 
tis annu alter feptimu alter odauuicu 8C uigeret:& faperet longe m agis 
q pueri. Ex inopinato celericp obitu mifera mater mihiq? cariffi / 
ma tatu aio dolore maerorccp cocepitiut in uaeh ementiilima aegrotatio 
ne inciderit.De cuius breui recupanda ualitudine cu eruditiflimi prude 
tiffimiq? medici mihi fuadcreticoa dus fum euetu rei expedare: ut non 
inanis orno reuertiffe Mediolanu poffem exiftimari♦ Quae.n,aha ca eo 
me reuocarat: q ut uxore & filios familia mecu ad urbe duce/ 
reiubi fub xpo meo Silio quarto potifice maximoiuita oem ec 
Sed oh q uarii q incerti q mutabiles funt cafus humanae huius naturaeiq 
miferabilis codirio nofira ois.Cu uifa iam foret uxor conualuiffe: mecp 
itineri accigereiuel potius ia eem in itineremoua calamitas fupuenit.Illa 
cni exceptis intra pcordia penitus acerbiffimis illis filioijd amiflbijd uul' 
neribus cu diutius ea ppeti no pofletirepete pp abortiuu partuique ante 
illoti obitu pafla fueranita uexata ita exarmata e:ut morti ipfi ,ppe coce/ 
deret.Quae qde oiaaliacpqplurima mecu ipfeuolutas aio flatui potius 
ce redire folusiut antea folus ueneraiqua fi diutius differeiaut ira diuina 
aduerfus mecocirareitanq ofa uelle pro meis optatis cofequiiaut tuae fu 
nise fapientiae fufpicione afferre uiolatae fideirqua ipfa apud me nihil eft 
nec antiqus nec fandius.Adfum igif pater beatiffime ea fadurus oia; q 
uel ipfe iuiTerisiuel tibi grata fore animaduercero.Na ego tibi & facrofa/ 
dae Romanae ccclefiae me 8C uiuu 3C mortuu dedicaui ac deuoui. 
Francifci Philelphiad lacobumAntonium Marcellum patriciu Venc< 
tum QC equitem auratum de obitu Valerii filii confolatio. 
VPIENTI MIHI Aliqd ad re fcribere lacobe Antoni MarceI 
c le quo tuus acerbiffimus maeror ille queex inopinato & ima 
turo obitu Valerii dilediflimi filii aio coccperasiaut tolleref 
omninoiaut magna ex parte leuaretuneo difficilius confoly 
Mediola 
num 
Caelar 
Frederi/ 
cusaga/ 
thus 
laura ma 
Siftus qr 
tus pont. 
maxiV 
lacobus 
Antoius 
MarccP 
lus ffonis genus e(l oblatu:quod paris aegritudinis focius accedens non mi' 
mis ip6confolandus uideancj tecofolaturus.Quodenim cofilium cui 
qua fit daturus:qui Cibi uix pofliriQuafpc alteri medeaf :qui ipfejf mor 
bo equide eodem quocp tranffixus uulnerc:quo te uideo labo 
rare*Hratenim mihi puer mirabili indole Olympus Gellius: quina ro 
tertio Idus apriles ano a natali xpiano milefimo qdrigetefimo qnqgcfi' 
mo tertio cu nodu fpleffet odauu annu:ca & loquebaf:& fapiebat:quae 
uix adultx;aut etia grandioris aeratis fo!enr.NihiI leue prae fe fercbat:ni 
hil corenendu.Vrbanis erat &copofitis moribusjngcnio acri 5C faecudo 
6C fpIedido.Ligua ad oem celeritatis ad oem motus couenietia expedita. 
Voce clara facili & fonora.afpedu miti 8C grato.Ea copadioe aptitudie' 
& flrenuitate referret 8i robur.Ec ne curiofius cuda fingil 
latipfequar:talis erat Olympus meusiut in eo ofa natura ad ,pbitatem. 
adminicula ineifc uiderenf.Quid enim memore:qua effer in me obfer' 
(luderet paternae ucl 
inftitutioi uel uolutari no minus obfequiq parere.Hic mihi iucundiffi' 
mus tantaeq fpei filius nuper ad odauu Idus Martias depofitu quod ac 
ceperat ufurariu:repetenti deo optimo ma ximo no modo reddidit:fed 
ira grato aio ita libenter reddidifiut no uita excedere fcd in fempiternac 
atq; beatae uitae domicilia fefe 6C coftanti fermone 6C uul' 
tus tranquillitate hilaris quodamodo ac laetus certo credere fignificaret 
Quid animi tum mihi fuiffe putas:cu repete illum inter loquendum £i 
mul cum uoce fpiritus defecit; No potui equide qd* fragilitatis es natu/ 
raeq? humanae:in tam recenti tamcp inopinata ludus acerbitate non co' 
moueri animoicu eodem temporis pundo que tam uehemeter dilige' 
rem:& uiuum intuerer & mortuu Jta<£ ubi cogitabundus ac fubtriflis 
aliquadiu filaiffem:tande non fine gemitu erupi in haec uerba>Qua mi' 
letabilis efl humana conditio: Qua ridendi cogitatus noftnQua fluita 
coufilia*Qua uanitatis plena funtofa* Nihil efl certi in hominu uita: ni' 
hil conflatis:mhiI diuturni:ofs fpes noflra ianis efl. Omne uotu fruflra. 
Quid de te mihi fili dulciflime non proponebam/no fu' 
turum exiflimabamcGratiffima tua praefentia iucudiffimocB affatu Ia/ 
uabam curas :obledaba animu:mecp ipfe.mihi totum uedicaba. Quem 
lenedutis meae bacculu:ac praefidiu fore arbitrabar:en exanimu fubito 
nullucp afpicio*Heu me mifeijd atq? infelicermSic me Olympe dilcdifli' 
me deferis i Sic defliruis patrem fene.O ineuitabilem nofiram neceffira 
tem.O ferreum atqj inexorabile humana legis iudiciu:quod nullis prae 
cibus nullis praemiismulla ui neq mutari nec fledi potefl* Haec paucis 
queftus illico rediens ad me totus coepi me tacitus mecu cogitare: ac me 
paulatim leuitatis arguere quod ea effem imprudcntia:ur nefcirem:8Cq. 
lege nati effemus omnes & quantum 6C quod® dolendu foret:aut non 
olympuf 
gelius dolendu m.Continuoqi ita cogitanti mihi ea uenemnr in mentem ;quae 
funt in TrophimCuSed ea referaf a me latlse» 
menader 
Trophi * 
mus 
Si lege natus Trophime tu fores ea: 
Vt omnia ad uorum tibifquae uellcs;flucrent* 
Et id deorum aliquis recepiffet tibi: 
Recte doleas quidem:fefellit enim fidem: 
Ac fecit abfurde:fed iifdem legibus 
Commune quoniam tu quoq$ i quibus nos alii: 
Caelum hauleris:ur audentius tecum loquar; 
Ferenda lunt haee animo fimul; 
Volueda graui quae dico:paucis accipe 
Homo es 6C ob id mutabilis quidem citius* 
Res admiferas:rurfufqj animal nullum mala 
Admittit ultro:iureqj id fane:quoniam: 
Natura quem tulit imbecillum:maximis 
Se rebus is fulcif.cadens igitur bona 
Quamplurima conterinipfe uero nunc T rophime 
Neq? admodum orbatus bonis ex eximiis 
Nam funt tibi nunc:mediocria quidem mala* 
Mediocriter igitur tibi quod deeft:feras*His igitur Menandri uerftV 
bus pnmu admonitus:& quae eflet naturas lex;& quae hominis infirmi 
tas:& quanti quod accidit incomodi:faciundum fit:& quomodo feren 
durmdeide ad ualidiora rationis remedia auxiliacp couerfus ira fum iis 
6C adiutus 8C cofirmatusiut: intelliga plane mihi mali eueniffe nihil iqd' 
Olympum meu quo ne uita quidem duceba cariorem: non tam morte 
amiferirmHaec aute qualia fuennt:in te cofolando breuiter oftenda*Nc 
enim futuri uereor:quo minus rationi malis q perturbationi obtepe 
nire*Noui magnitudine animi ruimoui prudentiarnoui grauitatermFa 
cile ut es maximo uim animi a fen' 
fuum n5 quid indodti fed quid uiri fapienrilTinii fenti' 
ant:cogitabis*Nec fane comiffurus fis:ut poft tot tibuac tata res pulcher 
rime geftas patiaris clanflimu nomen tuum ulla uel incoftatiae uel mo/ 
liciae nebula obducuErat tibi Valerius filius cum forma: praeftatia tum 
animi robore acrimoniaq? ingenii & elegantia morum tui admodu fi' 
milis.Hica prima ufep infantia qualis futurus effetmullis aut praeceptis 
aut admonitioibus;fed fola naturae probitate fuacp adduftus ccrtifTima 
figna dedit. Aberas tu Chremae praetor: cum tibi nuncius eft allatus de 
infante nato.Quod ipe audies tanta uoluptateanimi affedhis perhiberis 
ut ex oris hilaritate admiratione iniiceres circunftantibus. Ineft fane in 
animis noftns diuina uis quaedam:quae fupra corporis fenfus permulta 
ex fele QL intelligit & uidet:quae nos pleruqj ne cogitamus quidc*At pn> 
Chrema mum de nato tibi infantenuciu tantam de illius futura probitate: fpem 
cdceperasrut tibi magnd ad felicitate cumulum additu putares. Nec te 
tua fallebat opinio.Fer£ eni fufceptus m luce infans:& cum minimo par 
turietis breuiq? labore:& qd* mirabile dictu elhnd modo no uagies fed 
etiam furrides ac ueluti pareti ipfi alludes:ut de eo rediffime dici poiTct 
Virgilianum illud Jncipe parue puer rifu cognofcere matrem. Erat faci 
le liberali QC eleganti .Inerat in oculis quafi cormfcantes fcintillae quaeda: 
quibus paterni intutus & uigor repraefentabat & grauitas.Totum ue/ 
rocorpus ut erat aetatis initio grandi ufculu ita & decorum S>C folidu.Et 
quonia ipfe ob publici inagiftratus officiu adelfe no poterasxotinuo re/ 
ligione diligentiaq* materna p facri baptifmi renafeif in xpo Ihe 
fu indito nofe ualcrio.Quod ipm ndfine quoda naturae uelutipfagio fe 
cudu Plateis fnfa mihi fadu uidef.Rede.n.q fupra aetatis rdne plurima 
eet ualiturus & igenio 8Cpbitate. Valerius nofaf.Solet flantes natura fe/ 
re oes admittedu uitae alimetu eepniores: 8C taq edaces ob eacp re corpo 
re et fmudo.AtValenus fecus ofa Nutrici qua ei mf pruderiffitna & fo/ 
bria delegerat &pudica:nuq moleltu fe pftabat.Sed horis p freruallu qfi 
coftitutis lac modice capiebat quo & corpufculu icite ppeerirate alebaf: 
&quonia nulla eet pter debita Ifomachi edeodione ei fupfluitas erat cu 
te pnitida ac terfamullirqpneq; digeftidis fordibus nec alia purgatide na 
turae aut nimius aut grauis.Agebat ia mefe tertiu cu mirifico mebroru 
olum feremerordu ipfe magf atus cremefis muere ia pfudus adueis do/ 
mu.Vixianua es fgreflus:cu nullo adhuc necp ftrepi 
tu nec uoceiut qa nemine fubito aduenies uifus efles: cofeflf dimifla ex 
ore nutricis mamilla:qua md folutus fomno fugere coepat:caput fimul 
oculofq? fuftulit: & uelutharrexit auris ranq aliqd noui uel uifurus uel 
auditurus;quae qde res pftantiore uim quanda animi declarat: Vbi uero 
c uefligio appuifles:uix teneri poterat a nutrice:quo poft emifTas ui ma 
nusatep brachia exfcunabulis qbus erat artius fuolutusrnd fetorum te 
cdiiceret laetis oculis fuauiffimo.Et qp xtate nd poterat; 
dimidiato nofe patre balbutiebat. Apphederas eu tu nd fluporis minus 
q laetitiae plenus.Cuq? ffante benedices ofcularerisiille te cdtra e collo pe 
des exofculari nd definebat.Et ita oculos tuos oculis fixis ffpiciebat ge/ 
ftiensrut dicere uideref te fibi ee of uitae fuauitate iucudiore:Na & a nu/ 
trice quae ori mamilla obiiceretrtanq fdignabudus auerrebaf:& bladieti 
mfi eucpabftraheti pudore quoda magis fgenuo q uolutate cdcdTitrfed 
ita coceflitiut te reflexa ceruice intueri uft£ 8C p fradione nefeio 
qd bladius balbutire nd deiTfteret.Tu au t prae ad mirande loquebaris ni 
hihtecuq? tacitus gaudebas qcf magnu quenda & excellentem uiru atep 
ciuem futurum Valeria iudicares.OfalIacem laetitiam.o fcertam fpem 
noftram.Alia funt humana cdfilia:alia dei iudicia. In dies augefeebat in 
VirgiliuT 
Xps Ibus 
Plato 
Valerius Valerio cdfenfu corporis meris intelligentia: qinata quseda prudentia: 
qus peritae fencdlutis e,ppria:miro quoda incremeto comitabaf* Cu<£ 
fupra state di calleret <3c laperetideu ofpotente religioliffime uenerabad 
Can tate patria nihil ducebat fandliusipareres incredibili pietate pfequc 
baturdn necelfarios ois erat obfequentiffimusrEruditoijd autem di gea-' 
uium prscipue (ludiofus.Cupiebat lemp aliquid difee' 
re aliquid audirejtacp aut abs tecu quippiam otii a publicis muneribus 
nadus e(Tes:aut a magiftris aliqd quo doctior fieret:continenter quaere 
bat*Et quonia in te uno atep eode omnia inefle gloriabafiquae fibi effim 
geda re iemp per oem pietatis cultu admiraba 
tur:tanq afiidue nouu afpiceret/Te fcquebac in omni uirae in(lituto:tibi 
adhcercbat:te imitabatunQuo tua pfentia tuus Termo tua admonitio Te 
meliore efficeret:qdiu eras domimufqua logius abs teaberarJBrat enim 
ilatiabili quada aliqd femp difcedi cupiditate.Eoqj metis acie ferebatur 
ut aliqd boni quottidie (upra annos fupra natura affequeref *Quo qde« 
foedi (ludio q uirae i(litutioe:qua puritate eftedu cft: ut eius aius 
nullis bladiciis feduci decipi illud poflcuEt cu in eoijd quae difcebat-.uelu 
tfcertamc ut fitxu squalibus fociifq? defcederetrquanq modellis Qi gc 
nerofsanimi fubmiflionis laude fupabat inuidiaiea tame multo magis 
in admiratione fui uertcbatrqd' nulla cuiq relinquerer fecum conredcdi 
cundtis uirtutibus oes fupra modii antecedebar* Vincedi 
aut laude nulla efferebaf: nulla ferebat prs fe iadantia:quin ingenii mo' 
rucp grauitare frontis hilaritate codicbattalios bladiciis lenies: alios fibi 
beneficiis cociIians:aliofin (lupore fui obferuantiaq; conuertes ob eam 
animi praeftantiarmqua in omni bonitatis numero fine ulla cotentione 
cminebanNihil inerti ocio fibi magis ducebat aduerfumd-loc eni & co 
tabdeere uim ingenii 8i robur corporis demoliri didirabat: iraqj nullu 
fibi uacuu tempus dabat puer egregius; quo minus aliqd aut Ieditaret: 
aut tenellis digitis ia fcriberct:aut ageret deni(p*Cu enim a matre quam 
doqp incrcparefiut c ingeniu muliebre erga filios indulgentius: ne tanta 
operam litteris daretifieri enim po(Te:ut nimia animi cura in aduerfam 
ualitudine incideret:uix tandem ab eiufmodi (ludio tantifpcr dum ma 
ter aderatiueluti auulfus tanq ab intelligendi ratione ad adionem fe co' 
ucrrcbat*Orcuibat uniuerfam famiIiam*Quid prsbitor quid procura 
tores quid negociatores: quid reliqui domeilici facerentj diligentifllmc 
difquirebat fingulos leni hortatu atc$ hilari uulru mones: ut fuo funge 
rentur officio:fic enim forc:ut uel fe internuntio atep adiutore quicquid 
a patre uelIent:a(Tequeren£:Ex quibus qnus ubi iocabudus llibdidiffet: 
cura Valeri litteras:& hsc relinque patrixontinuo excepit: at ego in pa' 
tre:& pater in me efhPrsterca an ignoratis ex litteris fcientia gigni:fcie/ 
tiam uero omnem referri ad adionem Quid eni profuerit cuiqua uir mtcm fciremirtfecudum uirtutem egerit.''Quar illi audientes admiraba 
tunquafi diuindquidda ituerentur in puero»Frequetabat:ut quotridie 
folent inumerabiles propeuiriampliflimas aedes tuas: alii tui falutandi* 
alii negocii fui gfaiqbus ille fi forte aberastcofeftim fiebat obuiam alacer 
aclaetus:Quidnauellet fcifcitabarur accuratiflime pmodefte:feq? 
oia patri cu priinu reuertirtet dommrenunciarumm pollicebatur»Et ita 
cuiufoj mrelledta aduentus ca nemine dimittebar.que fibi no antea rcd' 
didirtet fingulari affcdtum beniuo!etia:cu aliis opera aliis uerbo uoluray 
te QC diligetia oibus inferuituru feortenderenQmotiens domu redires: 
occurrebat ad ianua:tecp reuereter falurato dextera blandius aprpxhcn 
fam ofculabaf & qforrunarae res publica 8c q belle ipfe haberes:quaerere 
nunqua omittes eaq? deinceps addebat:quae re merito I ftuporem addu 
cerent»Erant»n»oia pruderis fenis no pueri uerba.cumcp erat domnqua' 
tum fas ee arbitraref :abs te longius nufqua aberat: autfedanri artabat: 
aunnabulantem fubfequebatur» Deniq? quicquid autageres:aut dice/ 
res obfemabar.tu ipfum uultu omne corporis tui geftum confpica 
batur acutius fihique imitandum proponebar» Tantaque animi uolu/ 
ptatein teconrepJandoafficiebatunuteum gertientem afpiceres»Quod 
fi fortartis interdum te cogitabundum ut ufu uenire folet:animaduertc 
ret:artentiffime tuos omnis 8c oculorum & corporis motus confidera' 
batjfacitusiDein tum ex matre tum e feruis quaerebar»accidit ne patri no 
ui quippia:Quid ita cogitabat fecum? Demum pudibundus & tanq fub 
timidus te adiens petebatmunquid quod noles quod deus auerterermo 
ui aliquid accidiflenquaraobrem ita minus laeticiae oftenderes in facie» 
Cui cum leniter arridens fubderesmihil mi Valerii: illico exhilaratus di 
cebanPone igitur mi pater aliquantum difficilioris irtos cogitatus tuos: 
cftogj tui fimiIis»Quid eni tot te femper curis affligis 8C publicis & pri> 
uatisfSerua te ipfum qdiutirtime& feipublicae:& nobis: quorum uita 
omnis manat e tua uira»Quce!Ioquenrem dum oportunce & apte ex ru/ 
is familiaribus quidam feorfum abduxiifer: quaefiflerq? ex eo dic mihi? 
VaIeri:firuisoptatisomnibusfaueatdeus:fi quod Ihefus faluatorno' ; 
fter auerrat:aIterimoriendu ertet:utrius obitum males tuum nean pa' 
tris?Tum ille fotus facie uultuque commotus conftanriflime eftindu' 
birantercp iuratus fuam fe uiram pro paterna uita cu ufus forer.non ul/ 
tro folum fed libenter etiam traditurum fempencu diceret fua fe morte 
aut nihil poffe aut parum incommodi afferre quiquam: paternam ucro 
morte cum patria no mediocre incommodum tum uniuerfae familiae 
noftrae maximu detrimentum illaturam.Sed quid ego plura 
commemorem:que tanta funt &C tam mulra.-ut fi ea uellim referre cun' 
<rt a in mediumtme dies fit defedturus fQuare ne i prolixiore oratioe co 
uidear tibi magis refricare acceptum uulnus:quo diligentior fuero circa 
Ihefus <Jfuini illius pueri comemoradas laudes:ucniam ad id:cuius caufa hoc c 
cofolandi munus a me fufceptu* In tanra igeniiatq? mora felicitate i ta' 
ta fpe probitatisiin tanto futurae gloris ftudio ut eft hominu natura fra 
gilis ac uariis & poene ifinitis obiedta periculis* Valerius ille tuus sgro' 
tatsgroratione primuiquatum uideri poteratmo admodu grauem*Ac 
cerfuntur medid:qusri£ morbi caufa:qus quonia puer erat uita conti 
netiffima:alia nulla eft uifa q ushemetior fufceptus labos in ludo*Nofti 
enim Valeriu tuil fuiffeadeo natura bene iftituauutnunqua fe ne l fum 
ma quide in cdia; ac fiti aut cibo ingurgitaret:aut obrueret potu: fed QC 
hocdilutiflimo utebatur:&illouilimmo ita:utfspius ad pane obfoniu 
nullu adderet:&: obiugati quadocp matri:qd ita facereralle bladies refpo 
debatiquiahoco mater dulciffima deledtor magis: Prsterea crapula 8C 
ebrietas litteras no admittitdtaq? malo ftomachu de me qusri qua me' 
tcm*Quaproptcr ex communi medicorum confenfu ea omnis sgrota/ 
tionis caufa data eft nimis lufioni*Nam ad remittendum animi labore 
cui Valerius circa litteram rs & eloquentis inftitucdscp uits ftudium 
eratplurimum deditus:utludofe interdu exerceret permittebat* Res 
fanc pueris omnibus natura maxime grata Jtaqj non abfurde qui primi 
apud grscos nomen pueri inueneruntrid a ludendo deduxere* Lude' 
re enim apud illos dicitur psziniex quo ttockj pss hoc eft puer 
defcedif.quod ipfum nome apud noftros etiam qui per litterarum mu' 
tationem quandam ab eodem uerbo acceptum cotenderintmon inepte 
fortafle contendantXudebat igitur quandoq; Valerius fed non teftaris 
quidem unq nec alio ullo genere ales* Aut enim in palsftra aut in curfu 
exercebatur.aut in emittendo iaculo:aut in iadtu lapidis aut in pila* De' 
niq? ludum omnen ingenium quo uel agilius uel robuftius redderetur 
corpussiufmodi nullum prstermittebat:& id quidem fine ulla squali 
um uel minima offenfione*Non modo enim uidtor aliis ifulrabar: at ne 
uerbo quidem ullo utebatur:quo fe uicifte oftenderet*Quin potius qua 
fi illorum caufam ageret:femper aliquid ex cogitatum acutiusefferebat; 
quo illis non fuofed fortuns uitio minus exfententia: dCut par fuerat: 
euemife conten derec: decerecp euentis confilia sque anteponi atq3 fortu 
ns probitatem*0 generofam pueriindoleiruO prsclara eximis fum' 
msq? uirrutis documeta*Malebat puer modeftilfimus extenuare laude 
fuam q in uero prsdicando uidhs sgritudinem augere*Qua ex re fadtu 
eft:utsqualibus omnibus & cariffimus effet 8C honoratus in primisJn 
ualefcebat in dics:& incrudefcebat morbus: Nulls ratioes medicorum 
nulla remedia proderat*Vis mali radicitus inhsrens aftidue magis ma' 
gifq? emergebat \ robur*Febriebat inclytus ille puer febrem & usheme 
tem & eruranofatruEt quo magis efferuefeentis sgrotatiois immanita 
teatq? diritateaffligebatur corpus :eo is erat animo maiore ac magis m' 
TTCfl^ElH 
pxzin 
Traiar 
paes iiftfo* Remedia medicoru nulla deprecabatur* Quicquid lufliiTcntd: 
alacer obibat 6C fortirer*Speicp bona: plenus quo uitalis fpus magis atre 
rebatur i diesieo erat ui aimi ere<5bore*Viu cerre fieri uidemus ut q mo/ 
ribus fuerit bene iftitutus:quo magis e ppiquus mortireo fit fcnfu me/ 
tis uiuaciof*Deficiebat I illo pedcteti ac lenfim:ut finuires aiae* Strena 
um illud delicatuq? corpufculu iam laguebat. Frigus ac rigor pedes atq? 
genua occuparat*Facies quae omni erat niue cadidionpallore induebaf. 
Rofae genis exciderat.Syderei ocelli fegnius lucefccre palpebraecpiam de 
mirtfligua uero qua neqj teuius nec expeditius nec mobilius qcqua fue 
rat: habetior fieruVox deniq? fonora illa 8C cygnea ac fere diuina obmu/ 
rdccrefQuae adaeratis luduofiffima mortis fignacu tu cora afpiceres: 
no poruiih ita tibi moderariiquq minus p pfm affedtus ibecillirare 6C Ia 
chrymis 6C gemitu ai folicitudine oftcdcres*Quod ille ira ut erat ui mor 
bi moleq? diedtus :taqua e fomno exercitatus ubi aiaduertirdebrius aeftu 
ans laffufq; anhelitu quid agis iquit Pater mi du 1 ciffimefjQuid gemis f 
Quid ita illachrymaris vTraconiolaris Valeriu tuuvToneqfo lachrymas 
mi pater.pone omne ai cura*Bene nobis fperandu eft*Nos deus no dcfti 
iuet:Cui rame qcqd placuerimd traquillo atqi laeto aio feramus: necefle 
efhQuod fi bona ualemdine recuperarornunqpatianur ea nimia ludedi 
cxerci ratioe amitta: idque tibi bona fide polliceor :Meminerat enim pu 
er fpedtatiffimus fe plaeruq? abs te admoicdrcaueret fibi a nimia lufione: 
ne ob labore imoderatu in aliquod morbi genus inciderer* Tum ipfe fi' 
de igitur mi fili* Fac aliquod uotum chrifto Ihefu* Fac Mariae uirgini: 
Na qcqd uouerisnpe pfolua*His auditis puer nobiliffimus qq erat toto 
corpore pftratus atq$ femiaimustpinde tame atcp collectis i unu difpfis 
6C ,p fligaris uiribus fublato ad caelu irum l haec uerba fuauiflimu os aper 
uir*Deus oipotens chrifte Ihefu redeptor noftre re q deuoriffimepcor p 
fandliflima paffione tuaite inqua daemetiflime rex gloriae q humillime 
obfecro p impolluta; Mariae uirginis tua: pienriflimae matris merita:ut 
hac a me domine;qua ra uaehemeter afdigonaegrotatione.fi tibi placitu 
cfhamoueasmieq? lucudilfimo patri huic meo matricp dilectiffimse re/ 
ftituas*At ego tibi liberator humais generis qd fim p tato beneficio rela 
turus'Nempe ad ppetuu deuotiois ueneratioifcp meae ftudiu omnia ue 
Itimeta mea ac reliquu omne corporis ornatu dono do paupibus* Quae 
locutus mirabili cu aimi affedtu quafi extremo labore feflus ac laillis ob/ 
ticuir*Hic tu pater aliquando exhilaratus repcfhue fubdidifti: Meu aure 
uotd Valeri mifuauiflime illud eft: ut ego una tecuifi conualuensrutar 
fufca uefte*Verum tu ferica 8C in annurat ego lanea idq? in omnem uira* 
Adidiffi enim fericaiueritus quoniam puer uti femper confueffet laeto 
quodam cultu corporis:fcrret triftius fufcam ueftem* Sed au 
di obfecro tu;ut ceteri tecu audiant;quid is relpoderitAbfit; iquit; abfit 
Ihefus 
Maria 
Oratio mi pater Jmo ego induar uefte & fufca & lanea :fic enim dcet:tu uero elc 
ganti ut femp:atq? fenatona;Nam i te no familiae ac folu led reipu 
blicae decus rcpr aefenra f.Dum haec fciteferioqj loqtur: mors paulatim 
irrepens praecordia frigore obfideuhorret iam puer: ac tremit; Na quo 
magis aimi magnitudie ulcere nitebaf fragilitate afflicti corporis:eo ma 
gis febris imanitas mebra ,pftemebar*ita ut demu diceret fublatis ad cae 
Ium oculis ;Mifer ego qs me liberauit de corpore mortis huius.Quadiu 
claudar hoc faeculi carcerefQuod ipfe audies cum traffixus doloris iacu' 
Io coepiffes durius flere;tuc i]le*Quid eft mi pater ut tato te dolore cofid 
as;''Stat fua cuiqj diesJmpleui curfu:q mihi a domino datus eftj* No hic 
uiuit noftroarbitrio*Peregrinamur:quadiu fumus f uita*Quae tame ui 
ta certe no efbfed fimulacru quodda pure inoceterqj uiuetibus uirae illi 
us beatae & fcmpiternaeJtaqj ftudedu femp eft:ut qproperatius licet.-rc' 
deamus ad comunem bonoijd omniu patrem; g mitis eft’& mifericors < 
Sic enim frui licebit corba iufticiaeXic fatu rari aeternis gaudiis:Suauis*n« 
eft dominus.Voletiq? plura loq iam ligua balbutiebat Iam grauior fom 
nus fenfum opprcfteratXebris in ardorem seftuabatda defperatu erat de 
puerodam parabatur quae funt funerisxu nequid ftemptatu uideref:co 
feftim accerfitur Gerardus medicus ueronefis uir fane 8C do&us & ami 
cus:Nam alii no nulli ueneti mediciarea pueru curadu acceperat: q quo 
nia defperarat de faluteife ide fubtraxerat* Gerardus igitur cum ueifter; 
omnid primu urinam i uitrea mathula confpicatunqua & rufam uidet 
& turbidaidcinde manibus appraehefis arreriolifq? uitalibus cotre&atis: 
reperit carum motiuculas perdebilis ac raras & per intercapedine fe mo 
extremos digytos peduirudeindc genua*dcmum par 
tem uicinam corduSenrit omnia mortis uiribus itercepta* Vocat pueru 
fuo nomine*Refpodet is nihiUVocat rurfus altiore uoce:VaIeri mi nihil 
refpondens medico ad haecucluti reuiuifeens coepit rurfus le 
uiter refpirare;& cu difficultate maxima prolapfas palpebras tolIiuTum 
Gerardus pupillas diligerer iturus quaefiuitapuero:an feagnofceret:ad 
quem ille etfi cum difficultatefpiritus agnofeo inquitiVeifti enim iam' 
pridem ad patrem falutatumxum fe per aeftatem ruri foluedi aimi gra 
tia contineret* Id autem fadtum cft;cum nodum Valerius impleffet ter/ 
tium itatis anum«Memoriae bonitatem medicus admiratus I tara prae' 
fertim ui morbi rurfum minutatim quaefiuit fingulas aduerfae ualeru' 
dis caufas ac progrefusxui ille ita deiceps prudererqi refpondit: ut medi 
cus faciem auertens a lachrimis fe nequiret conrinere*Cunq? poftea fub 
didifletrne metue mi ValeriiCurabo enim te cbualefcefqp qprimuiruCo 
ualefcam inquit ille:& breui equidem coualefcam* Nam mihi medicus 
Chriftus cft+Petritq?:ut uicinae facerdos accerfaref :Qui ubi eueftigio ad 
fuiftetuogaftetqpquidnam uelIet:Refponit puerdam hinc michi abeu 
Virgilius 
Gerar' 
dus uero 
neniis 
Chriftus dum eft,Itaq?audi:rogo:peccata mea:mec$fi fas effculpa omni abfolue 
quo liberior iter quod fum fadlurusdeuiorq? emctianaffedit moderatif 
fimo puero facerdos:quse is deliquiffet i uita auditurus. Qua: funt eius 
errata; Vnu id fane & maximurquod dum poft animi circa litteras & fa 
cudia mommqj difciplma exercitatioes affiduas nihil otii fibi indulges 
exercet etia corpus igeue:ea eft ui morbi correptus: qua ex hoc terreftri 
carcere ante i cseleftc patria reuoca£: qua p astate poffet flagitii foeditate: 
cognofcerc,Mirarus igif facerdos fingulare integerrimi pueri bonitate: 
qppe que nulli reatui uiderer obnoxiu fed fimplicis cuiufda potius atcp 
abfoluta: pbiratis ipeculu:dum eum iubet bene fperare:dum religionis 
more impofita capiti manu omni culpa libere abfoluit: Valerius inocen 
tiflimus filius ille tuus du eleuatis ad caeld oculis deu orans cafhffimum 
pedtus coniudtis digytisatqj labella pcutit.-feque fandtiffimo triuphalis 
crucis fignaculo aduerfus comuis h olfis Ifidias armat:ac muit,Po£f bre' 
ue fufpiriu ac lachrymula tam leniter emittitfpiritu:ut fpote rurfus oc/ 
clufis oculis obdormiffe no mortuus exiftimari poffeuEt quod mirabi 
lius e creditu:niueus ille purpura mixtus color quo pulcherrimos ony 
nis fux aetatis pueros mirifice anteibat in uita:repete fimul cu obitu ma 
iore quada gratia emerfit i faciem:argumetu fane no paruu neq? cotem 
nendu eopt morte:qui redte beneq? uixerunnno modo no effe malum 
fed bonum etiam atq? expetendum. At ipfe tamen non potes cius obitu 
non dolere ferreq? permoleft e:in cuius uita magnam quandam ac certa 
fpem dC tibi QC patriae propofitam effe exiftimabas:que ex re ipfo genue 
ras:in quo uiuo te etiam cum naturae conceffiffes:uidhirum arbitrabare 
Sut ifta profedto eiufmodi:quae hominum animos no commouereno 
poffint*Videmus opifices fuis-operibus quae fibi ueluti genuerinwnfcri 
berefua nomina,Erat nuper Coftatinopoli quem barbarus hicprfccps 
Turcoru Mahometus amorati filius eft demolitus mirae ma 
gnitudinis arcp pulchritudinis equus ahencus:in cuius dextero pede an/ 
tcriore legebantur grxee expreffa cminetioribus litteris huiufmodi uer 
ba:Parrophi!us fictor fecit,Egregius excufor ille patrophilus quonia ali 
ter fortaffenon potcrat:pcr illiulmodi inferiptioem immortalitatem fi> 
bi comparabat in uita. At phidias in eburneo Mineruaefimulacro quod 
eximia arte fabricatus traditur,cum lege patria fuum nome prohibere/ 
tur infcribere:effigiem fuam in eius clipeo ita inclufit:utfine totius ope/ 
ris demolitione diuelli no poffet,Et grauiffimi ph ilofophi uiriq? fandtif 
fimi quofcuncp libros cediderinnpropriis iporum nominibus illuftrare 
confuerunt,Quod fi huiufmodi monimeta ingenii idcirco plurimum 
nos deIedlant:quoniam per ea immortalitatem quafi quandam memo 
ria nominis noftriapud uiuos affequimur:quanro magis totius horni/ 
nis ,ppagatio;quae p filios a nobis manat:deinceps in pofteros:& cara pa 
Conflari 
nopolis 
Maho/ 
merus 
amyras 
Turcom 
Patrophf 
Iius 
Phidias 
mineruac 
flmula' 
erum tri cuiq* efle debet 81 permeanda i Non*n*corpore du taxat quod ipfam 
natura lua mortale eft:i filiis uiuimus: fed nonuliis etiam animiptibus: 
Na quamq eft cuiq? fua mens diuino creata tame funt 
animi uires:quae fimul cum corpore a parentibus tranffunduntur I libe 
ros* Atqui fieri poteft:ut uel malis moribus uel calamitate uel 
alia maiore ui quippiam natura hominis deprauetunuitieturq?: id qd' 
in*M*TuliiCiceronis in*Qu*Fa*maximialobnci in Ariftptelisphilofo/ 
phi in Dionyfi fenioris filios eodem quog? modo in.Qu*hortenfii m*P« 
crafli i Africam fratris nepetes accidifle 1 egim us*R ariflimos tame fueni 
as:qparentumaiorumq;fuoi*:& exteriorem &iteriorem tum magna 
ex parte fi minus exerceuhaud referat tame*Quare cu & bonitate natu/ 
rae & Illiturioe diligetiaq? paterna eum haberes filiurmq totus tui erat fi 
milimusxu exiftimes forralfis ex illius obitu magnam tibi fadfa efle ia/ 
cturamxefes te iureac merito & eius &c tua caufa dolere oportere; Veru 
erige re obfecro lacobe Antoni Marcelle* Cedat rationi turbulcntiflimi 
atq; praxipitcs morus animi* Fac ut iterior exteriori homini dominef; 
fi te ipum audireifi tui compos efle uoluerisnrelliges pfedto tibi no mo 
do nihil accidifle malflqd' Valerius tuus abs te abierinfed eo te efle meli 
’ ore codicioneiquod certo didiceris dilcdhflimu filia fimul cum cegrota 
tioe corporis liberatum omni cegretitudine animi frui nunc cadeftis glo 
rise gaudiis fempiternis:cflecp tui apud iudiccm eu deprsecatorem; q 8C 
iuftiflime femp iudicat:& qusecucp aut agimus; aut dicimus multo an/ 
te cognouitiq a nobis fuerint cogitata Quid enim per immortalem deu 
i unius flantis obitu acriter adeo tibi dolendu efle arbitraris? An ignora 
basiquod Telamon euripideus loge ate Anaxagoran clazomeniu de aia 
ce relpoderat;filiu abs te genitu efle mortalem v’Non omnes ea lege nati 
fumus:ut alii citius alii ferius omnes tame moriamur deicp? Xerxes ille 
maximus atq? potetiflimus rex qui montes proftrauit dmariacp 
coftrauitxu ex altiore loco exercitu illu difpiceret:que ex quingetis my/ 
riadibus ut tradit herodotus hoc eft ex qmquies decies cetenis hominu 
millibus conflarat:feagemituaclachrymis continere non potuitflnter 
rogatufcp:quid ita faceretudcirco £e flere refponditrquod poft anos cen/ 
tum eorum nemo quos tuc uidebat;fuperftcs:futurus eflet* Qua natur 
humana: ibelliciratem Euripides meditatustut; eft omni in re grauis ac 
diligensiita locutus eft: 
Natura quse mortalibus eft rebus: tenes i 
Haud uideorequidemrnam unde?atauribus accipe* 
Mors omnibus debetur his*nec eft aliquis: 
Qui cras futurum fefciat*Quam igif nobis polliceamur huius uitac 
felicitatemxuius omnia funt incerta omnia murabilia*oia plena formi/ 
dinis?Itaqj alio fpes noftra dirigeda eft alio intededi cogitatusma qd feri 
M*TulI, : 
cicero 
Qu* Fab* 
Max* 
alobroi 
cus 
Ariftote' 
les 
Dionyfi/ 
us 
Qu*hor/ 
tenfi 
Qu*Oaf 
fus 
Telamo 
Anafixo/ 
ras 
Aiax 
Xerxes 
Myriods 
Herodo/ 
tus 
Euripids us dici poteft in hominum uifa: cum nullus fift tantus annorum nume/ 
rus:qui ii cu seternirate co feratur: minima puncti particulam reprefen 
teteNec ea profedo uita e optima:quce uel Neftoris uel Sibylequa fabu 
lantur:uel ea potius quae JVlatufale annos uixerit:fed quae honcftiffima 
fuerit porbaraq? apud deu: etiam fiunius:dieiuitam quis uixerit* Nos 
enim multitudine anorum magnitudie uirtutis hominis 
beatitudo fimul cum uita definitur* Num iccirco Chiyfippum aut aliu 
qucpia huiufmoi:ueI Platoni uel: Ariftoteli prulerimus:qa plura i philo 
fophia uolumia fplyxiora fcripferitfan illos potius chryfippo 6c chryfip 
pi fimilibus:quonia acutiora &C meliora igeii dodfriaeq? monimeta pofte 
ris reliquerefNum propterea arborem laudemus :quod plurimu fit an/ 
norum ;'an quia & pluris de fe frudus & fuauioris efferati' Er ne celeri/ 
us q par eft :a fimilitudie difcedamus: ut in arborum fructibus accidere 
uidemus:ut aliis alii citius maturefcantudcp no indiuerfis mo fed i eode 
etiam genere frudtuudra de hominibus quoq? uenire ufu quis dubitet: 
ut pro cuiufqj nature temperameto alii ferius alii citius uitam finiatf Si 
eum arrogantem folemus 8C diflblutum exiftimare:qui hominum legi 
bus ad uerfat :qual is ducedus fit:q fuccefet natura legnquae uiuendi tem 
pus omnibus definit: ut id praeterire nemini liceat* At naturae legibus 
irafci quid aliud cft q deo aduerfari:a quo natura omnis creata eft* Qui 
enim egrae fert quod uoluit deusus piae uidet deu arguere iniufticiae:in 
Efchylo legimus repraehenfum: 
cum dixit:Boni e grauifcp uiri mali:fi qdpatitur*Nunqdeis irafci*Qua 
fententia apte fecutus Euripides ait* Aduerfa qui bene fert: uir optimus 
mihi uidet ac prudes* At mea me de Valerio meo:dicas fefellit fpes* Qui 
enim non dqlearmquod ab eo relidlus fim haeres:quem mihi forefpera 
bam haerede.Et quem fupftiremoptaba:ci uideam mefupftitem*Etin 
quo uitae huius omne collocaram iucunditare:eum morte fublatuafpi 
ciam*Qui ergo tam trifti ra acerbo tam ifelici cafu non crucier no angar 
animi:cu illu mihi tam fmature tam inopinato ereptu fentio: quo aliud 
nihil in uita habea nihil amabilius nihil carius nihil fuauius* 
At nihil debet elfe inopinatum fapietuAmififfidareor: i Valerio magna 
huiufce uitae iucundirate magnum folatiu magnu ornametum*No po ■ 
teras eius ingenium atcp conf deras no tccu ad mirari: no tibi 
plaudere:quod tale filium geuifes tam modeftu tam uerecundu tam fa 
cile tam ffrenuum tam benignum* Deledabat re plurimu ingenita eius 
prudentia & bonarum artium ftudiu ac facundia fingularis* Et eius cari 
tatem atcp pietate obliuifci no potes*Quae quidem oia cum uideas tam 
repente una cum illo amifta: irrecuperabili re detrimeto & maximo affe 
<ffum arbitraris*At uelim tecu aio uolurcs illa Vlyxes fentetiaapud Euri 
pidem poeta* Sapientis eft quae oportet i malis fapere* Nu iccirco fortaf 
Ncftor 
Sibylla 
Matufa/ 
Icm 
Chryfip^ 
pus 
Piaro 
Anftofe^ 
Ics 
Efchylus 
Eunpids 
Vlyxes 
Eunpids fe te illurum & deftitutu putas:quod antea: q tua ferret opinio* Valeria 
tuum ad fe deus reuocarriAn tibi moleftum e:quod celerius tuafenren 
tia euocarusilleab deo eft 5C emiflus ex his corporis uinculis ad feq? ideo 
accerfitus:utomnicuraliberareturoi folicitudinec' Quodfi inrebelica 
turpe exiftimatur dicere non putaflermubi inopinato in nos hoftis ac re 
pente ipetum fecerit:quanto id eft turpius iudicandum in huius uite co 
dicioe: quas i numerabilibus periculis & calamitatibus eft obieda: cuius 
finis eft ille:quem effugere nemo poteft -/Omnes enim morimur horacp 
mortis incerta eft*Itaqj red:e admonemur: orate: qa nefcitis 
horam diem* Quid inquam facere nos oportet: quibus lapiendas 
magifter Ihefus e datus:quando ide QC a gentilitatis philofophis poetift 
cp predicatur*Pati multa necefte eft ait Neuiuspoera mortalem maIa*Scd 
erudinftimus perfius loge apertius* Viue memor loeti fugit hora: hocq> 
loquor:inde eft Decet nos certe ira uiucre ut femper credamus futurum: 
ut moriamur* Aliud nihil eflephilofophorum uitam affirmat Plato qua 
mortis commentationem* Et docte id quidem atque fapienter* Nam fi 
ad finem omnia referenda funt: fi bene bearecy uiuendi principium capit 
ab ipfo fine rationem:fi finis humaas uiras mors eft: cui nulla eft mortis 
meditatioiis fane neq?prudes nec filix efleullo pa&o p6r*Quam me uer 
ba illa deledanr.quibus uritur apud Euripidemut mihi uidef Thefeus* 
At ego quod a fapiente quodam didiceram: 
Curas calamitates & exilia mihi 
Morris acerbas 8C malorum alia genera 
Verfaueram animo: nequid illorum prius 
Quse cogirararmfi quid accideret:magis 
Recens nocerer*Didicerat Thefeus a fapiente quodam hoc eft ab Anaxa 
gora Euripides efte omnia quas i huius uitas mutabilitatem poliunt ca 
dere:diligentimeditarioneprouidenda:quoIomnem cafum armati in 
ftru(ftiq3 fimus aduerfus omnes animi motus: ut ficuti uigiles: &C periti 
gubernatores pnufq dent uda:Scythiam p euxinum pelagus petituri fe 
anchoris muniunt &C rudentibusme fiquis fecus quam opus fit: uentus 
incubuerit fruftra fint auxilium defyderarurinta etiam uos no adeo re' 
bus lastioribus dferamunaut deiiciamur aduerfus: ut uideamur obliti: 
q uaria fit q fragilis q inconftans humana condicio* Quid.maut noftro 
rum aut nofter etia obitus nos affligar i Fac uita corporis fempi ternam 
efle»Quis adeo fit tanta dementia:qui non mori q primum malit: ubi \ 
eam fit uitam perneturus: de qua fore fcriptum legimus:ur deleat deus 
omnem lachrymamab hominum oculis: 8C ubineqp mors amplius fit 
futurameqs ludtus neque clamor nec dolor: q in hac uerfari diutius ho* 
minum uita:quas plena eft miierabiliutn asrumnarum in tot rerum 
omnium Commutationibus in tot cupidarum taediis in tot faftidiis 
Ihefus 
Nasuius 
Perfius 
Euripids 
Thefeus 
Anaxago 
ras 
Scythia 
Euxinu 
Pelagus ; uoluptatumf Quae hic nobis requies eftfquae tranqllitas fQuse no ofa 
plena formidisf plena angoris i nihil ee uidemus i hac inflabilirate uitae 
ira homni cocupituxuius poftufum (atietas no fequafmt qcf maxime 
cofequi (ludemus id copotes uoti fadi no alia de 
inceps apperamus.Nunq nili in morte appetitiois fax exringuitur* Itacp 
no a b re 8C Dauid 8i Hieremias & Elias aliiq? nonulli uiri fandi & fapie 
tes u itae diuturnitate ingemueru t:ita funt oia uarianta icerraata [firma 
nufqcp maneriadd qcfaiaduertes pidarus ut c i of reprudes ira locutus e 
Spes furfurn fimul & deorfu* NoiTe fortunam: quonia futuri 
Multa ladlantes celeri feruntur Caeca mes nobisihominicp multa 
Orbe ueriataefpbat id:quod ore Praeter optatura tulit ipfe cafus 
Nemo uentura potuit deorum Tri(lia:& rurfus miferis fubaclam 
Extulit rebus,ppere uoluptas*Quare cu in rebus humanis nulla fit certi 
rudo nulla Habilitas nulla fidesmihil (apieri oportet ee iopinatu: cu ufu 
didicerit quotridie euenire:ut laetis rriftitia 8C tridibiis laeta fuccedardta 
cp ad eade te hortabor:ad qux Corydon apud Theocrim Battum* 
Fidercamice decet:melius cras forfan habebis 
Sperandum efluiuismon eflfpes ulla fepultis* 
Nuncpluir*& clarus nunc lupiter aethere furgit* 
Vt eim Jfilerio moluam uel*P*ueridiu:que a patre Gn.pdpcii magni adu 
i rriupho dC oculispopuli romai miferabiliter antea fubiedmde parrhis 
ad poftremu pulcherrime triumphante Ro ma colpexit uel* Gxorncliu 
Scipione nafcica: q a carthaginenfium carcere ac uiculis no folii oia quae 
reruitutiscoditioneamirerac;po(lliminii iurerecupauerit: fedad fuma 
cofulatus iperiiq?faftigiae euedus:fatisunus lob cxeplo (it:Quid*n*hic 
trifte paffus no e:quae acerba no pertulirfipfe de fe teftimoniu perhibet* 
Sufcirabis iquitxorpus hoc meuri quo multa mala fum paflus.Atidem 
lob ubi aduerfa oia 6C corporis 6C formae uirtutis patietia mirifice fupaf 
fetura fibi ,ppitiu deum reddidinutad huius quoq? humaae 
uitee felicitate nihil reqrercr.Magna rpfeclo uirrus e patietia. Moderate 
nobis i utraq? fortuna fereda funtoia.Nunq diffidedum e rationi: nunq 
legi naturaeaduerfandu*Tol!enda fpes nollra in deum efl lacobeAntoni 
Marcelle:qui folus quid nobis rebufqj noftris aut coducat:autnon con/ 
ducat:& nouit (emper:& rempefliue prouidet.Seuocadus efl nobis am> 
mus atq? diiungendus ab iftiufmodi cogitatibus & motibus turbuletis: 
Nam perturbatides aioijemt inquit Pindams:fapietem eria uird cogdt i 
fanire.Necp fleda tibi Valerii mors nec doleda e.fed laude potius 8C gam 
dio pfequeda: quem dignum deus iudicaritcaelefti domicilio.Nunc ui 
get in rerum ofum cognitione earum: quas ita facile cu uiueret:difcebat 
ut eas no tamdifcerequa reminifei fecundu platonem quiret exiflima: 
Ki Proinde fatius feceris :fi dolore pedoris tui quo iopinato perculfus es: 
Dauid 
Hieremi 
as 
Elias 
Pidarus 
Corydo 
Theocri/ 
tus 
Battus 
P*'VentP 
dius 
G* corne 
lius 
Scipio 
nafcica 
lob 
Pindarus rccordatioe illius laudum cofolabere:Nam fi cos dolemus :qbus benee: 
quid de nobis fimus fadurif Nobispfledo potius de nobis iplis doledu 
efliatquam cauedum merito ne dum filios Asemus:eorum beatitudini 
midere iudicemurdlli enim iis bonis nuc fruurunquse nec oculus uidit 
nec auris audiuit:nec I cor hornis afcederunr*Nos autem aflidue uoluta 
mur in cceno*Et eo mors noftra 8C durioqeft 6C triftior futura:quo diu' 
tius umimus*Veru ea nobis offerf confolaho quod non multum abeifc 
poflitrut quos tanto animi ardore dcfideramus: coram licear intueri QC 
tibi ualeriu tuum & mihi Olympium meum aequalibus nobis sequalis 
illos:Nam ut illi eodem QC ano & mefe nati copleranr annum odfauum 
neuter itanos anum quarru & fexagefimum igrefli uterqj fumus;tu ad 
•xvi»kakfebruarias:ego uero adodtauum kakauguftas»Et immortales 
certe quantum mihi uideor augurarkfuturi no fumus» Quare iter nos 
6C filiosrquos amifimusmo admodum longa Futura funtcTiuorda mcv 
do demus operam quod i nobis eft:ut una cura illis quos tanto defidc'' 
rio ardemus:elTe pommus*Quauis eni nefciamus:quae dies morti fit p/ 
fhtutarqd' tame fcriptu e:nos latere no debeuOis caro foenu: & ois glo' 
ria eius qfi Aos foenuAt cu fciamus pulcherrimos a recentis Aofculos 
leui aura ta&os languefcere paruocp ucnti flatu agitatos marccfcere ib' 
lercmihilee uidcorqd' natura qd' intepeftiuu dici debear inter 
hoies*Quadocucp nos morituros inflent deustid & ducundu e 
& tepefliutuQuid enieft aliud mori: cydepofitu reddere i Depofuit de' 
us apud nos animu nullo prsefcnpto tepore»Quae igitur iufticia noftra 
fuerit cum repetenti minus alacriter qprimum refhtuerec' Numgraui/ 
ter nobis ferendu efttfi quod ab deo nobis datu eft ufuind ei cum exigit 
rcddere»Reddimus enim no damus»At ne menfarii quidem fi fapiut:fi 
decoquere erubefcunt:molefte ferat depofitum redderealicmuNu uir/ 
fapiens atq? idem gratus que animu accepit ab deo ufui ac ueluri depofi 
ti iurerrepetenti domino aduerfari audebirc' Nec ille minus in culpa iu' 
dicari folet:qui doleat uel depolitu uel comodaru reftituifle: qua qui ii/ 
lud fit abiuratus:Nam fides in utroq? & gratitudo defideratur* Cuqt oe 
uitium grauefit:acpiculofum:tu ingratitudo turpiflima at<p admodu 
detcftabilis ceferi debeuHomo enim ingratus pudore uacat* Qui uero 
ipudentire fe facit obnoxiu:is ois fe flagitio facinoricp afcnbit.Si primus 
Angelus uoluifletgratitudinis meminiflernecp in fupbia exarfifletrneqp 
inuidifletcreatorifuo;necefummobeatirudinisgradu in extremaemi 
ferisc prrecipm corruifleuQua me deleddt duo illa p recepta :q ure uoca 
tur DclphicaXognofce teipfum & nequid nimis» Hscc talia funt: ut ab 
tcrum manet ex altero:& inuicem fe cdmutet* Nam 6C qui fe nouit: m> 
hi! nimis neque cogitatmec facinEt qui nihil nimis aut dicit aut uult:fc' 
ipfumnouit;Qui ergo femortale efle cognoueritmeqj eSereturJnimis 
Valerius 
olympuf 
Angelus 
primus 
Delphica 
pcepta rebus fecudis:nec$ aduerfts ita humile 
p ut eiulatui fit addidus ♦ Honoraffane ludus ut e in fabuladachrymis 
6C doloribusdtaqj no inuitus ad gbus huiufmodi honori 
bus excipi f:ab quibus aut negligitur; iis abftiner* Vt omni in re demiflb 
nos aio aduerfus deu efle oportet: & quicqd ab eo fittad noftra utilitate 
fadum exiftimareufacp uidenf aduerfa &L uoluntati noftrx expedatio' 
niq? infefta;&: conflant er Ferenda funt nobis:& fapienter.Nam ut graui' 
ter inquit Euripides Neceftirati qiu dedit terga:(apiens eft ille uinnec in 
fdus quidem deu*Si enim neceflario omnes morimurtfinifq? huius ui' 
tae mors eftrquidhxc nobis &fruftra& inutiliter uellachrymadae uel 
dolendacAudiamus obfecro Menandrunrqua Fate hxcut omnia 
Noftris mederi fi malis poflent lachrymae* 
Semperqj tolli flantibus quiret dolor: 
Lachrymas emeremus aurorat herus negocia 
Non curat hxcnec refpicit fuam uiam 
Seu'tuflxas:feu non:faciet:proin quid facimus i 
Nihil dolor arborum inftar hos frudus habet** 
Lachrymas*NihiI igitur dolendum eft:roges:nihiI ingemifcedum: nU 
hil Jachrimandum omninome i morte quidem canflimi filii i At flseuit 
Ihefus Lazarumiquem reuocabatad uiuos*Non fixam ipfe: non animi 
torqueanqui me in iucundiflimo mihi filio mortuum fentiam* Refpo 
debo equidem tibiaudader:& ex animi fententia refpondebo; ut nihil 
dolere omnino ihumanum eft: ita dolore confici effoeminatum & moh 
le*Nullos inquam fentire in utraque fortunam animi motus lapidis eft 
non hoministqq etiam in Iapidibus ineffe motus quofdam natura infi' 
tos non ex raagnetefolum fed ex filicibus ipfis peipitur. Veru pati mo' 
tus eos effrxnatius ferrimec ullis compefcere rationis cofiliicy remediis 
bellux eft droprium*Sienim in nobis nulla prorfus incflctaffedioxum 
alix plxrxcp animi uirtures:tum amicitia ipfa qua nihil in hominu ge/ 
nere fuauiuseenecneceflariumagisaiaduerto: beniuolenriacp omnis e 
medio tolleretur Jtacp cauendu efle arbitronne falfa quada decepti opi' 
nione aut quod nullu eftriudicemus malum:aut quod fua natura mini' 
mum fitimaximum ipfi faciamus*Qui enim quod per fefe aut bonum 
eft aut boni caiducir in malisihic no poreft efle no demens*Qui uero 8C 
trifticia & Ixta pro ratione apteqj tulerit:uirmihi prudetiflimus uidef 
cfferendufq? fummis Iaudibus*At non potes tu quidem non dolererqd* 
tali uideas filio te orbatum;quod fentias uifcera tua abs te uduti diuul' 
£a:quod in eo fis mortuusiin quo te futurum fuperftitem putabas* Ho' 
tnoiargumetarisrfum non deus*Et rede tu quidermprxfertim cu deus 
etiam ipfe;qui mortuu Lazarum ut obiicisrerat fufeitaturus: collachr yv 
matus eft*Velim tamen memineris grauiflimx illius qua modo diceba 
Ludas 
curipidef 
Menan 
der 
Ihefus 
Lazarus 
Lazarus Solon 
Ihefus 
Lazarus 
Solonis fententiaemequid nimis.Nam quod ais collachcymatum etiam 
Ihefurmredte quide narras modo intelligas id efle ab eo factu no minus 
qcfLazaijd quem plurimu diligebat: eet reuocaturus ab alterius ueraeqj 
uitae beatirudine in huius:quae falfo uita noiatunmifena qua ut huma* 
nae ibecilliratis affedu exprimeret. At fe fupra homine gerere: hoc eft fu 
pra uulgi cbfuetudine & oia pro ratibis regula deocp metiri uiri eft ma' 
gnifici planecp heroici.Praeterea fi uolueris meminifTe optime cum illo 
adtueileiqd' adeptus te patre fuatpuirture omnem uitae huius felicita 
te qua dicimus;ita exceflerit:ut cti adubrato fucatocp fseculi bono seter' 
nam fibi gloria:&: beatitudine poflTeflurus:intelliges nbi laetandu efle po 
tius:q> tale genueris:q dolendu q; tale amiferis. Quod fi illius non potes 
abfentia ferrerqui cadum habitanno tam eius uideris q tua uicem colla-' 
chrymari. At iftud cerre no eft animi uero liberalisinecp magni:ne<£ pa 
terni neq* ipfius tui:qui pluris faciebas unu Valerium q u ’ tam ipfam; q 
uir magnificus es & omni uirrute illuftris.lllius bono gaudendi! eft iu/ 
quam potius q tuo dolendum incbmodo.At qui ea conditibe filios no' 
bis cbmendauit deus;ut quadocucp repeteret redderemus. Num igitur 
malimus creditori fuccelere:quod fuu exegerit: q commodanti gratias 
agere.Qum potius imitadus eft: nobis fandhflimus ille patietiflimufqj 
lob atcp illius uerba fincero metis affedtu ufurpada .Dominus dedit:do/ 
minus abftulit.Sicut domino placuitatafatftu eft:fit nomen domini be' 
neditftu.Quid tato enim torqueamur dolore: qd diuturnis lachrymis; 
quos amifimus:lugeamus:fi qdem ad tepus eft creditu id perpetuo fer' 
agit natura durius q cum elementis 
uniuerfoqj mudo cbfueuit.Num quaeritur terra;quod fructus quos ra 
to cu labore cbcepifret:peperiffet:aluiffer:amiferit:cu tam fcepe antea uo 
metibus fcifla eflet raftris & ligonibus caefanbribus obruta: rempeftati' 
bus frabtamuc rigore nunc A uexata: quo annua munera parturiret: 
cuq} uariis amaenifqj floribus iduta geftiret:mox exuta fpoliatacp omne 
ornatu latacp depofueririAtnemareqdemoleftefernquqdp anni ac te 
popd uices eoruqp mometa nuc remiffioribus nuc uadiemetioribus uen 
toijd flatibus iteqpcellas fludhifcp agitatu nauibus circuquacp fulcatu:& 
hamis ac raetibus appetitu fentiat:quos genuerit auxeritq* tantos pifciu 
greges praede oibus rapinaecp expofitos & pcipfiflimas margaritas alia' 
cp pmulta & gemmari & reiji nobiliflimaiu genera ab fe aut ui auferri 
aut ifidiis abduci.Na quid aer iple mihi memoradus eftrLuget ne an gc 
mif.qd' qui mo folis radiis illuftratus albefceret:& iucundus ofbus eflet 
afpectu:mox nodhirno calligat horrore: fxpenumero etia interdiu ob' 
fcuraf:quodcpauesqua£:&ludentiuolatuEmulcenti ebeetu gaudet: 
muItiplici[dolo uariifcp artibus in fuma et regione capianf.Et ne uidear 
in lingulis enarradis curiofloncafluetiamapm nb fenap eode lucet afpe 
!ob du fed,p ortu occafucp Tolis nuc manatibus radiis colluftraf: nuc corru 
fcatioibus ueluti fcitillis debilius fulget: qdoq? et nufqua appet: 
Quare fi oia funt plena mutationu:fi nihil c in uniuerfo mado liberi ab 
Iteritumihil eft:qd' ipfi nobis pcipuu poftulemus*Quod (ip ibecillitate 
humani ingenii no potes tale fihu no reqreremo dolcre: no igemifcere: 
cu boues er uideamus reqrere uitulos quos amiferinnmultocp mugitu 
ac trifti teftari pid naturae affediuSed oi in re modus feruadus c:& nufq 
a ronedifcededu*Vilis corporis cu metis affectu nobis e comutadus; ut 
atq? fermoe curas leniebamus congaudeamus recorda' 
lioe ac btftudine.Ad haec tibi cauedu eftmecdtinuis lachrgmis eo cotra 
has grauiore cuipa.quo diuinse uolutati magis uideris aduerfari * Solet 
deus usehemefius illos affligere:quos repugnares fibi rebellif/ 
qj cognontdtaq; no ablurde poetae fingut Niobe ob huiufmoi cam fili> 
os amififle*Quis fcis ptereaffi deus ipfe: cui 8C pterira & futura oia cora 
futrmiferatus c Valeria tuu:ob eacp re ad maiore aetate ueire phibuerit; 
neqd triftius patercdVQuorm.& qta quotridieaccidut i uita triftia miTe 
rabiliaaerunofaiq fola morte effugiut*Si Cyrus ille fenior q resta mul/ 
tas ratp pclaras gclTcrat:ad fenedute non puemfTetmunq ta crudeliter ra 
ignominiofe ra Jeruiliter p calidirare ipotetiaq? foeminea piflerdde efero 
feo rege*cf poeno Annibale*de*G.Popeio magno*de* G Julio Caefare; de 
G.M feneca:aliifcp pmultis potaiaduerri*qro 
igi£ Valerius tuus celerius excefft e uiuis:tato eius mors defiderabilior 
c eefendaiqcfmali nihil neq? nolTef.neq? ppetraffenqd'eius rei cofideras 
Menader ide:quc mo meminera:ait*Que diiamat:mori£ iuueis • Libat 
jpfedo mors faepe nonullos 8C maxis 8C acerbiflimis malisiqbus ii uacat 
q uel ifant s uel pueri ex hifce uirae aerunis excefTerut.Si Priamo cotigiT 
fet ea mors:q ia Ilo imatura dicimusmuncj haec ta flebiliter apud Horne' 
Ingredere o fili murum:quo troas & omnis 'tu qreretur* 
Troiadas feruesrnomen necp clarius hofti* 
Pellidae efficiasitua nec tibi fata miniftres 
Ante diem:mil.eriq; parris miTerere.-ruperftes 
Quem facis elatumrfcnii quem limincfaeua 
Sorte deum genironperdet mala plura tuentem 
Funera natorum.naras hoftiliter adas 
Struparafqj nurus infamum (trage fub alta 
Membra inflida folornam me mucrone fupraemum 
Poftq aliquis uita (poliant: ridibus atrae 
Ante fores catula pergent laniare iacentem 
At quando canucp caput canamq? moloflae 
Dedecorent barbam grandaeui in caede natantis 
Hoc miieris fuerirdonge miferabile eundis; 
Ixvii 
Niobe 
Cyrus 
Tomyrif 
Croefus 
Anmbal 
G*Popc* 
magnus 
GJuhus 
Caefar 
G.Maria 
Ocero 
L. Annas 
us feneca 
menader 
Priamus 
Home/ 
rus 
I lii Talia uoce fenexquentur:multum<j capillum 
Vertice uellebatdibi quod minus audiar Hedor* 
Quaqde Homeri fniam Virg.familiaris nf apriflime fecurus uel potias 
executus iqr»Haec finis Priami exitus illu* Sorte tulit troia ice 
fam &plapfa uidere» Pergama tot quoda populis ternVq? fupbu. Re/ 
gnatore afiaeiiacet igens littore rrucus* Auulfiiq} humeris caput & line 
nole corpus* Ex quo poflumos itelligere no obfcure:q piculofii qformi 
dabile fit diutius ee i uita»Quid»n»aut nf is aut nobiTiptis logiore uita op 
tamus taq nefcii:quo diuturnior fuerit uita nfareo morte fore 
mole grauiore«Dies anoBi uitce meae quos heo»c»&*xxx»iqt lacob: mini/ 
mi & ma!i»Vndeapoftolus.Mihi uiuere xps e;& mori ad/ 
didit;diflblui»n.& ee cu xpo multo melius» Quid igif rara fit nobis uiue 
di cupiditas:cd no fumus ignari uitiopd multitudine 
cumularuqcffi qde bonqd'de leqat haec uita mortalia polliceriud no ir> 
ai & corpis coiudibc ac uiculis fed i uirtute ipa: q ai rone adipifeimur; 
6CI bonis e moriba pofitudtaqj ut uirtute qcfmalu e fuu:cauet haec uita 
mortalisiita qcfbonu e morte cofcqf.Qua re q fibi hoc e fcdm ai uirru*' 
te deocp uixerut:quocucp tpe moriat & tepefhue moriuf & bcne:eorii/ 
morte no eiulatu fed laudemo ludu fed celebri memoria: no lachry/ 
mis 8C dolore fed gfaijd ad deu adioc & ai traquillirate,p!equi debemus 
qcfhis periculis faeculi liberati caeleftibus illis fempitermTqj bonis potiti 
futqbusfolis uera hoium definif btitudo»Cu tuus igifValerius ita ege/ 
ritanos fuos:ut nulla ne minima qde fenferit corporis cotagioneded po 
tius effet & puritatis & bonitatis excmplummo tam tibi lugendum e : 
quod tali careas filiorqimmortales agedae gratiae xpo Ihefu quod illius 
te patrem facere fit dmnatus:quo etia aliquado patrono uti apud fc poP 
enim tantulachrymarum effundis cQuid adeo gemis/Quid 
diutius doles i An ignoras q> totiens diximus fragilem noftram &C cadu 
camelle naturam conditionemque corporis nobis data eile comunem 
cum pecoribus & iumentis/Quamam eff huius uitsefuauitasfQuce co 
moda/uel quae potius no icommoda/nb triftia/ no plena oia/ 
Scio me eo tibi dolore facere logiorem :quo in dicendo fum longior»Vc 
rum cum uideo tui te Valerii.-quem tanto defideras opere: ueluti fagit / 
tis affidue uulnerari &C eo epide animi uulnereiquod dolore te conficit: 
inflitui no antea finem dicedi facere:q ita re tibi reffimeroait me mihi i 
ludu meo reftitutu fentio»No poiTum inquis a dolore no poffum a ge/ 
mitu no poiTum a lachrymis cotinere me»ut quem fupfhtem atqp here 
dem mihi fore opinabaneum efferri &C fepiliriniderim»Ormitis arcp ini 
qua mors:quse filios picriifimos ab indulgetiflmiis pareribus diftrahis: 
U: quos i mortalis ee oporteret:in ipfo iiitac limineopprimas»0 maloru 
omni malu atrociflimu teterrimu peflimutEode uideo nos reuolui Ia/ 
Hedor 
Virgilius 
lacob 
.Apofto' 
Ius 
Chnftus 
Xps Ihe/ 
fus cobeAntoni marcelle#Fruftra meuideopcepra cloquetiaedidiciflc: geo 
tibi in te eminus piuadeo.quo lum i fuadedo cupio' 
fior#Num tibi foli mortuus eft filius i An ignoras:quae in mudo funt:& 
mutabilia eeoia QL mortalia r Num puras fmgulnbus fbetibuOp ruis re' 
ditum ad teValeriu; Viine tibi licereiquod Obi deus ipfe no parit deus: 
ut agathon Iquitafedla facereiquae fadta funt: rametfi deo nihil eft neq* 
Audi obfecro quibus 
uerbis Ditys cofolatur danaen# Refpexerisiferas facilius cofideras 
Ee Oeris curae gemita puras mos;' In uicla quot laxaf hoiesiquotpfcf 
Sufpiriifq? ruis tibi reditu ire filiu i Orbi fenefeut :qq? regnares opibus 
fi mala E maximis lapfi nihil fut; hxc tuo 
Verfanda funt ammo#Cofiderandae funt iquam tibi aliorum calamita' 
tes QC aerumnae#Er quod monebat Socra res unco modum tuum cu alio' 
rum aduerfis rebus cofcrendum.Quod fi feceris;inuenies profedto lon 
ge tibi meliorem efle fortuna;q aliis multisrqui habetur forrunariftimi: 
faudaf a nonnullis Antimachus poeta & id quide no iniuriaiqui cu ex 
obitu Lydae uxoris:qua unice amabatidolore intolerabile contraxifler: 
fcripfit graue eleganreq? elegiam noie Lydam quam per enumeratione 
illuftrium q extremis cladibus funt cofedfaeifeipfum cofolatus 
cft*Er*M.TuUCicero cu filiae morte aequo animo ferre no poflcngrauif 
fima ipfe quoqj ea de re cofolatione fibi lucubrauit:ubi cu*Qu*Maximi 
illius &#M*Catonis tum poene inumerabiliu QC graecorum QC Ro 
patientia conftantia im mediu referens le fibi fua icaufa pa 
tronu coftituif.grauiflimis exeplis rombufq? oftendes dolore oem:q ex 
filicuius morte fulcipiaf :& muliebre effe QC uanu; cu nihil fit malu iudi' 
candurqcf Ornatura# Etcu omnia nobis dederit deusmeefit quicq pror 
fusrqcftanq iure peculii noftru dicerepoflimus: qd eft; q> uel amiftu uel 
redditu raro aegrirudis cruciatu nos torqatrPrudefer igif Qc queriffime i 
hadhfam Simoides poeta locutus e* poftutfania ftudia, 
Brcuiq? tpe labor ad labore eria No fo!u.n.pecuias minimerpprias* 
Quod e ineuitabile:iminet oibus Hoies hutrfed prfus huanu nihil: 
Mors faeua.-cuia&boi Urnali pare. In oiba itaqj dicer par e ea gerimus 
pte fcipiurmec rmusapte euripids Quae futhoiba a deis hec cu uolut 
Rurfum auferret.Cum igif nihil nobis firppriu:fed quicqd habemus id 
deus nobis ufui dedinquid ta molefte tacp inique ferimus alienu redde/ 
re QC reftituere mutuari#NulIis hic meritis nulli uirtuti parcitur#Alia eft 
dei alia hofum ratioidiuiae retributioes multo nfis meritis fur maiores* 
dei iudicio no noftro aeftimadae funt.Dauid rex QC fandhis QC fa 
pies filiis antea duobus amiffis altero fcefto alreroparricida quos etiam 
mortuos flaeuit ut iprobosramifit deinde tertiu eucp paruulu: que habe 
bat carifGmu hdcgdiu fperarat feruaripofle: nec deftitit lachrymari QC 
Ixviii 
Agaton 
Ditys 
Danae 
Socrates 
Antima' 
chus 
Lyda 
MXO, 
Qu*Ma/ 
ximus 
M.Cato 
Simoni' 
des 
Euripids diuind auxilia oroibus afiiduis iplorare 8C ieiuniis uti 8C in cilicio iacerc: 
cetera qp oia facenqbus dominusppitius redderet* Vbi uero ad fe 
cuocauir ds fimul cu ludu lachrymis pofiris Qc furrexir d" terra cotinuo: 
ac lauir:& regio more undus atq? idutus ded adorauit: eicp gfas ages re 
fedus e cibo*Suis at re miranda refpodit fe rcde uiuo ifate leiunafle pio 
ras feqyquoia arbirraref uiras ddm miTercri pofleinec dubiradd ed q pof 
fer mortuos fufcitaf :uita et (eruar poffeda uero obita morte qd ieidaret 
No*n.fibi licef mortuu reducere exanimucp reuocaf.Ego iqt:ibo ad eu: 
ipeat no reuertef ad me.Et grauiter qde ille 6C dmifleiq neq? cfdiuio iu' 
dicio auderet qri: aut lachrymas fudere pferti cd fciret puero melius ee 
cofultd:& defrderidfud fpealterius geti' 
lid i medidpfera aut Horarii puluilliaut Dionis firacufani aut Anrigoi 
regis aut Dem odeis oratoris :aut Periclis olympi aut Xenophotis Socra 
tici:aut*Qu*Marriiregis monoiara:Telamois:Anaxago/ 
rce*Qu.IVlaxi*L*Pauli hemilii*M*Catonis Ciceronis aliordcp huiiifmo' 
di:q filiole obitu & forti tulerdr & iuidoafo.Sans tibi unus Dauidexe' 
pIofinHdcnobisppoamus: hdcimiremunqd frudra colachrymemur 
quos recupare non pofTumus:& qbus uira nd erepta e fed cdmutara*At 
no potes non defiderarerque ex te genueras que magis amabas q reipm* 
Sed uir lapies nullus unq defiderenqd' fibi contigere pofle defpct*Et ut 
frudra qd'habuimus:defideramus:ita fruftra qd'amiflu edugemus ita-' 
q? parcedd edlachrymis:cdprimedus gemitus:aegritudo ai lemendame 
que pietas excitatidiffidetisc afcribi£*No*n*mortuus e Valerius:fed 
uitae trafcgit coditioneiur q mortalis eranfadus fit imortalisdlle nucfP 
mul cd fimilimus creatus e & gfa & pulchritudine & fple 
dore:facie dei uidenuultura reuelato fempiterna domini gloria ieffabile 
q? btirudine laetus cdteplat& gaudes*Ndcpfpicue cernitrq cerro fparat: 
cd eet i uiraifibi gloriae apcfhumaigeneris redeptore repofita ee mereas 
de fudq? fibi feruatu ab agclis hitaculd.Ndc pfenti coraqi afpicere ei licet 
ordies iIlos*vii*qbus beatop* ai p ifaciabile laetitia pfruunf.Na & eos cer' 
nitrq fupata carne & domita nullis fur eius illecebris definiti: & ite eos:q 
busp> afllduirare 5i inocctia illud e peiu datd:ut erroribus cudis prurba 
tioibufq?,pdraris ob memoria ai p curari aedus foh 
licitudindq; ardores torquefpeniter:iceflanrenj cruciant :traqlla ipipo 
tianf fecurirarc.Eos deinde uidenq ob lege feruaram eo dei tedimonio 
inrellfgut fe munitos:ut ob ea q gederut in uitarncq? iudicid fe oporteat 
necp iudicii euetd formidare*Td illos coceplaf :q & reqe fua itelligerc: 8C 
qfibi futura fit gloriaruidere ia icipidneocpfelenieres folario agelordq* 
pfidiis dipati fuis i habitaculis mira cd rraqllifare reqefcdt*Dciceps eo P 
tuefiq quonia ex huius corporei corrupribilifq; carceris tenebris ac uicu 
lis i luce libtateq? uenerdt;& affluetillimccxultatiois fua uitate hdt& rc 
horatius 
puluilus 
Dion Cys 
racufaus 
antigous 
Demo' 
fthenes 
Pericles 
xenopho 
Qu*Mar 
tius rex 
Telamo 
Anaxago 
ras 
Qu*Ma' 
ximus 
Paulus 
hxmy/ 
lius 
M*Cato 
Cicero 
Septe or' 
dines bea 
torum jamifla fibi hereditate poffidet*Po(l hos at ii mTui offerat :qbus qd" Icrip 
tu e;demoftrabif*qa uultus eoijdficut 161 Icipiat refulgef:& lumi 
bus copari*Demu uero f eos figit itutuiq fuma cu fiducia exaltat xertoq? 
condut &C Itrepide gauderes accelerat eius uidere uultu: cui p aflfidua fer/ 
uitute obfeqntis fe pftiteret:& a quo p fnoceris memoria coicietiae iteili 
gutgloriofam 8C fepiterna minimi laboris fuifemercaede cdfecuturos* 
Nuc firmo fixoq? obtutu Valerius tuus afpicitiafpicit atcp admiraf fple' 
dore i melum 8C cormfcate illius uibratis lufs:quo dei facies oia illuftrac 
& fcopraehefibili fulgor quoda ir radia t*Nuc ille reuelata facie totu robu 
ftus afpicit ac uider:q ue hic ex pte cognofcebanut puulus & ueluti p fpe 
culu f aenigmare*qd ergo dolemu; illu regnare cu xpoiqp breui curricu 
lo uitre loga bene agedo uixirxrare An ignoramus xpi morte oem mor 
tua ee morredracp uiuit filius tuus q obdormiuir i xpo*q et ipe dixit i eua 
geiio*No e mortua filia tua:fed dormit dC lazarusa fomnono a morte: 
q rppe die erat pitura fuicitatus e No dfiliis fq nobis doledd e:q bene ha 
bet;& pbteifed de npbifipis:q quottidie obiicimur pturbarionu uulneri 
bus;& a qbus d uerbo er ocioio ro exigef*Securus nuc Valerius uiuit te 
ptationu ofurmla nullis pbt flagitas uulnera.ficu morte 
ac uicir.llle nuc uidorat triuphas no eqs Camilli aut Scipionu 
led piis uirtutu opibus fed cotfuis illis ac icis oroibus qbus mite fibi do 
minii ,ppitiucp reddiderat:decora illa atc$ mafuea facie iua:& fpledidos 
oculos uerecuducp uultu f te couertes cu 8C doletis miferef :8C laborati af 
fiftititu ut bono aio fis:hortat;quonia tibi ia fcde parenqfecu oi af ango 
recuraq?folutusaeternis in gaudiis fis manfurus*Quid*n*morte accufe 
mus:fine q ad tatu felicitatis bonu puenire no daf i An potius cu f ea tatd 
fit bonirreprefetada nobis e:cu adhuc fumus i corpe*quid ip iacemus hu 
mi ,pftrafiYSurgamus aliquado ex hoc terreftn coeno. Abducamus an i' 
ma a fenfuu renebris.Metis lumia tollamus ad cadu*Surgire camus hic; 
pcepit domfus.Euolemus ad Ihefum exuri terreis cudis pmoroibus ac 
penis pietatis fduti.Voleriba benefaccf nulis e difficiIe*Adcft dus f plorati 
bus foOratis exauditjnuocahbapfto e*Quid affligimur quottidie fani 
bus dfideriis capi patimur laqisCqd ultro fallimur uifco 
libidiniuQuid laetes uidetefq? dolofis uoluptatu ffidiis irrxtimurr’ Eii 
ciamus a nobis tadereiiciamus fanis cogitatus* Fallacis opiniones logius 
ferri qd finimus* An ignoramus quo magis nobis bladif mddus:eo ma 
iore d nobis uidona hofte illu fmaneatqj formidabile fparec' q res mul 
te fluufad uoturfine aliquo dmu fgeri malo finif no poflar.Itacp laudaf 
rex Philippus alexadri prreui cu fub ide rps tres grati & fortunati nuncii i 
eentallati:& qd" eqflri qd rigari curfu Olympia uiciflet: 8C quod ab eius 
duce Parmemoe eent Dardaii pugna fupati: 8C qd" uxor Olympias ei fili 
um pepilfet cotinuo fublatis f cadu maibus O for tua fquit puero me ma ( 
aenigma 
Lazarus 
CamiP j 
Ius 
Scipioes 
Ihcfus 
Philip/ 
pu5 
Alexader 
Olympia 
Pirrneio 
Dardanii 
olympia* Io aliquo p fot tatifcp bonis afficito.Vercba£n*uir prudcrifFmus:nc q<f 
accidere la'pe iolet:poft tor res latas magnu aliqd' irortuniu seqref.fica 
ti certe demu lecu tu e.Na qua Attalu ppetrati fiagitu poena dar neglexit 
iniufte:iufti{rimeipc]uir»Sdmus.n.Philippum ab a dole; cete Paufania 
iterepm theramenes at uir grauiffimus ubi ades: \ quibus una cu aliis fa 
miiianba qplurimis canabatduditus corruiflcntaateriicp obrutis atep 
oppreflis oibus folus ipe leruatus ectiob idcp pinde ac felix a cudis extol 
leret :alra uoce exclamauit iquiens:o fortuaad qd igif mereferuas i Nec 
fe fuus fefellit metus»Na no multo poft tpe trigfra tyrannope iufu uenc' 
no intrepide abdudo periit i carcere; que acerbitatis callim eo patietius 
tulit:quonia fe antea in omne aduentu accinxerat» Ita® ubi mortiferi ue 
nenu illud aduetius ac tanq fitibundus haurifTenarridcns deinde io 
cabunduseiedu qd' reliquu eratrepoculo hocinqtpulchro Critiae ,ppi 
nio»Neqp illi que i fe fuerat l iuftiffimu exptusdalfo morte eft ominatus* 
Critias»n»no multo poft eorude iuffu tyranope morte muldatus eft» Et 
ita quod ei mortis poculu Theramenes mo prsebiberat:ide deinceps ipe 
no minore appotus mefura abforbuit» Iftiufmodi ucro humanopd reni 
mutabilitate atep icoftatia cogitas Paulus hsemilius fibicp fandius nihil 
duces patriae caritate cu ob uidu Perfeu macedoia? rege in maximo atqj 
clanflimo felicitatis luse puentu metueret:neqd mali reipubiiese imine 
rerideos pcatus e:ut fiqd aduerfi in populum romanu molierenf: id om 
ne i domu fua coucrterer»Quarc cu ex qttuor filiis quos & bonitate for 
mae & fplcdore idolis habebat egregios :duos area adoptiois iure in Cor 
nelia fabiamq? familia tranftulijffcnreliquos duos qui domi erant-.altem 
anos qrtuordecim natu quito ate triuphu die-.altepe ucro qui anu duode 
cimu agens i rriuphali currucofpedus fuerat: qnto ite poft triuphu die 
amifiuCumq* fpcedenrc fibi obuia populu uiderenqui & eius uice mife 
re doleret:co!lugeretq?:Paulus cade oris uulrufcp grauitaterqua uti con/ 
fueuerar femp:Nuc ait patriae fumeqde metu atcppiculo Iiberarus:quo 
nia fuccelTuu rtieope iuidia q i familia mea fortuna euomuif:rp oibus tu 
Ierim»Conrigit»n*mihi:qd' optaba:ut uos meu cafum potius lugeatisiq 
ego ucftru igemifca»Nu tibi uidef falis tarufq? uir aut doluifle aut fudif 
felachrymasiqd' uel iopinato fibi qcq triftius accidifle:uel imature i tan 
ta repi laeticia pueros duos quos reliquos habebat:itra dies ta paucos die 
obiffe diceretfVt cft»n.pmdentis dC magni uiri omnia quae accidere pof 
funt i uitadoge area medirarnfcq; in omne cafum coponereata nihil du 
cere uel natura facit uel ratio aliqua tepeftiuu*Na qcf difP 
cillimu fcitu elhfiquis diligenter obfcruarenatq? pcrfpiccret: horofeopi 
uim fyderumepeopi ifluxus:quse nafcenti ualerio illuxerut: intelligeres 
,pfedo nihil mirabileaccidifleiqd' minus is diu uixerit»Vixit»n. qtum ei 
fuerat natura definitu»Idar quonia habeat mo ita oftendimus Valerius 
Attalus 
Pau0ias 
Thera/ 
menes 
Critias 
Therame 
nes 
Paulus 
haemi 
lius 
Perfeus 
Horofco 
pus tuus natus e code & ano& mete quo meu Olympii fuperius natu memi 
ncraurepi hic ad tcrdd idus apnies paulo ace lolis ortu» At Valerius poft 
folis ortii circiter hora lecuda ad odtauu kal.maias.Volur at altrologi: q 
iftiufmodi tepore natus fitieius uita diuturna ee no pofle idq tu ex Mar 
te:q reneret lecuda domu:tu ex Mercurio qui a laturno offemus domui 
praeeffet:cu Mars eria ipe ioue;q fortunae pti dominarcf: l iua qdratura 
offenderer domui ipiqJvlercuno fub quo Valerius dici' 
tur natusiuis qda itrinfecus atq exrriniecus data e: tine qua uita efTe no 
por.Quod fi ab ea lecuda domo Mercurioq qui domui dominaf:uis q 
alimur: ieft i nobis:no uideri debet ablurdu:fi ex offenlioe 8C domus 6t 
domini atea quis monat :q pfedtii ratiois ufum attigerit. Nec mihi qfq 
obiiciar uolurate diuina prima ee cam dc 6c motionu nihi/q fi 
cri:qd' no de iteriore itelligibiliq aula fummi iperatoris egrediat :cums 
gde uolutas caprima fit 6c boae dc aduerfae ualitudinis uitaeq ac mortis; 
tu er paenanicp eodeq m5 QC collari cumfq beneficii 8C relatae 
gfae:eadcq deiuoliitatelblaeeiundoia quaecucpfunt: traxef ortu cu ipa 
aeterna finortiiq nullu habuerit Qua fi mens diufa 8C caeld ipum 8C uni 
uerfum mudu minus creauenrieamq natura dC poteflate inrundcrit.ut 
omnia certa ratioe atq ordie jagreffus faciat fuos dc oriedo 8C occidedo 
p uarias diucriafqj Qi cautes 8C ejfedhis nuc ferius nuc cicius: & tepeftiue 
tame oia.Quis.n.tenae metis ignorat oia p diuio arbitrio ac nutu 8C cre 
ara die QC coftitutarnihilq cuiq uel accidere uel contingererquodaut do 
no eius aut pmifTioc no fiari Id at ita effe ne Homerus quide ignorauit. 
Apud illu.n.Acilles Priamii interepti Hectoris corpus fuppliciter flaebi 
lirerq? rogatem hifce uerbis Ah miferade fenex mala qui tibi 
plurima pedtus Obfedef tuumauis ut folus achiuas Veneris :atq oculis 
huius reoftedef coram Pertulerisrquitotnatis&tahbusorbu Temo 
reddiderim imes eft tibi ferrea prfus. Aft nuc animo qbus angererpellc 
dolores. Hocq; fed folio.geirus nil pfuit ullus. Vt ftatuere dei imifcris 
morraliba aegra Vira daf-nullis ragufnumfa curis. Dolia namcp iacet 
j lirmebfa ronaris;DiuiTim quae doa boi renuere maliq iupiter mif 
ces tribuit qdoqi maligno Er quandoq cui rnftia dira Sorte 
dedit: oidhs tenenndu reddit:& unu: Que dolor in terra ftimulis agit 
acer amaris: Quemq dei atq homfes nullo dignanf honore. Quod fi 
malopdep uel naturae ordo uel dei uolutas e in caq qcqd 
facit 8C redte facit 8C utiliter nobismihil eftiqd' ullus nobis cafus acerbus 
uideri debear.Na is nouitfolus;qd nobis aut coducat:aut no conducat. 
Itaq monebar Socrates aliud nihil a diis imortalibus petenda effe;q ut 
boa tribucretrquonia ride fciret:qd cuiq expedirer fed quonia ia latis mi 
hi uideor oftediffe neq? nfa ca lugedu efleiqd' neqi liberalis fit neq? pater 
ni neq magni neq amatis afinec certe ca:qd' eos.fputemus ui 
: Valerius 
M*cccc# 
lui* 
Olympus 
Mars 
Mercuri' 
us 
Saturnus 
lupirer ’ 
Quadra/ 
rara 
Aurelius 
auguftp 
nas 
homeruf 
Achilles 
Priamus 
Hedor 
Socrates 
Aix qd* 
fintluge/ 
dicaulk tac fuauitate ac frudtu obitu amififlexu hic no mo nulla fit fuauitasifcd i 
acerbitatu plea uideainus oia:fiquae reliquae funt;quacra 
tur tari maeroris cauiacxas iuenio tris pofTe aftcrriiqd' aut cxiftimemus 
cu corporibus flmul aios iterire:aut morte fine maximo itolerabiliq* do 
lore accidere ncmini:aut ,ppter futura \ iferno fupplicia* Quid fi hascas 
quocp no minore ui uidonaq; ifriga atcp ,pfterna:qua de duabus illis fu 
penoribus fadhi uides:Ceflabifrue tade a luctu ad te ipum Intel 
liges tibi mali nihil i Valerio acddiflevNa futura illa fupplicia qbus tade 
horreda funt; bonis ne an flagitiofisCNo ignoramus id:quicqd eft mali 
quo qde aliud nullu neq? formidabilia ee pot neq; aerumnofius necp ma 
msiillud hominu culpae ppetratifcp i uita fcelenbusinon morti ipnqux 
maloiji omniii finis e:dari oporterefqnimio pprerea efle morti maiore 
gratia habedaiqd' culpa no pariaf anoijd acceflione fieri grauioref Prae te 
rea quse illi fuplica dbentq no mo nulli fc flagitio unq fecit obnoxiuifed 
ita pbitati ftudcbar afliduemr in eo ab lolutiflima quceda uirtus no mi' 
nus natura diuinoq?afflatu:ut de nympholeptis thcoleptifqj fabulant 
q dilciplina iefleexercirafioeq; uideret Adco*n*egregius ille puer erat in 
ocm uitac parte pulcherrime ffhrutusxataq? fgeii ad omne boitatis pfta 
tia acrimonia QC Iplcdonut uis quaxfa fupra homine i eil diuinitus uidc 
ref infufa*Quid*n*ad nataleiquid ad horofcopu reuerramur* No.mdica 
ea ratioe Valcriu tuu ingcio fuifle dc acri & graui & facili & excelfo appe 
tcntiflimoqj difcendiiquod natus fit afcedete prima geminoiji facie quo 
tempore Mercurius eflet i arietciqui dC a Marte feruore & teperamentu 
a Saturno acciperenQuamq haec omnia ut eaetcra quaccp ab deo funt ta 
mc quia minus nota funt omnibus no corcnda cum indbdtis & ptinaci 
bus:Sed illud affirmare no dubitabo non potuifle Valeriu ea dc loqui &C 
agereinifialiquid fupra hominis ingeniu diuinuqt habuiflenQuo fadtu 
eft:ut diuino quoq? beneficio uix puericiam igreflus huius fit uitsc picu 
Iis liberatusinc fi diuturnior hic fliifletabrdibus inquinaret 
eu demum a fcabie no corripirqui diuitius utat cofuetu' 
dfe fi eos imaia quaeda imaneratrociflimacp fupplicia 
qui uixerunr fiagitiofe:q illi prima no funt ,ppofira:qui fe toros uirtutu 
deoq; ddidemrcQui ucro opina nf no fieri morte fine grauiflimo fenfu 
dolorisni maximo ferrore uerfatNo*n*mihi:crcdipa mors cuiq grauis 
eftfed mortismerus:quiomnis tollirurxu mos aducnerit* Hic illud eft 
grauifTimi diogenis didturqui interrogatus an mors eflet mala: quomo 
inquit malaiqprefentem no fentimus?atq; metus ille uincri hoi grauis 
eft cuius deprauata opiniomaloijdcearbitratquodbonu fir*Na nullu 
efle dolore i morte: roneaut difficili aflequamunfi quomo illa fiat: noli 
mus ignorare.Eadem.mors uia no corripitxj fonus uiadiriNam ut do' 
cet Alcmaeo fanguis receflu ifinitimas ueas fit fonus:qfi diffudaf expre 
Npm 
pholepti 
theolepti 
Horofto 
pus 
Gemini 
Mercuri' 
us 
Aries 
Mars 
Saturnus 
diogenes 
Quomo 
fit fenus 
& mors 
Alemceo dione fdudt»At fi oino fanguis recelTerit icotfuo mors cofcqui£»Si rece/ 
dete igif i uenas fanguie rapimur i fomnu ne fetietes qde: qd miremur: 
fi faguie i locos fuos no redeureqfi ppecuo (bmno occupari morimur i' 
Vhmmorte i oe tepus fefu amictimus:itar5no cofopiti fetima ad tepus 
nihiUraq* no idode iqt Anftoteles fomnifturpore uoles oftedef l dimi 
dio uitae felices nihilo pftare miferis hoibus diraidiu»n*uirae pro fomno 
pofuit.Ht morte no nulli philofophi fepiternu ee fomnu definierur: ob 
id tatu illi erraresiqd' fomnus ille no eftadeo fepirernusiut fine nullu fit 
hiturus inq«Refurget»mhoies idqj no folu nfa hoc eft chnffiana fed geti 
liu et fentetia eoijecp pfape»Furuije»n.em pfae affirmat: ut re 
uiuifcat homies.Tmtqj imortales* Quod fi fomnus fitfecudu Diogene 
AppolIbiate:q ait ubi oino fanguis diffufus ueas iplerit:& eu aera q i ueis 
continet: ad pectus ipulerit atq? in lubiecta aliddbmnu. fieri ac thoraca 
que uocanreddi calidiore:qd' fi tota uis aeria e ueis dfecerinmorte effici: 
qd plus in morte moleftiae litqIfomno*Sin aut Platone malimus fequi: 
fomnus fit remiffioe fpus fenfitui elati ad finciput:quo i loco priciparus 
ponit»Cu uero fefitiuus fpus oio remittit relaxaf: tum morte effici 
platoi placenQuod fi ita ee cocedimusrno minore ee gratia morti habe 
da q fomno mihi uideor ireIJigef*Hic»n*ad breue tepus curari mole nof 
Ieuat:ac morsppetuoliberat.Atq redeqde Homerus fomnu q pfundif 
fimus fitrsened uocat & eude mortis FratreiMorteq? ac fomnu ob ea:q i' 
ter fefe 8C generatione 5C fimilitudine hentrgemios dicirdtacp Diogenes 
ille finopeus: qcogpometo didius e cyomcu uaehemetiflime aegrotans Ia 
xaref in fomnu:& excitatus a medico iterrogare£:moleftius ne quicq pa 
teret :refpodiffe tradif nihil Veru frater forore aticipatihoc e fbnus mor 
te» At paulus apoftolus ut fpiritus fandi pleus ita nullius elcganrioris do 
{tnx fops cu cofideraffet morte;q nomiamusrideft fepatione afmi a cor 
pore aliud nihil ee q dormitione fomnu quedaiuetuit de dormieti 
bus eife doledu Jta»n»moetcrededu effe eos q dormiuntrfufcitatu iri: SC 
pofteaq fopore digefTerft for:ut cd fandis uigileqatcp una cu ageli dicat: 
gloria i excelfis deo 8C irem pax hoibus bos uolutaris In rerra»n.& f hoc 
mortali coeno qd aliud e q fadides q feditides q difcordiae q bella q incen 
dia q uaftatibes q caedes fQuos i hoc uitae falo & mentis & corporisiflu/ 
dus no patrinuirfQuibus no obiicimurnaufragiisfquoqs meliorfue 
rit:eo fe magis addicit iuidetiae iaculis & mucroibusrtu feriat fumos fui 
mina motis»Quid patriae caritas Camillo pfuitfqd Miltiadifqd thcmi 
ftociiquid Ariffidifqdutriq? africanofNumdehisoibus triuphuager 
uidrici inuidiae pudorfuinNdne iuidetiae diritatepiit Abel, Non eade 
lofephomni ludnbnoinocentemobiecitfNonein horto fer/ 
pens homine eo ueneno ifecit:cuius morte humanu geus mors corripu' 
itf Non etia i caelo primus angelus eade pefle correptus ifidias fuotedef 
AriftotC'' 
les 
Periar 
diogenes 
Plato 
homcrus 
diogenes 
cyon 
Paulus 
apoftoluf 
CamiP 
Ius 
Miltiads 
ThemiV 
ftodes 
Ariftides 
Africani 
Abel 
lofeph creatori eft aufus {Quid ago pluribus in re pfpicua ?Vt*n*patriarchas SI 
,pphetas ut apoftolos ac martyras coticcadhefum ipfum ipii liuoris irna 
niras p omne laemciae SC fceleris cotumelia erubefccde affixit crucfQuac 
igit lupbia nfafuent: urqadimaginedeiacfimillrudine creati lumus: 
melior poftulemus ee adicioe: qfe dus imago id atecel 
latxuius e imagor‘Nu dus monfid: homo fit imortalisfQuod fi Chri 
ftus £pternosmorinodubitauit:nuipi,ppternosipfosta uaehemiter 
morte horremus v'An ignoramus morte effe itroducla ,ppter hois uirri 
urmutea reftitueret b5itatefua:qd' uitae malignitatepierat;Quid arro 
gatius qd ipudetius aut dicipot aut cogitari.q cu fciamus nos efle mor' 
taliumortalirate appetere Quid.n.id qfi priuatu noftruq? lugeamus qd' 
oibus efle comueioibus ee pfcriptmqcfm nullo padto uitari a nobis pol/ 
fe itelligamusf Nulli e odio nobis habeda mors: fed optada potius cu fit 
ommu finis;qbus quottidie affligimur:& cu fepultuta q 
fola corpus aimumq; iterimutitu uirtutu meritus i glo 
ria uiuimus fempiterna* Itacy rcdhflime didu legimus-.Moriaf’ aia mea 
i ais iufto^qd.n*molcftiae pot efle i morte:qfomni fimilima efle oftedi 
mus Cois a tue aimi corrado no ex alio mortis fcomodo: q ex folo metu 
.pficit ltaq3 aptiflime demorte*arcefiIaus locutus tradii cu diceret; lold 
hoc qd* malu dicif’ ex aliis olbusiq putanf mala nemini unq pfens mole 
ftu fuit fed abiens atep expetam affert aegritudine.tolleigif metu: malli 
omne fuftu!eris*metuef aute mulieris e no uiri.& merueda qde ea funt: 
q a natura maxime abhorrenuSed ut morte nihil e magis fecundu natu 
ra:ita iuftius certe nihil*Sola*n*mors aeqiis eft oibus :q neq? paupes difee 
rit: nec excipit locupletesiregefep pi iureadit SC fubditos* qd nifi corpus 
nobis fragile eetxor lubricu:aius ibecillusino mo morte no timeremus; 
fed miro potius dfiderio ea appeteretis* itelligereusm* maxima nobis m 
morte pofita efle utilitatexu uita haec pniciofa fit tota:& extreo obieda 
difcrimia*qd' Paulus apte fignificas*Mihi:iqt:uiuef xps e Si mori lucru* 
Na xpm efle Itelligebat corpis morte SC fpus u ita.Mors certe illa eft opti 
ma:q cu adhuc fumus icarnerpcto qde morimur :do aut uiuimus.llla uc 
ro SC horribili 8Cpeflimaidq feriptu legimus.Dimitre mortuos: ut fepe 
liat mortuos fuos* Iftiufm6i*n*morre:du uiuit etia corpustalus ipfe faci 
mole oppreflus morif.hic illud e.Anima q peccatripa monet.Qua 
qde morte quae mors alia efle qat aut triftior aut amarionnulla reperio* 
Haec*n*mors illa eft ob cuius horreda formidine didu audimus* queret 
hoies morte:& no menict ea*quicp fruftra diduri funt moribus: cadite 
fup nos:& collibus opite nos*Ht mors qdc:q difceflum alus facit a corpo 
re:qq fua natura \ maximis bonis habeda eft:qd SC maximis huius fcili' 
cct malis nos liberat;& ad maxima alterius uitae boa nobis tranfitu pre' 
bendada tame eft opaxuradu diligenfaic nos iparatos offendat* Na & £a 
Ihefus 
Chriftus 
Paulus 
Chriftus lutifera pocula g mius tcmpcfliue:& ut oportet obduxerit:ad 
pnidefui corpis no ad falute obduciuEt gubernatorgbus flati 
bus poterat mo fecudis un:fit quadog? eius uel negligctia uel ignauia:ad 
uerfos ut patiaf.Morsm.nufq logius a nobis abefhquep omne uitae cur 
fum nos comitat mobifcu pnocflataiobiicu. uigilatmobis adhaeret femp 
dc qcqd uel agimus :uel dicimus;ueiaio uerramusicunofe obfemat* Nec 
e qd' gcg malit:q pddTenobis.mb aiaduertatnos fui non obliuifci, Mo 
net q; exeplo totius uitaeiut quottidie difeaus moricu pfpicue cognofcef 
licear nulla efTe uitx pte;qux diutius duret:quae nobis eriauoletibus pe/ 
tctibufq? no fe morti dedat.Quem*repies:g luo aetatis flatu cotentus ui 
uatdDebilis balbutietiTanna ,pcacitate & iufionepueridae cocupifcir* 
At pueri adolelcetiae libidine atq? amores adamauHxc uero aetas iuu en 
tutis robur & gloria admiraf.Iuuenes at gradieris aetatis tum pruderia 
tu audoritate maxime omnid optauSed illo ubi e pueturqs e:que fui no 
pceniteaticu itelligat fibi fruftra ee oia cocupita: feqp uideat uel ignorare 
Cingulis aetatibus uirae fuae ee morcuumecira mortuu utaplius morien 
du nofmquo fit:ut i oibus fit mata qda mutationis finifep aperitio*Sola 
mors ea noftrape adionu omniu ultimarq tato nobis e horrori: & ptur 
bationu omniu finis efl*&: cum maloije omniu cellatio tu comigratio ad 
qere*Na quid morte habete horremus:q pfens fimillima e lomnicVrm 
fomno fepius itercipimur ne ad uertentes quide illu adefle neq? fentien* 
tesata etiam morimur fenfu poenitus itercepto*Eademqj facilitate mor 
tem obimus:qua fomno occupamur*PIurimi uero intereft; utrum nos 
illa paratos expedantifqunuenianan imparatos iter ofeitatifq? offendat* 
Eadem.mquae nobis quaoptime cupit fore:fpeculaC noflra oia acutifli/ 
mcafidiaCqjrfiquid agaf a nobis ppera.Et captaro tepore uinbus omni 
bus impetum in nos faduNullafcpnecp rationes necpraeces admittens 
nature debitum exigiuFacitq? confeflimrut quod concretu fuerat fecun 
dum Epicharmum:difcernatuneocp redeatrunde ueneranterra in terra 
fpiritus autemfurfumiCuigp enim elementorum;quod erat elementa/ 
le i corpore humao p fua reddit portione & humus humo 8C aqux hu/ 
mor & aeri flatus 8C igni uis igneatNam animus: qui e fubflatia icorrup 
tibilis icommutabilis fempiternarqui uira infundit corporirqui uita eft 
corporismo humi remanet natura fui:fed ubi fea corporea concretione 
fecreuerit:monf quidem corpus:ip£e uero mortem non recepitded reli 
<flo corporeifi nullis fe carnis Cordibus iquiauentieuolat altius mufquaq* 
cofititrdonec eo puenenriunde pfedus e ad illum fcilicet: qui ainQuis 
Ceis an node hac a re tua anima repofcafVNommmorif animus una cu 
corpore; fed ab eo repetit una quo ufui datus eftJraqp no interit: no difti 1 
P5 fmodeleturded ut inquit prophetaun manibus dei eft femp*Eoaute 
cu puenerit.-quiefdr tande logioriusfua? peregrinationis frudus hubec 
Ixxii 
Epichar' 
mas 
Profe&a rimos p omne bcatitudinis fetidam afiecutus.Cum tatum igit f morte 
iit bonmeacp tanta ferpat facilitateiut ne fentiaf' quide quid mors nobis 
tinieda eA:uelpotius n5 cptadac Audietia quofoiquibus uerbis Socra' 
ten fadt Plato uti apud iudices.Nec mireris:quod ta multa a grocis tra' 
duco.Non.n.id a me fadu eA propter eam orationis facilitatem:qua mi 
hi in omni & fcnbendi & dicendi genere aeque apud grocos atq; apud la 
tinos promptu efle opinaris:fcd ut ad latinos:quos habere potes ipe per' 
multos graecis quocp teftibus additis no fis pfuafu diffidIis.Socratis au' 
rem uerba haec funr:ut meminirTimere.n.morte o iudices aliud nihil c 
qua exiftimare fe effefapieteiq no fit.Videf.ndhf :quod nefcit:Na nemo 
Icit morte.Haecautbonoijdoium e hominimaximurqua homies oque 
timent:ac fi certo norit efie maximu oium rede qdem Socra 
tes Quid eim boni \ fe habent haec uita mortalis^Vel qbus potius malis 
no abudatf Permulta ,pfedo nobis i huiufce uito agitatioibus ac Audi' 
bus i omne parte obeuda feredaq? funt aimo co Aati atq; undo: quae fut 
omni mortis acerbitate quam falfo exiAimanrdoge acerbiora: qcf ni ita 
cflenno tam multi fuifiennqui ut fe iis difficultatibus aut animi aut cor/ 
poris foluerent:uitae morte fpote atep alacriter praetulerut.Quem enim 
inuenies:cui uni ad aimi proflantia ccmoda omnia & corporis & form 
naepro uoluntatecotigennUNo patitur ratio naturo:deus ipfe no pati 
tur;ut bona fimul omnia:quae uulgo exiflimanfiita in unum alique uP 
rum confluant:ut tanq Perpetua fint futura: id quod etiam Helene illa 
Homerica non ignorans ita loquitur. 
