DISSERTATIO 
D E 
FERRI USU ET ABUSU 
IN MEDICINA. 
CUJUS VERITATEM , DEO DUCE 
& Aufpice Dei-para , in Augoftiffimo Monfpelienfi 
Apollinis Fano propugnabit ab hora oftava ad meri- 
diem , die menlis Junii anni 1736. PETRUS 
PONS iEgidienlis Dioecefis Nemaufenlis , Artium 
Liberalium Magilter, jamdudum Medicinae Alumnus, 
& Univeditatis Confiliarius. 
PRAESIDE 
ILLUSTRISSIMO VIROD.D. ANTONIO MAGNOL 
Regis Confiliario & Medico , nec non in alma Mohf- 
pelienfium Medicorum Academia Profeffore Regio 
digniffimo, ac in Senefcalli 3 & Curia Comite 
Honorario. 
Tro prima Apollinari Laurea conferenda. 
M O N S P E L I I 
Apud Franciscum Rochard , Regis ac UhiverS- 
tatis Typographum unicum. 
M. DCC. XXXVI, R. R. D. D. 
PROFESSORES REGIE 
Illuftri (fimus D. D. Francifcus Chicoyneau , C<m- 
ceUanus <& Judex , Pegi d Secretioribus Confiliis Archia- 
trorum Comes. 
DISPUTATURI. 
R. D. Francifcus Chicoyneau , Cancellarius & Judex. 
Vafris Coadjutor. 
R. D. Toanrjes Bezac, Decanus. 
R. D Petrus Rideux. 
R. D. Henricus Haguenpt. 
R. D. Jacobus Lazermes, R. D. Bezac , Coadjutor. 
R. D. Gerardus Fitzgerald. 
R. D. Euilachius Marcot , Regis Medicus perpetuo 0r~ 
dinarius. 
R. D. Antonius Fizes. 
R. D. Francifcus Sauvages delaCroix, Marcot 
Coadjutor. 
DOCTORES 
ORDIN JRII. 
M. Nicolaus Fournier. 
M. Petrus Guifard. 
M. Claudius Chaptal. 
M. Carolus Serane. 
M. Petrus Magnol 
M Antonius Laufel. 
M. Jacobus uros. ILLUSTRISSIMO 
V I R O 
D. D. EO ST AC HIO 
M A R C O T 
REGIS CONSILIARIO 
ET MEDICO PERPETUO ORDINARIO. 
UNIVERSITATIS MONSPELIENSIS 
PROFESSORI REGIO 
MERITISSIMO 
PRACTICO EXPERTISSIMO 
FELICISSIMO. REGI.® SCIENTIARUM 
ACADEMI M SOCIO. 
PATRONO SUO 
E T 
COGNATO. 
Lahorum primitias 
D. D. D, 
PETRUS PONS 
/Egidienfis, , I 
DISSERTATIO 
DE FERRI USU ET ABUS IT 
IN MEDICINA, 
||gp||p|pi1 C T U R U S de Ferri, ac eorum , qusc 
|y . J ex illo parari folent , remediorum ufu 
§ A /| & abufu 5 quasnam fit hujufce metalli, 
R a a! atque ex eo praeparatorum natura , & 
feriSiilJ indoles, prius inquirere, operae prsetiuin 
duxi; hinc enim verus eorum agendi modus clarius 
innotefcet, quibui-ve proficere, aut nocere poterint, 
facilius judicabitur, quippe quae praeter bonos, quos 
in corpore udis praedant , illa plura quoque mala 
perpetrare, ii perfaepe experiuntur , qui hifce medi- 
caminibus inconfulto uti folent : verum ut quae de 
illis diduri fumus, clarius pateant, quaedam de me- 
tallis in genere praemittere juvat; itaque hancDifier- 
tationem quinque Paragraphis comprehendemus, 
quorum primus erit de metallis in genere. Secundus 
de Ferri natura & medicamentorum, quas ex illo pa- 
rantur. Tertius de eorum virtutibus & agendi modo. 
Quartus de illorum ufu legitimo. Quintus de coiuni- 
dem abufu. PAR.AGRAPHUS I. 
De Metallis in genere. 
I. 