Afl alias alii quilquis ualet omnia folus. 
Dat<£ bonuq? malucpdeus.Ola inq nobis & bona & mala hoc e jcom 
moda & icomoda ab deo funtridq* femp ad no Ara utilitate. Na uiriu 3C 
peccaturquod cerrefua natura malu e:a deo ee no poteA.Itaq? Audenda 
e:quod i nobis :pofiru putoiut operum ueroq? pietatis fimus Au 
diofi:Quo uero aut extraria funt aut a noAra poreAate aliena:ea fi ades 
rut:& modeAe uramur & grauitenfin aberunt:non turbemur: Nam ut 
breui exeplo Vlyflesjmohet apud Homerum: 
Non uni dat eunda deus:formofus ut idem 
Sit fimul & prudens ac multa laude difertus. 
Qui fpecie caruit:deus hunc uenerabilis ornat 
Vtribus cloquii:quo fit: mirentur ut unum 
Hunc alii fuauis linguo dulcedine capti. 
Hic autem fidens oratdeniqjpudore 
In coetus excellit agensiquem numinis inAar 
Sufcipiunt.urbem quifquis petiere:loquentem 
A A alium formo bonitas quem cominus oquat 
Cfelitibus:penitus defecit gratia linguae 
Socrates 
Plato 
Vlyfies 
homeruf Vt igitur naturae at qj fortunae comodis moderatae utendum eft QC fecu 
duni ratione ita etiam incomoda fiqua funt:ai'o infrado atep ingeri to' 
lerada Capientes iubet.Siquid legif Valerii obitus tibi forraftis incomo' 
dandebes tu fane id quicquid eancomodi cu illius maximo comodo pe 
(are:Ille*n*ex huius faeculi taediofa QC pmolefta pegrinatioe ex hilce erro 
ribus turbulentis in traquillu illu QC exoptatu bcatitudinis portu benefi 
cio mortis elatus eft*Et mors quide ipfa quae ftultis tanto habetur odio: 
no folum eft: naturalis atep neceflaria fed habenda in bonis optaniTirnis* 
Na fi qcquid ex cotrariis rebus coftatxorruptibile e natura: cui miiji ui' 
deri debeuoportere hoiem aliqdo corrupirquoma fit ex cotrariis cocre/ 
tus*An ignoramus id ee neceftario corruptibile: qd' generabile fit natu/ 
Cucp homo naturaliter generef:neceflariofieri:ut is iecudum natu 
tura corrupafV praeterea humani corporis elemeta no alius funt fpeciei 
q alioiji partes cum ea elemeta quoije concretioe alia con/ 
ftant corporaxor ruptione admittat neceflitare naturaemuquid meliore 
fint priuilegio humani corporis elemeta;' elemetis aut corruptis huiuf 
modimoftrane corpora itegra fint futura fAd haec fi natura ipfa qua di> 
cimus:a mete diuina QC fpduda eft Qc coftituta:ficuti certe eftiquaecucp a 
natura funtaio bona ec no poliunt fluunt eim ab illo:de quoferiptum 
e: Vidit deus cuda quae fecerat:& erat ualcf bona*Nec enim natura folu 
(ed et effedus ofs q funt fecudu natura:ab deo ut prima efficietiq? Qc uni' 
uerfali rerum oium caufa ,pdudos ee QC theologi oes philofophiq? affir 
mat*Cu mors igif fit effedus adeo naturalis:ut unus fit fecundu fapien/ 
tiftimu Solomone hois interitus QC aequa utriufq? codicio: 
eam q mala effe dicit:& naturae cotradicit QC deodMihil eft inq morte co 
munius.Anirnari parcif nulluNemo e necp fuit nunqtata felicitate tata 
gfa apud deuxui moriedi ius detredare licuerinQuireineceftitate Ho 
merus fecum animo meditatus ita Minerua loquentem introducit* 
Sed necp caelicolae quem dilexere:tueri 
Aequa morte queunnubi perniciofa trahentis 
Sors rapuit Ioeti*Et ne id quidem abfurdum* 
Num inquam qui fibi non pepercit:quo nos ab aeterna morte recupera 
retmos patiaf propter nos ipfos faeculi mortis ununes:fine qua ad feni' 
piterna uitam ire non licet i Quod fi animalia uniuerfa ineuitabili qua 
dam namrae lege morti funt adiudicata:quid ipi fruftra atque inutiliter 
naturali iudicio aduerfemurf profertim cum uix ullum fit animal ho' 
mine imbecillius uel Homeri fententia:qui ait* 
Nil magis eft hominis natura infirmius omni* 
Enumero:fpirant quaecuncp animalia terris* 
Ac ferpunt*Si enim uellimus noftri corporis naturamxum caeterorum 
fmgillatim animaliu natura coferreanueniamus multo nos Qc pluribus 
Solomo 
homeruJ 
Minerua & maioribus jfubie&os incommodis q aliud ullum animaUtaq? no in' 
cogrue Vtyxes ille fophocleus id confidcrans ira loquitur ♦ 
uitam uiuimus:aliud nihil 
Quam fiinulacrum aut inanis umbra nos fumus. 
Redte fane homine fimulaqjs fophocles atqj umbra uocat re fane & ua/ 
na & contenenda*Huncaut,ppemodu fecurus Horatius Flaccus inquit 
Puluis 8C umbra fumus:Sed loge id aptius 8C apertius Pidarus expreffir* 
Quid aurem ert ullus fquid nullus i 
Vmbrae fomnu ho.Na cu umbra debilius nihil fitrquale fit umbre fom 
nidino ert irelledtu difficile.Vnde igif’ rara fit nobis af datio: nefcio: ut q 
ceteris aiantibus fumus fragilioresrfoli uelimus exoibus detrectare ius 
mortisrquae ut natura ronecp debe£;ita ncceffano cois e oibus.Quod fi 
inrelligeremus:quantu ineft i ea boniaumq adeo nobis effiemus aducrfi 
atcp inimicuQuse.ndprudetia nfa eft:ut ignoremus ad finem oia refceri 
oportereffine uero ut bonu appeti ;’fin is at uirae huiufq mors alius e nui 
lusrqjfi fumu bonu 8C finis ultimus coiierfuf: morte habeda ec in rone 
felicitatis q negaritiq fit felicitatis ro:no irelIigit:SimuUn*cu morte 8C ui 
ra 8C huana ofs finit adbo. Itaq? redte crariu & fapieter monuit folo huiP 
modfine expcdtare oportere: 81 tu demu de humana felicitateiudicare; 
None praeterea fcripru eftateimorte no laudaucris quenquad Mors em 
8C finis efl 8C tcftimoniu anteadtae uitat.Tum demum fuo officio fudtus 
ert gubernatoncu nauim deduxit i portum.Nec orator laudem meruit 
nifi perfuaferir.Nec medicusmifi fanauerit.Et miles ablblutam ftipedii 
mercande non recipit nifi hortem fuperauerit. Et iperator cofeq;o bello 
laurea decorarurjn ea fecertione:quam animus facit a corpore: ipfc qui 
dem molertia omni follicitudiecp abfcluitur:at corpus refoluitur* Quo 
fit:utanimus ira abfolutus incredibili gaudio perfundaf.Corpus aut re 
folutum i terram cum nihil fentit:mali omnio patiatur mhil.At mors 
ert humanae huius uiratpriuatio.Argure quidem obiicitur &fubtiliter. 
Priuamur enim mortis beneficio quotndianis curis diurnifquc &no/ 
diurnis angonbus.Priuamur inquam priuamur iis cundtis perturbati' 
onibusiquaetanquam efferatae quaedam 8C imanes truculenrilfimaecp 
belluae aium corpufqj coficiuhQucm.mihi excipiesrq minus fit; aut ad 
folicitudies anxius aut ad labores defidiofus aurpcliuus ad uoluprates i 
Quid rari facimus hanc uirarin q nulla e fecuritas nulla tranqlliras nulla 
quies*Ad quasm.cupiditates no incedunt nfos aios no inflamantarden 
tifiimae faces corporis;’An pterit unq dies integer finealiq uel corporis 
ucl animi falte offenfioefNonc in rebus etia Ixriffimis triflia ne iterue/ 
niarmobis timeda occurruta deo ut metus ipfe magis etia nos affligatrq 
qd'perinde arq; miferrimu timuimus cu adueneritv' Nu fecundse res qs 
opinamur maiori nobis funt uoluptati q dolori aducrikf Quod fi etia 
Vlyxcs 
fophode 
us 
horatius 
flacchus 
Piodaruf 
Croefus 
Solon hxiiii 
bonatquse exiftimanf:fine angore no funtiqdin uita fit bomYno inrelii' 
go*Non nafci longe optimu inquit folomcK&idquide multo melius q 
SilenusJs enim coprxhefusmt eft apud CrantorarmonuitMidam rege 
uita hanc efle cruciatu:& a pricipio ufqs ortum bois infortuniu efle ma/ 
ximiuEt lob uir illcfancftiflimus diu antea aitiBenedidho morituri ue/ 
niat in mc*Sciebar*n*id humi reneri ac fepulchri latebris occlufum relbl 
ui in terra;q> no fecus morti q uirio eflet obuoxiudllud uero qd/ uirrute 
difciplinaq? appeterenquod fumi boni deiqj eflet ftudiofurma Itius euo 
lare;cicp adhaerere ad cuius imagine eft creatu: unde uirae accepit 1 piri tu 
6C in aiam uiuenre faftum eftjtaq? iurealiquado dicere colueuir. Pereat 
dies illaiin qua narus fum.Satis.n.oftendebat:quantu boni eflet in mor/ 
re:cu dies natalis fui:ut periret optabanNa ut natalis initium eft incdmo 
maloijdommiita etia mors trafitu nobis praebet ad bonorum 
omnium fempirernam pofleflionem. Cuius rei defiderio & hieremias 
fe generatu efle deplorat:& rex Dauid petebat a domino:ut notu fibi fa' 
ceret fine ftiu & dici*' neuter certefecifler:nifi mor 
te ut egregiu quoddam bonum optaflet» Quatum praeterea fit bonu in 
morre.no modo patriarcha 8C prophetae ac exteri ianefti uiri; fed ii etia: 
qui gentium diifunthabitiauflli ueri omnipotenrifq? dei dilucide ofte 
derunuCIeobis 8C Biton fratrefq? & argiui:quoniam pro iumentis iugo 
colla fubdidere:matreq? curru infidentem ad templa lunonis u[cp: qd' 
ftadiis qumcp & quadraginta diftabat ab argis;mira pietate traxerut:p 
fummo tantae bonitatis praemio ut eft apud Herodotu: a numine mor 
te donati funtfldeqj boni inter dormiendu cotigit: cu Agamedi & Tro/ 
phonio:quoniam pulcherrimum delphis templum Apollinifuntfabri 
cati:tum etiam Pindarorcum quid efl*et homini oprimum:ab Apollinis 
oraculo quxiiflenNam non multum poft tempus in gymnafio cu eflet 
relaxarufcp in fomnum caput in diJecfliflimi pueri finurn 
uiflimediem obiitrSed quid pluribus gentillitatis deliramenta cofeder 
cum ratione non obfcura mortis bonum probari queat» Illudrpprie ue/ 
roqj bonum & dicimus 8C tenemus»quod ad animi pernet dignitatem» 
Quod autem animo detrimentum non affernid malu certe no eft ♦ Sed 
cum mors nullum afferatranimo detrimentumimalum eflenon poteft* 
Quod uero malum non eft:id bonum efle patet ♦ Quid ergo uel nofti a 
uel noftroru morte adeo aegre ferimusrquae tatu continet in fe[bonum 
ut fine illa efle beati nullo padlo poflumus i Quare cum oftenderimus 
mortem ee & communem 6>C naturalem & neceflariam & oibus debita 
eandem® habere ronefinisrqui non bonus efle non poteft:& tata prae ' 
terea facilitate irreper: ut uix a fomno fuauiflimo qcqua differrat: quid 
eft: quod eam nobis lugendam exftimemus;quaefola nos liberat omni 
turbido corporis motu;fec£ nobis tutiflimam ducem preftanqui ex his 
Solomo 
Silenus 
Crantor 
Mida 
lob 
Hieremi 
as 
Dauid 
Celobis 
Biton 
luno 
Argi 
Herodo/ 
tus 
Agame / 
des 
Tropho/ 
nius 
Delphi 
Apollo 
Pidarus tenebris excedamus in lucem illam:quae & uniuerfum mudum illum P 
nat di ex hominum corde calliginem omnem eiicir ;'Num forfitan igno 
ramus mortem ipfam:quid aliud quicqua nos magis torquet; 
quam ipfius nominis fignificatu cum uulgo affirmet iccirco morte effe 
noiatam:quod mordeat aut effe atrocium di immanium bael 
culices quoqj 8i mufcas di pulices mordere no dicamus; 
quali culices etiam oia noia fint uel a natura uel a rapientibus indita: di 
non plura opinio faepe uulgi ac uoluntas quam ulla exquifita ratio inue 
nerit.At ego no a mordedo mortem deduci arbitror:fed a graeco nomi 
ne quod efl: iLopocx moros quod forte mortecpfignificatiunde &mori 
or di morte defcedereqs ambigaEMoros aut a uerbo itepriK merin de/ 
fcedit quo uerbo partiri ac fepare fignificat.Na qd al iud e mors: q quod 
modo diceba;animi a corpore feparatio na tu rre«f«inco mutabilis atcp in 
mortalis a natura mutabili &mortali*Num fumus oblitirqcquid culpae 
obnoxium eft:id etia morti deberi.Si pp Adam fumus oes in culpa: oes 
propter Adam debemur morti*Si debitu igif eft mortis decodtores idu 
bitato futuri fimus:ubiimpatientius feramus mortis folutione* Debet 
eni finis couenire pncipio* Et quo padlo poffimus pro caritate pf ia pe/ 
dhis offerre obuia morti:fi obitum tanto ludhi rato macrorepfeq/ 
mur»Quod»n*accepimus:qui,p patria morte appetiuere: quod cerre nui 
quam fecifTcnnfi tantum in morte doloris tantum mali pofuilTent*Ati 
pluris fortaflc patria nobis faciunda fit qua naturatqua deus;’ Num qd* 
dies tandem obliterabit: id non ratio prius malimus eorum: 
quorum mortem acerbe ferimus:memoriam obliuifci q per cofolatio/ 
nis remedia tu eri:ut recordatio uoluplate debet:afficiat animum 
rurfus effufior fi imoderatum gaudium uitio datur: nd 
ludhismum nimietatem laudemus cQuidrquod pturbatio 
nu oium aegritudinemec peflimam grauiflimi philofophi tradiderat* 
Paucofne iuenias:quos nimius ai dolor alios ad infama alios ad laqueu 
alios ad feri*» ipulerit:ut que maerore ferre no pollent ab eo fe morte ue 
dicarent Niobemquae nimio ludhi fenfum amifir. Artemyfia 
conticeo:quae ob uiri Maufoli obitu in alfiduis lachrymis di ciulatu co/ 
rabuit:Quid phyllin illa Demophotis Quid Aiacem Telamoniu come 
morem.Quid*M*Otonem.Quid.M.BrufumQuid.M.Othonecaefa 
rem.Quid alios poene infinitos in mediu diGraeco 
rum hiftoriae amentiu hominu plchae funt:qui fibi propterea mortem 
afciuemt:quonia patietia no didicerant Jtaq? dum animose magnitudis 
fe laudatu iri iudicalfent :funt a fapientibus uiris oibus moli illimi iuxta 
atcp fupbilTimi iudicati.Nam que animu uclutidepofuit apud nos deus 
hunc debemus reddere no abiicereme collatu bcneficiu uideamur male 
fidi loco ducereiQuxcuq? ab deo funt:ea oia bona funt:fine illo autem 
moros 
merin 
Adam 
Niobe 
Artem y/ 
fia 
Maufo/ 
lus 
Phylis 
Demo' 
phon 
Aiax 
M.Cato 
M.Bruta 
MtOtho \xxv 
boni ee nihil cuig pot.Vt mors igif optanda:ita minime ante uerrenda. 
Quin opera danda eft:ur nos uigilantis fempaccidofg? inueniat.Quod 
fifecerimusideai fede ndq neqj deiiciemus:ne<j mouebimur.Er nomo 
do interitu ani mi:quein idodi nonnulli falfo opinatunfed ne dolorem 
quidem corporis i morte c[ui nullus e oino formidabimus.Nam uiuere 
animum poft diflblurione corporis ac p fefe cofiftercipot trplici de mo 
ftrari:& primum quide quadam naturae ui tu rone demu uero diuina 
iuftcia.Et (mortalitate (aris nobis probare debet ipfa natu 
ra:fi alia etia nulla ratio quae funt fere infinitae :poflet adduci. Videmus 
enim nullam e(Te oino nationem neq? fuifle unquarquae nd gerat dilige 
tem cura mortuorum uariis dC generibus & ritibus eorum ani 
mospfequens:quodcerteneraofaceret:iiea putaret ad uira defundos 
nihil pertinere*Ad quod omnes geres cditer (entiunt; id quada naturae 
lege fieri uidetur.Que quide populosi omniu deafoiji fmortalirate con 
fenfum:ii oes qui habiti funt amo altiflimo accrrimoq? ingenio maiore 
imnodu cofirmarunr.Quis enim uir magnus ac Capiens mori ultro uo 
luiflenfi animum una cum corpore moriturum eflet Num 
fe praecipiraflet i Aetna Empedocles fine fpe magna imortalira tis.Si faf 
fum effe Theombrotus purafletiqd'de animosi (mortalitate apud Pia' 
tonem legerat nuquam fe de muro peipitem dedifletiquo illaaflequerc 
tur.Quae tanta cupido gloriae Curtiiuquae tanta patriae caritas in illum 
lerrxTiiatu potuiflet imergere:fitotu fe periturum morte credidiffet. 
Idem de Codro regeddem de Philenis. Idem de tribus deinceps Dedis. 
Idem eft dealiis qplurimis exiftimandum:qui prudentia & uirrute 
rimum claruerimt.Ex quibus rebus cognofci poteft animumrnon mo/ 
do non interire cum corporeifed ab eius uinculis folutum longe effe me 
liore datu iiirac. Itacp rede inquit Phocyllides. 
Vitabreuis nobisrad tempus uiuimus omnes* 
Aftanimus mortem ignorat:& idem 
Viuitin xrernumrNec illa (eptius dida ab eodem Phocyllidc legimus* 
Nacp manent animi mortali in corpore mortis 
Expertesihominiconcefliis fpiritus ufu: 
Eft imago dei* Quod fi ui naturae prifei illi gentiles per quafdam ue\w 
ti conieduras nodurna arcp diurna uifa animorum immortalita 
remaflequebanrunquid nobis faciundum eftrquibus renaris i Chrifto 
Ihefu omnis caligo infernae e mentibus debet efle il 
Ia necati hominis diuinatio qua* uocatur H£)(uouavteio: necyomatiaiqd 
aliud rora demonftrat g animos efle immo rtalisrEt hominem aliud ni 
hil efle q animum ipfum inquiens. 
Tirefiaecp anima fceptrocp ornatus & auro 
Venit* Dedita enim opera cum a(a in foemineo genere ufus eflet poeta 
Afmu ui 
uere poft 
mortem 
triplici' 
ter pro' 
barur 
Prima 
pbatio 
Aetna 
empedo 
cies 
Thcom / 
brotus 
Curtius 
Codrus 
Phileni 
dedi tres 
phocylli' 
des 
Homera 
Necyo' 
mantia 
Tirefias 
Homera iapientiffimis:ad mafchulinum tranfiuitgcnusrut offenderet animam 
die Tirefiam Jtaq? omnium primus Homerus fuiffe legitur ex gentili / 
busrqui hominis corpus carcerem nominarit hoc eft demasiut doceret 
folam effe mortem:qux hominis animum corporeo carcereatq; nexu 
liberat.Animum uero a corpore reparatum 6C uigere QC lapere memmiC 
'km ac uelle.Quam quidem fententiam Homerus fecutus ita Patrodu 
in lomnis facit loqui perite Ad Achillem* 
Num dormis oblite meiYnunc negligis orbum 
Luce:modo uiuum quem fic curaueris ante; 
Me fepeli propereiquo inferni Dytis Achille 
Tranfuehar ad portas:anirai nam me eminus arcent 
Extindi populi fecum tranare uetantes 
En uagor:& fruft ra manes peto*porrigc dextram: 
Imploroinec enim retro me annare poreftas 
Pofl ignis fortem. nec uiui longius adi 
A fociis fefiummos confultabimus ambo* 
Sed me quae genuitifors dura abforbuit olim* 
Et te fata eadem Troiae fub moenibus almx 
O lupis forma fimilis liat certa perite.Nu hxcfinxifTetunq ariqffimus 
fllediuinufcppoetatnifi firmiffimis ronibus copertu habuilleranimos 
hominu cu difceffu feciflet a corpore:p fefe co fifler e nullaq? ragi mortis 
ut relicuos poetas miflbs facia audiamus Euripidemqui 
Anaxagoradodtoree ufusapudhunem*haecloqtur Polydorus* 
Adfum relidis promptuariis latebris 
Portifq? tenebrarumrcolitur ubi deum 
Aregia procul erebusiciffeide 
Poliaorus Hecuba narus ac Priamo patre: 
Qui urbem periclum cum teneret argolici 
Martis:ruina ueritus ad Thracis hofpitam 
Polymefloris me clanculum mifit domum 
Is cherrhonefiam optimam glebam ferens 
Populum ferocem ui reginmecumfimul v' 
Multum dat auri pater:ut dfet filiis: 
Quo uiuerent:faris fuperfliribus fuis 
Atqui priamidum quoniam eram natu minimus 
Me mifit extra genironarma nam iuueni 
Haflamq! ferre non potis eram brachio* 
Dum troia redis moenibus:dum turribus* 
Infrada flarettdum meus frater fieri 
Hedor fecundis utitur belli uicibus 
Paternus hofpes me quafi quem furculum 
Demas 
Home^ 
rus 
patrocluf 
Achilles 
Euripids 
• Anaxago 
ras 
Polydo/ 
rus Alebat augens miTerum .at ubf patria periit 
Hedorcp frater :& parris lares penitus 
Ceddere.Pyrrhi & ipfe procubuit manu 
Jugulatus impii pater ad aram deae; 
Occidit auri gratia me hofpes miferum: 
Corpuf<j pelago tradidit:quo aurum domi 
Haberet ipfenaceo nunc in littorlbus 
Nunc in lalo ponti fine fepulchro & flaetibus 
Quaplurimis uorticibus adus fluduum 
Nunc corpore relido feror matre ob hecubam 
Jam tertium pendens diemrquanrum mea 
In cherrhonefio folo ex troia ueniens 
Adeft miTera parens; quietem danai agunt 
In lirtore omnes huius agri threici 
Cum nauibus fimul fuisrnam peleo 
Saris parente fuper fuo uifus tumulo 
Omnis Achilles copias claflis danaas 
Qua? palmulas domum maritimas dirigunt 
Remoratur unus uidimam fuo dari 
Ac praemium Polyxenam tumulo petens 
Meam fororem confecuturus quidem 
Nec enim ab amicis non feret quem petit iugulum 
Fatum fororem cogit hocci die perimi 
Cadauera duo filium tuebitur 
Mater duorum illius infaufte ac meum: 
Naqj utfepulchrum rite contingat mihi 
Seruae offeram me pedibus in maris falo 
Manes enim exoraunut in matris manus 
Cadamrac fepelianquod itacp opraui mihi 
Eritranui matri eminus cedam meae 
Haec ex tabernaculo Agamemnonis ueni 
Mei metu uifi:o parens quae regia 
Genita domo feruisiut infelix agis* 
Quantum prius nunqua:deus quis te bona 
Ex ante fortuna majis coficit uarias. Obfcure ne Euripides nobis inv 
mortalitate oftedit i hac logiufcula iterfedi Polydori coqueftioe. 
Et necd poetis fim dicedo/piixior.audiamus:q exacademico cratoreau 
diroreXeocraris Arcefilaiq? dodore & Cicero & Plutarchus memoriae 
pdidere de Euthynoo quoda Italo Elifii retinni filio. Tradunt.n. hunc 
Euthynou nulla necp morbi nec alia q uideri pofrer.-anrecedetecaufa re 
pete efle morte correptu»Qua qde inopinata cafus afflidione pf Elifius 
curipidef 
Crantor 
xcocratef 
Arcefila/' 
us 
Cicero 
Platar' 
chus 
Euth y/ 
nous 
Elifius Terina 
qui iter oes urbis Terine cfues di opibus di uirtute di gloria priceps eef: 
cu ferret ipatienter:putabat*n*filiu fibi ueneno fubreptdmec aliu in tam 
tis opibus &pecuniis ullu habebat filiuiquarc cum nefciret:quo alio mo 
quiret liberati ea i'ufpicioe:petiit pfychomarion quoddau* animi uatici/ 
niureliciebant cnima malefica illa fuperftitibe ftulte gentilitatis animi 
quibufdafacrificiis& carminibus:p quos ueritas dilaceretur* 
Quare ubipoft pada facra:ut mos erat*Elifius obdormiftet: habuit ui' 
fum tale*Vifus eft ei fuus adefte patencui cu narrauiftcf de filii obitu: ii' 
lucp etiam at<^etia rogaret:obfecraretq?:utfibiinterepti filiiaudore in' 
dicaretulle ob hanc cam uenifte ab hoc inqt: accipe: q tibi 
uides allata.Na ex his oia q adeo dolesatelliges.Erat aut ille que pf fecu 
adduxerat adqlefces qdam Euthynoi pfimilis:&etare& formaris iter/ 
rogatus qnaeetrgeniuftu refpoditrfilii tui»Quae locutus tabellas ei red' 
didir.Ea uero apte tris huiufmodi uerficulos cotinebat fcriptos* 
Infans uirorum tu elifi mentes rogas 
Nam morte fatali EuthynouS iacet tuus: 
Que uiucre neq? paretibus erat utile* Quod fi gentiliu opinioni non 
cre5imus:an et uiris xpianisrillifcp di fciflimfs di eruditiflimis no crede/ 
musfHajc funt Aurelii Auguftini ucrba ad Paulinu epm nolanu»Porro 
cu Mediolani eemus:audiuimus:q> cu debitu repereref a quoda defum 
dipfis cautioeplatarqd' filio nefciete a pfe ia fuerat pfolurum ;corrifiari 
homo grauiftime coepit mirari:q>ei pater mories no dixeritrqdde' 
beretrcu feciflet etia teftamenttuTu ei nimis anxio apparuit ide pf eius i 
fomnis:& ubi effet recautum: quo illa folutio uacuata fueratrindicauir* 
Quo inueto iuuenis atq? mbftratorno mo falfi debiti caluniam ppulfa/ 
uit;fed et pfnu recepit chirographu:q> pf no rccepat:qdo eft pecunia pfo 
Iuta*Hic igif putat afa hois cura geftiftep filio: di ad eu ueifte dormiere: 
ut doces qcfignorabaua magna ea moleftia liberarer* Ambigendum ne 
eft cuiqua afos holum cfte imortalisrubi a corpore fe diremerirreu pfpi/ 
cue intueri licear eis uiuos etia cfte curaef Sed audi deinceps magis admi 
randtuqd' fcqrur: Sed eodem ferme tpe quo audiuimusrid nobis apud 
Mediolanii coftitutis.Carthaginis Rhetor eulogius:q meus in cade ar/ 
tcdifdpulus fuiuficut ipfe mihi pofteaqin africa remeauimus rettulit* 
Cu rhetoricos Cicerbis libros difdpulisfuis traderet:recefens ledione 
qua poftridie fuerat rraditurus:quenda loeu offendit obfcuru: quo non 
intellego uix potuit dormire follicirus.Qua nexftefomniati ego illi qcf 
nbinrelligebat.-expofui: imo nbego fed imago mea nefdete me 8i tam 
longe trans mare aliquid aliud fiuc agete fiuefomniaredi nihil de illius 
dubiis omnino curanceQuomodo fiant ifta.nefcio fed quomodolibet 
fiant:cur nb eode modo fieri credimus:ur in fomnis qfcp uideat morru' 
um :quo fit utuidcat:& uiuum ambobus utigi nefeietibus necp curati' 
Pfycho / 
mantion 
Aurelius 
Augufti' 
nus 
Paulinus 
eps 
Mcdiola 
num 
Mediola 
num 
carrhago 
Gcero busrqs ucl ubi uel quado quoruda imagines fomnietiAn Forraflis cupia 
minus locuples telis uideri dbet Aurelius auguftinus & eps &C tara lapi' 
entia uinqcf no q ipe fortaffe pmulra i le ellet exptus:prac uerecudia nar 
rare uoluentrled aliena rettulerit; At no ea ,pfedo narrafletuir grauifli 
musimfi uera effe certo didicifleuVerum audiamus pradbyterum Hie' 
ronymu uiijd ut triu linguajd cruditiflimu ita ucritate &C fan&imoia ne-' 
mini iparcds*n*in iis q ad Euftochium:& ad reliquas uirgines feribit de 
regula uiuedi 1 monafteriouta iquir.Expto itaqj leni deuote coluleti ere 
dite fiIise*Si lanci gulblbsrq dulcis c dominusiad que accederes poteri' 
tis ab eo illud au d ire; uci re:3c ofteda uobis oe bonu.Et tuc oftedet uobis 
taliarqlia no mfi affuerat metes norur.Scio qd canflimae.Na ut infeipien 
tia loquanego homuculus lic abicctus fic uilis i domo domini adhuc ui 
uens i corpore angdopt choris fepae iterfui de corporeis p hebdomadas 
nihil i en nens diuinse uiBonis itu tu poft multopt fepac diem lapietia pici 
us fumroru* Corpori redditus fbeba: qd lic manes felicitatis habeba: qd 
inerrabilis delectationis lenticbadefhs eft ipa triniras:qua cernebam:ne 
Ido quo intutuiteftes iuntrex ipi beao lpirmis:q adcratrteftis e 8C colcien 
tia mei qbus bonis iple fruebanquod 8C qlia neicit pferre mollicics cor 
pons mei.No potad tarecoteplariois dulcedine cor fiecularibus plenu 
negociis pucire.i-Lecab Hieronymo fcripra funr.Qua: ucro uas dc&i' 
oms Paulusapofiolus defeIcripfentrno funt uila mihi ptereunda,Na 8C 
audorirare fcnbetis 8C rei magnitudie fut auditu digniffnna.Si gloriari 
iqt:oportet:no expedit qde»Venia aut ad uifioes 8C rcuelatioes domini* 
Scio hoiem i xpo ate anos.xiiri*fiue i cope fiue extra corpus nelcio: deus 
fotrmptii hoiufmoi utcp ad tertia cadu.Et fdo humfmoi hoiem fiue in 
corpeiiue extra corpus ndcio: dos farrquonia raptus i padifu 8C audiuir 
arcana ucrbarq no licet hoi Ioq*Si uiucnu adhuc i corporibus ai no pui 
Ia qda allata extriiccus q a gratas uocat phocNTocanacroc Phatafmata fcd 
uiartp natura fiue ad breuiffimu rpis pildu ab illo fuerit a cor' 
potibus fqpatiatqiiilde reddirirqui uerbo Ec Larani fufdtauir dC puella: 
fiuea tentibus abduci atqj altius deuati ea lumiemetis plpexcrit:q ocu 
Io corporeo uidcf no licenti uiueriu inq ai plere fine ullis corporis admi 
niculispmulta lareatqjcognofccre: qua: funt ab omni {enfu corporis 
ahea:quid dubitemus 3C animos eUe imorta!is:& tu demo fini fuce im' 
mortalitatis bonoral a feommnoabdicarintcoiporeu omne ipedimen 
tu*Sed haec cum fortaiieuideanf antiqoiora;cxeplisite 
duobus tempcfiatisnoilrxcotenti fimos«Gabtid conddmanus qufpo 
fica Erigemus nominatus fumnu cum dignitate 8C gloria Romano pu 
tiSkatuipracfuitxumuarhemetiusaegrotarefccfeqtdcdus lalureame 
dids oiras ddperarumrilli iam de morte no tam fbllidto qua nihil cer/ 
tuis expedati & pctms QL paulus apofioli duo appanietdt i fomitis ;utq 
Ixxvii 
Hierony 
mus 
Huftochi 
us 
Paulus 
apoftoluf 
Phantaf' 
mara 
Lazarus 
Gabriel' 
condet' 
marius 
Eugeius 
Petrus 
Paulus b ono aio eflet-.hortati funt* Nam & bonam ualetudinem ei reddita efle 
&C jppedic for :ur ium mus potifex crearet .Quod quide uteruqj fecutii e 
Nam tum fimul cu fomno illu reliquit febns:tu no multo polf cu Mar/ 
tinus Columna prudetiffimus ille& aphfTimus potifex qua fortunatiP 
fime dC cu mirifico ecclefiae romase icremeto uita finiffetipotificatui ipfe 
pfedfus e. At Nicolaus Quitus optimus ille & eruditiflimus plane uir in 
cuius mumficetiflimi parris obitu dodh oes pftates extremum 
aufragiu paffi funt;Cu nicolai albergati lapietis i primis & fadh uiri Car 
dialis bononiefis obitu moleifiusierret:huctadep fomnuad feucif exi 
ftimauit:& ita anxiu appellare:Thoma fili qd diutius gemis: qd adeo te 
affligis:pone lachrymas:&: te collige. Nobis.n.bene e benignitate Ihefu. 
grauctibi fubeudue munus 
petrigubernadae nauiculx.Qua qde fomni uifione haud ille diflimulan 
ter praefetuIiriNacu aliis no nullis familiaribus:tu etia mihicu hac iter 
faceret Germania petes ab Eugenio legatus :cu iter loquendu i fermone 
Icidiflcmus de mafuetudie & grauitare Nicolai cardialis id oe fomnium 
cora ueluti iocabildus rettulitifubdidit enim cu hoc euenerit: Philelphe 
mifrudfu recipies ucrerisnoltecofuerudis.Cumq? intraalpes eodeiti 
nere obuia habuiffet Aenea filuiu itegerrimu & eloquenffimu epifeopu 
rrigeftinurqa Frederico auftrio rege orator ueniebat ad philip 
pu Maria iclytu Mediolanefiu duccifimulq* urerq? uefpi diuertiflent in 
quada cauponula: & aeneas parcius fumptu faceret: urpote q ab eo rege 
IcgareCq ftoica eruditus iftrudufqp difciplina no mius parfimoniae nu' 
moru quam.uitae frugalitati cotinefer ftuder.tum ad aeneam coucrfus 
Thomas Reuerendiffime pater iquinquid eft opus tanta utamur parfi' 
moniarcum uterqjin ecclefia romana pontifices maximi futuri fumus* 
Quam qdem rem no ferio minus q ioco eum praedixiffe certus oftedic 
euctus:Videmus.n.alterum fumma fua cum laudefummum pontifice 
cocelIifrenaturae:at Aeneam cui nuc Pio feccudo nome e:no fecus forti 
ter quam coftanrer potificatum gercre.Sed qd tam multis exemplis uti 
murcNu uerusnouucp teftametu fruftra cmanarit i muduf Succita Sa' 
muelem ait Saul.At lacob defcedam ad filiu meum in ifernu luges.Hxc 
ne ab utrocp didta cflennfi minus certo teuiffcnt filiole animos polf cor 
porisdiflblurioemctuiueref Quid.n.afferam teftimoniu Iohanes apo' 
ftoIiatqjeuagcliftsefAn huic et no credmusfLicetinqd exterior homo 
nofter corrumpafdnterior rame renouat de die in diem. Rurfufqi licet 
rnoriaf'in corporemiuitinaia.Quid.n.meminero aut mortuu diuitem 
fepultumq? in ifcrno.-aut medicum ad angelis portatum in finu habraae 
cum ore domini didu audiamus. Quicrediditin me:no morief facter/ 
num.& licet moriatur uiuitf Viuit iquam lacobe Antoni Marcelle Vale/ 
rius filius ille tuus.& uiuit is qdem eam uita:quae mutabillitati nulli fu/ 
Martius 
columna 
Nicolaus 
quintus 
Nicolaus 
cardialis, 
Thomas 
Petrus 
apoftoluf 
Germaia 
Hugeius 
Phileb 
phus 
Aeneas 
Siluius 
Frederi 
cus rex 
Philip' 
pus dux 
Pius fecu 
dus 
SamueI 
Saul 
lacob 
Iohannes 
apoftoluf 
Habraa bif da e:fed eadem femp atep perbeatajraq; ulciedus tibi eft atep obftrin 
gedus ratiois cuftodia omnis afmi maeronLudus ois ac gemitus abdica 
dus i te floretiflimi fenatus 8t grauiumcp uiroij> oium oculi diu/ 
gun^Quatetibicaueduemeqdcomiftffeexiftimerisiquapropter repre 
hedi iure queas.Quam me deledat Hefiodustq natales oium doles gau 
der i funere;Quem ipum fortaffe Thraces fecun tradunf ortus hoium 
lugere:obitus uero celebrare folituAt Maffilenfes eodem die*quo funus 
e elaturruadhibiro domeftico facrificio couiuio ludum fi 
nire cofueffe»Apud lycios uero no morem dutaxat led legem fuifle legi 
musmrno nifi uefte muliebriludu feruaretddqjob eam rem fadu: ut 
cultus deformitate commoti fe maturius a maerore abducerent:cu intel 
ligerct ludu effaeminatum effe & mollem & a uirigrauitatedigmtateqj 
maxime alienuiruTot igif exemplis admoniti non umcemus tande oni 
nem animi molhciavno reprimemus lachrymis i no ludui finem ftatue 
e;fi lapimus :ne nimia noftra in filios pietas delpationis 
foco apud deum habeaf Quod fi communis ea oium getium opinio fi 
tot graues ueraeq? lententia; nobis aiorum imortalitatem no proba pro 
pter eos.q deprauatis moribus exiftimantaios una iterire cum corpori 
bus ob eamuUremrquod ne in corporibus quide ipfis fuos fibi aios ee fen 
tiunt:utamur eria rationis adminiculis atq* armisiqbus omnis malecrc 
dentiu pertinacia no oppugnef modoifed etiam expugneeiopprimafqj* 
Sed antequam differendi aciem dercendam:in'medium ueniant prifeo' 
Sic enim facilior uidoria nobis 
erit* Aggrediamur autem ab iis:qui! philofophia ionica damerunnTha 
les milefius animd dixit effe naturam:quaefemper feipfam moueret: ta 
Iis autem definitio QC fi declarat animu effe immortalemmo homini ta' 
men magis conuenitrquam praftantiori cuidam effentiae* Anaxagoras 
uero Clazomenius effeafmu dixit fpecieaereu & corporeu Zenoftoicus 
animu uoluit ignem effe alii uero plaeriq? ftoici fpiritu calidu animu efle 
dixeruriHt hi qdem omnes no de hominis animo hoc e intellediuo fed 
de fenfitiuo atq$ corporeo funt locati*Platonis aure difcipulus Ariftote/ 
les dupliciter de aio e locutusdMam ubi quattuor nota illa ge 
nera coplexus eflet:ex qbus corpora inferiora oriunf omnia:qumta qua 
da cenfuit effe naturaiex qua fit mens.Eam uero nominauit enthelechia 
hoc eft perfedionem idcirco ira appellatarmquod aimarum corpus per 
fidatea ui atq? uirtuteiqua corpus eft aimatum*EntheIechia uero ipfam 
aliud nihil effe uult Ariftoteles quamenergian id eft agilitatem quan/ 
dam 8C operationem iteriorem:quse eft ueluti uia ac dux ad exteriorem 
corporis adionemtHuiufmodi enim ui arcp motu animi corpus aima/ 
tum ad operandum impelliturflpfum autem animum ita definit: Ani/ 
mus eft enthelechia prima corporis naturaliter iftrumentalis; g» uitam 
Ixxviii 
hefiodus 
Thraces 
Maffilen 
fes 
Lycii 
tio 
Thales 
Anaxago 
ras 
Zeno 
Plato 
Ariftote/ 
les 
enthele/, 
chia 
energia 
Animi 
definitio habere pot. A t huiufmodi de aimo definitio no intereft magis hoFs q St 
pecudis & ftirpis.Praeterea enthelechia Anftotelesiquae ut dixi:pfedio / 
nem itelligi uult eflentiaiquae eft i effigeiNam eflem 
tia tripliciter accipif apud Ariftotelem: Vna quee condat corpof qde:fed 
ut.aimalia 6C ea quae no arte fiunt:Er haec ppterea efTentia dicif: quonti 
& haec ipfa fit:& caetcra quae funtiefle faciat.AItera eft eflentia:qua mate 
riara informe & rudem adhuc mente cofyderamus. Et haec quide eflen 
tia poteftate eft oia:quae fieri ex fe pofluntteftedu autem nihil adhuc ut 
aeris raaffa & ligna rudia.Tertia uero e eflen tia;cui effedu accides pficit 
ea:exornatq3 forme imprcflione.Ex qua quide forma q iTigniuit ars : id 
quod pfedu einome accipit ut ftatuarquae ex fimilitudie formae:cuius c 
ftatua;fimulacru uocaf.Similiter iquit homo animal certe eft:& e rudis 
materialiftp eflentia:& haec fane copofita ex materia ac forma :qppe q ex 
corpore aiocp coftar.Eius igif corpus materia eft alus uero forma. Er fe 
cudu ea forma hoc eft animu afmal nome accepir.Hanc igif forma qua 
fingula formatur: Ariftoteles generaliter uocat enthelechia id e abfoluta 
pfcd onc:Hac enim obuemetepfedioe rudia quae antea & in fola pote 
ftate fucranad adu effe<ftumq?pueniut:Na funr queda ut ipfe fquir.Tola 
poteftate animalia:ut oua aut femina quaeda uero cu opatioc 8c effedu: 
ut quae adhibito fotu excudutur animalia queadmodu cognofci ex aui> 
bus pot:Na eae ex ouis quae fouerirtpullos excudur.Qua ex re no obfcuf 
apparer enrhelechian nocuiufuis corporis ee aium:fed eius tatu q? aimi 
capax fit:& ob ea rem dixir.quod uita habere por.No enim quicquid eft 
corpusndeeruiuit.Nectame praetereudu arbitror Ariftotele p illo qn' 
to genere aliud itellexifle nihil fecudu Plutarchu q caelu ipum.Quare cu 
Auerrhus ille cordubefisiqui l plerofq? eius philofopi libros egregie c co 
metarus:coliigit ex anftotelis didis una ee St eade i oibus mcte:ira id pu 
to accipiedumiquod ita ex illa cselefti fpccie alus intellediuus in cudos 
hofes aequaliter fufus fitrut corpora aimariu oia ex quattuor il Iis elemc 
tis ortum habet.Hac autem animi uim eundem hile efle immortale uo 
luifle pater ex iisrquae ab eo funt feripta i libris de aio Jta.n.iquit. De me 
te aut Si ui cotemplatiua nodum e perfpicuum.Sed uidef ee aliud geus 
animi.Ethocfolum pot reparari queadmodum idiquod e perpetuuab 
eo:q> corrupi pot.Senfit igi£ Ariftoteles tatus ille & tam illuftris philofo 
phus quod fecudum eratai genus:imortaIem ee animum: cum oftedit 
metemtquaenobiliflima eft Si optima parsaf: Si corrupi no pofle& efle 
fempiternam.Et metem quide docet eam ee animi partem atq? uirrute: 
ad quam refcrunf:q fingulifenfus nunciant;& quae deiis quae fentiunf: 
iudiciu facitiexaminatop cuiufmodi ea ftnr.quae fenfibns uarie occurunt*. 
Hac uero locata efle in penetralibus cordis afleritiubi alias quop ai fpe' 
cies locatus dicit imaginatione memoria apetitu excurfione,E talio \ lo'* 
Eflentia 
dei tripli 
ater 
Plutar 
chus 
auerrhuf coaflent Ariftoteles mete aduenireextrinfecusreamqjfolameediuina 
Ita#n# fcribic libro fecudo de aialiu m generatione ad uerbum * 
Relinqtur ergo mentem fola extrinfecus aduenietem ingrediit cade 
fola efte diuina;Nihil#n#cum eius agilitate habet comune opario corpo' 
ralis.Omnis igif uis almi uidef alius corporis effe pticeps QC eius qde di 
uinioris q illa funt corpora:quae uocatur elemeta, Nec me latet: quas fit 
comunis philofophoiji quoruda noftrx tepefiatis opinio-.q fe folos Ari 
ftoftelicos haberi uolunt etia iisrquas nufqua ab Ariftotelefcripta cogita 
taue funncotedetes ifti quideanimu eile totum in toto corpore & totu 
item in qualibet parte corporis#Sed habeant ifti fibi phi!ofophia;qua uo 
lunt philofomati potius qua philofophiimodo aut Auguftini fententia: 
quam minime improbo;ubi fcilicet intelligaf’ deillo toto folu:quod pfe 
tfionis effentiasq? uocafiaut ineptias fuas ariftorcli no aferibat: Nam qq 
animi uires magis i uno loco qua in alio apparennalias i cerebro aliae i ie 
core aliae i teftibus & aliae i aliis membris p qualitate &C aptitudie corpo 
iftrumentoijd earum tame omnium initia 8C quafi radices quafda 
Ariftoteles ,pbat e fede cordis emanare;quado fucus ebeodti atque con/ 
fedh cybi p uenas cordis caeteru corpus irrigat: 8C motus corporeus qui 
ioculans eft;a corde ipfo inifiu fumir#Venaru#n*& neruoru initiu 3C ne/ 
luti quida nodus ipfum cor eft:ut Ariftoteli placeuPenes cor au te intelle 
cftiua uis agitata ignita fe ibide coaceruare exiftimat po 
teftate quidem illic habitans adtu effedtu ad corporis confeptu 
& uiciniam commeans:Quin etiam docet Ariftoteles in iis quae de mo 
tu animalium caufa reliquit fcripta:nullanecefTitatefieri:ut in quaque 
corporis parte fit animus fed in quodam principio# Id autem efTe cor an 
tea expofuimusjtaque neque fecundum totum quantitatis animus eft 
in qualibet corporis partexum animus talem totius naturamrnec per fe 
haberepoffitmecpaccidensjnecp etiam fecudum uirtutis totu#Noeim 
pro fua ui qualibet anmius e i q ualibet corporis parte:fed fecudum uim 
uifiuam i oculo 8C fecudum auditum \ aure;& fecundum alios fenfus in 
aliis fenfuariis#Sed ut redeam ad metis immortalitatem; feparari docet 
Ariftoteles ftellediuum hoc animi genus abillo;quod fcnfitiuum uege 
tariuuqj dicimus#Hsec enim pars tota eftcorporisiquod quonia conftat 
ex concretione quattuor eIemctorum:& difcernatur:& corrupaf: 
necefte eft# Ariftotolis aurem auditor Dicaearchus & Dicearchi condifei 
pulus Ariftoxenus mihi probari nullo padto poflunt:quorum alter ani 
mumefte dixit conuenietiam corporis & intetionem quadam: quae ex 
ipius corporis natura figuracn uarios motus multiplicefcp cieret.Dicaear 
chusuero animum uoluitaliudnihilefTequacouenientia quattuor ele 
mento ru m#Vter cp enim de animo in commui locuti funt* Hos autem 
quodammodo fecutus Afclepiades medicus animum efte dixit concer 
Ixxix 
Ariftote 
Ics 
Philofb/ 
mari 
Augufti/ 
nus 
Dicsear' 
chus 
Ariftoxe 
nus 
Afclcpia'' 
des tatione ferifuLuConcertatione aute uoluit eam efte coucnietiam qua Cm 
fus ipfi certarim ad naturae munus patriter anima 
noluerunt elle corporei At: Critolaus 6C ipe peripateticus animu dixit 
coftare ex quinta eflentia:hac uero $ cado Itellexifte nemo eft: qui fecus 
ientianHipparchus uero ftagerites a doctore fuo neceflariocg Ariftote' 
le diftenties ob idqp loge deterior uoluit animu aliud nihil efte q ignem* 
Sed ateq de Platone reliqfcp platonicis uerba facia:me coferam ad Pytha 
gora:qui philofophise Italicae priceps fuit uir faneA: docftus & magnus* 
pythagonci huc aliqui narrado arecedat* Et omniu primus Epicu 
rus:qui animu efte dixit reperationc ex hifce quattuor exqlirate ignea: 
ex qualitate aerea rex qualitate fpiritali;& ex qlitate qrti: cuiufda generis 
mominati.qd' apud eu erat fenlitud* Ex quo pot Irelligi de aio 
Itellediuo locutu omnino nihiLDemocritus uero que epicurus 1 phyfi/ 
cis eft plurimu fecutusrputauir almu efte cocretione ignea ex iis atomis: 
quae i ratiois cotemplarione cadutrquae formas quidc orbicularis habet 
uim aute ignitarquod efte corpus uoluit* At Leucippus huius dotftor cu 
pofuiftet numera igidanirdixit animu effe te peram refpira' 
tiois frigus*Nec multo melius fenfit agrigentinus Empedocles: qui ani 
mu efte affirmauit [anguine cordi fuffufum in eode ille errore uerlatus: 
quo ii qui dixerut animu efte cor ipfum ex quo 6C mifericordia dicimus 
& cocordia*Sed Hippon animu efte aquarob eam rem no dubitauit affir 
marerquod diceret ikme genitalerno fanguine effe fed aqua* Critias uej1 
ro no aqua animu efte uoluit fedfanguinerquonia uideretrqd' membra 
(anguinis fit exps omninorcotinuo morte itercipi*Veru eo eft empedo' 
cies tolerabilior Critiarquod i corde principatu almi ftelligediqp uim co 
ftituitJnqrenimiangulccordis uigef hois itellecturfiqdc itimis nfisfen 
Cibus fenrimus ea:quae funt extra nos propter cognationem: ob eamqp 
rem ira reliquit feriptum: 
Terreno terram noftro flamafep calore 
fentimus& aera flatu: 
Pacecp tranqllu fiditis imagle lite* Sed de his olbus uel qualia fint: uel 
qtam habeat differeria Iter fefercordis fanguie dicebar diiudicari* Fuerut 
etia q dixerut alum ce alamrhac at ee uoluerut fpirirurquo uiuimus No 
nulli exiftimarunt qda cerebricellularal renere prlciparu*Alii uero fecus* 
Na cerebri parte ulla ee aium uoluerut.Sed al Cede hac loeu ii pofue 
rut 1 corde hi aut 1 cerebro*At Pythagoras famius cuius nomen habitu e 
alum dfi 
niuitec feipum moueret*Necemiru ita Pyragqraalum dfmif 
ferq tata uim numeris dignitarecp tribuerit: ut eos atemudi alumfuifte 
aftereret:& cu unu no ee dicerer fed fonte queda atqj origine nu 
meropiftferebat unitate*q a graxis df uohoccj Monas: olum ee initia ac 
Critolaus 
Hippar' 
chus 
Plato 
Pythago 
ras 
Epicuruf 
Democri 
tus 
Leucip' 
pus 
Empedo 
cies 
Hippon 
Critias 
Pytago' 
ras 
Animi 
definitio 
iLovao- 
Monas fine:cu ipa necp pricipiu i fe nec fine admittat*Etita ea deduces ad diuirra 
illa fumaq? eflentia referebat-.eiufcp notione aflequetiu reijd numero po' 
fteritatecp ideo feqftrabanqd' non pluralitate nec teporis pofteritatefed 
,pcreatioe feiundta uellet:eandcq! unitate ad uniuerfi mudi alum: a quo 
fint ai rone referf no dubitabardtaqj hac unitate q a prf 
ma caufa ortam affirmaret ufq; ad mudi aium ubicp itegra fempg? f 
diuidua ppetua perenemcp poteftate feruare Pythagoras arbitrabaf* Et 
quonia putaret numeros ee reijd oium fubftatias:dicebat unu qd' eer pri 
cipiu numeri:&qcf edentecouerteref:ideee>Numeijdcimex unitatibj 
coponi ad ens ulla oinoacceflione facere fed diuifione negare duta/ 
xanOmne aut ens aut fimplex ee 8C ita diuiflione nulla admictef neque 
opatioe nequepoteftareaut elle copofitu:& id qdem no idiuifioe fuayd 
partiu fed i capdcoiundhoe habere fuu efle:& ita unu quodque tueri fuu 
cflemt fuam tuef unitate huiufmodiigif humai fubftat ia qua sternam 
opinabaf:numerum efle definiebatfeipfum mouentem. Htis quidem 
numerum pro mete accipiebat: quam ipamid circo 
quonia ad harmonia quae conuenientia quaeda eftmumero opus fit* Ve' 
ru etfi hic aliqd dixit no multu i pecudibus quoque animus 
gdiu eft f corpore.-feipum mouet*Philolaus uero Crotoniates Pythago 
ran fecutus animu efle diflemit harmonia*At Hcracletus ephefius igeio 
fuo fifus magifq dodtoris cuiu fpia difciplinarquo fe nullo unq ufum af 
firmar:duplice efle aium mundi q 
de animu efle euaporatione ex humidis:qux i iplo funt.Sedaiantiu ani 
mu ex ipfa fieri euaporatiqe:quae extrinfecus fit:& ex ea quae fimilis 
neris eft i ipisJtacp miradu no e fiutercutis aquse morbus fuit i caufa:ut 
periretiq tatu humido^deuaporarioi tribuent.Quaipfam opinione AI 
chmaeon medicus idecp philofophus eade demetia e fecutus* Diogenes 
uero apolloiates Anaximenes Cretefis no multo his duobus mihi funt 
uifipruderiores:q pricipiu aeri fribuerut:& huc ee uolueru t animu 
Na quonia fecudu illos aer e oium & tenuilTimus 6C pricipiu 
ideo aius 6C cognofcit& mquet*Qua eim pricipiue:cognofcitet extera 
qua uero teuiflimusudeo ee ,pbant cofentaee motiuu* Htqd' praeterea 
du no eft: de Heradeto:funt q illu dicant: definifleanimum efle fcintilla 
ftellaris eflentiae*Xenophanes quocp Colophonius mihi incoftantior ui> 
fus e:q aium nunc ex terra aquacp coftaf ;nuc fpiritu efle dixerit: 6C utro 
q? rame modo morf a!e*Nec Xenophane mihi uifi funt multo acutiores 
aut Parmenides q ex terra 8C igni aut Boethus q ex aere & igni animum 
coftaf funt opinatuAt Hippocrates medicus animu efle dixit: tenue fpi 
ritu p corpus omne difpfumuSed iam ad py tagora noftra reuertaf ora/ 
tio* Is eim Pherecydefyrio ufus docftof philofophoijd omnium primus 
ut tradunt qda:xtermtate aioijd alfeuerauit:qq Thales milefius q py tha 
Ixxx 
philolau 
Heraclea 
rus 
CauiIIuj 
Alchmac 
on 
diogcnes 
anaxunc 
nes 
Herade' 
rus 
xcophaef 
Parmeni 
des 
Boethus 
Hippo' 
crates 
Pythago 
ras 
Pbere' 
cydes 
Thales goran anis circiter centu antecellit: idem tenuiffe oftedif.Pytagoras igif 
primus cx it aha philofophoiji familia afleruit a!os nulli fubiacere interi 
tui nulla tame ad ea rem reddita rationeifiue qd' definitione fatis ex fefe 
firma eife ludicaflctifiue qcf tata eius forer audoriras apud omnes: ut q 
quid ipe dixifletio! ratioe firmius haberef.Secutus e tade Plato Socratis 
auditonque tris ,pbareac fequi folitu Iegimus:dodorc fuu eum que di' 
xi»Socrate i moralibus:& Hcraclctu ! naturalibus Jn iis uero qux fupra 
natura:diuinaq? funt:Pythagora.Is igif Plato cu ad mundi Gmilltudmc 
animu trifaria diuififfetieius principatu hoceft metem qux ratiocinaf: 
!relligir:ac lapit:! cerebro tanq!capitolio:aliquo collocauit: quoniam ea 
corporis pars logius abeft a colluuioe 6C fordibus: uigore au te iracudiae 
aimofirate que graeciTuiioH Thymo appellat i cordcxupiditate uc 
ro fubter praecordia Huiufmodi enim ordine etia I uniuerfo mundo 8C 
l republica ipfa feruauit Platodn ciuiratc»m& uniuerfo populo q prode/ 
ria caeteris ciuibus fapictiaq? praeftat: cos habitare iubet aeditioris locos 
urbisiqquc praecepta medio aut urbis tanq in ca/ 
ftris militare iuuetute & rebus agedis apram collocat:quae exequatur QC 
agat:qu£e funt a praeftatioribus conftituta» In extremis uero Vrbis eiuf 
de locis opifices effe uult & uulgans reliquofq; o!s:q aut!fefilliraut!for 
dida arte uerfcnf :ut pareat p coucnieti quoq? atque utili miniftcrio, Ea 
de ratioe ac fimilitudie! mudo e ufusxuius uimmirate ac principe q im 
perat:regit moderaf oiaxaelefti domicilio dimetif* Huic tanq in media 
rcgioefubiicitagelos atque daemoes:qagat omnia exequaturqp p impe 
rioJn terra uero homies funtpofithut pareat:& minifterio praelio fint* 
Etira! nobis qddam regale effe uultpofitum! fummo:qd' imperat: qd 
dam uero quod agat collocatum in medio ♦Tertium aut pubetenus & i 
fra pofiturmquod regif atqueadminiftrat:& ea quidem duo appetitus 
fpccics elfe uult:quaerati6i tame naturaliter parcatJmperat igif mens i 
capite:quae e prima animi uis eaque cotemplatiua:qua itelligimus ac fa/ 
pimus»Alrera uero a! uis quae fecundae e dignitatis:! pedore coftituta ut 
agamus:quae iulla funrxfficit.Reliq uero inferius pofira illa uis uiribus 
melioribus more geriuCefer aut piaro animu meare p oes artus totum 
que corpus:& p fingula mebra quafiiftmmeta uim fuam oftedere & ad 
ipfum in fentiendo quidem referri o!a:quae fenfibus occurantxa uero q 
fenfus refcransxllealia atquealia*Defmir aure Plato a!um hifce uerbis* 
Animus eft fubftatia icorporea feiplam moues ac ratioalis: Huius uero 
immortalitatem demonftraturus ita Socratem in libro de pulchro: qui 
Phaedrus infcribitur:dilferentem facit tali argumentatione & ea quidc 
ad uerbum: Animus o!s immortalis eft.Quod enim femper mouef: eft 
immortale» Quod autem aliud mouet:& exalio mouetur: cum fine ha/ 
bet motionis:uitae etia fine ergo quod feipfum mouet; ut 
Piaro 
Socrates 
Herade/ 
tus 
Pytago 
ras 
Tuxloct 
Thymos 
Angeli 
Daemoes 
animi de 
finitio 
Phaedrus 
Argume 
tatio 
platonica qcffeipfum non reliquirmiouen nuquam definit: fed ctia cseteris quot 
quotmouentur:hoc fons 8C principium eft motidis: Ad pricipi nulk e 
origo*Ex principio*n*oe ortum neceflario oriturjpfum uero nullu or/ 
tum:Nam fi ex aliquo principia gignere£:prinapiu efte non poftet. Sed 
quonia non oritur necefle eft:ut nec etia corruparur*Principiu eni fi pe' 
rieritmeq? id ex alio unq nec aliud ex illo oriatur: fi quidem a principio 
oriri oportet ofaJta igiturfit:ut motionisqdem pnncipiu exeo fic.-qd' 
ipfum moueatur a feipfo*Hoc aut nec interire nec nafci poreft* Vel & oe 
cselum naturacp ois corruanatqp cofiftanQuce ipfa nunqd ex eo cofiftc 
re rurfus poftinnVndeagitata ortum fint habitura;' Cum igitur perfpi 
cuu fit id efte lmqrtale;qd'moue£' ex feipfo:qs uerebif hac ipfam eife al 
effentii 8C ratione dicerevOmnemxorpus.qd' exteriore agitatur motu: 
eft in alum*Quod aut in teriore motu agitaf:afatum e: haccm* eft 
propria animi natura*Quod fi hoc ira ha bet:aliud nihil efte: q> ipfum a 
feipfo moueatunq animum neceftario fit:ut animus nccp nafcaturmeqj 
moriatunQuafuDtiliftime certe piato: 8C qpulchcrnmse imorralirarem 
animi argumentando coclufit modo no ita principium queadmodum 
finem animi no nafcuntxreantur hi tame: fimulque 
ab illo infundurur in hoium corporaiab quo funt ola ex eo creara:q> an' 
tea no fuiftet:& eode quide temporis puncfto QCcreanf QC infunduntur* 
Nec*n.cum illis fentioiquoluntalos noftros fimul ois creatos efte* Nec 
item cu illis:qui aflerut ita holum animos ab animomt corpora abAdae 
corpore manare*Xenocrates uero aliud dicere nihil ufus eft:q quod do' 
dtor eius Plato fenfiflet*Nam cumfait animum efte numei&xuius uis ex 
natura fit maxima:nihilplusaddidit:qoemillam feipfam mouentem 
uim ab ipfo deo manareud quod ena Platonem uoluifle ex eius fcriptis 
dephendi poteft* Arcefilaus uero urfuit mediae aucftoracademiaeura et 
a Platone fupiorjbufq! plaronicis diftenties eadem ratione animum efte 
putauit fanguine:qua QC Hippon QC empedocles no quae mentis uis fo' 
ret fecum ipfe co fideras fed ola ad fenfum referes:qui cu totus fit corpo 
risiinterit etiam una cu corpore*Necpraetereudus eft Heraclides ponrf 
cus:quianimu dixit efte lucem principatu is uidelicet igni tribuens* Sed 
redeamus ad PIatone*Hic no tam animi nobis qui creatus eetumortalP 
tarem oftenditquam eam aeternitatem xuius etiam prfcipium nullum 
eft:firmiftimaargumentationedemonftrauir*Qua ratiocinadi uim QC 
Speufippus ac reliqui fere omnes qui a Platoe fluxere.-maiorem immo/ 
dum approbauemnufuntq? fecutuVnus Ariftoteles eft inuentus qui a 
docto re fuo quem anis uigintiaudiuerardiftentirefitaufusargucia po 
tius ufus quam ueritate: Quod fi maluiflet uiije fe gratu QC iuftum exf 
ftimari quam aequae uerfutumac dodtum: nuncjab eo quod no minus 
probat*quam accutiftime norat;dedinaflet itinere*Sed ita funt hominu 
Xenocra 
tes 
Arcefila' 
us 
Hippon 
Em pedo 
cies 
heradids 
Plato 
Speuftp ' 
pus 
Ariltote' 
Ics Stoici 
Antiflhe 
nes 
Socrates 
ingenia gloria* cupiditate plcruq? accenfa utneqj penfi uelintrnec uerita 
tis habere ratione.Nec tamen floici praetereundi funt:qui audlore Anti/ 
flhene Socratis difcipulo nome inter philofophos habent:honorificum 
plxricp ho$z natura ignea coftare animu putauerunt.-qui confentien' 
tes Empedocli eius prlcipale partem locauerunt in cordemec eam rame 
fanguinem efle uoluerut.Siquidem fanguis cu corporefimul nafcirur* 
At Zeno Cittieus thebani Cratetis auditor opinatus eft animu clle fpi> 
ritu:ex eo nadus ratione:quod fpiritu recedente a corpore animal mo' 
reretur.Iracp dicebat hoc fane eft afal.Sed naturalis rpiritus dum reced it 
moritur aial.Quo fitiut naturalis rpiritus aius rir.Cryfippus uero StoE 
copi omnium ultimus idecpeius fedtae eruditiflfimus & in fcribcdo non 
minus copiofus qaccurratus dicebat una fpirare&uiue/ 
re.Sed quonia naturali fpiritu fpiraremusieodem etiam nos uiuere fpi/ 
ritu.Er qa nos aio uiueremus.hinc cocludere nitebatur animu nihil ali/ 
ud efle q naturale fpiritum.Amrnu uero ipfum i partes odo diuidebar. 
Coftare eni huncaflerebat ea ui:quse imperat&Cfenfibus quicp: tum uo 
cali fubftantia praeterea feredi gignedicp uirtute. Partes aut animi a cor/ 
dis fede tanq a fontis origine manare:6c per uniuerfum diffundi corpus 
uitalicpfpintu fingillatim mebra coplere oia 8C ea regereatq,’ moderari 
arbitrabat innumerabilibus diuerfis uirtutibus alendo adoledo moue' 
do localibus motionibus inftruendorfenfibus copellendo ad operandu 
totuq? animum fenfus qui funt eius officia ueluti ramos ex illa principa 
li parte tanq trabe futurosteoru quee fentiuntur nuncios padere» Ipfum 
uero de iis quae nunciauerintriudicare tanq rege.Et ut finguli quide fen 
fus unum quiddafentiuntndqp adpraefenstepus .Nam neq?praeteritu 
quiccp memineremee futuis fufpicanf quicq ita intimae confuIrationis 
deliberatiomfqi propriu efle Chrifippus uultitu cuiufcp fenfus paflionc 
intelligere:&cxhis quae nuncianticolligere quid ea res fit:tum accipere 
praercntia:meminiflepraeterita:,puiderefutura. Additq? muta cria ani' 
maliahabercuim animatprincipalerfedeamduntaxanquacibos difeer 
nanr:imaginerur:infidias declinet:praeruprapra:cipitiag?,pfiI]at;&Iocos 
fibi tutioris quaenrcnt:ac neceflimdine recognorcant:multacp fibi paret 
quatadfaluteexpediuntrfedhanc uimfecundu naturam efle dicit: non 
fecundu eam mentis ratione:qua ex ofbus animatibus homo utiturfo' 
lus.Adduciqifimilitudine uiremdiriflimus non inepta.Aitenim.Que 
admodu Arachnea in medio caflis fedes omnia filiole exordia tenet pe/ 
dibusrut cu ex befliolis qd ex quacuq? parte plagas inciderinde proximo 
ipfo fentianfic principalis uis animi pofita i media cordis fede fenfuum 
exordia retinet:ut cu quid nundabut:de proximo recognofcat. Er uoce 
quocp Chrifippus uult e gremio cordis mirtiiquse ubi tandem a lingua 
eseterifq* didiois inftrumetis formata fuerit;fonos articulatos cedere q 
Zeno 
Crates 
Chryfip/ 
pus Termonis funt elemetaiquo quidem ueluti interpretetur ipfius mentis 
arcani morus aperiantur.Et id uocat animi principale.Quare cum fpiri 
tum animii effe diciucd fane corpus dicitudeoqj eunde patiique corpus 
interitum:Siue aiit fimul cum corpore eiufmodi animis itereat; leu no 
multo poft ad rem nihil qq non intelligo: quid no pereat fimul cum cor 
poreicu idem fit etiam corpus ♦ At PoiTidonius cum animu dicerer eiTe 
corporis forma aliquid dicere uidebarunfed no multumicu eam fubii' 
ceret inrentuuNos ueroalia rone & ab iis qui fibi animum cum pecudi 
bus comunem efle uoluerurrt:& a Platone & ceteris qui hominis aium 
deo equaiem ftatueruntmon iniuria d ilTen tim us.Cr edim us enl dC affir 
mare indubitato audemus ita alum ee in corpore humano:utdeum in 
mundo.Nam ut deus qui nullo tagitur motu.omnia adtu mouetcum 
ipfe ne<p p fe accidens moueatur: eodem modo cum animus im 
mobilis ipfe fua natura fitxorpus tamen mouer.Mouetur enim p acci/ 
dens animusxum mouetur.Nam ut ceteris i rebus omnibus deo c ani/ 
musiita uirtus animi que moueturrinferior eft dei uirrute:que mouet 
oia.Sed iam ad firmioris nos rones 8C xpianas 8C noftrasppius acceilliri 
quibus animi immortalitas dilucideappareat:quid animus ipfe fit: nfo 
quafi marte definiamus:ar<y tueamur no tamfortafle fubtiliter q redte 
ac religiofedd uero facillimum fadtu fuerit;fi prius oltederimus no fim 
pliciter dici animumreum eius nomen latius pateat. Na queeunep dici/ 
mus uiueredis animu damus. Quare cum &herbe ftirpelcp omnes ui/ 
uat;hec oia minime carent animo eo fcilicet:quo aluntur 8c adolefcunt 
Et in pecoribus & iumetis ineft animus idemiqui in herbis & in arbori' 
bus:ac preterea qui dicitur fenfitiuus.Sed in his intelligentiam nec 
perfectam rationem ineife uolumus.Itaq? animus omni perfedtiois nu' 
mero abfolutus i homine eft foIo.Hunc ergo ita definiamus.Animus e 
creata fubftantia fpiritalis fimplex rationis ftellectufcp particeps:que fe 
ipfam mouens naturale inftrumctaleqj corpus tadiu afficit ea ui: que 3C 
uitalis eft:& fenfibilia admittit: quoad eorum natura capax elementale 
conuenientiam feruat. Hic mihi humanus uidetur animus: quem fiqs 
ignorat quonam padto quo delphicoprecepto admonemur :feipfum 
cognofcatmon i telligo*Huiufmodi autem animu neque corrupi necali 
ud quicquam pati poiTeiquo a feipfo difcedatxum difcefTunf facit a cor 
pore nullus mihi uidetur labore fuftiere audadterq? defendere.Nam ut 
a facilioribus rem probare aggrediananiinus corpori applicatus nequa 
q eft: ut Platoni placet.Id enim fi effet:non unum quiddam efle animus 1 
poffet:fed inulta permixta.Necemm iccirco uitam fufeipiteorpus: qd* 
ei animus applicetur:fed quoniam per omnes eius partes diffundatur. 
Quid autem aut per mixtioneautcdcrcrioneafferamxum nullum cor 
pus queataliefeorpus ufquequam penetrare.Quare C nem corpus neqj 
Ixxxii 
Pofftdo/ 
nius 
Plato 
Animi 
definitio 
Plato corporeum quicqua penetrat: animum corpore carere gs neget ♦ Atqui 
omne corpus aut mreriore agitarunaut exteriore motiuSed quae exteri 
ore utunf motu:in anima funtiquae autem interiore animata* Quod fi 
animus efletcorpus:aut animo aliude lumpto uterefiaut ui animi care 
rer*Sed cu utrung? abfurdu finrelinquitur animu effe mcorporeu* 
Praeterea fi animus cet corpus.fequeref corpori fociari corpus* At ea fo/ 
cietas uel exapplicatioefiatineceflee:uel ex pmixtioeuel ex cocretione. 
Sed ex applicatioe animi g folus dat uita corpori:rocicras ea fieri pot: cd 
applicatus animus fi fit:ad corpus intimu no pmanat* Nihil enim pene7 
trat applicatiulraq? animus & corpus applicatioe fociari no poliunt: led 
nec eha permixtioe.No*n*animus effet unum gddafed permixta multa» 
Nu fortalfis cocertione focietas ea ita foret:duo p fe corpora iniii' 
cem trafirent:& locus unus quo corpus cotinetur capax 
effet qcf fieri certe no pouQuare cu neqj ex applicatioe neq? perm ixtio/ 
ne necp cocretioe corpus QC aius focianf;patet animu effe mcorporeu:& 
quonia fua qdam ui naturaq* coliftit eunde etiam imortale*Mouef’ eni 
ipfe ex fefe:& mouet corpus*No mouef a corpore*Nec a corpore gcg re 
cipit fecundu ee 8C fubftantia fuaffcd uiram dat corpori:& ut fenhat effli 
arddq? femp du adeft:habiracp in corpore;Cu fe uero fecreucrit a corpo 
re.hocl ane eius difceffu intcritJlleautqa indiffolubilis & imortalis cre 
atus eft atq? fempiternusrp fefecofiftit: & eo melius herrq? feruitute ue/ 
luti qda corporis cathenifqs liberatus fua natura fuoqi bono fruif: cu ia 
ei nihil ee pdt ipedimento:quo minus acutius ac pfedtius: 8C itelligat 8C 
fapianoemq? ia pfpicicns diuinae eflenriae uerirate fua brirudine fit com 
tetusdtaq? uti coetens afantibus mors e inreritus:quo animus fimul cu 
corpore & diffipaf & perit:quonia nihil in iis eft eo fenfu pfechus:g fine 
corporis uita effe no potnta in hoie e ai a corpore feparatio:q ubi conti/ 
gitdeuis ille a rqp incorruptus euolat altius: nufquaq? retardaf:donec in 
illius confpedru perueneritxuius imagine ac fimilitudine pree fe fert: 8C 
tum demii omni labore oiq? taedio pegrinatiois huius mudanar uacuus 
fecurus traquillufq? gefcir*Na quid aut Epicuroaut Heracleto aliifque 
iftiufmodi i mete uenerit:nefcio:g fimul cu fenfu corporis perire intelle 
(ftiuiim aium putauere*Na id fortaffis opinati funt:quonia aium corpo 
re folutu corporeis oculis uidere no poffent:q fi no illa eade ipfa & cogi 
tatioe copleffi & ratioe cofequi poflimusrqua deum datunque &fi cor 
poris oculis no uideremus:rone tame atq? intelligetia pfpicue copraehc 
dimus*An ignoramus mente ac fenfum differre inter fcplurimuC’ Seiy 
fus enim a fenfibilitatis nimietatecorrupitunut de his legitur;qui fedet 
a Gataduposrob eacp rem debilius fenlibileafenfuipfo minus fentitur: 
ut in tubicinibus tibicinibufep nonullisrfid in iis qui aut fiftulis aut tym/ 
panis crebrius utuntunperfaepeanimaduerti: redduntur enim auditu 
cpicurus 
Hcracle / 
tus 
caradupi imbecilliore adeo ut quae uoce funt debiliore minas au dian t.Idcqt acci / 
dere illis lolef.qui oculor intuta aut in Colis radios aut m altiore niue fi' 
xus intederint.Na uidedi acie aut hebetannaut etiam amittunr.De inc' 
te autem iecus accidittquae poftcaq intelledhi attigent iteihgibilia illa cae 
leftia ac filmaddge facilius ac melius itelligibilia q funt ifenora munda' 
nacputciligit.Quare fi mens magis operado no frangifmec etia quomi 
nus fit cormpat>Praeterea quaefunt inter fe cdtrariae: cotrana 
efle rdnem puto mihi edeeflum iri ab oibufiSi quicqd eft cocretuidifcre 
tionem patif:& diflblutionem oe cdpofiturmanimus certe qui ne® cd' 
pofitus eft neqp cocretusmec difeerni poteft nec diflblui.Na fi quod ma' 
teria uacaricorruptioni no fubiacet: quomodo animus que fimplicem 
ee fubftanha definiuimusicorrupi cu uideamus i natura quaf 
dam formas a materia reparatas omo ut angelos ac daemonas quafdam 
aute oino infiras atep immenfasiut naturales formas ex materia ui ab/ 
ftradasmdne formae qua:da tertiae ueluri mediae dada: funt ad ipfius to 
tius ptedioemrquse a materna fcilicet manares fecunda illud effequod 
inferius noiatunut eae manant fbrmarrquae a materia funt deducta:: q 
manates inqua a materia feparatiab ipfa poilint fecunda fuu eflefupe' 
rius queadmodum funt formae feparatae oinorSed huiufmodi certe fut 
animi nollrirqui quo ad uires fenfitiuas manat a materia: fed quo ad ui 
res frelledliuas feparari poflant.Hic fit:ut quantu ad metalc attinet uir' 
tutemiaeque hi atq? angeli 8C demdes nullu interitu pahanf. Infup igno 
randu ne fir.qcffimplex eft.Id a feipfo feparari no poffeifed animus cum 
fit fimplex:quo pa&o feparef a neq? a fuo ipfius efle. Nec.n. 
per alia quanda forma q per propriam ac fua animo eft fuum efle:quod 
dicitur*Na de edereto &. cdpofito fecus eftdd.n.habet .efle per formam: 
qux poteft a materia feparari:& ita etia corrumpi. Ad ha:c nihil corni' 
pamrmifi aut p id quod fibi contrarii! habetraut ob alicuius defebtu rei 
quae fit ad eius efle neceflaria.Sed huiufmodi animis nihil habet cdtra' 
rium neqi ad propriu eius efle corpus eft: neceflariuxum fiue in corpore 
firdiueextra corpus:animus ipfe per fefecdftitit. Exquo fatis patet ani' 
mum ndcorrupi corruptide corporis.Neq? rc alia differrer ulla: q q? du 
eft i corpore:fe corpori aius edem facit:du abeft a corporemd facit.Rur' 
fus fi fieri nullo paifto poteftmtfruftra fit naturalis appetitusxumcp ho 
mo natura appetit lemp efle:& efle id dicamus:ad q effertur oium appe 
titus:& nos ipfum ee mente edeipiamus nd folii ut praeiens pecudu mo 
re fed fimpliciter potius. An eft obfcuijd hoxm q fit corpore morralisxd 
feqperpetuitate ecundum animd:quoefleabfolure&fecudum omne 
tepusapprsehedit.At qui fi animus fimul cu corpore interiretmemo fe 
morti obiicerer.Nccp aliud quicq duceret uita carius. Num Mutius ille 
qui poftea Scaeuola eft cognominatus; habuit corporis potius q animi 
Angeli 
Dxmocf 
Mutius 
Scaeuola Porfena 
rationem;cum folus intra tot bolbum millia Porfenna eb adortas mo 
riturusCcu foculo manum tanq impruderiae ream exurenda limpofuir« 
Nam Zeno eleates quari corporis falute fecerit» Phalaris tebis efricuius 
feuicia di truculen tia metu mortis pluris duxiflet quam animi dignira 
tem: nunquam facinus illud ta praeclarum ebet adhortusrquo & 
larim interemit;& fe iam pene interemptum reuocauit ad 
L»Brutum memorem :qui ut A rurem Tarquinii regis filiuinterimeret 
uirae fuse non pepercit*Eade fuit ratio Leonyde ad Thermophylas:cade 
Epamynondaeapud leudtra eadem»M»MarceIli fortiffimigentilis illius 
tuircd ab Annibalequemnup omniu primus Romanorum impatom 
in fuga uerteratiinbdiis eb ci rcuuetus»Nam fi corporis faluti maluiiTet 
quam animi magnitudini decoroq; confulereife hobi fuga facileabbu/ 
liber+Certe fi animus una iteriret cu corporemuqua eet ullus inuetus: q 
no fe omni ope atqj opera ab omni mortis difcrimine adduxifiet»At u v 
demus & permultos & magnos uiros:qui fe alii pro patria alii p deo uo/ 
nerunt» Ndfolum uniuerfa Romana legio atrociffimis impii maximi' 
ani Caefaris fatellitibus trucidanda fe prcebuitifed maximi quoqp orna' 
tiffi mi qj exercitus idefepenumerofecerunt:faciutqjquotridie»Nec»n* 
dubitant corpus quod fua natura mortale efhmorti exponere: quo an i/ 
mu imorralep egregia uirtutis pietati(9 facinora liberent periculo arcp 
miferia huius uitae»Et nos adeo noftri obliti fumus obitum 
non fecus lugeamus:quam fi animi fimul cu corporibus fint fepulti tan 
qua aiorqui e humani corp oris forma :grauius accidere quicquam poE 
firrquo corruptus interear»Tripliciter eni forma corrumpi potefbaut p 
adtionem cotrarii ut calor p frigoris adtionemiautp fubiedti uitium ut 
oculus fi pcrieritipereat etia uis uifiua necebeebiautp caufe defectu ut 
fi pfentia folis dcfuerittdeeb etia lume aeris»Sed animus nober nihil hu 
iufmodi pati p5t»Na quo padto p adtione cotrarii corrupaf: cu per eam 
mente qua Anbotelcs uocat fecudu graecos DvNdiiiN dynamin hoc eft 
ui atqj potebate pofiit & cognofccredC recipe cdtraria aut fu 
biedti corruptidi fubiaccar q nd a corpore manat fecundu fiiu ee: fed ab 
ipfo deo creatus eb: Defedtus uero caufse g poffit ullus accidere cu eius 
caufa qalia nulla cb q deus:& imortalis fit 8C inedmutabilis & aeterna d 
Que praeterea mihi afferes uel mediocriter dodtuiqui minus confiread 
quicqd ebintelIigibiIe:ideo ebe& diuturnius & firmius: quod fenfibile 
ebe dicimustfed qd fenfibilius in rebus ebibenti materia prima corrupi 
nd poteb quo ad fuam fubbantiaihinc fitrut longe etiam minus ea mes 
quae eb fecundum potebarem corrumpi enim intelligi 
bilium capax eb»Item quod agit eb eo quo patiatunmultopfedbus atep 
praeciofius»Mcnsebautem huiufmodica:quaefecundum agilitate ope 
rationemqj dicitur^Haec enim facitjut adtu ca intelligatunquae corrum 
2Teno 
Phalaris 
L»brutus 
tarqnius 
Leonidaf 
Thermo 
phyle 
Epamy / 
nondas) 
Leudtra 
M» Mar / 
cellus 
Annibal 
Maximi' 
anus 
Caefar 
Aribote/ 
les 
dynamis pf non poftunt»Sed huiufmodi mens eft quaedam animi noftri uis quae 
neque leparad neque mifcen nec pari poteft:& propterea immortalis* 
An illud etiam fortaftis ambigamus:quicquid ex feipfo mouetur &ope 
rando Qi agendo:alteri applicari non pofte*Nam fi alteri applicaretur fe/ 
eundum efte Qi eftentiam:tunc operandi agendiq?caufe operationibus 
atqj adtionibus aequaliter refponderent ♦ Quod fi ita fit coniundtu: oes 
Internae operationes exrernaeq? adiones fint ipius coniunftimecefte eft* 
Quo fit: ut caulae fint eiufdem coniuncti.nec illud fit: quicqui d 
exieipfo mouetur ad operanda &agendum:Itaq3 huiufmodicdfeques 
eft tolendumuNam quod feipfum mouet ad operationes aclioneigpiuas 
non applicamr alteri. Animus uero intellediuus ita feipfum mouetad 
interioris exteriorifqueadusrut ad hos nullo naturae impulfu agitetur* 
Id quod in his quocp artibus cognofci poteft:caeterif(£ rebus quae princi 
pium capiunt ab adtiuo ratiocinatiuocp intelledu, Itaqj fecundu effe Qi 
effentiam non applicatur corpori,Quod cum ira fit:patet animum ire/ 
ritu eius interire non poffercui fecundum efle& eflentiam non applica/ 
tur,Num quid etiam fimus nefcii.id cuius operario Qi materiam excel/ 
Iit Qi corpusrcorruptioe corporis no corrumpi,!Mec enim operatio excel 
lerior eft ea fubftantiarcuius ipfa eft,Cum igitur intellediui animi ope/ 
ratio fit huiufmodidntelligit eniuniue rfaleus ne una cum interitu cor/ 
poris interibit;' Qui uero putant animu effe corporis uirtute: magno i 
errore uerfantur. Vide mus enim uirturum inftrumentaliu operationis 
poft annos quinqj Qi quadraginta i humanis corporibus fere omnibus 
frangi Qi debilitari folere,At illo aetatis flexu &fapietia augefcimus:& ad 
Iciendum reddimur acriore ui quada mentis logae praeftatiores, Quod 
fi animus ille nofter corporis uirrus eftet:ea du taxat itelligerer; quaecor 
poris funt,Na capaxeft:pro fua natura eft capax,Sed 
mens cum fpinraliafimphciacp intelligancorporis uirtuscerte eftenon 
poteft. Ad poftremum ne uideamur q oportet argumentandodongio * 
resrquicquid ,p una eadecp formae rone eft imago Qi fimilitudo fepara/ 
tae illius atq? diuinae menrismo manat a corpore fecundum efte Qi pote/ 
ftatem,Nam fi ira manaret cum quicquid formae alicuius capax eft :eius 
pro ui propria fuacp eft capax;& ita eam fibi formam pro corporis mate 
riaeqj natura impraeftam reciperet:quae quidem in eo eftet uel tanq for/ 
ma corporea uel queadmodum forma quae Qi i corpore Qi pro corporis 
conuenientia non ui propria operatunqua quidem abfurditate nihil ab 
furdius,Nam quod mentis dimae imago eft:fua ui fuaque 
natura ira mouetur ad operandum in corpore humano: ut illam uniuer 
fo i mudo operari Qi dicimus: Qi certo credimusJracp neceftario fit ut qc 
quid fecundum eadecp formae ratidem eft imago Qi fimilitudo diuinae 
mentis :quae ut habetin Ofeefignaculum eft fimilirudinisud a corpore 
hxxiiii 
Ofee fecundum efle & operatione & poteflatem manare nullo pado queat* 
Sed iorma huiufmodi icpararce mentis cd dC omni in loco lempcp tw.Ci' 
quis ambigat eade hanc ratione recipi i animum inteliediuum: is ab oi 
ie rationealienu fateatur:oportenQuodcu ita fit: quid ueremur auda/ 
der uerocp aftirmare huiulmodi animu nec manare a corpore: nec fieri 
ullo modo poffemtintereunte corpore ipf e intereat: nihil iquam habet 
animus notter in ie mixtu nihil Cocretu nihil corporeu nihil externum: 
fed fua quada natura conftarduaq? uiiqua fentit:qua fapit: qua uiuit: ac 
uigetiqua totus efl dei fimiIlimus:quo fitiut ncqj diflolui queat: nec fe-' 
cerni necdeleri:fed imortalis fit potius:plane<j fempirernus.Quid ergo 
dolemus lacobe Antoni Marcelle nobis ereptos filios:"' Quid randiu coi 
lachrymamur:’Quid illi tande: diruperut: ar<£ 
leucs puricp pfualemntnebulofum:hoceflcaliginofum cadmeocp funt 
euedi:ubi nulli flatus nulli imbresmuUW funt rempeftares: ubi 
nullus rigonnullus ceftusmulia mutabilitas fed tranqlla ola ferenacp fut 
ac plena gaudii ineffabilisdraq? redi aliquado ad teipfum colligere:recrea 
are:agnofce:qui fis quantuScp duis.An unus forraflc tu iter patriciosVe 
netos fis muetus:q diuinae iuftidae diffidere uelle exiflimeris;']-becm*Ve 
netis uobis laus e ueluti peculiarisiqcfmortaliu omm primi iuflicia coli 
tis:arcp ueneramini.NumVeneti iufti fint:deus uero iniuflus.Nam hoc 
erat rerriu qcfmihi dicedu mo ppofueraxu aioiji immortalitate oftefu/ 
me fum pollicitus.Quae ia pbara quonia nobis e no minus firmifli 
mis roibus q incorrupta quada natura lege:reliquu eft:ut ide a diuina iu 
fticia muniamus:ac ueluti roboremus qcfcerte facillima fadu e* Prsefla 
tillima qde iter uirrutes:& eade fpledidillima optimaq? uirtus a uiris fa 
pietibus iuflicia iudicatunNa neq? domus ncq; refpublica ne<£ ipm ho/ 
minum genus uacare iuflicia ullo pado queat.Quin cadu ipfum oiTque 
natura concidaneft necefldubi iuflicia fit medio fublata ♦ Si folus deus e 
uirtusiSC omni uirtute pracflatior.Tolus certe deus efl 6C iuflus &' totius 
iufticiae fds arq; origo*Hic e illc»de quo fcriptu efl apud EfaiaiMece lunt 
iuflicia: &C ipenudtaq? no abfurde i Ofeelegif: Redae uiae domini & Iu' 
fli habitabuntin eis»De hoc ipfo et Dauid inqt; Iu fticia efl plena dcxrcra 
tua.Quod fi tata efl iuflicia dei 6C raabundas:fi tanta efl eius iperii pote/ 
flas: dubirandu nefit eu qcfeft apud Matthaeu apoftolmcuicp fecudum 
opera fua redditure’ Na fi fecudum Aureliu Auguftinu placuit diuince 
puidetise praeparare in pofteijd bona iuftis:qbus no fruenf iniu fli:& ma 
ja impiistqbus no cxcruciabunf bonidatis nobis argnmefo ee debet ani 
mos noftros efle imorraIis*Vidcmus»n*quortidie:qra in his rebus cofu/ 
fio fitrqueeorbi lunari fubiedce funt*Qui*n»in huius feculi comodis or 
do cfl:uel qnse potius no oi funt feruirute inferiores nperat 
uiris bonis-.atcp dominanftHonoratur Ipincotenuntur piuQui dodris 
Tertia,p' 
batio 
Efaias 
Ofee 
Dauid 
Matthae/ 
us apo ' 
flolus 
Auguflf 
nus na ualet & graultate: ridiculo funt* Aflcntarorcs idodi habetur [pretio. 
Flagitiofi ac neq &C opibus abudat 8C gloria.Viri frugi acprafflares & mcy 
dici funt & obtcuri* Nulli fpbitati nulli eruditioi e locus.Leuitates oia & 
ftulriciae plena lunt;'Qua reru abfurditate Abacuc uelutiadmiras [quit. 
Quare rei picis coteptores:& taces icoculca te impio iuftiore fe; Et quod 
uidemus quottidie ufu fieri:affligunf uiri iuftiab ipiis:& ad morte ufqj 
p omne uitse curium acerbiffime crucianf.Qui aiit uim q iniuria q com 
tumelia iferutno modo poena fubeuntmulla ,p fceleris rnagnitudie; led 
i deliciis potius & uoluprare uiuut.Sardanapali uita no exirumaftecuti. 
Quod fi uera funt:quadcripta legimus Nullu malu impunicu: 5C nullu 
bonu irremuneraturcu perfaepe [probi nulla perpetrati facinoris i hac ui 
ta poena recipiutmec praemiu probirubi eftet dei iufticia:fi afmi fimul cu 
corporibus [terrirenENum forrafle Diagoran illu meliu malimus: qua 
uerirate fequi; Diagoras eim melius cu accufaftet eu:ab quo liber quem 
ifpe copolueranfiibredus eftet: idcp ille a fe fadu peieraftet: deinde libro 
perinde aedito ac fuo magnu ex ea re fibi nome atcp gloria peperiftef* Dia 
goras quia impune adolefcetem i rato fucceflu fornis peierafle uideret: 
deu efte homo ftultiftimus negauif.Nefciebat.n.alia efte di alia hominu 
confuctudine*Pcrmitrit quadocp deus affligi bonos:quo uel magis exer 
citari meliores fiant:uel merita meritis cumulantes maiora fint praemia 
habiturimel ob aliam reconditam cam hominibus nobis incognitam ih 
Ii notam* Itaque rede in libro fapientiae feriptum eft:Nec enim eft alius 
deus q tu. Tibi cura eft de omnibus: ut oftendas: q non iniufte iudicas 
iudicium* Neque enim rex neque tyrannus in confpedu tuo [quiret :de 
feris:quos pdidifti:Cum ergo fis iuftustiufteomnia difponis:ipum quo 
que parer qui no debet puniri:codemnas:& exterum exiftimas a tua uir 
tute*Ec paulopoft.Tu aurem dominator uirtutis [ traquillirate iudicas: 
& cum magna reuerentia difponis nos.Quis eft praeterea ita ab omni ra 
rionefenfuqjabhorrensmt quod ab hominibus no negligirunid ab deo 
negledum puteESi nos eorum quos genuerimusidiligeriftiraam cura 
gerimusmum arbitremur deum nullam rerum humanarum nulla ho' 
rum quos ipfe creauerit:curam gerere.Faciamus ne deum omnino otio 
funES: Pecudum Epicurum prouidenriam eius tollamus omnef At au 
diatur ecclefiaftes: ne dicas coram angelo non eftprouidenriameforfan 
deus iratus fuper Termones tuos diftipet eunda opera manum tuarum. 
Qua propter cum deus gubernet omnia prouidentia: & cum iuftus fit 
dominus fecundum Hieremiam:fatis nobis probari debet eos omnis q 
in hac uita rcceperintdore ut in altera uita poft iterirum corporis quilq; 
pro meritis Tuis aut praem ium recipiet aut poenam* Sed cum corpus ab 
animo feparatum quoniam nihil fentiatmihil etiam pati poftit: an diftP 
dimus:quin id totum*quicquid eft uel optandum uel formidadum:ani 
Abacuc 
Diagoraf 
melius 
Solomo 
aut philo 
Epicuruf 
E cclefia-' 
Ites 
Hicremi 
as mo ipi primum deinde poft rcfurrechonem &c animo fimulcumulatib 
re quadam mefura debeatur di corpori ex re patet uelpro diuina 
iufticia hominum animos efle immortalis*Cum igitur iam fetis often/ 
fum fit nulla efle neq? neceflariam neq? honefta caufam ta diuturni ac ta 
ushemetis doloris tuirquod filiu uideas teterrimo ac trifti corporis car 
cere mortis beneficio liberatum:cum morti quscunq? in mudo funt de 
beantur omniaieamqj itelligas maloijd omnium atqp fine: 
quibus hominu uita cruciatur:& cum fuauiflimi prsterea cuiulda fom 
ni imagine tum fepulturam: di ut improbis propter fu/ 
tura fupplica formidandauta probis ac piis quibus sterna debef gloria: 
expetedam maxime atq? cxoptanda*Quid eft p immortalem demquod 
in ac tata immortalitate libertate beatitudine animoi& lugere te oporte' 
at fauftii felicem di formatu Valerii tui obiturmqui ut te patre uiro prae 
ftantiflimo ita admiratioe pbitatis fus adeptus omne huius uits qus' 
cunqj haberi poteft felicitate ex hifce ludtuofiflimis tenebris commigra 
uit ad luce illius csleftis di pacatiflims ciuitatisiubi oia rident: oia exui/ 
tat:oia bonoiji omniu plena funEIam fane tu Valeri beneficioq nup fo/ 
Ium eras csleftis patris fadtus eft ciuismbi nullus eft liuori Io 
cus nullus obtreclatioinullus cotentioiiQuicquid enim bonoiji aequi/ 
rut liberiino minus bonis paretibus qua fibiacquirunQuare cu pulcher 
rima di diledtiflima tui portio cslefti republica eft donatus:potes etiam 
iure tu cu uolesiuelle autem femp debes: iuratibi filii uedicare: Quidm* 
eft amplius tquod requiras inuira-;’Abudas tu certe his oibus di bonis di 
comodis:quibus humana felicitas cumulaturdSIam fi ad fsculi huius fc/ 
licitate triplicia bona Peripatetici pertinere prscipiunt fortuns qus ali 
ud nihil quam dei uolutas eicorporifqi di animi qsjieget feliciflimu efle 
tev'Vnn*a patria icipiam:fiqs fecum aio uo!utet:& q primi fuerit Veneti 
di qus regna tenuerint:& ubi radem cofederit :di quas urbes illuftrioris 
codiderintifatis quod ad patris laude fpe<ftet:a fe narratu exiftimer* Na 
res maioijdcp tuoru clarifiime gcftas fi uel deliberare inftiruerorno 
breui quipiam aut oratione aut Iibello:fed tot uoluminibus opus fit:ut 
uel eas enumerare difficile fueritJracp ut paucis rem percurra: es tu laco 
" be Antoni Marcelle oium primudn ea patria natus di ab ieunte adolefce 
tia ad ifta ufep ad prsfente uel aduentatem iam fenectutem p oes statis 
gradus egregie honoratusiqua nulla uideo i uniuerfo tcrraijd orbe nomi 
nis gloria cIariore*Qusm»gens no mo i Italia fed et itra oem rerrs am/ 
birum nobilior e primu rpfcdti a Doribusmr diodorus fi/ 
culus autumat:relicfta ea gallis tranfalpins parte opuletiflima di prscla 
ra qus iacer e regioe Britais:Nearuiis aflentionq uenetos putant di or/ 
tos di nomiatos"aliiab Eneto rege ab urbe Eneta:q eria ipa 
in Epiro di illuftris fuit di potesxdfedere poft res multas at q? peringetis 
Codufio 
p enume 
ratione 
Peripate/ 
tici 
Veneto^ 
origo 
Dores 
Diodo' 
rus ficu / 
Ius 
gallia traf 
alpina 
Britania 
Eneta 
Epirus Ixxxei 
pulcherrimegeftas \paphIagonia*DeidePhylcerneneduceatqi regcam 
xihu regi Priamo feretes aduerfus Graecos rade poli maxima elanflima 
q$ facinora Phy Ismene amiflb cd paphlagonia ob iteftfas eius regni ledi 
tioes repetere nollct:fe abeuti Anteori nauigatiois atep fortuae focios ad 
didereifiue is poli Illi qua uulgo tradutcaptiuitate: benignitate 
pro ueteris hofpicii iure ufus fit fiue poli ambitione fub foederibus gree' 
coiji ut funt Aegyptii huius fentetiae locupletiflimi a udiores ex ipius Pri 
ami 8C Hcdtoris uolutate coloniam deduxerit itrafinu hadriari ccu Itaq? 
bello uidiis fugatifep euganeis q mare iter alpelcppopuli ferociflimi ico 
lebat Enetifimul Troiaiq? uniuerfe illius regiois ponti:in quem primu 
effent egrefli loeu troiam uocauerutddcp Pago nome malitiGerem aute 
uniuerfam ob multitudine uirefq? ex ipfius Anteoris troiaoijccp 
fentetia eneti funt appellatuEncti igif adepti pulcherrima atep feracifli> 
ma Italia:: ora parauio atq? aqleia:qua pofiea iplam teporecalamitatefun 
ditus deleta rurfus codider romanaliifcp nd nullis f ea coditis aplifiimis 
&C opule■ iffimis urbibus ac regno mirabili feremeto aplificato*Demu ut 
funt res humanae fcofta tes oes ac mutabiles:eneri ride qui addito aeolico 
digama uenetipofieadidlifuntrob HunopdGottopdcp ipetuac ua Itabo 
ne fortunae prudeti atq? falutari cofilio cedetes quotquot ex 
uniuerlae ,pximifcp Italiae urbiba 8C opiba & nobilitate pftabatu 
huc iftu loeu que feliciffimenuc tenetismt erat ab oi turble &C 
imanitate apprime tutus:fefe oes cu fuis oibus icolumes receperut* Vbi 
urbe uenetias diuino quoda ductu atq? aufpiciis codiderut:q qde una ni 
hil e fub fole neq* mirabilius nec melius»Per ide uero tepus Iclyti illi ma' 
iores tui plaeriqp Marcelli moti no cu uetef illaneceffitudieac beniuole' 
tia q Aeneae Antenoriq? fuerat iter fe maxima-.tu fecuritate & amoenita 
re loci polt uerfam a Gotthis urbe Roma in praeda & uniuerfam ferme 
Italia ferro ignicp ualtata cu ornatiflima opuletiffimacp claffele Venetis 
priuatiac publice p oia duitatis munera coiuxenQuidm*memore fupi 
orisillos maioris tuos autJVhMarcellu forriffimu Qc clanflimu ipatore; 
p primus Romaope ducu uidit Annibale fugicterq unu de qdragies coi - 
latis fignis mirabili fua cu gloria cu hofie dimicauit: q no mius aduerfis 
qua fecudis i belli uicibus eade feai co Ita tia ftrenuirareq? femp geffit Iui 
AufcubM. ite Marcellia uim no minus acre &C graue q eloqueterq ut pu 
blice libertati bonoq? confuleret:maluit icerto ac formidabili belli diferi 
mfe Popeiu feq qua ullo bladietis for tuae ufurus beneficio fentirecu Cee 
fare at futurus erat Marcellus ille adolefcens:que Odtauiae foro 
ris filiu Caefar augultus q>prer motu igericp pltatia fibi adoptarat: fi diu 
tius fuiflet i uita:ex Virgilio nfo cognofci pdt Jta»n*de illo cecinit* 
Quantos ille uiru magnum Mceuortis ad urbem 
Campus aget gemitus ;uel quae Tiberine uidebis 
Paphia' 
gonia 
Phyleme 
nes 
Priamus 
G faeci 
Antenor 
Ilium 
Aegyptii 
Priamus 
Hedtor 
Euganei 
Eneti 
Troiani 
Troia 
Eneti 
Patauiu 
Aquileia 
Acolicu 
digama 
Veneti 
Hunni 
Gotthi 
Venetia 
Marcelli 
Aeneas 
Gotthi 
Roma 
M*Mar/ 
cellus 
Annibal 
M.Mar' 
cellus 
Pdpeius 
Caefar 
0(5tauia 
Virgilius 
Mauors Funera :cum tumulum praeter labere iaccntem* 
Ncc puer iliaca quifquam de gente latinos 
In tantum Ipe tollet auosmec romula quondam 
Vllo fe tantum tellus iadabit alumno* 
Heu pietas heu prilca fides inuidtagj bello 
Dexteramon illi quifquam fe impune tuliflet 
Obuius armatoifeu cum pedes iret in hoftem: 
Seu fpumantis equi foderet calcaribus harmos* 
Heu miferande puer liqua fata afpera rumpas: 
Tu Marcellus eris*Pratereo reliquos maiores tuos: g & plurimi extite' 
rut i fioretiffimo ilfo fenatu Qt apliflimi uiri: quos certe ois cu 
maximo fui nomis fpledof miijd imodu reipublica coftauQuid 
eni de uniueria ueftra republica uerba faciaraut fim circa publicas laudes 
curiofioncu ca effcdfu uidea ut ppria lauds negligatV 
Quo fadii e:ut tot tataq; res gefte ad hac die i obfcuro fint eo' 
ru uitio:g nulla ipi fortaffe uel minima digni laude gloria offendu 
tur ncfcietcs ii qde uix ullu i republica uitiu effe iuidetia exeerabilius pni 
ciofi ufqj*Definat igit fucata fimulatores:iufticia malecofulefme dii ui 
denf id agere neqd difeordia i bene morata duitate oriat ex cognitioe il 
lu ftnii minus uniuerfa pa tria q optimis gbufdam ciuibus 
occultis odiis nocuifle iudicentur* Nos aute hoc tepore prarermiffis pu 
blicis laudibus illifq? & maximis & ppe ifinitis de te uno qcf coepamus: 
breui abfoluemus.Natus ergo ex illufhi gener Marcellorum adeptufg? 
opa diligetiacp paretu ca initia di adminicula orma:qua bonu & egregi' 
um ciue fadlura ef!ent:& ab ipa ufq? adolefceria i rebus grauiffimis femp 
fortiter moceterq? uerfatus breui teporis curriculo cu incredibili oium 
admiratioe ad fumma gloria puafiftuCoticebo eni breuiraris gratia co/ 
moda tui corporis: qbus heroas etia illos quos ob excelleria humaa na/ 
tura decatatatiqtas:ucl aqs uel fupasrpceritate latitudine robur conue 
niete mebroijd copadtione tu uigore fcintillafqp fregritate oium 
fcnfuu forma: bonitate ac praftatia:qua ita emies iter a!ios:ut ea de te iu 
re dici queanuqua de lafone canit Orpheus* 
Clarior i eundis diuus fplendebat lafon: 
luno dc enim letos oculis afflarat honores* 
Er pulchrum dederat magnucp 8c pedtore fortem* 
Qua: quidc omnia taerfi non mediocria ad uirtute funt adminicularta' 
lia tamen funtiut fimul cum corpore cofenefcar*Sola e animi uirms: q i 
dies magis atq? magis reuirefcitacfloret:eofqj frudfus de fe fert: q & fua 
uiflimi funt &C falurares 8>C fcmpifcrnuQuibus autem uirtutibus ipe no 
polles* quid ingenio tuo uel acutius uel fecundius;' Quis te uno dicem 
do aut grauior aut ornatior aut gratiora cuius lingua quod de Neftore 
lafon 
Orpheus Homerus memorat dulcior omni l meile oratio ,pfluit* lufhcia ucro I 
tegritatcqj ratus esiut neq? Fabricius necp Cato nec Paulus hsemilius nec 
Ariftides nec Phocio tibi lir pferedus*Quid memore teperantia:qd inui 
dtu animi robur; qd toilerantia & coftatiam tuam omnibus i rebus* Na 
fide 8C pietate uentatecp tibi landtius nihil ducis*Facilitate uero humani 
tate maluetudine affabilitate beneficentia rata es :ut eos etia q te nunqua 
uideruntrmirifico tui deliderio afficias* In omni autem pruderix QC c6' 
filii genere quem tibi anteponarmhabeo neminem*£r ne id quidem mi 
rumJta enim a primis annis &C mari & terra es per omnis uiciffitudines 
fortunae uel ruo uel reipublicx tuae nomine in rebus plurimis uariikp 
& maximis diu multu<£ ueriatusmreade audea de te affirmare; quae de 
ftrenuoatcp lapienti Vlyxeillo Homerus poeta finxit* 
Callentem dic mula uirum:qui moenia facrx 
Duruta poft troiae multumcp diucp perrerans. 
Et mentes hominum multorum nouit; dC urbes 
Vidit:&: horrifona qui tnftia plurima ponto 
Pertulitu' patria quo fe fociolcp referrer* Sed illud i te e uirtute 01 pila/ 
tiusiqd' cu caereros omnilaudeatexllis:teno modo cseteris oibus pare 
uelis fed multis etia i rebus fferiorem.Et facis tu quide oia fapicmer*Na 
ctfi pulcherrimi! ducit exteros beneagedo lupare loge rame & pulchri/ 
us cft&:diuinius feipum ira umcereiut nihil iani gloriae tributu uideaf* 
His artibus his Ifudiis faCtu e:ut omnia i maximo tuo ampliftimoq? fe/ 
natu no mo no petes fed quadoq? etia fugies cu maxima tua fis laude co 
fecutus*Quati aute faciuda fit egregia uirrus tua fingularikp prudentia: 
ex iftoiji parru d te iudicio facile poteft itelIigi*Eft*n*patricioij<: apud uos 
ordoud qcf de romanis quoda regi Pyrrho cyneas rettulit: fenatus mul 
to$i regu* Itacp nihil apud uos temere iudicaf: fed 8C mature & fapicter 
oia* Quod ut re ipfa clarius pateat; paucis e multis breuibufqi exeplis 8C 
grauiflimu featus tui de te iiidiciu & tua i rebus geredis coficiddifp ftre 
nuitarc celeritate iduftria copendio expona* Fuit florentiftimx reipubli 
cx ueffrx nuper cu nobililfimo illo 8>C excelfo animo principe Philippo 
Maria anglo diuturni! bellu atque piculofurmcuius initii! a 
fraCtis a fflidhfq? rebus fluxit:qcu a uobis opem & auxiliu iploraflentad 
uerfus eu:qui cu uerus uobis neceflitudo atque amicicia femper fuerat: 
cu graui detrimento ueftru xrariu affecerunt:tum i tantam rerum diffi/ 
culta te uos coniecerunrmt de uniuerfo quandoq? imperio iurediferime 
cogeremini*Cafalem cognameto maiorem:quod quidem oppidum po 
fitum eft in padi ripa:oppidanorum defectione tenebatisJd Philippus i 
genti ornatiflimoq? exercitu daflcqjmuniriffima flumine rerracp ador' 
tus indefefle atq?acriter oppugnabat:8C pilis faxeis & miffilibus atqyom 
ni ac telorum gener: Permultum enim rei fux eum loeu co 
Ixxxvii 
Home/ 
rus 
Fabricius 
Caro 
Paulus 
h senii/ 
lius 
Ariftides 
Phocion 
V lyxes 
Home/ 
rus 
Romani 
P'/rrhus 
Cyneas 
Philip/ 
pus dux 
Floretini 
Glialis 
maior 
Padus ducluru arbitrabatur uel ad tutadum agrd cremoncnfem uel ad tolcda 
(peni hoftiiubuehedae claffis aduerfus urbes luas; quae padoad iacenr* 
Erat iam oppida! peregriniq? milites aifiduis uigiliis Qc laboribus ita de 
feifi QC exinati uinbus corpoijdiut de deditione cofiliu imrenuTu uero c| 
oppidais:cundo<£ praefidio pnefedtus itelligercsiqtiintereffet illud op' 
pidu non folii ad turbadam rem hoftis led etia ad Brixiae iaiutem: quas 
rei frumerariae inopia laborabatrnec ei aliunde quam ex Calale quo a ue 
netis p padum nuper maxima uis frumeri eifet adueclaxofuli p id tem' 
poris ac puidcri poifef.ommbus QC animi Qc fgenii uinbus cotra anixus 
alios beniuole monedo alios acriter accufando hos adhoratioe illos mi' 
nis fmgulos fingulis remediis utufui erat impelledodllud breui conic' 
cutus es prudenti animi magmtudie.-quod alius quifcj i taro 
hoftium terrore ! tatis difficultatibus oppidi nullis uiribus Iperaf aufus 
eifet Fruftari e!m hoftis cum fua fe uidillet Ipc ob unius lacobi Antonii 
Marcelli confiliu atq; di!igentia:coadtus eft denicp inde abducere fuas co 
pias*Qua: qdem res cum magna de tua pftanti fingularicp uirrute admi 
ratione apud hofte tum praecipua apud tuos tibi laudem coperauinOb' 
fidbat Philippus ide maximo QC frrmiffimo* eqtatu urbe Bri 
xiamiquae omnium caput eft:& populo atq? opibus prae' 
potens Eoqj iam res erat addudta ob diuturnitatem belli obfidionifque 
molemiut ciues prefli fame Qc rerum omnium defatigati in 
opia i ultimam elfen t defpcratione acti; Na m & uniuerfus capus ea tepe 
ftate QC municipia caftellaqj montana fere omnia in hoftiu erant potefta 
tedtaqj nullus aditus in urbem patebar omnino: adeo Nicolaus ille pufi 
nus Phppi imperator uigilatiffimus bellicofiifimufq* locos o!s non mo 
do urbi uicinos copiis fuis cuftodiifcp uallaranfed etiam eminus iaceris 
per quos ullus patere polfet acceifusrmumtione firmiffima aiferuabat* 
Rumor quottidie magis apud Venetos icrebruerat propediem brixiam 
perituram nifi QC frumetum QC auxilium illico mittereturJn tanta rem 
iniquitatecufludfuarentpatresaieq?quid confiliicaperent!caiu tam rc 
petino QC tam difficili offerrctuntu ipfe ut es ingenio acerrimo Qc animo 
ad res magnas atqj periculolas inuufto: te ultro quafi alter Scipio ad id 
negotii atep diferiminis iturum no nulli te rem fu pra 
uires difcerenaliudqp nihil quam mortem tibi Qc fenatui dede 
cus reportatururmfolus Fracifcus Fofcarus priceps illefapictiflimus eft 
inuerusiqui mirificae tuae dimaecp uirrutis grauiifimus mdex ac cefor QC 
probaret tua profedhonem: Qc magna ex ea utilitatem ac laude ad repu 
blicam perneturam certo fperaretffu aute morse omnis impatiens iter 
arripis per inia uillium diuerticula per lacceifibiles ucpribulq? cofeptos 
atq? mifere ipcditos ambitus per afperos montiu faltus rupefque 
prsecipiteSfEtita omni quiere uacuus diebus coniungens nodtes quo te 
Brixia 
Philip' 
pus dus 
Brixia 
Cocno' 
mani 
Nicolaus 
fperator 
Scipio 
Fracifcus 
fofcarus 
dux Ixxxrin 
pore ducalis miles Brixiaeturrim ceperatrcratq? l urbem iam populabd 
dus defcefurus:iopinato ipfe ac lubito quas caelitus miffum nurae: cum 
ardetius pugna utrin<jferueret:cu pldbeis omnia pilulis fcorpioibus 8C 
jniflilibus ftreperet:atcp itonaret:appares iteripfas dimicarium dextras: 
Que hoftes repere irutiatq? ftupefcetcs:raqua fluminis idtu aliquo tacti 
cflent iefe cotinuo omnes bC ab urbe & a turri qua occuparat: praecipites 
auerterexoacfbcp funt ab obfidioe re ifedta difcederefTu aut recrearis co 
firmatifep ciuiu aimis oratioe primu deide etia omniu copia & prae 
fidio Roatoq; municipio tuo etia du<ftu ex obfidetium hoftiu faucibus 
creptod agm ueroneiem qui ab nide hoftibus praemebafrmira celeritas 
te reucrtifti:cuius aduetu ueronefi praefidio quod hoftilu metu uirium 
itra moenia urbis fecotinebarimagmTcp praemebaf fcomodis: cofirma 
to rebufqp neceffarns & oportunis omnibus iftructoiagcr ueronefis om 
nis q ad Mintiu iaces labare ia 8c fentire cu hoftibus coeperat: ad fanitate 
rediit nihil fide aduerfus uenetos fibi fandius duces*Cumq$ non multo 
poftea ide Philippus maiore apparatu & uiribus bellu Brixiaos iftauraB 
fetxlaffemcp f Benacu ualida 8c fgetem fuexiffet:oiaq? terror tumulruqt 
implefletrnouum ipfe nauigandi genus 8c nunq antea auditum excogf 
tafti:& id quidem tum admodum (alutare ueneraedicionirquod excplo 
poltea nocuit plurimum regiae urbi ConftarinopoluNam ipius ifte Ma 
hometus Amorathi filius eode machinamenti genere rraduda claffe p 
cotinente a Bofphoro Coftarinopolitaum in portum (expugnabili illa 
nobiliffimacp urbe potius eft cu maxima oium iadura*Lau 
datur (ane Xerxes quod Afiara atep Europa ad hellefpdtum pontecoiu 
xeritiquod cdtinentem ad Athon nauigabilem reddiderit* Sed loge tua 
c laus illuftrionquod claffem ueneta quafi Daedalum remigio eae' 
Io ipi credidcrisJNa cum ofa municipia & caftella quae Benaco adiacent; 
in hoftium cfTcntpotcftatemec ullus pateret aditus ad claffem deducen 
dam in eum lacumnnontium iter ad nauigandum mirabili quodam in 
genii acumine reperiftnCompadis enim trabibus aequalibus inter fefe 
£ nauium Jatitudie atque longitudine ftemallisullifquefalutati' excifis 
in longum pro carinae dorfi capacitate in iis myoparoes biremefqueat' 
que triremes omnes lingulae lingulis funt impofirae*Et ita ab Athefi itu 
minae per afperrimas atque emineris montium rupes fcopulofque hor 
rendos ad ipfa ufep caligantia montium cacumina rudentibus ac machi 
namentis incredibili funt tradte celeritarefCorinuoque eadem ui atque 
induftria retinaculis tamen quibufdam impetum moderatibus &C aqua 
ueluti peremni in trabium fulcos infufame nimio pondere ac motu ac>' 
cenderentur: eadem inquam induftria eaedem naues omnes fuis ordini 
bus a fummo ipfo montium ucrricefubiedta praecipitia demiffe: prius 
in Benacum uiTae funt defcendiffe;quam de illarum molitione quicqua 
Roatum 
Philip/ 
pus 
Brixiam 
Bcnacus 
Maho' 
metus 
Bolpho/ 
rus 
Conflati 
nopolis 
Xerxes 
Afia 
Eur opa 
Hcllcfpo 
tus 
Athos 
Daedalus 
Athefis audirctunQuaruni fubita prxfentia quafi portento hoftium ;animi co 
fternati nihil Obi inhonefta fuga potius duxere* Magna tamen ex parte 
formidabilis illa Philippi claflis aut capta e aut demerfa*Blafius at axere' 
tus claOs eius pfedtus q paucis ate anis nobiliffimu rege Alphofum i ma 
ri tyrrheo cu duobus fimul fratribus totcp regulis ac ducibus ad Caiera 
illuftri illa nauali pugna fupauerat:& i captiuitate egerat pifcatoria icefa 
cymba in fugam uerfus hoftiies maus uix eftugit*Et haec quidem uicfto' 
ria tibi rota eft dandarcuius calidirate di confilio facftum eft:ut ulceretur* 
Ad hxc cu no multo poft tepore idem Nicolaus Iperator cum Igctibus 
copiis ac limbus ueroneicrn uincentinuqj agrum non parua ex parte oc 
cupaflet*Venerorum imperium i tata rerum mutatione Iftabilirateque 
animorum non mediocri periculo laboraret*Totaq? fpes 1 uno Fracilco 
Sphortia fortiflamo& fortunatiflTimo imperatoreiqui nucMcdiolanen 
Oum dux& ifubribus di totapliflimis urbibus pacatiflame Iperitat: ubi 
accerfitus a Venetis cii exercitu quadraginta milliu militu rei ueftrae au 
xiliu fermr: certe nifi tua iduftria obuiam occurriftesifruftra fortafle tan 
tus apparatus extitiflenNicolaus enl q tati Iperatoris aduetum praefens 
eraticu no effer lfcius:& quatus Fracifcus eet 1 re bellica:& quam ipe illo 
mribus lferior:fepraeruptalatiflimaq? fofla acuallo di turribus munie/ 
ratfutuijdopinarusiut ate urbe Verona qua obfidebat potiret: qua tran 
leudae foflx Fracilco facultas ect*Tu uero q ut es mentis acie acutiflimus 
&' re$i pitiftimus uiri cofilia optime calleresdtelledta periculi 
magnitudle nihil cocftatus teoi aflumpra parte praefidii ueronenfis Itre/ 
pideatq; expedire per medias hoftiu ftatioes cuctis munitioibus lupatis 
adiugamonriulauditacelentatepuafiOi*llludq?es ppere cofecutus: ut 
municipiis cudhs caftcllifq? recuperatis di hoftiu prxfidiis pulfis omni'' 
bus tequaprimu lpera;on F racifco co i u n xcris: 8i exoptati 1 urbem trafi> 
tus comitem fimilis ducecp prxftiteris* Qua quide re audita confeftim 
Nicolaus obfidione omne defer uitrfugxfimile reditu faciens:parucp de 
fuitrquin a Sphortiae Ifequentibus caperet*Idq? opinione omniu fadtu 
eflet nifi a fuis domcfticifcp militibus fublatus humerismam du incauti 
us fe Nicolaus recipct:equus 1 praecipitum obuium lapfus eft:ex Ifequen 
tium manibus eflet ereptusrTua igitur no minus diligentia quam tanti 
imperatori aduentu acuiribus fadum uidcmus:ut di uerona obfidione 
illa ducalirarq; imminen captiuitate liberaretur:& uicetinus ueronenfis 
que ager omnis recuperatus immor alis ageret tibi gratias*Si uelim ola 
tua memorabiliacpfacinora fingillatim fubcp ordine referre:dies mede 
ficiatdtaq? exteris omiflisallud certe reticendum non e*Cum idem dux 
PhilippusfuperaroetiamMintio uerona urbe per infidias eflet potius: 
nihilcp ei dceiTet praeter arces :& iam ciues omnes alii pterriti ob tantam 
hoftium multitudinem quos intra moenia receptos uido' 
Blafius 
axeretus 
Alphon/ 
lus rex 
Caieta 
Nicolaus 
iperator 
Fr.fphor 
tia 
Philip' 
pus dux 
Mincius 
Verona bantralri rerum nonarum cupidi:ut populorum mos: fe Nicolai unius 
poteftati permitterent:tu accerfiro imperatore Fracifco qui mga fupra 
Benacum occuparet aduerfus hoftium praefidia:confeftim fuperiorem 
ingreffus arce cum expeditiflimis uiribus in urbem redis. i ho 
ftes ipetus fadtus eft:ut firmiflimus ille pons qui Athefim coiungebat la 
xaretunatq,’ una cu ingenti militu numero in fubicdtum amne Fractus 
corrueret. Aufugit igitur bellicofilTiraus ille inuiftufcp Nicolaus nec cu 
puduirclara uoce teltariapud Philippu mariam feab uno patricio uenc 
to lacobo Antonio Marcello urbe uerona extrufum effe.Quinctia inv 
peraror ipfe Fracifcus fcepenumero aliifcp permultis audientibus quoti 
ens de ruis laudibus loqtunloquif enim 6C frequerer 6C perlibenter: ad/ 
diretia illud Nicolau perufinu non minus ma q fua opera urbe Verona 
elle ciedtu.Sed oium tuorum quae &C plurima Qc pulcherrima facinora 
fuerut:illud mihi uifum eft:ucluri coloflus aliqs extitiflequod poft Nf 
colai obitu quo nihil Philippus unqua duxit i uita triftius: cu ueftrar co/ 
piae Adduaufq?uninerfumPhilippiagtupopulatae eflent Michacleat' 
tendulo iperatore:fa<ftucp utiliflimd ofbus uidererur:rranrmirtcre qpri 
mum in infubriurquo 8C mediolano & laudi QC Como &Ticino ac 
reliquis inilibriu populis facultas eoiji omniu tollerefiquae funr ad ho 
minum uiram uidtucpneceflariamemo in tato exercitu eft inuetus: qui 
prior flumen puadere auderet.Na iam hyems erat afperior:& Addua q 
fua natura femp eft altus;tunc imbrium ui magis intumuerat: uorticf 
bufep teruebat QC potes oes in Mediolanenfideratpoteftate.Parandiaut 
extepore nauigii nulla prseftabatur occafio QC celeritate opus erat QC dili 
gentia.Hic tu eseteris rrafitu detractatibus aio illo tuo infradto plancqj 
Marcellus repente flumen eques ingrederis: ut te fequantur 
hortaris;Nufquaqp deflectes inter altiflimos rapidiflimofcp uortices an 
te in ripa infubriu uifus es q alius quifqua ex tato QC militum QC dudtoij* 
numero equorum ungulas aqua tinxifler.Ccepit tande caeteros pudor: 
fecpoesaf forrunaecp commi£cere:paucifq? fluminis rapiditateamiflis 
fe ifubres cotuIerc.Fuit lane dies illa praeftatiflimo illi principi Philippo 
Mana: AngIo:& friftis QC ad morte ufep perniciofa:ur qui modopprer 
tot tantafcp uidtor las QC terras 6C maria terrore fui nominis cocuffiflet: 
nuefe uideret amiflb QC imperatore QC mTu.Nam QC Nicolaus perufinus 
iam dic obierat:& Philippus ipfe nimia uigilandi afliduitate uifum ami 
ferarhnrra Mcdiolai moenia urgeri:& qui antea femp afflictis omnibus 
auxilio cfle confuefletnam cogi ut aliunde auxilium implorarer.Tu em 
unus lacobe Antoni Marcelle q> certe uel mea ucl alioru pluria eruditif 
fimorum nolle: praecipuus audtor 
extitifti extremae calamitatisillius clacmentiflimi atqj optimi principis 
qui non co tentus Addua fupafle:&amceniffimas late uillas uicofcp bo/ 
Fracifcus 
Sphortia 
Benacus 
Athcfis 
Coloflus 
Addua 
Infubres 
Mediola 
num 
Laus 
Comum 
Ticinum nis omnibus refer tifiimos diripiendos militibus obiedafie:ac tot peco' 
rum greges tatu holum numcijd uertifle i pdaiuoluifli ct:ut uexiiia ipfa 
fignaq? uenerorum ex illa celebri JTublimicp arce fua Dux Philippus qua 
tu oculi paterenfipoflet coram afpicere*Na cu uniuerfis copiis intra fecu 
du lapidequafi AnnibalcofediflirtecpabiperatoreMichaeleaureis mi/ 
litiac infignibus in illius humaniflimi principis ludibriu ornari es pafilis 
Cuq?ad ipa ufq? fuburbia te quortidie inter pliantiu militu globos uifen 
dum oflenderesrnuc hos nunc illos ad irruptione hortando 
incitado ita animi aegritudine diuino illi principi auxi' 
fli:ut inde usehementi aegrotatione cotrada pofi paucos meles i maxia 
regni clade uitaipeamiTeriuCuius morte cuoiaeent tumultuaria tuis 
adhortationibus atqs fuauioribus laudenfes placentinicp adducti fe ue/ 
netis dedidererprincipium fane ingens ad totum Philippi regnu 8C bre' 
ui confequendum 6C expedite:fi plus amor patriae apud tuos quam quo 
rundam priuatus aduerfus re liuor ualuiflettSed utendu efl uulgari illa 
confolatione*Quid fi hoc melius*Cadunt perfaepe inter pricipes fimuk 
tates irritamentacp id quidem occulto quodam ac inflo dei 
confilioiquodipfum etiam Agamemnona 8C Achillem accidifieHomc 
rus narratJta enim incipit carmen Iliados* 
Iram diuam refer Pellidse immittis Achilli 
In numeris quae faeua malis affixit achiuos: > 
Heroumcp animas tot fortis impulit horcho 
Membra minutatim quorum laniata molofiis# 
Alitibufcp dedit pro regis mente deorum* 
Atqui mirum uidcri neminem deber:fi in tot tuis 8>C tam illuflribus fuc 
cefiibus ulli fint repertiiq tuae clariflimae uirtuti iuideritiob eaq? rem no 
patria minus obfuerinriqua tibi optarinnque intedando fplendidiore 
effecereicum uideamus no defuifie per ide rpis:q inter grauifiimu tuu: 
fapientifiimucp Senatum: & iuidifiimum pricipe hunc meu Francifcu 
Sphorfia maximas difeordias bella.p infuderunnQuibus non multum 
pofi tempus e medio fublatis pax repente:rurfus atq? focieras inuice cfl 
fuborta aduerfus mediolanenfesrqui collari ut nofli:immemores bene 
ficii aduerfus eundem hunc principem IpieconiurarannQuo i bello cu 
tu legatus a tuo fenam datus legatione libera cu mul tis maximifep in re 
bus huic uni profueris:tu illud beneficiu fuit maximu:quo prudetia co/ 
filioq? tuo ide fibi uira ferme erepta rccuperauinFrancifcus enim perufi 
nus qui a patre Nicolao fortifiimo imperatore non minus fide degene* 
fauinqlacobus frater uirtures paternas oisnon mediocriter uel sequit 
uelfuperauitcu aio efferato ac nefarrio decreuifiet huius humanifirmi 
principis nece:occultifcp infidiis cu horraref ad inuadeda huiufce urbis 
munitifiima:fuburbia:cu inflruda fe habere dicerer qda mediolanefid 
Annibal 
Michael 
Laudetes 
Placetini 
agamem 
non 
Achilles 
Home/ 
rus 
Iliados 
pricipid 
Franci/ 
fcus pici/ 
ninus 
Nicolaus 
picininuf 
lacobus 
picininuf fadioneiquse Cecupro eo fentiret:ciufmodKp nonulla afferret argumen 
ta:qbus facilefibi fide uedicarat:fo!us certe fuifti tu: q huc ne id faceret: 
iis rdnibus es horratustqbus aptiflime poifet aiaduertere fibi 010 cauen 
du ee ab oi braciana fadioedtaqj abs te uno pfuafus a Suburbiis fe abfti 
nuir*Quae fi eet igreffusique Mediolanefes nuc habet fa!urare:hoc prin 
cipe carerenQuid aut dica de infidiis Mogotinis*Quas de te laudes pdi 
cat priceps meus de te honorifice femp loqturf’Obfidcbat Mogo 
tia Fracifcus fphortia*£t i id difficultatis oppidu coieceratrut diutius ob 
fidione ferre no poffer.lacj? de deditioe Mogorini cofultabancu ide Fra/ 
cifcus Perufinus de fterimedo iperatore fuo da cofilium inirJdq? poliri 
die futuis erat:cu tu nodtu Sphortia adies mones cu fter loquedu:ne ira 
folu fe quottidie Imifceat ordinibus bracianis:fieri*n*pofTc:ut oportuni 
ras pariat:qd nulla honeflas finit*Inueterata*n*ee fimultatem atq? mah> 
uoletia bracianis aduerfus Sphortianos*Praeterea fracifcu no ee pfis fimi 
le SC eude fibi uideri ico fla te ac leue.Itacp cauedum ee ab illo plurimum# 
Quare cu SPhortia i poflepd die tuu feq optimu cofiliu q more fuu ifh> 
tutucp maluiflet;feq$ ab inuifendis ordinibus abftinuiffer* Fracifcus ide 
ueritus utopinonffidias fuas illuflratas patefadtafcp teneri corinuo rraf 
fugit MediolanurAdda ite ad haec unu egregia tueprudetiaedocumetu 
lam inhorruerat anni tps:tanta<j eratada uaehemens hpcmis magnitu 
dorutuniuerfo ifubriu agro dC niuibus obruto SC obftridro glatie nihil 
pabuli ufquam offerretur Aloyfius uermius :aliicp dudtores plaeriqp oes 
imperatore adeuntxuq? pro fe quifcp impenfius hortantunut in Come 
fem agrum citaro agmine uires agat*Sic enim fore:ut Comenfes qui in/ 
teflinis inter fefe dilcordiis digladiantundeditionem faciant*At Sphor 
tia «Si fi inrelligebat fuorum confilia aliud nihil q praedam machinari: 
tepori tame cedes eis obfequebatur*Verebatur enim militum incoflatia 
la uniuerfe copiae procedebat:cum tu ut es facundia infignis:ab iis eoe' 
ptis SC dudlores ipfos dehortaris SC milites eos docens:<Si pabuli om 
niu inopiam paffuros apud Comenfes* Apud Nouariefes autfecus oia# 
Quibus illi adducti rationibus cum in nouarienfem agru diuertiffent: 
continuo ciues imperatori fe Sphortia dediderunt plures addudti beni 
uolentia pauci etiam metu;«S<: ii quidem qui ad ducem Sabbaudiae eo/ : 
dem ipfo die deficere inflituerant * Quod certo factum uidebatur: nifi 
calidiflimo tuo fano® cofilio effet obtemperatum*Qua quide fpe Sab/ ; 
baudienfes copiae defututae Romanianum Nouarienfium municipiu i 1 
fide receperunt* At Francifcus Sphortia ut eft aio grauiflimo: te quam j 
amiciffime coplexus pala SC alta uoce profeffus e fe tibi debere plurimu 
cuius opera faftum foreuur Nouaria potiretimQuae uero deiceps fuu ! 
fubfecutata belli q pacis:ea diuinocofilio danda ce ambige 1 
du certe non e*Quod autem laudenfes partes Veneras funt 
xc 
Mogon/ 
tia 
Mogon/ 
tini 
Infubres 
Aloyfius 
uermius 
Comen / 
fes 
Mouarie 
fes 
Dux fab/ 
baudiae 
Sabudie/ 
fes 
Romani 
anum 
Nouarie 
fes 
Nouaria 
Laudent 
fes 
Placetini deuti tua prudentia faftu fcimus*Quod in pfentia Duci Fracifco feliciftf 
fmeparetiauobifqi defciueritmo tua tuae uirtuti iuidc 
runt: effectu et& id quide ut modo loquebaniudicio quoda ac mete dei 
Quis.n*uteftapudEfaia:cognouit:fenfum dominifaut qs conliliarius 
eius fuiriQuodfi ea quae QC inconiodat hoibus &Ca pjerifq? dicunf i ma 
ximis quibulda malis;fine diuina lententia no fiut; nec ea tuc i ratis tuis 
dc ra fecudis rebus fine diuino cofilio acciderat aduerfa no tam tibi q rei 
publicaernec Valerii recente obitu fine mete dei;qui qcqd facit: ad nf um 
facit emolumcntmdebemus factu effc exiftimare*Num iccirco in tot & 
ai & corporis ac fortunae bonis deterius habesiqcf ex tot liberis puerum 
unu ad fe reuocarit Deus i Quod li in mercatura no fumus uiuo co reti: 
nili lucrd etia dignu acceflerinnum deus iniuftus fit fi ex tot liberis quos 
nobis mutuo dediriunu fibi exegeritehabes tu & filias & filios pluris mo 
nbus ingenioq? eximiosxofq? & grandiufculos minufculos: quibus 
te potes no confolari folum: p omne ai iucuditate obledtare, 
Vt enim caereros praeterea:quato tibi folatio:quato gaudio uoluptatiq? 
ec debet Fracifcus tuus taro ingenio tara mo|i elegana tata jpbitate uiri 
Nu habeas:qdad tuae felicitatis fumma tibi fit defyderaddxu oculos ac 
mere in Fracifcu unu conicccris i Non ne et ifte tui cft quafimilimus fNu 
pueri te magis recordatio torqueat:qua uiri filii praefentia afpcdtufcp de 
IcdteriArde Valerio mihi magna fpes erariQuod de Valerio fpc 
rabas:id tibi de Fracifco pneftare licetxt Alcibiadcn qui magna fpc puer 
fuerat pditiffimum perniciofiffimuq?ciuem Athenae expertae funtJtaq? 
fi meaudias:immo re uiru magnu & fapientc:omnem iftum animi mo 
tum uincies tandem:ur antea monunatcp obftnnges rationis cuftodia: 
ut quod tempus aliquando eft fadtururmfadat ratio eade nunaqua po/ 
(lea es ufurusrNec eni tunc erit meliore uirae conditide Valerius: Er tur 
pcefl ,pfcdo plus apud te ualere tepus quam rationc.Quid quod ia an' 
num prope agis in ludhifHic cft natalis chrifhanus.Ad proximu kalen 
das ianuarias Valerius tuus reliquit mebra mortalia* Saris naturae affe ' 
dtui fatis confuetudini datu eft.Redi tamen ad re:& tibi te roru ucndica 
Simufnc ingenio muliebri inferiores;'Quot eni legimus mulicrcsrqiiae 
obitum filioru &co flanti 3C infradbo aio rulcrur-:’ Mulier lacuna filiu: q 
in aciececiderat:fepcliens hoc eft illum diflicho hilaris profecuta: 
Sit flendum rimidos:hiIaris te nate fcpulchro 
Condo meum pariter & lacedaemoniurru 
Altera cu filiu fcpcliret:& renuis quaeda anicula propius accedes mifera' 
bilircr dixifler o mulier fortunsexontinuo illa per geminos bonae refpo 
dinQua eni gratia filium peperi;ut pro fparta moreretunhocmihi con 
tigiriAt GvTtia 3C ipfa lacuna cum nuncrus ucniflet ex Crcraiqui Aci ora 
ti ex filia nepotis morte nunciaret:relpondir:nonne cu iret aduerfus ho/ 
Efaias 
Franci' 
fcus mar 
ccllus 
A Icite' 
des 
Ahtenae 
Lacuna 
mulier 
Gyrtfa 
Creta xci 
ftesraut erat ab illis interimendustaut illos interepturus: libentius uero 
ait eum mortuu audio p matris 8C urbis maiorui.q? Tuoijd dignitate: qua 
Fi repus omne ignauus uiueredDamatriaeuero fadum eft loge Teucrius: 
quas cu accepiflet filiu & timidum efle:& Te indignum:eum cumprimu 
aduen iffet occidir.infcripfitq? huiuTmodi epigramma. 
Hunc timidum mater Damatrion ipfa peremit 
Nec dignum matre nec Iacedaemqniu*Et alia ite lacaena cuaudiuifTet fi/ 
liu 8C feruatu ee & fugiffe ex hoftiu mani bus:ita ei fcripfit.Mala de te fa/ 
ma diffufa e:aur hac nuc clue:aut ne Tis.AIia rurfus filiu aduenietc i tuta: 
6C gd ageret pfia paidataxu is refpodifferioes pcriiTe: cu tegula fublata 
pcufliriatq* interemif:inquies te igif' malu nodum nobis miferurdderi/ 
dem etia a lacaena illa muliere factu Icgimus:quae filiu :q ex acie fugerat: 
occidit: inquiestnon meu e hoc germeraddiditcp huiuTmodi epigrama, 
■Vade malum tenebras germem pete: quemcj perofus 
Eurotas ceruas nec fluat ad timidas, 
• Si catulus nequam perrexeris:iro Tub horchum. 
Neciparta dignus:nec generis titulis,Et quonia exepla huiuTmodi poP 
feminfinira poene affcrrciuno tantd & peregrino 8C de lacaena ite gene/ 
rofatp muliere excplo addito:reuertar ad uiros eofcp patricios ac Vene/ 
tos+Lacaena quadam mulier filios habebar ad id bellu mi /. 
ferat:quodinfuburbiis gerebatunQuare cuftetiffeteuentu pugneeex/ 
pedtans:ubi quis aduenies percudtanti ei nunciaflet filios omnis obiife: 
non hoc inquit percudtabar ignauum macipiurmfed quid agit Pfia: cui 
cum ille fubdidiffet ab ea effe uidtoriadibenter igitur ait accipio etia filio 
rumor te,Sed audi ia de tuis eruditiifimis duobus:& fapiennflimis uiris , 
Leonardo luftiniano ac Fracifco barbaro:Hic enim fratre habebat 2Jaf/ 
chariam uirum cerre grauem & perhumanum patre ampliflimi Vero' 
henfis pontificis HermoIai:qui non fecus FranciTcum educauerat atep 
dilexerarjqua fi ex feipfe gcnui(Tet:eu uero Francifcusaeque obferuabat 
&Tomni pietatis munere uenerabaf ac fi pater extitiflet:ubi uero diem 
obiit‘Zacharias:primarii urbis ciues ad Francifcu uenere cofolandum: 
quos ita ille oris traquillitate & grauitate Termonis:ut q co 
rolaturiueneraricofoladi Leonardus qua coftatia qua 
aequitate ai:qua lehitate:qua ui ofonis in obitu Marci fratris uiri cotine 
tis & integri:quo uno nihil habebat in uita carius:ufus fucrit:qs eft:qui 
melius norit qua ip fetu.Quod raliu uiroijc fadtu Iaudas;quid tibi faciu 
dum fitinoftuTurpec enim qua laude ipfi careamus: eam cuiquam :ut 
rem praecipua praedataq? tribuere. Reliquum e:ut duorum principum 
& Pafchalis & Malipperii qui praefentia fummae respublicae peft:& Fra 
cifci Fofcari:qui hunc in ea dignitatis maieftate antecellit: iclptas eade i 
re uirtutes filetio inuolui nulla uel cofuetudine uel negligetia ueftra pa/ 
Dama/ 
tria 
Damam 
us 
Leonar' 
dus iuftp 
manus 
Fracijcus 
barbarus 
ZachanV 
as 
laus eps 
Pafchalis 
dux 
Fra*dux tianqq id fieri fama cftquomndaculpa:qui ael domefticaccuiufpia fibl 
notar conlairuei quia necp in fua nec in fuopi maiorum ulla uirtutis Iu/ 
ce uerlari alioiji gloriae inuideanuFrancifco enim Fofcaro tanta pruden/ 
tia tanta magnati omniu cognitione tanta eloquentia:tanta ai ma * 
gnitudine uiro lacobus erat filius: que parer 6C qa fibu & quia unicu in' 
credibili caritate atcp indulgeria diligebat:adeo ut eo nihil habere in ui/ 
ta iucudius poffet ab oibus mdicaruQuid aut in ca fuerinnelciodlld' mi 
hi uideor fcire nulluiaut efle aut excogitari polle genus cruciatus:quo il 
le fere ad morte ufq; afjfluftus fepe non fuerir.Ad poftremu arcefitus ex 
infula Cretarubi relegatus afleruabat:& in organo porredhis ac uincftus 
quo torquedi genere aliud nullu ferf necji durius e&: necp horribilius: 
ita mebratim rradtus exagita tufep efhut foiutis neruis artubufq? laxatis 
cxaius pperedderefdMii dux Fracifcus aut uultum mutauit unq aut ucr 
bu fecit ullu in tata di ta atroci filii clade q cora quodamo ftuebat ♦ Satis 
eoi ituebaficu dc fili uociferarioes eiulatufcp e rpximo cubiculo a udiret: 
dC quod fit organi fuppliciurno elfet ignarus. Cuqipoft illius imanitate 
truculentiaq? fuppliciicorauiderer allaturmna quouis modo duci potu 
ilfetxui nulla corporis pars cofiftcreuNum qd ullum inuitatu fignum 
oftedit in facie:qcq ne eft locutus aut molliusraut remilTius rquafi ifliuf/ 
modi queft lonis norribilitas no fuperet oem mortis non dica dolorem 
qui ut docui nullus eft fed doloris formidine que indodti iudicat» Na Pa 
fchalis dux quo uno nihil,pduxit: natura humanius nihil mitiusnihil 
melius nihil amabilius:folu filiu que habebat magnu & modeftum 
quinto menfeante ducatum amifit: & quem filii loco mirifice diligebat 
folu ex eo filio nepote praeftati indole &fpe maxima hoc anno pau 
cis ante menlibus fepeliuir.Quis eu uiditaut in filii aut in nepotis obitu 
uel lachrpmula unam fundere*Et fapienter id quide• Quid enim ullus 
doleat: qcf & naturale eft & neceflariu & hunc cafum of 
bus eecoemdtaq* uanus eft dolonque necprimu necfolum eflecogno' 
fcimus.Et prsefens uita quid habeat in fe boni nihil uideo.Proide fapie' 
ter ait ecclefiaftes tota uitam odio habuuQuod fi uita habenda eft odio: 
ut oium ca:cerre mors 8C appeteda eft 8C amada plurimu:hoc ha 
bet tantu uita in fe boni:q> p ea rranfitus patet ad qua reuiui 
fcere nemo ponQue.n.mihi pbabis morte antea mo/ 
riarurv'Cupio dillblui inqt Apoftolus 8C ee cu xpo. An id dixilfet uir ille 
fandtiffimus:nifi itellexifletrut erat oi dodtnna fapietiaqj infignis; & in 
hac uita mortali nihil ce oino boni: in morte ut mali oino nihihita bo 
ni etia fi Francifcu philelphu mu:qui & ipfe in fimili ca 
fu eft:& teplurimu diliginaudirefequicp iftitucris lacobe Antoni Mar/ 
cel!e:no modo non lugebis obitu Valerii filii :fed gaudebis potius:quo/ 
nia cd illo adlu eft optiiue,Exultat ille nuc inter choros pturba 
lacobus 
Fofcarus 
Crabra 
Pafcalis 
dux 
EcdcQa' 
ftes 
Paulus 
apoftob 
Chriftus 
Fracifcus 
phileU 
lacobus 
antonius 
marceb 
lus 
Valerius xcii 
tioccuraq?oi uacuus.Diuinae fubftatia? uifioefrm&Tibkp pii mdulgcn 
tiffimo:quo du erat in terris.nihil fibi necj carius bebat necp iucundius: 
in caelo domiciliu parat*Ine(l.n*adhuc in filiis noflris fan&us qda appeti 
tus recipiedi corporis:ut quo fodo i terreftri acpegrinatione 6C comite 
ufi fimt cu eo et fimul i cadefti traqllitate & beatitudine gaudeat.Quod 
fi corpus appetut fecu ec paretes etia quos** portio corpus e.cofentaneae 
appetut.Quid igif doleamus in gaudiis & gloria filiole'At indulgendd 
ahqd fuit natura? defyderiomefi cfferuefcete adhuc uulneri remedia for 
fiora eflent adhibitardolor magis atq? magis exagitatus incrudeiccret. 
Qui.n.receti uulneri curatioes adhibet ualidionsrdolorc exafperat ma' 
gis;q lenir*Sed ecce animusja tibi praerenr.Satis naturae ibecillitati fatis 
opinioni fatis officio tributu eft.Iam ratioc uti nos decet.Pnuatus dolor 
cu amicoru dolore tibi e(t digerendus • Omnes.n.quibus es cariffimus: 
tua caufa dolemus; At fuerint ucl humanitatis: cuius mirifice ab ofbus 
Iaudaris;uel libcralitatis tuae qua caeteros hoies antecellis.liberare nos ra 
dem omni doloris aculleo.-qd' unafanere feceris;fi te uiderimusfinc im 
pofuifTe tatae doloris acerbitati ♦ Quod fi neq? tua necp noftra etia caufa: 
ut tibi tuxep aetati parcas:potes adduci mouear te fafie reliqui rui liberi; 
quos tuus maeror rener in Iachrpmis;moueat luca uxor nobiliffima pru 
derifTimaq? uirago q loge magis tantus dolor tuus affligit :q comunis iu 
cundiffimicp filii mors comouerit.Qua eius ingenium eius moderatio 
me dcle&at. Que fe maiom fuorum fimile quam fe oftendit illuftrem. 
Eft uxor ifta tua patauia:& ex leonibus quidem patauina.Fcrtur autem 
Icon inter Antenoris proceres clariffimus extitiffe.Ex illo aut audlorc leo 
num familia patauii emanaffe ne grsecae quidem negat hiftoriae.Quare 
ut nobis amicis oibus; ut liberis tuis ut tatapbitare uxori tam diuturna 
tam grauem tam inrollerabileanimi moleftiam oinoauferat;& monet 
tempus 8C cogit ratio.Id aut facillime a(Tequaris:(i iifde remediis in tud 
iflo cafu;utaliquado inftitueris qbus ipein obitu Olympi mei fum ufus 
Na ad eas cacteras rationesiquas modo collcgiiplurimum tibi proderit; 
non ad lenienda segritudinem folum;fed etia ad laetioris uitae fuauitate 
fi oem Valerii filii infantia fi indolem fi ingenium fi corporis formam fi 
morum probitatem hac decus fi dodrrinae 8C eloquentia? (ludium fi tot 
illas tatafcp uirtutes repetere tecum aio perrexeris.Nec.n.e(Te debes obii 
tusxurn tuo ex collo Valerius penderetreum te ofcularetiirrcu haereret 
in brachiis;&quo magis garrula ligua ba!buticbaf;eo fiebat ipfa 
offenfione iucudior auditu.Reminifcere prseterearq lucebar in eius ocu 
Iis fcintilla uigoris tui; ut morum fimillitudo tanq per cutis eru 
pens fpeculum animi rui magnitudinem ac prudentiam referebar. Re' 
cordate faciem illam niue ©i candidiore rofeafcp genas purpurae qQmil' 
linaas»Nonne fic ore matris uenufiarem paternae dignitate re' 
Leones 
Antenor 
Leo 
Patauiu 
Olympus praetentabat:ut uno in corpore utercp cognofci poflfetf Repete eius ma/ 
fuetudine & modefbaiqua erat tata:ut oem uinceret fandtirnomaiNccp 
eni ingenii dC eloquetiae bonitate abutebaf :ut in fupbia eia / 
tus abdudta frqteaequalis cseteros coteptui haberet:ted ie oibus facilem 
affabile amabileqj pftabauGradioris uenerabaf praeteram cos:qmrtute 
& grauicateantecellererJnferions uero tanta fibi cociliabatbeniuoletia; 
ut te illis pare facere uideretur.Et adeo gloria purgati animi uirtute ante 
ibatiut nulla aduerfus fe concitaret iuidiarted diligeretatcp obter/ 
uaretur ab aequalibus quali irelligeret ex aequalia moribus fe 
judicatu irinllo^ temper confuetudine utebat:qui oi uacarent 
ncotinentia:quos nullius flagini reos fentirer: quos ad difciphna: quos 
ad,pbitatem incitatos agnolbere*Quos tamen ofs quafi fulgores 
ipfe tanq iubar folare quodda mirabili fpledore obumbrabat atqjobfcu 
rabat 8i quo magis ab illis fugeret honorarireo fe honorabiliore praelia 
bat:quocp erat ai celfitudine excelletioneo fe humilitatis uirtute: quam 
apud Chriflum primam eflfe didicerat:magis deridebat* lurgantis au te 
inter te focios queq? pro more aggredicbatraliu monedo:alium 
blandiendo:alium rogando:&! ita ois leni amicocp termone mutua beni 
uoletia ueluti foederabauQuod fi quem uidilTcr ex foetis aut uerbo la/ 
fciuo uti aut iepriorerillu uel cdtradla frote uel trifti uultu afpicies argu/ 
ebat leniter acfubmifla uoce inquies eiufmodi termone no efle patricii 
nec ingenui pueri:& quodp oris ofonem uolutas oftenderet :Et nequa 
uanae cogitatiois fagitta feriri poflfet incautusmullu otium admittebat* 
Na quado ab aliis rebus fibi otium uidebat oblatu:diuina aliqua oratio/ 
ne aio uo!utabat:q ueluti clipeo uaehemetior idtus ois repelleref . Quis 
cni adeo efla natura bene iftitutus:ut tanq tenfus exps pturbationu ini' 
tiis no taxatur fqbus tamc refiftere:&: eas ndpari effundi latius fumma: 
uirmris qdTcnptu e:pdiuius efle cor hois a puericia 
admaltuQuarc taetfi erat generofa qdam atep poene inaudita ai magni 
rudineab ira tame qua nonulli cote fbrtitudis ee dicut:ita te cdpeteebat: 
uriratus nunq uideref*Rcpetcbat*n*frequcter aio no modo illd' Archy 
tx raretinididu in uillicu: Afficere te fuppliGio:nifi iratus cflermted etia 
multo melius illud pphcticurmTurbatus fum:& no fum locutus: arqj 
irateimihi:&nolitepeccare*Quid:qd' ornatu corporis farculo ac metis 
puritate deo feruiebatf affluetia non ted uirrutum ma 
tcria illi eranQuicqd pecuniolae aut abs te pfe prudetiflimo aut ab idui 
getiflima matre accipiebat: id oe pauperibus rnbuebatillludq? pceptum 
afliduo termone celebrabauSi uis eflepteiflus:uade:(S<: uede oia:quae ha/ 
bes:& da ueni:& fequere me*Et quoniam uerecundia te/ 
nometuaduirturem munierat:modcfetemp aliqd pponebat* liberer 
audiebat:nec unqfineigenito illo pudore;qornabat aetate: ,pponetibus. 
Chrifhis 
Architas Ixxxxiii 
refpodebanRccta fufcipiebat.quae praua effealaduerteretiacriter confu 
tabat.Operamq? dabatait adueriarium docere magis q uinccre uideref*: 
Siquid boni aut fecifTet aut dixiffet:eius laude omne uel in parentes uel i 
magiftros referebat.Quod fi quicq;ut fit:aliter eueiffet: q uelletfuu effe 
erratu dicebatimagiftros aut aut pareres nulla ee i culpadta eius faecudu 
igeniu multipliciu uariaijdcp laudu ftudiis tenebat*: ut inftar laetae Tegetis 
huberifp agri culmis at<p anftis luxuriatis fupra oes uirtutis gradus mi 
nfico incremento quotti die adolefcerer.Quid.n.plura meminerim;' Ni 
hil eius igenio natura docibilius ptulmmhil acutius:nihil feraciusmihil 
admirabilius*Etcu no effeti diicendo minus ueloxqin audiendo: quae 
didicerat: ita memoriter tenebar: eloquetercp ,pferebat:ut diuio quoda 
afflatus numieqret ab omnibus iudicari.An haec QC alia fere infinita fi re 
cd tacftus recefuns;no cogitatioeipfa laetabereCnogeftesftioexilies gau 
diocEquide exiftimo te illu nticabfentepinde reflexa ceruiceiter dormi 
endu piepe QC quaerere QC afpicef QC coplcdi QCalloqunquafi praefentem. 
tibi ex illius recordatione fuaui taris fupefhcum uidet* adhuc co 
gitari tibi oculos tuos deofculari:uulrui haerenceruicecople&i ut nullis: 
tecp bladies rogaf :ut follicirudinis taedia abducas:ut curas leues:ut aegri 
tudine omne aio abiicias:ut nihil feruilius nihil laguidius nihil eneruati 
us nihil humilius nihil demiffius prae re feras :cu q excelfiore loco natus 
fis:q res illuftris tot tatafcp gefferis:nullu tuu neq? didtuneq? fadu latere 
poffir.Haec inqua tibi reminifceda funt lacobe Antoni Marcelle:atq? uer 
fanda frequeti aio Quod fi factu abs te fueritmo poteris no miropfum 
di gaudio:cu itellexeris QC tibi QC filiqcofultueffequa optimeiilli qdeiqcf 
poft moceter QC bene adta faeculi uita sterna adeptus bcaritudine ia nihil < 
fibi fentiatformidadunv.tibi uero:quod certo fperare licet a Valerio tuo 
pararam f caelo fedem:ubi tu no pofl diuturnum admodum tepus traql 
lam arcp iucundam uitam unam cum illo p fempiternam gloria fis adtu 
rus.Inrerea uero quod reliquum eftadidem teadhortabonad quod Ni 
coclen regem Ifocrates.Quoniam mortale tibi contigit corpus: animus 
autem immortaIis:enitere:ut animi memoria relinquas immortale. 
Ex Mediolano anno a natali chriftiano millefimo quadringentefimo 
fexagefimo primo.viii.kaIendas Januarias. 
Ad illuflrem QC fummum uirum QC claementiffimum patrem donn> 
num Alphonfum Sandtae Romanae ecdefiae cardinalem. 
Fracifci philelphi praefatio i Ariflotelis rhaetorica ad Alexandm rege. 
Vm fuperioreano Bononiae docere clariffime parer qd'ea 
i urbe nemini maioribus aut honoribus aut praemiis unq 
c contigit.xoepere no nulli QC nobiles QC magni uiri dare ope 
ram graecis litreris:qppe quiiam aiaduertinennfi fecus face 
ret.-nepro dignitate adlatinu eloqum eniterent*. Quare cu 
Tacobus 
Antoni' 
us Mar 
cellus 
Bononia Alexadcr 
rex 
Ariftotelis prsecepta illa iisgraf eae legere.-quae d ciuilibus caufis ad Alexi 
drd rege: cu p a udioris more dodiifimeitu utfemp difertiflimeferipta 
funt fammis a nobis peibus cotederdtdd efficeretur ea latie loqueretur: 
Cenfebar.n.prudetes uiritqd' loge plus & utilitatis & ornamenti ex iis la 
tinis a me fadlisrquonia 6C illi latie loq;q grarese maUet:q fi graeca elTet: af 
fcquerenf*No.n.co praeeas litteras tantope oes difccre ftudemustquo iis 
apud atheniefes biratiafue utamunut illate fubfidio arq? dudlu latina li/ 
teratura atq? eloquetia melius teneamus &C lautius.Prsetcrca nefeio quo 
padto qmius & diu & multd grsecos codices ptradlarit: dC fele illis totos 
dediderintmufq icredibile illu ac ppe diuind ladlei eloqi lepore 
atqp dulcedinem neq? apud oratores neq* apud poetas neq apud philofo 
phos pcipidt:quo fit:ut noftri fere oes qauris delinite cocupierir: malit 
initio grseca larine q eade graeese ledlitarepignerantes hi qde QC utilius ad 
modu fore uoletibus grseca(difcef :ut graeese uoces grsecicp cocetus illote 
auribus die nodtuqj obllrepat:& queadmodd grauitate latios graeds ita 
nobis fuauitareillos &: quada quafi didliois ambrofia ac ncdlare mirum 
imodu atecellereJd igit ita familiaribus a me illis efflagitatibus oblima' 
riffime refragari coepi:tu qa uideba rem a nobis peri cu fua natura diffid' 
Ie.Ell*n*iartc uerbd lapius e uerbo exprimendd quod ne abfurde fiat: Id 
boris nonunq maximidterdd aut ppter fermonis uel difTimilitudinem 
uel agullias uoti e:td quia no eo me pollere igieo ufuue;inrelligerem:qui 
maieftate Ariflotelicae didliois latinae iterprsetatiois filo exprimere* Pro 
fdenoleba aut ieptus apud aliquos aut temerarius iudicaruSicigif pro 
uirili pte refragantibus nobis clarus uir mihiq? amidflime & tui nomi/ 
nis eximius pdicator Alberthus is qui p id teporis Bondise q asello re p 
fumo porifice gerebatude coepit:quod illi area cofueflcnt: fludiofiiTime 
a nobis cotedere*Qui tametfi p fuo iurc oia apud me potell: eo rame fa 
cilius pfuafinquod una hac re fore diceret:qua praecipue gratificari man 
fuetudini tuse quirem*Aiebat enim te und efleq pro regia illa & mata ti 
bi animi magnificetia generofirateqj & in audito quoda fpledorc magni 
igeii cu reliquas ois illuftris difciplias ifignifq* uirtutes maximi 
pedcres:rd afceelegarioris artes i primis*Id mihi uir ille & amicus 8i gra 
uis pfuafit haud difficulter urpote que uera loqi no minus nofle:q uelle: 
iapride aiaducrtilTem*Quodquide cd aliis multis rebus de illo expertus 
fum:tum i iis laudibus quas de tua felici SC augulla illa bononiefi legatio 
ne dies pdicabat:Eas emi ita ponebar ate oculos: ut nihil pollea 
bonoiefiu reipublicae acdderinqcfno multo ante ipcdere:uel lapides ipfi 
puidcrint.Et pfedto fi tua fequi uelligia quibus ea res erat i mau-.uoluif 
fentmcq? ipfi excidilTentmeque tanta tamq? prseclara urbs in tantas cala 
mitates serumnafque deddijfTer.Sed de his alias* Cum hanc igitur tradu 
ftionem non Ingratam tibifuturam intelligerem;utamiciflimo horni' Ixxxxiiii 
ni morem gcrercm:idcft:ut meipfum tao nomini cum Alberto meo de 
dicarem:oblitus Ium noftri.Omnia uicit amor. Rem difficilima di meis 
imparem uinbus fum aggreffus. Audentes fortuna iuuat. Potuit horne' 
ricus ille Aiax hedoria:quem neqj Vlyxes neq* Neifor in praelium fpuo 
catem excepifletdola audacia di aggredi;& lingulari certamine 1'pare.Po 
tuit di T roias ide ab icenlis iam nauibus fufis achiuis oibus arcererpotu 
erimus for tallis etia nos etfi minus orationis AriPotelicae nitore: at ipfa 
cerre fenfalatjnis uerbis explicare.Verumneidund omiferim; Nos a Fa 
bio Quintiliao nonullis i didioibus uerpretatioedifcrcpafTe. Idquc no 
fconfulro faditatum ut quod ille demegoricum uerbum e uerbo expri 
mens concionalem genus:& procaralcplin praefumptioem dixerit: nos 
ufitatiore uocabulo delibcratiuum: di praeoccupationem non abfurde: 
urarbirror:exprimeremaluimus*Sic& aliaplxraq: inueniri contigerit 
Na quis pdodus ille qde di acutus uir fuinucluti cerre e uoluit rame i no 
nullis uerbis di rebus magis fc fui q Cicerois fimile dici* Nos aute 
Tulli di Horatii flacci di Eufebii Hieronymi q latilfimi fimul di eloqui 
tilTimi extiterunteftimonio 6i auctoritate freti: I id maxime Pudemus: 
ut q a gnecis tralTerimus:mhiI aliud quo ad cius rei fieri poflitiq latinita/ 
tcfapianProide di hoc pfentis opis ad numept caradera ac figura p uiri 
li parte traduximus.Sufdpies igif pfens hocqcqd eft:munufculi: magni 
ficepatenqd' fiquide auctore ipm tecu reputes Ariftoteleinon te minus 
e regia pfapia genito magnanimo pricipe:quam Alexandro macedonu 
rege dignum exiftimes.Si noftra uero i re qbferuatiam fi noftra i Alber/ 
tum di in pclara omnem Albertoru familia diledioem amoremqjcofy 
deres:& eximium certe id \ primifep deuocu.Caetem fi hifce te rebus die ] 
lectari intellexcro:effiicies:ut propedie huic quafi pludio maiora fortafle 
quaeda certamina fubnedaJnterea uero huc Anftorele ledi i 
rabis Inmeberifqj magna ex parte; quae a maioribus noftns de bene dice - 
di fcieria di tradita uobis ac relida funt:ab Ariftotelico fonte pceptailla , 
quaeq?emanauifle.Qua quideexreeo magiseorum impudetiamirada 
cft q cum fc AriPotelicos dici uolunt:& loquedo di feribendo abfurdiffi 
mi fimul di infantiflimi plane reperiuntur, 
PRAEFATIO. 
Ariftoteles Alexandro regi falutem dicit. 
Vm ruis litteris fadus cretior nonnullos fepead nos mifif 
fe:qui uteiuiliu caularu praecepta ad te perferibere a me pe' 
f terenr.Ego uero haud negligentia quidem ulla in hoc u fqp 
tempus rem diftuli. Sed ut q uaererc ita diligenter de iis ad 
te fcribere:ut alius certe nemo qui iilce in rebus elaboraflec 
diligetius unqua fcripfermHaec igitur rede mihi fueratlententia* Nam 
queadmodu ueftiu decoreatqj magnificentia caetens hoibus pftarema 
i Ajax 
Vlyxes 
Neflor 
Troes 
Achiui 
Fabius 
quinti] 
lianus 
dem ego/ 
ncum 
proca ta/ 
lepfin 
Cicero 
M*TuI/ 
lius 
Horatiuf 
flaccus 
Eufebius 
Hierony 
mus 
Ariftotc/ 
les 
Alexader 
rex - 
Albemis 
Alberti 
Ariflotc/ 
tcus fons xime (ludesJta ut etia dicedi fuentioncm ac uim ca accipias nitenda eft: 
quae pulcherrima fitiappnmeq? praeclanflima*L6ge eni pulchrius eft:ac 
regale magis aio efte bene coftituto:quam habitu corporis ueftibus or' 
natum pulchris itueruAbfurdum enim eft:eu qui rerum geftai* gloria 
cae teris antecellatiuideri humillimus quibufpia in dicedo cedere;praefer 
tim cu non lis nefcius eos qui i populari pricipatu uerfen£:res omnis ad 
popuIu:q uero fub unius imperii du&u conftituti fint:ad ratione orario 
nemq? referre.Quemadmodu liberas ciuitatis comunis lex: quae ad ho/ 
neftiftimu aliquem finem ducatidirigere cofucuerit: code etia modo QC 
orario tua queat eos:quos imperio tenes ad id agere;quod coducibile fit 
& utile*£r*ndex ut ita dixerinrorario quaeda e quae cdmuni ciuitatis co 
fenfu definita iubet: quo padto unumquoq? agendu fit; Accidi t ad rem: 
quod neq; tibi obfcuru exiftimoffolere nos laudibus eos pinde atq? ho/ 
neftos Qc fortis ,pfequi:g& ratide utun£:& oia ea duce ager pgunt; Qui 
uero abfqg ratioe Qc orarioe quicq faciutrtanq atroces imanefq odimus: 
Qua quide re fadtu eft:ut QC malos iiitium o flende tes: male affeceri 
mus:& bonos declaratesiquafi beatos admirandos imitans 
dofqj uoluerimustSic quae QC comodo futuras calamitates euitarcmus: 
bonifq? iftatibus frucremur;adinuenimus;Proinde &C fminentes difficul 
taris effugimus: QC abfentes utilitates coparauimus: Na ueluti uita: quae 
nulli maerori fubiacet;eligenda:ita prudes eft oratio deligeda* Neq? id re 
praeterear;oportebit:quod hominu plurimis aliis quide lex ipfatalris ue/ 
ro tua tum uita tu orario exemplis da£: Vt eundis igit tu graecis tu bar/ 
baris antecellasiomni tibi ftudio anitendu eft: quo hi qui uerfantur 1 his 
exemplis* Ita horum imitatioem per uirtutis elementa pulchre effingat 
ut haud fibi deteriora confulantffed eius feparticeps fieri QC cupiant: QC 
exoptenuRerum eft praeterea humanarum auguftiftimum cdfularide 
utuQuare ne in fuperuacaneis uulganbufq? rebus ftudiumtibi teredu 
eft:fed pro uirili potius parte elaborandummtipfam belle confultadiar 
tem QC perdifeas QC teneas.Quis*ndane mentis dubitaririfiquis inconful 
to quid egerinamentiae quidem:fin aut ratione duceffapietiae fignu efTe 
Intueri etiam licet eos*omnis:qui optima iter graecos repmutuntimora 
tione prius q rebus conuemredtemq? apud eos qui inter barbaros digni 
tate praeftant:oratioem rebus antcire:quippe qui prope norit eam: quae 
ratione perfpedio utilitatis cognirioqi fit; efte quadam falm 
ris arcem Et eiufmodi certe Arcenrquae no manufada:uerum QC inex 
piignabilis quidem fit:in primiTq? fccura opinada*Seduereorhac de re-' 
pluribus ad te fcnbereme fortaftis oftetare meipfum uidear:hifce praefer 
tim in rebus:quaeprobationcnon indigentffed plane patenti in prom 
ptu funtomnibus*Quam ob rem haec omnia mifta faciensulla dixerim 
folunr.de quibus in omnem uitam dicedu eftfHoc unum efte;quo ext 
Lex quid 
Graeci 
Barbari eris animalibus prxfta mustprxclarum quoddam ab immortali deo ad 
epri uideamur »Na liquide & cupiditate & ira & aliis huiufcemodi affe 
cftioibus uruntunetia reliqua quxq? a n i m aliato ra tioc au tem homo dii 
taxat:abfurdu (plecto maxime omnid cxdanfi qua una re baritus areceb 
limus:eam beneuiucdi ducem prae negligentia reliquerimus Proinde re 
lampridem tua fpote icitatu etiam atep ctia hortonut diccdi philofophi 
am omni ftudio compledtare.Nam ueluri corpus bonam ualctudinem 
ira 8C aimus difciplia eruditideqj eim dudtu haud quamq 
tibi in rebus gerredis aberrare corigerit:quipotius oia,ut ita dica:qux ti 
bi iam parra funt bona piae tucbcnQuod fi praeterea oculis uidere iucu 
dueftranimi luminibus cernere penirulcj? pfpicereadmirabile certe plu 
rrniLuRurfus aure quemadmodu imparor fui eft feritator exercitus: ita 
ctia eloquetia qux fapictix coniundta iit humanae eft uirae gubernatrix* 
Sed haec oia atcp his fimilia operae praeriu puto:ut mifta hoc tepore facia 
mus*Mouifti aure tuis litteris: ne quis omnino mortaliu huc libri! acci 
piat:quippe q no fis nefciusificuti pareres:quos ex fe genuerit magifq hi 
quibus fuppoftti funt partus amare folenneodemq? modo ii q 
aliquid ex fe fuenerint: maiore ad id ftudio afficiunf :qua qbus co uti co' 
rigerit: No fecus enim rp ineris atep rp liberis emori periditenf»Enimue 
ro ii quos parios uocar fophiftae: quonia nihil ipfi p ierti quadam negli 
gentia pariuntme diligunt quidem:fed acceptis pceuniis ab fe dimittunt 
Hac igic ob rem te uahemeter moneo:& exhortorata hac dicendi prae 
cepra ferues atq; tuearc:ut cum & ipfaadolefomt nullius opibus uiolen 
tur:fed honefte tecum decoreq? una uiuat: & cu i adultam aetatem cuafe 
rintnmortale gloria nacifcatur.Aftumpfimus aut ficuti nobis Nicanor 
expofuit: fiquid hilce de rebus apud exteros artis feriptores expolitum 
elimatuq? iuenimusdmpcndes aut operam et hifcc duobus libris:quope 
alter meus c eas corines artes :quas ad Theodecfte fcripfera. Alter autem 
eft Coracis*ReIiqua uero oia qua fiue ad ciuilia pracepta:fiue ad iudicia 
lia princntrfcparati hoc i libro (cripta funt* Quapropter ex hifce ad re co 
metaeriis ad ea cofequcda abunde tibi adiumeta fuppetent Vale* 
TRACTATVS 
Ria funt genera duilium Deliberatiuum Demon' 1 
ftratiuum IudiciaIe:horum autem fpecics funt feptcnuSua 
t fio diftuafto laus uituperatio accufatio defenfio & queftio: , 
aut ipfa fecundum fefe:aud ad aliud* Species igitur in quP i 
bus omnis ucrlaturoratio:hx funt numero Iis autem uri' 
mur & in cofultarioe ciuili:& apud iudiccs;& circa alicuius certa' perfo/ 
nadi(ftioerm:de quibus qd eft omnibus:ita poterimus apte dicere: fi fin 
gillati uniufcuiufq? fpecieiuim & ufum 8C exercitatione numero coprc/ 
hcdcnmus; & primum qdem de fuafionibus eft diffuafionibus dicedu 
Ixxxxv 
Philofo'' 
phia dicc 
di 
fophiftx 
paru 
Nicanor 
Theode/ 
(ftes 
Corax 
Genera 
tria 
Species 
feprem Ipfarurmruurns fn demoftratiuo genere locum \ primis 
haber*Vt igiffummatim dixerim* Suafio e ad aliquid eligedu au dicen/ 
dum agendumueexortatio: Difluafio uero nequid eligaf: aut dicat aga 
rurue dhortatio*His aut ita definitis fuafor oftedat:oporrct;haec ad quae 
exhortaf :& iufta & legitima & utilia & honefta & iucuda 8C facilia fadu 
efle*Quod fi minus id poterit:demoftradu erir:cum ad laboriofa & gra 
uia quceda exhortaf haec ladtu & poflibilia efle:& q neceiTaria Diffuafor 
aut ex cotrariis dehortef:oportet:ut neq? iuftum ne<£ legitimu neq; uti 
le neq? honeftu neq? iucudum necp faftu poflibile hoc fit:ucl faltem & la 
boriofiflimu id efle:& minime neccflariiuOmnes aut adiones utri 
ufq? funt caufaijd particeps*Quarc dubirandu no eft:quin oratio haru al 
teram cotineat:Quae igif fuaderes difluadentefq? delydcrare coueniar: 
haec funt*Definire aut iam aggrediar unuquoq? horu:qd fir.Demonftra 
biturq? unde ea nobis i diccdo fuppeditemusJuftu igif e omniu aut plu 
rimoru no feripta cofuetudo: honeftia determinasdd uero eft 
honorare parentesiamicis beneficus gratia referre*Haec*n# 
& his fimilia no iubet feripte leges hominibus faciuda: fed cofuerudine 
no feripta & comuni quada lege legitimu fit Iufta igif haec funt. Lex aut 
eft comunis duitatis c6renrus:qfcnptis pccperit:quomodo unu quodq? 
agedu fit*Vtile no eft praefentiu bonoru coferuatio:aut abfentiu compa/ 
ratioraut maiore iftantiam propulfatiotaut futuroije inedmodorum in-' 
nibirio*Hocautem diuidas oportet:priuatis qdem hominibus l corpus 
dc animu QC res extrarias*Corpori*n*e utile robur.formae dignitas bona 
ualerudo: Afmo uerq fortitudo fapietia iufticia*Extraria uero funt amft 
ci pecuniae pofteffioijies his aut cotraria inutilia funt* Ciuitan aute utilia 
talia funucoricordia uires ad bellum pecunia 8L prouetuu copiae 
fodem uirtus atq? multitudoiacfummatim reliqua his fimilia utilia ee 
ducimus*Quae uero his cotraria:funr iutila*Honefta uero funtrex qbus 
fpledor aliqs atq? illuftris honos i eosrquialiquid geflerint: emanaturus 
fitducuda aut quae affidut gaudio*Facilia uero funt:quae breui tepore 8C 
minimo labore abfoluuntur*Pofiibilia aut fieri na 
tura poflunuNeceflaria uero quae ut fiannarbitri noftri non eft:fed tam 
quam ex dima quadam aut humana neceflitare omnino fiunt* Iufta igi' 
tur & legitima & utilia & honefta & iucunda & facilia & poflibilia & ne' 
ceflaria haecfunt.De his autem dicere abude poterimus & ex antedidis 
& his fimilibus:& ipis cotrariis:& ab his quae iudicata funt:aut a diis im 
mortalibus:aut a claris hominteaut a indicibus: aut ab aduerfariis no 
ftris* Cuiufmodi igitur iuftum eflet:declarauimus* Simileaurem iufto 
eft huiufinodfiNam quemadmodum iuftum exiftimamus obtempera 
re parentibus :idetidem couenit filios parentum res geftas imitari: & ue 
luti beneficiis benefacere iuftum eft: ita & iis a quibus mali nihil fufccpi 
Suafio 
quid 
Difluafio 
quid 
luftu qd 
Lex quid 
Vtile qd 
Bona trfi 
plitia in 
priuaris 
hoibus 
Bona ci/ 
uiratis 
Honefta 
quae 
Iucuda 
Facilia q 
Poflibilia 
quae 
Necefla' 
ria 
lufti fimi 
le quid mus:iafto fimile eft no nocere»Hoc igitur modo fimile iufto capiedum 
eft»Ex contrariis autem opus efl exempla ipum pfpicuu faciamus»Nam 
ueluti iuftum eft ieosanimaduertere: qui aliquid perpera patrauerint: 
ita iis qui nos beneficio fouerintireferf gratiam decet» Id autem iuftum: 
quod ab aliquibus claris uiris iudicatum fueritific entaccipiendum»Vc/ 
rum neq nos foli odio hoftes infequimunmaloqj afficimusifcd 8C Athe 
nienfes:&Lacedaemonii iuftum efle iudicat inimicos mul&are» Iuftum 
igitur hoc modo crebra exercitationeaccipies ♦Legitimum uere quale 
etiam ipum fit: atea nobis definitu eft ♦ Oportet aut ubi ufui fit:ut is qui 
Lententia dicitdegem etiam aftumat:deinde fimile legi (criptae eftet uero 
huiufmodi»Nam ficuti legumlator maximis animaduerfionibus fures 
pleclcdos uoluitrita QC teductores maximopere funt muldddu Et enim 
hi furantur eius quem deceperint hominis mere» Et ueluti legulatorhe 
redes eos ftatuitiqui genere proximi iis efTent:qui fine filiis ft eriflcnt.-eo 
dem modo & huius pecuniam rerumcp liberti me nuc dominii fieri de/ 
cet Nam cum iis qui ipfum liberant:hacluce orbatis jpximis ipefum co 
gnarioe:iuftus certe fum:qui illius res omnis dominio renea» Legitimo 
ergo fimile aftlimirunhoc modo Cotranu uero fic» Siquide lex phibet 
publica priuatim diftribuere.pfpicuu eft eos qui illa diftribuunr.iniuria 
omnis afficere a legumlatore iudicatos»Nam fi eos leges ornari iubentrq 
honeftx rebus comunibus iufteqj praefuiflentmequaquam obfcuijd eft: 
quin 8C publicarum rerum diffipatores multa djgnos exiftimat*Ex con/ 
trariis igitur ita legitima dapi fit»Ex iudicatis aut hoc modo ncq? ipfe fo 
lum praefentem legem ca a legulatore pofita dico:fed etia antea 
ipfi iudices auctore Lyfitidaraeque atq nuc a me dicitur fententia de hac 
re ptulcreXegitimu igif hoc modo tradates multipliciter dcmonftra' 
bimus»VriIeaute quale fit:antea definiuimus»Aftlimendu eft aut I dicen 
do etia fiquid ex utili icideritreodemq modo tradadu.-queadmodu Iiu 
fto legitimoq tradidimus»Etfic crebris in locis oftendedum»Eftetaute 1 
utilis fimile huiufmodi»Sicuti namq in bello conducit eosrqui plurima l 
ualent animi magnitudinerprimos in acieordinare:eodem modo in re' 
bus publicis permagnae utilitati cft.-prudentiftimos multitudini iuftiiTi 
mofq praeefte»Et queadmodu hominibus l bona ualitudine cauere ne i 
aduerfam fcidat utile eft»Ita etia pacaris urbibus cocordiaq uteribus co/ 
ducibile eft:fefe ab omni feditioni cuftodianr» Similia ergo utili hoc mo 
do crebro tractada funr»Ex cotrariis aut utile fic perfpicuum fit»Na fi co 
ducit eos ciuisrq &aeq & boni funt:honoribus pteq :ita punire iprobos 
utilitatis plurimum affert» Et fiquidem inutile e:nos folos aduerfus the 
banos bellu gerere:utileerit;urlacedaemoniosfodos nobis aflifcamus» 
Itaq aduerfum illos belligeremus»Ex cotrariis igitur fic utile clarum effi 
ciestVtile uero a claris uiris iudicatu hocpa&o aifummest Nam 6C lace/ 
Ixxxxvi 
Athenie' 
fes 
Lacedae 
monii 
Simile 
legi 
Legi com 
trarium 
Ex iudi' 
caris 
LyCtida 
Vrilis 
fimile 
Vtili corr 
trarium 
Thebani 
Laceda*' 
monri 
unie acia 
ris uiris cfeemorrii ubi athcniefes bello fupcralTenttufui fibi fore exiflimaruntmc 
eorum urbe in praeda uertcret*Et Athcnieies rurfus cum pollent iparte 
funditus euertere coduccrefibi arbitrati luntifi lacedaemonii fupeflent; 
Eriuflu qde di legittimu di utile fic tibi tradadu e*honeftu uero di facile* 
di iucudum;& poflibile di neceflanum quo mo di haec lupiora te trada 
recoucniet:& de iis qde di hifce dicere comode poterimus* 
Vrfus aut definiemus quam di quale 6i qd tu in curiaitu i cocioe 
r cofultabimus*Na fi hope fingula plane teuerimusires ipae p una 
quaq; nobis cofultationc uerba fuppedirabut: cois aut fpes quas 
diu ante nouerimus; facile in una quaq? cam inducere poterimus* Qua ' 
ea funt nobis diuidedarde qbus uulgo cofultat oes Vt fummarim 
ergo d xeritnus ;eae de qbus oratione hemus:ppofitiones fepre nu 
mero.NecelIeeim c:nos di cofultare di orare:tu in fcnatu:tu apud popu 
lum aut de facrificiis aut de legibus aut de apparatu ciuili:aut de focietati 
bus ac Ibederibus aduerfus alias urbestaut de bellis aut de pace; aut de pe 
cuniape puetibus.Harjgic ,ppofitioes funt:de qbus ofs cft nobis di coful 
tatio di aut unaquacp diuidam us: qbus mo 
dis oratione i his utendum fuerir.Defacrificiis autabunde dicere necefle 
e.Aur.n.dicimus pfeuti Hiatu ea feruada ee;aut ut magmficetiusiaut ut i 
his humilibus quodamo agedu fit.Cu igif dixerimus i pfenri flatu ea fer 
uada effexas iuenimusiex iufto qde diceres. Imuftu apud ois efle: praeter 
confuettudies primas qcq oia uaticinia hoibus iubent pa 
trio more facrificia ee faciuda* Er quod qui urbes primo codiderut 
di tepla diis imortalibus erexere:diuini cultus maxime funt obfer 
uadi* Ex utili aute dicemusiquod ad rei pecuiariae ipefam aut priuatim 
aut publicae coducer ubi rp patrio more facrificiis fit iduru*Et quo ad a> 
uiuaudctia ea res cofert no mediocriter quippe qd grauioris armaturae 
peditibus equitibufq? ac uelitibus ludos celebratibus: ciues ea ambitioc 
delcdlati audetiores fiet. Ab honefto aut dicemus;fi hoc modo celebri/ 
rates pulchras fpedtari cotigcrir.A iucundirate ueroifi di uarieras quaeda 
circa facrificia ad afpe&adu acceflcrit. A polfibili aute fi \ eiufcemo 
di ludis nihil fiatmeq? paru ne<$ nimis* Cu igif i rebus diu collituris con 
fultatio nobis habefxu haec tra<flamus;operae praetiu e deanredidtis aut 
dehope fimilibus confideremus di ea p rei natura edoceamus* Cu uero 
cofultemus ut adjplcdidiorc queda apparatu facrificia traducat :cae funt 
caulae nobis afferedaeiquibus merito cofuetudies patrias mouereuidea/ 
mundiebrares addere plentibus qcq id haud ee foluerifed augef potius 
res antea colli rutas ac firmaras.Deideqnod dC cofentaneu fitrdeos imor 
talis beniuolentiores i eos eflc;a qbus magis uenerenfJte quod neq? ma 
iores ipi eildem femp modu i' facrificiis obfcruabantifed p tepore proqp 
fecudis rebus :& priuati di publica cultu legibus fanciebat* Poftea 
Quae 
finteon/ 
fultanda 
De facrf 
ficiis 
Ex utili 
Exhonc/ 
flo 
A poflibi 
li 
Dcappa/ 
ratu fple' 
dididiof XCV11 
uero qd*# ueluti in exteris rebus olbus confueuimusdta & relpub»atqs 
priuatas domos adminiftramus»Dicas»n»opus eft:fi qua ex his ira coftp 
tutis utilitas duitati aut fpledor aut uoluptas futura eft: qux qde ofa ita 
tractabis oieluti i tripioribus didu eft»Cu ad humilius exhorremunpri/ 
mu quide tpibus eft accomodanda ofotdicenduq? quibus in rebus dete/ 
rius nuc habeat:q antea habuiflent»Deide uero quod ne cofentaneu qui 
de fit deos facrificantiu fumptibus fed pietate potius gaudereJtc qcteos 
q fupra uires quicq faciut:& dii 8C hoies qftultiflimos iudicat» Demu ue 
ro q> nec in homindarbirrus publici fumptus & in fecundis 
aduerfifcp rebus exiftut»Has igif caufas 8C in pro 
pofitioibushabebamus.Vtaut 6C quaead optimu facrificiupfinenrrfcia 
mus 8C exponere 8C fancire:hoc etia definia»Eft»n»id unu oium quidem 
optimu facrificium:quod aduerfus deos pie ac dinix: ad fumptus uero 
moderare ad bellu aut utiliterradipedtacula uero Ipledide habuerit» Ad7 
uerfus aut deos habebit pie:fi patrue cofiietudines inftitutaq? no foluan 
tur»Moderate uero ad fumptus:fi no qusecuq? ad popam milia fuerint: 
cofumanf»Ad bellu aut utiliterrfi eqtes &C milites una compofite ludos 
agant» Ad fpectacula uero Ipledide fi 6C auro & his huiufmodi rebus; q 
haud cofumutunmagnifice quis utif»Quas igitur aduerfus deos ferua' 
da funt.-perpulchre ex his coftituemus» Ex iis uero quteatea dixerimus 
plane fcire poterimus:quibus modis oratio de unoquocp facrificadi ge/ 
nerehaberi poffit.De legibus aut deq? coftitutioe ciuili rurfus eode mo 
tra&emus»Etem leges funtut fummatim dixerim duitati publid com 
fenfus:qfcripris imperat qui unuquodcp agedumfit» Ex 
uero leges coledazfut qbus magiftratus parui qde ac multi exfortitione 
id qct feditioe uacat»Maximi aut ex totius multitudis fuffragiis Ipopu' 
laribus pridpatibus defignetur»Ita*n»8<: ipfe populus quonia iipo fit eos 
donarehonoribus:quos uolueritihaudquaqaccipietibus inuidebit: QC 
clariores magis:magif<jpbitati ftudebut utpote:q irelligat ufuifibi fu/ 
turuapud ciuis fepbari.Quae igif rirca comitia [populari dominatu fa 
ciri oportcat:ha?clunr»Qure uero ad reliqua adminiftrationeptinet:fin 
gillati exponere operofum admodu ut breuirer dixeruidob 
feruari oportetiut multitudini leges ipedimeto fintrne locupleta rei in/ 
fidief»Diuites aut fducarmt ultro ad publica niinifteria munificeriffimi 
fintrhocautalTeq poterut:fi locupletes p ea:qua in publicu munificentia 
exhibet ftatutis qbufda honoribus ab ipfis legibus donenfrSiq? &agrico 
las paupibus:& nauid gubernatores ueftoribus anteponar»Sic»n»& loeu 
pleres no inuiti reipu»fferuiet:& plebes no caluniae:fed minifteriis ftude 
bunuOpus eft pterea ea incoditis legibus feueritate ineflerqua necp agiji 
ad egeftate redigere: neq3 morientiu fubftantias publicare fas fit:& ma / 
gnos iis cruciatus infcnbere: q hsec obferuare neglexerint: decet autem 
ab humi 
lioreap 
parata 
Alegibus 
& ciuili 
cdftituti' 
one 
Lex qmd aliquem his honeftu fepulturae locu anre urbe publicae darirqui pro pa' 
rna bellado periflet:& filios ad pubertate ufg? publicis alimetis cnu 
tririrhuiufcemodi igi£ leges 1 populari pncipatu ferendae funt* In oligar 
chiis ueroiquae dom iatu adminiftranfrmagiftratus aeque funt 
in oes illius ordinis uiros diftribuedi plurimi qde ex 
fortitioermaximi uero magiftratus occulto fuffragio:& iureiurando di 
magna cu diligetia atqj ftudio decernedi funtu eos aut q ulla in dues uri 
cotumelia pcrrexerit;maximaefunt poene cofhtuedae*PJebes no ira 
aegre patitur: qcfmagiftratibus caret:q grauiter 8C molefte fertiqcfaffp 
citur cotumeIia*Ouiu aute cotrouerfias perbreui diffoluere nccp in tps 
trahere coueniriNcq? uulgus in urbe ex agro eft cdgregandiu Na ex hm 
iufmodicduenieribus plebes turbanppaucomcp pricipatus refcidunVt 
paucis igit dixcrirdebet in popularibus principatibus leges cohibere ple 
berne locupletiori bonis inhiet infidieturcpjn paucoru uero principari'' 
bus auertere illosrq repu.geruf:& ab ibecilloijc contumeliis:& a calunris 
ifimulatioibufcp i igit & in legibus & in oi cofhturioe ciuili 
defiderada funtrex his cognofcesrls aut orator q quicq lege 
fuadere uoluerit:hacoftedat:oportet:aequale ec ciuibus 8C reliqs legibus 
cofentanea ciuitariq? coducibile ad quiete & cocordiam maximeruel ad 
ciuium pbitateraut ad publica tribu ra:aut ad ipfius reipuNgloria aut ad 
urbis potetiaraut ad aliud huiufmodi aliqd ufui ccdere*Aduerfarius ue-' 
ro primu cofiderabit an minus lex illa cois fit oibus. Deinde an reliquis 
legibus no confentiatrfed aduerfet potius quodamorpterea an ad hom 
quae ante didta funt codudtura fit nihilrfed cotra docirura potius*De le 
gibus igit deqp coftitutioe ciuilirex his & cotendedo & orado nobis feci 
lius aditus fieriDc fociis aut deq? aduerfus alias urbes foederibus dicere 
incipiemus.Foedera igit atq? eoijd ordines necefle e publicis couetioibus 
fiat;Socii uerop ea funt coditioe feciudiicu aliqui fuis uiribus in 
firmi funtiaut bellu aliquod uideat impcdere*Aut eo eft cu aliquibus in 
eunda focietasrqd' bello quofda a fe defedturos putet: Hae igit funt cau' 
feihiifq? cofimiles:qbus pluris nobis aiTifcimus focios.Neccfle e aute cu 
ineunda focietate pfuadere nolueris ream maxime tcpeftiua oftedas de' 
eos focios apprime iufbcia colere:& bene antea repmaffeciffe: eP 
feq? potetiffimo:& ipximo refidere ♦ Quod fi minus haec oia potueris: 
quae fuberur ofone copledere* Cu autem focietate diiTuaferisrprimum 
oftedas oportet:haud nuc eam facere opus eftcrdeinde quod necp iiiufti 
funtrpoftea uero quod & male nos prius affccerinriSin id minus poteri 
musrdicemus eos a nobis porro habitarerneq? facultate iis cfle quo no / 
bis opportune adfint auxilio:Ex his igit hifcp fimilibus circa faciundas: 
aut no faciudas focietates QC diftliadendi fuadcndiq* ufum facile cogno' 
fcemus,Rurfus aut dc pacis dc belli faciudi maxima nobis argumeta ca/ 
Cotrariu 
De focie' 
tatibus& 
foedcriba 
Cotrariu XCVHJ 
piantur*Caufae belladi aduerfus aliquos funt huiufmodi.Par aut e: 
de his tepeftiue nue ultione capiamusig nos antea iniunalacefliuerilt aut 
nunc imuria,puocati,p nobifipfisiautp cognatis aut fp iis q benefici erga 
nos fuerit aut quo auxilio fimus iniufte affectis fodis:aut publica jp uti/ 
Iitate:aut ad gloria aut ad opesiaur ad uires:aut ad aliud qppia humfmoi 
bellu fufcipiamus*Cu igif ad bellu auditores uoluerimus exhortari: de/ 
bemus ex his caufis qplurimas dicendo complednac demu demoflrare 
eo$i plunma:qbus bellates fuperiores fiant ipfis auditoribus adeiltvSm 
periores&cnlomnes fiunrraut beniuolctiaiqua bonam fortunam 
appellauerimusiautcorporum multitudine atep robore:aut pecuniam 
affluentia atqj imperatoris prudentia aut uirtute fociorum autopomi' 
nitate locorum.Ex his igitur 6C fimilibus quae maxime rei cogruanbeb 
Iii fummi oportere exhortabimur partes deprimedomfas 
autaugedo atq?ampIificado*Quodfi bellum impedire fludueri 
mus:pnmu eae caufae inueniedac funt;quibus demoliretur aut olo nulla 
aut puas hurmlefcp moleflias afferrfiqbus ad bellu rapiamundeinde qd' 
bellu minime coducit:eritcppcurrenaum:quae holbus bello foleatacci/ 
dere calamitates;ad hoc ite oftedendmq uidoria folent in bellando effi/ 
cererea hoftibus magis adefle:haecaut funt:quae paulo ante commemo' 
itaqj bellu ex his rebus difTuademus*Quod fi ab inflati 
bello quiefeendu elfe cohortabimunfiquide confultores fuperiores fue 
rint hoc ipfum primu dicendu erif.decere eostqui mente ualet haud op 
periri quoad cafum eant:fed cum uincunt pacem faciunda is ee* Deinde 
quonia ea belli natura fit:ut 8c plaerofq? :ex eis q fecunda I eo fortuna pri 
mu ufi funt :ad poftremu pdanPacis uero cotra:ut & uidtos feruet:& ui 
«floribus reni bello frudtu afferat*Exponedu etia erit eas: quae I 
bello cu multaexum mutationes fieri fo!ent*Qui ergo fupei iores 
in bello fuerintxx huiufmodi rationibus ad pacem exhortabimur*Eos 
autem quibus aduerfae in bello res exrirerint:tum ex ipfis cafibus exhor 
tabimur:tum ue a quibus iniuriam ante fufceperint:fuis calamitatibus 
admoniti irritare eos pgant:tum ex his periculis: quae antea quam pace 
noluiflent perpelli fuerit: tum den icp quod fatius ptem aliquam fuaru 
potioribus ipfis cedere:q bello periculofe decernere: quo ipfi 
una cum fua re parea tdlimmatim aut id fciamus oportet rue folere om 
nis homines bellu luice foluerexum aut iufta hoftes rogare arbitrentur 
autcu aduerfus focios ulla fuerit exorta corentio:aut bello dfatigati fint 
aut aduerfarios timuerunt aut ipfi inter fefe diflideant*Quamobrem q 
cx his omnibus at® horum fimilibus comodatifTima‘1 re Tueritxolligef 
q facillime SC de bello poteris & de pace diflerere*Reliqu um efl ut de pe' 
cuniis comparandis iam loquamur* Primum igitur confiderandum 
critifi quid ex urbis poflefliombus negledu eft:& neque redditu afferat 
De pecu/ 
niis copa 
randis necp diis immortalibus dedicatum finueluti fint quida publici loci iam 
negledti:ex quibus aliqs prouetus ubi ii priuatis hominibus: aut uendP 
ti merccde exculti fuerinnciuitati fiat huiurmodi naq? cenfus oium ma 
xime cois efl fempenquod fi nihil fit huiufmodimecefTe erit pro fingu/ 
lo^copiis tributa inferanf*Vt pauperibus quide inditu fit corpora lo,r 
cupletibusautpecuniasiopificibus uero arma prad flent aduerfum peri/ 
cula*Sumatim aut oportet eu qui de huiufmod ipuentibus narret dice/ 
re eos aequalis ciuibus di diuturnos ac magnos eeihoftibus autem fecus* 
Propofitioes igif* de qbus in deliberando uerba faciemus:& hapz partes 
de quibus ofone& fuadedo& diffuadedo coflituemus:ex antedidlts co 
gnofcemus*Rurfus delaudatiua uitupcratiuaq* fpecie de 
inceps dicereaggrediemurXaudatiuaigitur fpecies ut copendio urar e 
di uolunraru di rcpz uerboru illuflrium amplificatio:& q 
abfint accomodario*Vitupatiua at cotra illuflriil cxrcnuatioiobfcu 
uero exaggeratio *Ht digna quide laude ea funt: q iufla:q legitima: 
quae utiliarq honeflaiq iucudarq facilia faclu funtrquae qdem oia cuiuf/ 
modi fint:& quopadlo iis abudae utamurrin fupioribus dictu efl* Opor 
tet aut eum q laudatior onem ofledat in hoc feu hoie feu in rebus huius 
aliquid inefle.-quod aut ipfe gefTeritrautp ipm manarinaut ex hoc coti/ 
gerinauthuiufmodi gratia fadtu fuerit:aut qdTine hoc patratu non fit» 
Eode ueromodo di uituperator cotrana inefle in 
illo que uituperatu uelinquod ex hoc contigerit hoc modo*Ex fludiofa 
corporis exercitande uidtoriae cotingut:& ex ocio in aegrotationem inci 
ditur Jte ex philofophiae fludio holes circa prudetia funt acriores: Et ex 
ncgligcntia fbnt neceffaria^dindigetesiq»huiufmodi gratia fadlum 
fuerit hoclnodo*Vt a ciuibus coronenfpmultos labores pmultaq? pe/ 
ricula mortales pferut di utiis quos diligunt gratificenfialiud curant ni 
hil*Quod aut fine hoc patratu nd finhoc mocl©* Neq? fine nautis naua/ 
liu pugnape uidtoriaemegp fine potu ebrietates fidnHecaute atqp his fi/ 
miliapidc utfupiora pcurres di laudaret uitupare abude poteris* Am 
plificarides uero extenuat ioefcp ac talia fimul quaeqp hocmd rradiabit* 
Primu quide offendes ueluti modo docebamus ab hoc multa uel bona 
effedla ce*Vnus igitur amplificadi modus hic cfl.Sccudus aut modus efl 
cu iudicatu aliquid traffers fi quid laudesrbonu finaute uitupes malum 
deidecdferas oportet qd'abs te didtu fit: di adinuice cdpares ex tuis ma 
xima ex aduerfarii uero didlis minima enarrando Si hoc modo magnu 
illud indicatu oflcdas*Terrius modus e:ut ad illud:qd'abs te didlu e: mi 
Birnu qd ex his q fub eande fpem cadut:copares*Sic*n*quod abs te diciE 
maius apparebinueluti mediocri flatura hofes maiores apparencum ad 
minores coparanf*Amplificareaute poteris hoc modo* Si magnum fit 
hoc bonu iudicatu;magnu appareat malu necefTe efl: ubi cotrariu huic 
Degener 
demon/ 
flratiuo Ixxxxvmi 
aliquid narraueris.Eode aero modo:fi magna malum exiftimatur: ubi 
huic cdtrarium dixerisimagnum bonum apparebit* Amplificabis aure 
& hoc pado uel bona uel mala:fi eu gradatim oftederis:quod praedita' 
tus ia diu fuerit.-qd' de iduftria multa gerere aggrcffus fiuquod pmultu 
tepus geftenriquibus cu nemo poft hos poft quos alius nemo 
quo fponte qd* ex fententia quod fi oes pariter atqj hic fecerimus: profc 
flo bene beatecp aut cotra male uixerimus*Oportet aut & con' 
fequeti cotinuatioe uti:& rem altera taqin altera properado amplificare 
hoc modo:Cuius uero amici curae funt huc rede cofentaneu e fuos ena 
colere paretes*Qui aut fuos parentes colit:hic,pfedo uolet etiam patria 
benefacere*Sumanm aute fi bonam fiue malam rerum eu 
cam oftederisreae magnae uideatur neceffe eft*Confiderandu cft etia:qlis 
res ipfa uidebif:eamfuis partibus diuidedo nar rado: qua:/ 
qj maior uila fueritteam hoc modo explicare cdueniet* Amplificado igi 
tur ubi hoc pado tra6laueris:8C plurimas facies & maximas ♦ Extenua' 
bis aut in dicendo 8C bona & mala fi co trano modo tradaueris-.ficuti in 
magnis dixeramus:& tum maxime cu nullius eu rei audore demoftra' 
ris:uel fi id minus quod minimaije & Quo igit & laudan 
do 6C uitupcradoamplificabimusrarq; extenuabimus: quaecucg uolueri 
mus fcire ex his poterimus* Amplificationu aut caufae in aliis quocj fpe 
ciebus utiles fur*Sed plurima ipfaijd uis i laudatioibus uiruperatioibuffp 
cofiftiride qbus qde ex atedidis plane adiumeta nobis fuppeditabimus* 
Vrium autem fimuh modo accufandi defendendiq? fpem:quae 
r circa iudidale uerfaf cam:quibuf® rebus coftat:& quo iis utico 
ueniat diuidamus*Accufatio quide eft:ut breuiter dixerniniuri 
arum delidorucp cxpofitio: Defenfio aut eft delidoru 8c 
uel in accufatione uel in fufpicionc uenerint diffolutio ♦ Cum utraq? uc' 
ro fpecies hanc uim habeat accufatori quide dicendu eft: quadoquidem 
improbitatis aduerfarios facinora& iniufta 8C iniq effe:ac 
ciuium multitudini pniciofa:Cu uero ftulticiae criminet: qdJ & ipfi age 
ti inutilia ea funt:& turpia & iniucuda;& quaepficinullo pado queant: 
hae 8C his fimiles aduerfus iprobos uanofq? argumetiores funt. Et prae' 
terea & hoc accufatoris obferuadu aduerfus cuiufmodi crimina fupphv 
cia funt a legibus coftimta SC circa q ipfi iudices muldas definiut: cu lex 
itaq? poena definieririhoc eft dutaxat accufatori cofideradum ut demon 
ftret facinus patratu efte*Cu iudices aure crimen admiffum fcmr:crimia 
illa qcp aduerfanoruq? delida augeri couenit:ac maxime quide demon' 
ftrari fpote illu:& de iduftria no forte qda:fed debita uarhemeter opa in 
iuria intuliffe.-qcffi minus hoc fieri abs te potuerit:putal q? potius ab ad 
uerfario demoftratu iri fe mo quoda deliqlfe:aut q> haec ager ,pbe medi 
tato fibi minus,pfpe fuccefterindebes uenire apdduditores auditu inter 
De gener 
iudiciali 
accufatio 
quid 
Defenfio 
quid cluderednqes ncquaqaduerfarios decere ut pod gedu negociu feimpru 
dcrer errauifle dicanfed ante potius uereri q geranDeide q. quis ille ipru 
dcter geflermaut ei aduerfae fucceflent oportet ipfu tam ob cafus atcp f / 
prudetia loge muldari magis q neutri pcrpetrafienPrarercaqd" 
etia legularor eos q iprudenter deliquent non pense imunes: fed iudicio 
obnoxios fecittne oibus errado noceat ♦ Dicedu edet q> fi talia refpodere 
admiferltinonullos fut habituri ad iniuria qproptiflimos.Nadi naq? oc 
cafione qcucp uoluerit efficienuSi uero aberrauerit re in fortuna reiioe' 
tes fupplicio fe liberabunAccufatores igiturexhuiufmodi rebus u enise 
locus auferendus edrficuti antea didtu eftimultorum maloru caufse ad' 
uerfariopi facinora p exaggeratioes demodranda funt.Spes igit accufan 
di pficitur ex his aut Ipcs tribus praeceptis condat: 
aut enim defenfori odendendu ed:fe nihil quoru accufaf ipatrauid 
fc:aut fi cogaf fateri enitendu ed:ut gedu a fe negociu & legittimu 6c iu' 
dum & honedu & publicae utilitati ufui ee odendat*Si hoc aut odedere 
nequiuerit:aut in iprudetia aut in fortunam geda negocia conrerens;& 
iaduras ab qminimas odendes:ut fibi ignofcatur: opera da' 
bitJniuria aut & imprudentia & cafum ita defmias:qdJ ex medira none 
mali fit quippia id iniuria ponereuquies oportere poenas maximas i hu/ 
iufmodi rebus capere:quod uerop ignoratiam detrimenti quidagitur* 
Imprudentia ede dicendu ed:quodaut non fponte; fed aliena potius ui 
aut fortuna quada nihil eoi*:quae'redis cofiliis adminidrara funtrperfu 
cinCafum ede ponendu cdidicitocp iniuria inferre maloru eflehominu 
,ppriumJmprudeter uero delinquere & circa rem geredam aduerfam 
fortuna pati no ede fibi priuatf modo fed & comune & ipfoiji iudicium 
& alioijd quoruq hominu:coadus aute ex huiufmodi caufis quid fateri: 
ut tibi ignofcatunprsecabere.Et ut per im prudentia deliquere 
tibi cum auditoribus ipfis comune ede odendas:dudebis»Oporrer aure 
defenforem undicp dueri:qbus i criminibus leges fupplicia iudereJudri 
ces uero ipi pecuniis puniutunEt cum lex fupplicia iuderit demodradu 
erit:aut oino nihil patrauide: aut legittime iudecp fecide ♦Cum iudices 
uero codituit fnerint punitionis extimatores:rurfus codc modo haud 
dicendum ed qcf haec non egeritrfed elaborandum ed potiustaut oden 
dat fe paruo detrimento aduerfarium affecifle;& inuirum deliquide«Ex 
his igif atep fimilibus accufando uerba fuppeditabimus* 
Reliquum cd:ut iam quedionis fpeciem per trademus# 
Tigitur fummatim dixerim* Quedio ed uqluntatum uel rena 
u uerboruue adinuice aut ad aliam diflentiente uitam demondra 
tio# Oportet aute quaerentem quserereficubi autuerbum eius 
quem quadrer autadionesiaut uoluntares inter fe diferepant* Praeceptu 
uero hoc firiConfiderandum erit in prseterito temporc:fi cui quis antea 
Defende 
difpes 
De qone amicus cum efferirurfum inimicus Qc iterum hincipfi amicus cffctftus 
fuerit aut aliud quid cotranu aut petulantiam Qc flagitium ferat gefte 
rit: gefturufue fit: fi quando ipfi detur occafio qcf ante adis rebus eius 
contrariam fitjdentidem quoq?intuere:fi quid dicedo contraria nunc 
iis diciriquae prius ab eo dida fuerintiaut fi quid iis quae dicuntunaut q 
antea dida funricontrariu dixerinEodeq; modo fiquid dicere uoluit iis 
contrariu;quaeab ipfo ante dida funtiaut ueht oportunitate oblata* Ide 
tidem uero aflumedae funt etiam ad alia praeclara ftudia eiusiqui querit 
uirac contrarietatesiQuaerendi ergo fpeciem fi hoc pado tradaris: nub 
Iu reliques qudhois aute omnium fperumquas fuperius 
partiri fumus oportet etia diuifim qualibet p comodo uti:& uua 
proprietates comifcere*Hse na<£ differentias habent maximas* Enimuc 
ro cois earum eft adinuicem ulus Qc idem quod QC hominum fpeciespa 
tiundHi nag? partim fimiles funtipam uen diffimiles tum afpedibus 
tum etiafenlibus:Sic aut determinatis fpebus rurfum quibus indigent 
comuniter enumerabimus: Qc quomodo his uti conucniat quaeremus* 
Rimu igif QC iuftu QC legitima QC utile& honeftu QC iucundmre/ 
p liquaqj deiceps:queadmodu ab initio fum partitus fpcciebus oi 
bus funt cdia*Verutamen maxime in fuadendo his urimur *Se' 
eundo aure loco amplificatioes extenuatioefcp prae caeteris oibus utiles 
uero ufus in laude acuitupatione maxime cadunt.Demu aut 
pbatioes funt:qbus circa ofs partes utedu eftdn accufationb 
bus tarae defenfioibufq? qutiliftimefunt*Haec nacp plurimae cotrouer' 
fiae idiget*Sunt pterea QC poccupatioes QC poftulara Qc iteratioes QC or dis 
plixitas &plixitatis modus QC breuiras QC iterpratatio* Harc*n*& hisfb 
milia fpebus oibus funt coia*Quonia igif de iufbs QC legitimis ac de his 
fimilibusprius determinauimus:& ufum enarranimus:&d'ampli 
ficatioibus quocp extenuatioibufq? diximus iam de aliis declarabimus. 