MEtalla numero fex,corpora ponderofiflima funt, 
.compaCta, igne fluentia , duftilia , atque mal- 
leabilia : quorum duo , aurum nempe & argentum 
perfecta i ferrum vero cuprum ttannum , & plum- 
bum imperfeCta dicuntur. 
11. 
Metalla ex terra vitrifdhili , atque fubflantia in- 
flammabili omnia componuntur ; quippe deftruCtis 
metallis, nihil practet terram remanet in vitrum fa- 
cile convertendam , cui fubftantia inflammabili de 
novo addita , metallum revivifeit ,feu quae metalli 
proprietates deperdiderat, terra, eafdem exinde ite- 
rum recipit. (a) Quaeque de metallisimperfedis, ut 
pote tractabilioribus imprimis intelligenda funt. 
I I I. 
Subftantia inflammabilis , quam illuft,. Stalh Vhh- 
gifion vocat , eadem in omnibus metallis eft, ex eo- 
dem enim plantarum oleo , aut eadem animalium 
pinguedine, nam fulphur minerale minus aptum eft, 
cum terra convenienti metalla omnia generantur, 
deftruflaque revivifeunt. Subftantia haec metallis pro- 
(a) Memoires de PAcademie Royale des Sciences ao. 
1702. 1709. alibi % 3 
ducendis , deftrudifque regenerandis ex eo praecise 
non infervit , quia inflammabiliseft ; tantum enim 
abeft, ut radii luminis, qui omnium corporum ca- 
loris , ac inflammabilitatis principium & caufa funt, 
metallorum partes eflentiales fuerint ,• quin contra 
iis fpeculi ultorii ope collectis deltruuntur , atque 
terra, quae remanet, in vitrum abit. 
I V. 
Cum fubltantia inflammabilis ex terra peculiari 
pingui & particulis igneis , a quibus ejus inflamma- 
bilitas dependet, effentialiter compotita fit , parte 
ignea ad metalla efformanda atque regeneranda nul- 
latenus apta, metalla ex terra pingui , quam Becherus 
inPhyficafubterranea fecundam terram vocat, pon- 
dus , malleabilitatem, dudilitatem, tandem formam 
habere conlequens eft. 
V. 
Terra, alterum metallorum principium , vitrijcihi- 
lis eft , pro variis metallis diverla : cx qua aurum 
componitur in vitrum abit auro levius. Argentum 
mediante antimonio, uti aurum in vitrum mutatur. 
Ferrum parte oleosa exutum mafla regulina eft fran- 
gibilis, ac friabilis antimonio, colore haud ablimilis. 
Terra cupri rubra eft, friabilis, quae pulverata h cin- 
nabari antimonii parum differre videtur. In ftamno 
terra criftallina eft, difficile fufibilis, quae in cryftal- 
los acicularum inftar acutas & aculeis afperas muta- 
tur. Plumbo deftructo , fubftantia foliata aut talcofa, 
talci ad inftar remanet mollis ta&ui laevis , pellucida, 
variifque coloribus diftinfta , quaeque in vitrum abit 
per laminas , ficuti venetarum talcum difpofitum 4 
Iseve colore flavo-viridi , & variis in pundis fubru- 
bro, (a) 
V I. 
Quoniam fubftantia inflammabilis in omnibus 
metallis ejufdein indolis fuerit ; metalla nili per ter- 
ram inter fe dfentiaiiter differre , confequens eft; 
quibas ab invicem diitinguendis, fubftantiae inflam- 
mabiiis cum diversa terra , mixtio non parum in- 
iervit; quippe cum pro varia metallorum terra , fubf- 
tantia inflammabilis varie permifcenda atque connec- 
tenda Iit , diverla compofita ex eorum mixtione 
efformanda fore, nemo non videt. 
V I I. 