T igitur a probatioibus primu incipiamus duo genera: 
u fiut*n*aliae qdem ex ipfis uerbis QC negotiis QC hoibus*Aliae uero 
appofiraefuntiis quaecp dicuntur Qc quae gerunf* Nam Icota QC 
exepla QC conieduraed comenratioes QC fenrentiae QC figna Qc argumeta 
Subationes ex ipfis uerbis QC omnibus QC negotiis funt* Appofita? autp 
bariones teftes iuramenta QC quaeftiones exiftunr*Opus eft aut haije una 
qua q? probarionu intelligere:qualis fit:& unde idonea in ea uerba! abun 
de nobis fupperet:& qd demum ex inuice differunt icos igitur quod p/ 
babilem ppofirionem dicimusullud eftiqcf cum dixeris Tauditoribus i 
metibus eius exempla tenent.Dico aute ueluti fiquis iquiat uelle patria 
magna effe:& neceifarios rebus fecundis uri:aduerfis aut inimicos; atep 
his fimilia fummatimpbabilia uideanf*Quilibet*n*auditorum q huiuf 
modi defyderiis teneafdpfefibi de hifce deqj fimilibus rebus cSfcius eft 
Depbati 
onibus 
Icos Quamobrem hoc nobis in dicendo femper fuadendum eft:fi rei de qua 
loquimuncofcios audirores perceperimus hifcem.rebus par eft credere 
eos maxime. Vis ergo probabilis eft huiufmodidpfum uero i tris diftriV 
buemur fpecies.Vna quidem eftrquce eas perturba riones accufando aut 
defendendo uerbis compraehedit quibus hoies natura afficiuntur :uelu 
ti fi quem aliqui floccipenderint:aur timu erinnaur eandem rem faepif/ 
fime fecerinnaut iterum uoluptate uel dolore uel libidine affecti fuerit: 
aut cupiditatem uacarintrutdiuitiis abundarint: aut aliam huiufmodi 
perturbationem fiucanimis fiue corporibus fiuc aliquo illorum fenfud 
quibus hoies afficiutur paifi fuerinnHaec namcp & his fimilia quae coes 
funf humani ingeniipturbatiocsrauditonbus nota funt: quae igitur fe' 
tundu natura hoibus fieri cofueuere:quaecp diccdo cdpraehendenda di' 
cimusrfunt huiufmodi.Altera uero probabilis pars eft mos:quem,p co 
fuetudine finguli facimus.Tertia uero fpecies luem eft. Na faepe lucradi 
grana naturae uim afferetes cofulto mores inducimus.His aut ita deter 
minatis in fuadedo qdem ac difliiadedo demoftrarepro quaefitis opor' 
tenut hoc negocimad quod ipfi exhortamunuel cui aduerfamur: ita fit 
ficuti a nobis dicif.Vel ut ea quae huic negocio fimilia funnhoc mo fiut 
quo uos dicimusiaut plurima aut oia.Cotra res igitur hoc pado ,pbabi 
le eft capiundiuContra hoies uero i accufatioibus qdem fi potueris: de/ 
moftrabis aduerfariu hoc idem negociu faepe antea patrauilfe.Sin id ra i 
nus poteris huic fimilia demoftrato.Oftedcre aut elabora qcf haec facere 
co ducibile ei fuerat.Hominu aute plurimi quonia ipfi utile oibus rebus 
anteponut .Iride etiam alios oia gerere huius genera facile putanSiqdem 
igif ab ipfis aduerfariis ,pbabilc capere potueris Jta illud inducito.Sin id 
minus quiuerisra fimilibus ribi:quae hoies cofueucre infereda funtiDi-' 
co aut ut huiufmodi iuuenis eftrque accufasrqriae ii q id aeratis funt agut 
Haec ipfum fecifle diciro-Nam p fimilitudine etiam quae aduerfus huc 
dicunt facillime crcdenf.Eodemcp modo fi eius focios tales oftenderis: 
quale huc efte dicis.Eteni ob eam:quae huic cu illis cofuetudo e uidebif 
iifde rebus indulgere qbus amici ,pbabiIcaccufaforibus hoc 
pado tradadu eft.Defenfores aut maxime oftendarroportet ut minime 
oium quicq antea eaije reru neq? ipi necp amico 
rualiqs neq qs unqua egerinutq; nihil in iis utilitatis cofeq 
potuiftenQuod fi liqdu fit hoc idem te antea patrauifte: caufam i aetate 
reiicies:& aliqua huiufmodi alia afferes camrqua tuc no abfurde erraue/ 
riSfDic aut nec ea tepcftate*dum haec gefterasrcoduxifte tibirnec etia nuc 
coducere potuifte.Sinaute nihil abs te huiufmodi patratu fitrfed ex ruis 
amicis aliqui talia quaeda fecerint.Dicendu eft haud quaqiuftuni effc rc 
ab illis calunia affid.Eritq? demoftrandu eoijefocios q tibi cofuetudfe iu 
difint:& moderatos :& honeftos cc.Sic.ntin fimulationeambigua red' des;quod fi fimilid aliquos demoftrarint eadepatramite: abfurdu cite i 
quiesti quod alii quida deliquiffeappareatxreditu eratite eord 
aliquid qbus in iudiciu arcefleris fadtitafTe.Siquide igit inficiams fueris: 
haud ea fedlfeiquoru accufaris ;fic re per refodere oportet» Ita 
namcp accufatiois uerilimilitudine ifirmabis»Si uero fateri compellaris 
ex multoru cofuetudie fimilitudine negotiis tuis uedica: qua maxime i 
quies ut plurimi uel potius oes & hoc & fimilia agurtficuti etia abs re fa' 
dlitatu fit:quod fi hoc demoftrari nequeatrcofugiendu e ad cafum & ad 
ipruderia:& ut ibi ignofcaf enirendmOeiqB hoium pturbatioes qbus ra 
tione deficimur copIedtedae:hae aut funt: Amor» lra»VinoIetia»Ambitio 
dC his f]'milia»Iracp his praeceptis jababile pulcherrime tractabimus» 
Xcplaautfunt res iis qua: fadtae funt;fimiles:& his deqbus nunc 
c loquimur corrariae»Is uero utedu eft: cu quod ipfe affirmasmbi 
minus uenfimile firud te pfpicuum factura dicas»Na fi minus; fi 
dei p pbabile pftet :ubi didicerit rem alia ei fimile d qua loqueris :ita ha/ 
buifleiut a re dicidmagis crediderit uerbis tuis»Sut aut exeploijd duo ge/ 
nera»Res naq* partim ronepartim prxrer rone fiiir» Qua: uero ratioe fi 
unrtacile credunf»Quaeaut praeter rationemo credunf» Dico aut ficuri 
fi qs aitdiaites eftepaupibus mitioresadducitq? iultas aliquas uirorum 
diuitu adtioes»Huiufcemodi exepla fecudu rone uidetur efle»PIurimi»n* 
putat diuites paupibus iultiores»Quodfi qs rurfus enuciet diuitu quof 
da ob pecunias iniuria ituliltereo ufus exep!o:quod praeter rone fit: piae 
afficiatquo locupletibus fidei minus adhibeaf»ldetide etia fi qs earu rem 
exepla affcrat:quae roni fimiles funt quonia Lacaedemoii quandocp aut 
Atheniefes fraeti effent magna mau;hoftis expugnauere:& fic au 
diroribus fuadet fqcios multos ee faciudos: huiufmodi ergo exepla fecu 
du ratione funr»Oes»n*exiltimati bellis multitudine no parum mometi 
ad meftoria ferre»Siqs aut oltedere uqluerit no hac ee uiuedi 
rem utat exeplisrquae praeter ratione fadbe fuerit» Inqens ut arheaije exu 
les cu qnquaginta primu uiris dutaxat & tribu affumptaetaduerfos cos 
q admodu plures i urbe fuerat;quaq Lacaedemoniis Codis utebat; bello 
f urbe rediere»Thebaiaut lacaedemoniis atq? oibus fppepeloponefibus i 
boetia iperum faciehbus»Hi fbliad leudtra comilTo prelio lacedaemonio 
ru uires pfregere»Dion uero (yracufanus cu militibus tribus millibus fy 
raculas nauigas dionyfiu loge maiore ui fraetu debellauir»ltideaur & co/ 
rirhiicu ifyracufanoije auxiTiu noue triremibus iflcntiCarthaginenfes q 
cetu 6C qnquagira nauibus i urbe 
ocm praeter arce haberetmihilo rame minus expugnauere» Sdmatim ue 
ro haecatq* his fimiliatq praeter rone lintgefta:ea fcofultatioes iprobare 
collicuere; qua: pro rone fiunt»Exeplopeigi£ naturaelt huiufcemodulis 
uero utroqj modo utendum elt» Nam cum res quae ratione fiunt dixeri 
Faditana 
Dcexem 
piis 
Quot gc 
ncra cxe' 
piorum 
Lacedse 
momi 
Tebam' 
Laccdae/ 
momi 
Athamie 
fes 
Athaenic 
fes exules 
Lacedse/ 
momi 
Pelopo/ 
nenfes 
Boetia 
lcii(5tura 
Dion 
Dionyfi/ 
us 
Corithif 
Syracufa 
ni 
Cartha/ 
ginenfes mus oftedemus utplurimu hoc pado negotia pfici*Cu aut q pter rone 
fiutdoqmur: afferremus quaecu<j temeritate uidef fada rediflimo fine 
cdclufa*Cum adueria aut hoc dixeriuoportet oftedere:haec pinde ac for 
tuato cafu aliquo accidiftc*Erircp dicedu eiufmodi res q rariffime conti/ 
gifte:quae uero ad te narrarent:q faepiffime* Exeplis igit ita uti couenit: 
enimuero cu ea quae nulla ratioe funt fada i mediu attulerimus: opus c 
qplurima copledamundicamufcp nihil ea magis qhacc fieri cofue/ 
uifle*Excplis uero no ex his folu etia ex cotrariis eft utendu ficuti fi 
oftederis auare quofda ufos fodis:& foluta amicitia & af 
feras:nos uero fi aequaliter ac p comodis erga ipos re gefl"erimus:focieta 
tem multu teporis coferuabimus*Et quos alios quonia imparati 
defcendiftent i bellurmdeuidos fuperatofq? oftedasrita dixeris fi iftrudi 
bellu aggredi uoluerimus:meIiores certe fpes de uidoria habuerimus* 
Multa uero aftumes exepla:tum ex praeteritis:tu etia ex i liantibus nego 
ciis*Plurimae naq? res partim fimilesipartim diffimiles inuice fuut* Qua 
obrem ob id caulae exemplis abudabimus: 8C quae ab aliis dicutur: haud 
difficile refellemus.ExepIoijd ergo genera &: quo iis uti oporteat: & unde 
multa capienda funtrex antedidis cognofcerc pofllimus. 
Oniedurae autem funtiquaeciicp iifce rebuside quibus omnis ha 
c betur didio: repugnarim* Et quibus ipfa fibi oratio aduerfatur 
Auditorum enim plurimi his contra rictatibus: quae dicedoage 
doue contingunt* Coniedant fani ineffe nihil;ne<j in didis necp i fadtis 
quideiruMultas autem capies conieduras Ituens: fiue ipfa fibi aduerfa/ 
rii contradicit oratio fiue res ipfa eft didioni contraria* Conicdurae igi/ 
tur huiufmodi funt:& ita uti hubertim poteris* 
Ommetationcs uero funnno eae modo quae orationi atep nego 
c tio aduerfanf :fed & aliis rebus oibus*Affumes aut multas eafcp 
tradabisrqueadmodu iquaeredi fpccie didu eftvCofiderabis etia 
ficubi ipfa fibi diflentit oratio:aut fi gefta negocia iuftis aut legi aut utili 
aiit hoefto aut poftibili aut facili aut pbabili aut mori dicetis aut c5 
fuetudini aduerfaf*Huiufmodi igif comentatioes funt contra aduerfa' 
rios afTumedae*His uero cotrariae p nobis dicedaefunt* Quippe qoften 
damus & negocia & uerba nfa iniuftis & ex legibus & inutilibus &C ipro/ 
moribus SCfummatihis qneqcefenf maxime aduerfari* 
Oportet aute fingulas breuiter & noibus qpauciftimis eloq* Come 
tatidibus igif hoc modo copiofiftime uti optimecp poterim us* 
Ententia uero ut fummatim dica:eft aduerfus res omnes opimV 
f onis propria" declaratio*Sententiarum autem duo genera funt* 
Alteru quide uero incredibile.Cu ergo credibile 
xerisrnullae funt reddendae caufae*Nam neq* quod dicifrignoraf: neqj 
no credif quiddCu uero incredibile dixeris: caufae paucis funt dicendae 
De come 
d:uris 
De come 
rationi' 
bus 
Defcnte 
tia 
Quot 
fetetia^ 
genera di 
ut QC dicacitate QC incredulitatem effugias* Sententiae aut eae fcmp afferes 
dx funt:quse Tint rebus praei entibus qconlentaneaeme quod dicitur Icoa 
cinnum uioletumueappareat.Eas aut multas faciemus: aut cx ,ppria na 
tura aut ex fuperlatione aut cx fimilitudine.Sententiae aut cx propria na 
tura huiufmodi funr.Nemo mea fententia rerum imperitus grauis ipe' 
rator efle pot. Altera autem talis eft. Prudentium uirorum certe e; ex re 
rum praeteritarum exeplis operam dare: ut inconfulta effugiant errata. 
Ex propria igitur natura huiufmodi fentetias faciemus.Ex fuplatioe ue 
ro talis:ex acerbiora mihi uiderur fures q latrones admittere.Nam ii da 
culum:hi uero palam pecunias eripiunt.Scncetias igitur ex fuperlatione 
hoc modo multas faciemus.Ex fimilitudfe aut funt huiufmodi: qui pe' 
cunias auferutude faciut mea fenretiarq. ii folct:qui urbes produt.Vrricp 
cnf crediti iiuriacredetesafficiut.Alia uero huiufmodie. Videtur mihi 
aduerfarii tyranos plane imitari. Nam etiam illi quaru ipfi iniurias 
aliis faciut:poenas dare idignu putanquseaute aliis crimini datuaeheme 
tiilimc caufa illos cruciat: QC hi fi quide ipfi aliqd mihi debet:haud 
reddut:fiquid uero his ego dbeo:& id QC foenora reftitui fibidecere arbi 
trantur.Scntentiis igitur ira rradrando affatim abundabimus* 
Ignum uero eft alterius aliud no quodius cuiufuis : necp omnis 
f omne:fed quod aut ante fuerit:aut in ipfo negotio: aut poft fie/ 
ri confueuerit.Eft autem Tignum QC fadtum non fadli folum:fed 
QC non fadi.Identidem uero Qc non fadtum no folu no fadi QC fadti. 
Signa uero efficiunt alia quide opinione:alia uero fcictiam.ld autem pul 
cherrimum eft quod fcietiam cfficit.Secudo autem loco quod opinione 
maxime uerifimile operatur.Signoru autem copia nobis huberrim erit: 
ut fummatim dica ex eolingulis :quae dicutur: gerunf quae uide 
tur:$ uno quoqp aflumedo tum ex magnitudie:tu ex prauirate eorum: 
quae nobis mala bonauecoringur.Iteex teftimoniis ex teftificatis ex no' 
liris ex aduerfariom fautoribus ex ipfis illis ex fpuocarioibus ex tempo/ 
ribus ex aliis multis hic igit Tignorum multirudineabundabimus. 
Rgumentum aurem cfhfic.n.clenchon inrerpretamur;quod ali ] 
3 ter habere non poreft:atc£ ipfi dicimns. AiTumitur autem cx na i 
tura neceftariis:ut nos dicimus:autaduerfarius QCtxiis quae na j 
tura fieri aut poffunt:aut no poflunnficuti aduerfarii dicunt.Narura igi 
tur necelfarium eft:ficuri uiuos cibis indigerc:& his fimilia.Vt uero nos 
dicimusmeceUarium efhaffedtos uerberibus ea confiteri: quse caedentes 
iuflerint.Naturaautemfieri non potefhpuellum argenti tantum furto 
fubripuifle.-quarum ferre nequeat;& id ferentem abilfe.Vt aurem aduer 
farius dicat:fieri non poterinfi quidem dixerit quibus temporibus athe 
nis debiti tabellas nos fecifleripfi aut pftumus auditoribus demoftrare: 
ut ea tempeftatead aliam urbem- aberamus. Argumeta igitur 
De Tigno 
Signum 
quid 
Dearga/ 
mento' 
Elechon ex his atq* fimilibus faciemus»Prorfus aero QC ex ipfa conditione QC ex ne 
gotiis Qc ex aliis probationes omnis rranfegimus» Confideremus etiam 
quid item inuicem ex differunt» 
Robabile igitur ab exemplo hoc differt; quod ,pbabilis ipfi audi 
P tores notione habent»Exempla uero ex cotrariis QC ex fimilibus 
fieri poffunnConiecture autem folum ex dictioibus adtionifcp 
contrariisconftar»Verumcommetatio a coniedhira hac habet differeti 
amiquod comedtura quidem circa didionem adhoneq? cotraetas quae 
dam eft» Commetatio uero QC circa reliquas fpecies cotrarietates excipit 
Aut quod QC coieclura no eft in nobis aflumeremifi circa res QC uerba re/ 
pugnatia quaedam fuerit»Comentatio ueroe multis locis trahi dicendo 
pot»Sentctisauta comentationibus differunt:quod es folum excotra/ 
riis conftat.Sctentias uero Qc cum repugnatiis QC fimpliciter ipas fecudu 
fefe oftedere poffumus»Signa aut a fentetiis QC ab oibus aredi&is hac ha / 
bet differetiarmquod reliqua quidem oia opinionem faciut apud audito 
res»Signoijd aut quaeda ut etiam perfpicue hi cognofcatrefficiut* Ite quod 
ex reliquis nequaq cotigent:ut ipi plurima fuppeditare pofTimus»Signa 
uero plurima facile queiit fierulte Qc argumentum a figno hac habet dif 
feretiarmquod fignoijd quidem aliqua opinionem duraxat faciunt apud 
auditores» Argumetu aut omne ueritatem iudices igif 
rerumqaprobatioes eiufmodi funt:& unde his abudemus; quidcp inter 
fe differunt poffumus ex antedieftis cognofcere: qusautapponutur eas 
fingillatim pcurramus»Opinio ergo dicentis eft fua aduerfus negotia dc 
clarare fentetiarruOpus aut eft earum fe rerurmde quibus oratioem ha/ 
bueritiperitum efle oftedatidemonftretq? fibi coducere no mediocriter 
ut ueritate de his uero demoftret nulla prorfus:de q 
bus cotra enucief.tencre peritiaiopinioncq* identide oftedat»Sin hoc fie/ 
ri neqeritrdicedu eritrfolere etiam rerum peritos errare no nunq» Si hoc 
autem dici nequeat dicetur perniciofum aduerfariis effe de hifce rebus 
ueritatem loqui»Itaq? hoc modo dicentis opinionibus utemur:& noftra 
afferendo & aduerfariis contra dicendo* 
Eftimoiu uero eft rei cognitae uolutaria cofefTio»Neceffc aut eft: 
t aut uerifimile teftificatu eeiaut no uerifimileraut ad crededu am 
biguu»Eode quogp mo refte aut ,pbabile aut iprobabile aut am/ 
biguu ee:cu ergo teftificatu uerifimile fuentiSC teftis ueraxiteftimoia epi 
logis minime idigetini forraffc decoris gfa uel fentetia uel comentatioc 
ut paucis uolueris:cu teftis autfufpedhis fuerit demoftradu erit; ut neq? 
gfa necp cruciatu neq? lucro aliquo hic medacii qcq teftificaref» Docedu 
e etiameq? coducef quide medofum reftiraoniiuNa Qc utilitates puas ee 
QC argui difficilimu pfertim cu dprehcfum no folu argeto QC gloris 
QC pfidis poena leges plccftcdu uolunt»De teftiu igif fide ita loquemur»Ii 
De ,pba/ 
bili QC dif 
ferentiis 
Detefti/ 
monio 
Qc teftf 
bus ciri 
aut qteftimoniocqrradicur:oportetteftes moribus detrahant.fiimprcr 
bus fueritiaut teftificatu quaeredu ee dicatifi minus ,pbilitatis habuerit: 
aut utriq? cot radicat :& \ und ofa uitiatflagitiacp conge 
rar.Cofideradu e eria:an teftis ei:cui teftimoniu dicit:amicus eft:; aut fi fe 
cu negotii alicudee particeps:aut fi ei que cotra teftificat inimicus e aut 
paup.Hi &»n»alii gfa alii cruciatu alii lucro medacii fufpicioi obnoxii te/ 
ftificado exiftdt.Et teftiu lege d his legulatore tulifTe iqemus» Pro 
ide abfurdu ee dicemusiqbus legulator no credideritdudices q fecudu le 
ges indicare iurati funtiteftibus ipis credat.Hoc igif modo teftiu fide in 
firmabimus.Poterimus aut 8C teftimoniu [prudentibus aduerfariis no' 
ftris fubducereihoc pado»Dic mihi o calide teftimoniu p deos fmorta/ 
Iis nullo mo fum dufturus.Na me phibete hxc gefta ab hocfunt» Et ob 
id ffereda fentetia falfus teftis falfi teftimoii poenae no erit obnoxius. Cu 
igif teftimoniu fubducere nobis coduxerit:ficeo utemunqcffi aduerfa 
rii tale qd feceritrdmoftrabimus eopi uerfutia 8C fcriptis reftimoiu dicer 
uidbimus Quomo igif ddteftiba 8C teftimdiis uti coueiat ex his (ciemus» 
Vaeftio uero eft inuira confcii hominis confeftio» Cum nobis igi 
q tur utile fuerit eam uvehementem elficererdicendum erit: utpri 
uatim quidem homines deualdeneceftariis: duitates autem de 
maximis rebus ex quaeftionibus probationes capiuntrquodcp certior te 
ftibus eft Nam teftibus mentiri conducit fiepe: quibus autem 
quseftiones admotae fintrueritatem loqui plurimum utilitatis affert. Sic 
enim cruciatu celerrime liberantur.Cum uero quaeftiocs improbare no 
luerisrprimum qdem dicedum erit:ut quaeftionibus cruciati iis: a qbus 
traditi funt:hoftes fiunt:& propterea nonnihil i heros mentiuntur» De 
inde quod quaeretibus plerucp no uera cofitentunquo maturius dolori 
bus fefe eximat.Erit etia demonftranduno nullos liberos homines quo 
celerius fuppliciueffugeretiaduerfum femetipfos tormetis effedos eme 
tifos.Quam ob rem magis confentaneueirefcmosaduerfus domipos: 
quo Tuum effugiat cruciatu ementiri q multos dolores 8c corporibus 8C 
afs tollerareiquo cauteri nihil mali patiant :ubi meTiriipi uoluerir» Quae 
ftides igif ex his atcp hoijdfimiliba 8C iprobabilis coftituemus» 
Vfiurandu eft cum diuina ueneratide dictio probatioes expers» 
i Cum igitur augereipfum uoluerimusuta dicedum erit. Nemo i 
certe peierarc uellet: cum diuini fupplicii metu: tum dedecoris 
apud fubdendum laterehomines pofie;deos autem non 
pofte»Cum aduer&ni uero ad iufiurandum cofugcrint: fi extenuare id' 
uoluerimus.-demoftrandum erit eo rudem effe hominurut male agant: 
& peierareno curent.Nam quifacinorofus deos latere putatthicneq? pe 
ierans fupplirium reirefortitum putat» Et iufiuradum quidem eodem 
modo:quo etiam reliqua antedida tradauimus plane dicedo nobis fup 
Deiu re/ 
iurando» pcrere*Summatim autem omnis probationes quemadmodum propo/ 
fuimus;iam percurrimustdedimufqmo eam uim folum :q carum quae 
libet haberenueruetiam quid iter (e diffemt:& quo padto ns uti coueiat 
oftedimus*Nucaute edocebimus de reliqs parribus:quae & triu fpecieig 
funt:& i omne oratione plurimum decoris & utilitatis afferunt* 
Racocupatio igitur efbqua & auditorum exiftimationes & eoij£ 
p qcotraduflun luntuerba prceuemetcs obuias difficultates remo 
uebimus*Auditoru aute exiftimationes hoc funt modo prseoc' 
cupadac*Admiratur aute alii qui fortafle ucftru:quod ipe iuucis ita de re 
bus magnis uerba facere aggreflus fuerim* :Et rurfum Nemo fefe mihi 
difficile obuiam offeranquod de his fim uobis rebus confultaturusrde q 
bus alii quida audader apud uos eloq cudanf Quse igif molefte audito 
ribus laturi funt fic caufas feras oportet: quibus rede face 
re cdfultado uidearemrpote qui demoftres inopia piculoru ma 
gnitudine aut publica utilitatem: aut alia huiufmodi cam qua auditorii 
fdignatione foluturus fis Quqdnihilmominus auditores turbetunbrc 
uiter dicedu eft uel tanq i fentetiae uelut i cometatiois figura.-quaij: om/ 
niu abfurdiflimu ueire quide tanq ea hifce de rebus cofulruros: quae op 
tima fint.Nuc aute quado quide uolut eos audire:q fentetia dicut: arbi> 
trari pulchre colulere poffe*Et rurfum honeftu e:aut ipos aflurgetes fen 
tentia dicere:aut dicetes audirejqusecuq; ex fuffrasiis facere ipfi cefuerit. 
Deliberatiuo igi£ in genere fic e:& praeoccupatioibus utedu & tumuItE 
bus occurrenduJn iudicialiauten praeoccupatioibus mcmur queadmo 
dum etiam \ praedidis*Occurremus aurem tumultibus fiquidem i ora 
tionu pricipiis fiat:hoc modo*Nonnc igitur abfurdum c legulatorem q 
dem iufTifTe duas orationes aduerfariorum cuicp reddendas: uos autem 
iudices ex lege iudicare iureiurado aftringfdcidene una qde oratione au 
dire uelle:& ea quide oranonciquae tata cofilii uim habcnut i ea audieda 
rediflime fitis fentetia laturi*Vos aut in his adeo negligetes ee ut cu neqj 
ipfa didionu initia pertuleritis:iam oia accurariffime didicifle 
tis:&alio modo qno abfurdu eftdegulatoreqde iparifententia^nume 
ro iperare reo uidoria dari*Vos aut ufcp adeo cotra d his fentire: ut neq* 
i fimulatioi reos ffpodetcs audiatis & ilici qde ob maius reoije, piculu hac 
ipfis praerogatiua atcp priuilegiu i fercdis fen retiis iparriri* V os aut cotra 
his quilo fine piculoaccufatu ueniutneq? corentiofos:ncq?ptinaces efle: 
eos uero qcu metu piculoq? criminibus refpondet: clamoribus corripef 
atcp pterrere*Siquide igif i orationu initus turbe fiant: hoc pado erit iis 
occurredu.Quod fi i didiois progreflli dicete turbauerit: fiquide pauci 
quida id aganerut ii corripiedi:diceduqj pfedo efle iufticiae: ut fe 
fenuc ad audiedu praeftentine aliis r ede iudicadi impedimeto fint:cu uc 
ro audierit:ut tuc qcqd libuerit:faciat,Sin multitudo ols tu multuef: no 
Depocy 
cupanoe" ipfos iudices fed ipm tccorripias:oportet.Na fi illis moleftus fueris: ira I 
te cotrahes.Si te uero accufaris ac dixeris deliqfietiut uenia confequarc: 
facile pftabis.Opus e et iudiccs depraecemunut nos dicetis benigna audi 
ant 8C qmpe repe da fentetia funt latunua plpicua metem ponat* Et aut 
breuiter copledamur: turbis fummatim occuremus uelfentetiis uel co 
metatioibus:oftedemufc£ pturbatesraut iufto aut legitimo aut publico 
utili aut honefio repugnare.Ex hifce nacj maxime fit:ut auditores a ui' 
multibus aqfecant. Quomodo igif poccupatioibus apud auditores ure 
du fit:& quo pado turbis occurredum exantediclis cognofcemus. 
Vae aut ab aduerfariis ueriflmilirer dici poterut rurfum quomo 
q praeunieda fint demoftrabo.Forte<£ fuam deflebit iopia. Cuius 
no ego quide fed huius mors erit ca.Et rurfus audio ipm:& hoc 
illudcp diduru.In fupiore ergo oratioeiquse aduerfarii diduri uideatur: 
fic praeoccupando & foluere & ifirmare oportet.Et em taetfi firmiflima 
funt quopi infimulamunnon itidem magna iis qui iam antea audient: 
uidenrur.Quod fi fecudae in dicedo partes nobis date fuerintid aduerfa 
ni quae diduri fumus praeoccuparim: ea rurfum cotra anticipado ita a 
nobisfoluendafunt. Hic aure ne dum multa de me mentitus apuduos 
fuerit:fed certo fciens fefea me redargutum iri mea orationem occupan 
do calumniae dedit.-ne eam quam oranti fibi praeftiteratis;in me audien 
do attentione fitisiuel ne ipfe orattoem habea apud uos ob eam qua hic 
de me prius calumniam habuerit. Sed plane puto oportere uos mea di' 
dione ex me ipfo potius q ex aduerfario meo cognofcere:& fi haec ab eo 
funt prius dicendo infimulata:quas non mediocres dixerim efle conie' 
duras eu nihil nunc fani diditare.Vtif'aut dc Euripides in philorete pul 
cherrime hac fpecie hoc modo.Dicemus ipi licet & hic nofiram putetia 
pdidifie didione fuggerens iniuria ex me meas res difceifefe 
padetihic de fe loquens.Queadmodu igif praeoccupatio ibus 6C erga iu' 
dices 6>C erga aduerfarios fit utendum ex his fciemus. 
Oftulata uero i orationibus funt:q auditoribus oratores pofim 
p lat Horu aut alia funt iufta:alia uero iniufiaJniuftu quide poftu 
latu eft p quod his quae loquimur attetione praeftan.ac benigne 
audiri perimus Jniufiu uero quo fecudum leges nos iuuari: ac nihil prae 
ter leges in nos decerni & cafibus ignofeendum poftulamus. Siquidem 
pofiulatum praeter leges fuerit iniufium.Si uero fecundu leges fuerit iu 
dum dicitur.Poftulata igitur funt huiurcemodi.Ipforum aut differetias 
diuifimus:quo & iufiu 8C iniufium pofiulatum dignofeentes no inepte 
iis uti pofiumus 6C ne nos aduerfarii lateat cum iniufti quicq a iudicibus 
fiagitanr.Et de iis quidem 3C exantedidis fcire poterimus. 
Teratio aut efi breuis admoitio. Ea uero utendnm cfi tu circa ptiu 
i tu circa totius orationis exitujterabimus aut fummatim uel ratio 
Eunpids 
Depoftu 
laris 
Dc itera' 
none nando ud interrogando uel enumerando uel eligendoJpforum autem 
unuquodq? quale fit:dem6ftrabo*Ratioari igitur eft huiufmodi* Ambi 
go aut ipfe quide quid fi fecerintrnifi uos plane antea reliquiffent*Argue 
baturautaduerfus hanc urbem noftramcum exercitu procefTifTe*lSIihil 
uero unq quae ipopodiffent:faditarut*Itaq? ratioari eft huiufmodi* 
Enumerare aut tale e* Demoftraui autem ipfos q priores focietatem fol 
uere:q primum nos funt adorti:quo tepore aduerfus lacaedemonios bel 
lum gerebamus rquiq? maxime ftuduere urbem noftram l praedam uer 
tere*Enumerare igitur eft huiufmoduEx eledhde aut admonere eft hu/ 
fufmoduRecordari oportet corigifle nobis:ut pofteaq focietate cum his 
iniuimusmihil unq mali ab hoftibus paffi fumus*Na cum 
nobis auxilio q noftru agru deuaftaret: 
Multas etia pecunias etia hoc tpe ad nos dferut* Ex eledtioe igif hoc mo 
ad monebimus*Ex iterogatioe uero hoc mo*Libenter aut ex iftis qrere: 
qd uobis p couetis fe dicere audeat: qppeq 
tatu pecuniale & hoc folo quotanis accipifle demoftrenf* Neq? dixerir’q 
de multu seris circa repu*cofumpfilTe*Prorfus*n*minores ipenfasrq reliq 
oes ifuIaniptulere*Exfterogatioibus igif hocpadlo tradtabimus. 
Ronia uero qua tu fimuladi: tu diflimuladi cauillationem uoca/ 
i musre cu aliud dicimus:& aliud dicere fimulamus*Eius aute for 
ma fit huiufmodirut \ antedidhs breuiter comorando pfifta*Ne 
qua quero dicer oportet mea fniarut hi q multa fe bona fadhtafle pdicat: 
malis plurimis duitate afFecerint*Nos uero qab his ingratitudinis carpi 
mur:& his auxilio fepefuerimus & ininriam nemini itulerimus* Cum 
igif aliqd fimulamus omittere:eo quod breuiter dicimus:hoc paclo ad/ 
monemus*Res uero corrariis noibus appellare ita fit:hi quide probi uiri 
maiore focii extitere*Nos aut ignaui fuimus 
aud:ores*Exhisigif breuiteradmonetes iterationibusuremur*^circa 
partium 8C circa totius orationis exitum* 
Ndeaut facere dicendu:& pro arbitrio orationis prolixitate ute 
u dum fitirurfus exponemus*Hic igitur facere dicedi locus eftrfiq 
de cdmetationes roras mediafue dixerimus Jta ut quod reliquu 
ermediu auditores ipfi coprsehedat: quo locis 6C fentenriis uti conuenit 
Opus e aut in tora oratione facetias hafcedifpartiamus: uerbaq? cornute 
mustneq? eafde fp \ eandeq? fentenria frequetis afferamus*Eft hocpadfo 
noftra cum is apparebit oratio* Qui uero dicendi plixitate uti uoluerit 
opus errem diuidat*Et q qhbet l parte ifinuquaq? natura fapiat: edocet: 
ufum omne tu rppriu tu comune &C ipas cas enarret* Quod fi lon 
giore quocp uoluerimus oratione efficererpluribus nofbus circa fingula 
utedu ereritq? fingulis ioronis ptibus ireradu: & iteratione ipam paucis 
abfoluedujn fine uero oronis hsec ofa de qbus fingillatim dixeras: coge 
de ironia 
De face/ 
tiis ftim ponas ac de rebus omnibus dicas:couenit:hocigitur modo (p lixio 
res reddi ofones poterunt.Qui aute dicendi uoluerit breuitate uti opor 
tentotu negociu uno uocabulocopledtaf: & hoc maxime qct in ipfa re 
breuiflimu infit.Opus eft et paucis uti copulis:plurima uero coiungere 
Noibus ita uti ut una dictio duabus feruiat rebus.Eritcp freqns illa itera 
tio e partibus amoueda:& in ofonu dutaxat finibus iteradiu Et hoc qde 
modo breuis poterimus ofones efficere.Quod fi mediocritate uri in di' 
cedo uolueris partiu maximas deleges & hifceuerba iacias:oporteuElt 
etia mediis urendu n o i b us; q uae.f.n eq? logiflima necpbreuiffima neque 
m ulta de aliqua una re fint fed mediocria potius.Oporret & epilogos ex 
intermediis partibus necp ofnoauferrimecp ubiqj rurfum in fer ru Sed q 
maxima auditoribus nota ee uolueris i his maxime ad fine ireratioibus 
uri cduenit ex hifce igif qdocuqj libuerit:,plixitate uti f dicedo qbnn us. 
Vod fi facetam uolueris oratione fcnbere.-permaxime tibi obfer 
q uadu eft: ut uerborum mores hominibus fimilis queas reddere 
Id autem efficiesifi qui magni qui curiofi: q mediocres funt mo 
res cofidcraris. De his igitur poteris hac uia cognoicere:de nomina ue/ 
ro copofirioe iam decla rabimus. Eft eni etiam hoc apprime neccftariu. 
Rimum igitur figurae noium funt tresrfimplex copofita & tra' 
p fiata.Eode etiam modo politiones funt tres. Vna quide:quce in 
uocale connexionibus a uocali incipit. Secunda ue' 
ro quae a muta incipiens in mutam definit.Tertia autem quae mutas uo 
calibus iungit.Irem ordines funt unus fimilia nomina 
aut inuice collocata aut difpergk. Alius uero qui eifde ratioibus utitur: 
aut inuice mutat.Tertius uero qui uno mulnlue noibus rem appellat. 
Quartus aut ordo e: quo gcfta negocia noiamus autptcrimus:quo igi€ 
pacto pulcherrime orationis filium texendu;fic nunc edocebimus. 
Rimu qde interpraetanone ipfam in duas partis difiribuereidei 
p de couenir dilucide dicere.In duas uero partes iterptationem di 
ftnbuimus:hifcemodis.Vno qcf ipfe por &C hoc 8C aliud.Secuiv 
do qd' hic qde haud potefhalius aut poteft.Tertio qcf hic & hoc & alie? 
poteft.Quarto q> neqj ipfe neqj alius pot.Qufto q> ipfe quide potefhal' 
ter uero no poteft: Sexto q> ipfe quidem alterum poteft.-alius uero non 
potefhalterum horum aurem ex hifce perfpicies.Quod 
&enim ipfe poteft & hoc & al iud huiufmodi eft.Ego aut no dura/ 
xat rei*:audior uobis extiti.Vei^QC Timotheo qaduerfus uos enet expe 
dirioes dudturusapedimero fui:Quod uero hic no ponalter aut poteft 
tale eft. Ipfe qdem no potis efbqui pro uobislegatioe fungaf; hic uero q 
fpartiataru ciuitati amicus efhfacillimeapud eos quae uulris queat effice 
re.Quod hoc aut & hoc & illud eft huiufmodi.Non aut in bellis folum 
hic fe robuftiflimu 8C fortiflimu pftitirifed &cofiIiis ciuiu cedit nemini* 
De faceta 
ofonc 
De nomi 
na copo- 
fitione 
Pofitioes 
tres 
Quo fit 
texenda 
oratio Quod autem ncq? alius poteft tale eft.Neq; ipfepania munitus 
manuhoftesqueat.necjaliusquifq cuiuiuexpugnare*Quod ueroille 
porefbple aurem nequit:eft humlmodi.Nepc hic corporis ualet uinba 
ego uero fum corpore ibecillus*Quodautem ipfe aliud poteft:ille uero 
non poteft aliud huiufmodi eft.Equide ipe q clauo & gubernaculis prae 
fim ualeo:hicautem necp qui remo utatunpotis eft.Figuras igitur iter/ 
prsetadi in duas partes facies hoc modo* Oibus in rebus ide modus fer/ 
uadus e:qbus aut rebus dilucide tua reddaf ofoJd rurfu e cofiderandu. 
Rimu quide quodcuqj dixeris ,ppriis fuifque noibus appella 6C 
p qcquid ambigua fuerit:euitato*Caueas etia o portet:ne uocales 
deinceps ponas*Aduerrendu eft praeterearut quos articulos uo/ 
cantiopportune dc apte locosJte cofideres:opus eft:ne cofufa fir.-neq? p/ 
turbata nomina copofitio.Talis.n.ofo & obfcura e & cognitu difficilis 
coiundioibus uerqqTcuq? ante dixeris cofequetis reddito copulas*Con 
iundioes aut coniudionibus reddereita fit*Ego qdem ad qcf teporis di 
xera affui*Tu aut quado teuentuije dixeras :nd ueniftUte cum eade con/ 
iundio cofeques fit.Tu eteni 6C illoijd a udor exti ti fti: &L ipe 
tu:de coiudionibus igitur didu cft.ex qbus licet:& reliq quaeq? coieda 
ri*Ipfa uero noium ftrudura neqp cofufa neqp perturbata fieri debet. Et 
cofufa quide e huiufmodi ficuti cu dixcris*Graue eft huc uerberibus affi 
cere.Na obfcuru eetiq effer cacdens:q? fi ita dixeris.Graue eft huc uerbcri 
bus ab hoc affici perfpicuam reddes ofonem ♦ Strudura igitur nomina 
cofundere talee.Vtaut aduertas quopadoarticuli ipfitepeftiue apteq? 
addatur:exhifcetibiliqdumfiet*ouTocr ocxu6p<ftTtocr toutohtoh oH/ 
apob-rroN ot2dKa hic ipfe homo hunc ipfum hominem iniuria afficit* 
Nuan.iteriedi articuli dilucida faciut didionerexepti uero obfcura apd 
graecos cfficict.Cdf ngit aute &aliquadocotrarituQuaeigitur in axtioi 
lis feruari couenit huiufmodi funt.Vocales aut iuxta inuice ponedar no 
funt:nl(i aut aliter obfcura reddaf oforaut replicatio qdam ahaue fegre 
gatio fiat. Ambigua uero fugere ira qbimus qdam noia diuerfis feruiut 
rcbus:Gcuti ludus que ludimus & ludus fchola.Oportctaut i huiufmoi 
noibusfempidcoplcdamunqd^priueftfignificatu.ErdilucidegcE i 
noibus fi haec fecerimus;loquemur*Ex fupioribus uero pceptis in duas 
partes iterpraetationes diftribuemus*Decontetionibus aut &.'c6panbus 
& fimiliter cadetibus ia dicere aggrediamur.Na & his quoq? nobis opuf 
erit*Eft igif cotetiorq cotrarium nome fimul & uim oppofttis rebus ha 
betraut quse igitur cotrariu nome fi mul 6C uim habet huiuP 
modi effe poterit*Non*n*iuris eft huc meis rebus ufurpado locupletari, 
Me uero meis phuatu rebus pauperiae ita pmf* Contentio uero noibus 
folis erit huiufmodi ;Dct*n*locuples ac felix pauperi & egeno*Vi autem 
concedo bxc fit*Ego quide hunc aduerfa ualitudine laborante curaui: 
de ofone 
dilucida 
De edten 
tioiba di 
copariba 
& fimili/ 
ter caden 
tibus hic aut mihi a udior extitit.Nam hoc loco no in nof/ 
bus fed in ipfis rebus cotrarieras e.Quse ergo QC ui QC noie. contentio fue 
rit:ea erit longe pulcherrimaireliquae uero conterioes duse funt. Cdpar 
auteeftrquado duae pares enuueiantur claufulae pares aut eiTe poterunt 
multae eriaparuae claufulae paucis magnis QC pares magnitudie paribus 
numero.Figuram uero habet copar huiuimdi. Aut ppter pecuniarum 
inopiannautppter belli magmtudine.hae naq? claufulae necp fimiles ne/ 
qj contranse fed tame inuicem pares fUnt.Similiter uero cades eftiquod 
compari quidem maius eft.No.n.pares folum claufulas uerum QC fimi 
les &fimilibus efficitucrbis*Eftaut huiufmodi quantumtedecet oro' 
nis imitatio tantum adfit deledationis machinatio. Maxime uero fimi 
les fieri oportet exitus dicftionu.His nanq? ucl in primis efficitur fimili/ 
ter cadens.Similes aut didhoes funt ex fimilibus fyJJabisdn quibus plu/ 
rimae litterae easdem funtficuti militibus nullis ualet;& uinbus multis 
caret: quaeq? uero extra arte pofita funt;ea ultro idipfum dcmoftxabur* 
Ed de his hadenus fatis &eni iuftu QC honeftu QC utile 
f &ipfaq funt tenemus;& unde his affluamus ex antedidis pia' 
necognofcimus .Eodemaurem modo quaefint amplificatioes 
extenuationefcp:& ex quibus hae locis defumantunintelligimus. Identi 
dem uero 8C praeoccupationes QC poftulata ab auditoribus QC iterarioes 
QC facetias QC orationum prolyxitates QC ipfius interpaetationis ftrudtura 
omnem fcimus.Quafobres comunem oium fpecierum uim atqj diffe' 
rentia ipfamqj ufum oem fi ex antedidis tenuerimusialfuefecerimus fa 
cilc nofmetipfos q his oibus p artis praeceptis exerdtati abundemus.Et 
adiumenti ex ipfis plurimu tum dicedo tum feribedo cofequamur.Igi/ 
tur praecepta caufaije hoc pado accura tiffimep partes diftribueris.Vt at 
p unaquacp fpecie ad humani corporis effigiem uerba locari conueniat:' 
QC quae fint circa ofonis partes obferuada:& quomodo lifce partibus fit 
utendum rurfum oftendam.De exordiis igit dicendu eft prius.Ea uero 
fepte fpeciebus cdia funt:& omnibus in negociis cogruedici poterunt* 
Xordiu eft utcopendiq dixerim;ofoquaedam:quae rebus iis:de 
c quibus reliqua futura e didio:fumarim expofitis aios 
ad attentione idoneae:& quo ad fieri dicedo poteft:ad beniuole/ 
tiam nobis comparat.Haec enim per exordium praeftari conuenitrquo/ 
modo autem eo uramur.primum quidem deliberatiuo in genere QC in 
fuadendi fpecie oftendam.Cu rem igitur auditoribus ac liqui' 
dam facere uoluerimus:fieripoterithoemodo.Surrexi:utquo padop> 
Syracufanis bellandum fit confularuel hoc modo: Surrexi: ut quid fen/ 
iiam:dicam:qui no deceat nos Syracufanis auxilium ferre .Hoc igitur 
modo fummatim re exponemus.Qui uero ad attentione exhorremur 
fcire ex hifce poterimus«Si nos ipfi animaduerterimus: qbus QC uerbis 
De coni'' 
pari 
Defimilt 
ter caden 
tc 
Hnurne / 
ratio 
Deexor/ 
diis & rebus ad audienda fententiam attenti fumus.Nempe his fumus arte' 
ti:cu de magnis uel terribilibus uel ad nos ptinetibus rebus cofultamur 
aut cu orares ipfi demoftraturos fe dixerint.Iufta illa ee & honefta & uti 
lia & facilia& uerarad quae nos gereda exhortanf.Aut cu nos rogaucrit: 
fe attere audiamus.Queadmodu igif ipfialiis folemusdta &L nos li quic 
ex praaniHis comodiflima in plente rem fuerintrdelegerimusieacp audi 
toribuspfpicua reddidcrimusieos nobis attetos faciemus.Ad attentio' 
nc igifex his auditores exhortamur.Beniuolentia uero coparabimusifi 
colidcrauerimus primuiquo in nos aio ipfi fint beniuolo ne an in fefto 
aut neq? bono nec£ malo. Si beniuoli ergo Fuerint de beniuolentia dicer 
fuperuacaneu cedat.Veiji fi omnino id facere uoluerimus: oportet pau' 
cis cum difTimularioe quadam id fieri hoc modo. Quata fit mea in hac 
urbem beniuoletiatut quae faepenumero fuafu meo quae fadtu ccnt uti/ 
lia gefTeritisi&qua me praeterea ad coia comoda praebeo iufticiaiquippe 
qui magis q mihi reru habenda ratione cenluerim; 
nequaqa me dici opus exiflimo.hoc.n. nobis pfpicuum eft & cognitu* 
Verum qd' &C nunc fi fide adhibere mihi uoluentisrcofuletis in rem pul 
cherrimc:hac de re ut nos edoceaidabo operam.Hoc igitur modo eos q 
bonofuntin nos animo in cofultatioibus beniuoletiae admonebimus: 
Si uero auditores neq? nobis infefti funt ncqp beniuolirdiccndu eft: & iu 
ftum efle 8t coducibileieos iis ciuibus beniuolos fieriiqui nullu fui dede 
runtexperimerum.Deindeoportetlaudeauditores demulcere: qcf iu/ 
fte & grauiter quae dicunf :iudicare cofueuerint.ltc & exrenuatioes affe' 
rendae ficuri fi dicarur.Surrexi no tam ulla dicedi ui elegantiaue cofifus 
q exiftimas ea a me narrarnquae ad coem utilitatem comoduq? accedat* 
Cum igitur auditores a nobis alieni beniuoli uobis funtrex hu 
iufmodi rebus beniuolentia captabitur.Sinautcaluniae obnoxii apefau 
ditores fuerintmecefle efhaut ipfos in fefc aut res de qbus dicur: aut ipfa 
demu ofonem calunias cotinere:haeautcaIuniae: aut ex praefenti aut ex 
pteriti tpe trahunf.Ex preriro qde tpe fiqua improbitatis fufpicio de ali 
quo heatur.Primu i auditores poccupatioe uredii eft:atcg dicedu ira.Ne 
q? ipfe qde ignarus fu me apefuos calunia aflfe&u ee. Sed ocm ego de me 
i fimularione falfam ee demoftrabo:poftea fummati enumerado i exor 
diis dicedu erinfiqd i re tuaofonecople&i qas.Etaut uitupada iudicia; 
necefle.n.e:fiue publice fiuepriuati calunia de quo pia fadfa finuel ee uel 
foreiudiciu:uel nolle accufatores iudiciu fumere.Eritcp dicedu ut iudica 
tu iniufte fueritiquodep inimici nobis hofes nocuerit. Aut fi minus hoc 
uenTimileuifum fueritrdicendu erit fatis id ee debere qcf minus tunc ex 
fentetia nobis ceiTeritJniuftu aut efte:cu res indicatae ia fuerint: rurfum 
eafde caluniari.Si uero celebrefit iudicium futuite paratum plane dici 
to:quiad infinuationesinhocipfo pulcherrimo confeftu refpondcas* Et quid aduerfus rcmp.per iniuriam patrauifte: demoftreris: tc morte 
mulcatu iri.Sinaure accufatorcs minus in caufa perfiftarreode oportet 
uti coiedura:quonia falfam de nobis calunia detuliiTent:ddiftunt caufa 
Non.mconfentaneu uidebitur nolle eos iudiciu capere:qui uera accufa' 
tione detuIerint.Vfq? uero in calunias acerrime eftinuehedil dicenduq* 
g trux 8C comunis & maiori caufa ♦ Oftendamr quocp oportet 
permultos iaminiuftep caluniapetifTeJtemonendu ftultuniefleeos q 
de repu.cofuItant.no quae ab oibus dicunf audirc:&: quod utile fit:anio 
uolutare:fed infinuatioibis comoueri. Comune facias autatq? 
pollicearis oportetrea te de gbus cofulere fis pollicitus & iufta & utilia 6C 
honefta igitur quopd ex praeterito tepore calunia de' 
lata fitcouenit hoc pado ifimulatioes in cofultatioibus foluere.Ex pise 
(enti uero tepore oratoribus caluniam folet afferre primum quide seras 
iplamam fiuc omo iuuenis fiue fenior cdcionatunaudirores molefte fe' 
runt:huic.n.nondu incipereuHi uero iam qefcere deoyi efleputanr.Dei/ 
de fi crebro oratione habere cofueuerir.Hic.n.iportunus uidef effe.Etfi 
nunq antea oratione habuerir.Na & hic alicuius priuati comodi grana 
praeter cdfuetudine uiderur cocionari.Ex pfenti igitur tepore huiufmo 
dipoterunt in illu infimulatioes fieri :q apud cocione orauerit.Sed cau/ 
la de his afferaf.neceffe eft.A iuniore qdem ex cofultantium inopia &cx 
eo qtffuum effe potiffimu uidetur; queadmodu fi dixero de ludicro la' 
padarchiae uel de Cymnafio uel de armis aut de equis aut de re bellica* 
Horum.n.no minima pars adhaeret iuueni.Dicedum eft aut: q> tametfi 
nondum iuuenis p aetatem prudens effeporeftmerum natura & dilige 
tia quadam certe poteft.oftendendum eft etiam: qui aliquidimpruden 
ter geflerinaduerfum cafum fibi priuatim dari.Ailecuto uero commu/ 
nem efte utilitate cureliqs.Iuuenis igif ex his arq;fimilibus argumenta 
bi£ fenior at argumeraf &C ab inopia cofulratiu & a facultate fua: pterea 
6C a magnirudie & & ab aliis huiufmoi rebus* Crebro 
at didione hfe cofuetus abexpietia argumetabif:& abeo: qcf turpe fit: 
no eu fentetia nuc dicere:q antea cofueuerit.No aut cofuetus argumera 
bif tu a piculoijd magni tudfe:tu ab eo qcfnecefle oio fit eu q ciuiratis eft 
particepsrde his q in pfentia agun£:fententia dicere. Eas igif infirtiulatio 
nes q in cocionibus circa hofem fiunhoc pado refellere ftudebimus. 1 
luntautem circa renixum quis nihil neque iis a quibus nulla fi 1 
f mus iniuria Iacefliti:necp iis fortiores potetiorefcR funt pernoce ( 
dum efle:confuItat:aut pacem turpe fieri perfuadet: aut circa de 
oru imortahu facrificia q minimos effici fumprus monet:aut huiufmo' 
di qcq narrat oportet aut in huiufmodi rebus poccuparioe prius ad audi 
tores caufam aut in neceilirate aut in fortuna aut in tempora 
aut in aliquod comodum refcramus:dicaraufcK no confultantibus qde 
De iTimu 
latioibus 
circa reni cfleifed rebus potius huiufccmodi cautem afcribendaihoc igitur modo 
eas quocirca rem funr;inlimulatioes a conPultantibus remouebimus* 
Ratio uero ipfa in cdcionibus folet infimulari.Cu autem plyxe 
o aut nimis prifce aut minus,pbabilitcr fiqdc loga fuc 
rit in reni multitudine caufa eft referenda. Sin pnfca fit:docea£ 
oportet.Nuciptem tepeftiua effe.Sinaute minus pbabilis fit: pollicearis 
oportetrea te uera in dicedipgreffu igif ex 
his rebus pricipio coftituemusrquo uero utamur ordine aiaducrti con 
uenit.Siqdem nulla prorfus ifimulatio nobis neq? ofoni neque 
ipfi rei arppofitide cotinuo eft inchoadu.Atrente aut quse dicunf huma 
necp audire ad poftremu exhortabimunSin uero aliqua fumus ab illis 9 
antedixerutin opinione eo-' 
rum quopi infimulati fuerimus:& refponfiocs & cas breuiter in mediu 
deferentes ita proponemus:&: auditores ad attentioem exhortabimur*- 
Exordia quidem in coquitationibus hoc modo funt conftituenda. * 
Oftea uero necefle eft:aut res geftas a nobis renunciari referriuc 
p aut res praefentis diuidedo exponi:aut qua? futurae lunt: ia pra?'. 
dici.Cum igitur de legatione fit nobis rcnunciandu:oia qua: di' 
(ffa fuerit dilucide narrare oportet quo primum quide grauirate orario 
prae teferat.Haec.n.renuciatio folum crir.Nullacp alia ofonis figura inci 
det.Deinde fiquide nobis ex tententia minus res contigerit; nonulla id 
negligetia noftra:ted alia quada caute accidiffe auditores exiftiment.Sin 
uero ex fentetia cotigeritrno cafu aliquo ted noftra diligetia & induftna 
id tedfu opinetur.Haecauteo facilius credunfi quomi geftioni 
rum nequaq interfuerintmoftrain ofonenegligentia promptitudinecp 
nihil omittamustfed unuquodcp gaccuratiffime 
referimus:Cum igitur legatione renunciemus: his caufis lingula qusecp 
quo pa&o gefta fuerint:renunciari oportet. Cum uero ipfi condonares 
aliquid praeteritu narramustfiue etiam praetentia exponamus :fiue prae/' 
dicamus futura:neccfleeft:utunuquodq; horum & breuiter & dilucide 
& nd fine probabilitate teciamus.Dilucide quidem ut quae dicuntur cd 
praehedi queant:breuireraute;quo quae di&a fuerintrmemoriae audito 
res teneant.probabihtcr uerome ipfi auditores priufq pbationibus atep 
iuris partibus noftra orationem cofirmauerimusmoftras iam narratio 
nes falfas effe reprobent.Dilucideigirur exponemus: aut a noibus aut a 
negotiis :a negotiis qde;fi no ea pturbate exponamusrted repi ac rempo 
rum ordinem 1 eruemus: reliqua non deinceps collocemus: 6>C finccp eo 
de quo dicere coeperimus:reli(fto negotio in rem aliam rranteamus:a ne 
gotiis igitur hoc modo dilucide narramus: A nominibus uero fi qmaxi 
me idoneis rerum nominibus negotia appellemus; & fi non ambiguis 
utamunnegj perturbate ipfa collocemus; cohcrentia deinceps 
de Omni 
laticibus 
circa oro 
ne cvm 
ordinemus.Dilucide igiturexpoemus:fi haec diligeter obferuauerimus 
Breuirer uero narrare porcrimus:fi tum ex negotiis tum ex nominibus 
ca remouenmusrquae no fint didu neceflaria»Et ea folum cdpledemur 
fine qbus obfcura reddef oratio:& breuiter quidem hoc modo expone' 
mus.Probabiliter ata nobis narrabit :fi ad ea negotia q minus ueriiimi 
lia uidenf :cas attulerimus :qbus illa no abfurde gefta uidcanf. Si q nero 
oino icredibilia cdtigerint:ea rcliquamusmecelTe eft • Sin aut necellana 
funnquae dicanf;ea te fcire oftedas:oporret.Sed ad cofutationis parte q 
cu ilia [plicata fint: diceda rc[eruare»Ofoni]q?rpgreflu id re demon 
polliceri:ea ul us arguna;qdJquae prius didaabs te fuerit ea pn> 
us ucraiuflaq?demoftrare:q aliud huiufmodiquicq uelis.Erhocqdem 
mdiis q minus uerifimilia funnmedebimur.Vraut luminarim una ofa 
cop!edamur:& renunciado Si exponedo Si pdicedo ex iis oibus quae an 
tediximus;dilucidas breuis Si probabilis narrationes faciemus. 
As aut tripliciter ordsnabimus.Nafiquidem ea de quibus dici' 
e mus:pauca fintauditoribus cognita.-exordio narratione cornu/ 
gemnsrnepars haecfeparatim pofira breuis admodu fiat.Cu ue/ 
ro negotia Si pmulta Si incognita fint ad unuquodqj comndas narra/ 
tides faciemus:eaf<j iuftas & uniis Si honeftas oftendemus:quo no mo 
do in narradis rebus occupati fimplice Si no uarietate quada ifigne oro 
nem faciam us.Vepd Si audito^:animos capiamus.Sinaute negotia me/ 
diocria Si minime nota opus eft uclrenuciationeuel expofitionem uel 
praedidione in exordio uno &eode quali corpore collocemus; hoc aut 
faciemus li a reijd initio ad extre mu ufqj narrado profequamur: Si nihil 
aliud copledamur.Sed ipfa negocia expedire declaremus: queadmodu 
igitur in exordio narratioes ordinadae funtJta fdre poterimus. 
Eincepsautconfirmariofequarur;nccefleeft:p qua praenarrata 
d negotia exprobarioibus Si mftis Si utilibus ficuti nos demdftra 
turos polliciti fumus:cdfirmabimus.Cum igif coniundas nar/ 
ratides facere oportet,pbaridcs:in cdfultatidibus qcdmodiflime ducuf 
a cdfiierudinc ab exeplo a comemoratione & ab ea; quae de oratore 
fit apud ofs :opinide.Vtedu eft et Si fi q ex aliis,pbarionu partibus icide/ 
rit.Eae uero fic futcolIocadaerPrimu qde dicetis opiniorSin id minus po 
cerimusireijecdfucmdies ordinabimus:demoftrabiinurq? Si haec q dici 
mus uel Si his fimilia hoc md fieri cofueiTerdeide uero exepla efferemus 
Et fi qua eft cum iis:quaea nobis dicunf:fimilitudinem adduccmus.Ea 
aut exepla capiamus:oporret:quae tum rei cdgruantu ipfis auditoribus 
uel loco uel tpe fint proxima.Sinaurem fecus fint: debemus ex aliis quae 
maxima Si notiftima fint:accipe.Poft haec uero fenteriis utedu e. Opor' 
tet autem eas partes: quibus probabilia Si exempla tradata fuerit: i fine 
cdmentatidibus SClentetiis terminemus.Etpbatides quide hoc mo ad  confirmationem adducemus.Si uero narratis rebus corinuo 
fit fides ipfas rcliquemus.Et a iu fti & legitimi QC uti' 
Iis QC honefti &: incudi QC facilis QC poflibilis Qc neceftarii partibus antedi 
ita negocia cofirmabimus.Et fiquide iuftd ieft:id primu collocabimus 
Et p hoc pq? huic fimile QC p cotrariu QC p indicatu iuftu enarrabimus# 
Et fimilia iis iuftis de quibus loqueris:exepla funt aft*erenda:habebis aut 
p multa excpla:tum ex iis qua: priuatim apud fingulos iuftu exiftimanf 
tum et ex iis q in ipfa urbe ubi ofonem habes:tum dem u ex ijs quas i ali 
is urbibus iufta duci folet.Cu uero hascoia hoc modopcurretes narra' 
uerimus.ln iufti fine fcntetias comentationefcp moderatas QC fi 
biinuice dilTimiles attulerimus:!! quide ea pars loga fit:eiufqj meminiP 
fe uoluerimus:paucis iterabimus.Sinau te mediocris fit: comemoreftp 
ctmc ubi ea finierimus:alia quocp parte adiungemus«Eft aute id huiuf' 
modi»Quod iuftu quide eft auxilium nos ferre Syracufanisdat is ex iis q 
dida funt;demonftrandu exiftimo.Quodaut etia id nobis conduduig 
fit:enitar edocere.Er cu rurfus eode modo ut de iufto faditaras utile per 
eius extrema parte uel breuiter iterando uel finiedo abfolue' 
risdtidem aliam parte quascunq; tibi in manu fuerit: ad iunge* Hoc igif 
modo aliam alii parte addere QC orationem cotexere opus cft.Cum hasc 
uero ofa profecutus fueris quibus ea quas pcrfuades confirmari queas. 
Oportet in his de oibus fummatim cu cometationibus 8i fententiis co' 
loribufqi demonftresmon ea efficere &iniuftu QC perniciofum QC turpe 
QC trifte admodu fore.Contra uero fummatim addendum eft:&iuftum 
QC utile 8C honeftum uoluptuofumcp futurumdi hasc ad quae cos cxhor 
tarisicffecerint.Vbi uero iam fatis abundequelententia^:grauitateufus 
fueris;quas perfuadesxodufione terminabis* Et hoc quide modo quae 
propofita fuerint:cofirmabimus.Poft hanc autem partem depraroccu' 
patione dicere aggrediemur# Eft autem praroccupatio eoa: locorum :q 
contra tuam didionem haberi poftent praeoccupas reprarhenfio.Opop 
ter autem qua: ab aduerfariis dicuntur extenuare; tua uero amplificare 
ueluti fuperius in amplificandi tradatu audieras.Opus eft etiam confc' 
ras unum unicu tuum fcilicet maius fir.Et plura pluribus QC unum mul 
tis:& mul ta uni.Sic fecundu oem fpeciem uarietatedebemus uri noftra 
quide augedo:aduerfarioi* aurem infirmado atqp deprimedo. Et hoc q 
dem modo praeoccupationibus utemunhascaut ubi fuerimus pfccuri 
iterationibus exitu terminabimus. Colorefq? anredidos ratiocinatiois 
uel enumeratiois aut elediois aut iterrogatiois aut ironias aftumemus* 
Vod fi ad ferendu aliquibus auxilium fuaferimus • Siue priuatis 
q hominibus fiueurbibus paucis dicere coueniet.Et fi qua iis i au 
ditores fine amicitia fiue gratia fiucmifericordia prasceflerir in 
mediu referre cdgruu erictMaxime enim oes iis auxilio elte uolunt qui 
Depoc' 
cupatioe tali animo l nos fuerint:diligunt eni eos: a quibus uel ab ipfis uel ipford 
amicis aliquid beneiicii 0ue ipli 11uea 1 n qui eis curae funr: uel opportu' 
ne fuicepifle uel fufcipere uel fufceptum ire crediderint* His aut habent 
grasiqui fiue ipfi fine iploijd amici aut in cos aut in eoru ncceflarios boni 
quippia opportune uel cotullifle uel coferrecollaturiue putetur*Si 
igif aliquid unu fcidatJd breuiter doceamus:QC ad mifericordia redigam 
mus oportetdd adt affatim facere poterimus:fi cognouerimus folef ois 
i eos mifericordia moueri quos familiari erga fe aio efle opinctunaut v 
dignos calamitate fufpicanf;haecaut i iis efle oftcdes quos miiericordia 
dignos uelis eos iniquepaflbs: uel pati uel 
paflurosmbi minus iis auxilio auditores fuerinnSin uero haec i illis non 
funt: demonftrabis eos omniu bonoru inopes efle: quoiji caeteri oes aut 
plurimi fint parcicipesiqqj nihil unq boni uel nadti fuerit :uel naciTcaf na 
(ffunue tintmifi auditores hoc tepore ad mifericordia moueatuivEx his 
igif auditores ad mifericordia iducemus*Difluadereautex cotrariis Io 
cis poterimus codemqj mo narrabimus:& pbationibus 
utemur auditonbufq? oftedemus quae facere aggrediunt efle & praeter 
leges dC iniufta 8C perniciofa 8C turpia & triftia 3C ipoflibilia 8C difficilia ac 
minime neceflaria Jn diffuadedo uero ide difpofitiois modus feruabif: 
q et i fuadedo*Qua obre q ultro diflliadet:difponere ita poteru t*Qui ue 
ro aliope fuafioibus cotradicere uoluerir.primu qdeea i exordio appone 
re debetrqbus fine contradicturi Jn reliqs uero fingillati eft exordienda* 
Poft fingula uero pdiCtoijd exordia eft fecudu unuquodcp rppofitu maxi 
me demoftrandumiinime oium ea ee ad q aducrfarius iw 
fta neq5 q his fequunf*Hoc aut faciesmt oftendas uel iniufta ee: q ille nar 
rat uel futilia uel iis fimilia aut iuftis cotraria aut utilibus aut iis quae ta/ 
lia efle iudicanf*Eode quoq? modo dc caetera quae i'ciderint:tracftare de/ 
bebis*Optimus igit difluadcdi modus hic eft*Quod fi minus hoc facere 
comodepotueris:ex eo quod reliqueris genere difluadere orando pote' 
ris.Vt fiquide aduedarius iuftu efle oftederit:tu uel turpe efle uel inutile 
uel difficile uel ipoflibile uel aliud quoduis huiufmodi enitere dcmoftra 
re.Sin utile aduerfarius efle oftenderitJniuftum ipe di fi qd aliud oppor 
tunu ad id habueris:demoftrabis:tua praeterea augedo 8i aduerfarii de' 
primedo facies:quemadmodu I fuafionibus diClu eft* Decet eode quocp 
modo fentetias cometationefcp afferre praeoccupatioefcp refellereiac bre 
uiter ad exitum iterare*Praeterea quoq? in fuafionibus oftendedum eft: 
aut eos quibus auxiliu feredum fuademus:horu amicos efle: quos ad id 
faciudu exhortamur:aut hoc gratias iis debere:qui deprecantur -.quibus 
uero auxilium ferre diflhaferimus: eos uel ira uel iuidia uel odio dignos 
oftedemus* In odium quidem adducemus: fi ab illis aut ipfqs auditores 
auditorumue amicos aut alios qui iis curae fint:mali quippiainiquepal/ fas dcmoftrabimus.Tn ira aute rapiamus:fi 6eIauditores ipfos uel 
amicos uel alios qiislunt curaendignenegledlosiniunaueaffedtos oli en 
demus.In iniuria ueroc6trahemus;fi fummatim idignefortuatos exti 
tifle aut elfe aut fore.Vel fi nullius unqua boni fuifle lopes aut elfe aut fu 
turos.Vel fi nunq maiori quippia paflbs aut pati aut pafluros dcmoftra 
bimus Jn luidia igif di odiu iram hoc modo concitabimus. Beniuo 
lentiam uero & gratiam di milericordiam ex iis poterimus comparare; 
quae in fuaiionibus didla funr.Eas aure ex antedidhs omnibus con texere 
poterimus. Species igitur luadendi di qualis & ipfafir:& ex q 
bus conftct:& quomodo ea utendum fit: ex his liquido cognolcimus. 
Vrlum aut laudadi uituperaditp Ipeciedeinceps confideremus, 
r Cum i hoc genere exordiri noluerimus ,ppofitiqes primu ordi 
namus ifimulatioelcp diflbluimus itidem arq? \ fuadendo. At at 
tentione uero exortamurituex iis:quar i cofultatioibus didla funt: tu ex 
eo qd' mirabilia illuftriaq? dicamus:& eqtate noftra quos uel lati 
damus uel uitupamus:facinoradcmonftremusJn huiufinodun. caulis 
ut plurimu no dirceptatiqnis: ied oftetationis potius ca oratione habere 
confueuimus.Primu aute exordia eode modo coftiruemus q i delibera' 
tiuo a nobis genere demo liratus c.Poft exordia uero pririrdcbemus: di 
ea quae extra uirtute funt:& ea quae i ipa uirtute boa cdfydcraf :hoc mo» 
Externa quide bona \ bona ualitudine di robur di formae dignitate di di 
uitias;uirtute uero l fapietia iullicia di fortitudine illuftrifqj difciplias di 
(hibuimus:hoijd aut quse \ uirtute pofita locataq? funtaure laudanf. Ex 
trana aute fubducunf.Robuflos nam<£ di pulchros di nobilis 
pleres nequaq laudare fed dicere beatos coucitrhis aut diligerer coiydera 
tis:poll exordia de genere primu didlione ordiabimus. Hoc.n.primum 
hoibus ac reliqs animalibus claijd icff uel redle quide aut 
hominem aut aliud tale animal ex genere comemorabimus. Cum uero 
aut affedtu aut rem aut oratiocm polleifioneue laudare uoluerimusxo / 
tinuoexiisquadhonella adfunt no abfurdelaudabimus. A genere aute 
laudare ira coucnit.Si quide progenitores infignes fuerit: debemus om/ 
nis ab initio ad cum ufqp quaue laudatu uolumus:refumere:& i fingulis 
,pgeniroribus clasd aliquid fummati apponere. Quod fi primi iduUrii 
ffignefq? fuerint.Rcliquos uero nihil oratione dignu geflifle cotingerit; 
primos quide illos eode modo,pfequemur;ignauos aute atq; degeneres 
omirtemus:ea uficauilIatioe:quod ,ppter multitudine nolimus 
auditoribus orationis logitudiegraues efticiipraefcrrim cu nemini firob 
fcuru qui ex bonis clarifq; paretibus nari funneos confentaneac fieri fuis 
maioribus no diflimiles.Sin aut ueteres pgenitores obfcuri fuerint: qui 
uero ,pxime extiterut illuftres:ab iis e laus generis capiedaj dicenducp ut 
de illis quide longa repetere quada oratione fuperuacaneu admodu fuc' 
Quomo 
in genere 
demon/ 
llratiuo 
fit exor/ 
diedum rit*Sed fi collaudes rcfcranf;qui,pximi his q Iaudanmr:cxtiniTent:pIa/ 
ne& hi quocp boni pbique uin oftedenf perlpicuu fit; ma 
fores iduftrios quofdainfignil.cp extitiiTe;haud naqj uerifimile uideri hu 
iufmodi homines honeftos QC bonos efle;qui ex iprobis ,pgcitonbus na 
ti eflenr. Vbi aero nullus fit fpledor: dices ipfum i te generofum 
cfTexolligefq? eos ois ingeue natos eetqui ingenita libi uirtutc habet* Et 
eos aliis quocp omnibus loge ateccllereiq fuos pgenitores laudat: pmul 
tos enim qui ex claris maioribus nati efient;degeneres extitifie. Addefq; 
quod de huius nuc & no de praeconiis agat*Eode aure modo 
i uituparionibus origo generis in improbos maiores referenda efl Et ita 
laudadoac uituperado quas ad genus ptinent:ordinabimus*Etfi quid ii 
lirdequo fortuna ceflerinhoc diiraxat tuebimur; ut 
ea quae aetati coueniut:enarremus:& id quide haud ,plyxe* Pueri namcp 
tam fua igenio qua qui ipfis profuerit; diligetia hoefti pudici funr*. 
Quare breuis de iis eft habeda oratio*Cum hucautmodu peurreris: ha 
bita fentetia debes hac parte i adolefcetis aera 
tem rerminare*Et ppofitioe deinde fadta aut eius qui laudaf; res geftas 
aut mores aut ifudia aplificabis:que admodu ab initio i demonflrariuo 
gener prius diximus*Expoefcp ab hoc que ipe laudes cu eet hac aetate aut 
p huncaurp ftudiu aut cx hoc aut huius gratia tuc hoc tu illud 
iacinus geftu fuerit.Oportet & caeteroru quoqj iuuenu praeclara facino' 
racolligedo coferre: & huius loge iis maiora efTeoftedefdllope qde quae 
minima funtihuius aut que tu laudes:quae maxima funt:enarrado*Con 
uenit aurem & quae apud alios res illuftres parum pro dignitate collatae 
fuerirreas abs te dicedo itidem magnas demofirari* Er femper res ira co 
parado augedx & exornadae funt*Et ubi & quis iuuenis ita philofophus 
unquam fuit;qui uel fenior magnum adeoincremerum habueritvEt q 
adeo robufte Cymnafioijd laborespferuuxhemcter is philofophiae ftu' 
dium 3C induitriam adamabit;'8C hoc quidem modofimihtudic 8C coP 
latioe ufi amplificabimus*Cum uero quse circa xtatem adolefentis cofy 
deratunabfoluerimusnn fine huius partis fenrerias comenfafionefcp Io 
cabimus*Et aut quae didba llinf breuiter iterantes aut ad poftrema parte 
finientesrRurfus ubi propofuerimus;quae gefta fint ab ipo uiro que lau 
damus:de iufticia primum dicereaggrediemunquam eodem modo ut 
in fuperioribus exornantes ad prudetiam fi fueriridefccdemus* Et hanc 
eodem quoq? modo abfoluenres fortitudinem fi fuerit; proponemus ;q 
eadem amplificatioibus ratione irem percurreres cuipfius finem partis 
attigerimus;& omnia genera profecurifumus;fummarim;quae antedP 
dta fuerint.-iteratcs exitu uel fententia uel commetatione toti oratioi ap 
ponemus*Cogruet autem laudibus nominibus etiam multis circa unu 
quodq? uti;& fplcdidam facere dictionem atqj magnifid*Hodemquo que modo cum de neq hominibus oratio nobis erittuituperatioes corti- 
tuemus*Oportetaut nuHis i eum utamur cauillis:que carpimus* Sed ipi 
us dutaxat uita enarremus*Sermoes*n* loge magiiq iocofae obiurgatoes 
cauilla dc auditoribus pfuadent: 6C egritudie quos uirupamus affici 
unt*Na huiufmoi qde fales ad Idaea uel ad fubftatia refer uf* Sermoes ue 
ro funt igeioijd moruq? ueluri imagies*Cauedu e etia ne res turpis nomi 
nibus appelles turpibusjd eim affert grauitati calunia* Sed q huiufmoi 
futitaq p aenigma fignificabimus:& noibus re ipam mani ferta 
bimusiDebemus aut i uitupatioibus iroia uti & i iis aduerfariu dridere: 
qbus ille maximeexultar*Et priuari qde paucifcp pfentibus ed dehoerta 
re In uulgus aut 3C multitudine cois maxie uitupatioes maledicerc*Vitu 
patioes uero eode mo poterimusrquo et 6C pconia & augere & exteuaf, 
Itaqi his quae fupius dicta funtmfum oem intelligemus# 
Eliquu eft ut accufandi q rediq; pcepta pagamus q rurfus quead 
r modu i iudiciali genere durtu exoponemus: ordinabimus:pcur 
rcmusrprimu igif lexordiis re de qua fit accufatio uel defendo: 
pponemus ut etia i aliis praemirtis fpeciebus*Ad attentione aute ab iifde 
locis exhortabimunquos i fuadedo difluadendocp docuimus Jte etia de 
beniuoletia ide quoq? modus feruadus eritrq i deliberatiuo genere pmif 
fus ert*Na is cui auditores beiuoli funtxx pterito aut pfenti tepore*Et is 
ne calunia affedtus fit; ad eos irntados uel \ fe uel \ re ipam uel i oratione 
beniuoletia captabit eodem modo:ut illic docuimusds uero in que ncq* 
beniuoli auditores neq} ifefti fuerint:beniuoletia captare poterit ex prae/ 
terito pfentiue tepore uel p feipm uel p re uel p oratione* Ille aut q apud 
auditores caluniae obnoxius fadtus fuerit:partim mixrim partim priua/ 
tim beniuoletia captabit:hic igitur modus eritp quem beniuolentia co 
parabitimEhiuero ii aduerfus quos bono necp malo animo audito 
res fuerintrpaucis funt Iaudandi:& aduerfarii uituperandi. Oportet aut 
eos ab iis Iaudare:quae uidenf maxime auditorum iterefle* Dico autem 
ciuitatisftudiofumamicorumobferuatorem gratum milericorde* Et 
fimilia aduerfarios autem ad his uituperare;quibus auditores ad ira irri 
tantunhaec aute funt duitatis inimicus amicoru hortis* Ingratus imitis 
Et huiufmodi*Opus eft etiam laude iudices delenire: quod iufti iudices 
graucfq? funt* Aduerfarioru praeterea defedus ficubi tibi minores exti' 
terintrfiue ad dicendum fiue ad agendum feu ad aliud quicq in defeepta 
tioc uerfefxmt oratione compled:cndi*Etiurtum prxrcrea dc legitima 
& utile &C quae deiceps fequutur iduceda* Cum iudices igitur neq* bono 
neq* malo animo in nos fuerint ex his beniuolentiam captabimus*Si qs 
uero in calunia fit.-idq* ex proterito tempore & circa orationem fcire ex 
antediertis poterimusiquopadfo infimulatiohes foluere oporteat*Quod 
fi expraefentitemporecalumnia fuerit: necefleecirca ipm homine eaff 
De accm 
fationc& 
quaertide cri:aut fi ineptas plenti cotrouerftacMut fi criminibus fubcotranus aut 
fi fp cofeftbaccufatioi obnoxius uidcaturJncptus quide fuerit: fiautiu' 
nioraut icnior ,p alio difceptenSubcotrarius uero cflenfiquis robuftus 
imbecillia uerberationis accuiet, Autfiqs cotumeiioius cotumeliae tem 
perarem ifimuletiautfiquisadmodu pauper homine diftiftimum pecu 
niarum agens in iudiciu deuocecdtacj huiuifnodi homines fubcotrarii 
criminibus fiant: ,p confeffo aurem erit: fiquis for tis robuftufcp cxiftens 
ab ifirmo & [becillo uerberatiois accuferunaur liqs fur exiftimatus furti 
reus [ iudiciu arceffatur,Vc autem ofa uno copledtamur uerbo: ii 
moribus fimilis e hominu opinio: uidebunrur criminibus.efle obnoxii» 
Circa ipfum igit hominem ex [flati tempore calumnia huiufmodi he-/ 
ri poterunuCirca rem aurem ese cotingent: fiquid aduerfus domefticos 
amicos aut aduerfus hofpites:aut f fuos uel de prauis uel de rurbibus re- 
bus negocia afferat: haec eni itamia diiceptatibus afferunQuemadmodu 
igif eas [fimulatioes fumus difloluturi:deiceps ofteda duo ee comunia i 
omnibus elementa quide ut qbus rebus correpturos iu 
dices aduerfarios putes:his eos praeueiens corripias, AI uero eft:fi res 
i adueriariis quide maximedin id minus i alios quofda rralferas ea ufus 
cauillarione: q>non exfentetia tua fed ab aduerfariis coadlus [certamen 
defcenderisJn unamquamq? uero calumniam haec argumentari conue 
nit, lunior quidem caufabitur aut leniorum aut amicorum: qui pro fe 
difceptent folitudinermaut criminum magnitudine:aut temporis prae' 
fcriptione aut rerum multitudinem aut aliud quid huiufmodi. Si uero 
habueris pro alio didtionem dicendum erit:te amicitia gratia aduocatu 
fieri:aur aduerfarii morum inimicitiis aut quia negociis interfueris: aut 
ob utilitatem publicam aut quia is cui patronus uenis: 3C ab oibus eft de 
fertus:& iniuria premitur. Quod fi crimini pro confeffo obnoxiusiue! 
fubcontrarius accufarionieffici uideat: cu praeoccupande utendu eft: tu 
etiam dicenda ut neq* iuftu necp legitimum utile Jitiex opinione ac 
fufpirioreferreprius fenrentiam q res fuerit audita. Quae igif circa ipm 
homine funt:hoc pacto [fimulatioes diluemus. Eas uero qua: circa rem 
funrnta repellemus,Caufa faduerfarium reiiciemus: uel fi maledictu ei 
crimini demus:uel fi iniuriam aut cupiditatem aut pernaciam aut iram 
praetedamus:quod nullo alio modo ius confeq poftibile poflit, Priuaras 
igitur calumnias apud iudices ita diluemus,Communes uero oibus fpe 
cicbus foluerepoterimusiqueadmodum [ fuperioribus didlum eft» 
Xordia uero in genere iudiciali eode modo collocabimus: ficuti 
e ena l deliberatiuo,Eade etia ratioe narratioes exordio coniunge 
mus:quas uel particulatim fpbabiles oftedemus. Aut 
ipas feparatim taqua i unum corpus ordinabimus,De[de uero erit cofir 
matio:quam fi quidem rebus ipfi aduerfarii contradixerint ex probatio 
De exor' 
diis in; ge 
nere iuai 
ciali nibus.Sin autem cofenferit ex iullis 81 utilibus & his fimilibus cofirma' 
re debemus.Collocada funt ex probatioibus primum quide teftimonia 
&C fi qua: nobis ex quaeftioibus cofeffioes fuerit. Dcmu uero fi nullo mo 
do uerifimilia ea fuerinnfententiis 8C commetationibusibn aut non ofo 
ucrifimilia QC coicduris & Tignis & argumetis: 
demu uero cometatioibus Sifentetiis cofirmaf debemus. Quod Tlueri 
fimilia fuerinnprobatioes qdem omittemus. Iullis autem queadmodu 
in antedidis utemur.Et hoc qde modo confirmabimus.Pofl confirma 
tione aut ubi ea q i aduerfarios funt:colIocauerimus:poccupabimus eas 
res quas uerifimilc fuerit aduerfarios diduros.Etfiqde aduerfarii re ne 
garit ,pbatioes illas a nobis didas amplificabimustquas uero illi didun 
funt rephedemus Si exteuabimus.Si uero fateanf &C legitima & iufta ee: 
qs:fecundu fcriptas leges a nobis idudas oflederimus:enitedu e:ut his fi 
mul leges quas Si iuftas 8C honeflas & coducibilis uniuerfse reip.plurcs 
uedicarintalis et eas ee olledamus:quas aut aduerfarii iduxerut: eas con 
tra habere demoliremus qcf minus comodre hsecdiciquerit:iudices co 
munefaciendi funt eos no de legefed de re iudicare:quodq? iurati fint fc 
cudu leges latas fniam latu ire.Et doceas haud hoc tpc decereleges: fed i 
collinitis diebus eas ferre.Sed fi contigerit re iis legmus agirari;q inique 
ee uideanf dicedu erit no lege re huiufmoi ueijd iniqtate ee Cu lex quide 
ad utilitate fera£:haec aut afferat ciuitati pnicie»Dicedu etia erit:haud co/ 
tra leges faduros fi huic legi cotraria fniam tulerit: fed leges potius latu 
ros ne fit iprobis iniqfcp decretis utedu.Oportet aut ad id colledione af 
ferre:qd' nulla lex phibet reipu.benefacerc:fed iprobas leges audoritate 
priuareialiud nihil ee:qduitate beneficio donare.Quafcuq} igif ex iis\t' 
gibus q nulla ambiguitatem cotinet: habuerimus ex talibus praeuenien 
tes abude cdtradicef poterimus. De ambiguis uero legibus fi iudices ita 
fenferittur tibi expeditioporter haec demollrare:quod fi iudex dicanquc 
admodu aduerfarii:codocefaciedus ell legulatore no hoc fenfifle: quod 
ab illo dicit: :quodq? coducit ipis iudicibus lege ita dicere. Verum fi nuP 
lo mo poflis i cotraria fniam comutaretoflede aliud nihil poffe cotraria 
lege dicerent® ipfe dicas.Et quo pde pado oporteat uti legibus: ex iis q 
diximusrabudabis.Summatim uero fi pecca fle omnino fateantur: 6C ex 
iulli tame 8C legitimi partibus defenfionem parent:ex his ea funt cofura 
tione prsrueniedaiquae diduri illi uideanf.Sin aut pcccafle fateant ur: Qi 
Cibi tame ignofei poftularinnfic talia oportet cofutare:primu quide dice 
du eritrdeterioris effe tunc illi crime i imprudentia reiici/ 
untreu fedepraehefos ftuetur: pinde fi huic ignofcitis:alios item omnis 
fuppliciis arq? cruciatibus liberabitis :dic etia & illud fi cos q peccaffe con 
firenf:abfoIuetis:quo pado inficiantis codemnabitis etiam 
erit:& fi iprudeter errauinno tame decet me ob huius imprudetia detri meto cu neq; legulator imprudeter deliquehbus 
ignolcit:eo neqj a iudicibus qui fecddu leges iudicathgnofci iurepot*£x 
his igit atq? fitmlibus eos q tibi fecudu poltulat cofutare poterimus:ficu 
ti etiam ab initio expofuimus*Vtcopendio aut utanquscuq* lint aduer 
farii didturi QC ad probationem QC ad iuris lui partes afferendas :& ad aes 
niam poftulandam ex antedidff is poccupabimus*Poft hanc au t cam tota 
c oratio p enumeratione fummatim repeteda.Etbreuiteriifieri pbt: iu 
diciu animi in aduerfarios quide uel ad odiii uel ad iram uel ad inuidia: 
in nos aute ad beniuoletiam uel gratiam uel mifericordiam comotiendi 
quibus aute rebus hoc fiat in deliberatiuo genere in fuafionibus QC diffu 
afionibus diximus:ac rurfum in defenfionis fpeciead finem peurremus 
Orationis igiturpricipium in iudiciali genere fi quide accufemus ira co/ 
ponemus QC ordinabimus* Si uero defendamus:exordium queadmodii 
QC in accufando confli tuemus*Eft aute res quarum accufamur iquibufcp 
accufator fcietiam auditoribus fecerit:relinquemus quibus uero opinio 
ne relinquerinhafce ubi pofl exordium qjpofuerimusidiflbluemus* Te/ 
ftefcp QC queflioes QC iurameta refellemus: queadmodum antea audifli* 
Er fi quide res credibiles fuerint:porerimus ipfarum refponfione in eius 
quod relidtum fit .locum tranfferre* Quod fi teftes per quaeftioes fide fe 
cerint: aut in oratione aut in negocium aut i quodeunqj aliud fuerit in 
aduerfariis maxime uerifimiIe*lpforum efl refponfio tranfferenda*Si ue 
ro aut contra utilitatem pub*aut contra confuetudinem accufator te fe/ 
ciffe criminetundebes defendereJd maxime ejffe uti!e:quod ab eo crimi 
ni daf* Vel fi id minus potueris:dices ut neqj abs te ab iis: qui tibi fint fi 
miles:aut quod non hoc modo huiufmodi res geri confueuerit* Proba/ 
bile igitur ira foIues*ExepIum uero debes primum fi potes demonflra/ 
rc:id haud quamquam effe criminationi fimile* Vel aliud tibi ex contra 
riis praeter ucrifimilitudinem exemplum ferendum effe* Comesturam 
aurem potes confutare:fi dicas quibus caufiseotraria fignificare cotige/ 
rit*Sentetias uero atep commentationes aut improbabilis aut ambiguas 
oftendas:oporter*Signa aute non eius Colum cuius ipfefis accufatus: fed 
rerum plurimarum figna eiTe oftende*Et ea quide quae ab aduerfariis di 
dtafuerintdn contrarium autambiguumconuertentes poterimus hoc 
modo improbare*Si uero quoije nos accufator cr iminaf :ca ftciffe fatea/ 
murJdqj exiufli QC legitimi partibus defendere pergamus magis legiti/ 
mas res noftras iufliorefqj demoflraf eIaborabimus*Quod fi minus co 
mode fieri potuerit:ad imprudentiam cafumcp defugiemus* ladturafq* 
paruas cfIeoftedemus*Etignofcedu nobis effe argumetabimur demon 
ftrates: qomniu quide hominup imprudetiam delinquere comunefle 
fedafficef iniuria improbom effepropriu*Dices etiam QC QC bonu; 
cffe;&wflum QC conducibilc-iiSjignofcereiqui per imprudetiam delique nnf ♦Neminem enim omniu fcireifi quid aliquado Obi huiufmodi euen 
turum iit* Ollendendum elf etiam li quid aduerfarius ipfe aberrauerit; 
dc ueniam tamen conlecutus fit*Poft haec ex praeoccupationes fequun / 
tur rquae ab aduerlanis didae lunt:harum igitur alias fatis fuperque a re 
bus ipfis foluere poterimus* Sed fi calumnientur fcriptas nos orationes 
recitare:aut quo eas recitemus:medirari: aur mercaedecondudos patro 
nos fientad haec talia cotraueiamus oportet: dillimuladocp dicamus mi 
nime omnium lege ,phiben:aut felcriptaaut illii non fcripta loqui:Jege 
namcp talia patrare no pmitri:loqui uero ut quifcp uelit facile fim*Dice' 
du quoq; erit ulq? adeo aduerfarii delida uel ipius eius fentetia pmagna 
dfeiut exiftimet me nunq digne i leaccufando fatifiacerepofle: nifi quae 
didurus eflem:& atea fcnberem; ac multu temporis meditatus fim Ad 
fcripturaru igif ofonu calumnias fic occurrere poterimus: Si uero dixe' 
rit nos difcef medifancp dicedifaculta e:cofitebimur id qde: dicem ufcp 
nos qdem quos ais di ceremecp calumniatores neq? contentiofi cerre fu' 
mus*Tu uero q oratoria tenes:cu hoc tepore tu faepe alias nos calumniis 
circuuenire dcpraehefus esrquare coducere ciuibus uidef ut & ille orato 
ria difcat*Non*n.fic malu ifimulatorem eu fore Eode quoq$ modo 
fiqs nos mercaede codudos caufaru patronos dicar &C fatebimur: & caui 
labimunhuiufq? rei audore accufatore noftru ac reliquos ois demoftra 
bimusJMercedu aut fpecies diuidemus:dicemufq? alios pccniis alios gra 
tus alios fuppliciis alios honoribus aduocatos igif gratiis id 
obire muneris oftede* Aduerfariu uero dicito ne paruo qdem ptio aduo 
catu afTiftere.Eum nacp utaliqd argenti iniuftecapiat: no aut nepfoluat 
iiudiciuireddem modus feruadusefhfiquis nos autaliquosedo 
cere dixerit: q corrouerliis apud iudices uranf: aut iudicialis oratioes co > 
fcribere Na qc alios ois oftedes p» uinbus adiumcto amicis ee: & doccdo 
quide 8C cofuledo*Et artificiomfime i huiufmodi rebus ocaires* Opor/ 
ter aut 8C circa iterrogarioes arq? refp6fiones:quotquor i huiufmodi fpe 
cicbus icidenntme nos negligeria ulla capiat*Sed quse refpodeo cdcedan 
tur quaeq; negcnf:funtcofyderanda* Cocefliones igif funthuiufmodi* 
Mihi filiu enecafti*Enecauiequide*Na ille i me prius diftrinxitgladiu: fi 
hu mihi pulfafti;pulfaui equide*lniuria*n*i me prius maus iniecir* Mihi 
caput co fregi fh*Coiregi equide.Na nodu impetu in mea fecifti domu* 
Talis igif coceffides legibus freti nd nunq facimus: huiufmodi uero ne/ 
gatiocs lege dicIinanMihi fiIiuocddifti;nonegoqdc:fedlex occidit hxc 
aut oia ita oportet refpodere:Cu legu altera iubet hoc faciudu:aite 
ra no uetetiquangifiaduerfarios diceda funt:ex his oibus coIIiges.Poft 
hsec at copi q antedixerimus iteratioe breuis e admonitio adhibcda. Ea 
nero e utilis 01 tepore q ob re & fingulis i fpeciebus ea iteratioe utedu eft 
Veijd in accufatioibus maxime 8c defenfloibus ea cdgruit*Itide quoc^in C ATJ1I 
fuafionibus atqj diffuafioibus.Neq? fold ea hic comemorare: quae ante 
dixerimus:queadmodu in laudado & uitupando ueruetia aios iudicu in 
beniuoletia noram cociliare:& I aduerfarios cocitare dcbemus:hac uero 
iteratione in ofonis partibus poftrema coftituimus:haec.n*facit: ut remi 
nifcaris fummatnquae dicta funt enumerado aut ratiocinado aut inter/ 
rogado:tua quide quae optima funt. Aduerfarios aut q neqffimaifigde 
interrogatiois figura uti uolucris.Cuiufmodi aut unuquodqi hos fit: 
ex iis cognofcere poffumus:q fuperius dicta funt Jn beniuoletia uero no 
ftra iudices cdciliabimus :8C i aduerfarios concitabimus:ex iis beneficiis 
ut etia in deliberatiuo genere fummari oftendimusrgbus nos aut amici 
nfi ipfbs a qbbs iniuria fufcipimus ipforuue neceflarios feu iudices ipos 
uel eos g eis curae futffiue affecerimusrfiue afFicfmus:fiue fumus affedu/ 
ri.Et fi ipfis dixerimus nuc tepus ee referendam pro fufceptis beneficiis 
fi eos i comiferationefi opus fuerit:adduxerimus. Hoc au te eo 
faciemus quo noftra \ auditores beniuoletia demoftremus.Et q fdignes 
ob ea q male paffi fuerimus:aut patimunpafluriue fumusrmiferia pmi 
niunnifi hi nobis adiumcto fuent.Si uero nihil nobis abfit: huiufmodi 
comemorabimusrgbus bois priuari fuerimus:aut priuamur:aut priua/ 
bimunubi iudices nos neglexerit.Seu ut nung boni gppiam nadi fueri 
mus aut nacifcimurraut nacturi fumusmifi ab his auxiliu meruerimus* 
Ex his nacomiferatione nos dignos confhruemus:&auditores nobis 
cociliabimus.Aduerfarios uero caluniis circuuetos I inuidia & odiu apd 
auditores ex hos cotrariis adducemus :cu oftedenmus ab his aut hos 
amicis auditores ipfos ipforuue neceflarios mali gppia idigne paffos aut 
pati aut pafluros.Ex huiufmoi.n.rebus ad odiu & ira \ aduerfarios rapie 
tur.Sinaut haec fieri comodencquerit:ea i unu redigemus:gbus audito/ 
resi aduerfariofad fuidia cocitemusJnuidia naqjppinqua eflodio. His 
aut fummatiinuidebif.Si eos indigne fortunatos: 8C ab auditoribus aio 
alienos oftederimus pcurretes qmulta bona iniufte paffi fueritiaut pati 
unf paffiiriue fut.Aut g nung nullius boni fdiguerit;uel idigent uel fdi> 
gcbdtiaut q i' nihil ung mali icideritrfeu fcidut:fed iddetmifi nuc a iudi/ 
cibus punianf.Ex his igif rebus auditos nobis aios ad beniuoletia in co 
clufioibus coftiruere 8C i aduerfarios cotra comouere poterimus.Ex of/ 
bus uero fupradidis accufatioes defenfioefcp gaptiffime ordinabimus. 
Verendi aut fpecies feparatim gdem ipfa raro coftiruif: fed aliis 
q fpeciebus comifcetur:&aduerfhs cotradidioes maxime e utilis 
Verutamen ne huius nos ordo lateat fiquado uel oratio uel uira 
hominu adio aut duitatis admimlf ratio quaereda configerer. Ite etiam 
hac de parre fummatim pcurra.Efl: igi£ quaerentibus eode quafi modo 
cxordiendu ficuti etia calumnia circumuetos oportet docuimus ♦ Qua/ 
recu idoneas in principiis caufas attulerimus; quibus id rede facere ui/ 
Dcqomf 
fpeciebuf deamur* Ira ad quaerendu ucniemus*Caufa: autem cogruet in ciuilfbus 
quide m conuetibus ;quod aut cotentioe quadam qui potius ne audito 
res lateat id faciraus*Demu qtfnobis hi prius molelh fuerit* In priuatis 
nero uel inimicitias uel paruas eoijdcj queruf cofuctudines:uel i eos ipos 
beniuoletia uel ut q agunt remitteres no amplius haec faciat ,pferre opor 
tebitjn publicis aut fi legitimu 8c iuftu & publica urilitare,pferemus*Ex 
his aiit & his fimilibus exordio cofhtuto acfingulis deinceps propofiris 
aut didis aut geftis aut cogitatis qremus.Eagp demoftrabimus & iuftis 
6C legitimis&priuatis &publicis utilitatibus aduerfaruEt omnia demu 
cofiderabimus:fi quo i loco ipfa fibi uel moribus ,pborum hominu offi 
ciifue difTentiut*Sed ne in fingulis enarradis logiore utamur ofone:quo 
pluribus illuftriu aut repiautuerboi^autcofuetudmu res eopi 
quos qrimus aduerfari oldederimusieo ipfos obfcuriores apcfauditores 
coftituemus*Opus e at no trifti & acerbo quoda fed miri uul 
tu q ramus*Hoc«n*mo uerifimiliores reddentur apud auditores habitae 
efones*Et oratores ipi nullu defe relinquet infimularioi locum* Vbi ue 
ro diligerer oia qficnsjatq? amplificaueris :of onis exitii breuiiiteratione 
termiabis*Et ut eo$i q dida fuerit:auditores reminifeantur efficies*Has 
igif fpes ubi hoc pado coftituerimus:pulchernme ipfis uri poterimus* 
Peroratio omnium p enumeratione QC amplificatione* 
Pus eft praeteraiorando & feribedo in id qmaxime enitamur 
o elaborcmufq?:ut,p reijd natura uerba accommodemus: 8C ita 
nofmctipfos trita cdfuetudine his cudis exerceamus: ut eoiji 
ufus nobis i proptu fir*At<j ut ex arte qde dicere poffimus; td 
in priuatis publicifjt difceptatioibus:tu iis etia i fermoibus:quos aduer' 
fus alios habuerimus:plurima hic & artificiofiffima adiumenta fufeipie 
mus.Elaboradu eft et:ut no circa uerba orator dutaxanueruetia circa ui 
taqua anredidis fpebus cxornct:atq* magnificerifua diligentia oem ftu 
diumcp accomodenNa uitx copofirio & ad fuadedu & ad boni & aequi 
tiiri exiftimatione adipifeendu cdducit plurimu*Primd igif diuidendae 
funtfccudu oem difciplinae diftriburione qd primu qd fecundum qd ter 
tiu quid quartu tradandu firdemu ea tibi funt pra:parada;q circa audi' 
tores attendun£:deqbusin exordiis docuimus,Eniuero beniuolcnriaa 
pfona tua captare porerisdipmifTis infiftas:& eofde amicos in oem uita 
tueare:necp in aliis adionibus inconftans efle fed iifde femp uti uideare* 
Attenti aut fient auditores:fi iis i negociis uerfcris:quac QC magna & ho' 
nefta funtmultifcp coducant.Cu uero beniuolos auditores reddideris: 
ubi ad negocioru expofitione abs te deuentd eiqujecuncpppulfationem 
autem corinenr exhibitione facileapud illos admittunf 
quaecuncp uero fecus funt reiiciunf*Sedp celeri & apta & ucrifimili nar 
ratione;haccfunt tibi faciunda,Cdcritcr|aute abfolues:fi no oia uolueris 
Bcniuo' 
lentia 
Attenti 
Beniuoli Hmulagef: fcd prius primo & qcfreliqeft deinceps,DiIucide ueroifi no 
ftatim relidta adtione in alias res prius tranfierisiq illam abfolueris, Veri 
fimilirer autem fi nihil a tuo more alienum agasdtem fi no eofdem fin/ 
xeris & inimicos tibi & amicos effc,Ex his autem probarioibus eas afTu 
memus: d quibus ita fcietiam ad praeficienda negocia tencmus:ut eam 
aliis inrcrpraerari:& explicare poffimus*Dc quibus aute fcientiam no ha 
bemus: eas proutfaepius accidere folent:alTumemus* Tutiffimcnamcp 
in huiufcemodi rebus cgcris.Ti conluetudinem fcqui uolueris,In certa' 
mine uero cotra aduerfanos fiquidem oratione contcnditunex iis quae 
didta funt:noft:ram cofirmationcm faciemus,Sin uero cotradhbus hoc 
faciemus: Mecudu leges QC no fcnptas 8C feriptas cu teftibus qoptimis ac 
tepore praefinito eos cofecerimus.Ex codufione uero quee dicta Fu 
crinr;rcminifci auditores faciemus: fi quae gefta funt; fummatl rurfum 
dicimus.Exiis autem quaeagimusritacomonebimus quandocunq; ea-" 
dem negotia uel fimilia prioribus tradtemus»BeniuoIi aure nobis erunt 
auditoresdi ea gefTerimusrquibus aliqd beneficii fufeepifle aut fufeipere 
aut fufeepturi uidebuntur. Magnas aut res geremus:!! ea negocia tracta 
uerimus:quae fint bonoijd caufa;hoc igif modo quae ad uira p' 
tinet:pparada fu nr.Ex priore aut in (bruto circa ofonem e exercitatio ad 
hibeda,Sacrificia uero uti pmifTum e faciemus ad deos qde pie: ad fum/ 
ptus aut moderate ad fpecfacula uero fpiendide: ad ciues aut utiliter. Et 
aduerfus imortalis quidem deos ea habebat pie:fi patrio more facrifice' 
mus. Ad fumptus aut moderateiffno nulla fueritiab iis q fum 
ptibus praefunqconfumanf.Ad fpedtacula uero fpiendide fi magnifico 
fint apparatu cofbtuta,Ad ciues aut utiliter:!! 3C equites & grauiores ar 
maturae pedites belle iftrudti popam celebrent, Quae igitur hoc modo 
mortales in deos fecerinpic cerre fecerint, Eos aut amicos coparabimus: 
qui fint nobis moribus non diflimiles: & quibus eadem quae etiam no/ 
bis coducant: & quibus magnis i rebus comunis nobifeum fortuna fit» 
Talis enim amicitia praedurat maxime,Socios aut eos facere debemus :q 
& iuftiflimi fint:& no mediocri:uaIeat poteria:& in pximo habitent ho 
ftis aut eos faciemus;qui fint contrarii,Sufcipiendu aut bellu in eos 
c:q remp,aut eius fiue amicos fiue focios iniuria uiolare moliunt, Praefi 
dia aute habeamus oportet aut nfa aut Cocioni aut hofpitu caufa. Er pri/ 
mo quide noflra: demu uero tribus autem 
id quidem eftoptimu:q> a priuatis prouenribus ac poflefiidibus profici/ 
fcitur,Secundu uero a cenfibus.Tertium autem a pauperibusiq fua cor/ 
pora minifteriis probet,Ab opificibus autem arma:a locupletibus uero 
pecuniae,Deadminiftrationeautem reipu. popularis quidem principa' 
tus eft optimus:! quo leges optimatibus honores diftribuir, Plebs uero 
neqj dandis priuaf fuffragusmeq? ferendis quidem fententiis ♦ Proxima 
CX111I 
Bcniuoli 
Plebs uero illa clbin qua leges a ditioribus affici cotumelia plebem no finunt* 
Pricipatus aut paucos duo funt genera;aut*n*eft ex amici;ia QC focietate 
quada aur a cenObus.NecefTe aut e focios faciamus:cu ciues minus ex fe' 
fe potetes iunt:q td Iblu tu oppida tueanftaut hoftibus repugnet ♦ Eft ac 
focietas omitredaxu aut ea facere n5 fit opus:autfocii loge a nobis diftet 
ne® potetes fint q opportuneadfint*Ciuis aut bous e: qamicos duitati 
utiliflimos coparatJnimicos uero 8C pauciffimos & ifirmiffimos fi/ 
ne ulla publicationcpuentus coparat qpIurimos:&q 
fefeiulhffimu prebes eos i qonem agitiq rei^pub*aliquidp iniufticiam 
uiolanLargitioibus uero utunf oes;aut quonia aliqd inde fperat com o' 
quo gratia referat*Obfequuntur aut oes 
aut lucri aut honoris aut uoluptatis aut timoris gfa*Comutatioibus uc 
ro utuntur oes:autfpoteaut inuite* Oes*n*adtioes aut ui aut fuafioeaut 
fraude aut occafioepficiunfJn bello aut uincif aut fortuna aut 
multitudinerobuftitateue aut copia aut opportunitate loco' 
ru aut urtute aur cofilio QC calidirate ipcratoris*Socios uero dere 
linquedos putant aut maiore utilitate aut belli folutioeJufte aut agere e 
comunis fequi utilitatis cofuetudines parere padta fer 
uare*C6ducit at corpori qde boa habitudo 8C forme dignitas aut uires&T 
bona uaIitudo*Aio uero Sapietia Prudetia Fortitudo Teperatia luftida: 
his aut utriufq; pecuniae & amiciJnurilia uero funt hoije contraria* Plu' 
rimu uero utilitatis affert multitudo* Finis* 
Fracifci Philelphi ex greco in latinu tradudtio Ari ftatclis Rhetoricae 
ad Alexadruna Regetquae quide interpraetatio fada eft Floretiae. Anno 
a natali xpiano:Millefimo quadringefttefimo Decimo kaledas lulias. 
AD Magnanimum & illuftrijOfimum principem Philippum Maria 
Anglum Inclitum Mediolanenfium ducem* 
Francifci Philelphi praefatio in Plutarchi Cheroncfis apophthegma/ 
ra ad T raianum Caefarem* 
ECT1TANTI Mihi nuper greca quaeda princeps optime 
nonulla Plutarchi cheroncfis uolumina perdodh & in pn> 
1 mis rapietis uirixu de moribus lucubrata grauiflime: tum 
de aliis plerifque permagnis acpreclaris rebus ornatiffime 
elegantiflimeq? perferipta ad manus incidunt ♦ Quae dum 
fingula incredibili quadam cupiditatepcurronllehaudquaqua intepe' 
ftiuefe liber offertrqui de apophthegmatis ad Traianu Caefarem inferi/ 
ptus cfhHunc accurratius etia atq? etia cum mecu ipfe cofideroires fane 
digna uifa e:q 3C a Plutarcho illuftri cruditiffimoq! philofopho emana/ 
ret;& Traiano ipfi dcdicaref*Fuir*n*Traianus eiufmoipfecto & uir &C v 
peratonq cu oi antiqtate ita de uniuerfae uirtutis laude cotederet: ut ni' 
hil ad decus eimihil ad gloria defuerit*Na fapientia quae una tum animi 
Sapietia 
Prudetia 
Forritu / 
do 
Teperan' 
tia 
I ufhcia 
Plutar 
chus 
Traianuf 
Caefar magnitudinem tum iuflicia ipfa cdplexa efhcjcp humanos cafus ofs ifta 
fe habetnta diuinus ille piiceps uiguirata cxceliiiimra mortales reliquof 
logiflime anteiuinut qcquid agerericotinuo ex 01' parte perfedte agerer* 
Quare cii itelhgeret uim dicedi ea rem ee:qcaeteris aiantibus maxime p 
liaremus hac uehemerer feftatus e:& coluit plurimu.Viros pruderia 8C 
ofone ifignis quofcdq? uel apud nfos uel apud graecos offendiflet;& ho' 
noribus pfecutus e ocs:8C familiaritate fibi cofuerudineq? demxitiNb.n. 
erat ignarus:& q> eet uirr uris primu:& optimos principu nomen p clo 
quetiflimos uiros fepirernu tieruCu ergo apuaT raianum coiudiflimc 
Plurarchus uiucrerimunuspgratuilli&putilecaereris fefa&upd exiftk 
mauitrfi q magna cura & idufiria collegifletrapophthegmata eius nomi 
ni dcdicalter.Apophthegmata uero ipfa q plericp nfi dicteria nonulli di' 
dta noiarurifut breues ofones argutiore fenfu alique faceriorecp cotinen 
testSu his qde mirifice deledatusrnd mo q> dicacitates liberi dignas ho' 
mine fuauiflimofcp fales p fe fcrreriueruetia quonia mirabile quanda & 
ubere ac uaria grauirate ad oem ofone augeda atq; exornada adhi 
bitura porre&uraqj uidebanf.Nihil e.mutita dixeruhumanis iadioni' 
bus uafre callide pudice cotineter generofe coftanter benigne liberalirer 
inoceter ftegre amicemihil denicp magnifice uihil fapieter nihilcu uirtu 
te 6C laude oidtu faduue:q> no inde exeplu uenari queat ♦ Quatu uero & 
decoris & dignitatis ad oem 8C ofone & uitae cultu afferre ioleat exeplo' 
ru uistno e dicedi locus p ferti cu paret id qde;& I proptu e o!bus*Placuit 
igiC praefiatiflime prlceps cu otiofus efTem:huiuimodi apophthcgmara 
! latina uertereiidqp no mo ut deflem nfis:fed eo et liberius quo te tibi 
oftcdereu.ut mea lucubratioe Itelligeresrquae pfaepe ipe dicendo ample 
<deris:iftaapud£bariflimos & clariflimos uiros quofq^pbariflima fem 
perlaudatifllmaq? exririfle:Affirmarin*qbus frui licuit aditu ac fermdc 
tuo:ea te fingulis,ppe dicdis fnfaai & crebitate & podere & comitare uri: 
q praecureris hoibus lycurgus ille lacedaemoniicp oes aptiflimc ufi phf 
bcnrur*Tu uero regibus ipis plane munificetior imitaberis hoc locfifi ui 
debif rplaijd reges*Mos»n*fuerat:q uel i hac ufq? feruaf aetaterut q adire,p 
re qppia reges Iftituiflent:ea deferretiad illos dona:q offerentia obferua 
tiam atq? pietate declaratura iudicaflent*At illi eo pa&o q offerebanf Cu/ 
fcipiebariut no auari ndcupidiodryfioijdmorepricipu fed humani fed 
benefici fed iure optimo regia 8C maieftate &fpledore pditi cefercnf*Na 
loge maiora q accepiflent muneraiilluftrioracp referebat Jraq? cu hocfiv 
mul qcquid e munufculuob tuli alum tibi meiLSiqd mihi fuiflet maius 
id et qlibetiflime obtuliflcm/Tu aut nolim argetu mihi: nolim auri qcq 
referas*Na ut es excelfo atq? fuidto afo:q haec ofa defpidasr&.p nihilo pu 
tes-.cu antea fopenumero ru nupime his maximis & potetiflimis regiba 
ac ducibus liberadis uelaplificandis potius non obfcure declarafiiiquos 
Apoph / 
ta 
Dideria 
lycurgus 
Odrifii Praelium 
caietand 
memorabili illa laudiraq? u icto da maritimi unius ac tcrrrffris plii caie' 
fani captmos habucras*Quid mea erga te fide a me polcif'i maius 
qdda medius fidius multoq? praeclarius:ut aequo anio feras:teipm ame: 
te colam: te admirtctdd ii feceris: nihil us mea fniaadSpledidiflimae 
tuaeimemunificeriaecumulu acceflenrJnreri apophthegmaraip>a cu 
p ingeris ac fere ifmitas occupatides tuas molefep licuerir:cognoices;ubi 
pipicue iuenies cu apud graecos & barbaros tu et apud nfos: qcquid i oi 
aepitatit genereautfieri:aurdici:aut cogitari memoria dignil 
quiuenuEgo fi te his delectari ai'aduertero:,ppediem alia fubnedtam* 
Plutarchi chcroneni is apophthegmara ad Traianum Caelarem. 
Vm Artaxerxi perfaijd regio maxime impator Cadar Traiane 
c obcqranti olim ob uia fadtus oparius qfpiam ac rudis ho: cui 
aliud nihil effenaqua urraq? manu e,pximo hauffam flumine 
obtuliflethucudus ille fubridenfq? fufcepit:quippc qui no rei 
quaedabatur:uelinopia uelufufedalacri dantis uoluntategfam metire 
tur.Exiftimabat et cu qui benigne parua prompreq; acciperer: no regali 
minus fungi munere:q fi magna clar giret.At lycurgus tenu 
illima fpartae facnficia ftaruit:quo ex pferibus rebus ueneran deos fmor 
talis expedite facileq; poffennQua ipfe quoq? dudtus Inia tenuia tibi do' 
na hofpitaliaqj munufcula coefq? philoiophiae primicias offero hifceco' 
metanis.Quae fi qua aut ad cognitione IperitatiC 
,p rdne eledtiois ;q dicedo magis q agedo patet: fi qua inquam affinitate 
habet una cu offeretis affcdtioc lufcipe atq? uterc.Quanq uitae quoq? illo 
m fadta fimul ac didta hiftoria haec copledit: q fiue duces fiue legulato' 
res fiue iperatores: tu apud romaosrtu apud graecos maxime claruerat* 
Atq res geffe fortuna plcruq? admixta habet: fed q iter obeuda negotia 
q i aduerfis q fecudis in rebus didta reipdfa negata affirmatacy fur:ucluti 
qbufda i fpeculis pfpicue cuiufcy offedut menrc.Proidc Syranes ille pfes 
admiraribus qbufda curfieret:ut prudetibus eius uerbis res nequaq reP 
inqt \ fefc ius ec:ar rei*' i fortuna &rcge*Nepc illic res:q 
didtis cdfonannut liberer edifcanpfacile praffauhicaure uel lola 
ipfa uerba quae ueluti quaeda uirae moru(| indicia arq? feminada colle/ 
gimus haud inrepcftiua tibi moleffaq? fore ccfeo:fiqde pmulfos uiros:q 
memoraru digni extiti!Tent:breui infpexcris* Exempla externa* 
Erfe amat homines adunco nafo: quonia Cyrus hac potiflimu 
p forma reges efle deledlaretur* Aiebat enim aure Cyrus cos:q fibi 
bona nollcntxogi ut aliis parcrcnt;arqi expedirent* Quodq? ne' 
minem deceret imperare:qui fubditis non effer mclior.Cu uero & mo' 
tuofa perfarum regio afperacp eet: uellcrq? campeff re ac molle 
capere:ne id quideeftpaffus inquiens & plantaria femina&C hominum 
mores atq? ingenia regionum quoqj fimilitudincm trahere* 
Artaxcr' 
fcs rex p 
larum 
Traianuf 
Cadar 
lycurgus 
Syrancs 
Pcrfe 
Cyrus rex d Arius Xerxis pr cu de fuis laudibus pdicarct:aiebat &in praeliis fefe 
d jpicuJoiis aduerliiqji rebas prudenorc fieriJde ca tributa fubdi 
tis pfedos accerfiuit:& an tributa grauia eenranterro 
gauic.Quiba re podetibusea mediocriter hfeiufiitidimidiu qfcp folue 
ret.Oi |r punicu raalu qda 6C id qdc magnu apuifleujreti audi qd na ta 
tu hfe uciicnqca ec granosi multitudo,zopyros fele uelle refpodit, Erat 
atzopyrus uir amicus,Qui ubi feieipe cecidifTetmarecp & au/ 
res obtrucafTct;& ita creditus babyloius fefeliffetiac dario fradidiflet ur' 
be Eepe dicebat darius loge malle q centu cape babilonas* 
f £m irarins qcffibi coftruxeratuTcripfit Iris. Quicucp rex 
pecuiis idigucrit:patcfad:o monumeto quot uoluent accipitoilta/ 
Darius fublaro Iapide pecu iat# nihil iuenit:fed alias reppit lfas:q hsec 
dicerer ni malus uirees ac numis loculos u moueres, 
x Erxes darii filius Arimcni frarn q ex agro badtriano de regni fuccef 
fione lecu dccertaturusdefcederatdona mifitriuffitcp deferennbuf 
illi dicerer hifce te in plcria honorat xerfes frater. At fi rex defignarus fue 
titieris oium apud fe maximus,Cu uero declaratus rex eer.& eu Arime/ 
nes cotinuo adorauitrac diadema ipofuiti&arimeni xerfes fecudu digni 
taris gradu poftfe dedir.Babiloniis adt quonia defeciflent.-iratus potiruf 
op uidroria ipauir:armaneferret;fcdpfalleret:tibia urerenf fcortaaleret 
caupdicae idulgeretrac finuofis tunichis iduerenf.Vaenalibus aut caricis 
qporrarenf ex prius uefcerefiqq» illas ferretifolo 
potitus forerddem quos i caftris fpcculatores grxeos dephedifletmullo 
fupplicio affecir.qn ubi iufliflenut audader iduerefexercitu libe dimifir* 
a Rtaxcrxes xerxis filius cognomero longimanus quonia manu alte 
ra hfet longiore; aiebat beneficium addere loge magis regale effc q 
auferre.Primus autem iufliriqui & poflent & ueller uenatores iadu ini 
tio utercnrur.Primus etiam iis fuppliciu ftatuit; qui circa imperii difcP 
plinam deliquiflentiur pro caedendo corpore exuri udlibus caederetur: 
depofitaq; tiara uellerenrur.Satibarzane autem cubiculario iniufh quid 
damab eopcrenteiubi non obfcurc didiciflet trigita millibus daricis ab 
illo id fleriiquaeftori imperauintotidem daricosad fe portaret; quos illi 
tradens accipe inquit Satibarzane hos enim cum tibi dederoipauperior 
certe futurus non fum;atfi cibi quae pencras:feccro:iniufhor, 
c Yrus iunior ca lacaedemonios ut fecum fociefatc facerent; hortare 
tundicebat cor fibi logegrauius efle q fratrfquodcy dc plus meri q 
ille biberet; 8C melius ferret; & utille uix in uenarioibus equis infiUerct: 
at difficilioribus in rebus ne in folio quidem. Hortabatur autem; uiros 
ad fe mitrerennmonens ac pollicens peditibus equos fe daturam :cqm ti 
bus uero bigas;uicos aut quibus praedia edent;at eos q uicos pofliderer: 
domios,Argeri uero &auri no podus iis fore. 
cxvi 
Darius 
rex 
Xerxes 
rex 
zopyrus 
Babilon 
Semira' 
mis 
Darius 
rex 
Xerxes 
rex 
arimenef 
babilonii 
Specula' 
rores 
Artaxeiy 
xes 
Satibar/ 
sanes 
Cyrus Artaxer / 
fes 
a Rtaxcrfcs huius frater cognomeco memor no adeuntibus modo 
fed obfeqn te benignucp et legitimae uxori iufferat re/ 
gii currus aulea undiq* rol!eret:quo fdigetibus in itinere aditus pateret* 
Paupe aut hoie malli igetis magnirudis ei offcreteuucude fufcepit-.p Iole 
inqesthic his mihi uidef:que urbe quoq? expua magna reddef poffe exi 
ftime,Cu uero aliquado fugiens corneam ipedimetifcp di reptis ficcis fi/ 
cis uefceref ac pane ordeaceoicuiufmodi inqt uoluptatis rudis eram* 
p Aryfatis cyris 8i artaxerfis mater iubebat:q rex apparate qppia: 8C i 
periofe didurus eetruerbis grauiffimis arcp ornatiffimis uteretur: 
o Rontes regis artaxerfis gener cum ob iram in ignominiam excidif 
fcticontcmptuiq? eflet:inquit queadmodum computatorum digi 
ti nunc decies millenarios numeros nunc unarios queunt ponere eode 
quoq? modo regum amicos poffe quandoq? totum quadoqj minimu* 
m Emno q cotra rege Dario bellu gerreretiqueda q fub fe 
meres multa de Alexadro maledice petulanterq? loqref ubi lancea 
percufTifletiego te inqt a!o:ur pugnesmon ut maledicas alexandro, 
a Egyptioiji reges pro fui ipfoqj lege adiurabant iudices:ne qd per in 
iuriam aliquado iudicarentili reges id eria ipfi imperaffent. 
p Oltis rex tracu cum in Troiano bello &L a troianis cum:«5C ab Ache' 
is legati fimul adiiffentnufritrut Helenam redderetiduafq? a fe puP 
chras mulieres Alexander acciperet. 
t Eres Sitalci pater dicere cofueuit cum ociofus effet: neq? rei milita 
ri operam daretmihilo fe fua fententia agafonibus prsefiare» 
c Ocys parda largientideonem ipfe contra largitus eft.Cumq? nam/ 
ra excadefcere:& in eos q in minifteriis deliqffent:aiaduerteret gm 
uius:ubi ab peregrino uafa fidtilia deportata forentcum 8C fragilia 8c te 
nuia tum etiam apte atque magnifice laborata cselata politifli 
meiperegrino quide illi dedit donarat uafa confregit omniame per iram 
ut aitiamanus illos plcdterctiqui ea confregiffent, 
i Dathyrfus rexfcytgaiji aduerfus quem rraieciffet Dariusifuafit io' 
num tyranis:ut ioluto Ifiri iugo effugerentrac fefe in libertatem ue 
dicareuQuod cum obfuam in Darium fidem facerenoluiffent:manci/ 
pia frugi manfueta minime® fugitiua appellabat, 
a Teas ad Philippum fcnbens ait:tu quide macedonibus iperitas ho 
minibus iis:q belladi peritia didicerunt:ego aut fcythis: qui aduer/ 
fus famem & fitim pugnare poffuntJdem cum equu pedferet; philippi 
legatos interrogauinnum hoc Philippus facererJfmeniam uero queca' 
ptiuum egerat tibicinem optimum tibia uti iufiitradmirantibus autem 
reliquis iurauit equeftrcm hinnitum auditu fibi iucundiorcm effe, 
f Cilurns cum|reli6fis maribus filiis oftoginta diem effet obituras 
haftilium fafcemcuiq? obtendens utilium confringeret:iubebat* 
Paryfatis 
cyrus rex 
Artaxer / 
fes rex 
Orontes 
Memno 
Darius 
Alexader 
rex 
Reges X' 
gyptiopd 
polt(is rex 
Helena 
Teres 
Sitalcus 
Cotys 
Idathyr/ 
fus rex 
Darius 
ateas rex 
Philippa 
rex 
Scythae 
Scilurus Id aut fingulis fe poffie negantibus: ipfe fingilatim edudta haftilia omnia 
facile confregi tuta docens illos ubi una eflepcrfeuerarent: firmos ac p o' 
tentis fore imbecillos autem fi fepararentunac diffiderent. 
Elo tyranus quo tepore mrthaginefes ad Imera debdlauit pace 
f cu iis adturus:coegit:fbederibus ifcnberet fore:ut etia filii a pltan 
dis Saturno facrificiis qefceret.Educebat pterea ly racufanos per 
fatpe:pindeatq? ad militiae plaratioifq? munus:quo & ager melior cultu 
redderet neipfipotiudeterioresheretJdecuobpetitas pecuias ciues 
tumuItuarcf:eo fe padto petere pecuias dixit:ut eas refiirueret: quas etia 
pofi: bellu reftituit. Cu uero i couiuio lyra circuferref;teperatiba deiceps 
QCcurineribus reliquis;i£feequuadduciiuffit;queleuiterfaaleqp ifiluit. 
Iero pofi Gelone ryraus nemine: q liberius eum licentiufqj 
h adirentdtepeftiuu dicebatee.Qui autfecreru uerbu occultu® ef 
ferretnniuria afficere etia illos exiftimabat; ad quos efferret. Odi 
mus.n.no efferetis mo ueru etia audientis;quaenoluimus. Obiurgatus 
aut a quoda q> fibi os foeteret: fuae id uxori crimini dabat utpote quae ni 
hil unq hac de re dixiffet.At illa ait exifiimaba.n.uiros ois ira olere.Xeo' 
phani uero Colophonio didtitati uix fe alere duos feruos:refpbdir:ar ho 
merus cui tu detrahisrpluris q deemilha uel mortuus alir.Epicarmu aut 
comicu quonia uxore eius pfente lafciue aliqd locutus eet: affecit multa ♦ 
lonyiius fenior cu forte cocioatores p li ordie traherent; 
d ubi.d.littera forti ipiobueniffiet;ad eu q dixiffiet:deliras d ionyfi; 
dominabimur ergo refpodit. Atcp ubi cocione huiffet: cotinuo 
a fyracufanis ptor defignatus e.Sed pofteaq i tyranidis initio obfideref: 
ifurgetibus aduerfus eum ciuibus amici cofulebantmi uellet fupatus ca/ 
prufq; morte daf.magfatu d eponerer. At ille boue a cuoquo iu 
gulatu cofeftimqj ,plapium itues:deldeno iniucuduac trifie:einqt: nos 
metu mortis q adeo breuis e:tantu ac tale iperiu defererevlde cu filiu cui 
pneipatu erat relidfums :accepiffiet igeui uiri coiuge uitiaffeullu iracude 
fterrogauitifiqd huiufmoi a feppetratu noffiefrAdolefcete aute refpode 
te tu.n.no huifti pfem ty ranu.Nec tu iquit:habebis filiu; ni haecpperraf 
defieris Jtc cu ad eu igreffius uidiffiet igente argetoijccp 
multitudine:exclamas:inqt;tyranus i te no eft:qa tanta pocu!opc:q a me 
accip:s:copia amicu tibi nemine copararis.Pecunias aut a Syricafanis exi 
ge s atej illos deldeuntues queri pcari ac dicere fibi adeffe nihil 
ut alias foluerentduffit 8C id bis terueeffecir.Sed ubi pluris imperaffet;& 
eos ridere:ac iforo circuuetis cauillari audiffiet:ut qefceret:iuffir;nuc.n.ni 
hil habet:quado qde nos defpiciut.Matri uero quae aetate cofedta 
letq; tu nubef:aitciuitatis legibus uim poffieafferrimaturae aut haud pof 
fe.Atq? cu reliquos fontes arcp makfadfores grauiffimis fuppliciis plecte 
ret:ueftium furibus4cognocebat;quo fyracufanicaenis atqj ebrietatibus; 
CXV11 
Selo 
Carthagi 
nenfes 
Imera , 
Saturnuf 
Syracufa 
ni 
Lyra 
Hiero ty 
rannus 
Gelon 
Xeopha ' 
nes 
Home' 
r us 
Epicae 
mus 
Dionyfi/ 
us fenior 
Sy racu' i 
fani 
Bos 
Coquus 
Syractr 
fam qbus iuicc utebanf.abftinerentJte cu pegrinus quida diceret fe illi priua 
tun elocutu iniquo pacto ilidians pnofceret ut eloqueref-.iuflir.Cu ucro 
is dionyfiu adifletidixiflct cg,\da mihi talcru quo infidiannu ligna audifle 
uidcaf dedit id qde ea audille limulas & ita hominis dodrla admirahaf* 
Ire Iierrogan an eflet ociofusinunq mihi hoc iqt accidar* At cu accepiffet 
duos adojefcentes multa dc 1 e de iuacp tyramde petulater malediceqj lo' 
euros Iter potandmutrucp ad cama cd ebriole mul 
ta corumclioleq? delirante:altcrum raro moderate afleruaterq? bibente 
intuerefiilld quide dimifit:utporeg natura cetc6tumeliofus:& ob ebrie 
tate maledixifletihuc aut e medio fuiiulitrquippe q dedita opa ut di mali 
uolus di hoftis ide ppetrafld. Acculantibus uero quibufda homine a te 
honorari di ad dignitate ,puchi:qui di Iprobus foret di moleft us ciuibus 
At uolo iquitreum efle que magis q me oderit.Atq? ubi le' 
gati munerarquaeiis dederatmo accipent ppter lege quae legatos non li> 
neret a prlcipe munera capc:graue cos re facere Iquif.qui q> lolii boni xy' 
ranidcshabercr:rqlleret:doceretcf ena beneficia tyrani formidadu efle* 
Cum etia apud fe Icrebruiflet cuida cx ciuibus doni defoflumefle; 
iuflkrad fe deferres.Sed ubi uir ille pania quada furrepta pticula i aliam 
urbe tranfmigrafletiarq; pdium emiflet:eo accerfito ut oe id auri recipe' 
reriufiir: quo Iopera uterefineq? amplius quod utile eeninurile faceret* 
Tiunior dionyfius dicebat multos alere fophiflas.-non q> illos ad 
a miraref: fcd quonia p illos admirationi ce ucller* Poli*eno aure 
dialedico affirmate eum le uerbis reprobatum;at ego inquit re/ 
bus te reprobo:quippe qui tuis relidis me meaq? obfcmas.Eiedus autc 
ex ty ramde cum Iterrogaretunquid tibi Plato ac philofophia profuit:ref 
pondinutacquo animo facilccp ferrem huiulmodi fortuae mutabilitate* 
Interrogatus quoqi quodamodo fadum lit: ut cu cius parer de paup& 
priuatus fyraculanos in fuam dicione uedicaflct:ipfe&: tyranqs di tyran 
ni filius amilcrir.Ar parer Iquit cum popularis dominatus odio eflet:res 
inuafit: ego uero cum tyrannis in luidia cflct. Verum cum ab alio idem 
rogaremr.Parer inquit luam mihi tyrannida reliquit non fortunam* 
Gathocles figuli fuit filius:q fciciliaedominatu adeptus rexq? ap 
a pellatus fidilia pocula confueuir inter aurea ponere:caq; iuniori 
bus ofledes dicere.Ego cu huiufmodiaurea pocula cufueflcm: f 
plentia qcf diligentiae ac fortitudini ftuduerim haec facio.Infup cu urbe 
obfiderer:& quida c moenibus p couiciu dicerer, o figule quo pado fhpe 
diu foluestmaiuete is at(£ furrides ait:cil hac Vrbe coepero. Cum aurem 
uinbus I fuam egifler dicione: capriuos uae nudabat Iquies:fi couicio mc 
rurfus affeceritis; quaerar apud dominos ueftrosJrhacefiis ueroeiusmau 
tas accufantibus q> Ifulam adorti pecora aliqua abfhiJiflcnr.Ar urfler rex 
iqmcrcu ad nos iffet no modo pecof ablato ueru excaecato paflore abiit. 
DionyfE 
us 
Corithfo 
ru legati 
Dionyf/ 
usiunior 
fophiflae 
Polixcus 
Piato 
Sy racufai 
Agatho' 
cies rex 
Sicilia 
Couiciu 
Ithacefii CXVHl 
Ion qui dionifiu exegit ex tyranide: cd calippu: cui ommu uni dC 
d hospitum 3c amicorum maxime fideretaniidias Gbi rendereac/ 
ccpifTet:eum arguere paffus non eftimon inquiens longe prasfta 
re q uiuere ubi non hoftes folumfed etiam amicos cauere oportuerit* 
Rchelaus ai i potu familiaris petulatior qda aureii icyphd ab eo 
a pereretnlld ut euripidi traderetiiuflit puero Admirare adr hole. 
Tu em' iqt:q petas:at hic q accipiar.dignus e uel nb peres*Cd aure 
a loquaciore toniore fterrogaref :quonam modo te tondeo; taces Iquit* 
Item cum curipidcspulchrum agathone lam pubelcetein conuiuio co 
pledterefiaup Iuauiaret:ad amicos cbuerfus aitmulla uos admiratio ca/ 
piat:pulchro£: enim etia autdnus pulcher eft.Praterea cum Timotheus 
citharedus quoniam pauciora accepifTet;quaiperarat:palam eum accufa 
ret:& hacaliquado particulam cocinensiat tu terrae filium argetum lau/ 
dasrin illum fententiam detorqueretxocinneicum retorfir Archelaus* 
Tu aute fiagitras*Et cum quidam aqua eum infperliilcr: irritatus aduer 
fus homine ab amicis*At no me ifperfitdqt.Ted illmque efle cxihimauir* 
Hlippu Alaxadripatre Theophraftus tradit nbiold genere Qc di 
p gnitare regia fed etia fortda dC moribus maiore csetens regibus 
extitiiTeJs atheniefes beatos ee pdicabat: quippe 
qfingulis anis dececumiperio prastoresiquos deligeretduenireticd ipfe 
i multis anis unu lold iperatorem iuenent parmenionednfup cd mulrse 
res ex fentetia dariffimeq? geftae uno die ei nuciarcf: o fortuna inqr 
aliqd mihi mali p tatis talibufop bonis facitoJdecum poft deuicftos grae 
cos nonulli eofuleret pfidiis urbes cotineret:refpodit malle frugife 
gutepusq herum amicis iubetibus utmalcdicd& 
couitiatore queda expellerettid fe negauit ne iter pluris circumes 
malediceret*Ht Smichytho Nicaora ifimulate q»affidue philippd male/ 
dibfis laceraretiaraicifi fuadctibus accerfendu illd ac pledtendd ee;uerd* 
Nicaorinqt no e maccdonu neqflimusJtacp cofideradd e neqd aduerfus 
nos ubi nouir Nicanora iopia uashemctcr affligi;& a fe negle/ 
btddpcrauir largitionis qda ei daruRurfufq? cu fmicyrhus diceret mirifi 
cas de eo apud omnis laudes Nicaora Idcfeile pdicare:uidetis ne:inquit:i 
nobis ee & uitupari &' laudanYAthcmenfiu uero fatfiond ducibus grati 
as habere fedicebatrqui fuis couitiis meliore ipfum facerent cu uerbis tu 
etia moribus: enitor em eos & uerbis fimul 6C rebus mcdacii arguere*At 
cd athenienfes quotquot ad chaeronia captos gratis dimififletfuos ami' 
btus ftraracp repofceret:ob idcy macedbas accufaret; furrides philippus 
iqtmbneueftra fentetia Atheniefes putat i fe ludo a nobis uibtos* 
Cum aute ei bellanti clauicula frabta cifet:& medicus qui eum curabat: 
quottidie prorfus aliquid peteret: 8C fume inquit quot uolueris non da 
uem cd duos fratres Amphorerum dqcraterum itucref 
Dion 
Archcla/ 
as 
Scyphus 
Euripids 
Agathon 
Thimo'' 
theus 
Archelae 
us 
Philips 
pus rex 
Alexadec 
Theo' 
phraftus 
Athenie/ 
fes 
Fortuna 
Graeci 
Smicy/ 
thus 
Nicanor 
Philip/ 
pus 
Athenie/ 
fes 
Couidd 
Macedo/ 
nes 
Philip/ 
pus rex» 
Gfauicu/ 
la 
Medicus) 
Ampho/ 
terus 
Craterus & Cratere quidem tum acutu tum drenuu* uero hebere ac 
dultu:dicere folitus e Cratem amphoteru ede.Amphotcrus aute utruq* 
figmficat;ad amphoteru cHe neutru.Eos aure qui coi ulebant amarius ce 
utendu At hcnienlibusnnianirc dicebat: qui hoiem qui ad gloria omnia 
agedo patiedcq? theatru iuberet abiiccere.Cuqi duos im 
probos fiagitiofofq; iudicaret:fenteriam tuimur alter e macedonia fuge 
rctralter ut illu infcqueref.Et cum i bono agro cadra foret pedtu rus:au 
dircrcp illic pabulu iumeris no effcxuiulrnodi fquit:nodra cft uita; fi ad 
afinoijd ccmodu nobis uiuedu edf Arcp cum munitiffimu cadellu quod 
da cape uelle:ubi exploratores reruliflent quadifficillimuee & nullo mo 
capipofI'e:rogauit:an ita edetdifficileiquo neafinus qdeauro honudui 
quiret accederer’ Atqui cu iafchcis olynthii milites quirerenf: moledif 
finieq* ferrct:quod a philippi militibus proditores p cotumelia uocarcf 
ieptos inqr maccdoas natura ee 8C agredis:q fcapha et fcapha diceret.Fili 
um uero admoebat macedoibus bladcarqt gratiofe utedu fepraedaret: 
quo fibi multitudinis uires cdpararctrdonec alio rege humanu efle lice/ 
bar*Confulebat quocp:ut qui f ciuiratibus uinbus pra'ftaret:& bonos ui 
ros amicos fibi coparct QC malosrdeide alteris urercf: alteris abuteretur* 
Idem Philoni thebano & benefico & hofpirip id teporis; quo thebis de<' 
gebat obfesxu nullu a fe poftea munus uellet accipe aitmoli; me:quaefo: 
hac priuare p raedaria uincedi.-fiquide beneficio fuperas. Multos 
aut quos bello ceperatrcos ucnundas fublata tunica fedebat ne 
quaq decoreJtacp unus ex iis qui uenudabantunclamauit: ignofee mihi 
philippe.Nam a patreamicitia mihi tecu ednterrogateaut Philippoun' 
de homo amicus es & quomodorait pprius accedes tibi eloquar* Vtaut 
faCus eiparump inferius chlamyda demitte:ita*n* ieptus fedes* 
Atphilippus idum aitdimirteinam q uero beniuolus amicus edet: 
latebat me.Pratcrea cum ab hofpite quodam ad caenam inuitatus: mul 
tos quos obuios habuidet:adducerct:uidcretq? hoipire turbatu: no eim 
fufficiebant;quae parata eratrfingulis amicis commonefacis: ut p lacerae 
locu relinquerent iubebatJi uero ira efle putantes expeCatefq? comede' 
bant haud multum atq? oibus hoc paCo latis fuit.Hipparchi aut euboi/ 
ci mortem non obfcure molede tulit. Dicente aute quoda attamen rem 
pediue ille ac mature mortuus ed fibi quidem refpodif.mihi quidc cele 
riter*Priusemdiemobiit:quamame digna amicitia nodra gratia rece/ 
perit.Rurfus cum acccpiffet Alexandru queri:ac ei crimini dare q> filios 
ex pluribus fufeiperet mu!ieribus:proinde inquit quando quidem mul 
tos habes regni aemulosidajo operam:ut& hoedus & probus fias: quo 
no mea fed tua gratia regnu adipifcaris.Eundcq? iubebat ut & Aridote/ 
leobfcruareuphilofophiaecp duderet:neqd:multa huiufmoiagas: quae 
egidetmepoeniter* Cum irem ex Antipatri amicis quendam iudicum 
Athenie/ 
fes 
Macedo/ 
na 
Explora/ 
tores 
Afinus 
Philip' 
pus rex 
Prodito 
res 
Scapha 
Macedo 
nes 
Philo 
Thebae 
Philip/ 
pus 
Hippar/ 
chus 
Alexader 
Aridote^ 
les 
Philofo' 
phia 
Antipa/ 
ter numero afcripnfletrpofteaq} Si barba fibi Si capillu fficcre certo fenfiflet 
hominem remouit: iquiens qui in pilis fidus no forcfed non efle dignu 
exiflimidurmq fidem i rebus feruaret*Machetae uero cuiufdam cautam 
iudicas quonia effet fomnolerus:mfus accurate q> iuris foret: artcdebat: 
pinde aduerfus eum fententiam tuhtdllo autem reclamante prouocare 
fe iudidum iratus philippus ad que machaeras ad teiprum rex 
fubdidit:fi uigilans quidem attedenfqj audieris*Surrexit tunc Philippus 
ubi uero magis ad fe rediffet: nofletcp iniuria machaera affedum nudicP 
um quidem norefcidifacaeftimatione litis ipfeperfoluitdrem cum har 
palus rogarenut Crateta gentilem ac familiarem fuu qui eflet iniuriard 
accufatusriudicio Iiberaretmem couitioforet: ac nihilo tame mius mul 
dtam folueretrmelius e inquit hunc ipm q nos huius caufa i ffamia efle* 
Ad haec graui ter amicis Si inique ferentibus peloponnenfes beneficiis af 
fecflos i olympiis aduerfus eu ifufurrafatqj obflrepe turpiter*Quid igif 
fquit: fi male afficiatur* At cum plufculum tpis miliriaefomno indulxif 
fet:deinde ubi furrexit:tuto inquitdormiebam: Antipater enim uigila' 
bat* Rurfus cum interdiu is dormirer: Si graeci qui ad foresconuenerat: 
grauiter id ferrcnfatq; incufarenr.Parmenio ne admiremini aif.fi nunc 
Philippus dormifnam cu uos dormiretis: hic uigilabat* Cu uero pfalte 
quendam uellet inter caenadum emedare:ac de pulfandis chordis diffe/ 
rere ait pfalres:fupi idabs te mali rexauertanut haec qua ego melius ipfe 
reneas* At cu per id tpis quo i olympiada uxorem Si i Alexandrum filiu 
erat iratus:Demarathus chorinthius ad fe ueniffet: quaefiuit quo pado 
micem graeci haberenfdemarathus autem ualde pfecto Iquit: graecoijd 
cocordia tibi curae e:quado qde neceffarii atep ppinqfTimi affedi adeo in 
te funr*Quod cu ille cofideraflet: depofuit ira: Si eis recociliatus e* Anus 
uero paupcula cu rogaret: ut fuam cam faepe fporrunior 
Philippus ait ociofum fe no ee*T uc anus uociferas inqt:ac rege re nolijf 
leaure uerbu admiratusmo illa modofedalias quoq? continuo audiuit* 
Lexander adhuc puer iis quae pipephilippus multa ac pclarege 
a rerefminime Iaetabaf:fed ad fodales couerfus pueros dicebat ac 
mihi pater nihil reliquet Refpondenbus aut puerisnlle tibi haec 
coparar*Veije quid prodefl:inquit:fi multa fint nobis:cum agamus nihil 
Idem cu Si laeuirate corporis Si pedu uelocitate plurimum ualerer: hoig 
tatus a patre ut i olympiacis ludis fladium curreret ait facerem id quide 
fi cum regibus certamen mihi futurum* In multam uero node cum ad 
eu puella:quo quideerefadduda foret:inrerrogauit:quid tam ferodlla 
at refpodente: expedaui em quoad uir cubare:grauirer i feruos animad 
uertifquoniaquatu i illis fuerat:adulteriu fere pcrpetraflet. Atqui cum 
diis hnorralibus largius odores facnficaretdeoides pedagogus quo prae 
fente pfaepe thus arriperenfic ait heus tu puer large odores:offeres: cum 
cxix 
Mache/ 
tas 
harpalus 
Pelopon 
nenfes 
Antipa/ 
ter 
Graeci 
Par meio 
Philips 
pus 
Pfaltes 
olympiaf 
Demara/ 
thus 
Graeci 
Anus 
Philips 
pus rex 
Alcxader 
Olym/ 
piaci Iu/ 
di 
Stadium 
Puella 
Serui 
Adulte/ j 
rium 
Leoides Epiftola 
Thus 
Cafia 
Talenta 
Macedo/ 
nes 
Perillus 
Talenta 
Qucftor 
Anaxar/ 
chus 
Philofo/ 
phus 
Miietu 
Athleta: 
Barbar 
Ada regi 
na ° 
Parmeio 
Darius 
Afia 
Alexader 
lupirer 
Darius 
Alia! 
regionis thunfcrepotiere.Eius igirur potius ad illu cpiftolam dedit* Mi 
ii ad te thuris & cafise talenta;ne quae minima funt: maximi facias i diui 
nis rebus:utpote qui no fis nefeius no pigmeriferijiotitos folulte cu grai 
ci pradiu pugnaturuseet:macedonas hortabafiaftatim camaret: ac oia i 
medium ferret pende ut cx hoftium rebus poftridic «enaturi* Inlup cu 
ex numero perillus qda dote filiale gratia peterer: talenta ut gn 
quaginta acciperet iuflit* Eo autem dicente decem fatis eile: tibi dixit ac 
cipere quidem fatis eft:at mihi dare nequaquam fatis* Quaeftori aurem 
cum iufliflct;ut Anaxarcho philofopho quam peteret daret: quxftorqj 
dixiflet:taleta cetum cum perercipulchreinquit facir:nouit eni & amioi 
fe habcre:& eum quidem amicum:qui talia elargiri & poffit & uclir* At 
cum mileti mulcas athletarum ftatuas qui in olpmpiacis ludis 
uidoriar corona donati eflent.i tueretur forfiram huiufcemodi corpora 
tuc ait cxtitei unt :quado barbari urbem ueftram obfidebat*Et cum Ada 
regia carum abfonia atqs cruftulas per artifices & coquos paratas magni 
fice ad eum femper mittere dclcffareturanquit melioris fibi efle obfona/ 
tores ad pradiu quide nodhirnu iter: ad cama uero pradii paucirate*Om 
nibus aut ad pugna inftrudtis cu prsctores miliru iterrogaffent: num ad 
haec aliud quicq iubes; Nihil refpoditrnifi ut barba: macedonu radatur* 
Parmonione uero admirante:an ignoras inquit captu i praelio nullu efle 
quam barbae meliorem* Arcp cum a Dario ei talentu permulta millia da 
ren£:& ut Afiam ex sequo diuideref.diceretq? parmeio:equide accipere: 
fijAlexader effcrmEt ego quoq? per louem inquit:fi parmeio effem. Da/ 
rio autem rcfpondit necp terram duos foles:necp Afiam reges duos tole 
rare*Etcu ad arbelas aduerfus decies centena hominumillia delumma 
rerum acie dimicaturus foret:eum amici adiere;qui milites accufarent: 
q? intra tabernacula Termones haberent ac pacifcerentur: ut nihil om/ 
hino fpoliorum in regiam relaturi forentrledfibi iplis comparaturuar ii 
lefubridens bona inquit nunciatis omina: audio enim iis uiris uincendi 
non fugiendi confulrarides elTe*ac permulti milites eum adeutes rex aic 
bat fidernecp hoftiu multinidincptimefceapum enim pcdor£noftrum 
no pferret Inftrudto aut exercitu cu militem queda ituerefig iaculu ame 
taret ex acie:ut inutilem expulit quippe g tuc iftrueretei iam armis utc 
dum eflenEpiftolam. uero qusc a matre ad eu data fecretas accufationes 
In antiparrum arg? calunias cotinerendum una cum epheftione uti con 
fueuerat:Ie<ftitaret:illum no amouit:fed cum legiflet: fui que eduxerat* 
a nulli illius ori gemam apofuirddem i hammois templo cum iouis fili 
us a ,ppbeta effer appe]larus:haud iquit omniumm Jupirer natura 
Pater :fuos aut eos efticit:qui optimi funf♦Sagitta: aure icftu in crure uul 
neratus:ut eoijd multi cocurriflentiq cum appellare deum cofueflentdse/ 
ta hiiariqj facie;hic gde fanguis e ait ur uidetis: & emor* Oelicolse quale 
Pedor 
Epiftola 
Antipa/ 
ter 
Hamon 
caelicola: cxx 
diui nuTerc flente*Quibufdam uero atipatri parfimonia tcnuitarecp lau 
dantibus:utpotcqdareauftereq3degeret:excrinleaisiquit*Antipareral 
bis e uulgaribufj? uefiibusurrinfecus uero purpureis ,prfus. Per hyemc 
uero ac frigus cd apud amicu epularetur elleccp & focus paruus & paruu 
ignis allatuiut uel ligna uel thus igereret iuflit*Acq; cu Antipatrides for/ 
molam pfaltria duxifietad camam :facie i eius amore Alexader cdmotus 
Antipatriden rogauinnunqd mulieris amore tcncrefdd aure illo cofite 
teo iceiefteaifrnon abduces corinuo ecouiuio mulieredte pythonaique 
Euius tibiceamabat: cu ui caflander fuauitaf uelletudq? aegre ferere Eui 
um iruercf.Alexader:iracudc'i' caiTandru exiliuit uociferas: ergo nec que 
q p uos amari licer*Cum cos aure macedonas qui aduerfa ualitudie labo 
rarent:quiqj manci debiles inutilcfqj effetir:ad mare dimitreret:qda olle 
fus e:qui fele iter aegrotos fcripferatrcu is igif 
ubi cora addudtus ac diligerer examinatus cofeffus cft:eo fe id Icauiae in/ 
ueifle quonia amore Teiefippae:quse ad mare abiret: uehaemerer crucia/ 
ref: qusefiuit: Alexader q cu de Telefippa fermo habendus ubi 
didicit eam efle liberam:pundeair o Antigenes luadeamus Telefippemo 
bifeu ut mieat: nam liberae mulieri uim afferre noftru no eft*Quos aut 
gnecos apud hoftes meretes captiuos egerat* Atheniefes quide i pedicis 
cuftodiri iuffit:quonia qui alimentu ex publico haberet;ftipediis milita/ 
rent*TheflaIlos uero qd* agru que optimum polfideret:haud colerer*At 
thebaos dimifit inquies quonia folis hifce neqj urbs ueqj ager p nos reli 
quus e*Qui aute inter ludos optime arcu uti uidercf: dicerefqp p anulu 
fagitta emitrcreieucu haberet ca£tiuu:ut id oftenderet:iufTir.Quod cu ii 
le nolletdratus Alexader homine imperauit intercmi*llle uero cu agere/ 
tur ubi ad eos a quibus agebaf; coucrfus diceret multos fc dies ei rei no 
(fuduifle ,pptereaqj neaberrarct:timuiflet:id pofteaqiiam Alexanderau 
miratum effe& muneribus donatum hominem liberafTequo/ 
niara occifum iri fe;quam indignum gloria uideri maluifTet* Infupcr cu 
Taxillesquidam rex unus idorum obuiam fadus inuitaretalcxandmm 
ne praelium fecum uellet ne<p bellum:quin potius fiquidem minor effer 
ut fibi benefieri pareref.Tin ipfeprseftaretrut benefaceret;refpodit*At ob 
hoc ipfum pugnadum eft:urer beneficus uidfor euaferir. At qui cum dc 
faxo indorum illo accepiffet; quod pinde quafi auibus iacceffibilc fit aor 1 
num appellatur ut locus quidem difficillimus captu effetrat qui illum te 
neret meticulofusmunc iquit locus ifte facillimus captu e* Praeterea ubi 
alius cui faxum elletfquod minime capi poffe uidererur; fe cum faxo fi/ . 
mul ac uiribus alexandro dedidit: eum regnareiuffit: ac folum addidit 
inquiens* Sapere mihi uidetur homo hic; qui probo uiro fepotius q tu 
to loco munitoq? crediderit.Poft illius uero laxi captiuitarem;cum a mi/ 
Ci dicerent, Herculem abeo rebus gcftis (operatum ♦'at ego inquit meas 
Antipa' 
ter 
Parfimo 
nia 
Antipa1' ‘ 
trides 
Plalrm 
Caflader 
tclcfippa 
Alexader 
Antige/ 
genes 
Theflali 
Ludi 
Alexader 
Taidllcs 
fndi 
Alexader Hercules 
res geftas fimul cu imperio ne imo quidc ucrbo cu herculis rebus cofere 
dasputo*Quofda uero ex amicis quos in aleaijd ludo haud uti ioco didi' 
cerat:muldauit*Inter primarios aure optimofcp amicos unum 
omniu maxime honorabauamabat aure epheftione:Na Craterus ait re/ 
gis amator e;epheftio uero alexandri ftudiofus* Zenocrati uero philofo 
pho qnquagita talcta cum mififtenatcp is ea no accepiflet :quod fibi iifce 
opus no efle diceref.rogauit an ne amicu quide Xenocrates haberet;'Na 
mihi inqit uix darii diuitias I amicos fuffecerut*At cu Porus ab eo poft pu 
gnainterogatus quo tepado utar refpodiftet: interrogatufq; 
nunqd praeterea aliud:omnia i ipio regaliter inefte dixiftet: admira 
tus alexader eius uiri tu grauitate tu etia ,pbitate: plus foliad id qdJ atea 
habuiftetiaddidinCertior aurem fadus fe a quodam conuitio affici* Re 
galeinquif eft eum:qui beneficus fit uituperaritad poftremu cu diciobi/ 
rct:ad amicos afpiciens ait:magnam mei funeris laudatione fore f tueor, 
Em ades orator pofteaq ex hac luce alexander emigraffet: aiebat 
d fe uidere macaedonum exercitum: quoniam prfeipe eftet orba-' 
tusrexcaecatocyclopiperfimilem, 
Tolomams Lagi filius frequetiflime apud amicos 6C cenabat & 
p dormiebat*Quod fi aliquado caenam pberet rebus urebaf, 
accerfebat eni fciphos ftrata ac mefes ipfe pter neceftaria 
bat nihibqn alios locupletes efficer regale magis ee dicebat q locupletari, 
Ntigonus exigedis pecuiis erat acriter i tetus* Quoda uero dicen 
a terat alexander talis no erauProbe iquit.llle em metebat afiaiego 
aut culmos lego*at cu milites quofda eftet intutus: q thoracibus 
& galeis pila luderenngauifus eft:eorumcp duces accerfiuit: quos lauda/ 
ret*Vt aut audiuit eos bibere illote ducatus militibus dedit Jde admirati 
bus cudis q? pofteaq fenedute attigiftenhumaiter atq? manfuere rebus 
uteretur*antea eim inquit potetia mihi opus erat: fed nuc & gloria 8t bc 
niuoIefia.Philippo aut filiojmultis pfentibus peudati quado caftra mo/ 
uebimusfqd iquit;times nuqd ne folus tuba audias i Feftinate uero ado 
lefcente capere domu apud uidua muliere:quae tris uenuftas haberet fili 
as:cum quedam hofpitalibus muneribus uitafteriinquit: non educes fi 
lium meu ab anguftiis*atcp pofteaq longam egrorationem euafiftencon 
ualefceretcp: nihil ait deterius accidat:haec*n* aduerfa ualitudo nos mo/ 
nuit urehemetius nobis efferedu no ee:quoniam mortales fumus* Cuqj 
ab Hermodoto folis filius in poematis eftet feriptus: in his mecum ait: 
ollifer ifte mihi nequaquam fentiuDicenteaut quodam omnia regibus 
& honefta & iufta efte ita per ioue inquiriregibus barbarorum;uobis au 
te ea duntaxat honefta funtiquse honefta:& ea folu iufta: qua? iufta funt 
Marfiae uero fratri cu aliquado eftet cotrouerfia:rogaretq5: ut eiufce rei 
iudicium domi ficret*at fiet inquit:! foro ucl cudis audientibus: fi nihil 
Craterus 
Epheftio 
Alexader 
rex 
Zenocra 
tes 
Philofo/ 
phus 
Darius 
rex 
Porus 
Demads 
Alexader 
Cyclops 
Ptolo/ 
maeus 
Lagus 
Antigo/ 
nus 
Alexader 
Afia 
Philip/ 
pus 
Hermo / 
dotus 
lubirer 
Marfia Cjm 
per imufticia agimus Jdem cum per hycmem aliquando coegiflet caftra 
in illos mouere locos:ubi rerum neceffariam penuria erat:& aliqui e mi 
litum numero i eum maledicercnf.ii qdem nefeii quod,ppe eller: taber 
naculo uirga patefafto flebitis:inqt:ni longius remori maledidis in nos 
ureminultem cum Ariftodemus amicus quidam q pfe coquo narus eet: 
ei confuleret:ut 6C liimptus 8C largiciones tolleretiuerba tua ariftodeme 
refpodit ius oletJnfuper cum Atheniefes eius femu honoris gratia ciuh 
tatiperideac liberum afcripfifTentnoleait:unumathenien£em a me cx 
di. Et adolcfces quidam Anaximenis rhetoris difcipulus cum oratione 
quam apparate meditatus fuerat: rccitafletatqj is ea in re quod difeere 
uellet:turiusaliquid interrogafleticoticuiflfetq? adolefccnsrqd ais inquit 
hic ne illa funt:quae in tabulis feripta uero altem audiens 
qui diceret:ubi anni tps niuem iacereaccepiflet efficit; ut pabulo careret 
folumon inquitdefines me obmdere.Thrafylloaute cynico minimu ab 
eo perete:at hoc inquindare regis no eft fubdenre autem ilIo;ergo da mi 
hi ralentu:at no eft inquit hoc accipere cynici* Demetrium uero filiu cu 
ad liberados graecos magna cd dafle uiribufqj mitreretiaiebat gloria tan 
q a graxiae fpecula in uniuerfum orbem fuam luce emittere* Item cum 
antagoras poeta congrum elyxaretndccp patellam quateret Antigonus 
qui poft eum ne ait;puras antagora cum agamenonis res 
geftas feriberetreongrum elyxaffe. Et antagoras tu aut rex ait: exiftimas 
agamenona cu illas res gereretxuriofum adeo extitifte:fiquis i caftris co 
grum ely xaret.Cu apte per fqmnu uidiflefaurea meftem Mithrydaten 
cmetereieius iterimedi cofiliu cepitndq; demetrio filio elocutus ut tace-' 
reniureiurado aftrinxir*Dcmetrius uero Mitrhpdareaflumpto unaque 
deabulans iufta mare haftae calcaneo defcripfit i Iittore;fuge Mitrydate. 
Quod cum ille intellexiftethn pontum fugirubiq? regnauir* 
Ememus cum rhodios obfidcret:cepit quodam i fuburbio Pro 
d togenis pidoris tabulam:quilafylon pinxeram*imaginetn libe 
ripatris.Poftulantibus aute p caduceatore rhodiis:& ut rabulse 
parceret prarcafibus:refpondit paternas feimagines potius qpiduram 
illa ubi foedera cum rhodiis percufliftet tormetu apud 
cos reliquit rem profedto qux cu eius magnificentia tum illoru fortitu 
dinis indiciu atq* monumentu allatura Foret*Pofl athcnienfiu uero defe 
dtione cum urbem cepiflct:quae rei frumentariae inopia ia male praeme 
retur cotinuo cocione couocata frumen tu eis elargitus eft* Qui cu hifce 
de rebus f cocioe loqueref: barbarae quiddam pronuciauit* Quare cum 
unus e cofeftli ut uerbu diccndu foret:intercIamaflet:ergo huius quocp 
emedatiois caufa alia uobis pterea quincp millia medimnum elargior. 
a Ntigonus fecundus cu demetrius pf captus eet: mififtetcp ex ami/ 
cis queda.p que iuberet:ne obteperaret:fiqd coadtus a feleuco 
Penuria 
Ariftodc 
mus 
Athenie' 
fes 
Anaxn' 
menes 
ThrafyP 
Ius 
Demetri 
us 
Grxcia 
Antago / 
ras 
Anrigo' 
nus ° 
Agame/ 
mnon 
MithrP 
dates 
Demetri 
us 
Rhodii 
Protho/ 
genes 
Caducea 
tores 
Athcnie/ 
fes 
An figo' 
nuS 
Demetri 
Us Seleucus 
Ptolo' 
matus 
ad eum daret ne<£ urbes cederetnpfe p litteras Seleuco obtulit: & omne 
fe illi regnum ceffurum uademq? futurum:fi patrem demetrium libera 
ret*Et cu bello nauah aduerfus Ptolomsei prset ores pugnaturus effet:gu 
bernatonj dixiiTethoftium nauis multo pluris eife:at me iquitpraden/ 
tem aduerfus quot nauis opponis* Inuadetibus uero hoftibus cu aliqua 
do cederetrait nequaq fugere:fed ipm utile qcf retro potitu eflet;pfequr« 
Praeterea cu adolefcens qui fortiflimo patre natus: no tamen ipft miles 
eet admodu probus :paternos redditus peterer* At ego ait adolefcens ob 
ipfius uiri no ob patris probitate mercedes largirionefq; exhibeo: Zeno 
ne autem citieo mortuo quem unum maxime omnium 
admiraretur;dicebat theatrum fuarum adionum interifle* 
1 Yfimachus in thratia fuperatus a dromachxta: cum & fefe &' exer 
citum prsefiti dedidiflct:ubi bibiifetan captiuitatepofitus o dii in/ 
quit ut paruce uoluptatis gratia memet fetuum ex rege feci. FhiEppidi 
autem poetae comico:quo& amico & familiari uteretur; quae tecum di 
xitex meis comunico:quae ipfe uis refponditipraeter fecreta* 
a Ntipater cum parmenioem ab alexandro cnecatum accepiiTet* ait: 
fiquidem parmenio Alexandro tetendit infidias: cui fidendumf 
fi minus tetendit:quid agedui' Demadi s au t oratoris iam aetate cofedi: 
aitueluri ex immolata uidimareliquum cflefolum uenrrc Elingua* 
a Ntiochus tertius ad duitates fcripfit:fiquid praeter leges faciundd 
iuberer q Ifasmefibi obtemparent ut eius rei ignaro*Dianx autc ia 
cerdote:q miradu forma pftare uideref: cu effet Itutus cotinuo deceflit 
ephefo uerimsme qd pter animi fentetia:qd'nefas eet agere cogeret* 
a Ntiochus cognometo accipiter aduerfus feleucu fratrem de regno 
bellu gerebat*Sed ubi Seleucus a gallograecis uidus nufqua appare 
ret:quin trucidatus uidcref :pofita purpura Antiochus fuffufeo amidu 
indutus e*No multo aut poft certior fadus de falute fratris fecudo nun 
cio diis fmorralibus facrificiu egit:fuafqp ciuitates coronis ornari fecir. 
Vmenes infidiis perfeii circunuentus afam efflafle uifus eft*Cu/ 
c ius rei cum pgamu rumor perlatus dfer* Attalus eius frater im/ 
pofito diademate 6C illius accepta uxore regnum cepit*Cum ue/ 
ro accedef fratrem uiuum audiflet:obuiam fimul cum ftipatoribus uti 
confuerat:profedus eft aftile habens. At eum en es eum benigne 
uultu amplexus e:dixitquead aurem: nefefhncs ante uxorem capere:q 
me mortuum uideris*Nec aliud fufpc&i quicq in ocm uitam neq? dixit 
neqp fecit quineria cum ex uita decederet:uxorem illi regnuq? reliquit: 
pro quibus ille filium nullum aluitxum multos fufcepiflenScd Eu me/ 
nis filio cu in adultam aetate perueniflet:regnum uiuus adhuc tradidit* 
p Yrrhus cu a filiis adhuc pueris ircrrogarefxui eflet regnu reli&u/ 
rus:quicu<£ e uobis iquit acutiore habuerit gladiu* Intcrrognrufqj 
Zeno 
Theatra 
Lyfima/ 
chus 
Antipa/ 
ter 
Parmeio 
Alexader 
Dcmads 
Antio/ 
chus 
Diana 
Antio/ 
chus 
Seleucus 
gallogrx 
ci 
Hume / 
nes 
Pyrrhus uter Pyton ne:an Caphifius tibice melior eflet.Polypches refpodir prae 
tor.Cu uero cogreffus cum Romanis bis eos uiciflenmultis & amicis dC 
ducibus interfe«5tis*Si uno item praelio romanosraitr uicerimus: acflum 
de nobis fuerit.At pofleaq potiundae lici hae fpe fruftratus enauigarenre 
tro ad amicos uerfus quale inquit romanis atq? carthaginenfibus palae 
(Iram aure aquila eum appellantibus: quid em' 
ait:ueflns armis ut praepete pena fublimis no cum audiffet 
a quibufdafeadolefcentibus multis inter bibenda couiciis malcdicbTcp 
oneratu: iuflit eos omnis interdiu cora agi:Quod ubi factu eflieoru pn/ 
tuum rogauit:an ea defc dixiflentrac iuuenis refpondinhaec nempe rex 
dixirnus:dixiflemufcp longe plura:fi plus uini habuiflemus. 
Ntiochus is q fecunda aduerfus Parthos expeditiones duxit:cu 
a in uencratione quada in fequendis ab am icis feruifq; aber 
raffet hoium quorundam pauperum caulam ignoratus igredi' 
tur.Etcum inter cenanda Termone de regeinieciiTet: audiuiteum alias 
bonu effe:fed flagitiofis amicis obfequentem plaeraq? minus attendere: 
quod® adeo uenatiois ftudiofus foret:ut res neceflarias plaerumq? ncgli 
geret.Arqui tunc locutus eflnihihfed cu primum 
caula aduetu ubi quis eer allata purpura atep diademate:patuiirer*Oere' 
rum a quo:inquit die uos accepi:heri primum uera de me uerba audiui* 
Praeterea cu hierofolyma obfideretriudaeis ad maxima illa feftalia peten 
tibus diem fepte induciasmo modo eas dedinfed etia tauris auratis cor/ 
nibus odoribufep QC pigraetis affatim praeparatis ad portas ufq? pompa 
egit.Atcp facrificio illo^facerdotibus tradito ipfe in caftra rediit* 1 udari 
uero admirari continuo fefe poft folenitatem dedidere. 
Hemiftocles cu adhuc eiTet adolefcensriter potusacmulieres uo 
t lutabaf.At pofleaq Miltiadis dudtu barbari ad marathona uidri 
funt nihil amplius per intemperatiam Themiftodes perpetrare 
copertus efl* Ad illos aut qui eius uitae ac morum mutationem admira/ 
rent ur:dicebat miltiadis trophaeum neqj Tinere Te dormif n eq? otiofum 
autdcfidemeiTeJnterrogatusetiamutrumAchilles mallet an Home/ 
rus effeC' Tu autem inquit utrum uidtor in olympia ee malles an 
praeco i' Item cum Xerxes aduerfus graeciam magna illa clafle defeende/ 
ret:EpicydenThemiflodes ueritus hominem populareatq* fadiofum 
quaeftusauidum ac meticulofumme praetor creatus remp*perderet:ut 
praetura abftineret:perfuafitargento*Cumcp Adimatus q nauale praeli' 
um formidaret:diceret ad Themifloden: qui ad id graecos hortaretur: 
fuadendocp incitaret.O Themiftode eos qui i certaminibus primi irru/ 
perintxedunt femper:ita efl: inquit:adimante* Verum eos qui maferint 
haud coronant.Atq? cu Eurybiades uirgam tolleretiut obftreperet:ob/ 
ftrepe inquit:ut libetriteru audi.Cum autem eurybiadi perfuadere non 
e Axn 
Python 
caphifms 
Polyper/ 
ches 
Romani 
Sicilia 
antiocfo 
Parthi 
ludaei 
Themi/ 
flodes 
Miltiads 
Barbari 
maratho 
Trophac 
um 
Achilles 
Home 
rus 
Xerxes 
Eurybia 
des poflct in anguflioribus locis nauali praslio certandum effexlam ad bar' 
mittit monens.-ne grascos ptimefceret:quippe qui fugerennAc ubi 
ille cofiliura fecutus iudtus elhquoniam in his locis clafle pugnaflenubi 
graneis coduxeranrurfus ad eu mittit:hortaturqj:ut correpto umere in 
hellefpotu fugianquonia grasci de foluedo ponte cofultarenis quide eo 
dudtus colilio quo in feruadis grascis illu feruare dideref»At cu Seriphi' 
us diceret eum no fua fed urbis gloria fpledore affecutum mera: inquit: 
narras*Casteiji ipfe:fi Seriphius fore clarus effemmeq? tu:fi athenie 
fis*Cuq3formofusAntiphatesrcuiusamoreTemiftodes tenebat:fuge'' 
ret;atc£cotenereteuprius:atubimagnaadepruse & gloria & potentia: 
adirenatep bladiref:heus fquinadolefces fero quideambomerutame fa/ 
pimus*Ad Simonide uero qui iudiciu quodda iniuftu ab eo corenderet: 
dixit necp illu bonu poeta efle poffe:fi praeter modulu numeruqp cocine/ 
rennecp fe bonu principe fi praeter lege iudicaret* Ide filium qui in deli/ 
ciis matri ellet: aiebat utribus grcecis prasftare plurimu. Nacp principes 
grascopd elfe Athenienfes:fefe uero Athenienfiuaixore autem i|3ius fua: 
at illu matrisJBtcu duo filiam eius pcarentur: prastulifletq; frugi ac pro 
bum locupleti alteri:aitfe malle uirum qui pecuniis qpecunias:quas ui' 
ro'indigeret*Praedium quoq? cum uenderet:prodamare iuflinut ctia ui 
cirium bonu haberenPrceterea cu ignominia ab athenienfibus afficeref: 
quid in cos aiteflis molefti:qui uobis ufui faepenumero pia' 
tanis aflimilabanfub tegmina tepore imbriu rcfugiunudein uero 
in ferenitare illasauellutprastereuntes:atcp maledicuntdn eretriefes ue' 
ro cauillatus aiebat eos ficut gladiolos pifeis habere gladiu: cor aute non 
habere*Cu uero Athenis prima eie&us eft:poftea e grascia quoq?:afcen' 
dit ad regem apud que dicere iuffusnnquit oratione uariis flratis fimile 
eifemam queadmodum illa folenneodemcp modo oratione fiquid exte 
daturfpeciem figura fcp demoflrareifin colligatuneafde regere anp cor/ 
tempus petiit: quo prifea lingua percepta pro uolunratc 
pollet acTine interprete cum eo loqui.MuIris autem honeflatus mune 
ribus ac breui locupletatus dixit filiis:pdemur o filiimi perdiderimus* 
m Ironides aduerfus boetios exercitus ducens egredi Athenienfibus 
iuflis cum iam hora inflaret ac primipili nondum omnis adefle di 
cerent adfunt:inquit:qui pugnaturi funtxorumcp promptitudine atqj 
alacritate ufus hofles fuperauit* 
a Riflides cognometo iuflus:foIus femp uerfabaf-.focietatefcp fugic 
potetia ad iniuria hortaref*Cunq? Athenienfes te 
flalibus rclegatiois tabulis fluderent:& illiterarus ac rudis homo:qui re 
flam h feneum adiilTcniuflifletcp ariflidis nome infcriberct:ait ille nofli 
ne ariftidenvqcfubi isquidenegaflct.Tediuflicognomentu molefle fer 
re dicerct:tacens ariflides nomen id reflas infcripfit:& homini reddidit* 
Hellefpo 
tus 
Gr^ci 
fcnphius 
Antipha 
tes 
Temifto 
des 
Simoni / 
des 
Athcme' 
(es 
Athenae 
Graecia 
miroides 
Ariftides 
Athenie' 
fcs cxxiii 
At cum ei cffent inimicicisecumThemidodeilegatus una miflusdus ait 
themiflocle in confiniis inimicicias relinquamus ('Nam fi uifum fuerit: 
eas rurfum cu reuerterimus: recipiemus Tributa uerocu grarcis ftatuif 
feritato paupior rediiriqtum ad iter ipfum erogauit.Cu ucro hi uerfus: 
quos in Amphiaraum Efchylus cddidifleriredtarenf. Nam uult uir ee 
non uideri hic optimus.Qui mentis altse frudhfer fulcans tegete. Coiv 
fulta callens germinat grauiffima:cund:i oculos in Anflide cduertere. 
Ericles cum praetorem gefturus effer: affumpra clamydc ad fcfe 
p loquebaffoaue Pericle in liberos homines raagiftrarum geres 
cos quidem graneos atq?athenientes.Iufferat autem athenienfes 
aeginam quafi pirei portum exiftimarenriac ruerenf.Atcp adamicu que 
dam qui falfum illum teftimonium rogareriubi etiam iufiurandu inter 
ueniebarirefpondit fe ad aram ufq? amicu effe. Cum<jexhac luce foret 
deccffurus:fefeipfe beatitudinis efferebariquodatheniefium nemofua 
cauia nigro amidtu indutus effer* 
Lcibiades adhuc puer cum eo captu in palaeftra comprsehenfus 
a effer:quem nequiret euadere:mordebatlud:antis manum. Atq,’ 
illo dicente mordes ut foeminae: minime inquit.Ted utleoes. Ca 
nem quoqjxum optimum habereriquem nummum feptem millibus 
emeranei caudam abfcidirihoc ideo feci inquiens: quo athenienfes hac 
de re loquentes de me aliud nihil quaeritent curiofius.Cum uero ad lu' 
dum acceflifferiiliados carmen petiirimagiflro autem refpondenre ho' 
mericum Elbi effe nihil :illi inflixit pugnum ac praeteriit.Et cum ad peri 
dis fores uenifferiaudiffetq? no effe otiofurmquonia quo pacto AthenP 
enfibus ratione effet redditurus:confideraret:'nonne melius eft: inquit: 
cogitare:q non reddatf accerfitus ab athenienfibus ex ficilia ad capi 
tis caufarfeipfum abfeondit inquies eum ftultum effe:qui cum habet co 
trouerfiam:quaerit effugere:dum licet fugere. Cumq? dixiffetquismon 
credis patriae iudicio tcipfumfEgo ne matris quidem rcfpondirine for/ 
taffis ignorans pro albo calculo nigrum fmirat.Vbi uero audiffet fefeac 
fuos morti adiudicatos:at iis offendemus inquit nos uiuere:& ad Lace/ 
daemonios uerfus decelicd bellum in athenienfes exdtauit. 
1 Amachus primipilum quendam cum repraehenderet.-quonia de/ 
liquifferiifq? diceret nuquam fore: ut idem amplius faceret:belli in 
quit bis errare non licet. 
Phicrates quonia cerdonis filius effericotemptui erat is gloriam 
I tum primu adeptus eftxum fautius hofte armatu ac uiuum 8C 
in fua trireme tranflulit.Item cum in amico focioq* 
folo caflra moetatus uallu iacererifbflam foderet que 
rea q dixiffet quida:qd em metuimusCpeflima imperatoris uocem ee re 
fpondirinon putaffemjnfup mflrudtus aduerfus barbaros uereri inqt: 
Themi' 
ftodes 
Amphia 
raus 
Efchylus 
Pendes 
Athenie' 
fes 
Aegina 
A labia' 
des 
Paladlra 
Ilias 
Pendes 
Sicilia 
Lacedae/ 
monif 
lamacha 
Iphicra' 
t es Olunia/ 
tor 
Armodi 
us 
ne Iphicratem ndeiat:quo qdem nomine hoftes alios confternatos red/ 
dercr* Praeterea cd capitis iudiciu fubiretrait caluniatoriicuiufmodi ho/ 
mo re tu facisiqui bello inflanteciuirati demepotius q mecu cofultadu 
cfTe fuadeasv’Ad armodiuquoq q armodii illius prifci getilis fibi igno/ 
bilitate exprobrarenmeum quide genus refpondit a meipfo initium fu 
mitituum adt in te finitJdem cum ab oratore quoda in concione inter/ 
rogaref :qs esrqui ita cfFcrris animo:utrd equesran fagittariusmu pedes: 
an ferutatus: nullus fum iqt q hifcc oibus imperare didicerim* 
t Imotheus putabatur fortunator impator: atq qui ei inuidebant: 
pingebat urbestquse illodormietead rxteultro feiplicarer. Itaqp 
dicebatTimotheus:fi huiufcemodi urbes capio dormiesrqd me fadlupe 
arbitramini cum uigilaro.Ad hxc cum ex audacibus praetoribus quida 
athenienfibus uulnus oflenderetiat me inquit:puduit:q> me praetore ue 
flro in Samo catapulta prope cocidit.Oratorcs autem cum chareta prae/ 
ferrent: talemq? dignum eflepraedicarennquiAthenienfium praetor eet 
inquit Timotheus immo:qui praetori flrata portaret* 
t Habrias eos dicebat pulcherrime officio iperatoris fungi: q res ho/ 
flium maxime noffent*Et cu proditiois accufaretur fimul cd Iphy 
crateancreparetq? Iphycrates illum experiedi gratia in gymnafium pro 
ficifd ad folitam prandere horam. Quid nam inquit fi aliud quidda 
utriufq? noflrdatheniefes nont:tc quidem fqualidum & expertem cibi; 
me uero 6C pranfum & undlum enecabunt.Dicere etia confueuit formi 
dabilius effe agme dudtu leonis:qua leonum ceruo duce, 
h Egefippus cognometo crobylus cum Atheniefes in Philippu irrri 
taret:fucclamauir quida c concione bellum ne fuades i Ita p loue in 
quitmigrofq? ami(5lus:& cu publicis funeri elationibus funebris ofones 
fi ad libertate niti:qua quae maesedones imparit: fadlu ire maluerimus* 
p Ytheas adhuc adolefcens decretis hifce quae de Alexandro feribeba 
tuncontradidlurus ueniriatq* dicenrequodam:tu cum iuuenis es; 
de huiufmodi audes loqui rebus.At alexader inquit quem fuffragiis de 
cernitis deurmeft me iunior* 
Hocion atheniefes ne<j ridere neq* lachrymare ab ullo unq cfl 
p uifus.Et in concione cum quis dixiffencogitabundus uideris o 
phocion:redle coieras Iquit.xogito enim fiqua ualeo in his bre 
uitate:uti:qua; apud Atheniefes didlurus fum Jde cum oraculum athe' 
nienfibus redditum effet unum effe in urbe uirum:qui omniu uolunta 
ti opinioniq? aduerfaretur:& hunc uociferantes atheniefes quaeritanda 
iuberet:phocion fefe ait hunc ee:foli.n.fibi complacet nihihquae multi/ 
tudo ipfa & agit&dicir.Arqt cu aliquado apud populu fentetia dices au 
ditoribus gratus eet an tu erem rq? oes:qui coi eodecp confcnfu quod dri 
xiffet admitterent:ad amicos couerfus ait;num fortaffe mali quippiaiu. 
Timo' 
theus 
Chabriaf 
Iphycra 
tes 
Gymna/ 
fium 
Athenie/ 
fes 
Hegefip/ 
pus 
Philippo 
Macaedo 
nes 
Pytheas 
Alexader 
Phocion cxxtiii 
locutus fum nefans iAtheniefes uero cum ad facrificium quodda acccf 
fioncs peterent:ac relig ca concederenrogatus fepius lentetiam dicerer* 
Puderet me inquit fi uobis accefliones cedere:huic aut fua non reddere: 
fimulc£ feneratore oftendebauRurlus cum demollhenes orator dixib 
fetienecabunt te phocion athemeiesili infaniateos ceperit: ita inquit me 
enecabunt fi infama:te uerodi lanitas eos ceperit* Item cu Ariftogiton ca 
lumniator in carcere foret anima efflaturus: crar*n*danatus phocionaq? 
rogarct:ad fele ur iret:neq3 amici finerent:ad improbu hoiem pficifcerc 
tur.Et ubi na loci quifqua ariftogitona iucudus refpodit alloquaf: Atcp 
cum bizantus atheniefes irati eentquonia chareta que illis auxilio aduer 
fus philippu cum copiis mifleranc redpef urbe noIuiirenndixilTercppho 
cion haud oportere irafei focris:qui no crederet: fed iis praetoribus ma/ 
gis qui n5 crederetunpraefor ipe defignatus eft.Qui a bizantiis creditus 
ut philippus infedla re abiret:effecir*Alexander aute rex cum talenta cen 
tum illi mififTet munes qui illa portabat:interrogauit:cur na iadtum eet 
ut in tanto athenienfiu numero ad fe folu haec Alexander daret'Refpb'' 
dentibufep iIIis:quoniaeum folu honeftuq? & probum putaret* Pro Ide 
inquit finat me & ee 8C uideri tale*Ad haec cu Alexader triremis peteret: 
iuberet populus phociona interelTeac fentena dicere: ubi 
furrexifletiinqt colulo igitur uobisiut uel armis uincatis:aut dominam 
tiu amici fitis*Praetcrea cu de Alexandri obitu rumor fine audtore exor/ 
tus eet:orarorefqj tribunal cotinuo differendu fed qprimu 
bcllandu ee iuberetrrogabat phocion ut cxpedtaret:indubitato<p re nol 
fcnt.Si*n.inquit:hodie obiit:at cras aderit uel diu mortuusJnfuper cum 
leofthenes ciuitate impuliflet in bellum praeclara libertatis nominis atqj 
imperii elatam fpedllius uerba cuprciTibus fimiIabat*Nam cum pulchra 
fublimiaq? eflent:frud:u tamc no haberet.Initus autem fuccedetibusrp/ 
£pere ac ciuitate fecudo nudo difeurrente interrogatu s: an haec ita gefta 
uellergefta hxc quide:cofu!ta uero illa refpondit* Atticam uero adortis 
maccdonibus:oram<j maritimam uaftantibusiuuentutem eduxit:per 
multifq? ad eum concurrentibus:# ut collem caperetubiqj copias fftru/ 
erct:hortatibus:o Hercules mquit:ut multos imperatores itueor:mih> 
tes uero paucos uerutame congrelfus QC uicit acmaccdonum principe* 
Niciona Iteremit:At paulopofr Atheniefes bello fuperati ab Antipatro 
praefidium prsefidii priccps cu phocioni pecunias 
daret:turbatus inquit neq* illum Alexandro elfe meliorem:# caufam q 
propter nuc eas acciperctxu tunc noluifleneife plane deteriore. Atcpair 
Antipater cu duo fibi Athenis amici eent: neqj phocioni ut a fe munera 
capct:perfualit:neq3 demaden his ipfis expleuitdde cu ab Antipatro ro' 
garetunut iniufti quiddam faccret.No potes inquit Antipater # amico 
CC affentatore phocione uti*Atqj ubi pofl: Antipatri obitu Atheniefibus 
Athenis/ 
fes 
Demo^ 
flhenes 
Anftogf/ 
ton 
Philippa 
Phocion 
Alexader 
. Rumor 
Leofthe' 
nes 
Attica 
Athenis' 
fes 
annparcr 
Menillus 
demadcs fele in popularem principatum uendicantibus phocion morti eflet adiu 
dicatus in concione:amici uero fleres fequererunphocioni autem q filen 
tio incedebat:quidam ex inimicis obuiam factus in facie infpuiflet: is ad 
magiftram ubi oculos couertiflet:none qs inqt:dedccori in feruiete huc 
reprelleritj' Cuq? eo$i unusiqui una morituri crantilamcntarefraffiige/ 
returqimo amas ait.Thudippe cu phocione monelam uero allata ad eu 
culigna interrogatus nunquid ad filiu dicerer.Ego inquit:iubeo:dcrogo 
te:nequid rerum harum memoria athenienfibus irafeare. 
Ififtratus Arhenienfiutyranuscumexamicoru numero quida 
p a b eo defeciflenneiul cp cepiffent phyla ad eos y cnit colledu ftra 
tura fecil ipfc portas.At illis qd ueller inrerrogatibusrii uobis in 
qurf:pruafero:abibo:fin minus pfuafero:uobifcu manfurus fum, pmde 
paratus ueni: At<p cu ad eum delatu eflet eius matre cuiufda adolefcetis 
amore detineri:&: illius qdem formidatis depeantifep plurimu clam con 
greflli utiradolecere ad crenam inuitauitiac rogauit inter caenadum quo 
Da&o resada efietilllo autiucudeoia fuauiflimeq? inqnti 
ai interdiu futura funt:fi mf i placueris.Ite cu Thrafybolus cius amare fi 
! iaiobuiacp fadus fuauifletrpptercacp in illu ab uxoreexalperarct:aitfiq 
nos amat:oderimus:qd iis faciemus:qui odemtrVxoremq? thralybolo 
uirgine dedit.Ontores lafduiores quida cum in cius uxore incidiflent: 
mulracp petulater egiflentidixiflcntq? iter diu uero pififtratu ut fibi igno 
fceretdachrymates pcarentunuos inqt enitimini pofthac faniores effe. 
At mea uxor nufqua heriprorfus profeda cftJnterrogatibus aute filiis 
cu his altera uxorem dudurus forctmuquid eos accufarete'minime inqt 
quin laudo potiusiac uolo alteros mihi huiufmodi natos fieri, 
d Emetrius phalsereus monebat Ptolemaeum regem: ut de regno 
perioqj libros fibi copararetiatep perlegeret.Quae enim amici non 
audent monere reges :haec in libris feripta funt. 
1 Ycurgus lacedaemonius aguefecit ciues nutrire coma:inquiens for 
mofos coma uenuftioris eraciideformis uero formidabilioris. Ad 
illd quoq? qui populi principatu in urbe faciundum hortaref; tu primus 
refpoditin sedibus tuis populare principatum efficito. Ad hsec iubebat 
sedes ferra fecuricp dutaxat Iaboradas.Sic.n.pudcrer in humilis ac plsebe 
fas sedis pocula & ftrata fumptuofioriflp menfas fportare.Praeterea 
gilis ac prancatii cerramc inhibuitrquo ne ludedo quide abnuere confue 
jfceret.Expeditioes infuper aduerfus cofde hofles fsepius educere prohi> 
buittneii bellicofiores redderenf.lracpcu pofteriore tempore; Agefilaus 
ect uulnerafus:air Antalcidas praeclara eum a Thebanis difciplinae mer' 
ccdem caperequi uel inuitos afluefcciflet docuiflefcp bellare, 
c Harilaus rex rogatus rcur leges adeo paucas lycurgus tuliflet rcfpo 
ditrqui paucitate uterentunlegibus haud multis indigeret 
Thudip' 
pus 
Phocion 
Pififlra' 
tus 
Trafybo 
Ius 
Pififira' 
tus 
Demetri 
usphalae 
reus 
Pcolemae 
usrex 
lycurgus 
agefilaus 
charilaus cxxv 
Atcp cu macipiu quodda audacius fcfe illi inculcaret:per gemfos ait: ene 
carem teinifi irafcerer+Ad illu uero qui interrogarctrquid nutriret coma 
refpondit quoniam ex oi ornatu hic quam minimusfumptus eft, 
t Eleclus rex fratri: qui ciues criminaretur: quodfibi magis q illi ad 
uerfarentur:tu,n,inquitimurias pati nefcis, 
t Heopopus cu quada i urbe fibi quida oftcderet;& an fibi pul 
cher altufqp uideretur:interrogaret:minime: fi mulierieft: inquit, 
a Rchidamus cu in peloponefiaco bello focii rogarenut tributismo 
dum eis ftatueretnefpondit bellum non conft ituris pacifci, 
b Rafidas cu in caricis mure compnehendifler:merfus eum dimifir 
deinde ad aftantis aitinihil eft ira paruum:quod fi aufit iuadetittos 
repugnaremon fe icolume ferueuAd haec cu i praelio efTet clipeo trafuer 
berato icftu pcufllis.-eadeipa qua e uulnere afta eduxiflenhoftem intere/ 
mit, Rogatus aute qui laucius fadlus eflenquonia me clipeus iqt pdidit* 
u Bi Brafidas occidinliberaris iis graecis qui thraciam fcolerent: acie 
gari qui lacedemonia mifli funtreius matrem adiflennpnmum ii' 
Ia inte rrogauit:an pulcherrime Brafidas obifler.Thracibus aurem eflfe/ 
rcntibuseum laudibus:alium<£ taledidhrantibus fore neminem:ignom 
tio uos hofpites inquit renet fnam brafidas quidem uir probus fuit: 
rum lacedemon permultos habet illo meliores, 
Gis rex dicereconfueuit non efle lacedaemonios interrogandos: 
a quot nam eflent:fedubieflenthoftes,ldemadmantfneamcuni 
hoftes quoniam plures eflennexpugnare nequiflent ait qui mul 
tis uellet dominari:opus efle:ut cum multis quocp pugnareuCum uero 
Elii Iaudarentur:q> olympiacos ludos praeclare agerent: at quid inquit: 
admiratione dignum faciunt: fi quattuor anorum curriculo diem unu 
iufticia laudibus infifterent:aif: quid mirandunrfi puf 
chra in re iufticia utuntur pulchrec' Item cum flagitiofus homo fepius 
rogarer quis fpartiatarum optimus foret:qui tui diflimillimus eft refpo 
dif Rurfus cum ab altero quaereretur quot eflenr lacedaemoinquod in' 
quit fatis funt qui malos arceant,Et cum idem ab alio quaereretur: per/ 
multi ait tibi uidebuntur.-fi eos pugnantis infpexeris» 
Yfanderamicftus:quosdionyfius tyrannus ad eius filias precio 
I fiflimas mififtetmequaquam accep it: uetcri [quiens: ne hifce de 
formiores uiderentur,Atcp a quibus carperetunpindearq? dege 
neraffet ab hercu!ae:quod dolo plaeracy gererer refpbdebar:quo leois no 
atrigeret:uulpis pellem afluendam efle, Infup cu argiui iuftius q lacedae 
monii de quo ambigebant folo:uiderentu r dicere:diftri<fto gladio:q hu 
ius inquit:ius habenoptime defoli terminis diflerir, Lacedaemonios ue 
ro cum ad expugnados corymbiorum muros timidioris afpiceret:ut le 
pore uiditexilienteefofla;huiufmodiiquit;hoftes metuitisfitra quoni 
Tdedus 
rex 
Theopo' 
pus 
Archida/ 
mus 
Brafidas 
Brafidas 
Thracia 
Lacedae' 
mon 
Agis rex 
Elix 
Olympia 
ci ludi 
luftida 
Lyfandr 
Dionyfiv 
us 
Argui 
Laccdse 
monii muros prae Tertia lepores megarefis uir quida T publico 
coetu audadte ad eu ac licetius loquaeretVTua mqt uerba duitatis Tdiget* 
Gefilaus eos qui Aliam Tcoleret dicebat liberos quide malos ee: 
a Tuos autem bonos*Cuq? ii confueffenr perlarum rege magnum 
appellare*At qua nam Iquit re ille me maior echifi luftior tepera 
tiorq? fit*At haec cum de for titudine iufticiacj rogaretur:utra effet meli 
onNihil ait fortitudie indigemus:fi iufti omnes fimus* Item cum nodu 
repente ex hoftili folo caftra moturus fore: & eum cuius amore tenere' 
tur ob infirmitatem reliqui atq? Iachrymareintueref:durumeft inquit 
mirerefcerelimuIacfapere*Rurfumcum Menecrates medicus cogno' 
mento iupiter epiftolam ad eum fcripfiflet*Mcnecrates lupirer regi Age 
fialo falutem*Refcripfit rex agelilaus Menecrati famtatem* At cum lace 
daemonii Athenienfes ad corinthum ac fodos fuperaflentiaudita horti' 
lium cadauerum multitudinetheu inquit graedae:quae tot ex fefe perdi' 
dittqui fateilentrquibus barbaros omnis uinceret* cum oraculum 
a loue in Olympia ex fententia accepiflct: deinde ephoris iubentibus ut 
etiam iifdem de rebus phytium cofulerctiubi delphos petifletideum ro 
gauitian quaepatriteadem fibi uidererur*iPraeterea cum amicum 
quendam a care icarico peteretiac rogaret;ad eum fcripfit* Si Nicias iniu 
ftus in te no c:dimittito:fin cft iniuftusmobis dimittito omnino autem 
dimittito* Ad haec ut eum qui lufciniae uocem imitabatur: audiret hor 
tatusracipfam inquit fsepenumero audiui*.Cum uero poft leuirtrenfem 
pugnam ephori qui urbem exhauftam uiris intueretur propter legem: 
qua? perterritos omnis notados eife iuberet:uellent infamiae noram foP 
uere;ac lcgiflatore*Agefilau dedaraffentus ut in mediu,pcefliflet:ius legi 
bus poftndie Tciperct.ldem ad regem aegyptioru focius mifius cum una 
cu illo obfiderefieflentg* hortes QC multo pluresrac fofla caftra circunda 
rennegrediudum rex iubebat de fumma reru. At Agefi 
laus fquit no eife hortes Tpediedos:quos fibi ipfis pares ueller* Praeterea 
cu parum dceflettquin fofla coniungcref taduerfus id quod reliquu erat 
frtruerta acie ac pari ufi certamine uurtoria potiti funt. At poftremu cum 
moreref amicis iuflir nullam fibi neq; furtam neq? pirta faceret.ira enim 
imagies appel!abat*Nam fi q> mihi opus illuftrcfa&u eft: hoc mihi mo' 
numentum ert.Sin uero nullumrnec» fi omnis qui dem ftatuas feceritis* 
a Rchidamus ubi agefilai catapultam effer intutusrcum primum ex 
ficilia aduerta efletiexclamauit o Hercules periit uiri uir tus* 
a Gis iunior cum demades diceret enfes lac5icos ob breuitatem a cic 
culatoribus abforberuattamen lacedaemonii:relpondit:huiufmo/ 
di enfibus hortes uaehementiflime aflequuntur* Item cum ephori cui'' 
dam proditori tradendos milites iubcrentihaud illi fe inquit alienos crc 
dere:qui proprios prodidiffet* 
Agcfila' 
HS 
Mcnccra 
res 
Epiftola 
Delphos 
Nicias 
ageCIaus 
Archida 
mus 
Agis 
Iunior 
Demads c Laeomenes cu qs fe gallos ei datum polhccrctiq pugnado irenrent: 
iftos mihi des:iquit:nolim:fcd illos potius:qui pugnado Iterimar# 
p Edarerus non eledtus in numerum trecenrorum;qui quidem ho/ 
nos in urbe caeteris dignitate pftabatihilaris iurridenfcp abibat gau 
dere fe inquiens;fi quidem trecentos urbs haberet ciues fefe melioris# 
d Amonidas in ultimum chori ordine locatus a chori magiftro pul' 
chrcitu quidem inuenifli:inquit:quietiam ipfe honorabilis fias# 
D Icoftratus argiuorum praetor cum ad cuiufdam cafteili proditio/ 
nem grandipecuniaatcp matrimonio lacaenae mulieris q ipeuolue 
ritpraeter regiasrab Archidamohorrarerur: refpddit Archidamum ex 
herculis genere nequaq efTe#HercuIcm enim luftratoorbe malos fuppli 
do afFedfle:at bonos archidamum facere malos# 
c Vdaemdidas cu i academia xenocrare uidiflenq ia fenex cu difeipu/ 
lis audifTet ab eo uirtute qri: at quado ea utef :iqtv 
Rurfu cu philofophu audiflet:q fold fapicte ee bonu ipatore dilTeretidi/ 
dto iquit admiratioe q loquitur tubae ftrepifu nunq audiuir* 
a Ntilochus cum ephorum gereretraudiens melTeniis agrum a phi/ 
lippo datum: irerrogauitrnum etiam dedidiffet philippusrut pofTi 
derenr:cum pro illo pugnandum foret# 
a Ntaclidas cum atheniefis quida lacedaemoniis iperitiam obiicerct: 
foli certe nos inquit mali nihil a uobis didicimus#Praeterea cum ali 
us Atheniefisad eum dixifleuAtqui nos a cephifo fepiffimo uos fugaui 
mus#At nunqnos:iquit:fugauimus uos ab eurota#Ad haec cum Sophi/ 
fta quidam herculis laudatioem lecturus dTet: ait: quis eim eu uitupar. 