Verum cum Clariff. Stalh omnium Chymicorum 
facile principe „ difiimularc nullo modo debemus 
53 quod fpecificatio aliqua plane peculiaris adhuc 
55 fubfit, quas ita accurate, & luculenter exprimi non 
55 potefi: , quas nempe generalem illam vitrifcibilem 
5, fubffaiffiam ita determinat, ut accedente rblogiflo 
„ hsc maxime fpecies metalli, non vero altera enaf- 
„ catur, cui rei , ut fatisfaciamus, agnofcimus fane, 
5, & confitemur libere , quod altior quasdam diver- 
„ litas , & intimior aliqua mixtoria differentia inter 
„ terras hafce intercedat, quas in terra quidem mar~ 
35 tiali ( mediante Fhlogijio in ferrum perficienda) co- 
,, lorem rufium , effectum ftypticum , fufionem vi- 
.5 tream bruno - nigram producat in terra venena 
55 ( cuse cum Phlogiflo in cuprum concrefcit) colorem 
„ e fiavo-brunum eftedum plus minus fepticum, fu- 
„ lioncm hyacinthino-viridefcentem. In terra Satur- 
“ via colorem pallido-flavefcentem , faporem cura 
(dO de 1’Acad. ibid. s 
55 falibus dulcefcentem , fufionem flavo gramineam, 
53 aut a diaphano-rubellam inferat. Unde concludit 
„ ille in rebus medicis, quam chymicis, non minus 
33 verfatus , omnes quicumque de ipfo loqui infti- 
„ tuunt, vix aliter, quam perfomnium & tamquam 
j, phantafma quoddam fenfus eludens agnofcere. Ita 
Clar. Stalh in obf. Chymico-phyjlcc-w edico. cur. menC Sep- 
tem br. cap. 6. 
VIII. 
Plura cum metallis faltem imperfectis, corpora extra- 
nea permixta funt j ex illis quaedam cum eorumdem 
terra ita naturaliter connecfuntur ut ad peculiarem 
horum naturam multum conferre videantur , 
illa enim pro variis terris diverfa funt. Vide Clariff 
Staih ibid, cap, Utrum corpora illa ad metallorum 
faltem imperfectorum genefim inferviant, hic inqui- 
rere locus non eft : quidquid fit, ab iis metalla illa 
praecipuas luas vires habere eo verifimilius videtur 
quod iis libera , aurum nempe & argentum „ad me- 
dicinam fortafte minime apta funt, ea vero quae iliis 
magis abundant , quale eft imprimis ferrum ad va- 
rios e corpore morbos depellendos plurimum va- 
leant. 
I X. 
Dixi metalla perfeda ad medicinam fortaflTe inepta 
fore , aurum enim non fulminat, nifi quia aqua re- 
gali in partes tenuiffimaserofumeft,argenticryftalli, 
&ipfe lapis infernalis a nitro hujufce metalli partibus 
integrantibus adhaerefeenti fuas vires deducunt; unde 
patet, quae de auri & argenti tinduris jactitant Alky- 
mifla , non ab iplis metallis fed ab adjundis corpori- 
bus pendere, ac proinde non valde mirum futurum 
efle, fopitas partium folidarum ofcillationes illis ex- 
iufeitari, atque humorunvlente progredientium mo- 6 
tum intendi ; tincturae illae menftruis falinis vel cor- 
rofivis, aut aliis fubftantiis acribus , vel volatilibus 
plus vel minus turgent. 
X. 
Haec eft vera metallorum compofitio , de illa ta- 
men illuftr. Boerhaave aliter fentire videtur. Bgcentio- 
res , inquit ille, (a) fuis innixi experimentis, ubique & 
in analyji & compoftione metallorum loquuntur de terra , 
e a que quidem vitrifeibili, qua flabilem daret metallis hafim : 
Verumtamen puto non refpondere terram , quam ita 
de metallis educiflatuunt, vera , nec nomen terra fenfu 
acurato mereri , enim vero elaboravi ipfe (Boerhaave) 
quam plurimum hac in re, neque talem ibi terram detexi hac- 
tenus ... ubinam quafo, pergit ille, terram in iis deprehen- 
di ? an in calcibus horum! [ane omnes ha vera metalh ma- 
nent , licet vero inflpida calx , tenuis , inodora , aliquando 
<& tritui parensflt; tamen igne, appojitu pulverum, quos re- 
ducentes vocant, aliisve artificiis priflinam formam recipiunt: 
Qui ergo calces pro elementali accepijfet, terra, ille eodem ju- 
re levibus hifce artibus terram pojjet in metalla, quoties vel- 
let f convertere; quin etiam metalla , ita calcinata per ignis 
efficaciam, aut per .corporum quorumdam admixtorum vir- 
tutem in genuinum vitrum mutantur, quod de Jimplici , 
fmcerdque terra dici vix pojfe, quifque peritus facile fcit. 