Paminonda rhebao iperiu gerete nunq i caftris repetinus tumui 
c tus exhortus e#Dicebat aute belli pulcherrima ce mori# Grauio 
ri uero armatura peditu corpus afleuerabat exercitatu eiTe opor 
tere no athlaetaijd folu fed etia militu morc»Itacp carnofionbus fc ifeftu 
praebebat:ac tale queda amouitab exercitu fquies uix tribus quattuorue 
clipeis tegi eius uentrexuius magnitudfe fua ipfe men rula:ne uidere qda 
pofler#Sic etia renui uidlu ac uili eratrut cd a uicino ad caena iuitatus iueif 
fet obfoniomq? & unguetoru apparatum:abieritilIico iquiesxgq 
te Cerificare no cotumelia uri opinabar#Etcum coquus dieru ahquoru 
fumptusratidemcollegis redderet;oIeifolumulritudme molefte tulit# 
Admiratibufq? collegisrno fumptu iquit aegre fe ferre fed quod tatu olei 
ftra corpus excepifTet#Ite cu feftu diem urbs ageret: ac potui oescoituicp 
(luderet occurrit familiari cuida fobrius atep metis copos icedes#lllo ac 
admirate quaeretecprqd ira folus ambuIaret;quo licear iquit oibus uobis 
aebricrati & defidiae iduIgcrc#Arcp neq hoiem q flagitiofeqd deliquerat: 
rogate pelopida no dimiffit:ar amicae peibus dimifirdices amicas decef 
ulia munera caper nd pmorestAd haec cu lacedaemoii copias educeret; 
cxxvi 
: CIseome 
. nes 
tus 
Damoni 
das 
Nicoftra 
tus 
Hercules 
Archida' 
mus 
Eu dee/ 
monidas 
Xenocra 
tes 
Antaei^ 
das 
Sophift* 
EpamP 
nondas 
CoIIcgc 
Lacedae/ 
monii Thebani 
oraculag? thebais referretur: quae quide alia ui&u iri alia uidores eos fo 
re diceret:iuflit haec ad tribunalis dexteramnlla uero ad leua poni. Qui> 
bus oibuspofitis furrexit iqens;fi parere iperatibus:& cu hoftibus cogre 
di aduerfi uoluentisihaec uobis oracula funnmelioraqj oftedit.Quod fi 
formido uos cepinilla funt:& in deteriora orationem uertit. Iterum cia 
i hoftes agme opportune duceret:at tonitru fadto fui quaererent:qd ded 
portedere arbitraref:hoftes attonitos eflc refpoditrquod cu huiufmodi 
agri f pximo effenta talibus ipfi caftra moetarentur.Atq? ornatiffimard 
omniu quas gcffilTet:& reije iucudiffimu ea fibi dicebat: quod 
fuis adhuc uiuis paretibus ad leudtra lacedemonios fupaflet Cumcp alio 
tempore unguetato corpore ac hilari facieapparerecofueffet: poft illud 
praeliu poftndie fqualidus ac denuda frote pceffit i medium.Percudfan 
tibufq? amicis an aegri quicquam ei accidifletmihil accidifTe refpodit: ue 
rum fentiebam me elatiore animo heri fuifle: qua par eet. Ita<j imodera 
ram laeticia hodie pledo.At cu fpartiatas fciret opera dare: ut huiufmoi 
cafus abfcondcrennuolenfq? illote calamitatis magnitudine liquido pa' 
tefacere:no eft pafTus ut omnes fimuhfed ut fingulae potius ciuitates ca' 
dauera tollerent.Quare lacedaemomorum cadaueije mille & amplius ui 
fum efUtem cum lafon priceps focius ueniffet thebas: 6C Epa 
minodae qui plurimu iopia praemeref:aureu duomillia mififTetraurum 
quidem non accepitilafona uero afpiciensnniuriam iquit: icipis.At ipfe 
denariis quinquagita mutuo acceptis ac ciue quoda ad exercitus cornea 
tum \ pelloponenfum irrupit.Rurfum cum rex perfarum daricu trigm 
ta millia ei mififTet:grauiter Diomedonta repraehedif.quod naurgatio' 
nis tantu ad Epaminonda corrumpedu enauigaffet.Iuffitqi regi diceret: 
fi quae thebanis conducerent fentiret.Epaminonda gratis amicum habi 
turus foret:fin aurem quae non conduceret hoftem. Et cum Argiui the 
banorum focietate miflcntiac Atheniefiu legari \ arcadia pfedh i utrofcp 
inuehercruna Califtratocp oratore tum oreftes tu oedippus cxprobaref 
urbibus:ubi epaminondas rurrcxifTet:fatemurait:&: apud nos patricida 
extirifle & apud argiuos matricidamerum qui haecppetrauit: nos quide 
eiecimus:Athenienfesuero excepere.Spartiatis ueroq multis magnifqj 
in rebus thebanos criminarentur his refponditruos breui oratione gau/ 
dentis ociofos reddiderit. Atq? pofteaq Alexandrum phereorumty/ 
rannum qui thebanis erat hofhsun amiciciam athenienfes focieratemqj 
recepiffent:eifq? ille polliceretur carnes :quae mina uenundabatur: femio 
bolo fe praebiturum. At nos inquit Epaminondas ligna ad hafce carnes 
arhenienfibus gratis enim agru excidemus: fi mole/ 
ftiores effe perrexerir.Inluper cum boetios ueller f armis perpetuo eife: 
erant enim per ocium diflbluriores quo tempore ipforum princeps ele/ 
dtus effet:eos monebat iquies:etia confultate uiri:na fi iperatore geffero: 
Ludlra 
lafon 
. 
Pellopon 
nenfus 
Argiui 
tus 
Oreftes 
Oedip' 
pus 
EpamP 
nondas 
Athenie' 
fes 
Boetii CXXV1I 
imperio paredum efl uobis*Ita<£ campeftrem regionem bel 
Ii orcheftram appellabanpinde at illam polfidere nequeat: nifi manum 
pro clipei loco habuerinuEt cum chabrias paucos thebanosiquofda qui 
ad corinthium fub muros auidius praeliaretur:interemiilet: trophaeucj 
ftatuiftet:Epaminondas derides ait:hic no trophaeum fed hecathenfiu: 
hoc eft hecathes fimulachrum ftatuedum eft» Hecathen enim ante por/ 
tas in triuiis non abfurde erigebant»Ad haec cum quidam nuciaflct exer 
citum ab Athcnienfibus nouis ornatum armis in peloponnenfum mif 
fumrqd ergo Antigeidas fufpirat:Iquit:fi nouas tibias Telles heEerann» 
nbicETellcs pdTimus:ar Antigeidas optimus» Ite cu didiciffet armigeije 
pmultas ab hofe captiuo pecunias accepifTe mihi: aitclipeu reddeitibi ue 
ro faciudo quaeftui taberna emitto»No»n»amplius aeque diferime fubire 
uelisrqui nnus e diuitibus beatifep fadtus fis»Interrogatus quoq; utrum 
fefc meliore imperatore duceret an Chabrian an Iphicratem difficillima 
eft fquit:iudicatu:quoad uiuimus* Praeterea cum ex lacoica reuerfus ad 
capitis caufam una cu pretoribus collegis arcefteretur»quod meles quat 
ruor boetiae iperio preter lege adieciffet.-collegas hortatus eft;i fe crimen 
referrent tanquam uicoadthatipfenon habere inquit uerba: quae rebus 
praedarent: Quod fi omnino aliquit apud iudices dicendum eenorare fi 
fe ociderint: ut ftatux codemnationem inferibant: quo graeci norit the 
banos uel inuitos ab epaminonda coa&os ec»qui laconicam quae annos 
quingentos neqj praedam neqj bellum pafta eet:& Meftenam triginta ac 
ducentos anos incoluiftetxoncremarintrcompofuifte etiam atq? redegif 
fe I unum arcadasipraeterea graecis libertatem reftimifte.Hasc»n» ea prae' 
tura atep impio gefta funt: quare iudices multo cum rifu egrefti funt ne 
fuffragia quidem in eum admitteres* Ad poftremum cum \ ultimo prae 
Iiouulnusexcepiflet.-delatusintabernaculumuocauit daiphatum poft 
hunedefeeps hyollidamquos quidem uiros ubi efflafle animam accipif/ 
/et:iuftit:cu hoftibus bellum foluerentanq eis impator non eftet Remqp 
uerbo teftatus eft:ut pote qui optime ciues fuos noftet* 
Elopidas epaminondae collega f praetura cum ab amicis diceret 
p necefTarium negotium cogendasneceflariae pecunias negligere: 
pecuniae per louem ait.-neceflariae huic funt Nicomedi:homine 
is quidem oftedens 8C claudu prorfus & debilem* Vxore autem cum ad 
pugnam egrederetuneum precatetutfe faluu faceret:hoc alios ait mone 
dos ee:at prlcipem & praetorem:ut ciues faceret faluos »Ire cum quidam 
dixifle: in hoftes incidimus:quidin illos nos magisnnquit: incidimus q 
in nos illifAtq? cum fradhs foederibus ab Alexadro tyrano 8C 
captus 3Cuincftus eenproindecp illi malediceretityrannufcp dixiftet pro 
peras moriYmaxime inquit:quo thebani magis excadefcant: ac tu citius 
poenam des* Ad haec cu Theba tyrani uxor ad eum ueniftet: feq? mirari; 
Chabriaf 
Trophae 
um 
Antigeni 
das 
Telles 
Boetia 
Laconica 
Meftena 
Daiphan 
tus 
PelopiV 
das 
Epami/ 
nondas 
Nicomc' 
des 
Alexader 
Theba diceret:quod uindhis ita cfTet hilarisns magis illam fe mirari rcfpondit: 
quod non uuftum expedlaret Alexandrum* Item cum ab Epaminonda 
uchcrefigratias iquit habere AIexadro:quonia i praefentia potiffimu ex 
periretur non modo ad bellum fcJfeiuerumetiam ad necem uti audetia* 
Arcus curius a quibulda cu accufare£: quod agribello patri mi/ 
m nima partem uiritim diltnbuiHer.plurima uero publica effecif' 
fet:optauir neminem romaorum fore: qui quod agri ad alendu 
fatis eflet;parumducerer*Sam nites aut cum poft aduerfum cofluftum: 
ad eum profedi aurum daret;rapa elyxabat in fictilibus: famnitibus aut 
refpondit minime fe auro indigere qui tali caena uteretur malle ha/ 
bentibus imperare q habere aurum* 
Aius Fabricius cu Romaos a Pyrrho uidtos accepifledabieno di 
g xit*Pyrrhus romaos uicitino epirotae* Et cu multu ei auri daref: 
a Pyrrho:ad que £ redimendis captiuis uenerat: nequaqua acce 
pit*Poftridie uero q maximus elephatus eilet iftrudu pyrrhi poft terga 
ignorati fabricio clamore emittes repere apparuit:quo fadto conucrfus 
fabriciusrac fubrides me ait:ncc auijd herimec hodie pmouit* Ro 
garecp eu Pyrrho:ut fecu eet:ac ,pximu poft feimperiu haberet: necp tibi 
hoc:iquit:coducit:na epirotae fi ambos nos norit:a me regi quam abs tc 
maliuRurfum fabricio cofuli Pyrrhi medicus epiftola miffit: qua polii/ 
ceref.fi is iuberetife Pyrrha ueneis fabricius ea epiftola ad 
Pyrrhu dedit faniore ut mete uteref: mones quonia & amicoijd & hofti 
um pellimus iudexeftet* Sed pofteaq ifidiis compertis Pyrrhus medica 
fufpendio fabricio captiuos fine redeptionis peio: 
eos non accepit gratis:fed ne mercede cepifle uideretuntotidem ei capti/ 
uos reftiruit*Na nec$ Pyrrhi gratia infidias fignificafte affirmauit: fed ne 
romai dolo uiderenf uti ad nece:peride atep palam uicere mius polfent* 
Abius maximus cum nollet cum Annibale acie cofligere: fed cu 
f cftando exercitum eius terere: qui tum pecuniae tum anonae prae 
meretur inopia:per afpera ac motuofa loca infequebatur: & fefe 
a latere egrefllis opponebauCucp a multitudine rideretur: 8C Annibalis 
uocaref paedagogus:id minimi pendes cogitatibus fuis atep confiliis ute 
batur*Etad amicos conuerfus dicebat eumfibi timidioremmideri: qui 
cauilla couiciaq? metueret:quam qui hoftes fugeretJnfup cu de collega 
Minutio:quoniam hoftes aliquos proftraflet:magnus rumor eet: quafi 
uir foret nomine romao dignilTimus:magis fe inquit fecundu Minutii 
formam quam aduerfam pertimefcere*Paulocp pofteu i ffidias icidiftet 
Minucius;&fimul cum exercitu perire uideretunubi ipfe auxilia tulit; 
cum magnu hoftium numerum prodidir:tum illu feruauitjtaq? Anni" 
bal ad amicos dixitmo faepe praedixi uobis forealiquado ut morana nu' 
bes in nos imbris refolueretf Atq* poft cancfcm cladem creatus iperatot 
Exempla 
Romana 
IVl*curiuf 
famnites 
G*FabrP 
cius 
Romani 
Pyrrhus 
Romani 
Fabius 
maxius 
Annibal 
Minutio una cu Claudio marccllo uiro & itrepido;&: qui cii Annibale qualibetif' 
fime femp dimicaret;fpabat ipfe fi nemo pugnaret; breui anni 
balis miles attritus fcflufq? deficerer*Quam ob rem dicebar Annibalrna 
iorifibi metui ede Fabiu pugna uacuum q pugnatemMarcelIum*Et cu 
miles lucaus apud eum efletaccudatus;quod mulieris amore nodu fae/ 
pe in caftris uagaretuncseterum mirabili uirtute uir ede narrare 
tunmuliere qua deperibaticomprxhedi eo clam iudit; & ad fe duci» Vt 
auteadduda ed;accerfito hominerquod praeter lege;iquit:pernodares: 
haud nos latuit at ne prius quide latuerat:quod pbitati duderes: quare 
fortiter tuis ac rede fadis errata codoneturdReliquu nobifcum. eris; ha 
beo enim rponlbrermdC addudam mulierculam eicommendauit:ac tra 
didit.Irem cum Tarentinos Annibal praeter arcem praefidio tencret*Fa/ 
bius ubi qlogiffime doIoabfccdidet;&: cepit urbem:& l praedam uertir. 
Scriba uero iterrogateqd defacris fimulacris da rueret; relinquamus ait 
Tarentinis deos iratos*Et cu*M*liuius q arcem praefidio renerer; urbem 
P fe capta diceref.alii homine ridebar* Ar Fabius ait;uera narrasmam ni/ 
fi tu urbem amifidesmequaqua ego recupera flem* A rq? cum iam fenior 
edct:ac filius coful de rebus geredis \ publico loqueref: praefenribus plu 
ribus afcendit equum atcp procedebat* Cunicp lidorem iuueis mifiilet; 
iudidetcp equo defcenderet;aliis fefea uerrentibus Fabius ipfe equo exi/ 
liens praeter aetatem accurritmatumcp coplexus;beIIe inquit: fapis o fili: 
quiplaei'rclligas;qbus meras :& cuiufmodi iperii magnitudine fufcipis. 
SCIPIO MAIOR* 
Cipio maior cum a re militari atq? urbana dudium ad lit/ 
teras conuerteret:dicebat cum ociofus dfet; plura tunc ne/ 
f gocia a fegeriJdem ubi Carthaginem ui cepiffet; ac milites 
quidam quam cepident;capriuam praedanti forma ac uir/ 
ginem aduaeherent;atq? illi darent dibenter inquit: accipe/ 
rem.Ti priuatusmon imperator edem* Rurfum cum in alto politam ur 
bem oblideretmbi templum Veneris eminentius apparebatnudit; illic 
uadimonia confentirent perinde ut ad tertium diem in Veneris phano 
difceptantium caufas audirurusnd quod deuti praedixerat fadum dedit 
urbe capta* Atcp in ficilia cum quis percundaretur; cuius rei fiducia ad 
Carthaginem clade foret traiedurus;odenfis ei armatis exerciratifqs ui 
ris trecentis & alta turrijquae e mari eminebat*Nemo ed horum inquit: 
qui fi fuper hanc turrim afeenderinnon fefi iudero; praecipitem iaciat* 
Cum uero & agro potitus e:podeaquam traiecidet atep hodium cadra 
con crema dent:midacp legatione Carthaginenfes pepigident idis foede 
ribus tum baelluas tum nauis tura etiam pecunias datum ire: & quoni/ 
am ex italia adnauigader Annibal ea fiducia dudos coucntorum poeni/ 
teret: his auditis Scipio ait ne illis quidem nolentibus foedera feruaturd 
cxxvfii 
Claudiuf 
marceT 
lus 
Annibal 
Fabius 
MarccT 
lus 
Tai crini 
Annibal 
Fabius 
M* huius 
Veneris 
ronplu 
Sicilia 
Cartha- 
go fefe:ni talentum etiam quinqj millia ad ea priora foIucrit:,pprerea quod 
Annibalem accerfifiennAt ubi omnino uidi Carthagincnfes pro foede/ 
ribus ac pace legatos ad eum mififfennqui uenerat illico abire iulfit jpin/ 
de ac non eos auditurus quairuLfTerentium adduxiftent.Erat aute Ro 
manus Teretius uir frugi & bonus:quem Carthagincfes captiuum ege/ 
ranuQui ubi addudus deum iuxta fc i praetorio fedcre p tribunali uo/ 
luit:& ita Carthaginenfibus refponfum deditrac bellum foluinTcrentf 
us autem eum triumphantem /coitus eft pilleatus taqua donatus liber/ 
tate*Atq5 poft eius mortem iis qui uenerantad efferendum funus: mul' 
fum miniftrauit;quaeq? alia ad fepulturam attinebant:q diligctiflimc cu 
rauit*Sed haec poftea*Rurfum cu Anthiochus pofteaqua romani aducr 
fus eum traieciflent i Afiam:pro foluendo bello ad Scipionem mififtet: 
prius iquit oportuit: no nuc cum & fraenu & fellor e ftifceperis*Praetcrea 
cu ei pecuniae a fenatu ex aerario decretae eent:neqj eo die quaeft ores sera 
rium uelletaperire.Te aperturum aif*Et eim per fe clafum effe: qui tam 
ingeti pecuia illud ipleffenAr cu multa \ eum crimina a psetilio 6i Quin/ 
to coniicercntur apud popu!um:ait hoc ipfo die Carthaginenfes cu An 
nibale a fe uidos:quare coronarum fefe acenfurum capitolium*Qui au 
tem uellet fuffragia ferret aduerfus fe iuffit:quae locutus capirolium afce 
dit.populus uero fecutus cftaccufatonbus adhuc dicentibus relidis* 
Itus quintus ita ftatim ab initio fuit illuftri fama: ut ante tribu/ 
t natum:antepraeturam:anteaedilitatem conful defignatusfit*ls 
cum aduerfus philippum cum imperio miffus effetcum illo in 
colloquium ucnire aufus eJPhilippo aute obfides petete:illum enim effe 
cum multis Romanis:fe uero folum cffemacaedonibus*Tu enim refpo 
dit Quitius folum te fecifti:quonia & amicos & cognatos occidiftfAtcp 
ubiphilippuacieuicifTetnufTitin ifthmiis proclamari liberos fe grsecos 
dimitti ac fui iuris*Atq quotquot romani Annibalis temporibus i capti 
uirateadi apud graecos feruiebat:hos fingulos redemtos denariis qngen 
tis Quinto grseci dedere dono:& illi \ urbe triuphate fecuti funt pillcos 
capite geretes ut iis mos e qui liberi fadi Achaeos:qbus i 2Ta 
cyntihoru infula exercitu ducere mens erat monuit:caueret:ne quemad 
modum teftudines protcnfo capite extra peloponenfum diferimen adu 
rentJnfupcr cum Anthiocus rex ingenti cum exercitu graeciam peteret: 
eundus perterritis cum ob militum multitudinermtum ob armorum 
uarietatciruHuiufmodi ad Achseos didioe eft ufus* Ait enim cum chal 
eide apud hofpitem csenaret:admiratum fe multitudiem carnium at ho 
fpitem refpondiffe eas omnis porcinas ce fed condimentis modo appa/ 
ratibufq? differrc*Proinde necuos ait admiremini regias copiasxum ha/ 
ftatos cataphrados & psezetcros:hoc e pedeftris focios:cumqj equcftris 
fagittariosauditis* Nam hi omnes fyrifunt armis inuicem differentes* 
L*Teren/ 
tius 
Anthio/ 
chus 
Scipio 
Ouaefto 
res 
Paetilius 
Quitus 
Capito/ 
jium; 
Titus qn 
tus 
Philip/ 
pus 
Antio/ 
chus rex 
Graecia 
Chalcis cxxix 
Philopoemeni quotp praetori achseorum:qui multo equite & grauiotis 
armaturae pediteabundarer:Pecuniis uero indigeret:illudes aiebar.Phi' 
lopoemeni & manus & crura ePe:uentrem autem non cfle.Etenim for/ 
ma corporis Philopoemeni talis erat* 
Aius domitius que Scipio maior in bello aduerfus Antiochum 
g apud Lucium fratrem fuis legatiois uicibus fungi uoluit: cum 
hoPiumaciemefletcofpicatus:pracfed:ishortantibusutPatim 
hoPem adoriretunhoram nequacj fatis ePe refpbdit: ut tot hominum 
millibus rapiendis fperentes capra feipfos 
curarent.Veijd hoc in temporecras fadum irecdgrefFufqj poPridie ho' 
dium quinquaginta millia ad mternicionem redegit. 
p Vblius licinius coful imperator uidtus equePri praelio a pfe mace' 
domi rege milites duo milia odhngctos amiPr particaelos partim 
captos.PoP praelium uero cu perfes & pro foederibus 6C pro pace orato' 
res mifiPet:ui6tus ui&ori iuPit:ut& regnu 8C res ois romanis cederet, 
Aulus aemylius fecundu coiulatus petens repulfam habuit.Sed 
p ubi fpericia 6C mollicia iperatorum bellu aduerfus perfen ac ma 
cedonas prolyxitateaccepit;& ob id confulem illum declararut: 
ait eis fe gratias no habererquonia no eo ePet iperator defignatus:quod 
tam imperio fibi q illis imperatore opus foret. Cuq? domum cforo pe' 
tiPet:ac tertia filiolamiqua lachiymante offenderatiquid plorarer: inter 
rogafler.atq? illa refpondifletiquonia perfes nobis mortuus eP: erat aut 
catellus ita notatusn bonam fortuna ait o fi!ia:omeq? arripio. Atcp cum 
multa in caPris audacia offediflet;q imperatores ac rerum 
minime Pudiofi iduxiflenr:ut quiefccrent raefolum gladios 
acucrent;iuPit:fibi enim reliqua curae fore.Nodburnas aute excubias mf 
fit fine haPa QC fineenfeafleruarentrquo defperantes:qui hoPibus repu 
gnarent:magis fomno refiPerer.Et cum macedonia per locos faltuofos 
inuafiPentiac inPru&os hoPes afpcxiPct.Nafica enim eum hortante ut 
confePim illos adoriretunfacerem iPud quiderfi tua mihi ait aetas dlet. 
Vepi multa mihi experientia impedimeto cP:ut itinere fatigatus aducr 
fus iPructam acie dimice.Atfuperato perfc cdp ui&oria cpulu praebe/ 
ret:dicebat expertu perituq? exercitu maiori hoPibus terrori cfle fuauiP 
fimumcp amicis couiuium praebere. Ad haec cu perfes captus eflet: ac in 
triumphu duci deprecaref :hoc inquit in te cP.Ita.n.poteftate di dedit:ut 
feipfc interimeret. Grandi aure ac propemodu infinita inuenta pecunia 
nihil ipfe accepit. At genero Tuberoni phialam argentea poderis librans 
trium militiaepraemiu dedit.Et hanc aiunt prima aemilioru domum ar 
genteam fuppellcdhle ingrcflam.Praeterca cum quattuor ei mafculinae 
prolis filii eflennduos adoptioni aliis antea dediderat reliqui duo q do' 
mi crant:alter qanos quattuordecim narus quinto ante trimphum die: 
G.domi' 
tias 
Scipio 
maior 
antiocha 
L.millia 
hoPium 
dfiderara 
P.Licini' 
us 
Perfes 
Paulus 
aemilius 
Perfes 
Macedo' 
ma 
Nafica alter quinto itidem die poft triumphum agens annum duodecimum: 
diem obicre.Cumq? ,pcedcti ipfipopulus eius uicem codolereticollugc 
retq?.;nunc ait patria: fe metu atq? piculo cc libcratuiqdo fuccelfuu fuop£ 
inuidia:quam I familiam fuam fortuna euomifletipro omnibus tulerit. 
Ato fenior cum apud populum i prodigalitatem & in modicos 
c fumptus inuadacretuninquit: quam difficile eft habere ad uem 
trem orationem qufaures non habet. Mirari autem: q urbs illa 
feruaretunubi pluris uenirctpifcis quam bos. Item cum uxorum effrae/ 
natius petulantiufq? imperium aliquando reprehenderet: omnes iquit 
homines uxoribus dominantur nos uero eundis hominibus; nobis aut 
uxores. Aiebat etiam male pro collato beneficio gratia non recipere qua 
pro illata iniuria fupplicium no fubirc:& iis femper omnibus qui ddin 
querentipreterqua fibi ueniam dare.Et cum magiftratus ad delinquen 
tis pledendos hortaretundicebat qui 8C pollen t:& no propulfarct iniu/ 
riamreos lapidibus elfe obruendos.Rurfus iis fe iuueibus magis dicebat 
deledaniqui rubefcerent:q qui paIlefceret;Dicebat etiam eum fibi mih> 
tem odio elfc: qui ambulando manusrpugnado autem pedes moueret: 
ac fterteret maius :q inclamitarer.Atq? pclfimu eum aiebat imperatore: 
qui fibi ipfi:imperare no polfet.Ad harc maxime oportere exiftimabat; 
ut quifq? fui ipfius pudore teneretunnemine enim unqua ab fele abdic. 
Infuper cum plurimorum hominum eredas uideret ftatuas;at malo de 
me inquit:homines queritent cur catonis ftatua pofita non eft: q cur eft 
pofita.Item quibus poteftas elfetiut ea parce uterentur ortabatur: quo 
femper potcftateliceretuti.Et qui uirtuti honorem auferrentieos dicc/ 
batiuuentutihonoremauferre. Idem neq; pro iuftis rebus magiftratu 
aut iudicem orandum elfe dicebat neq; pro rebus iniuftis exorandum. 
Iniuria quoq? dicere folitus eft etiam fi in feretibus minus fit: omnibus 
efle piculo.At feneduti multa cum adfunt turpiarne uitii turpitudo ad' 
derctur hortabatur. Atq? iratu ab infano arbitrabaf tempore dilferre.Ite 
illis minimeinuidcri:qui fortuna manfucte m odeftecp uterentur. Non 
enim nobis fed qua: nobis bona funtnnuident.Prarterea qui eentin ridi 
culis ftudiofi:aiebat in feriis ridedos fore.Et pulchras adiones pulcher/ 
rimis quoq? adionibus dicebat elfe qccupadas:ne gloria paulati dc 
flucret.Corripiebatautciues q eofde femper ad magiftratu dcfignalfer* 
Videbimini enim dicebat:exiftimareaut no multi magfatu faciundum 
aut no multos dignos eerqui magiftratum gerant. Rurfum quia agros 
maritimos emiffet eum fibi admirationi elfe fimulabat tanq mari uale/ 
tiorc.Nam quae illud uix inundet:hicfaciIeabforbeat.Et cum cenfuram 
petens uideret alios;qui & rogarenttblandirenturq? multitudini clama/ 
bar ipfe indigere populum & fenero medico ac magna purgatione pro/ 
inde non cum defignandum elfcqui gratificaretur; led qui inexorabile 
Gato fe/ 
mor 
Fortuna 
Cenfura fepreflarcr*Quae cum diceret:cundis in eledione praelatus cfl. Item cu 
iuucnrutem doceret audenter pugnandurmec dicebat & uerbo magis g 
Cme 6C uoce magis q manu pkeruq? uerti & conftcrnan hofles. Atqui cu 
bellum aduerius eos gereret qui ad betim flumen habitarent; magnoq; 
in diicnmine propter hoftium multitudine politus efletiuellentq; celti/ 
beri Itipendio talentorum auxilium ferre: romani ucro no fi 
nerent mercedc barbaris hominibus decerniicos ait errare.Cum.n.uice 
rintrno ab ipfis mercededed ab hoftibus exacta foluturos*Quod li uidti 
fuermtmcqj a quibus illa perereturmecq peterent futuros* Et cum plu/ 
res cepiflet urbcs:ut ipfcait diebus quibus inter hofles comoratus e(t:ni 
hil ipfe plus ccpir:q quae ex hoftium agro comeditrac bibirJde cum arge 
Ci libra uiriti diftnbuiflet in railitesiait melius cfTe ut multi cu argento q 
pauci cu auro ab militia reuertcrenmrrmagiftratibus enim aliud nullu i 
;puindis q gloria: additamentum faciundum efle*Arq? feruos quinque 
cu triacaptiua emiffet corpora:nc<y prius la 
cuiflet Catoneiqua in confpedum ifTet:hominem ftranguIauit.Et roga 
tus a Sdpioneafricano:ur exulibus auxilio effetiquo rediret 
in patnasdimulabar ea libi rem nulli curae ee*At cum i fenatu uerba plu 
rima fierentriurgens ranqua nihil habeamus:inquit:qd'nobis agedum 
fit:fedemus de graecis feniculis difTerentesmtrum a noftris an ab achaeo 
rum polindoribus efferatur*At cum Pofthumius labieus hiflorias gra:/ 
ce fcripliflet ac uemam ab auditoribus peteret; ait illudens cato ucniam 
dandam efferii coadtus amphidionum decrero fcripfir* 
Cipioncm iuniorem ferunt annis quattuor & quinquagintatq 
f bus uixit:nihil emiflemihil uendidifIe:nihilxdificafTe:libras au 
tem argenti rris ac triginta duntaxat in magna fubftantia & au/ 
rf duas reliquifler: quum tamen Carthago in ipfius poreflate fuifTet: & 
unus omnium imperatoru milites locuplctaflet. Praeterea polybii prae/ 
ceptum obferuans Audebat non prius e foro abire: q aliquem ex adeuir 
tibus familiarem fibi atque amicum quouis pado effecifTer* Er cum iu/ 
ucnisadhuc effet:tantam & fortitudinis 6Cprudentiae expedatioem de 
fe prarftitit: ut Cato lenior de iis interrogatus qui ad Carthaginem mi/ 
lirarent: in ter quos eria erat Scipio:diceret folus is quidem fapit ac uiger: 
ad hunc aut umbra concedunt* Item cum romam ucnifTct ab exercitu: 
eum inuitabantmon quo illi gratificarenrunfed quod per illum prope/ 
diem ac facile Charthagine captun efTent*Arq? cum murum fuperaflet: 
dC Carthaginefes ex arce repugnaret:ne tu mare iflud munies: id autem 
tacebat inter utrofcp:nec admodum erat profundum:dicere polybio at/ 
que confulentemt tribulos fpargeret ferreos:aur rabulas flimulis perfo/ 
ratas iniicerct:ne tranfeuntes hofles aduerfus aggeres pugnaret; ridicu/ 
Iu effe ait:q muros cepiflent:& intra urbem eflent;inde ita fe gerere:quo 
Betis fiu» 
Celtiberi 
Romani 
Scipio 
africaus 
Polindo 
res 
Pofthu/ 
mius Ia/ 
bienus 
Cato 
Scipio ia 
mor 
carthago 
Polybius 
Catofc' 
nior 
Roma aduerfus hoftes non pugnarent.Et cum urbe grsecis ftatius oblationi/ 
bufqj ex Sicilia aducdbs referta inueniflet iuflit per praeconerut quae prsc 
fentes urbiu ciues fua cognofcerent:reportaret in patria* Atqui repi illa/ 
rum neg? feruumec libertu ullu acccpir«Atnc emit quide; cu 8C diriperet 
& depraedaretur tame omnes*Rurfum cu*G*Laellio:quo QC amiciffimo 
& fodo urebatuncofulatum peteti fuffragarcf :pompid interrogauitian 
etiam ipfe peteret coCularum £Erat aut Pompius tibicinis filiusiquo re/ 
fpondete nequaq petere:quin potius cu Ladlius pcterctiillius defignandi 
gratia fe quoq? comitia ambirupi crediderut;& ita expedtates ab illo de/ 
cepti funt:nunciabarur*n*eu circuire fopi ac ciues dextcra:blandiedo app 
hendere*Quare aliis turbatis fubrides Scipio ftulti inquir:fumus:q qua 
fi no hoies fed deos imortales pcaturi fimusrtantu teretes teporis tibici/ 
ne expedamus*Rurfum cum Appius claudius eius copentor in cenfura 
eer:ac diceret romaos ois ab fe noiatim falutari*Scipio q oes fere ignora' 
ret:uera Iquit narrasma maiori curae mihi fuitmta nemine ignorarencj 
ut multos nofTem*Horraba£aut ciues: quadoquide aduerfum celtibe' 
ros bellum gerebat ut utrocp militatu miflb aut legato:aut tribuno mi/ 
litu Tumeret utriufqj uirtutis teftes ac iudices bellatores ipfosjnfuper cc 
for declaratus adolefcente priuauit equorquonia fumptuofiorein caena 
quo tepore Carthago oppugnabatur:placentameilecompofira quam i 
urbis fimilitudine fbrmarat:& hanc Carthagine appellarat; co 
uiuiis propofuit rapinaeipcun&anticp adolefceti qua obeaufam equum 
fibi abftulifTet:prior*n*q ego:Carthagine inquit diripuifti*Etcum*G«lici 
nium praetereunte intuere£:fcio huc:ait:uirum peierafle* At nequeo ne 
mineaccufante & accufator ee & iudex*Ad haec cum a fenatu tertiu mif/ 
fus elTctrcu urbium nationu regutq infpedtorintuere£:utait Cly torna/ 
chus*Quis urbes hofefq? animis qua lege ruenf* Alexandria uenit:cu<p 
egrelTus nauim icederct;capite toga opcrro*Alexadrini qui undicp ad eu 
uifendum accurreret:rogabat:ut & caput detegeret: atq? cupietibus fibi 
facie oftederenQuod cu is feci flet: ftrepi tu oes funt ac plaufu profecuti* 
Er cu rex propter corporis tarditate atep mollicia uix fequeret nnceden/ 
tis illos Scipio fubmifTa uoce immurmurans ad panaetium dixittiamali 
cui alexandrinis nofter aduetus fmdui & uoluptati elhproptcr nos em 
ambulante rege confpiciunt*Comitabatur aut eum amicus unus panae/ 
tius philofophus & famuli cum in eaperegrinatioe ui 
ta defunctus cfTenalia quonia em ere nollet: ex urbe accerfiuir* Rurfum 
cum numantini uiderentur inuidtirac plaerofcp imperatores fuperaiTent 
fecundu populus ad id bellu confule Scipione declarauit* Er cum multi 
in expeditione irentud fenatus quonia exhauriretur Italia: ,phibuit neqj 
pecunias ex jerario fumcretconceflum elbfcd prouerus uedhgales quo 
rum nodum tepusaderat:decreti funrt At Scipio no opus tibi pecuniis 
Sicilia 
Gdcdlius 
Pompiuf 
Lollius 
Scipio 
Appias 
Claudiuf 
Placenta 
G* Licini 
us 
Clyto/ 
machus 
alexadria 
Scipio 
panaetiuf C XXXI 
efle dixitifuas enim at<£ amicorum fatis fupercp fore* Sed de prohibitis 
militibus quaeflus efl*Na bellu graue & periculofum effe*Si propter ho' 
flium fortitudine totiens fuperati funt:q>aducrfum tales id gcratunfin 
propter ignauia ciuiurmqcfcu talibus* Atq? ubi in caflra uenit: multacp 
6C licentia & luxuria 6C fuperflitione delitiafq? offendit: uates cotinuo bC 
hariolos lenonefq* exegit:imperauitqae: uafa eunda dimitteret profer 
ollam ucru ac fidilecalicermafgeteum uero poculu non maioris q libra 
rum ponderis pro arbitrio habendum permifit lauarirctiam uctu 
it 8C unguetis quifc$ feipe fricarer iuiGt:fumeta*n*quoniain manibus ca 
rcrentalterius fricatione indigereJmperauit quoqa: ut flantes crudum 
pane aut fimplice pultem 
QCcarneaflam autelyxam.lpfe uero nigro fibulatus fagulo exercitu cir/ 
cuibar:eiufq? lugere dedecus aiebat. Arq? cum Mcmii cuiuldam tribuni 
miliru iumenta coprehendiffetiquae lapideas peluis 8C uitrea pocula de' 
portarent: mihi inquit:ac patriae rrigita dies:tibi uero in ocm uita cu ta 
lis es:temetipfum inutile fecifli* Er cu alius pulcherrime ornatu fcutum 
ofleraret: heus fquit adolefces fcutum cerre pulchrum decet Ro 
manu uiru in dextra potius fpes fuas q in finiflra collocerdte cum is qui 
uallu fe premi diceret:rede inquit: fidis*n*magis 
huic ligno q gladio.Et cum efframata hofliu amentia effet intutus: dice 
bat teporelecuritate emi. Nam boni impatoris ficut i medici officia ee: 
ut ferri curatione utatur ad poflremu: Verutamen tepefliue adortus nu 
mantinos in fuga uertmCdq? uidos grauiter feniores ferret:exprobran 
tesiquideos fugiffent:quos toties fugafTcntmumantinum quedam di' 
xiffe fertur:pecudes eafde quoq? nunc effe:at pallore alifuAd haec ubi ca 
pta numantia fecundu triumphaffet contetio ei pro fenaru ac fodis ad' 
uerfum*G*Gracchum coflituitur*Quare turbatus populus in eum qui 
tribunali eflet:rumultuabatur*Tuncait Scipiomunqua nos legionu da' 
mor uociferatioq? perteruitmedum hominu cofluduatio arcp cofufio 
quibus no matre Italiam fed potius nouercam efle fcio«Etcum ab ami' 
cis gracchi fublatus effet clamor de irerficiundo tyrano*Rede iquit qui 
patria oppugnant:me prius uolut de medio roIIere:non*n*Roma cafura 
putat Scipione fupcrfliteinecp uidurum Scipione:fi Roma ceciderit* 
Aecilius merellus cu munitu caflellu adoriri uellet dixiflerq? ce' 
c turio:fl modo dece uiros amiferitiforemtcaflellum caperetiro' 
gauirMerellusian uellet unus ex dcceefle*Rurfum.cumiunior 
quida tribunus miliru quaereretquid fadurus foret: fi hanc:refpondet: 
tunicham exiflimare mentis meae confcia effe:eam exutus in igne mit' 
tere*Atq? Scipionis mortem cui uiuo iTenfus fuerantulitqmolcftiflime 
ac filiis iuflinut fubeunres ledum follerent dixitep gratias habere fe diis 
immorfalihir<:*nnnd nnn pffprannd alinc mrne Srinin- 
Meraius) 
G*grac' 
chas 
Sapio 
Roma 
Caecilius 
metellas g Aius Marius ex obfcuro genere rempUiCapefrens aedilitatem ani' 
pliorc pollicitus cft.Cumq$ perfpicue aduertiffet eodem fe die defc 
ctururmad minore tranfiit;atq? illa quoqp fruftratus non tamen futum 
diffiius eft fe romanoru principe* Et cu utroqs m crure uances pateref: 
folutus crus medico exeeadu prafouit neq? ulio emiifo fulpirio nec con' 
tradis fupciliis fectionepruht.At cum medicus tranfitu faceret ad alte' 
rum crusmoluit inquies curatione eo dolore digna non efte. Infuper cu 
Clufius fororis filius in eius fecundo cofularu militi cuida pracftann for 
ma Trebonio noie uim afferretrab adolefcente occifus eft 
bonid accuiantibusns a fe illum occifurmq in magiftratu cer:no negauit 
fed necis cam dixit:ac probauit. Iraq? Marius qui p prasdaris militiae fa' 
cinoribus corona dari cofueuerat:ferri ad le iuffit:trebonioqimpofu it* 
Atq? cu aduerfum teutonas in proximo caftra pofuillet eo in loco q 
hfetaquae:dicerentq? militesfiii fe affici:moftrato illis flumineiqdGuxra 
hoftiu ualiu deflueret; illic nobis potus eft inqt:cmcdus fanguincJi aut 
duci fe rogabat:donec in ianguine iclTer humor acnodum pfiti conftrin 
geref.Prseterea camertiu uiros mille g egregia uirtute in bellis aduerfus 
cymbros extitiflent:pra?ter oes leges ciuitate uniuerfos donauir* Quod 
qde factum cu a nonullis accufaretunaiebat uerba legu propter armoi*: 
ftrepitu exaudire nequifle. Et cu in bello ciuili folia circudatus 6c obfef/ 
fusoccaGone ac tempus operiretundixiiTetq? Pompeius Silo:oMarifi 
magnus imperator esidefcende i aciem:proinde tu inquit fi magnus es 
imperatoncoge me uel inuitum in aciem defeendere. 
c Atullus lutarius cum in bello aduerfus cymbros ad Atifonem fiu*' 
men caftra haberet:& romani quoniam barbaros ad trafitum niti 
itueren£:cederent ubi eos detinere no pofteticontedit ad primu curfim 
abfendetiu agme ne romani fugere hoftesded iperatore fequi uiderent* 
f Ylla cognomento felix inter maximas Tuas felicitatis duas exiftima 
bat:pii Metelli amiciciam:& quod urbem athenarum non aequaP 
fet foloifed feruafTef potius. 
g Aius popilius ad Antiochu legatus miffus e cum epiftola a fenatu: 
qua iuberetur antiochus:ut exercitu ex segypto abducerer.nec pto 
lemaei filiorum q orphani eftennregnu occuparct.Popiliu uero p caftra 
adueniente cu emitius antiochus q humanifiime falutaffet: ille non fer' 
uata falutadi uice tabellas reddidit.Quibus ledis cu rex dixiffet cofulta' 
cp refpofurmpopilius regeuirga ingiru circufcripto:hic 
ergo ftans inqt:cofulta:& refpodc.Cudis autc uiri grauitate atq? animi 
magnitudine admirantibus ftupetibufq?&antiocho fadurufeiafientic 
tequse romani uelletiita popilius & falutauit cum:& coplexus eft. 
I Vcullus in armenia cum dece millibus peditum 8C mille equitum 
aduerfus Tigrane qcentu quinquagitamillia hoiunTin expedicidc 
Gaius 
Marius 
Varices 
Clufius 
Treboni 
us 
Marius 
Cymbri 
Popeius 
Catullus 
lutarius 
Romani 
Sylla 
Pi us Me' 
tellus 
Athcnse 
Gtfpopili 
us 
Lucullus 
armenia 
Tigranes haberet;pridie nonas odobrcspfedus efl* Quo die prius Scipionis co/ 
piae a cymbris confumprae funt*Quare eu quida dixiifet romanis illum 
diem neiaftu formidabijedgitur pugnemus:iquit:hodieimpi/ 
greiquo hunc quoq? romanis die ex aero &trifti iucundu red' 
damus*Etcum caraphrados maxime milites metueret:bono animo ee 
laboris in illis fpoliadis q uincedis*Atq$ cum collem 
primus motuafpexiflct;magnauoce:inquit:uici 
mus o cdmilitones.Ac neminefuftinete dum illos fugat:romanos qnqj 
Iceto interceptos amifmhofte ucro fupra centumillia occidit* 
Naeum Pompeiu seque Romani amauerunatq; patrem oderat* 
g Is cum puer admodu eiTetifylJanse fe parti alciuit;& cu neqj raa' 
giftratu fungereturmeqj fenator eifet:magnum ex Italia confla ' 
uit exercitu.Cumcp a fvlla accerferetunnegauit fe fine praeda ac fine cru 
ore copias impaton oltenfurutNec prius uenif;q hoftium duces pmub 
tis praeliis uicifletJde cum a Sylla praetor in ficilia m iffus accepit milites 
egreffos in itinere uim inferre:ac rapina uti: q alias palantes circucurfa/ 
ret:fupplicioaffecit;ied iis qui a fe miiTi eent;ad gladios gemas addidit* 
Ad haec mamertinos q contrariam partem fecuti fueratiporerat uniuer 
fos occiderctAr Sthenius fadiois priceps cu dixiffet eu nequaq iufle age 
re;qui,p fonte in fontes multos uocaretad poena:hunc aut feipfum efle: 
abs quo 8C amici pfuafi QC inimici coadi res Marianas elegiflcnnadmira 
tus Popeius ait ueniam dare mamertinis-.qui ab eiufmodi uiro effentp/ 
fuafi:qui patria faluti fuae uirae anteferretr&cum urbe tum etia Stheniu 
liberauitJte cum in Africam aduerfus domitiu illo magna 
pugnafuperato a militibus eifet iperaror faIutatus;refpodir no fe hono/ 
re illum admirtereiqdiu hoftid uallu flaret* Itaq? fimul etiam cu imbri 
milites fado fpetu caftra expugnarut:ceperut:depopuIari funuCum au 
tem reuerrifletitu caeceris eu honoribus proptoaio uulrucy amiciflimo 
Sylla excepit:tum ofum primus magnu appcllauit* At cu uellet triupha 
reiquonia nondu fenator eifet;nequaq permifit: qobrem cum Popeius 
dixiflet ad circuftantis ignorare fylla etiam plures orientem folem q oc/ 
cidentem adorareiexclamauit Sylla triumphet*At Seruilius uir fenato/ 
rius &fii grauiter rem ferebat;tamen cum aduerfarentur trium/ 
pho quippe qui largitioes aliquas expofcerefcdixifTercp Pompeius fepo/ 
tius triumpha dimifllirum q blande illos ait uero intu 
eri fe Pompeium 6C magnum 8C triumpho dignum Jnfupercu Romae 
mos militiae munus pro legitimo tempore obiffent 
equum ad duumuiros: quos cefores uocantnn fora agerer; adnumera/ 
tifey militiae muneribus ea gefta funt; aut lauda/ 
rentur pro meritis aut uiruperarentur*Popcius confale geres ipfe cquu 
deduxit ad Gellia dc Letulu cefores*Quibus ut mos efl galdantibus an 
CXXXll 
Cymbri.' 
Romani 
caraphra 
di mili / 
ces 
Gn*Pom 
peius 
Romani 
Italia 
Sylla 
Sicilia 
Sthenius 
Popeius 
Mamer/ 
tini 
Africa ' 
Domiti/ 
us 
Sylla 
Seruriias 
Popeius omnia militaria munera obidet:omnia refpondit: Si me quide impera/ 
tore* Ide fertorii fcripturis I hifpania potitus inter quas erat multorum 
ducu epidobe:quibus ad pturbanda mutandacp rempub* Sertoriu Ro/ 
mam accerfebat: illas ois cocremauit facultate quidem iis praebesiut ma 
li ad fanitate redirent:ac meliores fierennPraeterea cu Phrahates rex par 
legatos eu rogadenut termino eufrate uteref:qn potius Roma/ 
ni inqt termino utenf aduerfus parthos iure ipo*Rurfum cu Lducullus 
militia fundtus uoluptatibus fefe fumptuofius: Pom 
peiu aut uituperaret:quonia prseter aetate plseracp fibi gereda appeteret 
magis:inquit:feni praeter aetate eddelitiis opam dare qimpareEr cura 
ipfe aduerfa ualitudine laboraret:ut turdo uefceretunmedicus iuflit» II/ 
Iu fui frudra quaefiuemt: erat*n*praeter anni tepus* Dixit qdam forcrut 
apudlucullu turdi:que penes annu itegru nutriatur uEenirenEErgo in/ 
quitini lucullus (luderet delitiis:uiuere Popeius non pofletf Ac dimiffo 
medico paratu facillimis uilibufcp cibis ufused. Ide cd uaehemetiffima 
annonae caritudine urbs pmeref:ucrbo quide cui annonae cura manda/ 
ta eflet:dedaratus:reaut terrae ac maris ius habes in affrica Si fardiniara 
ficiliaq? nauigamtxolledlaq? grandi frumenti copia ad Vrbe maturabat* 
Magna uero repedate orta gubernatoribufq? perterritis ubi primus in/ 
fcediflet naui Si anchora tolli iulMenclamauir q» ad nauigarioem coge/ 
ret no ad uiraJde cu cius aduerfus Caefare fimulras in aperto iam ecv.dC 
Marcellinus unus ex iis quia Popeio pdueffi ad dignitatem fuerat dein/ 
de murato erga Caelare aio multa in fenatu in Popeium loquereturJMo 
te pudet Marcellie iquinmaledidlis me onerare:p que Si e muto loquax 
fadlus es:Si cxuriecum uomiru cdmutadiYEt ad Catone grauius mor/ 
dente quonia qfaepiffime prodiceret potentia Si audoramentu Cofaris 
neqnaq reip*bono cedere:refpondit tua quide magis ad diuinatione ac/ 
cedut: at mea ad amicicia* Atq; cu de fe liberius loquerefiait oem fema/ 
gidratu & accepide citius:cj expe&aflct Si depofuiffe citiusrq eet expecda 
tus*Ad haec cu pod cdflicflu pharfalicu in segyptu fugies ex triremi foret 
in pifcatoriu nauigimquod rex mifcrat:tranfiturus:conuerfus ad uxore 
& filium aliud nihil q illud fophcclis dixit:quifquis tyrannupetitus &fi 
liber itullius edferuus.Cum uero tranfcendiffetenfepercudus fufpirio 
femel emilfo nihil locutus ed:fed uelato capite feipfum tradidit* 
Icero orator in nomen cauillatus Si amicis ut id mutarctrhortay 
c tibus ait Ciceronis nomen fefe faedurum 5 Sicatonum Si caru/ 
Iorum Si fcaurorum nome illudriusErcu argeteum poculum 
diis [mortalibus uoru foluiffetrprima nomina litteris notauit:fcd p cicc 
rone cicer icidinAt eos oratores quialtioreuocc uterenfidicebar ,ppter 
[firmitate i clamorem ueluti claudos in equum afcedcrcEr cum uerres 
cuius filius corporis forma male uteref: Cicerone maledidlis laccfleret 
Sertoriuf 
Hifpania 
Phraha/ 
tes rex 
Eufrates 
Romani 
Parthi 
L* Lucui/ 
lus 
Popeius 
Caefar 
Cato 
Cicero 
Cicer 
Verres pide quafi QC molle & cynedu criminaref ngnoras inqr.-decere ftra fores 
couiriis filios urgere*Rurfum cu Merellus nepos ad eu dixifTet:pluris te 
teftimonio tuo occidifti:q patrocinio feruafti.Et enim plus mihic.inqt: 
fidei q ejoquetise.lnterrogante etia Metello qs ei pater eet:hac:iquit reP 
pofione difficiliore effecit mater tua* Fuerat eim metelli mater ipudica* 
At Metellus ipe & leuis erat:& fconftans SClibidinibus deditus*Rurfus 
cu Diodoto docto n uita defundo lapideucoruu metellus 
ipfe appofuifletiiufta iquit retributione fada:uoladi eim huic no dicedi 
dodrina tradidit: cum Vatiniu hoiem & inimicum Obi SC perditif 
fimu prius audifler freriile:mox certior de eius uita fadus eet:male‘iquit 
peat:qui male metitus e*Ad eu quocp qui genere libys eet: dicerctq; non 
audire ipm dicentemeq? tame refpodit habes aure no forata Caftu aute 
popilliu: qui fe iurifperitu haberi uellet: cu Si rudis tame & obtufus eet: 
ubi ad cotrouerfia quanda aduocaiTet tefte:atqp ille dixiffet nihil fcire:pu 
tas*n:ait:de iuf fortaffis iterrogaricPraeterea cu hortefius orator argetea 
fphiga mercede a uerre acccpiflctxucp oblicp quida acfubdole cicerone 
ad eu locuto:dixiifet fe enigmatu [peritu ee* Attame refpon/ 
dic cicero fphinx apud te e*Et cu uoconiu cu tribus filiabus de formofif 
fima facie obuiu habuifletrfubmifla uocead amicos dixit: phoebo haud 
onetegenuit hic pignora*At<B cu fauftus fylla puer fppter aeris alieniac 
fbenope magnitudinem fuppfetile pfcripfifTer.hac ait libentius q patris 
eius fpfcriprione ampledor*Pompeio aut ac caefare diffidetibus ait: que 
fugia:noui:ad que fugiaugnoro.Ac pompeiu accufabat:q urbe deferuif/ 
fer.eetqjThemiftocle potius q penclen imitatusicu res non illis fed hifce 
fimiles effenuAd haec cu ueniffet ad popeiu:ac rurfus uenifle poeniterer: 
ab eo iterrogatus ubi pifone reliqiTetiapud tuuiinquit; 
cu quida ad Pompeiu a Caefare prae celeritate atcp 
alacritate equum reliquifTe:melius fquiteu de equo confuluiflcJrem ad 
eum qui nudabatcaefaris amicos triffis eernarras inqtreos ee caefare exo 
fosrab eoq? difIentire*Cum aute poftpharfalicu praeliu pompeio fugien 
te Nonius quifpiam dixiffet adhuc aquilas feptem apud ipfos efle: 8c ob 
id ut bono animo eent horfaref* Recffe inquit moneresificum graculis 
nobis pugnanduforet.Etcu potitus ui&oria caefar ,p (Iratas popeiiima 
gines honorifice ercxiilef; ea de re loques cicero ait .-caefar in erigedis po' 
peii ftatuis Tuas firmat* Adeo aute quod pulchre fciteq? diceref: plurimi 
facicbat:&: ita ad id opera fua uaehemeter accomodabatuit cum ei cotro 
uerfia cffet apud cetum uiros conftituta:& inftantedieab Eronteferuo 
nunciatu foret i die cotrouerfia rcie<ftam;eu libertate donauerir. 
AiusCaefarcumSyllamfugeretadhucadoIefces in praedones i 
g cidit:& cum primu magna uis argeti ab eo peteretur: praedones 
derifit taq eiusrque haberentugnaros ac duplu fe daturi jpmifit* 
CXXX111 
Metellus 
diodotuf 
Vatinius 
Horten/ 
fms 
Verres 
Cicero 
Sphinx 
Fauftus 
Sylla 
Popeiu s 
Caefar 
ThemP 
ftodes 
Pericles 
Pifo 
Nonius 
Oefar 
Cicero 
G*Caefat 
Sylla Deideafieraatusdoecpecuiascogeret:ut&dormietiCibiqetieent: filets 
pfiaret:Ipabat,qs at oroes poemaraqj fcnbcret eis legebat: di q mi 
nus uaehcmef ea laudaflet taruos ac barbaros appellabat Ac prifum cos 
iufpefaifoiabaf id qd etia paulopoft effecit»Na cu pofi aduedu fui redi 
medi pciu liberatas & uiros & nauigia ex afia cogregaffer: tu cophcndit 
pdones tu etia affixit cmculnfup cd romas pontificatu peteret:haberet<5 
eius reiasmulu atqjcompetitore catulutq romais reliquis dignitate ‘pfta 
bar:a matre ad fores dedudus hodie iquit: mater uel potificem filia uel 
exulem habebis, At<j pompeia uxore:quoniaeetdeclodio infamata:re/ 
pudiauit:deide clodio ea ob rem i iudiciu ado tefiis addudus nihil ncq 
de uxore locutus e,Accufatore aut irerrogate qd igif ea eieciftif quonia: 
Iquindecet uxore cadaris calumnia etia uacare,Prasterea cu Alexadri res 
gefias Iegerer:coIachrymauit:dixirq;ad amicos:is cu haceersetate:Dari/' 
um uicir:mihi uero 1 hacufq? die geftume nihiUEtcum 1 alpibus fterile 
inopfq oppidulu prasteriret:amicis quasrentibiis an etia hic feditioes ali 
quas cotentioriq} depricipatueiTent: rubdubius cogirabudufcp malim: 
inquit:hic primus cjteq Romefecundus, Fortifiimoijs aute facinori ea 
obeuda dTe dicebat quas di piculofiflima maxiraacp efient uepi haud co 
fiiltada,Etcu ex gallia prouincia aduerfus popeium rubicona flume tra 
firet:ait:iada fit omnis aleadtem cu ad mare pompeius lugifler roma:ac 
metellus q aerario prasfidererxasfarem a capiuda pecunia ,phibcref:asra' 
riumq? occlufifiet:ei mortem minatus e* At Metellopferito hocinquit: 
adolefcens difficilius erat didu mihi q fadu,At hac cu ferius dy rrachiu 
ad eu milites aduasherenf a brudufio cla omnibus nauigiu paruu ingref 
fus traiicere pellagus aggreditur*Fluduateaute nauigio ubi fele guber/ 
natori manifefiafictxlamauitxrede fortuna certior fadus cafare abs te 
uahi,Et tunc quidem uahemetior tepefias ifurges ei impedimeto fuit: 
At qui milites cocurfu fado magna cu animoijs agritudine quarcban' 
tur.q? uires alias expedaret:quafi ipis diffidereuSed pofieaq pugna fada 
uidor pompeius no efi ufus uidoriaffcd 1 caftra rediitxrat iquit: uido 
ria apud hofies:fed ulcendi non habent Rurfum cu ad pharfalu in 
firudam aciem locis fuis ftareihoftefcp recipe popeius iufiifiet; eu erraf/ 
fecafar dicebat q? illam militu aimi excurfu icitarione illa uim:illam pu 
gnadi alacritate naturaliter minatam debiliraflenArqi cu primo iperu fa 
cillimeq? pharnaca poricum uicifletad amicos fcripfit:uei:uidi: uicuPras 
ferea ubi popeiai i libya i fuga uerfi fupariq? funt:ac fefe cato interemit:! 
uideo tibi:ait:Cato mortis tuas:& enim tu mihi laluris tuas iuidifii.Rur 
fum cua quibufdatn hortarcrur:ur Antonia atep dolobclla: dcqbus ma 
le opiabatur: fibi caueret:rcfpodir no hos fibi rubicudos di piguis timo 
ri cc fed gracilis illos ac pallidos bruto cafliocp oftefis,Et cu inter casnam 
du ortus ect de morte fermo:quas nam foret opcima:i'opinara refpodit. 
Afia 
Catulus 
Clodius 
Darius 
Gallia' 
Rubicoa 
flu, 
Metellus 
Dyrra' 
chium 
Brundu/ 
fium 
Popeius 
Casfar 
Caro 
An tofus 
dolobclla 
Brutus 
Caffius cmiiii 
Adarq primus eftauguftus cognominatus: cu adhuc dleracky 
C lelcesiab Antonio repcriuit duomillia qngeta fex rertid: qua: & 
primi carlans ucrfedti sedibus antonius ad ciomu fua traftuliflet 
uolebat cni romanis foluere quos cadar legauerat uiritnnumos quique 
ae feptuagita*At cu Antbius pecunias haberet:& illii moncret:ut ab iis re 
petudis defifteret; ii fanus effet:paterna bona pdamaumac uendiditdar 
gitionap pfoluit* Qua ex re & libi benmoietia apud ciues copauit:& i ii 
lu odiu codtauinArq? cd Rhoemetaclcs rex thracum qui ab Antonio ad 
eu rralieratmo moderatu fe ac demiiTum i couiuiis fed petulatem odio' 
pilaret focietate exprobras ;rppno cuida alioije regu ait cariar: ego 
amodcd pdirores no laudo*Ite Alexadrinis poft captiuitatcm 
extrema fe mala paliuros opinatibus ubi cxfar fuggeffu afcediffet* Ario 
alexadnno cora conilituto ait:ie Vrbi ignofcere primu pp cius & magni 
cudinc dc decorc:dein ob coditore Alexadru: demu uero pp ariu amictu 
Ide eu accepiilet erota q segypnacas res gereretiemifle coturniceiqure ese 
teras ois pugna fuparet:eetqj ipia fuidaaSd ea aflam deglutifle: eoaccerfi 
to arcp agitata quxfhoe nauis malo homine:ubi re cofeifus enuifir affigi 
Ac Sicilisep rheodoro ariu pfecitdibello aute fibi a quopia reddito ubi 
feripru erat: caluus theodorus rarfeus fur crat:quid tibi uidef f cadar feri 
pfit uided Amecoenatc aut fodah fingulis dono anis phiala i nataliciis ac 
cipiebauAtheodoro etphilofopho ut domudimitteref obfeniu pcanti 
coceflicfed cd I fe falutado QC \ extremo abeudi grarificadiq? officio Athe 
nodorus dixifieticd ira te cadar cepit:nihil prius necp dixeris nec feceris 
q ipas qttuor ac*xx*litreras recu ipe pcurreris:eo mau apphenfo adhuci 
qt tua mihi pfentia opus e ipmq? annu totu detiuitaqes ee taciturnitatis 
quoap numeratione tutiffimaaTup cu audiflet ubi duos ac*xxx. 
natus annos maxima orbis pte fubcgiflenadmodu dubitaffe qd reliquu 
tps fadhirus eet miratus e qd no maius opus Alex* exiihmaiTet iilituere 
ptu ipiu q magnu copaiTe*Et cu de adulteris lege tuliffet:q fanxerat:quo 
padfo rei iudicadi ac dephefi puniedi eent deide ira lapfus adolefcere.q d 
lulia eius filia eet ifimulatus:pcuteret mambus:cuqi ille reclamaret lege 
tuliftio csefar:ira poenitetia dudus e:ut die illuesena omiferir* Rurfum 
cu gaiu ex filia nopote iarmeiam mittereuoptabat ab diis imortalibus: 
ur popeii beiuoletia &. audetia alexadri ac fua ipius deiceps forma illi co/ 
tigeret.Arcp eu fe romais iperii fucceifore dicebat nunq bis ea 
de de re cofultafier de Tiberio loquesdrecu iuuenes illos; q in cofultatio 
netumultuarendinifituere uellet:necattederent:fed turbuletius potius 
clamareuAudireinqtiuuenes fene:queiuuene fenes audiebat* Praeterea 
cum atheniefium populus qppia aduerfus eum deliqflet.TcripfitexsegP 
na putare fe fuam illis iram obfcuram non eile; no*n*seginae 
fcfeialiud uero his nihil neqj dixinneqj fecit»Ad hsec cu unus exeuryclis 
Cadar au 
guftus , 
Rhoeme 
tades 
Arius 
Sicilia 
Atheno' 
donis 
Cadar 
Alexader 
Tiberius 
Aegma 
Eurycles accufatoribus temere arcp petulanter libertate dicedi ad conuicium utc 
rctunac infolentius cffcrretunhuiufmodi quidam locutus e: fi haec tibi 
cadar haud uidetur magnauube is mihi reddat feptimu Thucydidis uo 
lume*Quarecadar iratus eum abigedum iuffit:fedcum didiciflet ex po 
fleris brafidse hunc effe reliquum :homine accerfiuit; caAigarumq? mo/ 
dice dimifmAt cum Pifo sedes a fundamentis ad torum ufep tedum ac/ 
curatiflime aedificarer: bono me animo laetoq? inquit facis: qui ita aedi fi 
cas:tanquam perpetua roma futura fit* Finis* 
Plutarchicheronenfis Apophthegmataad TraianumCadaremex/ 
pliciunt feliciterab eodem Francilco philelpho equite aurato 
poeta quamdiligentiffime 6C reuifa 6c emendata* 
Francifci philelphi prsefatioad Nicolaumquintum potificem ma xi' 
mum in Plutarchi cheronenfis apophthegmata laconica* 
VO de re magis Nicolae quinte dies ac nodes mecum ipfe 
cogito:co benignus noAro faeculo immortalem deum co/ 
q fuluiffe arbitror: qui ut res omnis humanas incredibili cu 
rat moderaturq? prouidentia:eum re uniuerfse chri Aianae 
ecclcfise pontifice praeeile uo!uerit:icuius mirabili uirrute 
fummaq; fapie tia fua fpe om ne dodioes & boni uiri pofira eflc con Aitu 
tag? itelliganHaud cim uitio naturae fieri puto:ut magis alia q alia aetate 
mior fit hominu & eloquetiu numerus,Si eim i diuia qua 
uocat eentia nihil e:quod minus omni parte pfedu fit :pfcda quoq? efle 
hominu natura qua ipe creauit deus omnipotens: dubitare quis debet? 
Iracp eandem femp inefle humano in genere uim igenii & interiore me/ 
tis agilitatem qua graeci energiam nominant:ad egregium quodq? obe/ 
undum atq? opus plane credendum eA,At fit nefeio quo depra 
uatohominum more:utnifipulcherrimisquibufdam pratmiishonoy’ 
ribufue propofitis nulli uirtuti laudi nulli opera detur: eaq? folum flore 
fcat Audia:qbus fefe homines i prsecio magis fore opin en f♦Quare quod 
bonum fit ppterfeexpetedurmidauthonoreaut emolumento meriu/ 
tur*Et certe pauciffimi admodum funnqui uirtutem ullam uirtutis fe/ 
quantur AudioJtaq? eo maior eA laus tua pater beatiffime eo admirabi 
lior eo diuinior: q? tuas uigilias ois curas omnis labores omnis ad uirtu 
te femp deuq; rettuleris nulla tibi propones inanem gloriam nulla mun 
di huius utilitatem, Quibus tuis optimis cogitatibus & laudatiffimis I 
fhtutis fadu e A diuia bcnignitare:ut neq; petens necp cogitans p omnes 
deiceps dignitatis gradus ad fum mum maieAatis fa Aigiu m fis eiiedus 
Sedes tu quide unus inter mortales i diuinaj altitudinis folio: chri Ai op 
timi maximi uicem geris i terra humai generis faluatorem cum audo/ 
ritate QC gratia:tum per illius uitse fimilitudiem omnibus reprsefentas* 
Te fibi omnes ante oculos oponunt: 6C qui uirtutem propter uirtutem 
Csefar 
Thucydi 
des 
Pifo 
Roma 
Nicolaus 
quintus 
pontifex 
Prouidc/ 
tia 
Energia cxxxv 
co!unt:& qui ea comodis fuis definiar* Quaobrem boni omnes undicp 
ad te ueniunt*Quifquis aut igenio aut eloquetia aut elegariore ulla difei 
plfa excellit:ad te cqfluit*Tu uero ut es animo igenti ac beneficoaiegligis 
nemine:omnes libeteradmittis*Te l omnes beneficetiflimu pffas* Qua 
tua tata facilitate Iiberaliratecp naturae fieri uidemus:ut ia ueluti exercita 
tis igeniis q obdormierat & idodi dodrina adamare icipiat; 
3C dodi fiant quotridie dodiores*Na ,pdes tu qde oibus & exeplo uirae: 
&C donadi magnificentia* No igif no pqffum eos oes qui ullu uel bonira 
tis uel difciplinae fimulacrum prae fe ferut: accufatioe dignos exiflimare: 
fii minus pfaepe aliquos Igenii fui frudus tibi rp fua quali uillicatioe red/ 
diderutrut itelligas operam ruam in ra illuftri beneficiedi munere no ee 
omnino fruff ra*Qua rone cum ipfe quoq? me tibi debere plurima cefiy 
rem uel ,p ea qua in me nuper cu Neapolin petes roma diuertiflem: pul' 
cherrima beneficetia ufus: es: aliqua Audior meoijd monimeta tuas bea 
titudini referre uolui*Na cu mihi tempeffiueegraeco in latinu conuerfa 
elfent Plutarchi cheronefis laconica apophrhegmata quae a noffris tum 
dicteria tum dida nominatunea uifafuntnon fdigna:quae fandiflimo 
tuo nomini dicare rem fane no admodu magna fi uolumeipm cofidere 
tunpulchra rame 8C uiris dodis i eloquetise ffudiofis no rutile* 
Oratio enim quaehuiufmodi fentetiaije argutia exemplorucpgrauitate 
ac lepore referta fueritrno poteft omnibus no placere*Et enim duo a plu 
tarcho libri qui fcilicet extent :de huiufmodi didisrnon iifdem tempori 
bus feripti funt alter adTraiaum caefarermquem ipfi iapridem fterprae' 
tati illius praeftantiffimi principis Philippi Mariae Angli nomine ifigmV 
uimus;& hic altenquem tuo ueluti munere 8C cognofcia larinis:&: habe 
ri uoluimus. Non multo autem poft ut fperormaiores a nobis aliquae Iu 
cubrariones 8C fortaffis etiam gratiores ad teibut*Vale pater beariffime* 
Plutarchi Cheronenfis Apophthegmata Laconica* 
GASICLES REX admirante quo 
dam Philophanen fophiftam ab ipfo non admitti prse' 
fertira cum is dicendi defiderio teneretur: opus inquit: 
a eft mihi horum efle difcipulo: quorum fum etiam filv 
us*Ad illum uero qui dixifIet:quonam pado fine fpicu/ 
latoribus ruro imperare quis poflit: fi ita refpondit fuis 
imperarinficutipatres filiis* 
Gefilaus ille magnus cu eflet aliquado couiuifpriceps forte con/ 
a ftitutusaterrogarus a pincerna quatu cuiq? afferrer*Si multu ait 
uini paratu e:quantu petierit:fin adrparu:ex sequo oibus da 
to*Er cu latro qda tolerarerpferrer quseffidesuit iprobus admodu fquit 
hoflagitiofis rebapatidiacoftatiacp definit* At cu laudaret 
quida oratorc;quod res paruas quauaehemetifTime augeret: equide ait: 
Neapolis 
Roma 
Benefice 
na 
Plutar/ 
chus 
Apophy 
thegma' 
ta lacoica 
Oratio 
Traiaus 
caefar 
Philip/ 
pusMa/ 
riaaglus 
Agafides 
rex 
agefilaus 
Latro cerdonem illum minime bonum duco:qui paruo pedi magna caldamc 
ta idumPraterea cum qmTpiam aliquado ad eu dicerenpromififtnideqj 
fepiusloqueretunita me Hercule promifiunquit: fi iftud quidem eft in 
iuftunuSin autem iniuftumdocutus furmnon promifli, Cumqjidelub 
d idiflcr.uerumtamen deccr regcsrquicquid capite annuerint; perficere: 
no reges magis refpondit:quam illos qui reges adeut:petere iufta decet: 
& ita loquiiut & quod repeftiuu fit:& quod regibus accomodatu colen 
taneum cg ;confidcrcn t. Ad hscccum uituperates aliquos laudatifueaudi 
ret:no minus eorum qui diceretrquadc quibus diceret: perdifcedos mo 
res arbitrabaf.Et cum puer adhuc paleftrids ludis in obfcuiji Io 
cum a chori magiftro conftitucrcdob teperauit quamuis eflet rex decla 
ratus Jnquies tu quideut libet faciro:oftendam enim no locis uiros ;led 
uiris locos honoratos redduldem cu medicus quida difficiliore curatio/ 
nem 6C eam minimefimplicem impcraret:per geminos ait: no omnino 
mihi ppofita uita eft:neq< li bona etia omnia redperc,At qui prsefedus 
aliquando arae chalcidica: buty minerue cum a pediculo morderef; 
no feaucrtit:fcd eo i omniu conlpedtu compraehenfo atep inrerfedto ad 
diditp imortales deos libenter ifidiatorem ircrficio uel in ara, Rurfum 
cu alio tepore puellum uuereEqui ex hoftio murem traherer:ubi mus i 
eum couerfus detinetis manu momordiflet:fugitetcp:aftaribus oftenfo 
mure,Quando illud minimu inquitanimal ficeos cxcipiat:a quibus in/ 
iuria patitur:quid uiris fadendu fit:cofiderate,Volens etiam bellu aduer 
fus perlas uahcmctius aggreduquo graecos Afiam in colentis liberaret: 
oraculum iouis dodonsei coiuluir. Hio uero militadum efle iubente ora 
culu ephoris rcttulit:quicum iufljflcnt Agefilau ctia dclphos petere: dC 
cifdcm de rebus numen c61ulere:profcdhis ad uaticiniuita fterrogauit. 
Apollo uideturne tibi quod etia patri tuo Apolline uero comprobate le 
cius i peraror ita expeditiones duxit,Cum initio Titephernes cum Age 
filao foedera metu percuftiffet rege grsecas ei duitates liberas dimiftlipa: 
deide accerfito pmagno a rege exerdtu bellu ei indixifTct: ubi minus abi 
ret ex afiadibeter rranfgreflioncilla peierationemq? fufeipies exercitum 
mouit pende quali i caria proceffurus:ubi cu Titephernes copias coge/ 
rer.Agefilaus folues i phrygiam impetu fedt.Ibiq? quamplurimis capris 
urbibus gradicp pecunia dixit amicis rfragerc foedera impiu quidc eft. At 
hoftium cogitatus fallere no modo iuftum eft & gloriofum uerum etia 
tum iucundum tum perutile* Equitatu autem diminuto ephefum con 
opujentis fi fe militia foluros uelent: equum p fc/ 
fe quiiq; uirumq? prxberct, Quare ftarim pro timidis & diuitibus tum 
equi tum uiri idonei dicebat imitari fe Agamemno 
nadllum enim cum equam bonam accepiftet: ignauum uim 
militia liberafIe,Cu uero iulTiflet captiuos nudos: ueire uederetq* huiuf 
De pro/ 
miflis 
Agefila/ 
usrcx 
Apollo 
Tite' 
phernes 
agamcm 
non cxxxvi 
modi praedae ucditores &L ueftis quide emptores pmulti effient at corpp 
ra quonia alba & omnino mollia ob delitias eranea fane tanq futi 
liarnulliufq? praeii deriderct:aflas Agefilaus hxc funtiinquit p qbuspu 
gnatisiifti aut quibus cu pugnetisJEt cu Tiffaphernen f fuga in lydia uer 
tiffiet pluribus deletis:in agru regiu incurfione facit* At rex ubi pecuniis 
ante ad eu miffiis Agefilau de belli folutioe rogarettrefpondit is pacis ius 
penes duitate eedaerari aut magis locupletadis militibus q feipo*Ad haec 
pulcherrima ducere no munera gracos ab hoftilibus cape;fed fpolia po 
tius pare.lnfup cum Megabates fpithridatis filius qui fornis pra 
ftatia caeteros ateiret.ad eu falutatu ofcularucp accefliffier* Videbafi*n*dili 
gi ucehemeterrdecliauit Agefilaus*Sed pofteaq ille adire deftitit: eum ul 
tro qutefiuit Agefilausrdicetibus adtamicis ipfum effie f caula quiapuE 
chri illius ofculo fe auerterit:quare pra metu illu minime uenturu; ubi 
no temporis filetio fecum ipfe cogitaffenNequaq fquit oportet illu 
nobis pfuaderema uelk mihi uideorrebus huiufmodi fperare magis q 
prapollente hoftiu urbe ui cape*Melius*n*libertate tueri fibiqaliis aufer 
re* Praeterea cu aliis in rebus ueritate iufticiamcp feruaret exift imabat in 
negotiis pratextu effe nimiaaduerfus eos iufticia uriuelledtaqj 
breuis cius quaeda epiftola ad Hpdriaeum cararqua quendaex amicis pe 
teret ira fertunNicia fi minus iiuftus e: dimittas:uelim:Sin aut iniuftus: 
mihi dimittirojn pluribus igitur tale fe praftabat Agcfilausdnterdu ue 
ro cum expediret ,p amicis teporepotius utcbaEQuarecum aliquando 
tumultuofius-caftra mouerctur puero cuius amore tenebatur ,ppter ad 
uerfam ualitudine dbilitateqjrelidto: & illo quide peibus eumaclachry 
mis ad fereuocate* Agefilaus conuerfus ait: q eft difficile miferere fimul 
ficiape* At qui hifce f rebus quae ad corpus attinennihilo iis q fecu aderar: 
praftabat: quippe q facietate &L ebrietate omnino abftiebat* Somno aut 
co uteba£;noquiimparet:fedcuiarebus geredis imparetur*Aduerfus 
calore ac frigus ita habebat:ut folus femp anni teporibus uterefi* Et iter 
ipfos milites tabernacula habes nolebat meliorem lectum: q caicp effiet* 
Idq? aftidue dicedo ufurpabanprincipiseffienon molliciafed conflantia 
atep fortitudinepriuatis hominibus antece!Iere*Cum ergo quida fterro 
gaffiet qd fparra rpfuerut lycurgi leges:ur uoluptates linquit; cotemptui 
cftent*Ad eu quocp qui tu ipfius tum alioifc ueftis alime 
ticp tenuitatem mirareEdixitrpro hoc hofpes uiuedi more libertate me 
timus* Ite cu quis eum hortareEut fe ne ob incertu 
fortunae morte aliquando eius rei occafio fieret: at ego ait ita me ipfum 
confuefaciorut in nulla mutabilitate qua:ram.:& eodem inftituto uel fe' 
nex utebaE Itacp cum a quodam rogaref: quare narhementi hyemc fine 
tunica circuirenquoiuuenes inquit imitentunhabentes ii quidem 6C fe 
nis 6C principis exeplum* Thafi quoq? cum per agrum Agefilaus 
HpiftoU. 
agefilaus 
Sparta? 
Thafi 
agefilaus cum exercita iter faceret:cum farinam auferes bellaria liba belle cofc&a 
ac multiplices alias epulas praetiofafcp potiones ad eum mifere. Sed ipfe 
farina duntaxat acceptaireliqua qui tulerar:iufritadThafios referret per 
inde atq; nec ipis forent utilia Jllis autem pratcantibus obteftatibufq; ut 
ea acciperet:iuflit inter mancipia diftribui*Et cu caufam illi pcun&aren 
•tunquoniam inquit no eos decetiftiufmodi crapulis deledfaritqui 
tatem exercent* Nam quibus macipia capiutur: ea limt 
a liberis hominibus aliena*Rurfum Thafii quoniam magnis ab eo bene 
ficiis affectu uideretuncum 5c templis eum & diuinis honoribus profe 
cuti eent:& hac de re legatos miliffent* Agefilaus ledtis honoribus quos 
legati ad ie tuliflentirogauit an coijd patria hominu porefh 
tem haberetrquod cum illi affirmaflentiagite iquitdacite deos uos ipfos 
priusiqd' fi feceritisitu crediturus fum potcftate uobis ee deificandi etia 
mei*Ad haec cu eae graecae narioes quae AGam icolebant: decreuiffent in 
praeclaris floretiffimiTq? urbibus eius imagfes erigereiad eas fcripfit:mei 
nulla imago efto neq? pidta neq? fabricata.Er i afia domum intutus quae 
culmen haberet quadratis trabibusipofleflbre iterrogauit: an quadrata 
apud eos ligna nal ceretur fqui cu no quadrata led rotunda naci dixiffer* 
Num igif fi quadrata iquitefTentrrotunda redderetis Jnrerrogarus etia 
quandocp ufep quo laconici foli cofinia porrigerenf: hafta uibrata quo 
ufq?:iquit:haecaffcquatur.Alio etiapeundtante quamobrem fparta care 
ret armatis ciuibus hi luntanquitilacedeemoniorum mu 
riJRurfus idem alio quaerente no lapidibus :mquit:& lignis fed habitan 
tium uirtutibus muri funt fabricadiJnfup amicos monebat no pecuiis 
fed fortitudine & uirtuteftudcdum effediuitiis*Atcum uelletp milites 
quicq confeftim effici: ipfe primus aggrediebatur in omnium 
&u*Gloriabatur aut magnificeiquod laborado cederet ncmini;quodqj 
fibi magis quam aliis imperaret.Et cum quidam qui claudu lacona ituc 
retur exeunte ad bellum:cquum quaereretmon fenris:air:non fugicntiV 
bus fed manctibus bello opus elfe. Praeterea quomodo magnam gloria 
acquireretrcum quis interrogaret:fi mortem inquit cotem pferis. Cum 
etiam quis pcrcudfaretunquare fpartiatae ad tibias praelianf: quo iquif: 
quandocunq? ad numerum: inceflerint: liquido pateat; 
dC qui meticulofi finf:& qui fortes* Atcp perfarum rege cum beatu quis 
diceret:quoniameffetadmodum iuuenis:inquir:atnehac qui de habes 
aetatem priamus ifurrunium paflus eftdtem ubi magna exparte afiam 
fubiugaflet:decreuitaduerfus regem ipfum proficifci:quo & otiofum ii 
lum & populares graecorum fadhofofcp duces corrumperem fquietum 
redderet:atcpperturbaret*Sed ubi ab Ephoris acerfitus e ob beE 
Ium :quo fparta circundabatunid enim pecuniae a perla mirfae effecerat* 
Agefilaus inquies oportere bonum principem obtemperare legibus ab 
agefilaus 
Ephori 
agefilaus Alia nauigauit:magno fui dcfiderio gra?ds afiaricis relido.Et quoniam 
pcrficus nummus fagittarium haberet fpreffum.Agefilaus recedens ait 
fea regeexafiatrigita millibus fagirtanis exigi»Tot»n»Athenas aduedis 
perTimocraten aureis daricis 8C iis in populares ac fadionu principes di 
ftributis:tribus infurrexerut in milites» Ad ephoros aut rcfpondesthanc 
fcripfitepiftola»Agefilaus ephoris falurcdicir.Non mediocre Alia: regio 
ne fubiugauimusibarbaros expulimus:multa in ionia arma fccimus*Po 
fteaq iubetisiut exedido ueniarfequar epiftolarpropemodum etia con/ 
fequarrno enim mihi principatu gero fcd duitati ac fodis: 8C tuneprm/ 
ceps uero principatu geriticu patiatur a legibus 6C ab ephoris imperari: 
autabaliisrquicuq? magiftrarus in urbe fuerint.Ac ubi traiedo hellefpo 
to per Tracia iter facerenrogauir Barbaroru neminem :fed ad fingulos 
mittes pcrcundabatur urm:aut amicus an ut hoftis p copi folum rram 
alii qdem amice admittebat deducebatqjTcd ii qui troades uoca 
tur qbufqj Xerxes ut fertur munera dedifp nifitus mercede»Ab Agcfi/ 
lao petiere argeti taleta centu & muliera tantumde.At hic diffimulatio 
ne in eos ufus ac dices quid igif non cotinuo ueniffent accepturi:rpcede 
bat;& ubi cu iis q cifent iftruda aciexdgreffus eos in fugam 
permults deletis libere tranfiuir» Er cum idem a macedonum rege per 
nuncios quaefiffetrac fe ille confultaturu dixiffet:iquit:confultato igitur 
at nos iam iter faciemus» Itaq? miratus illemiri audentia ueritufcp iuffit: 
ut amicu effe aure fociorum agru uaftauit:quo 
nia bellaret. At q Xenocle ac Scythen amicicia? caufa lariffam mifitrqbus 
captis 8>C afferuatis:alii grauiter rem feretes cefebat lariffam cingendam 
caftristhic uero inquies nolle uirorum alterius interitu ne tota quidem 
Theffalia capere cos p foedera liberatos accepit.-Item ubi ad corinthu pu/ 
gnatu effcaccepifrcti&fi fpartiataru qpauciflimi perierat.tamen quonia 
Corinthioru & Arhenienfiumaliorug* fociorum magnus numerus in/ 
terif!et:nec laetabudus uifus eft nec clarus ea uidoriarquin grauiflime fu 
fpiras heu fquit grseciaeiquae tot pdidit inteftino beIIo;q ad uniuerfos ui 
cendos barbaros fatis extitiffent:PharfaIii uero cu infidiis atq? latrocini/ 
is exercitu eius uigeret:in fuga illos ubi quingetis cum equitibus uertif/ 
fetrftatuit trophaeu fub narrhacio:& illa quicie uidoria p exteris oibus 
deledatus eft;q> cu ipfc p femetipfum equitatu imififfet:hac una re illos 
fupauit:q equeftri plurimu iadatiufq? efferetur»Ad cu ei p Diphri/ 
da eflet a domo nunciatu:ut cotinuo prxteries in Boetia impetu faceret 
&fi maiore apparatu id poftea fadu ei ire mens erat: tame ne magiftrati 
bus minus paruiffe uideref: accerlitis uigitf millibus ex eo exercitu qui 
ad Corithu militabat.Boetia fgreffus cu Thebanis cu Athenienfibus cu 
argiuis corithiis ad corona cogredif.Tupauitq? utrofeprtamedi uuh 
neru multitudine corpore fibi male coftaret»Fuit autem ea pugna ut ait 
CXXXV11 
Afia 
Xerxes 
Theflalia 
Pharfalii 
Boctia 
Athenie/ 
fes 
Conthii Xeno/ 
phon 
Xenophon:pagnarum: quas gcfferat:omniu maxima* At qui reuerfus 
domu nihil omnino nec circa uitam nec circa mores ob huiufmodi res 
fecudas uidtoriafq? mutauirJtem cum uideret quofdam: qui ex alendis 
equis aliquiefle uideretuneffercnturqj aioqpfuafit forori Cynilce ut afce 
fo curru certaret in olipiacis Iudis:qppe qui uellet graecis oftederc res hu 
iufmodi nullius ee uirtutis fed ac fumptus potius* Xenophota 
uero fapiente iliu fecu habes honorifice accerfendd luflit ad pueros edm 
candos lacedsemone 8C ea infhtuedos difciplina:quas caeteraru eifetpul/ 
cherrima tum iperare tum imperia pati*Atqui alias interrogatus quare 
maxime praeter alios fecundis rebus lacedaemonii uterenfrquonia inqt: 
praeter alios fe exercet:ut imperantcp:& pareanLyfandro hac luce defun 
cfo cum multos eo fodalicio congregatos offendifletrquod ille fimul ac 
cx Afia reuertiffer :aduerfus Agefilad coftituinaggreffus eft eum arguet 
re q? eiufmodi uiuus emis extiriiTetrorationeq? perledta in quodam reli/ 
da Iibro:quam Cleon alicarnafeus fcripferatiquamq? Lyfander recepe/ 
rat apud populum didurus & eam quide de rebus nouis & uf<j de mu' 
tanda repubullam in medium efferre uoluit. Sed cum ex fenioribus qui 
dam ofonempcurriiTetimetuifretcp eius uim grauitate cofuluitrne 
Lyfandrum effoderet:quare obremperauit AgefilausiacquieuitcpJtem 
occultis fuis aduerfariis pala moleftu fe no praebebanSed opera data: ut 
fe aliqui fequerentur femper ex iis duces alios dcclarabatralios in magiV 
ftratu habebanQui ubife in dignitatibus improbe gefiffent: 
proptereacg in iuHiciu uocare£:auxilias rurfus atq? affifles & familiaris il 
loa fibi ifua beniuoletia traducebatdtaq? nemo ipfi aduerfa 
rius erat fliquus* Quida eum rogauitrutad Afiaticos fcriberet hofpires 
quo ius fuum cofequere£;at mei inqt hofpites quae iufta funt faciut fpo 
te: fu a uel nihil me fcribente*Oftentabat ei quida urbis muru munitum 
& ualide admodu effabricatu interrogans :an pulcher fibi uidcretur:me 
dius fidius inquit pulchenat no que uiri:fed que mulieres inhabitet* Et 
cum megarenfis quida de urbe aduerfus eum gloriaretur:ado!efcens ait 
uerba tua multa ui egent*Rurfum quae alios intuebaf mirari:ne noffeq 
dem uideba£*AcaliquadoCallipides hiftrio cum nomine QC 
gloria iter graecos clarus tum ab omnibus celebratus primu quidem ei 
occurrit deinde arroganter fefe iter ambulantes iniicies ofte 
rabat fe regi putans is quide for ut aliqua benignitate atcp comitate exci 
pcre£:ad poftremu uero ait no admodu me agnofcis o rex nec q fum au 
agefilaus ubi in.eum refpexiffet:at non tu es inqt Callipides il' 
le niceli&a*Sicem lacedsemonii mimos uocat»Rurfus cu a quopia iuira 
re£ ad eu audiedu qlufciniseuoce imitare£:noluit iquiens: p far pc ipfam 
audiui*Menecratcs medicus quonia defperatae quaeda curationes ei ex 
fententia cefiffentjuppiter eft appellatus:hoc at noie iportunius ures cu 
Xeno/ 
phon 
Lyfader 
Cleon ali 
carnaffe/ 
us 
Agefila/ 
us 
Afiatici 
Calhpidf 
hiftrio 
Agefila/ 
us 
luppirer ad Agefilaum quoq? ficaliquando fcribcreaufus cffet.Menecrates Jup- 
piter regi Agefilao lalute dicit:hic rcliq ncquaq ledis rcfcrip£it.Rex age 
filaus menecrari fanitate dicit cu Conon dpharnabazus regia claflema 
ris potiti maritimas laconici foli orasobfiderenn&athenienfmm urbs 
muro cinda effet:datis a Pharnabazo» peccuniis pace cum rege 
monii fecere: mifferuntqj ciuemad Tenbazum Antalcidan q Afiaticos 
illos graecos:pro quibus agefilaus bellu gefferat regi traderet. Qua ex re 
perperam accidit infamiae huius Agefilau nequaquam effc immunem; 
erat enim ei anralcidas inimicus qui omni ui opeque pacem egit: perim 
de at(j agelilaus amplificaftur belloifieretq? & dariffimus & maximus. 
Quietia ad eu q dixiffct lacedeemoios fequi medos:refpodi t potius me 
dos fequi lacedaemonios.Interrogatus etiam aliquando utra uirtus eer 
melior fortitudo ne an iufliciamulli ufui fortitudinem: inquineffc abfe 
teiuflicia:quod fi iufli omnes forentmihil fortitudinis indigerent. Et 
cum ii qui Afiam incolebant perfarum regem magnum appellare coiv 
fueffent:quid autem ait ille me maior e:ni 6C iuflior fitc’ 
Dicebatetiam eos qui Afia incoleretiliberos quide peifimos: feruos aut 
bonos efle.Ide interrogatus quo pacto maxime quis gloria apud hoies 
queat aifequi:fi loquaf inquit optimaiagat etia pulcherrima. Impatons 
aute dicebat opus eife;utaudetia in holtes QC bcniuolctia in fubditos ute 
retur.Ac peundante quopiam quae na foret difceda pueris; haec inquit 
quibus uiri ufuri fint.Ide cuiufdam caufae iudex cum apte ab accufatore 
didu effet;defenfor aut qui inepte refpodiffetiad fingula diceret: AgefP 
lae decet regem auxilio effe regibus:& aedes inquit: fiquis tibi euerrerit: 
dc ueftimetu fiquis abftulcrit:expedares ne aut architedum aut qui ue' 
flimetu texuit tibi auxiliu datu ire.Et cu epiltola arege perfarum poflfa 
dtam pacem effer ad cum delata quam una cu Callia lacedaemonio per/- 
fes tulerat: de amicicia:haud accepit inquiens:regi nu/ 
daret minime opus efle:ut priuatim epiftolas ad fe daret ♦ Nam fi ami> 
cum fe Lacedaemoniis Graeciaeque beniuolum liquido prae flaret: funi/ 
rum etiam Agefilaum uaehementeripfiamicurmquodfi depraehenfus 
fuerit infidias tendereme fi multas etiam epiflolas accepero:credat me fi 
bi amicum fore.Praeterea cum mirum Imodu filios amaret:fertur eam 
na una cum paruis pueris tanq equo afcenfa domi ludere folitus: uifus 
aute ab amico quodam rogauitmecui prius iddiceret:q ipfe filios genu 
iffct.Itecum bellis continuis thebanos premeret:6C uulnus tandem exce 
pifletin praelio. AnatalcidadixifTeaiunnpro praeceptis ipfis mercede re/ 
cipisa thebanis:quippe quibus ne uolentibus quidem nec fcientibus pu 
enandi dodrinam tradidifli.Nam uero thebanos ipfos fui ipforu tunc 
bellaciffimos fados perhibent:quoniam multas in eos experitiones 
cedaemomi egiffent.Quare Ipcurgus quo® antiquus ille in his legibus j 
cxxxvm 
Hpiftola 
Conon 
Pharna' 
bazus 
lycurgus qua? eo rhetrae uocatxfunt:quoniam eflent oraculo fancitx: uetuit fae/ 
pius aduerfus eofde mihtanddme bellandi peritia difeerent* At ubi angi 
cotinuis expeditioibus focios audiflctiquonia lacedxmonios qui pauci 
eflentipritammulrifequerenfiuolens Agefilaus eom multitudine ar' 
guere iuffit;ut focii oes federet iuicern mixthat lacedxmonri ieparatim 
foli:dein proclamauit primos furgere figulos qui ubi fur rexere: pdama 
uir fecundos furgere aerarios mox fabros deinceps etiam archite&os & 
fingillatim alias artesdtaq? oes prope focii furrexere aut 
nemo:,phibira enim iis erat oparia difciplina fordidx arris itafubnd ens 
Agefilaus itueminnait uiri focii quato pluris milites q uos emittimus* 
In leuctrefi pugna cd multi lacedsemomi fugiffent: qui legitimis poenis 
erant obnoxiuephori uidetes urbe uiris orbata militibus egere:nolebat 
eam ignominia foluere legcfrp feruare:eligut igitur legulatore Agefila/ 
um*Is aute accedens in publicu no egoiait fim legu lator aliorum legum* 
Na neque latis addere quicquapolfim neq? auferre neque mutare* Sed 
pulchre res habuerit:fi quae nobis leges funt: his a die poftero ius fuerit* 
Cu Epaminondas tanto cu terrore dudruq? irruilTetitum thebanis tum 
etia fociis ea ui&oria exulratibus:urbi tame Agefilaus iperauif.quis pau 
ci in urbe elfent:reuerti Epaminonda coegit* At in ea pugna quae ad Mi 
tinea eft geftanperauit Iacedaemoniis:ur anis omiflis unu Epaminonda 
oppugnaretifolos inquiens mentis coporcs & fortis elfe & uicloriae au/ 
dtores.Si hunc igitur e medio fufhilerimus:facillime alios caprinos fore 
Nam di ametes efle ac nullius praetiiud quod etiam accidit.Nam iam ui 
dtorae Epaminoda & lacedaemoniis fugientibus cu is uerterctur fuofcp 
uocaretiquida ex lacedaemoniis eum loetalitcr pcrcuffit* Cu cecidiflet: a 
fuga reuerfi qui cum Agefilao erant:aequa uidloria pugnarunt:cu & rhe 
bani longe deteriores:8c lacedxmonii loge meliores apparuifTent.Spar/ 
ta cum pecuniam ad bellum indigcret:ac peregrino ftipendio allerctun 
in xgypru Agefilaus profidfcitur a regexgyptioru mercedeaccerfitus: 
Sed propter ueflis uilirate indigenis contemptui erat. Expetfabat enim 
uifum ire fpartae regem ficuri perfaru corpore magnifice ornaro perpe/ 
ram ii quidem de regibus fenrientes.Itacp iis breui Agefilaus oftedit ma 
gnificentiam atq; laudem elatione animi & fortitudine parari oportere 
Sed cum eos quos erat miffurus in pradiumitimidos ad imminens pe' 
riculum tum propter multitudine hoftiumierantenim ducenta millia 
hominu:tum,pprer militum fuorum paucitare:decreuir ante congref/ 
fum facrificium facere exteris ifciis*Et ad leuam fubftrata manu uido 
riam fubfcripfit:& acceptum ab augureiecur impofuitin fubfcriptam 
manu:quo fatis temporis deteto perinde quafiambiguu fe ac dubium 
fim ulabat: quoad litteranotae iecori comprxhcfx fpreflx funt: & tuc 
corailitonibus oftendebaninquiens deos [mortalis ex rebus feriptis ui/ 
Epami' 
nendas 
Thebani 
Matinea 
Thebani 
agefilaus 
i aegpptu dforiam dcmonftrare* Securam igitur conieftura ad uidoriam habere 
uifi audcter in pugna eunt*Ho(bbus aute eius cafira propter multitudi 
nem uallo cingentibusiac Necfabioxui auxilio eranegrediundu pugna' 
duq? hortante inquit no efTe hoftes impediedos q ipfis le pares uellent* 
Et cu adhuc pai£ reflaret ad coniungendu uallumunterim fuos quot re 
liq erantuflruxit dC aequo marre dimicans illos fugauit:ac paucis cu mi' 
litibus fuis magna hofliu peradta caede pecunia grande ad urbe mifiuEx 
aegppto in patria remigas ac moriens fuis praecipitrut nec fida nec picta 
nec fabricata corporis imagine faccrennNa fi opus a me ge' 
(tu efbhoc erit monumerum meidinaut nulla ne oes qde flatuarii quo' 
ru opa i fordibus uerfantur:& cotcnendis artibus pftare id quiuerinr. 
a Gefipolis Cleobriri filius cu qdam dixifTetPhilippii diebus paucis 
olyntu euernflerp deos inqt:alia tale urbe loge maiore tpe n o sed T 
ficabir*Alius cu dixifTet eu cum floretioribus uel rege fuifle obfide & no 
filios nec uxores ipfoiji haud inqr imuna:decet*n*nofipfos noftra errata 
ferredde cum domo catulos uelet acceriere:acdixifler quifpiam exacftio 
ab iis no eft:nec*n*uiroru inquit exadio fuit antearquae nunc e It* 
a Gefipolis Paula nide filiu cu at heniefes megareiiu duitate acciperet 
ad eas iudicadas lices:q inuice ipfis aduerfus eu efTcnuTurpee ait o 
atheniefes megarefibus cedere i dignofcedo mre* 
a Gis Archidami filius cu aliquado Ephori dixiffent pficiTcere i hu' 
ias pfiamiadolefceterq? tecu habe*Te*n*hic ipfe in arce ducet 6C qui 
fieri ait:couenit o Ephori tot huic iuuenes credere:q fua patriam pdat' 
Interrogatus quoq3 quae maxime difciplia fpartae coleret: cognofcere i' 
quit & gerere <SC ferre imperiu*Et aiebat no oportere Lacedaemonios in' 
terrogarerquot efTent hoftesrfed ubi eent*Ad Mantinea cu praelio dimi' 
care cu hoftibus quonia plures eflent:rphiberetur;ait cu multis congre' 
diendu illi ee q multis uellet ipcritarcJde cu a quoda quererefquotnam 
eent lacedsemonii quot fatis funtaquirq improbosfppulfenr*Arqj ad co 
muros eu trafiret:& eos cu altos ac munitosltdin multu fpatii 
jptefos intueref quse ait haeefunt mulieresiqlocu hunc incolunt.Sophi 
fta quifpia cu dixifTet ofonem efTe oium optima* fi tu.ait taces: 
nullius ex praetii.Praeterea ut argiui pofteaq eent Tuperatitrurfum eiam 
dacius obuia fadi funt:Vides trepidationefuoiji audeteait:o uiri na ubi 
nos uidores horremus iqd illos facere celeris quos uicimusd Ite ad Ab/ 
legatu ubi locutus is multa feciffet dicedi fine:interrogaretep qd 
na ciuibus nudareEMe refpodit tantu teporis tacitu audifTe: qcum tibi 
fuit ad dicenda opus*Eliqs qbufdam laudatibus qd ad olympiacos Iu' 
dos iufhflimos feprseftaret;& quid nam ait:magnum aut mirandu faci 
unt:fi I annis quincp uno dutaxat die iufiida utunf*Ad eos quocp q dice 
fet quofda ex alteris aedibus ipfi inuidere:ppterea ait & Tua illis mala & 
cxxxix 
Agefipo' 
iis 
Agefipo' 
hs 
Agis 
Matinca 
Sophifta ad hax tum mea tum amicorum bona dolori erat* Etcofuletc quopil: 
digrcflum fugietibus hofbbus danda efle:& quo iquit fi aduerfum eos 
q pne metu fugiutrno pugnamus*cu iis pugnabimus: q qb fortitudine 
manet;' Infup edapte quida de liber tatc:ferrnoneinferret:rem 
lanc no ignobile fed fadu difficiIe:o hofpes ait:tua uerba & uiriu indiget 
&C qui dicente quopia Philippu eis inacceflibile graecia fa' 
duru: nobis fatis e inqt hofpes in nfo ueriari folo* Legatus 
cu lacedsemona ueniffetdogiore ofone utebaf.Vt aut fine dicendi fadto 
Aginrogauitiqdefletperinthiis renunciaiturus;Quidinqt:aliudcj q> tu 
uix fine dicendi feceris:ego uero taceoJde cum folus legatus ueniffet ad 
Philippmcuq? Pphilippus dixiflenqd hocvTolus ueniftifEreni ad unu re 
fpodinEr cu ex fenioribus qda intues folutis prifeis alia qda flagiriofa in/ 
duci iura dixiflet ad eu ia igrauefcete.Quare fupna ia fpartac fieret infer > 
na:iocas inqt jp rone ita res accidcre:fi hoc fit:eteni cu ego puer eem a pa 
tre audieba qux fupiora cxritiflentnTenora apud ipfos effeda aiebat aut 
pfem puero fibi hoc etia dixiffc:ppterea miradum no efle; fi pofteriora 
prioribus eflent deteriora:fed ficum meliora ac fimilia, Artp iterrogatus 
quomodo quis in libertate perfeuerarinfi morte inquit corcpferit. 
a - Gis iunior cum Demades diceret enfes laconicos propter breuita' 
tem a circulatoribus abforberi* Attamen: inquit:laccdarmonii enfi 
bushifcehoftes affequuntur* Ad improbum uero homine interrogat* 
tem faepius qs eet optimus fpartiata:q tui diflimillimus IitirefpodiU 
a Gis ultimus rex ifidiis copraehefus & codemnatus 
ab ephoris cu i did:a caufa ad fufpediu agifntutus quedam ex mini 
(Iris ficte define iquit:ho tu fup me flere &cni fic inique ac iniufte piens 
fum me iterimentibus melionqbus didis ultro laqueo ceruice tradidit* 
Cum parentes eu rogaret ut fibi ad iniufh quippia eet adiutor aliquadiu 
cotradixir*Sed ubi urgeret:ait:qdiu apud uos funnulla teneba iniufticiae 
notione:at poftcaq me pfiae tradidiftis huiufj Iegibus:itemqp iufticia ac 
probitate pro uinbus erudiftis:haec enitar & non uosfequi:&quoniam 
uultis me quae optima funt agere:optima uero funt: iufta fuerit cu. 
homini priuaro tu loge magis pricipi:q uultis aga:q dicitis omitta* 
a Lcamenes teledi filius:querente quoda quonam pado regnu opti 
me quis feruauerinfi multi aitducrum non fecerit* Alio etiam per/ 
cundante qobrem a MefTeniis munera non acceperit: quoniam fi ac ce/ 
piflem iquit:cum legibus pace agere nequiuiflem. Item cu quis dixifler 
eum parce uiucrcxum tamen fatis magnam fubftantia haberet.PuIchru 
enim eftaitrqui plura poffideateum uiucre p rone non pro libidine* 
a Naxadridas leonris filius ad cum q intolerabiliter turbaref: mole/ 
ftifTimeq? fcrrct:q? ex urbe cxularet:o uir ait:optime ne urbem exu 
lans horcas fed iufticia* Ide ei q ephoris opportunailoqueref uerujplura 
Perinthii 
Philippa 
Agis iu' 
nior 
demades 
Agis rex 
Ephori 
Alcamc/ 
nes 
Telcclus 
Anaxan / 
dridas 
Ephori q fatis efTetmo opportunae ait opportuno uteris.Et cu quida percudare 
tuncur macipiis agros traderet:& no ipli colerennquonia inquit no ho 
rum nos cultores:fed ut nos coleret ea coparauimus. Ite cu alius diceret 
gloria obe(Te;& q> is liber forenqui felix futurus cetific ait iniufta ppetra 
tes fecunda oratione tua felices cent. Na quo pado facnlegiis iniufticix 
ue obnoxius gloriae Pudeat c' Interrogate au talio quare i' bellis fpairiarae 
audcter periculafubeut:quonia utoportet:inquit:&: no queadmodum 
alii metueres de uita: coditione meditamur.Ad hatc cd a quodam roga-' 
retur;qobre neciscaafas diebus pluribus feniores iudicat:& quis quifpia 
cffugeritmihilo tame minus e legibus obnoxius pluribus:inquit:diebus 
iudicat.-quonia de morte q errauent:iis cofiliu mutare non licetilegibus 
aut obnoxiu ee oporrebitrquia fecudum hac lege licear melius cofukare. 
a Naxader eurycratis filius quopia percundante quare pecunias no 
coegerunt in aerariu:ne inquit:cuftodes eaijd qui fuerir corrupant. 
a Naxillas ad illd q mirabafrcur ephori no afTurgerenRcgibusrpfep 
tim cu fint a regibus coftiturkeade inqt caufa q er ephoros genat, 
a Ndroclidas lacon debilis & inutilis crureinter bellatores fe locauit 
Itacp inhibituri quida mori funt:rppterea q? eflet infirmus: At non 
eumaif:quifugiar:fed quimaneatropportetcum hoftibus pugnare, 
a Ntalcidas cura in Samothratia ininarerurrintcrrogatus a facerdo' 
te quid dirius in uita perpetrafTet.Si quid inquit: mihi huiufmodi 
adum eft:ipfi dii cognofcent.Et cura athenienfis quidam indodos La/ 
cedaemonios uocaret:foli igitur nos:iquit:nihil mali a uobis didicimus. 
Item cum alius Athenienfis ad eum dixiflet. Verutamen a Cephifo nos 
fsepe uos fugauimus.At nos inquittab Eurota uos nuquam 
Praeterea interrogatus quopado maxime hominibus placere quis poP 
rit:inquit:fi cum iis iucundiffime loquamnafliftat aurem utiliflime. At 
qui Herculis laudationem cum fophifta quidam eflet Iedurus:quis eni 
ait: eum uituperat.Ad agefilaum quoqj qui a thebanis eflet i pugna uul/ 
nerarus dodrinx ait:mercedem a thebanis recipis: quibus nec uolenri' 
bus nec (cientibus pugnandi dodrinam tradidifti. Videbantur enim co 
tinuis Agcfilai in eos expeditionibus pugnaces effedi.Ide fparrse muros 
luuenes ipfos dicebar efle:cofinia uero fpiculorum cufpides ♦ Infuper ad 
eum qui percundabatunquid breuibus ficis lacedsemonii in bello uer' 
terentunquonia inquit cum hoftibus comminus dimicamus, 
a Nthiochus Ephorum geres ut accepit Philippum MefTeniis dedit 
feagrum.Inrerrogauit:anetia uires eis pradauiflet: quibus $ agro 
pugnantes fuperiores forent. 
a Rgeus quibufdam non fiias fed. alienas quafdam uxores laudan/ 
tibus per deos: inquit:de honeftis uxoribus nihil temere di 
cendu efttNa quales oino funtallis folum raanifeftu eflfe;qui una uiuunt 
cxl 
anaxader 
Anaxillaf 
Androdi 
das 
AntalcP 
das 
antiocha 
Philippe; 
Meficni 
Argeus Eulogiu 
at reliquos ignorareddem cum per Gciliae Selenunta fibi aliquando iter/ 
eflctnnturus quoda in monumento eulogium hoc inferiptum. 
Hoke Selenuntos lub portas quando tyrannum* 
Extmgunt olunimars ferus abftulerat. 
lure inquit iteriftisiqui ardentem tyrannida extinguere temperaueritis: 
contra enim dimittendum fuitiptam omne concremari. 
Rifto laudante quopia illud Cleomenis refpofum qcf interroga 
a tus quid bonu rege tacere oportet: refpoderit &C amicis benefa/ 
cere:& malefacere inimicis: 6C qto inqt melius fuerit o uir opti/ 
me 3i amicis benefaccre:& inimicos reddere amicos:Quod qde refpofu 
&G oium fnia focrati daf :rame et refer f iariftone. Ad hscc cu qs peudta 
ref rquotna eent uniuerfi Spamatserquot iqt faris fint ad arccdos inimE 
cosdte cu a quoda atheniefiu laudatio legeref quos lacedaemonii oc 
cideratrcuiufmodi igif noftros ait efle cenfes:a quibus iiUicfti funt. 
oes mitisac 
a maGicrus extitiiTeti&quo inqt iure qs laudef: fi i iprobos quoqj 
mite fe pftirerit.Et fophifta quoda uituperante; qcf in 
nihil locutus fitJgnorare mi 
hi uidcris:inqt:eum qui arte dicedi nouitretia tempus dicedi noffe. 
Rchidamus Zeufippi filius qfpia quaefifTec: qna fpartse peftent: 
a leges inqt legitimacy prindpia.Et ad illu q Citharoedu laudarer: 
atep eius uim admiraref. O uir optime ait:qs abs te honos ,pbis 
uiris retnbuefiqdoquide Citharoedu ita laudibus efferas ♦ Ide cum qs ei 
pfalte comedaret inqcnsrhic bonus pfaltes eft:at hic apud nos qde eft ait 
ad ius faciendu bonus coquus:peride qfi referret nihil fiue ex inftrume' 
toyd fono fiue ex obfonioijd ac brodii apparatu uoluptas efficeref. Atqui 
interrogatus cur paruis adeo ficis uterentur:q> prae aliis inqt ppius ho/ 
fles accedimus.Et cu ab iprobo quod i effet iterrogarusrqna foret Spar/ 
modeftiffimusrq tibi refpodit diffimillimus GtJde cum qs fuaue 
uinu ei polliceref :no eft inqt opusma 8C plus erogabif:& quae ad fortitu 
dihe artineninutiliora faciet.Praeterea urbe adortus cu exer/ 
citu uidit ex pomerio lepores ad comilitoes ait:facillime 
a nobis hoftes capietur.Cum a duobus quocp arbiter acceptus eft*et:eos 
ados i facellu calcioecae Minerue ut iudicatis ftarent:adiurauit* Qjii ubi 
iuraflent:ait:iudico igif:ne uos prius facellu egrediarnini:q quae iuicem 
uobis cotrouerfiae funt:foIueritis Jnfup cu ad eius filias DyoniGus Sici> 
liat ryranus pcioros mififle amuftus nequaq accepit inquiens: metuo ne 
puellae hifce idutae uidcanf mihi turpes.Filiu autitutus cu atheniefibus 
effrenatius pugnante aitrautadde uiribusrautanimofitati adime, 
a Rchidamus Agefilai filius cum a Philippo poft Chcromiae pugna 
afperiorem accepiffet epiftolanta refcripfit: Si umbra tuam metiri 
Arifto 
Archida/ 
midas 
Archida/ 
mus 
Conthii 
Dioifius 
tyrannus 
Archida' 
mus 
Chero' 
mia 
Epiftola uoluerisrhaud nuc maiore ea iueies:q eflet ante uidoria. Ide f ter roga rus 
qto rparnatae Tolo dominarer;qtumcuq? refpoditalia aflequeret ♦ Pena 
der quocp medicus illuftris arte laudatiflimufcp iprimis cd lepra poema 
ta Tenderet qd tadepiader ait:,p gratiofdmedico malus poera uocari cu 
pis.Atq? i eo bello qd' aduerTus Philippii gerebaf iqbufda cdfuletibus ee 
;pcul a domo pugna cogrediendu:at no hoc iquit itueri oporret Ted an 
pugnando hoilibuspftabimus. Ad eos quocp ad qbus quo rpe plio archi 
damas fupaflenefferebaf laudibusrmelius iquit eet:Ti eos prudetia poti/ 
us q uiribus uiciflemusiEt quo tpe irruprioei Archadia facta acccpiffet 
celios auxilium iis ferreata illis Tcripfit.Archidamus aeliis.Quiefcere pul 
chru eJde i peloponefiaco bello pcudantibus fodis quatii fo/ 
ret iatisrrogatibufq? ut tributa terminaretibellum iquit ordiata no qrit. 
Agefilai uero catapulta itutus cu primu exTicilia eet adueda: o hercules 
exclamauit piit uiri uirtus.Et quonia graeci i his Foederibus q cu antigo/ 
no & cratero ida fuerantuefeindendis ei obtemperare nollet nec in liber 
tatem Te uendicare: q fi moldlior lacedaemoniorum futurus eflet q Ma' 
cedonum pnnciparus:pecudem ait eandem fernp Tonare uocem homi> 
nem uero & multas 8c uanas quoufq? animi Tenrentiam abfoluerit. 
a Stycraridas cu quida ei dixiflet pofteaq agis rex efl pugna apud ma 
gnam urbem ab antigono Tupcratus. Quid facietis o lacedsemoii: 
an macedoibus Teruietis Trefpodinquid uero poflitne nos antipater pro 
fparta pugnantis ab interitu prohibere. 
b Ius infidiisablphicrateathenienfiumprastorecircunuentusdnter 
rogatufq? a militibus quidnam eflet faciundum.Quid enim aliud 
inquitiq uos faluti confulererme uero pugnando interire, 
b Rafidas mure i Caricis cophefum cu eet ab eo morfusidimifit: Ide 
ad a dates couerfus Iquitmihile ita puu q> fi audeat iiuriappulfare: 
no Te Taluu eflficiat.Et cu i pugna qda p clipeu eet iaculo idusihafta e uuP 
nere eduda hacipahofte iteremit.Cuqi frerrogarefrquona pado uulne 
ratus eet:me refpondit clipeus rpdidir.!de cu a quopia hortarcf ad Tophi 
ftaaudiendu irerrogauit hortatoreiqdnaille hoftefurns foret: & cu ille 
refpodiflet laudatione herculisrait Brafidas:quis.n.deu huc uitUpat.Atq 
ad bellu egreflus TcripTitephoris:qcuqp Tum detrimenta ac pnicie illatu/ 
rus belli geraraut moriar Sed pofteaq is forte occidiffet graecis traciae 1 i/ 
betatis legati q lacedaemda mifli fuerat:eius matre argiledida adief quos 
cu illa fferrogaflet primu:an brafidas pdaf die obiflet: ac laudibus ii bra 
fida efferretrdiceretq; nullu fparta: aliu tale eedgnoratio uos:inqt:hofpi/ 
tes tenef.Na qq brafidas uir bonus fuit; multos tu her Tpra illo melioris, 
d Amonidas cum a chori magiftro in ultimam chori parte locatus 
eflet Rede profedo inquit; o ductor chori excogitafti; quo pado 
quoqa inhonoratus locus honorabilis fieret* 
ca!i 
Periader 
archadia 
catapulta 
Sicilia 
Aftycrati 
das 
Bius 
B rafidas 
Damoni 
das Damis 
d Amis ad ea qu# fcripta erant dc faciundo decreto: quo alexader de 
us cflcticoncedimus ai t:alexandro fi uelit deum uocari* 
d Amyndas cu philippus i peloponefum irrupiflet;ac dixiflet qfpia la 
cedsemoii iunt magnis ,ppemodd serumnis obnoxii:ni redierit cu 
philippo i gram:effoemiate iquit aerunai# pofiUmus pati morte cotepta* 
d Hrcillidas cd pyrrhus eet cd exercitu i fpartiatai# folo;legatus ad ed 
miffus ipante Pyrrho ut aut rege fud cleonimu recipet; aut futui# 
eet ut cognolceret fe fortiores alioi# ee nemieiapte rudit: fiqdc dus es ha 
udmetuimus:nuila*n.iiuria facimusdin aut ho nob certe no ex melior* 
d Emarathus cu Orontes afpius cu eo eflet collocutus ac dixiilet qda 
afpe.te Demarathe Ordtes e ufusmihil iqt:i me dligtrna g ad gram 
termone habet detrimerofi funt:no q inimice ac maliuole: Item cu quis 
fterrogafTetrcur qui apud fpartiatas abiecerint clipeos:ignominia notan 
tur* Quod fi galeas thoracalcp abiecifient; no notafiquoma iis iquit fui 
ipoi# gratia induunfrat clipeo comunis ordinis caufa«Pfaltc cd au 
diretmd malus ait nugator uidef mihuEt in quoda cotelfu iterrogatus 
utrum ob ftulticiam an ,ppter inopiam uerboi# taceret: at ftulrus iquit: 
filere no poteftJnfup cum quis iterrogafTerrquare cum rexefTet:a fparta 
exularet:quoniam leges:iquit:funt ea potiores*Et cum ples quidam ob 
corruptelae frequetiam eius amatu puei# abduxiffet : o lacd tu 
um amatum puerum fum uenatus p deos inquit nequaquam ipfe uena 
tus es:fed emifti potius Cu quida etia Perfes defeciflet a pfarum rege: dC 
fuafiombus demarati reuertiflfeticumq? eum rex eet interempturusitur 
pe quide foret o rex ait: quod quo tempore tibi inimicus fuerat: de eius 
defectione fupplicium fumere nequiueris:quado aute amicus effedtus d 
uii# iterficias*Ad illu uero q regi parafitared ac Itepius cauillarcf i ipum 
de exiliomo tecum hofpes ait:pugnabo: nam uitae ordinem confumpfi. 
e Mprepes ephorus phyrmidos mufici e nomen chordis duas bipen 
ne excidit inquiensmoli muficam deprauare* 
’ e , Prenerus aiebat oium QC delidoi# 3C crimind medaces ee audores* 
e Vboidas quofdam audiens qui alienam uxorem laudarent iis mi> 
nimeafientiebatur inquicns:nullum omnio uerbum de uxorio in 
genio apud externos efle oportere* 
e Vdamidas Archidami filius*Agidofip frater uifo i Acadmia Xeno 
crate ia teniorejq cd familiaribus difputaret: iterrogauit q na fenex 
efiet: cui cu a quopia refpofum eet illu ee 8C fapiete uii# & ex eoi# nume 
ro:q uirtute quaereret:& quado iquit ea utef.Ti nunc querar/ Ide cd phi 
lofophd audiflet:q bonu imperatore folum fapiete effe diiTcrerenoratio 
quide ait:mirabilis e:fed qui dicit:minime credcdusmo.n. eum tuba cir 
cum obftrepuit.Atcp Xenocrates cd ad ppofira queftione difcruifTet:fi> 
nemq; feciffet:aderat Eudamidas;fed cd qda ex fuis dixiflet: cd nos adfu 
Damyn/ 
das 
Philip/ 
pus 
Dercilli 
das 
Pyrrhus 
Demara 
thus 
Oro tes 
Perfes 
Emppcs 
epaenetuf 
euboidas 
Eudami 
das 
Xenocra 
tes mus;tuc fine dicedi fecit*At pulchre inqumfi quide hsec dixitiqux opus 
erat is dixiflet:at pulchru fuerat audirv Num etia ad iftu aitxum ese 
narus fuerit*Veniamus:6<: ut itejfccrenet rogemus Cide a quopiam fterro 
gatus cur cmibus ipfis bellum aduerfus Maaedonas decernetibus: quie 
te agere ipe teptetirefpoditiquia mihi opus non e medacii iftos arguere* 
Et cu quis palmas de pfis fufeeptas afferretiad bellu<j hortaret :ignorare 
mihi uideris:iquit:quafi ide fit eum q mille pecudes fuparit: cum lupis 
quiquagita pugnare*Ad hsec cu pfaltes quida fecuda fortuna ufus ect;in 
cerrogatus ouulraoi is libi uideref:magnus fquitpua i redmulfbr.Prx 
terea cu quis arheas laudaret:ait & qs hac duitate digne laudarit:qua ne- 
mo etia uictor dilexirr'Argiuo aut quopia dicete laconas pegrinatioc de 
tcrioris rcddnquippe q a patriis legibus excedacrac uos iquit fpar/ 
ta no deteriores fed meliores potius reddimini*Er cum Ale 
xander in olympia exulibus omnibus praeter thebanos reditum in patri 
am patere:proclamatio ait o thebani infortunata quidem eft uerum glo 
rioia;folos enim uos alexander metuit* Irerrogatus quoqp quamobrem 
ante pericula mulis imolaret: quo bonis iquit uerbis adtiones cotingat* 
e Vrycraridas anaxandridis filius percunclante quopiam quamob/ 
rem ephori quottidie de contradibus mra redduntiquo etiam in 
quit inter hoftes inuicem nobis fidem habeamus* 
Z Euxidamus cum quis pcunctarefxur de fortitudine leges fine feri 
pris feruarennec feriptas illas iuuenibus legendas darennquoniam 
afluefaciendi funt:ait:ut probis a&ionibus potius q feriptis atrendatdde 
setolo quopiam dicete iis qui probitate uti poflent bellum effe paci prae/ 
ferendum* Ne quaq per deos ait: fed hifce mortem uitae anteponebam* 
c Rondas cum athenis efTenaudifTer® damnatum ocii quedamnuf 
fit eu offendi fibi:qui multa libero digna homine damnatus forer, 
t Hearidas cum enfem cote fubigerer interrogatus an acutus eflet in 
quitacutor calumnia* 
r Hemifteas praedixit leoidae regi futuram ipius cbmilironumqj ad 
thermophylas internicioem.Eratenim uates.Cumaute a leonida 
mitteretur lacedsemona praetextu quidemiut futuros cafus nudaret; re 
autem uera neipfe quoqj periret: nequaq eft pafTus:quippe qui diceret: 
ego ad pugnandum fum miflus non ad ferendum nuncium* 
t Heopopus ad illu qui interrogaratrquo pado regnum quis fecurif 
fime tueretur:refpodit;fi participes amicos iuffee licetiae audorita/ 
tiT<j? fecerit:& nefubdiri affreianf iniuria: jp uiribus puiderif* Etad hof/ 
pire qui diceret etiam apud ciues fuos uocari felaconum ftudiofurmme 
lius inquirxflet teciuium q laconum fludiofum uocari*Atqui adi 
dos legato iquiente fe ob id folum a ciuibus fuis milium :4q? folus laconj 
cum uiuedi morem adamafTe* Et utrum,ait oadie tua,ne ciuiu 
cxlii 
Pralns 
Alexader 
Olympia 
Thebani 
Eurycra 
tidas 
Zeuxida 
mus‘ 
Hrondas 
thearidaf 
ThemiV 
fleas 
Lcoidas 
Thermo i 
phyle 
Thcopo/ 
pus 
Adis uita melior cfl*Qui ubi fuam meliorem effe refpodiffeuQuoniam igif 
inquit modo hac urbs feruari queat:ubi in magna multitudine unus e: 
duntaxat bonusdtem quopiam dicentepropterea feruari fpartarmquia 
reges fciret imperare:minimeait: fed eo magis quod ciues fciret parere* 
Et ad pylios q maioris ei honores decreuiffienr.rcripfit: mediocris hono 
res teporeaugerinmoderatos auteuanefcere.Adhaccu quis murum ei 
oftetarenpcudfarefqjian & firmus dC altus eet:minime iqt fi fit* 
t Hericyon e delphis uenies uifis f Ifthmo philippi caftris:q aguftias 
cepiffictimalosaitianitoresuoso connthii peloponnenfus habet* 
t Hcdamenes cu eetab ephoris morti adiudicatus: abibat furrides* 
Atqt ex a flantibus quopiam interrogante: an etiam fparta: iura co 
temneretiminime inquinat geflio: quod haec mihi multa foluenda efl: 
quam nec efflagitarim ab aliquornec acceperim mutuo* 
h Ippodamus quo tempore Agis aduerfus Archidamura inflrueba 
tur acie fimul cum Agide dum fpartam miffius:quo illic quae opus 
fbrent:pmflaret:ar hic ait* Nonne praeclarius obibo diem; fi pro fparta 
me uiijd gefficro;erat autem natus annum fupra o<flogcfimum*Pofleaq3 
armis iumptis:flans ad regis dexteram pugnando moritur* 
h Ippocratidas cum Cariae fatrapes ad cum litteras dediffct quod Ia/ 
cedsemonius uir quomndam ifidiantium confcius infidias tacue/ 
ritiaddidiffetqsiquonamodo illo ect ufurus:ad eum refcripfit. Si tu qui/ 
dem magno aliquo bono hominem affecifti:interime*Sin aut nullo:e fo 
Io eiice perinde atq? timidum ad uirtute» Et cu ei aliquando occurriflet 
ado!efces:quc amarer qda fequebat :ruboreq? adolefcens:ille pfunderef; 
cu talibus airncededum ecquibus cum uifus eunde fis colore feruaturus* 
Allicratidas claffis praefedus cum a Lyfadri amicis rogaretunut 
c unum quedam ex inimicorum numero enecandum fibi affiem 
tiretur:& quinquaginta ipfe talenta acciperer: & fi uaehementer 
ei pecuniis ad nautarum obfonia opus erat:haud tame conceffit.Er cum 
Cleander cofiliarius dixiffct:ar cqdem accepifficm fi tu fuiffiem :refpodit: 
8C enim ego quocp: fi tu eflem* Idem cum ueiffet Ad Cyrum iuniorera 
fardisrerat enim Cyrus fociusiob claffis pecunias primo 
die nunciari iuffit adire fe Cyrum uelle*Que ubi bibere audiuit operiar 
inquit quoad biberinatq? tunc qdem ne inurbanior uideretunabiit: po' 
fleaquam accepiffet nequaq fieri poffe;ut die illo cum conuenireripoflfi 
dieuero cum eum rurfum bibere audiinacfe minimeadmittiiubi dixif 
fet no ira fludedum effie accipiendis pecuniisrut quicquam foret idignu 
fparta faciundum*Ephcfum abiit multa iis mala imprecatus: qui a bar / 
baris primi effient i deliciis habiti: ac illis: qui eos docuiffient contumelia 
ac probrum ob diuitias pariJurabatcp ad a flatis fc cum primu fpartam 
pueneritifadurum omnia ,p libertate graneorum quo dC maiori terrori 
Pylii 
Thericy/ 
on 
Ifthmos 
Philip/ 
pus 
Thcdta/ 
menes 
Hippoda 
mus 
Archida/ 
mus 
Hippo^ 
cratidas 
Caria 
Callicra/ 
tidas 
Lyfader 
Cleader 
Cyrus iu 
nior 
Sardis 
Hphefus barbaris forent:& ccflarent orare uiresrquibus ipiinuicem utanf* 
Interrogatus etiam quales uiri eifent Ionesrferui inquit bonifunt: liberi 
a utem maluEt cum a Cyro flipendium militibus prsemittcref’: ad ipm 
a utem munera:ftipcndium lolum accepit:munera remifit ingens haud 
oportere priuatam ei amicitiam fecu eile fcd quae cum omnibus lacedae 
moniis communis eflet fecum etiam exiflere* Idem cum ad arginufas fo 
ret clafle dimicaturus:dixifletcj hermon gubernator bonu eife inde ab/ 
nauigaremam triremes atheniefium eife multo pluris:inquit 8C quid na 
hocfat fuga eum turpis efl tum uel 
mori uel uincere efl optimum» Ad haec fadis faerificiis cum audiflet ex 
augure fcintillis portedi uictoriam exercituiumpatoriaurem mortem: 
nihil deterius air:no praeter unum fpartae»Nam me mortuo nihilo erit 
patria deterior:fedcedente hoftibusdeterior efl futura* Itaq?profede/ 
clararo Cleandro duce adortus nauali pugna praeliando interit* 
c Leombrotus Paufamae filius cu pegrius qda cu eius pfe d uirtu/ 
te cotederet:hucufcp ait:te pater e melior donec etia tu genueris* 
Leomenes anaxandridx filiushomerumaiebat lacedaemonio/ 
c rum poetam ee: at Hefiodum helotum atq? feruorurmNam al/ 
terum rei bellica? agriculturae praecepta reliquifleddem cu 
fecifiet dierum feptem cum argiuis inducias feruato tempore eos quo/ 
niam foederibus fidercntrdormictis tertia nodte adortus alios ireremit: 
alios egit in feruitutem,Cum ucro obiurgaretur quod iufiurandu traf/ 
greifus eflet:aiebat ad dierum iufiurandum minime nodtes addidiiferac 
maxime quod quoquo quis malo hofles affeceritrid tum apud deos: tu 
apud homines caufa putari iudicioq? antiquius* Veije ipfe argis cuius ur 
bis gratia foedera fregcrat:fruftratus efliquonia mulieres iis quae a facris 
arma detraherent:fumpferc de ipfo ultionem*Et ad poflremum captus 
mente paruo abrepto gladio fe ipfe icidit a pedd iundturis i loeralia ufqj 
Ioca:uitamqj reliquit ridens atq? loerabundus. Et cum uares diifuadcret 
exercitum in argiuorum urbem duci:redditu eni futurum turpem:ubf 
ad urbem tum portas clauias tum mulieres in mu/ 
ris flantes:hic tibi ait reditus turpis uidef eile in quo uiris mortuis uxo/ 
res portas dauferuntJde ad argiuos eum couiriis obiurgantes raquam 
& impiurmMaledicendi fquit mihi uobis ius eft:mihi uero uos 
male afficiendi.Samiorum aut legati cum eu rogarent:ut aduerfus Poly ; 
craten tyrannum bellum gereret.-obidqp longiore oratione uteretur: ex 
oratioe iquit ueflra:quac quidem ab initio dixeritis:haud memini.Pro/ 
pterea uero neq? media intelligo:fummaaure nequaqua probo»Pra?do 
infuper cu in agru feciffet icurfum:diceretcp ubi captus 
cft;id ppterea ea me fa<flitaru:quonia alimetd quod praebere militibus 
no habeba Iraqj ad eos q haberct’nec fponte daret:ablaturus ueni p deos 
cxliii 
► 
i Iones 
Cyrus 
ArgiuCe 
Hcrmon 
Cleom', 
brotas 
Cleonae/ 
nes 
Home' 
rus 
hcfiodus 
Argiui 
Samii inquit maliciaceler eft* Atqui nequam homo quifpiam cum maledidlis 
eum honoraret:certe ppterea inquit in omnes ipfe maledicis:quo rclpo 
dentes non latis temporis habeamus de tuo uitio loquedi.Et cum ex ci/ 
uibus quidam diceret oportere bonum regem mitiftimum prorlus eet 
Ita inquitiquod contemptui non fitJdem cum in longam aegrotatione 
traheretlexpiatoribuicgac uatibus fidem quam minus antea confutue' 
rat:adhiberet:ob idq? quifpiam miraretunquid miraris iquitvNo enim 
idem nunc fum:qui tunc erarmCum ergo idem no furmnec eadem eti' 
am probo*Ad haec cum fophifta quida de fortitudine plurima uerba fa 
ceret: nfit is quidem*D icere au rem fophifta quid rides Cleomenes: cum 
dC me de fortitudine dicente:audias:& ipfe rex fis: quoniam inquit o ho 
fpes fi irundo quoqp de forritudie loquereturndem hoc facerem* Sin au 
tem aquilae oratio effet:uaehementer quiefcerermArgiuis quocp dicenti 
bus priorem conflictum rurfus eum pugnaturum:miror iquit fi trium 
fyllabarum additione meliores nuc eftis quam antea fueritis* Atq? cum 
quifpiam in eum conuicio ureref es o cleomenes: at 
melius e inquit q iniuftu eftc:uerum tu pecuniarum es ftudiofus: & fi ti 
bi abunde ex funr*Et cum pfaltem ei comedare quis uellet cum alias ui 
rum laudaret tum pfaltem eum effe optimum dicebar:hic aute 
quopiam ex iis qui prope aderat:oftenfo:p deos inquit hic e apud me fa 
ciundi iuris artifex omnium optimus* Praeterea cum Maeander fami ty 
ranus ob pfarum impetu ad fpartam fugiftet: oftetaftetq? quaecunq* ad' 
uexerauaureacK & argetea pocula:& quot uelletielargirefmo folum nui 
Ium accipinfeoetia ueritus ne inter alios quofda oppidanos diftnbueret 
ad ephoros profedlus melius ait fparteeffetut fuus hofpes famius e pelo 
pbnefo abiret:ne illius fuafiombus fpartiatape aliquis malus efficeretur: 
ii aero optemperantes Maeandrum eodem die proclamantes expulerur» 
Infuper cum quis dixiffetxurargiuos quifsepius uobis cum bello conte 
dunt no e medio poft uidtoriam fuftuliftisf Quoniam fi e medio fuftu' 
liftemus inquit: non haberemus qui iuuentutem tanquam exercerent» 
Idem cum quis percundtaretur: quamobrem fpartiatae hoftium fpolia 
diis noh offercnt:quoniam inquit a timidis funt* 
Leomenes cleombroti filius cum ei gallos pugnaces quis daret 
c diceretq? eos effeeiufmodi: qui pro uidoria pugnado interiret: 
propterea inquit ex iis mihi aliquos dato:g interimant*llli enim 
funt hifce meliores* 
Abotus cum quisjongiore oratioe uteretunait: Quid mihfpro 
1 paruis rebus magna facis facrifidaf Nam quatum rei fat fuerit: 
tantum tibi dicendum eft* 
Eotychidas ille primus cum a quopiam efle facile mutabilisdi 
I ceref:,ppter tepora inquit:no quemadmodu uos eftis ob ueftru 
IVEeader 
Cleome 
nes 
Labotus 
Leotychi 
das ipforum uirium.Ad eu uero qui interrogabat: quoniam quis padto ma 
ximepraefentia bona tuearur*Refpondit;fi non omnia fortuna: credide 
rit* Interrogatus quoqj quid maxime liberis pueris difcedum elTetiea in 
quit;quaecp finteis cum in uiros uencrmt: profuturaddem pereundam 
te quopiam quam ob caufam minimo fpartiatae potu uterentur: iquit: 
ne pro nobis alii fed pro aliis ipfi confulternus* 
Eotychidas ariftonis filius cum quis dixilTet demarati familia' 
I res in eum maledicere; p deos inquit nequaquam miror* Nam 
bene dicere nemo iftarum poffinAd propiquiorem autem por 
tam cum draco effet clauiaduolutusmatefqs prodigium effe affirmaret: 
minime id mihi quidem uidetur;iquit*At fi clauis draconi effet aduolu 
ta:rpdigium forenEtad Philippum myfferiorum cultore qui 
uaehementiffima mendicitate premeret;ac diceret tamen fore; ut ii qui 
apud fe difcipliae myff icae opera dediflent:felicitare poff morte cofeque/ 
renf*Quidnam ergo ait;o fatue no quamprimu moreris:quo a miferiae 
flaerti paupertatifqj quiefeas i Cum quis autem effet pcundatusxur ho' 
ffium arma diis immortalibusno offeretrquoniam iquitquaeobpolfer 
fopz timiditate uenati fumusmeca iuuetute uideri nec diis offerri decet* 
Hon eurycratidaefilms iterrogatus qua quis urbe habitans tuto 
1 habitarit;ubi iquit neq* plura fcolentcs poffidebunt necp paucio 
ra;& ubi ius firmitate robure^accipiet; iniuria uero infirmitate 
ac imbecilIitatem*Atcp in olympia cum curfores intueretunqui ut emit 
teretur feffinarethdcp quo plus lucri affequerctunquato ait magis p ue 
locitate qua p iufticia curfores ff udetddem cu quis de rebus haud inuti 
libus uerba feciffet itepeffiue No opportuehofpes iqt: opportuo uteris* 
Eonidas anaxadndae filius & deomeis frater ad quedam q dixif 
1 fetpraeter regiam dignitate alio nihil nobis praeffas r at ni uobis 
iquif;melior extitiffem;dignirate regia adeptus nd effem: Et cu 
uxor gorgo peundaretunquo tempore ad thermophylas cum pfis pu' 
pnaturus egrediebatunfi quid fibipraeciperet;iquit;ut & bonis nubas 8c 
bona parias pignora*Dicentibus autem ephoris eum paucos fecum du' 
cere ad thermophylas:haud iquitpaucos ad quod pfidfimur negotia* 
Iterum cum ii dixiUentmunquid aliud facere decreuiff i\ qd nam inquit: 
aliud quam tranfitus uerbo impediturus: re uero pro graecis 
Atqui i thermophylis cu iam eet:aitad commilitones; dicut 
barbarum in pximo effe quare tempus nd eff teredum Jam*n*aut uinci 
a nobis barbaros aut nos mori Iibet*Et quopia dicente a fagit 
tarum fole ipfum itueri licere; ppterea inquit eo id gratius: 
quod fub umbra cum iis pugnabimus* Idem cum alius dixiffet; adfunt 
prope nos; ergo inquit nos quoque prope illos adfumus* Ad haec cum 
quis dixilTet o leoinda aduerfus multos cum paucis dimicaturus ades* 
cxliiii 
Leotychi 
das 
Leon 
Leonidas 
Gorgo 
Thermo 
phyle Si me inquit multitudini fidere exiftimatis:nc omnis quidem graecia fa 
tis elhbreuis enim pars ellpro illorum multitudie:fin autem uirtutibus 
uel hic numerus fatis ell* Alio uero cade dicetc attame iquit multos me 
cu traho ut morituros*Pra:terea cu xerxes fcripfiflet* Licet tibi ubi mecu 
inftrui q cu deo pugnare malis habere gratcia: prlcipatu: refcripfit leonP 
das*Si qua: i uita honella funt cognofceres:ablliercs:,pfedto ab re 
ru cupiditate:apud me uero loge plus ualet mors ipa $ falute grxcia:; q 
pricipatus i gra:cos*Rurfum cu xerxes rcripfilTcr+Mitread mearmaireP 
cripfit*Veni:& accipe*Et cu ia hoftes adoriri uelletrac magiltri cqtu dixif 
fet.alios ei focios expedtados ee Non*n*ii adfunt:inquit:q fint pugnaturi 
an nefcitis eos folospugnaf aduerfus:holles q& ueref & metuut reges i 
Milites aut monuinut praderet tanq apud ifcros crena tu rijnfup irerro' 
gatus cur uir fortilTimi illulirem ac pra:dara morte obfcurae 
ponut:quoma iquitralteru natura fui ipfoitf pprium putat* Et cu 
crelibes ucller icolumes:fcirer<£ pfpicucillos id minime toleraturos fcu 
ticis icertis epillolis cuiq? datis eos ad ephoros mifitjtc cu ex adulta!*reta 
te tris feruare udluilTetiii re cognita eas epillolas accipe noluerut* Quin 
unus dixit no nunciusfed pugnator fccutus funi* Secundus illic inquit 
manes melior fim*At tertius* No equide poli hofce ait:fed arcpugnabo* 
Ochagus polyrenidre ac fironis parer cum ei ccr a quodam nmv 
1 datum e duobus filiis alterum mortuum elfeidiu fciebam iquit 
eum mori oportere* 
Ycurgus legumlator uoles ab iueterata pfentiq? uiuedi cofuetu/ 
1 dfe ciues i tempatiore uitae ordine traducef :& honellos pbofqj 
efficere:erat*n*uidlii 8C fumptuofo & dclicatotduas enutriit catu 
los eodem patreac matre alteija dimilTum: domi edacitati 
crapulreq? fecum duces uenantioibus exercuit*Deide iis 
in concione a diis uepres illic pofuit & quredam gulx irritamera: fubide 
lepore diftiifit*Cum uero cofuera utcrq? petiilTer: 8C alter cepilTct lepore 
ait afpicitis o ciuesiq? eode nati genere inllituto uita: q uadiemeter iuice 
diflimiles dilferctelcp ad res honellas atep illullres arti 
ficiofior exiflit exercitatio q natura ferut aliq no eos adductos catu 
los:qui eifdc paretibus nati cent:fed alter ex cicuricus alter ex uenatoriis: 
deide deteriore natum genere uenatioribiis exercuit: at meliore natum 
lurchationibus folum afluefecitJnde utcrcp ad qua: fuerat alfuetus: im 
petum cum fcciirenefletqp declaratum :quanto educatio & ad bonum 6C 
ad malum adiumento finait lycurgus*Sic nos quoqp o ciues fplendor ge 
neris quem multi adm iran t incrculifqi polleritas nihil adiuuatmi ea gef 
ferimus.-quapropter ille omnibus fe hominibus clariore nobilioremq* 
oftedit:& id quidem fi res honellas per omnem uitam exercemus ac d i 
fdmus*Idem folo diuifo &. in omnes a:qua portione forteqj diltributo: 
Epiflola 
Locha' 
gus 
Lycur/ 
gus fertur aliquando pofteriore tempore cum ex peregrinatioe per agrum 
nuper demcflum tranfiens pofitos acernos flmilcs aequalefqp uidiffet: af 
fedum laetitiafurrexifledixifleq?adaflanris.Quaoislacomtamultoru 
fratrum uidetur efle:qui eam modo diuiferint.Et cu ad aes alienu refcin 
dendu hortatus aggreditur etiam oem fuppelledile ex aequo diuidere: 
quo inaequali tate omnino & diffimilirudmem tolleretuntuens lacedae/ 
riionios grauiter ac molefteferre manifefta oblationem nummu tum 
aureum tum argereum infirmum effecinac ferreo folo utedu 
impcrauiuad cuius folutione definiuit; ut ad id ufcp quod neceffanum 
foret:tota fubftantii haberer.Quoquidcfadoois iniuriae lacedaemoe 
ceied:a,Na nec furariinec corrumpe muneribus necaliu priuareaut ra/ 
pcre quiTpia amplius quicq poteranquado quide id neq; occultare: necp 
poflidere iucunde neq? uti fine periculo necp aut exportare aut iportare 
tuto quiret*Ad haec inutilia ex urbe oia fupuacaneaq? exegir.Quare ne' 
que mercator neqp fophifta neqj uates nebuloue neq* rerum labora tuije 
artifex (parram ingrediebatur.Nec enim numum apud eos qui eflet in 
ufudycurgus concdTeranfed ferreu duntaxat conftitueranquod mina e 
aeginenfispoderis:uaIoris autem aereorum quattuor. Et cum aduerius 
delicias bellum aggredi diuitiarumgj defiderium auferre animo uolu' 
tailet.-conuiuia introduxit.Itaq? ad illos qui percudaretunqobrem haec 
conftitui(Tet:& cum armis minutatim ciues diuififTeuquo inquit alacri 
ter ac facile imperia admitterent:ac fiquid tumulruarenrur:paucis dare/ 
tur erratum :& ut etia ex aequo cibus potufq? eet nec ullis potulentis efcu 
Ientifue:praeterea nec ftrato aut uafis aut alia quapiam re omnino diu es 
pauperi anrecellat.Cumcp diuitias negligendas contenendafq? reddidi!/ 
fet:quippe quae nemini nec ufui nec oftentationi efle poflenndicebar ad 
familiaresiqpulchrum cft o focii ex operibus diuitias demonftrare: cu' 
iufmodi uero funt:quoniam caecae.Infuper curam adhibuinne ante cae/ 
naris domi facultas effet ad conuiuia proficiiciialiis efculentis potuletiP 
ue repIetis.Vituperabantautem cum reliqui perindeatep incontinetem 
dC ad comunem uidum demolIitum:qui minus fecum aut biberer aut 
ederet.Muldabaturq* is:qui manifefto eet depraehenfus. Itacp Agis diu 
pofteaq rex creatus efi militia reuerfus:debellauerat enim Athenienfes: 
cum uolcns uno dic apud uxore caenare portiones accerferet:eas tribuni 
militum non mifere. Quod cu ephoris innotuifTet:ab iis mulcatus eft. 
Huiufmodiergoconftitutibescu locupletes inique tuliflent 
in eum infurrexere:maledidhs iaducp infequentes:quippequem 
bus uellerobruere.PuIfus aute e foro elabitur. Et aliis anticipato itinere 
in aedem defugit Mineruae calcioece.Et cu retro facie uertiflet:eius ocu' 
lum baculo alcanderinfequens eruit. At hunc publico decrero cum acce 
pifTet ad cruciatum:nec male affecit:nec repraehedit quinpotius eu uirae 
c atIv' 
Agis 
Minerua 
Alcader uuflufq; fociu habens reddidit no modo laudatorem cu fui ipfius tum 
etiam cois uitae ac uidhisftueru etia totius uiuendi morilq? inllituti (ludi 
ofum.lllius uero calamitatis monumetu in facello chalcioecae Mmcruae 
(latuit; qua optileti appellauit: oculos.n.Doresoptilosdicut.ldem inter 
rogatus cur fcriptis legibus no c(Tet ulus:quonia inquit eruditi ac proue 
<$, necefTano mllituto qcfpro tpe ufui eftiprobant.Item qbufdapercun/ 
dantibus quare culmen aedibus fecuri imponendu imperaritrualuas au 
tem ferra dutaxat nulloq? alio ferramento:quo inquit ciues oibus in re/ 
bus quas in aedes importat:mcdiocrirate femettnec habear ex eis quiccj 
queeapud alios habentur in praecio*Ex qua quidem cofuetudine Leoty 
chiden ferut qui primus fpartae regnauitioi apud quepiam caenaret :ui> 
diflenj domus tedli apparatu& fumptuofum arq? tabulam: hofpite ro/ 
gafferan quadrata apud eos ligna nalceref* Interrogatus etiam lycurgus 
quaobrcm aduerfus eofde hoftes fepius expeditiones ducedas prohibu 
ifTennquo uefaepius inquit;repugnarecofuefcentes bellandi peritia ca/ 
perct. Quare Agefilao quocp regi no mediocri dandu crimini uifum eft 
q> cotinuis in boetia irruptioibus ac pugnis rhebanos mflruxeritiqui Ia/ 
cedaemoniis refifteret*Propterea fauciu Antalcidas cu eum uidiffer. Per 
pulchra aindodtrinae a thebanis mercede recipisiquibus uel inuiris ac ne 
Teiis pugnadi difciplina tradideris* Alio etia quaerente quaobre uirginu 
corpora curflbus 8C ludtationibus ac difcoijd laculoruq? ladtibus excrcn/ 
ifletiquo inquitiradicatio gignedoru robufto principio in robuftis fum 
pro corporibus pulcherrime germinet.lpfaeqi partus robufte perfercres 
8C facile & pulchre doloribus rcfiftant: ac fiqua neceflitas acciderit: pof' 
Tint & pro feipfis & pro natis & pro pa tria pugnare. Et cum uirginu in 
popis nuditate quida reprehenderent atq? caufam quaereret ut inquit: 
iifdem quibus uiri (ludiis exercitatae nulla eis recedat necp corporis ucl 
uiribusuel ualitudineneq?animi ambitioeacuirtute&utetia obexte/ 
ram gloriam fint animo eiatiore.Traq? de gorgone uxore leonidse huiuf 
modi quocp refpofum tradiT.Nacum quaeda: ur uidef peregrina ad ea 
dixifletrfole uos lacaenae uiris iperatis: refpodit:foleeni nos uiros pari/ 
mus.Et cu cos q n ubere noluiffenna fpedlaculo gymnicis i ludis prohi/ 
buifletieifdecg ignominia addidifTct effecitiutgigncdis filiis qdiligetiffi/ 
me profpiceret.Nam eo honore atep obferuatia qua fenioribuf iuniores 
prae(lant:illos pnuauit:& illud in Dercyllidan di<ftu quauis fpedlatus v 
perator effetrreprehendit nemo.Etcmaduenienti quifpiaeiunioribus 
fubfelliu nequaq ceflitnquies.Na nec tu mihi q ccderetigenuifHPercun 
dante aure quoda cur ranxifTer nuptui puellas fine dote danY Quo inqt 
neq? ob egeftatc Tine uiris ulle dimitteretunnecp propter opuleriam ex-' 
peterctunfed quiTqi potius fpcdlato puella ingenio ac moribus in capie 
da uxore mouercf.Ob id aut ornadi etia (ludium ex urbe amouitjdem 
Mincrua 
chalcice/ 
ca 
Minerua 
optiletis 
Leorychi 
«es 
lycurgus 
agefilaus 
Antalci - 
das 
Gorgo 
Leonidaf 
DcrcyllP 
das cd nubendi tempus certum ftatuiiTet tum mulieribus tum etiam uiris 
ad eu qui huiufce reicaufam quaereret: refpondit ut partus ei adultis ge 
niti ualentiores effer.Ad illum uero qui miraretunquod uirum fimul 
cu nupta cubare dici cm aequali' 
bus una cffet: nodes autem totas quiefceref.cum fponfa uero & clam 81 
non fine pudore congrederetur: ait: ut & ualentiores corporibus quan/ 
doquidem ad fatieratem ufq? no coiuerint;& amando femper fint noui: 
natofqj robuftiores praeftet.Ad haec odorum pretiofumcp unguentum 
amouit perinde atq? olei contagium ac perniciemJtemq? rigendi artem 
taquam fenfus artcntatione. Et omnibus cultus ornatuftj corporei opi 
ficibus fpartem inacceffibilem fecit: perinde ui artis prauirate artes in' 
quinanfibus*Tanta uero iliis temporibus mulierum eratpudicicia:tan 
tumqj aberat ab ea quae poderis faeculis fccuta eft:mulierum procliuita' 
te:ut incredibile fit eas fupiore tepore adulterio obnoxias extitiife. Atq? 
Gerade cuiufpia hois fpartiatae ueturtiflimi didu celebraf: qui rogatus 
ab hofpite qd apud eos adulteri paterenrunna fe nulla uidere lege hac de 
rea lycurgo lataiinquit nullus o hofpes adulter apud nos fit* Subdereat 
illo at fi fieret: ide inquit Geradas.Na quo inquit modo adulter fiat fpar 
taembi diuiriae delicia cultufcp ois corporis ignominiae ert.Ve 
recudia uero ac deoru obedietia 8C habet in ptio: honora 
tunj I primisJde lycurgus ad cu q populare principatu in urbe cortitue 
du hortaref ;ait tu primus in tuis aedibus populare pricipatu facito.Per,' 
cundate uero quopia qobreparuaadeo tenuiaq;deoiji imortaliu facrifi 
da ftatuiffef.quo inquit nunq ab honorada diuina re defiftamus. Er cu 
ca fola certamina i quibus manus minus tolleref:exercere ciues iufliffec 
eiufce rei caufam peundati quo nullus ipforum aitdaborado defatigari 
artuercat.Interrogante etia quoda quare frequeter caflra muranda iube' 
ret:ut maiore inquit detrimeto inimicos afficiamus. Alio ke$i quaerere 
Cur turris oppugnare phibuifletme inqtauta mulier aut a puero aut ab 
aliquo huiufmodi hole fortiores interimatur .Ire cofulcntibus thebanis 
defacnficio ac Iudu:que leuchotheae praeftaretxofiliu dedit: ut fi quide 
deaduceret:haud Iugeret*Sinaute hofem arbitrarenfmu perinde ac deae 
&crificarent.Rurfum quaerentibus Ciuibus quo pado hortiu impetum 
repellamus:fi pauperes inquit fueritismec alter magifqua alter interro' 
getur. Ac iterum de muris quaerentibus inquiteam urbem quae uiris 
non lateribus cinda e{fet:fine muris nequaq effe.Praeterea fpartiatae dili 
gentiana come adhibebant quoddam lycurgi de hac re didum celebran 
tes :qcf 8C pulchros coma magis decoros:& turpes formidabilioris face 
ret*Monebat aut qui belli in fugam uertiffent hortes uicirtentq?: eo ufq; 
infequercntur:quoad foretuidoria confirmat:deindecontinuo reddi/ 
tu faceret:nu mo no moris graecanici ee inqens illos qceffiflent enecare; 
exivi 
Geradas 
Thebani 
Leucho / 
thea fed eam quorp efle cu hoftes fcirent lacedaemonios cis par' 
cere qui caedercntdiiftinetis uero tollere:fugiendu utiliusqmanendum 
efle ducerent.Atcppcundante quopiam qobrem hoflium cadauerafpo 
lianda uetuilfetme circa fpolia tepus terentes inquit haberet in pugnam 
do negligentius:quinpotius paupertatem una cum ordine icruarent. 
Yiander cu a Dionyfio ficiliat tyrano ad eius filias praerioli fum/ 
I ptuofiorefq! amidtus miffi cflentieos nequaqua accepit inquies 
uereri fe:ne hifce turpiores inderetur* At paulopoft ad eunde ty 
rannu exeade urbe Aridas raiflus cu ad ipm quoqj Dionyfius duas mi' 
fiiTet malletracciperet ac portaret ad filia:ipfam inqt 
illa melius eledhira quare utraq? accepta abiit.Acer ite Lyfander cauilla/ 
tor 8C admodu decipiedo uariusiurpote q & iuftum in eo qd' con ducit: 
& honeftum in comodo collocarcf.aiebar ueijd prsedare mendacio. Vtri 
aut perinde utexpediret:& seftimatione & pretium defimri.Ad eos 
uero a quibus uituperaretunqj plurima decipiendo ageret: perindeatep 
degenerafletab Herculejquodq? res no aperto marte efficeret fed dolo: 
furrides refpodebanquo Iconis no aflequeretunuulpis pelle afluendam 
ec.Et cum ab aliis accufaretunqcfquse Mileti iuratus fuerat: nequaqua 
obferuaret:aiebat pueroijd efle talis decipere:uiroijd autem iurciurando* 
Ide ubi ad caprae flumen atheniefes ex infidiis uiciflct:ac eos pfiflct fame 
urbe ccpinfcripfitq? ad ephoros:athenaL captae lunt. Adargiuos ueroq 
de fbli finibus cu lacedsemoniis diTceptarcnf.feq? iuftiora iis loqui dice/ 
renudi Arido gladio qui huius inquit ius habet: optime de foli finibus 
di fleri t.Boetios quo tepore per eoru agrum tranfireutumultuatis inter 
fe intuens mifit ad eos percundatumtrum redis haftis an declinatis per 
agrum iter faccret.Et cu uir megarefis in publica cocioe audacius 
dicedi licentia apud eum uteretuntua uerba o peregrine inquit ciuitatis 
indigent: Ide ubi Corinthii dcfcciflenriad eoijt muros profedus cum la-' 
cedaemonios timidiufculosadoriedoafpiceretdepufq? uifuseet foflam 
tranfilicsmon uos pudet inquit o fpartiatae huiufmodi hofles formida 
retad quoru moenia lepores obotiofam inerteq? uitam Ad 
haec in famothracia oraculu ei peteti facerdos ut fibi diccretnuflit: quod 
iniquiflimu eet a fe opus in uita ppetratum.Quare Lyfander interroga 
uit utrum ruo an deoijd iuflfd facere hoc oportet dllo aut prae metu iuflli 
deorum inquiete.Tu ergo ait:abfis eminus:& ego illis iniquitate enarra 
bo:fipcunclenturJrc cum apfainterrogarerunqpotiflimu remp.lauda 
rerream inquinqnae fortibus ac timidis praemia digna rcddidcrit.Ad eu 
uero qui dixiflet ipium a fe&.' laudari & defendi:duo inquit boues mihi 
in agro funt.Vrroqi autem filete: plane fcio: & qui nihil operaturi qui 
operatur.Ide cum a quopiam cohuiciis afficeretur: ait dicito crebrius o 
peregrinelleidicito nihil omittesifi tuu iis malis euacuareanimu poflis* 
ty^ander 
dioyfius 
■Ariftas 
Miletu 
capra flu 
men ' 
Athcniey 
fes 
Athenae 
Argiui 
Boetii 
Megare' 
fis 
Corithii 
Samo/ 
thracia quorum plenus uideriseffe»Atquipoffero tempore eam poff eius obi> 
tum in cotraduffioe fociali Agelilaus ueniffet in Lyfandri sedes quo litte 
ras de ea cotrouerfia colideraretreas enim Lyfander apud fe feruabat.-re 
periffetq; libellu ad Lyfandru de repu»fcriptu:ut oporteret ab Eurypro/ 
tidis abAgiadifq? regna auferre:atq? in mediu ponere QCex optimatibus 
eledtione lacererquo non Herculis pofteris fed illi potius dare£ honosrq 
talis foret uirrute iudicatus:qualis Hercules extitiffet: cd ob eam etia ille 
in diuinos honores fublatus effet»Et hanc quidem ofonem sedere & ad 
ciues efferre aggreffus elhquo fde demoftrarenqd' larebauqualis Lylan 
der fuiffet ciuis:& id quidciis agens in Lyfandri amicorum caluniamrat 
aiunt Crariden qui p id teporis princeps inter Ephoros effet: ueriru ne 
orario fi leda foreuaffenfione faceret;repraehediffeAgefilau dixiffeqj no 
Lyfandrum effodiendum e (Te: led ea potius oratione callide pfuafiueq? 
cdpofitam una cum illo defodienda»Ad haec illi q eius filiaspcari fuerat: 
deinde poff obitu quoniam pauper effer inuentusreas abnuerer:ab epho 
ris muldati funt:quonia que diuitem exiftimates colebant: ubi iuffum 
ubi frugi ac probum ex paupcrtatecognofcennderpiciebant» 
m Amertes miffus legatus cum a quopiam ex illius loci hominibus 
laudibus fummis efferetunq?amicis pluribus abudaret: frerroga / 
uit an exploratu hfet quonamo abundans amicis pluribus picula fadu 
rus fitJd alter cu ite difeere qreret:aduerfa iqt fortuna expimetu faciet» 
n Icander cu quidam dixiffet a rgiuos male de ipfo loqui ♦ Num er/ 
go inquittdant poenaiqui de bonis loquunf maIe*Percuctante aut 
quopiam quare comam barbaqs nutriretiquoniam inquit proprius or 
natus uiro e oium pulcherrimus ac minime fumptuofus»Et cu ex athe/ 
niefibus quidam dixiffet ociu Nicader admodu admittitis:uera inqt nar 
ras:at non queadmodum uos:utacciderit:ftudemus negociis» 
p Anrheodas legatioe in afiam fungens offentantibus ei quibufdam 
muru 6C magnu & fublimemp deos inqt peregriniipulchra e mu/ 
domusJde in academia cum philofophi multa feriacp differerent: 
ac deide Pantheoda interrogaret quid hi fermones ei uiderenf: qd uero 
ali<dinqt:q bdi.xaeteru utilitatis habetef nihihfi minus uofipfis utamini» 
p Aufanias cleombroti filius deliis aduerfus atheniefes de infula di/ 
fceptantibus diceribufq? ut fecundu fuam legem muli 
eres in ifula pariuntmeqp mortui humantur» Quonam igitur; iquit:pa' 
dto haec patria uobis fit: in q neqp fuit ullusmec erit» Exulibus aut 
hortantibus ut aduerfus atheniefes exercitu ducerendicentibufep cude 
ipfius laudibus in olympiacis ludis prxdicarerur folos atheniefes aduer 
fus eum infibillaffe»Quid na igitur exiffimatisnquit.eos faeffuros fi ma 
le affeffi fuerint:qui bene affecti infibilIant»Et quopia percunctanfe cur 
Tyrtaeum poetam duitate donarint:quo iquit nunq peregrinus nobis 
cxlvii 
agefilaus 
Euripro 
tidae 
Agiadae 
Herculei? 
Cratides 
Mamer / 
res 
Nicader 
Argiui 
Athenie/ 
fes 
Pantheo 
das 
Afia 
Adrade/ 
mia 
Paufani/ 
as 
Delii 
Athenie' 
fes 
Tyrtaeus preeefle uideatur ad eum quocg qui cum corpore eflet mfirmusxonfule 
retaduerfus hoftes terra mariq? dimicadum uifne igituninquit: reipm 
exutis ueflibus oftedere:qualis es:qui nobis pugnadum colulasdde fum 
ptuofitate ueflis in barbarorum praeda cu quidam admiraretur: melius 
efle inquit ipfos efle multifaciundos q quae multifaciunda funt poflide' 
re»at poft uidona de medis ad plateas iuflit praeparata perfaru caenam 
fuis apponenda»Quae cum mirabili fumptu eflet:per deos Iquitdurcho 
eft perles :qui cum tam multa haberer ad maflam noftram ueniebar» 
Aufanias pliftonadhs filius ad illu a quo eflet interrogatus:qob 
p rem ex prifeis legibus nulla apud ipos mouere liceretrquomam 
leges inqt uiris no legibus uiros oportet dominari»lte cu regaeae 
poft exiliu lacedaemonios laudibus efterrenait qfpiam cur igif non man 
fifti Spartaerfed fugifti potius ;’Quonia ne medici qdem iquit: apud eos 
qui bene ualet fed ubi funt aegrotatesmerfari cofuerut» Ad illu uero qui 
ab eo pcundaretur:quo padto thracas ulcere quiret:fi medicum inquit 
conflituerimus duce»Et cum medicus eum cofideraret: diceretq; nihil, 
habes maluNd enim te medico inquit utor Jdem cu ab amico quoda re 
praehenderetur:q>in quepiam medicu maledicerer: nec eum tamen ex' 
perrus nec ulla affedtus iniuriarquonia inquit fi eflem illu expertus : mi/ 
nime uiuerednfuper cum medicus ei dixifler: fenex es fadtus: quia Iquit 
non fum te ufus medico»Dicebar etia hunc medicu efle optimum: q no 
fineret aegrotantis morbo marcefcere:fed qcellerime fepeliret» 
Aedaretus dicete quopia magnum efle hoftium numeije»Ergo 
p inquit eo maiore gloria confequemur:quo pluris enecabimus* 
Quendaueroltutus;quitaetfimolis naturaerat:tame propter 
modeflia laudaref a ciuibus:air nec uiros fimilis laudandos efle 
neq? mulieresmifi muliere necefliiras:aliqua coegerirJde cu in tre 
centoni numeru non eflet eledtus-.qui honos in urbe ordine praeftabat: 
hilaris fubridefqj abibauReuocatus aute ab ephoris & quid rideret Iter 
rogatus inqt:quoniaurbi gratulonquae metrecetos melioris het ciues* 
Liftarchus leonidae filius ad eum qui interrogaflet: qobeaufam 
p a primis regibus minus appellarentunquoniam inquit illis erat 
opus regeagide:at illorum pofleris nequaq»Et cum quidam paf 
tronus cautem ridicula diceretmon canebis inquit; peregrinae continua 
ridicula quo ipfe no fias ridiculus:queadmodum ii ludtatores fiunt:qui 
fe cotinuos 1 ludtado praeftant»Item ad eum qui lufdniam imitarctelibe 
tiusaithofpes lufciniam ipfam audirem» Dicete aurem quodam ipfum 
a quopiam maledico laudanmiiror id quidem ait:ni me fortafle morm 
um ei quis nunciarinNam bene loqui de uiuo nemine ille potefl* 
p Liflonax Paufaniae filius cum atticus quidam rhetor in fcitiam Ia/ 
cedaemonns obiiceret;rcdte inquit narrastNam e graecis omnibus 
Medi 
Plateeee 
Paufani/ 
as 
Tegeea 
Pedare/ 
tus 
Pliftan 
chus 
Lufcinia 
pliflonax foli nos mali nihil a uobis didicimus* 
p Olydorus alcamenis filius cu frequentius quis minitaretur inimi 
cismefcius inquit es maximam cruciatus parte abs te confumi* Ide 
cum exercitum aduerfus Mcflenam:educeret;interrogauir quidam:an 
effet aduerfus fratres pugnaturus i minime inquinfed in id agri fe profe 
&umm:de quo nondum effer fors habita» Argiuis aut rurfus poft rrece 
tom pugnam uniuerfis acie fuperatis. Polydorum focii horraba' 
turrne oportunitate praetermirteretifed hoftium adortus urbe ca 
pereuNam cu & uiri periffent 8c uxores defcrtaeeffentnd facillimum fa 
«ftu fore»Quaread eos aitarqua pugna aduerfarios uincerc mea fentem 
tia honefhl eft*Sed qui de agri terminis pugnauerimus: urbe capere cu' 
piamusriniuftu ee duco:ueni*n*utagru recuperaremon ut urbem occu - 
paremdnterrogatus etiam qobrem fparriatae fortiterin bello difcrime 
fubeunnquoniam inquit uereri duces non metuere didicere» 
p Ollycratidas ad regios prores una cu aliis legatioe funges cu ab iis 
fterrogaf f:ut£! priuati adeffcnan publice mfffi eent:fi amfpetraue 
rimus: publice mifTifumusrljn minus ipetrauerimusrpriuati adfumus» 
p Hcebidas cu quida ante leuctrefe difcrimen dicerentrdiem huc de 
monftraturum fortem uirurminquit multi diem illum ee facium 
dum:qui forte uirum mon lirare faluum poffet» Et cum in eo loco a di' 
toris obfideretunqui QC difficilis eet & expers aquae: fertur in ea foedera 
ueniffeturfolum bello partu eis cederet:fi una fecum fui omnes eproxP 
mo fonte biberent*Nam fontem hoftes prsefidiis tenebar* Poft: iufiuran 
dum uero coadhs omnibus qui cum eoaderat:uoluiffe illi qui nollet bi 
bere:regnum dare* Quod cu nemo admififfet: fed bibiffent oes ipfum 
ubi poft omnes defcendiffetiatfefea qua infperfiffettetiam praefentibus 
hoftibus adortum efteegrocp potitum iperindeatcp non bibifter» 
t EJecer ad eum qui dixifter patrem maledidtis i ipfum utimifi iis u 
quit:dignus eilermhaud parer uteretur* Dicente autem fratre non 
aeque dues ei aduerfari atq? fibircum iifdem tamen parentibus natus fit* 
At iftud inquit abfurdius* Nam quas ipfe nefeisrego iniurias pari fcio* 
Interrogatus etia qd mos apud eos efle: ut iuniores lenioribus affurge/ 
rent quo inquit ira hi habentes in maioribus natu honorandis maiore 
honore parentes profequantur*Et cum quifpiam effet percucftatus qua 
tum fubftantiae poffiderenplus inquit:qua fat eft* 
c Harilaus interrogatus quaobrem Lycurgus paucas adeo tuliftet le < 
ges:quoniam inquit pauca dicentibus paucis etiam legibus opus e*, 
Percuncftate autem quodam quare puellas aperta facieruxoresauteuela j 
ta in propatulum agerent: quia inqt puellis uiri funt inueniedi: at uxori 
bus uiriferuanduldem cum mancipiu quoddam audacius ei aduerfaref 
niait:irafcerer:enecarem te* Atqj iterrogatusa quopiam quam putaret 
Polydo' 
rus 
Mcffena 
Argiui 
Polycrati 
das 
Ploebidaf 
Clitorii 
Telecer 
Charila / 
us 
lycurgus optimam cfle rempub*inquit:in qua plurimi ciues inuicem fine feditio 
ne uelint de uirture certarejtem cum quis percudaretuncur omnia de' 
orum figna cum armis eifenr apud ipfos pofita:quo inquit nec quae l ho 
mines exprobrationes obprobriaq? dicuntunpropter timiditate in deos 
referamusmeciuuenes inermes diis immortalibus praeces habeant* Ad 
illum quocp qui effetpcudarus:quare nutriret comam: quonia inquit 
ex omnibus hic QC naturalis ornatus eft 8C minime fumptuofus* 
i' Amiorum legatis ,plyxiore oratione utentibus dixere fpartiatse* 
Prima quidem obliti fumus*Poftrema uero ignoramusrquia res 
memoria exciderunt*Cum longa orator prolyxaq? ufus oratione refpo 
fiones peteret:quas ciuibus referret: refer igitur dixere: & te dicendo & 
nos audiendo uix defifTe*Et ad thebanos aliquibus de rebus contradice' 
tes dixerunnaut fapere minus oportet aut plus pofle* 
1 Acon interrogatus quaobcaufam menti pilos plurimum nutris i 
quo inquit canos intuensmihil agam ipfis indignum* 
a Lius cum eflet quis percudam srquare ficis breuibus utimini:quo 
inquiteomminus cum hofhbusmanus conferamus* 
1 Audate quopia fortiffimos pugnaroresdacon iquit in Troia* 
a Lter cum audiifetquofdam in cama ad bibendum uicogi:noetia 
ad edendum inquit ui coguntur* 
p Indarus cum fcripfiifet Grxcix fuften tacui um athenx: iacon ait: 
grxeia funditus ruitura:fi huiufmodi fuftineatur fuifentaculo* 
e T cum quis intutus in tabula quadam pida laconas ab Athenien 
fibus iugulari diceret fortes quidem athenienfesilacon tempeftiue 
fubdit:& ii quidem in tabula* 
a D quendam uero qui calumniofa male dida libenter audiret:Iac5 
ait define aures aduerfus me benigne prxftare* 
a D eum qui plederetur :ac diceretiinuitus erraui:dixit quifpiam in 
uitus igitur etiam;pledere. 
i Ntutus quida homines q dum uita decederef:in fellis curulibus fc 
debanttabfit inquinut hic fedcaiunde no licet aflurgerefeniori ♦ 
c Hii cum olim e cama abeutes in ephororum curia uomuiflentxa 
rulibufq? i fellis ubi [edebant ephori:dcicdfiet: usehemeter primu 
qui ea feciflent:inquirebanr;an ciues ii efienuVr uero chios extitifle fen' 
feruntrproclamauere chiis permittitur lafciuire* 
c Vm quis amygdalas duplo uiliore preeeio q duros filices uenire af 
piceretmunquid rari inquit funt lapides* 
1 Vfciniam quum quis uellilTetiacparum inuenifletcarnisiaituox 
hoc eft& aliud nihil* 
, Acon quis cum cynicum Diogenem complcdi ftatuam aeream ui 
1 differin magna ui frigorisipeundatus eft;an rigeret* Quod cu ille 
Lacon 
Pindaruf 
Chii 
Lacon negaflet:a it quid nam igitur magnum facis* 
e T cum metapontino cuidam lacon metum exprobaret attamen in 
quit non parum alieni habemus agri:hic autem ait non folum igp 
t ur meticuloii fcd etiam miufti eftis* 
p Eregrinus quidam cum fpartae rectus in 'alterum crus indueretur 
calceis:aic ad lacona.Nequaq tu lacon mea fententia quantum ego 
temporis tantundem ipfe flares luper pedem.Qui excipiens non.n.ftare 
inquit:& exanferibus quidem nullus eft qui non flaret* 
c Vm quis artis rhetoricae laudibus efferetunaliquis lacon ait*At per 
geminos ars fi ueriratem non tetigerit: nec eft nec unq fit futura* 
a Rgiuus aliquando cum dixiflet.multa fpartiataru fepulchra apud 
nos funt dixit lacomat argiuorum apud nos ne ullum quidem: per 
inde atq? ii Ikpe argos adorti eflent at fpartam argiui nunq, 
1 Acon captiuus cum ueniret:diceretqi praecodacona uendo:increpa 
uit inquiens: captiuum proclamato* 
q Vidam ex iis militibus qui apudl,yfimachum merebant: ab illo in 
terrogatusnunquidefletexmancipiis* Tuautem putas inquit ftP 
pendio quattuor obolorum lacona ad te iturum* 
c Vm thebani laconibus uuflis ad leu6lra ad ipfum Eurotam eflent 
& quidam iaeflabundus diceret: ubi nunc lacones funtdacon ab iis 
captus non adfunt:inquit*Non*n*uos huc uenifletis* 
a Thenienfibus rogantibus quo tempore urbem tradiderant* Samu 
fibi dimicteret:dixemr*Cu ueflri fueritis:tuc alios quocp habere po 
flu!are*Ex quo etia fpuerbiu illud eft* Qui fefe ipfe no habet:famu uult* 
u Rbem quanda cil lacedaemoii ui cepiflent: ephori dixerut:periit Iu 
dtatio iuuentutis.Nom.poft hac iuuenes habeut: quieis repugnet* 
a Liam urbem rege lacedaeraoniorum pollicente fepenitas euerflr 
mm*Nam ea laconibus negotia plerucp praebueratmequaq perrmV 
ferunt inquientes nullomodo euertesmec tolles iuuentutis cotem. 
1 Vdanribus psedotribas qui pueros exercerent atq? erudirent:haud 
praeficiebat;quo no arte fed uirtute honori fluderet.Itaq; Lyfander 
iterrogams quonamodo eum charon uiciflet: fgeio Iquit arq,1 induftria* 
p Hilippus quo tempore i ueniflet agrum:cum fcripfiflet: utru 
amice fe ire uellent an hofliliterrefponderunt: neutrum* 
1 Egatum quendam cum ad Antigonum demetrii filium mififlent: 
eum muldtauere:quoniam audiflent uocauifle illum regem: quis 
medimnum annonae cuicp a rege in caritate portaret* 
d Emetrius cum crimini daret: quod legatum unumad fe mififlent 
Non igitur fatis eft:dixerunt ad unum unus* 
f Lagitiofus quidam fententiam optimam cum tuliflet: hanc quide 
admiferunat illo amoto fentetia alteri q hoefte luixiflet iTcripferut* 
Peregn> 
nus 
Argiuus 
Lacon 
Lyfima' 
chus 
Thebani 
Leudtra 
Eurotas 
Athenic' 
fes 
Samus 
Prouerbi 
um 
Lyfander 
Charon 
Philippo 
Antigo' 
nus 
Demetri 
ns 1 
Flagitio' 
iiis f Ratres cum inuicem diffentirentni patrem muldauere; quod fili/ 
os diffidentis defpiccret* 
p Saltem aduenam muldtauererquoniam digitis citharam pulfaret* 
d Vo pueri pugnabant:quorum alter falce alterum uulnerauitloeta-' 
tali uulnere:familiaribus autem pueris cum is effet 'pugnam dimif 
furus:pollicentibus auxilium fe laturos & illum qui percufferat iterem' 
pturosmullo modo per deos inquit* Non enim eft iuftum* Et enim ego 
feciffem hoc fi iuftum affequi potuiffem: fortifq? fuiffem* 
a Lter puellis quoniam adedet tepusrquo furari liberis pueris lege fas 
quis turpitudini deprxhedi: ubi 
qui cum illo una aderant:pueri uiuam uulpeculam furati ei cuftodieda 
tradidiffent:& ii qui illam amiferant: qucefitum ucniffenr: uul peculam 
hic fubiecit fub am i&umibeftia uero exafperafcente ac pueri latus ad ex' 
tra ufcp deuoranterne pala fieret:quiefcebat*Sed ut demum poft illorum 
abitionem factum pueri afpexereiculparentq? dicentes melius fuifle ma 
nifeftare uulpeculam q celare ad mortem quidem inquit; 
fed longe melius efle doloribus q fomnodiem obire 8C quam hominu 
Termonibus diuulgari:q> ob molliciciam turpiter uiuerc curauerim. 
c Vm quida i laconas i itinere incidiffentrdixiflentq* fecuda eftis for' 
tuna ufimam hinc nuper latrones abiere: dixcru tni nequaqua per 
bellicofiffimum Enyaliumf fed illi potius ufi funt qui i nos no iciderut* 
I Acon interrogatus:quid fciretidixit liber effe* 
p Ver fpartiata ab antigono rege capriuus fadtus ubi ueiffet; aliis i re' 
bus oibus emptori parebat quafcunq? libero faciudas exiftimabat* 
Vt uero ipauitrut matula ferret:haud paffus e iqens no feruia*Et cu ille 
furrexiffet:hic afcefa tefta ubi dixiflet difces cmef rfeipfu imifiriatq? obiit 
a Lter cum ueniret:dicente quopiam fi te eraero:eris frugi: etiam fi 
minus inquit emeris* 
a Lius captiuus cum ueniret; addente praecone mancipium 
dareexecrabiIis:inquit:non captiuum dicis* 
1 Acon mufcam infignis loco habens in clipeo & hanc fane non ma' 
iorem uera mufca:ubi deridentes quidam dixiftent: hoc ad latedu 
effe ab eo fadtumiimmo inquit ut manifcftus fiam fic enim proxime ho 
ftes aggrcdior:ut hoc infigne ipforum uifui magnum fit* 
a Lter cu ifympofio lyra eet adducfta* No lacoici iqt moris e nugari* 
f Partiata interrogatus an fecura effet ad (partam uia: inquit: qual is 
accefferis* Leones enim eminus proficifcuntur a leone; lepores au' 
tem uenamur etiam intra tabernaculum* 
i N palceftrico -manum nexu cum pftratus quifpia collndatorcm 
fruftra pulfarenatq; ad terram traherenubi corpore defatigatus de 
ficeretallius brachium mordebat:& alter ait mordes o lacon ficut mulie 
Pfaltes 
De iufti' 
cia 
Lacon 
Antigo' 
nus 
Lacon 
Spartiata resmequaquam inquit altenfed ut leones* 
c Laudus ad bellum egreflus quibufdam eum fequentibus ac riden' 
tibus conuerlus ait:mala capita non eft cum holtibus fugiendo pu 
gnandumded manendo ordinemcp tuendo, 
a Lter idtus fagitta cu uita reliquerenno hoc iqt fibi curae ee qd' mo 
reref fed qct a molli ac femiuiro fagittario eet occilus:egiftetcp ipe nihil* 
c Vm in tabernam meritoriam quis diuertifter: parandumcp caupo 
ni dediflet obfomumuubi alter cafeum atqj oleum petiffet:ait:fi ca / 
feum haberem:etiam obfonio egerem* 
a D eum uero qui lampin aegineram beatum diceret: quoniam ditif 
fimus efle uidebatuneratenim gubernator multarum nauium: Ia 
con ait*Non attendo fodicitati: quae pendeat ex funibus, 
c Vm quis dixiftet lacona meritius refponditdiberi enim fumus:alii 
uero fi quando uera non dicuntipledtendi funt. 
C Vm quis cadauer redtum fiftere uellet:arqp niteret: ubi factis om/ 
nibus id nequiflettper geminos ait intus aliquit efte oportet, 
t Ynnichus Thrafybuli filii mortem fortiter tulit.In hunc uero epri 
gramma huiufmodi fadtum eft. 
Exanimus piranen clipeo thrafybulus in acri* 
ConfoiTus feptem uulneribus rediit. 
Paftus ab argiuis quae ergo nulla gerebat. « 
Tunichus hunc igni cum daret:haec loquitur. 
Flere decet timidos oculis te nate fepulchro. 
Condomeum ficcis ae lacedaemonium. 
a Lcibiadi athenienfi cum aquae plurimum balneator funderetdaco 
ait quidnam hoc ut immundo ualdecp fordido plus praebet, 
p Hilippo macedone quaedam per epiftolam lacedaemoniis fperante 
ii reftripferut.Lacedaemdii phiIippo;de quibus nobis fcripfifti: nd. 
Cum autem in agrum laconicum philippus feciftet impetum:ac omnes 
perire uidererundixir ad quendam ex fpartiatis.Quid nunc facietis o Ia' 
cones/Quid enim iquit aliudrquam fortiter moriemurtSoIi enim gxaz.' 
eorum nos liberi efteac non parere aliis didicimus* 
p Oft aduerfam agidis pugna obfides Antipatro petete pueros quin 
quagira.Etheocles ephori geres ait pueros qde minime datu ire: ne 
malis moribus ibuerenf pfia iftitutide priuatimec ciues foret:fenes uero 
aut mulieres fi uellet duplo et pluris da ■ u ire.Eo at granifer minitare nifi 
accipet publice refpdderunt:fi grauiora morte fpites facilius moriemur* 
f Enex i olpmpiis du ludus pagercf fpedtaf affectabar: ubi at federet: 
no habebat Jn multos uero rpfedtus locos erat & contumeliae 8C ca 
uillo rccipiebafq? a nemfe: Vf at a lacedaemoios ueinpueriocs afllirrexe 
re:plurefqj uiri ceftere locd* At ceteris graecis plaufu more admiraris ac 
Claudus 
Lampis 
TynnP 
chus 
Trhaf'yf 
bulus 
Epigram 
ma 
Pira ne 
Argiui 
alcibiads’ 
Philippo 
Epiftola 
Agis 
Antipa/ 
ter 
etheocles 
Olympia fummis laudibus efferentibus ;fenex ut mouit canuncp capud barbamtp 
fenilem &C lachrymaPet ainHeu mifero mihi ut omnes grseci qua: hoc/ 
Pa fint norunnfed iis lacedxmonii utunmr foli* 
f Erunt autem quidam idem athenis quoq? accidifTe*Nam cum Pa 
nathensea agerentur:attici ipfi fenem probris infequebatunquippe 
qui eu ut fufeepturi uiitabanr*Si uero accederennon recipiebanuVt aute 
peritis fere omnibus ad lacedaemonios uenitfpedatores:omnes e fedili' 
bus aflurgentes locum cedebanuEo autem fado mirifice turba deleda' 
ta infigni admodum fignificatione applaufir* Atcp fpartiata quis dixit* 
Per geminos atheniefes quide qua: honePa funnfciunnnon aute agunt* 
m Endicus a laconepetiinat fi tibi inquit dederoreris pauperior* Tuae 
uero huius ineptitudinis qui primus porrexerinaudor eP futurus 
quippe qui inerrem te fecerit* 
1 Acon ubi quempiam uidiffet:qui res diis immortalibus 'congrega 
ret nihil ait curare deosrqui fe eflent pauperiores* 
c Vm quis adulterum apud turpem uxorem comprcchendiffenaffli 
de ait qua: tibi necePiras* 
a’ Eius oratore audicsrq magnos uerteret ofonis abitus:|& p gemfos 
ait:fortis qde ho hic ad nulla ppofitu iuPruit: a tq? exercet liguam* 
e Vm lacedaemona quis ueniffenhonore infpedo quem iuniores fe 
nioribus prarftabantJn fola inquid fparra fenefeere conducit, 
i Nterrogatus lacon cuiufmodi Tyrtaeus poeta eflet bonus inquit: 
qui iuuentutis animos & contumelia imbuat & Pulticia* 
a Lter cum i dolore oculorum egrederetur ad bellum: & aliqui eidi 
cerent quo uadis ita affedus:aut quid fadurus*Si aliud inquit nihil 
egero faltem hoPis gladium hebetabo* 
b Vris 8C fptis lacedaemoii ultro ad Xerxen rege ad cruciatu cui 
oraculo erat obnoxiaypfeduNa caducatores a rege ad 
fe miffos lacedaemoii occideranubi ueiilent ad rege;iufferunt:quo uellet 
mo fe rp lacedaemoiis iterimerenScd ut ille admiratus uirosliberauinro 
garetq?:apud fe ut manerer* Et quo na pado dixere uiuere hic poPimus 
patria legibufq? relrdis & his uiris p qbus tantum ineris morituri ueni 
mus. Ad eum Indamus dux maiorem immodu rogaret: ac fore diceret: 
ut ii xcp honorarentur atep illirqui amici maxime apud regem ad dign i' 
tatem prouedi cffenndixerutJgnorareuideris nobis: cuiufmodi res eft 
libertasrcui mentis compos periarum regnum haud praetulerit. 
I Acon quoniam die fuperiore hofpes eum declinafferipoPridie ue/ 
ro Pratis ufus large magnificeq? excepit: incendit Prata eaq? pePun 
dabat addens:propter haec heri ne in Porio quidem dormiui* 
a Lter cu ueiflet atheas:afpicies atheniefes qui pnas 8C obfoniu rpda/ 
marct:& publicaos ac lenones gererent;& alia inepta opera ageret: 
Panathe/ 
naea 
Medicus 
Lacon 
Buris 
Spartis 
Xerxes 
Indamus 
Lacon nihilq; turpe ducerer ubi \ patria reuertiffet: percudatibus ex eo ciuibus 
qualia eentiquse atheis uiderafp limulahone dicebat oia ee honefta:pra 
tioeq; moftrabar omnia apud atheniefes honefta ceferi: turpe aut nihil, 
a Lius quapiam de re interrogatus refpondit: non. Vt autem is qui 
interrogaret: refpondiffet; tu mentiris: uides ne inquirite uanum 
cffe qui quae noris:inrerroges. 
u Enerunt aliquando legati lacones ad lygdaminityrannum. Vtue/ 
ro ille differens faepe congredi tardaret: dicerent autem eum oibus 
! rebus molliter habere.-at ifti narrato dixere nos nequaquam p deos im 
mortalis ad ipum ueiffe:ut paleftra cu eo luderemusded ut differemus. 
1 Acona quempiam cum quis myfteria edoceret;interrogabatrquid 
impium maxime egiffefibi confcius effet.Hicaurcm ut diiipfi no/ 
runt. At ubi ille magis magilcp urgerer;ac diceret: omnino id eloqui te 
oportet:contra lacon iterrogauifcui me prius oportet eloqui tibi ne an 
deo nilo autem dicente:deo;Tu igitur inquitabfcedito. 
a Lter cum nodtu monumentum praeteriret: ac demonium 
dam uidere uifus eiTet:incurrebat:ur id lancea tollerefatcp infigens 
inquir:quo me fugis bis moritura anima. 
a Lius cum optalfetab leucadefeipi um iaceredocum infrendit: alrf 
tudinccp infpedla auerfus eff. Quod cum ei daretur probro:inquit 
non exiftimaram optionialia maiore optione opus effe. 
a Lius in acie cum effer cnfem i holfem demiffurusrquonia receptui 
ccciniffentmo eria deraiffir.Quoda uero percundtantexur hoftem 
que ceperaf.no occidiffet quonia iquit meluis eft parere pricipi q necare. 
1 Aconi cuidam cu in olympia uidtus iterum effer:dixit quis tuus ad 
uerfarius o laco te melior fuifminime iquit: fed pflernedo aptior, 
e Orum qui ad conuiuia ingrederentur cuique natu maximus mon 
ffratis foribus per has aitruerbum nullum egreditur, 
e E cum nigru quod dicitur iiisapud eos maxime probaretur adeo: 
ut feniores ne carnem quidem appeterent fed eam adolefcentibus 
cederenfferrur dionyfius Aciliae tyranus huius gratia emiffe laconicum 
adolefcetem:eiq? imperaffenus illud fibi pararer: ac fumprui nulli parce 
ret:quod cu deide guftaffet:offenfus defpuiffe:quocucp dixiffe:o rex hoc 
ius tibi uefcendum eft: ubi te 8C laconice exercueris: & in eurota laucris. 
1 Acones ubi modice in conuiuiis biberint;abeunt fine funali. Non 
enim licet pergere praeuio lumine neq? hanc neq? aliam uiam: quo 
afuefeant & ex tenebris ac nodtu fidenter intrepidecp pro 'icifci. 
Itteras pro neceffirate dilcebanf, Reliquarum uero difciplinaru 
1 admittebant nihil.Nec hominum magis quam librorum. Erat 
autem illa iis difciplinaiut honefte parerentdabores conffantiffi/ 
me aut uincerent:aut interirent. Degebant aute 
Lygda/ 
mus 
Dionyfi’ 
us 
Eurotas 
Laco nes fine tunicha amicum unu in annum capfentes*Eratq; corporibus fqua/ 
liduEt qui balneis ufplurimum unguentifq? abftincrent.Dormiebat eti 
am una pro alis 8C turmis in thoris ex arundinibus fadtis: quas fecus eu/ 
rotam nafcentis ipfi conuehebanr fummitares manibus no ferro cofrin/ 
gentestPer hyemem uero eos qui Lycophones appellantur fibi fubiicie/ 
bant thorifqp immifcebant* Ea enim materia calidi quiddam habere ul 
debatur. Auare prseterea eos pueros qui probo eflent aimo:permiiTum 
crafxoire autem cumMis turpiffimum cenfebatunperindeatq} non anv 
mus fed corpus potius amaretunqui uero cflet accufatus perinde ut ad 
dedecus congrcdiens :is erat per omnem uitam infamis* 
Os etiam fuit iuniores interrogari a fenioribus:& quo proficifce 
m rentur & quamobrem atque qui minus refponderetiaut caufas 
nedteretobiurgaruQuiuerofe praefentedelinquentem non ob 
iurgaflet:pari caftigarioni erat obnoxiusrcui etiam deliquens ipfe*Etqui 
cafbgarionem molefte ferretnn magno erat opprobrio.Quod fi quis in 
delidto effet depraehenl usroportebat hunc quandam in urbe aram cir/ 
cuireacuituperatiqnequadam ifcipfum uerfucompofiracanere*Quod 
aliud nihil erat qua ipum fcmet obiurgare*Eratetia mos no pprios du/ 
taxat ueren patres his parere fed omnes etiam feniores uerecundia 
profequuEt illis in uiis cedere e affurgere: quietiffimecp tran 
fireJtaqp ius quilibet habebat non quemadmodu in aliis ciuiraribus fuo 
rum filiorum 6C feruorum ac pofTeflionum fed aeq? proximi acfuarum 
rerum ut quam maxime iis communibus uterentur: & pende atq? de re 
bus domeflicis curam gererent.Et qui puera quopiam caftigatus ad pa 
rrcm detuliffet:turpeerat audieti patri:fi minus cum rurfus caftigafTer, 
Credebant enim fibi ipfis ex inftirutione patria nil turpe filiis imperare* 
Vratur aurem pueri ex efculcntis quidquid poflint: difcentes hi 
f quide igeniofillime dormietibus aut negligetius cuftodientibus 
ifidias tenderiQui uero fuerit deprsehenfusiuerberibus cfuriaq? 
muldaf«Tenuis eim iis cama efhquofua iduftria idigenria ppuP 
fantes audere calerccp cogantur Jn faciundo aure couiuio propterea par/ 
fimonia utebantunut aflufcerct repleri nunq:poflentq? famem ferre*Ira 
enim arbitrabatur uel ad bellum utiliores fore:fi poflent etiam fine cibo 
labores to!erare:& conrinentiorcs tenuioref® l multum ufcp tempus de 
geret a paucitate fumptus. Et fine obfonio degere aeq? ateg efcam omne 
admittere id exiftimabant:ad meliorem ualetudine ab alimenti 
paucitate habitudinemqjaccedereiputates ii quidem ipfum fpiritu: qui 
prae nimio alimeto i pfunditate premat:! altitudine cor 
pora no plfum attoleredacereqj pulcherrima* Graciles*n* & macileti ha 
birus artuu agilitati parenhabiriores uero SC carnofi onere fuo relu&af* 
a D haec nemine minus modulis carminibufq? ftudebant* In iis aut 
Lycopho 
nes ftimulus quidam inerat ad uim animi incitanda & ad impetu quafi Fure 
tem quendam at<j drenuum inducedum Ac didlio erat QC facilis & feue 
rarhabebatque aliud nihil: q tum eorum laudationes: qui generofe for' 
uixi(Tent:ac praeclare QC faude p Fparta occubuiffcnr;tum etia eo' 
rum uituperarioes:qui metu id agere detredlafTent:pinde atq? tride uita 
miferamcp uixiffent.Erat praeterea praeceptio quaeda atcp ia&anrior ex/ 
citatio pro aetatum dignitate ad uirturem. Tribus enim choris p tribus 
aetatibus i celebritatibus codirutis unus (enedlutis icipiens canebat.Nos 
olim fuimus robufti iuuencs Floretis uero aetatis alter refpondes: iquie 
bat.Nos aute fumus:quod fi uelis:periculum facito.At puericiae tertius* 
Nos au t erimus multo profedlo robudiores. Atcp numen primi illi qui 
bus 8C in tripudiis 8C ad tibiam cu in hoftes ferretunutebantur: ut & for 
titer 3C audeter agerer: mortemq? contemneret:incitabanr. Na lycurgus 
bellicae exercitationi (ludium muficae admifcuit:quo belladi uaehemetia 
modulatioeteperatacofonantia couenienamq? habcret.Iracp rexanrecj 
pugnas iniret:facrificabat mufis:quo dC orarioe praeclaracp memoriadi/ 
gna facinora pugnantes redderet. Quod fi quis prifcae muficae quicqua 
trafgrederetunhaud finebat.Vnde etiam Terpandrum: qui 8C uetudifli 
mus efIet:6<C reliquis p id temporis citharoedis praedaret: ac heroicas res 
gedas laudibus efferret:ephori tamen muldtauere:eiufq? accepta cithara 
affixere:quod unum folum neruum obfoni uarietatem fuperfluo inten 
dilTet.Sirnplicioris enim dunraxat modulos probabat. At Timotheum 
quoniamcarniis modulis (luderet; ephororum unus arrepto gladio in 
terrogauit: ex utra parte abfcideret:qui fupereflent ad feptem neruos* 
p Raeterca omnem fepulchrorum fuperditionem Lycurgus fudulit 
concedens 8C in urbefepcliendos mortuos & fecus Taedia habenda 
monumenta* amouit:& nequid una fepelirent uetuit:fed con/ 
dentes corpus puniceoamidu QC oleae frondibus aeq? omnis circudarer. 
Infcriptiones quoq? quae in fepulchris fierent: prohibuitnifi eorum :qui 
belliobiflentJtemqj QC ludius QC lamentationes, 
a D haec peregrinari eis non licebatme extrenis moribus ac malis ui/ 
uendi difciplinis imbuerentur. ne peregrini qui in urbem con 
fluerent:mali cuiufpiam dodlores ciuibus exiderent: eos urbe exigedos 
datuit.Eiautem ciui quifquis puerorum inditutionem minus feruaf/ 
fer .'duitatis iura communia non erant.Quidam uero tradidere quicuqj 
etiam peregrinus ciuilem exercitationem fcruauidet pro Lycurgi ien/ 
tentia eum partieipemfadlum portionis initio conditurae, 
u Endere infuper non licebat. Vicinorum feruis sety ac propriis uti/ 
mos erat. Eodem modo QC canibus & equis: nifi iis opus edet 
ris.Etin agro fiquis re aliqua egeret: ubi aper inflet: portaflerq? pofTefTo/ 
ris res necdTarias;obfignamm penum relinquebar. 