XI. 
Ideo ergo clari Boerhaave metalla ex terra non 
componi exiftimat , quia , ait ille, metallorum cal- 
ces vera metalla manent; Itaque fi Metallorum cal- 
ces , naturam nullatenus retinere probatum fuerit, 
eas non metalla , fed veram terram fore , ex qua 
metalla componuntur , evidens erit ; atqui in quas 
(#) Eleinent. Chim. T. i. de terra. metalla ope fpeculi uftorii reducuntur, calces, nullas, 
quae componebant , metallorum virtutes retinent. 
Metallorum , quibus ab omnibus aliis corporibus 
diftinguuntur, pondus malleabilitas, ac duftilitas funt 
at vero calces illae, neque quae componebant, me- 
tallorum pondus habent, neque malleabiles, neque 
duftiles funt, ac proinde metalla non manent. 
7 
XII. 
Praeterea num ex qua cum lini oleo fit ferrum , 
argila terra eil ? non quidem in igne fixa , fed fluxilis; 
nam pace tanti viri, quam de terra definitionem tradit, 
minus legitima videtur; praeter illam , quae in igne 
fixa eft ,quae ideo calcaria vocatur; datur & altera , 
quae in igne fluit, atque vitrifciblis dicitur, quia in vi- 
trum abit, &ex qua metalla componuntur. 
XIII. 
Nec dicat clarif. Boerhaave metallorum calces’terram 
non fore, quia igne, appofitu pulverum reducentium, 
aliifque artificiis priftinam formam recipiunt, nam me- 
cum chr. Boerhaave Cuppomt velim ex terra & alia fub- 
fhntia metalla omnia componi atque ex illis una difli- 
pata, nihil praeter terram remanere,an diceret quod ex 
deftrufto metallo remanet, terram non efle, quia ei de 
novo addita altera quam deperdiderat,fubftantia,inniG- 
tallumprimum reducitur ? non certe.Ergb etiamfi me- 
taflorum calces plantarum oleo aut animalium pin- 
guedine,pulveribus reducentibus aliifve artificiis pri- 
mam recipiant formam, inde terram non fore male 
concluderetur. 
XIV. 
Sed quid in illis ftabiliendis diutius immorampr f num Helmontius ferrum conftruxit ? nutn illud Becheruf 
ex limo & oleo lini effinxit ? num clarif. Stalh in prae- 
parando fpiritu vitrioli idem contigit ? num Joan.Au- 
gttfi. Hermam fimilia expertus eft, cum Ipiritum falis 
ex alumine & fale Ludovici methodo pararet ? num 
hac tandem pluries fada leguntur in adis Regiae fcien- 
tiarum Academiae Parifienfis; fed haec de metallis in 
genere fufficiant. 
8 
PARAGRAPHUS II. 
De Natura Feni & Medicaminum 
<jua ex illo parantur. 
I 
FErrum rariufque multo chalybs eterrafvifceribus 
extrahuntur. Qu£ e ferrifodinis eruuntur ,'lnill re- 
petitis calcinationibus ac fullonibus , corporibus ex- 
traneis fejundis atque fubftantia inflammabili addita in 
ferrum non abeunt, hinc terra propria una cum fubf- 
tantia illa oleofa vel pingui fimul unita, ferrum plus vel 
minus purum efformat. 
Ex iis patet quae cum e ferri fodina extradis 
magnete ad fodinarum bonitatem, imo & earum na- 
turam detegendam , tentantur experimenta , parum 
tuta ac perfaepe inutilia elfe. 
11. 