/ 
lycurgus 
Mufk 
rerpader 
Timo' 
rheus J 
Carnn 
moduli 
lycurgus i N bellis amidhbus puniceis utebantur*Tum enim color eis uilis ui 
detuntum coloris languinolentia plus metus imperitis probet td 
etiam ne apud hortes lactis clamoribus mcrebrelceret; fiquis eorum fau/ 
cius fierenled lateret illos id potius propter utilem coloris fimilitudine* 
d Vm iperatona calliditate u icerit hoftes:marti boue lacrificat* Qua 
docuq> aut apto plio:gallu;affuefacietes fi qde dudtores fuos no fo 
Ium bellicofos ce uerum etiam imperatoria calliditateartuciacp pollere* 
f Vpplicanoibus & op atis addut iniuria pati pofle*Eom autem fup 
plicatio erat ppter boas a&ides q pulchra funt dare:& aplius nihil* 
u Enerem colunt armis praeditam atq; deos ena omnis & fbeminas: 
& mares lanceas habere faciunntanquam omnes bellicam uirtute 
habeauAdduntq? praeterea quiprouerbioutuntur* Quimanum adalP 
quid fert uocare fortunam:perindeatq? oporteat deos inuocareicu quid 
aggreffuri adturicp funtdecus uero minime* 
e T quo pueri a uiofitate abhorreret:eis macipia madida moftrabat* 
m Os eis fuerat ne ianuas quidem pulfareifed clamare extrinfecus* 
p Edhmbus non fer reis :fed arundineis utebantur* 
c Omocdias & tragoedias nequaquam audiebanquo neq? ferio neqj 
iocoaudirennquaelegibuscontradicerent* Archilochum poetam 
cum eflet lacedaemone eadem hora cxpulere:quoniam accepiffent eum 
poetice fcripfifle melius efle amittere arma quam mori* Sic enim ait* 
Aipida quae circa periit mihicallipon alto* 
In luco*Saion poflidet ille meam* 
At caruirte armis quam mortem occumbere praeftat* 
Afpidc pro capta mox melior dabitur* 
Puellis & pueris communia funt facra* 
f Qraphidan ephori muldauerunt: q? a multis iniuriam acciperet* 
f Curacu milite itcremere:quonia taela quandam \ fecum ipofuifTet* 
a Dolefccntetem qui \ gymnafio uerfaretur: quoniam uiam quae ad 
Pylcam duceret:nefciebat:punierunt* 
c Ephifophota qui pofle diceret de qua uis re die toru diflerere;eiece 
runrnquicntcs oportere bonu oratore rebus pare habere oratione* 
p Veri apud eos caefi uirgis totu die in ara Orthiae diaae ad mortem 
ufep pfaepe tolerat hilares ac geftietes:aemuIatione uurtoriae micem 
cotcndenresiquis ipfonje & diuitius & magis uerbera tolcrarit* Et qui ui 
(rtorcuaferit:tam illuftris darufq? habetur quam qui 
tio uero ipfa uocatur difflagellanorfit autem fingulis annis* 
u Num uero id quoddaex pulchris uifum e beatifq; inrtitutisrqd' ex 
huberantiaociiciuibus Lycurgus mencrit*Na in fordidaarte uerfa 
ri nullo modolicebatrat ne \ quaertuaria quide:quae operofam congerie 
negociationefqj cotinerenfecerat enim diuitias & fpernedas & cotemne 
Venus 
Archilo/ 
chus 
Diana or 
thia das omnino*Ve£i mancipia eis agrum colebat: redditum cp ferebantan/ 
tiquitus coftitutiuEratqs execrabileTiqspIus mercedis quenq pofceret: 
quo & illi pp luem mifteria libeter exeqref :& hi ne rurfus plus qrerent* 
Rohibebantur etia &efle nautae &uiti nauali pugna • Veru cu 
p pofteriore tepore per naualem pugna maritimi principatus po' 
titi effennrurfum cum ciuium mores inquinari intueretur: dc' 
ftirere* Sed rurfus mutatione funt ufi:queadmodu in aliis rebus omni 
bus* Etenim conuebhs ad lacedsemonios pecuniis qui conuexerant: iis 
morte damnati funt*Na Alcameni 8C Theopompo regibus oracula red 
ditum eflforerutauancia periret Sparta.Verutamen Lyfander cum fe' 
ciflct captiuos Athenienfes:& auri multu 8C argenti inuexit SC hi quide 
exceperutmirucp honoraruntJtacp Lycurgi legibus cum urbs ureretur: 
iufiuranduq? feruaret:grsecise principatum bonitate legum 6C gloria an 
nos quingetos tenuit*Cum ea uero paulatim tranfgrederetur: dC haben 
diauiditas ftudiu inuaderctrtum uires dimm in urse funt tu 
focii propterea funt eos exofi* Attame quis ita haberctrpofl Philippi ma 
cedonis uidona ad cheromam curn omnes eum grseci &C terra Simari 
imperatorem appellafTen r ac etiam Alexadru filium poftfufos euerfofq? 
Thebanosifoli lacedsemomi licet urbem fine muris haberent:eflentque 
admodum pauci ob corinua bella:tum etiam loge q fa' 
cile capi poifenntamen cum breues admodu quafdam lycurgi iftitutio/ 
nis fcintillas adhuc feruarentmeq? una militarunt nec cum his nec cum 
aliis deiceps macedonicis regibus necp in coem conceflum ingreffi funt: 
neq? tributu tu!erunr:quouiq? defpedHs ofno Lycurgi legibus a ppriis 
ciuibus in tyranidaach nec amplius quiq ex patria inflitutione feruan/ 
tes 6C alioru effcbti fimiles fupenoregloriam eIationeq?amiferunt:in fer 
migrauerunt:ac nunc quemadmodu alii grseci romanis parer* 
RgiTeonis brafida: mater cum eius filius diem obiflet: utamphi 
a polirse quidam qui fpartam uenerant: eam adiffent: interroga' 
uit:fi decore &L pro fpartse dignitate filius obierat* Magnificanti 
bus uero illis arcp dicentibus illum lacedaemoniorum omnium in operi 
bus optimum fuiflerait o hofpites & sequus quidem filius meus & bo' 
nus fuit uerum multos habet lacedxmon illo meliores* 
Orgo clcomenis regis filia cum ariftagoras milefius eum horta/ 
g retunut bellum aduerfus regem pro Ionibus gereret: grandeqj 
polliceretur pecuniam:& quo magis is cotradicebat:eo plus hic 
pecuniarum adderet.-corrumpet te inquit pater peregrinellus i fte: ni de 
rius sedibus eieceris*Et cu ei aliquando pater imperafTetmt cuidam mer 
cedis ratione frumentum daret:addidifTetq?:docuitenim me uinu face' 
re mitiusJta o pater inquit:quando uini plus potabitunbibetes etia de' 
licatiores ac deteriores futuri funt*At ariftagoran cu a quoda ex famulis 
Alcame 
Theopo' 
pus 
lyfander 
I ycurgus 
Philippa 
Cheroia 
Romani 
Argileo / 
nis 
Amphi> 
polita 
Gorgo 
Iones 
Ariflago 
ras calciariafpiceretrpater inquit: nunquid peregrinus i fle manibus caret; 
Eade cum peregrinus quidam molliter otio Ifuderet illum urgens 
extrudesmo hinc inquit abis:qui nec quae mulieris funt: potes.Interro/ 
gata uero a quapia attica.cur folae uos lacaenae uiris iperatis:qa inquit fo/ 
ke etia uiros panmus.Ad poffremu cu uirum leomdan ad thermophy/ 
las egrediente hortaretunutfefparta dignu offenderet: 
quid fibi agedu effetus ainut &C bono nuberet: di bonos pareret liberos* 
Yrtia cum aliquando ex eius filia nepos Acrota rui ex quada pu' 
g erorum pugna multa cepiffet uerbera: domum delatus ut 
mortuus:domefficis familiaribufque flentibus. No tacebitis ait 
moff rauit enim cuius cflet (anguinis. Nec inquit fores uociferadi funt; 
fed curadi.Cum nuncius ueniffet ex creta:qui acrotati mortem nuncia/ 
ret.Noneainerat cu iret aduerfus hoffes:aut interficiendus ab illis aut ii 
los interfedfurus.Libetius uero ait eum mortuu audire pro matrifq? 6C 
urbis 8i fuoru dignitaterqfi uiueret omne tepus ignauus ♦ 
d Amatria cum filium audiffet di timidum di feipfa indignum: ubi 
adueniffct:enecauit:in feriptifep hocepigrama. 
Hunc timidum mater damatrion ipfa peremit. 
Nec dignum matre nec lacedaemomum. 
a Ltera lacaena filium qui ex acie fugerat:interfecit:inquiens no me/ 
um eff hoc germen:a qua hoc eff epigramma. 
Vade malum germen:tenebras pete:quenq* perofus 
Eurotas cernas nec fluat ad timidas. 
Si catulus nequam perrexerisuto fub horcum . 
Nec fparta dignus nec generis titulis. 
Alia cum filius in aciececidifTet:ait 
Sic flendum timidos:hiIaris tenatefepulchro 
Condo meum pariter di lacedaemonium 
a Vdiens quaedam qcf 8C feruatus filius effet: fugiffetq*ex hoffibus 
feribit ei Mala de te fama diffufa eftraut hac nunc elue:aut ne fis. 
a Lia cumfilii fugiffcnr ex pugna:ad eacp ueniffent.Quo inqt uenf 
tis fugientes ignaua mancipia-/an huc undeegreffieffis regreffurij’ 
di ea quidem fublatis ueffibus pudibunda cis offendens, 
q Vaedam filiu adueniente intuta percundfata eff: qd ageret patria f 
Qui cu dixiffet:omnes periere:fublatam regulam in eum immifit: 
te igitur malum nundum mifere nobis, 
q ‘ Vodam matri narrantegenerofam fratris mortem deinde no tur 
pe tibi eff ait ab huiufmodi comitatu aberraffe. 
c Vm quaedam filios quinq? quos habebat ad id bellum emififfetrq» 
in fuburbiis gerebatunffetiffetcp expedfans euetum pugnae ubiqs 
aduenit:atg?jpercudfanti fibi nunciauit filios omnis obiffe:at no hoc in/ 
Leonidaf 
Thermo 
phylae 
Gyrtia 
Acrota/ 
tus 
Creta 
acrotatuf 
Dama/ 
tria 
Epigra/ 
ma 
Epigra/ 
ma 
Epigra' 
ma 
Epiffola cIi/ii 
quit percundabat ignauum madpiumjfed quid agit patria:qui cum di 
xifletabeauidonaefledibeter igitur ait: accipio etiam filiom mortem» 
f Epeliens quaeda filium ut tenuis quaedam anicula accedes dixiflet o 
mulier fortunaeiper geminos bonae refpondir* Etenim qua gratia 
cum peperi:ut pro Sparta morere hoc mihi contigit* 
m Vlier quaedam Ionica cum ob quendam pannum fuum gloriare/ 
tur cumqp praetiofumdacaena monftratis quattuor filiis qui deco/ 
riforraofiflimi<£ cfTenr*TaIia inquit efle oportet honeftae ac bonae mu/ 
lieris opera;& hifce iadari atg? extolli* 
a Lia cum de filio accepiflet:ut male a peregrinatione reuerreretur: 
fcnpfit.Mala tibi fama diffufa efhuel hanc abiice:uel morere* 
f Imilirer etia cu cxules fparta ueniflent: pdaref ualde accufa/ 
banttQue ubi mater Teleutia accerfiflet:& ea 
diflet:fibiqjfilius deliquere uideref :lfasad eu dedit.Mater pdarero.Aut 
agemelioraraut iftic mane.Na fi Sparta ueneris.-cffalure tibi defpandu e* 
a Lrera filio qui effet iniuriae acculatus*Nate inquit aut crimipe aut 
uira reipfum abfolue* 
a Lia claudum filium praemittens in aciem* Nate ait: cum incedis: 
memento uirtutis* 
a Lia cu filius ab acie pede uulnerato reLicrterefiuaehemeterq dole/ 
ret*Si uirtutis inqt nate meminerisrcu no dolebis: tum et audebis* 
1 Acon belli uulneratus nec uales icedere quadrupedo more iter faci 
ebat.Is quonia ridiculo eet:cu uerecudaretunait mater:& quanto e 
nate melius ob fortitudine laetari:qob ridiculum uerecundari* 
a Lia cum filio iterum clipeum traderet:eumqj hortaretur.Nate in/ 
quit aut hunc aut in hoc* 
a Lia filio qui ad bellu pficiTcebaturxix traderet clipeu:hunc ait tibi 
pater leruauitfemper*Quare tu quocp uel huncferua:uel morere* 
a Lia ad filiu q diceret paruum habere enfem:ait adde etia inceilura* 
a Lia cum audiflet filium in acie fortiter agendo fterifle: meus enim 
inquiteras*Accum de altero accepifle:quod prae timiditate ferua/ 
tus effet. Non enim eras inquit meus* 
a Ltera cum audiflet filiu in pugna mortuum efle:ait* Queadmodu 
locatus fuerat:eum ponite fuppleat autem frater illius locum* 
a Lia cu publica populi totius pompa fungeredaudiuit fratre in acie 
uidtore mori ex uulnerum minime corona po' 
fuit;fedexulranspotiusaitadproximas*VtmuIto melius ellamicae in 
acie uidorem mon;q olympiorum fuperarorem uiuere* < 
c Vm quidam forori narraret generofam ipfius filii morrem:iIIa in 
quit:fiquid propter illum laetata fum: tatum propter te maereo: q 
praeclarum comitem reliqueris* 
Epiflola 
Chii 
Praedare 
tus 
Teleutra 
Epiftola 
Lacon 
olympia Lacaena 
I Acaenam quis interpellauit:an fe uitiandam cocederet: haec aut in/ 
quit:equidem cu puella effenr.didici parere parri:& hoc aegi* Muli 
er aut uiro*Si ergo me iufta rogatihuic manifeftum laciar primum* 
u Irgo paupercula interrogata quam marito dotem daret;' patriam 
inquirpudicitiam* 
I Acaena irerrogata an coiffet cu uirotminime ego iqt fed ille mecu* 
c Vm quaedam effer clam compraeffa; foetumquepdidifferffic nulla 
emiffa uoce fe conftatem prefiitit: ut & parctes aliofqj 
proximos latueritxumabortiuum faceret*Nam dolorum magnitudi' 
nem uicit foedi tastquae turpitudinem eft adorta* 
1 Acaena cum ueniret:intcrrogata quid fciret:ait fidelis effe. 
a Lia in capriuitatem ada idetidem interrogataibcnc inquit admini 
ft rare rem familiarem* 
i Nterrogara quaedam a quopiam: an bona foret: fi fe emerit: cqui> 
dem etiam fi non emeris* 
a Lia cum ueniretrpraxone percundante quidna fcirer libera inquit 
effe*Vt autem emptor qdam indigna libera imperaffet: inquiens 
gemes:qui tibiipfi huiufmodi poffeffionis inuidcrisifeipfam exegit* 
Mediolani kalen*odobres*M*cc ccdiiii* 
Virgo 
Lacaena 
Lacaena 
FRANCISCVS PHILelphus Federico Cornelio Salutem* 
Vod multarum legum mentionem fadam inuenias: 8C 
apud*M*Tulliu Ciceronem :& apud*T*Liuium aliofquc 
q ueteres feriptoresmeq? quid legibus illis cotineretur:aut 
qobeaufam latae fuerinfatis intelligas: ob eaq? rem quid 
ipfehabeam certi;fcire cupiasrno teneo diutius te fufpe/ 
leges easrquse crebriores funt magifqp necefla 
risetquo facilius & clarius hiftoricorum & ipforum 
quoq? feripta locis fuis compraehendantunhifcc litteris 
fubieci* Vale* Ex Bononia*iii*idus Apriles* M*cccc*xxxix. 
Gnaeus Pompeius lirabo ueteribus incolis tranfpadanis ius latiidedit: 
&q> ceterae coloniae latinae habebantndeff ut petendi magiftratus SC d 
uitatis Romae ius adipifeerentur* 
Portia lege non licebat interfici ciuem romanum uerum uirgis uerbera 
ruHoc autem fignificatunquod ea re tolleretur dignitas ciuilis:& redi 
geretur in feruumiquia tandem faciebat feruum* 
Fabius adiecit poena iis:qui no certo numero ut ante fuerant definiti:de 
ducerent:& fedaretur candidatos in campu comitiorum tempore* 
P.Clodius Tri*plebis legem tulit perniciofam* L*pifone & Gabino cofu 
libusrnequis per eos dies quibus cu populo agi licerecrd* caelo feruaret 
contra legem Fufiam &Aeliam* 
Lexpom 
peia 
\ 
Lex Por/ 
tia 
Lexfabia 
Lex Cio/ 
dia clv 
Cinthius legem tulit:quacaueturantiquitus:tiequis ob caufam oranda 
donum pccuniamue acciperet* 
Aurelius cotta prtetor legem tulit quibus temporibus uerres a Cicero * 
neaccufatus cftiqua communicata funtiudiciarenatui dC equitibus ro 
manis 8C tribunis aerariis* 
M» Opius lege tulitme fupfluo ornatu mulieres romanae uterenf :neue 
piletis+uredis pefilibus uaeherenf neue plus uncia i auribus appederer* 
GruPompeius magnus legem tulit:ut quseftores fuffragio populi ex iis 
qui confules fuerantrerearentur* 
Valerius publicola lege fulinur nulli magi ft rami licerer corpus Roma/ 
niciuis i dida caufa condcnarediceretq; danatis ad populu prouocare* 
Aquilius lege tulit de dolo malo defraudede deceptide de limula ride* 
Manlius acilius glabrio legem tulit de pecuniis repetundis feueriflima: 
qua ne cdperendinari quidem reum finit* 
Veconius legem tulit nequis cenfus hoc efl: pecuniofus heredem unica 
relinqueret filiam*Erat autem cenfus ille: qui cetum millia feftertium 
in profeffionem derulifler. 
G*CaIphurnius pifo legem de ambitu tulit fuo cofulaturquas praeter ali 
as poenas poecuniaria etiam poena fuerat adieda. 
Gabinius legem tulir:qua bellum GmPompeio de perfequendis piratis 
datum eft aduerfus*L.T rebelli tnVplebis interceflionem* 
Papius ciuis Romanus lege tulinut pegrini urbe Roma uti phiberenf* 
Qu.Latorius cum adolefcentes in contradibus circuueniri folerenpoe' 
nam eorum deceptori adierit* 
Clodius tribunus plebis legem tulitannoniamrutfrumentumpopulo 
qcfantea fenis aeris ac trieribus in fingulos modios dabifrgratis daref* 
Clodius idem Truplebis legem tulit de collegis reftituendis; quae lex ex 
femorum fece conftituta dicitur* 
Clodius ide Truplebis lege tulitme que cenfores in fenatu legendo pteri 
ret neue qua ignominia afficerennifii utriufq? ceforisfma danatuseeri 
Aurelius cotta iudiciariam legem tulit: cum dfetpraetonqua commu/ 
nicata funt iudicia fenatui & equitibus romanis 8C tribunis aerariis: ut 
ex iis tribus ordinibus ledi iudices res iudicarent, 
Qumarins Truplebis legem tulinut quaereretur de iis quoru opeconfi/ 
lioue focii contra populum Romanum arma fumpfiflent* 
Cornelius conful rettulit in fenatu:ur quoniam exterarum nationum le 
garis pecunia mutuo daretur ufura turpiaq? 8C famofa exeo lucra fie>? 
rent nequis legaris exterarum nationu pecuniam expefam foeneraret* 
Cornelius ide legem tulirmequis in fenatu legibus folueretur: nifi fena/ 
tores ducenti adfuifTcntineu quis cum abfolutus effet mtercederetxu 
ea de re ad populum ferretur* 
Lexcin/ 
thia 
Lex aure 
lia 
Lex opia 
Lex pom 
peia 
Lex uale' 
ria 
Lex agi ia 
Lexacilia 
Lex ueco 
nia 
Lex caP 
phurnia 
Lex gabi 
nia 
L.papia 
Lex lato/ 
na 
Lexdo^ 
dia 
Lex do' 
dia *ii* 
Lex do/ 
dia ♦ni 
Lex iadi' 
ciariaau/ 
relia • 
Lex ua/ 
na 
Lex cor' 
nelia *i* 
Lex cor / 
nelia *ii« Lxor.iii. 
Lex lici/ 
nia& 
mutia 
Cornelius idc legem ruhnut praetores edidis fuis perpetuis ius diceret* 
P.Licinius crafliis oraror:& Qu.lcceuola pont.max.ideq5orator:& iuris 
confultus duo omnium {apientiflimi confules lege de ciuibus regudis 
tulerunt in eoi& cofulatuxu fuma cupiditate urbis Roma: italicipopu 
li tenererur:& ob id magna pars eorump ciuibus Romanis fegereret; 
nece fla na lex uria efhut m fuce quifq? ciuiraris ius redigeretur. 
M.iunius filuius conful cum.Qu.ceeilio merello numidico legem bei/ 
Io crimbrico tu!it:quod diu praue fimul & infeliciter geftum eft,ppter 
diminuta militiae ftipcndia. 
Manilius truplebis legem tulitrqua Gn.Pompeius magnus bellu aduer/ 
fus regem pontuMitridaren extra ordinem gereret. 
Poft exactos reges anno.xvi.cum plebs propter nimiam potentium do/ 
minatione in trans anienem fecefliflet: & ibi armata con/ 
fediflet duos primos tribu nos crearut:q deinde ad nu audi fut 
& lege codixcrunquibus iuum in patres ius tucrcnfipnufcj in urbe re/ 
factate dicunf ad plebifq? coco r dia ptinetes. 
Caflius longinuSfL.fiIius legem tulit.qua populus per tabellam fuffragi 
um ferret.G.Mano &.G. Flacco confulibus. 
Caflius ide alteram lege tulit ad minueda nobilitaris potentia: ut quem 
populus danafletxuiue imperium abrogaflcrun fenatu necflet. 
Aurelius cotralege deditxum Sylla ad diminuendam plebis potentiam 
multos cum ei magi Aratus ademiflctiut plebi liceret interceptos magi 
Aratus capere:& coicata funt iudicia fenatui & equitibus Romanis 6C 
tribu.atrariis.Vnde& lex iudiciaria dida efl. 
L. otho conful legem tulitmc in theatro equitibus romanfs or/ 
dines quattuordecim fpedandi gratia darentur. 
M. fyllanus legem tulit cu eflet tri.pl.Gn. Popeio flrabone&. L. 
porrio catone confulibus:qua tribus fingulce ex eo numero quinos de 
nos fuffragio crearenqui eo anno indicaret ex eo fadum eftrut fenato/ 
res quocp in eo numero eflentait quidam etiam exipfa lege. 
Satyra lex efl quee uno rogatu multa fimul & uaria cdprcehenditmt uul 
rifneriubetifnecVr cum iugurtha bellum componatur ;'dephatos tra- 
dat omnis itranffugas reddat uniuerfos. 
Otho tri.plebis lege tulitmequis in ordine equeflri fpedaturus federet: 
nififeftertia quadringetamillia poflideret. Quodfi cdtingeret qfquis 
cet:;fiue igenuusfiue libertus: iter cqtcs fpedare ei liceret \ gradu.xiiii. 
Scatinius legem tulit:qua puerorum edeubitores graui fupplicio affice/ 
rentur quos arrcnococtas;uocanr. 
G Julius ccefar lege faxitme adulteri foretdephefi at fupplicio dederef. 
Mamillius tri.plJegem tulitmt quado res a nobilibus aducrfegcflxfuc 
rantxtiam ii ad magiflratus geredos admittcrcnf;quoru maiore i ro/ 
Lexiunia 
Lex ma/ 
nilia 
Leges (a/ 
cratae 
Lex caf/ 
fia.i. 
Lex caf/ 
Ga.ii. 
Lex aure 
lii cotta 
Lex ro/ 
fcia 
Lexplo/ 
tia 
Lexfaty/ 
ra - 
Lex otho 
nis 
Lex fcati/ 
nia 
Lex iulia 
Lex ma / 
millia mana rep*magfatus no exercuifenthuiufmoi athofes noui appellar* 
Sempronius grachus legem tulirrqua frumentum e publico difhibucre 
tur populo romanoiquaL frumentaria dicfta cd* 
Qu»hortenfius didfator cum antiquioribus temporibus patricii plebi/ 
futis nequaqtencrentuneam tulit Iegem;ut eo mrc qcfplebs datuidet 
&C patricii & omnes quiritestenerentur* 
Annariam legem appellant:que modum annorum finit: quibus magi/ 
ftratus capiundi poreflas fit, 
Aelius 6c Fufius tribuni plebis fua auctoritate lege tulerat neqs per eos 
dies qbus cu populo liceret:no nifi de celo feruaflet:qppiam ageret» 
Lexaterfa cotiruir:uf cu mos prifeus fuiffet irrogade mulefe p magfa 
tus ouis aut bouis noie.ouis sere deo: bos at cere cetco dfiniri itelligaf* 
Fakidius lege tulit:qua cauerurme plus legare liceret q lege dodia:ut em 
ptorum bonorum efl uncias noueudq* teflatorum gratia proui 
fum e ob id:quod plemmcp inteflati moriebantur recufantibus feri/ 
ptis haeredibus pro nullo aut minimo lucro hereditatis* 
Flauius inter iudicia publica condiruit de plagiariisxum quis plagiocs: 
ided obliquis dC inlidiofis pollicitationibus feruum a domino: ucl fili 
um a patre fubrrahit uel etiam pecus* 
Julius cefar legem de peculatu fanxit in eos:qui rem uel publicam uel re 
ligiofam uel factam furati funt uel furantibus mini deriu adhibuerint: 
uel qui furta feientes fufceperint:quos ud capitali animaduerlione ucl 
deportationis pcena puniri iuflir* 
Cornelius legem in eos rulit:quce 8C tedamentariauocatunqui tedame 
tum uel alias tabulas falfasfcripferinfignaiient: rccitauerit: fubiecerit: 
quiue Tignum adulterinu fecerit: fculpferit: exprederir* Seruos quide 
ultimo affecit fuppliciojiberos autem deportatione* 
Popeius afperrimum crimen noua poena parricidas perfequitur. Siquis 
parentis aut filii fata perpctrauent:fiue clam fiue palaanfutus culleo cu 
cane & gallo gallinacio uipera & fimia uel in uicinu mare uel i amnem 
iter ferales angudias coprehcnfus omniu elementom 
ufu uiuus carere incipiat:# ei caeli fuperditi terra mortuo auferatur* 
Cornelius legem in eos tulif:qui homines occidedicaufa cum telo am/ 
bulent ultore gladio eos perfequensfTelum autem interpretatum ed 
omne quod longe iaci poted:ut Iapis lignum ferrum apo tu telos ided 
longe ficut & greci belos:quod fagittam fignificat apo tu balcimquod 
fignificatiacere* 
Latorius ciuis romanus legem codidir :qua cautum erat:ut fiquis pupil/ 
Iorum bonadiriperer.-acerrimas poenas lueret* 
Apulcius legem tulit:qua cauebatur:fiquis publicammaiedatcm minu 
ifletxapitalis edet* Finis de legibus* 
Lex ferri/ 
pronia 
Lex hor/ 
tenfia 
Lex anna 
ria 
Lex celia 
dC fulia 
Lex ateri 
na 
Lex falci/ 
dia 
Lex fla/ 
uia 
Lex iulia 
Lex cor/ 
nelia 
Lexpom 
peia 
Lex coiy 
nelia 
Lex lato/ 
na 
Lex apii/ 
leia* Francifcus Philelphus Petro luftino PhiIeIpho*SaI* 
Vdio teangi animi ex obifu Alfinae matris 
probatiftimae fbeminae uaehementius q par eft* Amififti tu 
a fane matrem;at ego filiamxum enim nata eftet ex Nicolao 
fratre meo germano:habereturqj tholetini primaria quae' 
dam mulieneam certe diligebam ut filia* Itacp non minor 
mihi in ea ia&ura fadta eft q tibi fiIio*Num fortaffis ignoras ea nos lege 
natos ois:ut tande moriamurdliorum dolenda mors eft: qui nunq me/ 
minere fe morituros* At Alfinaquid de hac mortali uita ientiret:liqdo 
fecit exploratum oibus:cu foret pietatis 8C chriftianae religionis ob' 
feruatiftima mifericordiae opibus:aftiduedcdita*NuIlo in,pximos 
tenebatur no minus oblita q beneficentia memordntclligebat 
In hoc faeculo nihil elfe firmi: nihil ftabile: nihil fummopere appetcdu* 
Sed uera 8C optandam tranquillitate ac beatitudinem i caelo repofitam: 
ad qua puenire qui uelletrcum uacare oportere omni forde mudana fer 
uan ab angelis habitacula bonoijd infernalis poenas: 8C intolerabilis cm' 
ciatus iis apud inferos conftitutos:q fui deicp obliti uitam uiucrcf baellu 
arum*Nihil neq? faciebatmecploquebafmecp cogitabat.cuius no redde 
reqpbatiftimam ratione*Eratab omni muliebri fmundi' 
cia abhorrens*Cibo ac potu utebat moderatiftimo:eoq; minime delica/ 
to*Norat*n*oris incotinentia iter parare ad illecebras & obfcoenas corpo 
ris uoluptares:qbus & corpus uitiaref & aia*Et qa didicerat ei cu imor/ 
tali deo eftefermone:q diuinis ofonibus ftuderet:qcquid fubripere po' 
terat a domefticis negociis:iIIifq3 neceflariisnd oe orado ufurpabat* Prae 
ftabat formae bonitate cudtas mulieres Tholetinates:qua ipfa nulla foue 
bat arte:fed ea grauitate pudoreq? leniebat:ut uenerabilis oibus reddere 
rur*Familiamfua bene morata ut redderet: modeftiffimis fuis moribus 
curabat effe exep!o*CeIebratioi hoftiae xpianae: ut qdeuotiftime inrcref' 
fent:ne unu qdem die praerermifit unq*Liberos Tuos caftigatioe magis q 
uerberibus inftiruebar caftigatione inquies dici humanitatis uerbera ira 
cundiae:quae a furore alio nihilo diftare q tepore iufticia non legibus fed 
bono &',aequo metiebat *Conftantia in fexu muliebri apprime laudabar* 
Leuitate no oderat modo fed etia exerccbaf* Fortitudine ,pbabat ea:cui 
nihil admixtum eftet excandefcetiae*Et ut prudentiae opibus gaudebat: 
ita ab omni mala malitia pinde quafi a teterrima quada pefte auerteba/ 
tur*S.omni erat pauciffimixumq? uigilarenois cius cogitatio erat de ani 
mae imortalitate ac futura uita* Praeterea p nodlcm cogitabatrqd in die 
foret adura*Parfimonia domefticis f rebus ampledtebarurJn diuinis ue 
ro liberalitate ac munificentia* leiuniis quibus Cupra natura muliebrem 
urebatur reddi le dicebat &. igeniopfpicariorem 8C mebris ualidiorem: 
fed quid haec tibi dC alia plura non es ignarus*Ncpe ut meminens ex talibus uitae iftitutis laudatifftmifq} operibus nihil mali Alfi 
nae matri cueire potuiffeded ia ea cotigiffe bonaiquae maxime optabat cu eet 
i uira*Fruif*n*aeterna beatimdicibreuiq; futu^fperat:ut illud pofiideac habi 
taculu quod angelica culiodia libi feruatu nouit*Deu oipotente ,p te orare no 
definit :ut hanc uitae pegrinatione ita trafigasmt fecu una i caelefii patria fis fu 
turus*Haec fi tecu ipfe cogitabisnudicabis profedo no modo tibi no ee dolen 
dum fed laetandu potius:quod ea fis matre natus:cuius fandiffimis meritis i 
fis gloria puerurus*Vale ex Vrbe*xv\kalcn*Martias*M*cccc*lxxvi* 
Inftrudione dei ben uiuereutiliffima; compoftaper il lummo oratore & 
poeta Francifco philelphoallo illuftriffimo princepe 8C excellentiffimo figno/ 
re Philiberto inclyto duca de Sauoglia. 
Sfendome p parte della ufa excelletia dcmadato illuftriflimo pricepe 
e Philiberto idyto duca de Sauoglarqle ordene e ql uia obferuare dob' 
biate circa liftrudioe dela ufa uita coftumi e dodrina comiciado dala 
pfente ufa era te de qttordece ani e cofi poi pfeuerado ifino a ql tepornel quale 
p uoi medefimo tutto cognofcerete:hogiudicato no potere honeftamete fu/ 
gire qfto laudatiffimo fludio etiadio chep le mieoccupatioi leqle fono no pi 
chole 6C appreffo p la mia etate dani gia ottatauno me fia molto laboriofo* E 
piu ragioni mcduca a fatifiarealla uoftra laudatiffima demada: pur 
due tra laltre piu me ftrigeXuna p effere la ufa celfitudine congiuta p piu affi 
nita cd quefti inuidiffimi e potentiffimi princepi efignori modona Bona uo 
ftra amida:emiffere*Giouani galeazeo maria florsa uoftrocognato ducheffa 
6C duca de Milano*Laltra ragioe fpcede da qlli honori 8C fingulari benefici co/ 
feriti I Mario mio dilediflimo filiolo p qllo excelletiffimo 8C optimo pricepe 
6C duca defauoglia mofignore Aloyfi ufo auo e ,pgenitore*IIpche co breue co 
pendio mefforzaro fatiffareal uoftrodefyo in tal modo piando* SoprognaP 
tra cofa douetefempre hauef la metea lomnipotete dio: ja cuifolo pcedono 
lefegnorie 8C reami 8C iperii & ognaltro bene humano*La iufticiaela pieta fo 
no due pricipaliffime uirtute nel pricepe* La iufhcia e diflributiua deli offiicii 
humaifecodo Ii meriti de ciafchuoda pieta cdfiftenel culto diuio*Neachora 
laltre uirtute fe debono mettere inegligetia come e Ia fortesa de lanimo in no 
temerelipiculioltra el bifogno: ma metterfeal retaglio dela mortep Iafalute 
delapfia*quatuq3 dif folea ii nobiliflimo re Agefilao Ia forteza effer uirtu fup 
flua quado tutti li homini fuffeno iufhXa teperatia me pare douerfe amaf 8C 
obferuare da ciafcuorch p ii tropo piacere o dei magiare o dl bere o de laltri de 
ledi fenfetiui Iho comete ifiniti dledi La eloquetia adorna ogni uittuteda qle 
ni pricepi e molto lodata Ond Paryfatis regia dpfia cofortaua li dqi fuoi tigli 
oli Artaxerxe & Cyro:che quado uoleffeno piare al populordoueffco ufare pa 
role grauiflime & ornatiflime*QuelIa cofa p Ia ql auazamo tutti lialtri aimali 
e el plare:pche quato ala ragioe come dice Ariftotele ogni animale: ne ha tata: 
quata bafla ala coferuatioe dcjqlIitMa folo el plaf e qlla cofa dela qle ognaltro 
clvii animale for de Ihomo ne priuato*Dcue dunq; ii princcpe i tal prerogatiuain/ 
gegnarfe auanzare tutti li tuoi foro poftuEt perche la eloquentia prefuppone 
una bona gramatica deicendero a quefta parte.Sono alchuni patri impmden 
ti: iquali a luoi figlioli darano qualche indodto pedagdgo: crededo che l quel 
li principii ciafchuno pofTa fatiffare:& no cofydera quel percepto de horatio: 
il qualedicexhela botta fcrua in fe longo tcmpo quello odore: il quale prefe: 
quando da nouo fu impita*Diogene babylonio pariando de rc Alexadro dice 
eflerli molto nociuto che prima che philippo fuo patre Io metefle fotto la do' 
cftrina danftoteleihauefle nauto per fuo pedagogo uno uitiofiftimo huomo 
chiamato Leoidesal qual il maculo dalcuni defoneftiftimi flagirii da qualigia 
mai poi fe pote abftencrcietiamdio chefoftc in tutte laltre cofe uno clanlTimo 
redBrper tanto uoi excellentiffimo Philiberro douere comadare a chi ha cura 
dela uoftra pfona*Chc ue troueo uno magiftro eruditiflimo & ornato de no' 
biliflimi coftumiul quale habia ad ellere uno ipechio dela uoftra uita.Re phP 
lippo anredicto fe ftimaua hauere acquiftara non picola felicitate hauer troua 
to Ariftoreleal quale infino ah primi elementi de gramatica hauelfead amagi 
ftrare Alexadro fuo figlioIo*Er dionyfio magiore che fu princepe de fyracufa 
in ficilia conduffe infino dathene il famofiffimo philofopho Platoe per amae/ 
ftrare dionyfio fuo figlioloJl uoftro leggere 8C ftudiare uolc ellere la matina a 
bona hora infino alora dei definaredDifinato che harete fempre fobriamente 
per non occupare tropo linteledto o per il tropo magiare o per il fuperchio be 
re:douetcalquato ftar fermo & pariare alchue cofepiaceuole & honefte co uo 
ftri demeftici 8C no cofe molte fubtile p no occupare la fantafiaracio chel caldo 
naturale fadune alo ftomacho p piu facilmete padire* Er eflendo cofi repofta/ 
to p lo fpatio dunhora fe uole retornare a legere le regole de gramatica cauate 
fotto debita breuirate da Prifciao dC dali altri aprouati audtorfEr quado Coi te 
po qfte tale regole fufleno bene iparate:fe uole odire qlche bono poeta como 
e Virgilio & i quelia tale ledlione examinare gramatica:e anche fe uole hauere 
qualche bono exemplo de bella littera & fcriuere alquaro* Et pche il tropo ftu 
diareuaifaftidiomcpareuhliffimocheper fpatio de duehoreue merate ad 
exercitare la pfona \ qualche laudeuole giochoxome farebbe ala balla pichola 
fioretina:ale bracciaial curfoiala poma:e fimili giochuNcache il giocho di fca/ 
chi no me difpiaceiil qle fu prima trouato da Palamedes nel capo troiao p no 
ftare otiofo:& qualucp altro giocho fe fiarnel quale la ragioe auaze la fortuna* 
Onde il giocho d le tauole 8C di dati ai fozo & le carthe &' fimile barararic fe de 
beno fugire*Dopo quefte due hore cocefle al giocho fe uoi tornare a Io ftudia 
re de larte de rethorica:& odedo li precepti fe uoghono fparare a mente & qlli 
exercitare co farue dare alchde theme uulgare & qlle coponere p lertera fecun 
do lornato de eloquctuEr fimilmente odire lepiftole de rullio co le theme uoi 
garede quale bifogna ue moftre il ufopreceptorexomep imitatioefarele do 
biare»Et pche ciafchua epiftola & ofone tato epiu bella quato ha fententia gra dviif 
uc & a congionte fcco douete farue legere tullio de officiis & le quonl 
miculae & laltre ope morale de milio» Ma la piu utila opera e piu conuenicte 
al pricepe e qlla iftitutioefcripta I libro odo da xenophate focratico QC da me 
trafferira de greco i latino & ititulata al fummo potifice papa Paulo fecundo 
chiamara pedia cyri:i la qual fe cotene qle effer cduega la uita dii pricipe comi 
dando dal nafcimeto de quello & fequitandocon digniffimi admagilframeti 
ffino a lultimo giorno de la pfente uita.Et qll:a.c.qlla operadaquale fe lege che 
publio fcipione africano nepote dii primo africao no fe la leuaua may de mao* 
Citra coftui dice Tullio io ho cofumara legedo tutta la pedia de cyronl chhoi 
de rata fapieria fado no harebeno:fe no auelfeno p Ia ledioe de qlla cofequito 
frudo gradiffimo.No debo io po tato ftregeruc al cotinuo ftudiare: che non 
prcdatc qualche alrro refrigerio 8c maxime ni giorni feftiui. Ni quali me pare 
degno exercitio ladare ala caccia;po che qfta e una imitatioe & reprefentanoe 
de lexercitio militare.Ma ii uro cacdare in la ufa tenera etate uol effer cdrra ql 
li alalniquali nocere no ue poffano:come fono lepori caurioli 8c daini,Douete 
fpefle uolre dare grata 8C piaceuole audieria a uri & qlli larueli beiuoli. Et qua 
do alcuo uefacefleql che pfenruzoacceptarlogratiofa mete come fegradefbP 
fe.Leggefe de la tcdidore Artaxerxe che caualcando fore de la fua ciraid dfen 
do ufanza che rutti ni quali p uia fc fcotrauaul pfenraffe:uno pouerero uila ch 
nietealtrohaueaicd turre duele mai prendendo aequa duno jfiumicello glicla 
porfe ala bocha:& Iui piaceuolmete fubridedo glie raife le labrarpoy tornato I 
la cita mado I dono a ql uilao una copa doro*Re philippo dido de fopra haue 
do un giorno data gradeaudiezia al populo finalmetefaftidiato& ftrachofe 
Ieuoe:& alhora una uechiarellapouerera dixe o Re philippo odire Ia mia ca: a 
cui refpodcdo Philippodo no fono oriofoiqlla foggiofe cridado non uogliarc 
ce re re:fe uolete effere otiofo.Il che Iui bene cofyderado da capo fe mile a fedef 
3C expedi colIei:& gli altri cherao pfenti* Douete guardarue dufari al definare 
SC alacea uarii cibi 8i coh achora uarii uinfpoch come feriue hippocrare I uno 
fuo li bro Iritulato d flatibusdlqle io traduxi de greco I latio: ciafchuo cybo ha 
una fua ppria uetofitate.Et come diuerfi ueti fano i maf uarie QC diuerfe tepe 
fbteifimelmente uarii 8C diuerfi cybi genera i li nfi corpi uarie 8C diuerfe & pi 
culofe ifirmitare:ql medfimo iteruene nel bef uarii & diuerfi uini.le cui ueto 
fitate tato fon piu piculofeiqto p)ducao piugraue 6C mortale ifermitate*Dicc 
ariftotele coe Plurarcho fenue ciafchu uio eer uetofo e maxiamete el uino ner 
meglionlqle cjto e piu pieo d color tato a magior uctofitate.On comada ch ali 
putipicholino fe dia uio:& foggioge befognare cofi Ic nutrice abftenerfedal 
uio come li fantinirpo che nel ladare Ii dano ii nutrimero. Er chl uio fia i ogni 
etatepiculofo noi il uedemo p cdtiua expietia:poche qlli:che beuao il uio pu' 
ro difo r d ena ta m en te :a I ch u i morono de morte fubitana:ad altri li cade Ia gqc 
ciola Qc cofi pde qlche parte dela pfona:a molti ucne il morbo caduco. De laql 
cofa qfta e Ia cagide.Quella uatofita(grade dii uio la quale fennalza I fufo: qua do rerorna i dreto:fgofia le ucne:dele qle fempedifce ii trapafTaf e qlla uia p Ia 
qle la pfona refpira fe uene a ftroppare:de q pcede come par ad hippocrate: cb 
colloro iqli Tono de debolecdplexioermorao de morte repentina»Ma qlli iqli 
fono de piu forte cdplexide cadedo nel morbo caduco:o uero apople&ici qua 
do p la goccia pdono qlche parte dela pfona CheI morbo caduco ,pcede da la 
dicfta uetofitateife maifeftaxhe qlli che fono caduti fe fconfiao & no retornao 
nel primo fenrimeto ifmo a taro cb no gitao una fpuma p la bocha.Quato fia 
la poteria dii uino i lacedemoii cl dcmoftrauaoxhe fubito cbl fantfo era nato: 
il bagnauao nel uio p cognofcere la loro habitudfe»Et i quato li fantini fufteo 
inclinati o al morbo caduco o adaltra icurabele egrotatioep natura:fubito fe 
debilitauao &C refoluiuafe:6<: qfti tali no uoliuao fufteno ladfati ma ligittauao 
uia com iutile ala repub!ica«Ma qlli i qli erao de ferma cdplexide Qi habitudie: 
nel bagno no Iblamete no fe debilitauao:ma fe faceuao piu uigorofi 6i piu fir 
mi:& qfti nutriuao cd fingulaf diligeria come utile afe& ala pfia+Douete uoi 
achora p tali exepli e ragioi guardarue dal bere iteperatamete & ufate il uio be 
ne iacquato nd folamerep Ia fanitate dii corpo ma achora p il gouerno de lin 
tellecto.-acio che cotefto uro feliciftimo pricipato i Idgiflimo tepo ue pofla go 
deredaflia ftare iiiniri altri uitii che genera il uio ufato itempatamere:narraro 
folo quate ifirmitare raccdta ii fancftiftimo 8i eruditiflimo Ambrofio nel fuo 
libro ititulato deieiunioxhefono il cdtiuo tremore di mebriul pdereil fenti/ 
mcto:la mutatioe di coloreiil pdere la uoce: il uariaf il colore:! ifiamato caldo 
di liochi Ihaelito 8i ale uolte la pusa dela bocha el murmurare d lorechie il fre 
mitu dei nafoda piculofa phrenefiadacerbiftimo dolore dei male dia pietra: Ia 
icurabele podagrada deformitate de larriculitla mortale cmdersa dii nd padi 
redo fpeflb 8i irolerabele uomiro.Quefto e qllo cb p hieremia dio plaua: qua 
do dixe*Beuere e ibriacateue di faciate il uomiro 8i caderefe:&nd ue leuarcte* 
Nd fapemo noi Alexadro dido de fopra quado fcnebriaua etiadio nel cduiro 
familiare hauere occifi Ii piu beiuoli amicixb haueflb Poi che occifo hcbbe cly 
to:il qle hauea caro come Ia fua uitarritornato i fe;ncbbe rato difpiacerexhe p 
pocho remafexb nd fe priuafle cd le fue ,pprie mae de la uita*Et ludith quado 
taglio Ia tefta al coi inimico olophcrnexerte quado lebbe iebriatodVIa rerorna 
do al diuio Ambrofio:p il uio etiadio li hdiqfi deuegono cauagli aitrati p mu 
tatidedcla rppria namraxdciofia cofa che ifiamati dal natural uaporedelcaP 
do corpo & cdtra natura ifiamati dal caldo dii uio nd fe poffono cdtencf: ma 
fono fi fadamere excitati i le beftiale cdcupifcetiexhe niuno tepo hano dcrer / 
miato ad ufaf il cdcubitio*DaI uio achora apparono uarie imagie: dubiofe ap 
parctierpaftegiaf inftabele*Speflb rrapaftano Idbre come fe fufteno:foft’i a que 
fti ral pare chela terra fe moua*Etfubito fe leua fufo:& pare cb fencline al baft 
fo;&corne fe quella fe uolgefte in tornorfore dii fuo fentimento cadono in bu 
cuni di prendeno la terra con le mani: o uero come fe li mont i concu rrefteno 
luno contra lateo li pare effere inclufi in quelli» Chebefogna troppe parole: quando uedcno Ii cani Ii parono Ieoni:& fugino* Alchuni rideno ineptiflima/ 
mente*Alchunipiangonocon dolore inconfolabilc*Altri uedono pauorifor 
dogni ragionc*Sogna ueggiando dormcndo litigamo*Lalor uita glie uno fcy 
gno;& lo fogno glie la morte e qualuquealtra cola fe po odire o fmgef pui du 
ra*Ec per tanto douete notare praeflatiffimo fignore befognare ufare il uino il 
quale fia piccholiffimo o bene inaquatodlche chi non oblerua lui medeff mo 
e cagioe dii fuo maIe*Ne menore diligeria fe de hauere i cibi: che fiano ne mol 
ti ne uariidaqual cofa chi non fa:Ia fua uita non po effere longa*Platone dice ef 
fere cofa difhoneftiflima mangiaredue fiateei giorno*Quanto e piu dilhone 
flo & damnofo no ceflar mai de fare tauole 6C raudereco uarie & diuerfe coi 
lationejde mille imbandigione*De qui procede che Ia pfona no padifci 3C quel 
10 liquore ilquale fe fpreme della mala digeflione impiaga il pulrnoneiilquale 
cffendo impiagato pduce il ptifico:al quale morbo niuno remedio ua!e*Et ql 
medefimo liquore corrupto uenuto che fia al fecatomd fe conuerre in fangue 
ma in hydropifia & altri infiniti morbi* Noi doucmo nel magiare 8C nel bere 
ufare quelle cibi 6C quelli uini: i quali habino a pdure lafanitade & la boa habi 
tudine* In Ia fobrierate 8C nel uidu continuo come fe contengono molte alere 
cofe utile & degne de Ioda cofi anchora Ia belleza dei corpo fpecialmente £e co 
feruarlaqualequanto nel princepefia defyderara: il demoflra Euripidepoera 
dicendo inuentala bellezade Priamo e degna dimperio. Et Xenophonte fo' 
crarico feriuendo in la pedia de cyro prenominara dice in lui effere flato quat' 
tro cofefingulare & egregie una eximia bellezaiuua mirabile humaitade: gra' 
diffimo fludiodefaperei&fummo defideno dehonore*Quello chenon fefa 
tia mai de mangiare e de bere:e brutiflimo 8C fpusulente: e bizarro e fuperbo 
ne fe cura de fcientia neanche li e apto per eflere il ceruello da graffifTimi uapo 
ri affediato*Ne achora fa differeria tra Ihonor al difhonof :ne tra la fama ad lifa 
miaJDemetrio phalereo philofopho excellente coforraua Ptolomeo re de epy 
toadunafli libriquanti poteffeiliqualifuffenofcripti detutte quelle materie: 
lequale apartengono al princepe: pero che legendo quelli;intenderebeco e in 
finiterlcquale li amici de princepi non ardifeono dirle p non dire cofa che li dif 
piaccia. Et certo molto ue deuote guardari dali affentatorixhe come dicca an 
tiflhenes philofopho e uia melio abbaterfe ni corui che in Ii adulatornpero ch 
11 corui cauano li ochi dii corpo ma li adulatori cauano con le fue piacentini 8C 
con landare a fecunda li occhi de linteIIedlo*Et Thalete milefio folea dire: che 
de li animali faluatichi il piu peffimo era il tyranno.Ma de li animali domeflP 
chi ladulatore era il peggiore de turtuEr Pittaco effendo demandaro da Mifi/ 
cofa ueduta hauefle miraculofa in tutra la fua uita: refpofe il uechio ty/ 
ranno*Quando il princepe intede quale cofe piacciono a Ii fuoi fubditi 8C qua 
le li fono in odiorconofce quale uia debba tenere per effere acceptoiilche legen 
do fempara«Conforrouc dunqucalo fludiare 8C a legere per effere uno glono 
fiffimo principe & amato da tutti#MoIto uefera utile la cognitione de le hiflo rie per refpecto di darii cafrche occorfi fono in uarii tempi & in diuerfe fifgno 
rie:Iequalecofefanolhomoprudente&: adueduto in le cofecheaccadano*!! 
perche ue conforto a farue legere o uero legere da per uoi li comentani de Ce 
fare6C Salluftio:& Titoliuio:&:.Quinro curtio:& iuftio: & Valerio maximo: 
QC doi libri per me traducti de greco in latino: ni quali Plutarcho narra molti 
exempli chiamati di<fterie*Ma quando ferete in etatepiu ferma 8C in li anipiu 
robultnue douerere exercitare in larte militare coi gioftrare coi bagordare coi 
torneggiare:imparareIo ferimire con Ia fpada con baftoni con Ia lanciael fape 
re ufare larco il baleftro & tutti li altri exerdtiirche fufano ni fadti darme* Per 
ei prefente non me deftendero piu oltra per non tediare la uoftra excellentia* 
Ma quado odero quefto mio ricordo hauerfado qualche frudtoco magiore 
diligentia ue feriuero cole falutifere 8C glorioleJEt quefto principio io Francif 
co philelpho caualieri& poeta laureato ho fado come indudto dal uoftro ma 
gmfico caualieri meflere Rufino de mures ilqle p noftra parte me ne pregho: 
6C anchora Pollicitato dal nobiliftimo gentile homo mifterelohanbaptifta cai 
mo.Recommadadome fempre ala uoftra illuftriftima fegnoria# 
FINIS. 
IACOBO Antiquario Ducis Mediolancnfium fecrerario Georgius ualla 
placentinus falurem dicit plurimam* 
Alieni medicipraecelletis de medicinae principiis opufculum 
ad nicolaum nepotem tuum tibi lacobeantiquari latinum fe/ 
cirquodeuma diale£h'ta& philofophia:undeperq eruditus 
g emerfir ad medicina: ftudia fe conucrtifle nup accepntu quod 
ad rudes erudiedos hunc librum ffignis iprimis audtor copo 
fuitrtum quod non mediocres illicad ipfum nepotem tuum 
frudhisdcnuaripofTeexirtimarinirquandoquidcmtotius Fere medicinaefil/ 
uam inde ipfi licear animo contemplari & FeFe ad eam capeffendam co forma/ 
rerplancqjinftituere+Quodfanemeum erga te officium quam latus tibi de/ 
probam facile poterit mdicare: qui prifbnam inter nos:& iugem nont beni/ 
uolentiam.-ut in perpetuo teteerga me tenueris officioiomirto lenitatem i' Io/ 
quendorfeduliratem in obfequendoffidem 8C caritatem in obeundo: 8C quae/ 
cunq; amico profutura intelligas ampledfendo: quod fane quam in te rarum 
tam amabile & obferuabile eff.Videas Fiquidem quofdam fua opinioe dodhf 
fimos:qui ut ipfi uulgo eruditiores habeantur lublimes inccdantunqui litte/ 
rarum ftudiofum quenquam uix redta facie fpedtare dignetur: quos dum Io / 
quuntur credas fmgultiremiox uero cum fe in quenquam commouerint a d 
du&o FupcrciIio:fronte rugatajcontrachfqp naribus meras aduerfum fingo/ 
los triftes hypocritae profundat infamas: ex garrulitate lingulacae audforirate 
aucupantes:tumidis crepitantes fermoibus:& quo fint imperitiores eo petu/ 
lantiores intueare* Contra uero nos tuam morum fandb {fimorum fufpici' 
mus prudetiam:admirabilemq?humanitate:ftilu amamus reconditas exqui clx 
fitafq? fenredas quas fplendida ueftit oratio:mollis ffexibililqj coprs 
henfioruteatuo propemodum fingi uideatur arbitrio ita fluunt omnianta li 
quefcunt: ita nufquam adhaerefcunt» His taris uirtutibus fit ut par fit omnes 
in omnibus liberalibus difdplinis te plurimum obferuareihis ego me alledtu 
ad te obferuandum cerre fcioihinc quod potui amoris inter nos pignus exhi/ 
buuVemmmodo iam nos forte uerbofiores q neceffe eft fimus: ipfi Galieno 
cedamus de medicinae principiis locururoili tamen prius recefuerim quid ipe 
apudamonium philofophum poftariflotelcn inter primos habitum deme/ 
dicinae diuifione annotarim in libro fi quidem diuifionum omnis inquit ars 
fubiecflum habet dC finem:iraque medicina fubiedfa habet corpora atque me 
dicamina:finem uero ad fanitarem corpora perducere diuidirur porro medi/ 
cina in fpeculandi uim & agendi fpeculandi quidem uis diuiditur i naturae 6C 
caufie:& fignorum explicarioemragendiautem uis i fanante &curati!e»Rur/ 
fus naturae explicatio diuiditur in elemenra:temperamenta:potcntias:humo/ 
res:& membrorum particulas» Caulae explicatio in propofita: & capitularia: 
& compraehenfa: fignorum explicatioin recordanleidifcretileafuturorum 
praefagiumquod prognofliconuocant» Rurfusfanatileeftin cohibendo & 
nutricando & cxpelIendo»Curatilein remedia adhibendo: uidum deligendo: 
6C chirurgica cxercedo:haec funt quae Amonimus nue; q reliqua infpiciamus» 
Galieni medici ad medicinam in trodubtonum» 
Edicinae artis intentio quidem eft faniras: finis autem fanita/ 
tis adeptio:at medicis illa cognitu neceffaria funt: ex qbus aut 
abfens abduci faniras poteftiaut praefens conferuari:atqui ab/ 
m fentem adducentia fanitarem medicamina quide & ad mmen 
~ taappellantunpraefentem uero conternantia falubres utetus: 
haec demum 8C ipam medicinam fcietiamlalubribus:& mor 
bofis conflareprifeorum oftendit oratio: falubria quidem uocans quae prae/ 
tentem coferuet Cmitatem:& quaefublapfam atqueafflidatam reuocet mor 
bote uero his contraria:medicofiquidem duplici cognitide opus eft:una qui 
dem ad deledum faciendum & affumendumialtera uero ad fugandurmhinc 
etiam horum exquifiuereiacinueftigauerc fcienriammec tame omnes idem 
contentiuntifed alii quidem folam aiunt arti experientiam fufficere: aliis au/ 
te nd parum uidetur ratio pficereihic igif ab experietia illegitime excitati em 
pirici nominantunitidem & a ratione rationales & perinde primae funt hae in 
ter medicos fadides:altera quidem ab experientia medicaminu petens inuen 
rioneialrera uero a demonftratide fadionis nomen inuenere: has empiricen 
8C logice nominare cofueti funt cmpericen quidem obferuante & commini/ 
fcenteXogicen fiue rationale opinantem & rariocinantemrfacfionibus quocp 
fimiles uiros proruleruntiempiricos quide obteruatores: 8C cdmentores 
reru quae euidentes effentillisrquiexperieriam confedati funt rationales pqr 
ro:dc oplatores fiue dogmaticos; &cdmctores qcunqj feratioi accomodamr* Inftitutamucro hocpa&o artem empirici ferunt cum i multos delabi mor/ 
bos homines uidiflent alios quide temere:ac fpote aegrefeere: ac fanefeere ani' 
maduerrerut uclut (anguinis fluxu exnaribus:autfudore: aut alui prefluuio: 
aut id genus fingulis ad adiumentu aut detrimenti! quifpia:pdu 
<ftus;eft nec tame quod fenfile eft id in caufa fecerunt alios autem quoijd mor / 
bi caufa appareat non tame ex ele<ftionenoftra:fed aliquo euetu: ac fortuna fi' 
cut euenentaliquado lapfum alique:autpcufum:aut quoquo modo fautium 
fanguine ,pfundcre:necno cupiditate uuftum i morbo bibere frigidam aqua: 
aut uinuraut huiufmodi quidpia Cingulis ad comodu:aut;in com 
modum pducatur»Primam itaqj comodojjcaut i comodoije fpeciem natura' 
lem appeilarut:fecunda aut fortuitam utracp uero ipfaijc prima circucidetiam 
uocauerut:quod ex iprouifo rebus adueniat & circu eas cadat nome impofue 
runtiaduenticia igitur experietiacfpecies efl huiufmodi; fui autem cuiuflibet 
inftigatioe cum ultro ad experiedum peruencrint:aut I fomnis comomtnaut 
quoquo mo aliter opinantes»Caeterum tertium quoq? experientiae genus efl: 
imitatorii!cu iuuantibus aut Indentibus fiue utcunq?; aut natura aut fortua: 
aut fuafponte ac monitu ad eofdcmmrfus morbos ab experietia pducatur: 
idq? eft quod ipfoijc artem imperimis coftituinnec tame bis aut terrfed etia lac 
pius imitaturi profecerunuDeindc in eifdem morbis idem facicdo inuenien' 
tes ut plurimi! eandem recordatione;fp ecularione nominantes iam fide facfta 
putauerunt: SC artis partem effeipoftq uero multae hoiufmodi coiuiflcnt fpe 
culatioes medicina diceretur ut fit medicia quide praecepto rium huiufmodi 
aggregatio;& qui ea aggregat medicus:talis aute aggregatio fua cuiufcp pfpe' 
cftio uocata cft:quae recordatio quaeda eft eoije quae faepius & idetidem perfpe 
cta fintinominauerut aute hoc ipfum quoq? experientiaieiufcjj expofitionem 
hiftoriamdd enim ipfum per fefe obferuanti perfpe<ftio:difcenti autem quod 
ab alio fuerit obferuatum hiftoriae»Sed quoniam in morbos aliquos incide/ 
runt eft quando non pcruifis:aur qbufdam cognitis quidam utanrurded in Io 
cis in quibus medelarum copia non erat/Tu ad experientiam feconuerrutau' 
xiliariu obferuationu fibi aliquod inuenientes Iftrumenrum ad fimilis rei tra 
fitu quo uteresfaepe numero etia a morbo ad morbu ut fimilcide adiumetu 
trafferut a loco ad locu:& a prius cognito auxilio ad rpxime accedens:a mor 
bo qde ad morbu ut fi ab igni facro i ferpetia trafitus fueritia loco ad loeu ut a 
brachio ad crus ab adiumeto ad adiumetu ut i alui p fluuiis a pomo ad mefpi 
ItuOis aute talis trafitus uia ,pfedto e ad mentione» Inuetio uero ate cxpientia 
nufpia e:fed cu quod fperatu fuerat ad expientia pductu e ab ea teftimoio ia fi 
des fadta:hoc nihilo tame mius utcucp pluries ac identide ita habere fuerit ob 
feruatii experietia fimilis trafitu fecuta exercitatione uocantiquod eu q hac ha 
biturus fit inuentione ita arte exercitatu efle oporteat» Cumftaq? experimeta; 
ante experientia inueniffc:quibus ad fe confirmanda ars indigebat:& quae cir' 
ca euenientia fieri potuere; haec nempe ab experimento ad artis finem eft uia* Vae mrfus ratione duce perficitunea corporis cui mederi iucfligat na 
q tura iuber edifceremecno caularum omnium uires in quas quortidic 
incides corpus aut fanius aut magifq fuiflet ualitudinariu euadit prae 
terea aerum quoqi naturas:& aquaijd 8C locoijd;& inftitutionu: & ciborum; 8C 
potuum :& cofuetudinu medicum pcrcallereaiut oportere; quo segritudinu 
omniu caufas inueniat & medicaminu uires poffit coie<flare;& de eis ratiocri 
nariiut talis rei cam norit ad tale uim auxiliu accomoderiqcfufui ec cognouc 
rit; prius enim multifaria exerceri fpoffibilc ei aiunt;qui ad medicandum fub 
dubitet queadmodu i pa ruo fiqde exemplo id omne tibi licebit int ueri.Eflo 
pars corporis aliqua laguida&dura:& refiflens:&tumidiufcula hic cam me' 
dicuinueftigareprimuoportetcur plurimus profluens humorpidquoda 
natura efl in ea parte eruperit exicatqj ipm;ac diflendit q laguore adducebat: 
deinde fi amplius profluxerit; cohibet ne profl uat: quod fi eam parte ab illo 
humore immunc no reddideris quona pado inhibebis quominus profluar: 
languidam ergo parte exinanies refrigerado quide &C aflrigendo atcp obtura 
do ifluere prohibebisicalefaciendo aut &emungendo quod aggregatu fuerit 
exinaniesJta igiturab ipfaaffedhoneeis coferes efficitur oftenfio: no tamen 
hanc fola aiunt fufficereiueru 6Cab egrotaris potentia altera efle oftenGone;<S£ 
ab aetate alia necno a fua languetis natura. Aliis hoc padto eria ab anni tempo 
re;a natura regionis;ab inflitutioibus:aconditionibus;a confuctudinibus:& 
ab ho$z fingulis fua fieripofle oftefioexiftimatur; uerbi caufa quo id exeplo 
manifeflius dephen das;efto quifpia acute febricitans;ad fe mouedum piger: 
corpore grauiter fentiete:efto etia nunc longe turgidior q priusiplufcp rubo' 
ris habeat:fint praeterea uenae multo turgidiores no dubiu uulgo aiunriquin 
huic calidi fanguinis copia redundettquaenam igitur medela:aut qusena exi' 
nanitio multitudini naq; hocaduerlatur qcf cotraria cdtrariis fint adhibens 
da medicamina:quo padto igitur exinaniemusfaut quoufcprid em a fola cau 
fa cognofcere ipoflibile e:oportet fiquide 8c uim & serate: 8c tepus 8C regione 
6C extera, quae pauloate di(fla funt aiaduertere.Nafi ualidus fuerit uiribus: QC 
aetate adolefces; 8C anni tepus uernu fuerit:& locus fuerit rcperarusrnon erra' 
uerit quifpia fi incifa uena (anguine detraxerit;quantu caufa ipfa iubet;quod 
fi uiribus fbecillis ac ualirudinarius fuerit:aetateue puer ac ualde pufillus; aut 
admodd fcnex;&: l frigidis regioibus quales funtapud fcythiamiautferuidis 
quales funt apud aethiopia;& anni tepus aut ualde frigidu:aut ualde calidum 
ne fit qfqua q ex uena fanguine mittere audeat;ita fane 8C cofuetudines & in / 
flirutiones:&: naturas corpore iubet afaduertereupfis nancp fua cofcretis ofle 
fione fieri putat a quibus aure conferetis oflenfio dogmaticis efl; ab eiufdem 
obferuatio efl: empiricis :praeduflam enim in febricitante cafuu aggregatione 
quam fyndromen: ideft concurfum nofareconfueueruntidogmaticoquide 
exinanitionem edicit.-empirico aurem obferuationis recordationem; na hoc 
padto habentibus exinanitionem profuifle aiaduertitqobrem nunc quoq; ea ufurus fperat profuturam* Ceterum aetate nepeadolefcentes idone 
am euacuationem minime molefte ferre uidit:ex quibus id laepe aduertit: ita 
aute ueremagifqua aeftate:in locoq? tcmpatomecno fi langueti euacuadi fue/ 
rit confuetudoiuelut p haemoroidas:aut nares:at dogmaticus abftulerit certe 
eria ob hoc:plus fanguinis a rei natura excitarus*Empiricus at qcf ita fane ob/ 
feruarit:& in uniuerfum i eifde lagoribus eade ee oportet medicata ratus eft ta 
dogmaticnq empirici ita fibi aftumut haec ut circa eo^cambigat iuetione \ eii> 
de eni apparentibus \ corpore cafibus dogmaticis caulae nafcif indicatio unde 
curatione inueniunt*Empiricis aut eft comemoratio faepe.ac idetidem obfer 
uatoru: fane i qbus dogmatici cafum nullu apparente habet q oftedat caufam 
in iis percudari no detradatiidqj principale caufam appcllamusiut fi rabidus 
canis: aut uipera aliudue huiufmodi quepia momorderit hulcus certe ipfum 
uihilo magis aliis uidebif hulceribus alteratu:aut ,pfedo a principio cu de ra' 
biente cane emanauit:fimile uidebitur morfibus ab alio fadis aiali* In uipis at 
ad primos qde dies hulcus eft aliis fimile:poftremo aut ai iam paftiones 
rauerintiquaeda eis adueniut pniciofa &fere tales catusiqualcs qui ex uiruletis 
dc loerhalibus oboriri dicuntur no facile admittut curatioem: QC 
quae cofeftim a principio ad poftremu ufqi euaduntpniciofa:qux nam igitur 
huius reda erit curatio:an uidelicet exhauriendu eft q fubiuit aculeus cu cor/' 
poris difeerptioeeius q copundus cft:an ad cicatrice agere oporter.-ac feftinan 
du ut haec cocludatunfedhocaliquado cotrariu eft:fecat*n*la?pcnumcro ipfa 
fi oino exigua fuerincalidifcg & acutis & ad trahedum ac exiccadu uirus aptis 
ututur medicaminibus:,pprer eande cana cade medicamina etia empirid fti/ 
fcipiut no ab ipfius rei natura ad inuetione pductided ab experime/ 
toapparuerut memores:queadmodu enim i aetatibus & reporibus:& regioi/ 
bus:& in unoquocp quae dida funt curatio ab experietia ipfis cognofcif: 
ita in eis caufis quae principales nominatur fiquidem uias inue.ti.ois ueras elfe 
urrafep pariter fibi afciuerut no eft q? logiore utantur oratione; fed quoniam 
experientia dogmatici increpat: alii quide ut inftabile: alii aure ut ipcrfcdam: 
alii nero ut arris experte*Cotra uero empirici ratione urpotepfuafibile quide 
fed no uenam fpugnat: ob hoc duplex utrifep ratio eft: ac logius extendif ac/ 
cufantq? & particulatim defenfamt quae ab acfculapio de experietia dicta funt 
qui oftedit ut arbitratur nihil faepe idetidem perfpici poffe; atep ita eam pror/ 
fus inftabile effe uult 8C ne quide ad exiguum aliquid inuenicridu effe idonea: 
nccnb ab Erafiftrato qui ait fimplicia quaeda &in fimplicibus ab experietia co 
perirhueluti quod ftupori portulaca medeatur;ncc tame haec compofita &C in 
compofiris idem etiam fieri conccditmon impoffibilc quidem ipam omnino 
inuenire: nec tamen in uniuerfum idoneam effe uult haec & huiufmodi funt 
quae proferuntur ab illis:qui ab experientia aliquid cocedunt inucniri: fed cui 
pant ipfam quod uageturtquod termino nullo cohibcarunquod longa & qd* 
ut ipfi aiunt difciplinae expers fit:deinde alii qui hanc rationcm-exercent atep profequuntur non inflabilem necp non exiflentem ut rem aliqua artis exper/ 
tem ciTe uolut itaq? etiam aduerfus has inceflentes ratioes relpodent Qc (labi/ 
lem 6C per fe idonea:& artem offendere temptant experientia dC iidem multi/ 
faria ratiocinatioe aduerfarios incefTunt ita® dogmaticis ad unaquanq? eoru 
accufationis fpetie refpodere necefTarium arDitrati:prxdicates fe corporis na/ 
turam tenere:& regritudinu omnium generatioes:& medicaminum uires in 
omnia pariter infurgentes empirici calumniantunquod pfuafione tenus iu' 
reprocedanticaeterum firmitudine nulla habeant cognitionis: cfletia quado 
cognitioni fuse cedant rem inufirata indicare teptantes:& hoc aliquando dan 
tes fuperfluum rurfus coarguunt:hasc certe in uniuerfum ambigunt empiri/ 
ci pariter 6C dogmaticnfpeciatim autem multa in unoquoq? ipforum uelurf 
in his quae ad inuentione pertinent 6C eorum quae non appareant queflioni/ 
bus 8c in eis quae in anatome:quae in oftenfioneiquaeq? in dialectica fpeculari/ 
one laudantur inflrumeta fiquidem haec ipfis incerta uenatur: fed nequidem 
empirici anatomen inuenire concedunt neq; fi etiam inueniat id ad artem p' 
cipiendam effe necefTarium at ne quidem oflenfionem ullam omnino cfle qd 
alterum ex altero cognofci impoflibilefit qd* eunda fua indigeant cognitioe 
atc£ incertae natura rei unius quidem Tignum cflemeq? porro ulli arti opus ee 
dialedicarproinde dialeCtices ad diffinitioes aliquid conferre:uerum demon/ 
ftrationem aiunt non effe principium ullius incertae natura reiriam uero ex f/ 
probis demonftrationis modistquibus dogmatici uti confueuerunt: aliquid 
de ratiocinatioe in uniuerfu dicut &eode qdem modo quae uero enuciat me/ 
nire eifde impoffibile eemeqj ars ulla alia pp id cofiflittneq* uita ut aiut huma 
napcedinHaec aut rocinatioiqua apparete effe aiut ronem utilis qde ad meer/ 
tarum occafionu inuentionem ita enim ipfi uocat quaecunq; generis quidem 
funt fenfibiliu non tamen etiam demoflrauemntiutilis autem etiam ad redar 
gutionem eorum qui audent aliquid in id quod apparet dicere: utilis quoq? 
in apparentibus rebus offendere quod defpicitur 8C ad fophiTmatis occurren/ 
du ad nullo maifeflo abflines fed in his femper uerfaf nec tame hic rocinario 
inquiunt: fed ab apparetibus quideincipiut: &C ad iuniuerfum {certa pcedut: 
6C ob hoc multiformis eff nam ab eifde apparetibus aliquado ad a!iud:quod i 
numero inccrtopd fit accedit:hinc etia diffonantiarn fibi iniudicabile praeflru 
unt: q in copraehefibilitatis fignu effeaflerua:ita*n*ipfi ueram ac flabile cogni/ 
tione copraehefibilitate uocat illi autcotrariaincoprsehefibilitate:atq feoprae/ 
hefibilitate diflbnariae cam ce aiut ad fprobaduidiflbnatia porro incoprsehefi7 
bilitatis fignu ceaprobatione uero circa icertapportione ce aiut no circa appa 
retia hic unuquodqp appares teflimoniu affert uera diceribus falfos uero coar 
guitvTalia iter fe fuice abigeres empirici &dogmatici i morbis eifde curatione 
eade fadetes qcuqp \ utraq? fe fadlioe exercuerat* De methodicis* 
u T qui methodici nominatur: ita enim fe uocant no quemadmodum 
dogmatici arte doctrina tradlanda effe afferunt: ueru mihi ueterum 
clxii uidentur opiniones citra multa rranfformare 
hi fane neq; paffum loeu ullo modo coferre aiunt ad curationis oftenfionem: 
nec£cam:neq;ariate:neq3tcpus:necp adaegrotatis potetiae cofiderationcneq? 
natura aut habitus eiusiexcufat fane et fe 8C a regioibus: & a tpbus & a cofue' 
tudibus a folis paffioibus cdferetis oftefione fufficere afferetes nihil ab his fpe 
ciarimired coiter:& in uniuerfum apponentesiuocantq? eaeria coia quadam* 
Ha:c certe ipfa in oibus ,pfequuntur qux parriculatim tradatur: & experiun' 
tur aliiquide per uidu aegritudinesmonulli aute omniu duo oino commu' 
nia oftendut 8c tertium ex his mixtu nominaq? ipfis impofuerunf aflridione 
dC fluorermomnecp aegritudine affernut aut afiridarmaut fluerem efleiaut ex 
utrocp mixramiq» fi naturales corpore deiediones fcaturiat ftrigmentu uocat 
fin uero adhuc magis ferantur fluores dicere folent quando aute & fcaturiant 
& ferantur in hoc minutione confiflere ficut in oculo inflamato:parirer:&,p' 
fluente:inflamatione uerorque Augmentum paffio eA q? fola non fit: fed cum 
fluore circa unum & eundem loeu totum fimul mixtam efficere paffionem; 
commodi uero oAenfioncm. in Arigmento digeAionermin fluoribus autem 
ut contineatur effe:genu (fi modo ira contigcrif)inflammato:digcrendum ee 
aiunt:pfluente aut alium aut oculum cohibedum :ac continendum in mixtis 
uero uaehementiori infiAendurmna magis uexanti efferenti hoc 
eA magis ingruenti occurrendumefleaiutpotiurquaalteruquid igitur feno 
dogmaticos uocaueruntoftenfioneadiumenra praebentes quoniam ferutan' 
tur aiunt incerta dogmatici: nos autem in cuidentibus ut opus effoedamur; 
fadioncmquefuam totam ita diffiniunt euidentium eorum quae communia 
funt cognitione ac ne eundas aliis artibus comunis uideatur diffinitio: illasfi 
quidem euidentium qualitatucognirioeseffearbirrantunobhoc adiecerunt 
qua? mediciua? fine cofequuntur porro quida non quae confequuntur 
fed medicinae coueniunt appofuere*Coplures aut urrunqi coniungetes cogni 
tione effe euidentiu eorum quae coia funt difciplina afferat quae medianae fi> 
niconueniat ipfiamcpcofequaturqdam aut qucadmodutheflallis intentio/ 
num 8C fanirate fic certe dogmatici indignanf appellarirno eni 
fibi opus effe incerto aiunt ficut illirneq? empirici:& fiquod maximu illis ccir 
ca euidens habeant:quod ab illis oflenfione diftfguantunnec rame in ipfo cir/ 
caeuides exercedi modo fecu empiricis aiunt couenire: illos«n«utab icogniris 
diflingui ab incertis fe uero tanq ab inufiratis:& empiricos quidem in euiden 
tibus obreruationem fe uero oAenfionem habere; in his igitur feab utrifquc 
differe afferunt & praeferrim in quibus tempora &C regiones 6C aetate& huiuP 
modi omnia excidunttqnae inufitata manifeAo funt ut illi cenfent: gloria au 
tem caufa a prioribus medicis in primis rebus habiraridq? methodices fadio' 
nis maximu a lingulare bonum effe aiunt &ob hocfeipfos uenerantur & ad' 
mirationi haberi putant breueq? uira afferentem:arte uero Iongam:increpat; 
nam econtrario prorfus id'accipiedu;effem»ipfam breuem; uita uero longam quod eundis falfis ablatis ars profit: & fi ad comunitates omnes nos refpexe/ 
rimus non longa neq? difficilis fit medicina fed facilis &C apertaiq menfibus fex 
aut qcelerime percipi poflirJta enim in aegritudinibus efte per uictu fi in angu 
ftum uniuerfum ualde contrahatur itidem:& in eis quae per chirugia: & me/ 
dicamentariarmquandoquidem in illis in uniuerfum comunia quaeda 
inuenire pertemptantimedicaminuq? moeras numero paucas Cubiiciunt. Pro 
inde mihi quidem in peruulgatis fex menfibus nihil negocii habuifTe uidenf; 
fed multo citius totam artem edifeere credidifleiconcifamq; difciplinam eam 
fa uerecogtiofcedi temporis fatis fuppetiuifTe:fi modo no mentiuntur: men/ 
tientium uero negligentiam nobis liceat increpareiat quo poffit quifpiam ma 
xime mdica) iure ne circa utile fe excaecarint: aut rede ne fuperfluum tantum 
effugiant iam dicere non recufabo:enimuero non parua uidetur confideratio 
neq? ad rationem uf® modoproccdcre:qucadmodum in dogmaticis & em/ 
pineis funt ubi dcadiumentorum inuetione contendunt prafente ufum ad/ 
mittentesiuerumetiam artis opera uaehementer offenduntur: itaepante me/ 
chodicam fadionem neceflarium uel maxime adiuuare. 
Vm in rebus oibus adminiftradis duplex fit iudiciu;unu quidem qcf 
c a ratione:aIrem uero qcf a manifefto euidentibus manat:quod a rati/ 
onefola proficifcitunid fanemaius eft:qad mrroduccdu adhibedum 
efte uideatunnd ergo nunc eius eft locusialteru aute quod in euidentia pofiru 
efhomnibus cdmuneexiftit hoibusrquid ers;o prohibet hoc nos uti: quod & 
primum & apertum pariter eft ad introduccdum quo<j ab ipfis magnifadu 
eft methodicis qppe qui nihil aliudiq euides extollunt:& ubiq? efferut:at con' 
tra incertu omne inufitatu effe aiunt:age itacp de his potius coniiciamus quae 
principales caufae nominatur Judicii regulam ad ipfum euides adhibetes:prf/ 
tnufqj methodicus accedens dicat:qdna frigora;6<: aeftus:& ebrietates: 8c cru/ 
ditates:& inedias:& labores & ocia:& pulmetorum qlitates:& 
coiuetudinu commutatides o dogmatici pariter & empirici paflim tradatis: 
utru his uos mederi oportet.-affediones in corporibus difpicietes ubiprfcipiu 
tiullu talium prorfus ipfa quide abeunt: quod autem ab his fadum i 
corpore manet 8C huic medicari oportetud em ipfa paftio eft. Cdfiderandum 
igitur ipfum cuiufmodi fit;na fi ftrigmeru fit:digerendu:finaute fluidum co/ 
tinendu:a quacuq? caufa urrucp fadu fuerit qd igif adhuc caufam iuuat: necp 
fluido digeftideindigctemecp ftrigmeto ut co tineatur aut omo nihihira fane 
res ipfa idicat fimiliter e methodicis fermo:& de incertis:&de eis quae uerae:ac 
pricipaliffimse caufae illa aiunt ee fupflua paffione curatione 
Tua indicate etia fi caufa unde emanarit:hd cognofcaf. Hoc aut modo rationi 
busad tepora:adsetates:ad demiratur me/ 
dicos nifi ita medeanf:re ipfa tam apertamam inflamatio inquiunt cu pallio 
fuerit ftrigmerofa:&non fit aeftas digerentibusindigetadiumetis: finautem 
hiems aliis quibufdaiueru in utroqp tepore eifde neqj in puerorum aetate dige rcntibus:fenum autem cotinentibus opus erit medicaminibustne in aegypto 
quide digerentibus: athenis aut continentibus SC ecotrario i inflamatioe quas 
fluida partio eftmunq digerctibus fed cotinetibus perpetuo opus ee aiut tam 
hieme qceftateiuereqj atep autdnoifiue puer fit asgrotus:fiue adolefcesrfiue fe/ 
nex:fiue id in thracia accidermfiue in fcytia loinaue ut fit asgrotus:nuquid:ha 
iufmodi nihil ad quicq aiunypficereifed in caffum haec oia fatagiiarq? exquiri 
quid porro corporis partes:nunqd 6C ipfae quoq? ad curationis oftcnfione fru 
(tra dinofcunrunaut audeat quifpia dicere q> in neruoia quide parte inflama/ 
rio digerenda fic in arteriofa aut aut carnofa aut uenofa continenda atc$ cohi/ 
bendaraut oino fi ftrigmetum in aliqua corporis parte fuerinaudeat quifqua 
dicere q> non fit digerenda aut non continendum quicquid erit fluidum qd* 
fi nunc partis natura non fubmutat curationis modum:fed femper iuxta paf/ 
fionis genus ert inuentio: incaflum elt maniferto partis coniidera 
tioiac methodicus quidem talis quafi per nebula ac figura exprseflus: accedat 
nunc fecundo loco empiricus ita quodammodo* De empiricis* 
Go euidentibus nihil noui antiqusmec quicq dicere poffum lapietius 
e eis qua: faepepfpexi: q> fiqs id qdeuides efl: floccifacitrqucadmoduni 
quedam mihi uidcoraudiuiflefophifla qui nos ipm euidens magni / 
facietes cauillarioibus amouebatrad que nosirupfcdto iam uidforiam uiceris 
cadmea:finaute queadmodu a principio teaudiui incertum inutile ee afleren 
temrfed fequeda cocedete maifefta forte uidebor ad euides abs te dcfpecrtu in 
ducere:duo a rabido cane morfi hoies ad cofuetos medicos ierur remedia pe/ 
retes hoiji alterius exiguu fuit hulcus:ut tota pelle no uideref difcerpfiffe*Is at 
curatione adhibebat hulcus folu &mhil aliud curasdtacp itra paucos dies fana 
ea pars ee uifa e:alter aut porteaq cane rabire nouintatu abfuit:ut celeraret hui 
cus ad cicatrice pducere:ur ei cotrariu fecerit :& femp maius efficere fluduerit 
ualidis & acutis ufus medicaminibus adaddidtu ufep tps & ppetuo hoc tpc ra 
biei medicaminatur aiebat ipfe eu bibere coegit atq; ita ambobus uniucrfuiab 
foluitifiqde fanus is euafit:q medicamina ebibirralter aut qui fe nullo exiflima 
bat malo obligari co ferti aqua expauit &C fubuulfus piitmuqd tibi uidef princi 
palis ca i his fruftra pferurata eeiaur ob aliane cam ille ho mortuus e:q pp 
gligeria medici cam prorfus nulla fcifcitatisrneqj curatione a fe obferuata aple 
<rtetis:mihi pfedo ob nulla alia cam q ob hac uf* Sed quonia euidetia fequeris 
huiufmoi caufa nulla pterirc no poflutJta et artare pterire no portu &C pide ne 
que euidetia puipcdcre:fiqde hic i euidetia cogimur i ciTde,p rfus paffioiba no 
ufqucqq; eade curatione e quado tatu dirtantes fueriit idiffere 
dirtinguaturifed roro 
etiam genere:plcureticos igif multos adolefccrcs & ualidos uidicgofarpcnu/ 
mero & a nobis ex uena fanguinem cuiquam in extrema fenc/ 
<rtute:aut puero admodum paruo neq; uos aufi citis ex uena mittere fangurt 
nermncq? alius ullus unqiquid aut cum hippocratcs iquit;fub cane QC ate cane operofafunt cum rurfus fuperiores medicadu 
effeuetres:hieme aute iferiores utrum nobis uerd dicere:auc metiri uidearur* 
In utroq? eim afferendam deledtione dubitaturos puro mentiri enim fi dixeri 
tis euidens ipfum floccifadetis:quod magnificare dicebarisiuidet quidein ita 
habere uerum:ut ippocrates dicit:fin autem ipfum uerum dicere afferatis ad 
mittitis tempora: 8c regiones quas mtiles effe defimuiftis* Veru puto uos a ue 
ra nunq longe peregrinatos fuiffe patriamecp i regionum differentia ullum fe 
cifle experimentumiaut omnio fciffe ut quidem fub fepretrione no ferantac' 
cumulatasffanguinis miftioes quemadmodum neqdem ad segpptum: toruqj 
meridiemiquae aut iter haec funt media manifeftum faepe a fanguinis miffioe 
fumunt auxihiKidcirco ne corporis quidem parris confideratis:q admirabilis 
haec ratio ueftra mihi uideri foler 8C uehemerer abfurda non uera dicentibus 
modorfed etia illiftp a nobis aguntur prorfus contrariam dii immortales hinc 
fi inflamatio fiet eadem indigebit curationeffiue in lacerto:fiue in aurerfiue in 
ore:fiue i oculis fueritfquidnam igitur aliquado uos ,pfpexi in lacertis fflama 
tiones uulfella:ac fcalpro abftergere & oleum irrorareJn oculis aute nunq qd 
ante oculos obftypantibus medicaminifmedicaminibus inflamatosfnuquid 
lacertos eifdem inungitis i quid porro aures inflamaras nunquid oculorum 
medicaminiadiumentisfqaid oculos nunquid auriumfatquilongealiudau 
rium inflamationis: aliud oculorum e medicamen: acetum fiquide cum oleo 
rofaceo aurium eft: inflamationis praefenraneum remediuiruCaeterum nemi 
nem puto tam demerem qui oculis inflamatis ipfum audeat adhibere: quod 
fi audeat non exiguum detrimetum cum audacia ac temeritate audebit: prae' 
terca gurgulioni iflamato egregium medicame e fpinae aegypriae frudhisialu/ 
me aut tritum praecipuum e nuquid igi£ haec & occulis i fla matis: & auribus 
aute cotrario extremu attulerint detrimetu i oiaqj haec ego ita effero 
ut primu uobis coceda rppofitu:quod oporteat i lacertis aut maibus inflama' 
tione digereremec tame etia gurgu!iois:aut auriu: quod fi iflama 
tione quae i Iacertis:& manibus no quocuq? mo digereda comemorc:forte ce 
gnoueritis fiTapiatis:quatu haberetis: qui aut nunc habef fermo:euideris e re 
cordatioJnquacucpfiqdeparteno ulla plaga iflamatis aliquibus fedfponte 
pfente affedhone fchoaribus quae plethorice nominafmemo cefebit particulae 
digeftioe fdigere:ante totius corporis deiechone aceuacuatione nam praefen' 
te iflamatione fi id feceris no modo non iminues; ueruetia adauxeris: inde eft 
quod tali fane tepore obftipatia dc refrigeratia ei patri accomodamus: cu aute 
totu corpus deiecerimus:tum etia iflamata particula digeftioes tolerabit: qd' 
fi haec dices:ut exorfus omne habui ofone uobis no pfuadeo: tepus utiqj fu e/ 
rit mihi auerfo euides magnifacietibus liberari & boa ueia illos dimittef haec 
empirico memorare accedat dogmaticus:ita ferme dicat* De dogmaticis* 
m Orte recfte fentienti tibi illa fufficere potuerut ubi dieftum eft neq? xta 
tem:neq? tepus;neq3 regionem;# ne quidem principalem caufam par 
clxiiii temne corporis ullam inutilem arbitrarhquod fi euidetia comemorans non 
dum perfuafit empiricus fed alia adhuc opus fit oratione illud mihi appone/ 
dum duco;quo tua: fadionis propofitum fradum & imbellicum efte demo-' 
ftremempe uos euidetium comunitatum cognitione diceres audimusdterro 
gabam aut ipfe ubi libet circa quid communitas ipfa in primis cufiftat:& quo 
nam pado ipam cognouerimusrat id nondd ut puto potuit cognofcixaufam 
plane nominum tenus pariter conceditis in rebus aute ipfis eftis differetes qui 
nam fi quidem ueftrum ftcigmcrofum & fluidum naturalibus egeftionibus 
ditpctiuturfdetetionibusfi quidem ipfis fhigmentipaflibis nom& indiderut 
immoderatis aut egeftionibus fluxus alii aute ex uobis nonnulli: immo equi 
dem non pauci in ipfis corporum affedionibus aiunt efte paflioes: accufantcp 
grauiter eos qui ad deiedionem ac cuacuationem refpiciant: mihi autem ubi 
utri® errare uideantur fortafTis iam expofuero:fit autem prior nobis aduer/ 
fus illos oratio qui paftiones egeftiones per natura efte iudicant demiror efm 
ipibs fi necp fudores unq:ne<j urinasrneque uomitusmeq? fceftiones plures q 
quae per naturam fint in morbis uiderunt utiliter euacuantia & quod omnia 
maxime alienum eft fi ex naribus quidem fluxum aliquando morbum eiecif 
fe animaduerrerunt cuius non gtiraris modo fed totum genus contra natura 
exiftit:fudorum autem & urinarum quaecuq* per uetrem aut in uomiru pro' 
ruunt genere quidem non contra narurammecp tamen immoderata eft rota 
multitudomr eo quidem uidi quofdam in tantum fudorem exceftifte ut cui 
citras quoq? fudore perfuerintmecnon alios tantum ex uentre exgeflifte ut fu 
pra triginta cotylas expleuerintrfed non uidetur horum quicq tollere quo mi 
nus aegritudinem afferens euacuetunquanquam regulce ad omniarquae a na/ 
tura funt egeftioibus utenti Cunda huiufmodi fuerit impediedaiquamobre 
probabiliores quadammodo efte uidentur:qui affedionesnn ipis corporibus 
communitates lubiiciunt:fed hos quocp demiror quonam pado eas euidetes 
aufi fint dicere:nam fi ex aluo non fluens eft fluxustuerum corporum affedio 
ex qua ipfu m eft fluens: hanc nullo fenfu euidentem efte contigit: quo padq 
euidentes etiam fuerint communitates fnam & in colo fluoris affedionem ec 
poflibile eft 6C in tenuibus intcftinis:& circa ieiunum:& circa uentrem QC me/ 
fareon:6C multa alia interiora quorum nihil fenfu percipere poftibile eft: non 
ipfum neq? ipfius paflione:quonam pado igitur euidetes dicipotcrint coma 
n itares riiifialiquid quod per figna intelligi queateuidens efte quifpiam uoca 
re uoIuerif:quod fi hoc in quonam ueteres adhuc medicos excellunt^quo pa 
do etiam confeftim ac fex menfibus artem fe docere praedicant inb enim par 
ua utiq? dodrina indigeant necefle eft aliquid cognofcendum :quod fenfum 
effugiar uerum qui hoc ex fententia uelit exercere anatomen opus eft fingulo 
rum quae intus natura tegar dodrina:& naturali non parua fpecularione per 
difccre quo fingulomm opus dC ufum confideret:fi quidem priufq haec inue 
niatur quae i portionibus funt corporis petiflimi ullius impoftibile e paftione diiudicareatq* percipere: quid porro dicetunquod hic profecto dialcdhca ma 
gnopere opus cftiquo aliquid quod ex aliquibus conftct ac perficiatur manife 
fto deprcehedatunnec unqadmitteda fophifmara no a fe nec ab alio cotorta: 
eft enim uideri ubi nobis initis aliquadonobifcumfophifmaris cauillamur: 
QC tamemuerbi caufa:quid eft fluonclamienter a fe quarfierinrifi defferendi fa 
cultatem tenuerint:nec fane id folu fufficere putadum eft: quod a quibufdam 
eorum dictum eft:fluor affecftio quaedam contra naturam eft: nam nifi quid 
fit affedtio teneamus nihil admodum plufq prius cognouerimusmunquid di 
geftio quaedam e aut molliciesiaut rarefadiomon enim dicentibus ipfis audi 
ri quicg manifeftum potefhfed quod aduenerir nunc quidem hoc:rurfus au/ 
tem illud:faepe uero fimul ofa tanq nihil inter fe differatiquod fi quis ubi haec 
inter fe differant inter fe eos docef temptauerit 8C uelut eorum fingula fua in 
digeant curatione:audire nullo modo patiuntur: fed ueteres inceffunt 3C car/ 
punt quod huiufmodi incaffum ac temerediffiniantiita illaboriofe ac neglige 
ter circa ueritatis inquifitionem habenat neq? quod contracto explicatum co 
rrarium fit molli aute durumrraro quocp defum audire patiutur & ut praeter 
haec oinnia aliud quiddam eft naturales cohiberi egeltides & fluere:& quem/ 
admodum haec ab Hippocrate omnia diffinita funtiuerum d his ipis p quam 
petulanter iudicium ferunt:& inflamationem ita fane uocant durum ac refi> 
ftenrem necnon dolorem afferentem & calidum tuberculum admodum per 
uicaciter 8C inconfiderate ftrigmetum paffionem ee dicunt exfde porro alias 
inflamationes implicitas nominat uelut in oculis ubi cum fluore fuerint nec/ 
non in gurgu!ione:& palato:&cicatricibus: inde fupponunt fpiramcntorum 
alia quide rara fadta ee:aha fpaciofiora & ,pprer haec utraqR paffioes ppeffos:q/ 
da uero no diffitetur circa unu & ide fpirametu una confiftef fluore &C ftrigme 
tum quod necp facile cognouerut ita \ omne pruunt temeritate: ex his pauci 
admodu pari poffunt plus de his oibus audire & defpicere:uixq? ipos poenitet 
ut ad id quod uerius e fe couertatnter hoc igitur quicunq? aliquatenus accur/ 
rare de primis ac generalibus paflionibus uoluc perdifcef fua fcripta ce ferut: 
at quod nuc ftroducedis utile futuram ducimus no iniuria aduerfus ipos pau 
ca dicenda funt: pute uero aliquid illos eria a fe mutuaridd aute fiet fi a cauilla 
t ione alieni rationem 6C a ratione exquirant* 
Oc aute edicit ratio:ut uocata etiam aduerfus illos ipos iflamario con 
h tra natura turbere dolorem afferes:& refiftes:& calidus nihilo magis 
rarius aliqd exerces iuxta fua rationeiaut fua parte defius: aut duriusj 
fed plenu fluor fupfluo 6C ob hoc extefum nec tame fi qd ormo extedaf: id de 
fiiis:aut durius fe effectu e:difcas nepehoc i coriis 6C feribus:tricifc£: ac loris fi 
excedere teptaueris:ita etia medela ac iflamatop* deiedtio eft ac 
exinanitio id*n*repIetionicontrarium quibus dciechs confeftim confequitur 
ut particulae digeftiores euadant:tenor porro impletas neceffario: ut eria deie 
(flas digeftio confequit deficas aut aut raritas neutrum nequide 
clxv fluonaut deretio necp enim fi rarum ex ipo iam cotinuo fluere necefle e: quid 
fi crafllim & pufillum fuerit comprehefum 8C fi neqp defum cohibetur: nam 
multu ac tenue ctia p defos effluit meatus latius igitur fuerit ipos quoq?:quae 
a ueteribus tradita lunt didicifle; quot modis prius \ particulis redtum rurfus 
eiicirur:nam rarefacto comprehendete ipfum & ipo comprehefo tenuatorac 
maiori effcdto 8C uehementius motori ab aliquo attracto aut ab a li 
quo interiore impulfo:&: tanq refluete ad aliquid eorum quae ituflunt fi quis 
haec oia tranfcendes unam deiedtionis caufam ee putarir fpiramctorum rare/ 
fadione uidebitur euidetia plane ignoraremempe lanamraut fpogiarmaut ali 
quid huiufmodi manifefte itucmur fi parum intra fe humidu habet: regutqj 
neq? dimittut:fed plus refundunt:quidna igiturfnonne I oculis:& naribus: dC 
ore aliis quam ita raris id ipfu nouerunt ut accidat aliquado prs multitudine 
deprshefs in ipfis humiditatis no corporum humiditateeffluere:enimuero 
fidelitas faepenumero uideraus tam raras ut infufa in eis aqua pfluat:at fi mei 
i fundas nequaq:affluit:crafliora fi quidem mellis elTentiae:quam fidelis: funt 
fpirameta:an no illud squu erit cognofcere ob teuitare fspenumero aliquid 
effluere ipum coprshendes corpus a natura no fuerit pforatunuCs 
an no faepenumero natura:qus afmalis corpus adminiflrat:ac regit fpul/ 
fu ushemetiore ifurges eo redudas qcqd e exhaufit deiecitcp pinde ac illides: 
& expelles qdigif non erat diffialeaccurateexercirato artis opera cognouifle 
hoc padto fiut eietflioes reliquas quocp cas prsrereo* 
Itide retentori squales numero his prfus cotrarias: no*n*ilIo££ talis 
ratio difciplinae:hocaute mihi aliquando uidenf fcirednfup tranfeo pofle’a!i 
quado flutiare oculmaut multo fluor: aut fadta teuitate multa:aut ab hac par 
renatura expellere corporibus ipfis nihil prsternaturaalteratius habetibus* 
Oportet fane tenue fluxum cratium efficere:mutuu uero deiicere ac euacuare: 
naturs uero motu.fi oportue fefe obtulerit exciperemeq? corpora tra 
(flare:ficur nequide fluoris caufa extitere:na arbitrari inflamatione qdc aliqua 
flngmetu cflepaffione altera ueroiplicira nefeio cur no demeris ceuideaf*Pri 
mu naq? funt obliti fluidu deiedlioe fecerncdu no fit: 
aut flrigmetu cohibirionibus:fed ad ipas oportere affecflioes refpicef* 
Cum igif rprfus fimiles euaferit fibi iterfe & i nullo differre ferafrquse nuc di 
(fla iflamatio a priore q quod affluarmuquid no ualdealienu e mixta & impii 
cita hac quide nominaf: illa uero flrigmetofam eearbitraruDeide ne hoc qui 
de:quod i promptu pofitu fuit ipfis i mente ratiocinari ueit quod neq? 1 mau: 
neqp f pede:neq? i brachio:neq? in crure:ne<$ f coxa: neqp i alia aliqua corporis 
parte iuidens uifa fuerit unqua inflamationis fpecies huiufmodi ut extorfus 
aliquid effundat» At folis qus i ore:qus i oculis:quse i naribus funt id eueiat: 
utru iuppircr omnibus implicitiscomunitatibus iftiminut nulla unqua 
in nulla alia corporis parte fe imitanfed oculos tantu & nares & os oppugner* 
Inflamatio quide euefla potefl: occupare:qus cius generationis caufam excipe inoIeuerunriScire quidc expedit aha natura rara ec aha denfa:ab alus quidc ali 
quid fluoriseffundhabaliisautecohiberi:nam fiutrcimpleas autahudidge/ 
nus obftridtum liquida re aliqua nihil diffluinat ex fpogia aut ex re aliqua ra/ 
ra cofefhm quicqd fuerit redudans effundifrqd igit difficultatis afferebat ipfis 
cognofcere quato ois alia pellis fit aftridtior: ea quae ad oculos e &L nares 8C os 
corporis partes & rei natura apponeredogum complexu ambagdcp 
multas dimittedo:quod aut hoc ira habear idicant nobisiquae in aliis funt par 
ticulis p attradtu inflamatioesmam in illis quae teuiora fuis funt partibus flui 
tantiquemadmodu in oculo 8C nafo:& oreudq? tantifper quoad paflionis ex/ 
pers fuerit:& omnis aflrida pellis horu nihil refundeticaula huius non infla/ 
mationis efl: fpecies*Caeteijd quemadmodu porro ii meile aut liquida pice no 
admodu immefa copia:fpongia aut lana madefaciasmihil ,ppter liqdi crailku 
dine fluirarflte fi aqua aut id genus ira tenuibus:& eis afpergas ne ita qde: 
tu fluitat ob liqdi exiguitate: ac eade putorrone ex oculis no ufquequacp aliqd 
profundif :aut propter liquoris craflitudineraut quod non redundet: urpote 
quaefecundu natura habcannpro inde cotingit hoc iflamationis genus nihil 
ab alio differre pterqua eflentiae craflitudine ophthalmiamq? abfqj 
fluore pficere:qua fapietiffimi methodici flngmentum uocant:& ab iplicitis 
mixtifcp differre putat fuos Terniones fufcipientesrquos furfum ac dehorfum 
trafferuntad corporata paffionu praeparanoes eife uideri uoluerut non aut i' 
humidis c5flitiiIe:quona parflo igit quado i ipfis corporibus affedho nulla ha 
bens differentiarfola uero ea quae humida natura renuiaiaut crafla funt confe 
quunf aliquado quide fluitare:aliquid aliquado aute cohiberi dicif :&C cornu/ 
nitates arbitranf ee differetesJta nempe etia mixtu atq? iplicitum a uobis itel/ 
ligeria pcipi no poteftralia uero oiaiquae particulari digerunf non p uuftd mo 
perchimrgian:& pharmaciamquaecuq} aberrarir nimiu forte didice 
ritis fi haec perfuadere non poliunt: fed iam plura loqui definarquando quide 
ad introducendum in medicina rudes haec fatis multa elfearbitror* 
dxvi 
Finis* 
Impreflum Venetiis Per Bartolomeum de Zanis de 
Portefio dic*x x viiu Martii* M*c c c c 1 x x x x i* 
Regiftrum orationum Francifci Philelphi & 
operum in hoc uolumine contentorum* 
abcdefghiklmnopqrstuxoes 
funt quaterni preter x q> e ternus*