Terra ex qua ferrum componitur ftyptica eft, cum 
ea diftillatafalacidum fundat, ipfa quoque ferri Sco- 
bs fi per aliquot tempus in aqua ebullierit; deinceps 9 
filtretur, lentoqiie igne fa&a evaporatione, cry(lalli ha- 
bentur vitriolicae.Tandem per quoddam tempus aquae 
immerfum ei faporem vitriolicum conciliat. Ferrum 
ergo praeter terram & fubftantiam inflammabilem, Ta- 
lia acida vitriolica continet ex fubfiantia inflammabili 
fortalle, Ted ex terra quo ad majorem partem prodeun- 
tia. Terra haec non modo in omni lutolb & argilaceo 
fundo ditfufa eft, fed etiam plerarumque frugiferarum 
glebarum maximam partem conftituit.Undc rationem 
habes, quare in omnibus fere regionibus ferrum facile 
paratur; quare in animalium ac plantarum cineribus 
quam pluries reperitur; exuftis enim hifce corporibus* 
eorum fubftantia pinguis veloleofa, fi quae in illis 
cineribus fuerit, terrae propriae unitur quaeque in mo- 
leculas terreas abit , fi non ritu , magnete certe dete- 
gendas . 
I I I. 
Ferri pars inflammabilis ab aliorum metallorunl 
fubftantia oleofa vel pingui ad fummum quantitate 
differt; quare vero in ferro quam in aliis metallis co- 
piofiorfuerit; fortalfe, quia in ferri fodinis haec fubf- 
tantia magis abundat,ac in hujufce metalli compofitio- 
nem majori quantitate infumitur, atque terrae illi faci- 
lius adhaerefeit:quidquid fit; ex iis facile intelliges, 
quare ferri fcobs ad candelae flammam accenditur; cur 
ferrum, quo fubftantia illa magis abundat, eo facilius 
& fortius incalefcit. Flinc etiam calybs cum aequali fui- 
phuris quantitate, aqua addita, ut inde mixtura leviter 
liumefcat , ferro facilius & multo magis incalefcit, & 
paulo poftaeftuat, unde terrae motus caulae & theoria 
deducuntur, 
1 V, 
Ex quibus ferrum componitur fubftantiae ith ijitet IO 
fe cohaerent; ut in partes integrantes hoc metallum 
non folum dividi poflit, fed etiam ejus fubftantiis 
componentibus ab invicem facile fejundis, totum def- 
truatur. 
V. 
Ferrum ergo metallum effc omnium imperfecliffi- 
mum, quod ex terra propria, acidis vitriolicis plus vel 
mimis referta cum magna fubftantiae infiammabilis 
quantitate componitur. 
VI. 
Chalybs ferrum perfedius cft, a quo non elfentialiter, 
fed accidentalitcr dilfert. io, “ Color, qui in ferro 
„ pallidior , in chalybe vero faturatior & ad nigrum 
„ vergens eft. 2°. Ferrum laxius, flaccidum, facile fle- 
„ xile & veluti molle eft, chalybs autem denfior, du- 
„ rior , renitens , & refiliens ab inflexione. Infuper 
„ ferrum valde cito fragile , & paucis flexuris 
„ procis ruptile eft , chalybs tenacior & tradabilior. 
„ 30. Denique ferrum diffradum crafliufculis veluti 
,5 granis aut foliacea textura in craflitie fui cohasrefce- 
„ re videatur; chalybs vero tenuiter admodum, & te- 
,5 neris ejufmodi foliolis coagmentatus appareat. Ita 
clarif. Stalh in obfer. ch. phyf. med. cur. menf. Jan. 
cap. 2. Sed hsec fufficiant de ferri ipfmfque chalybis 
natura , jam de iis quse ex ferro parantur medica- 
minibus. 
V I I. 
Nec ferri crocos , nec ejus fquamas , quas ferri 
hatituras vocant, necJiomama feu fcorias vitreas neque 
ulla ex ferro refldua aqua fortis , etiam concentra- 
tiflima attingit quidem amplius , ut docente clarif. 
Stalh (a) experti fumus. Ita etiam nec eofdem cro- 
(<0 Ibici, cap. 1. cos, nec martis flores , nec ejus fal, nec alia ex illo 
praeparata magnes ullatenus attrahit , quaeque expe- 
rimenta magnete, egimus , quem Princeps Senatus 
Monfpelienfis Illuftrifllmus Bon pro Tua Humani- 
tate commodabat, quibus rerum Phyllearum vir ille 
femper amantifllmus interfuilfe non dedignatus eft. 
Cum autem aqua fortis martialia , parum aut nulla- 
tenus attingat, atque magnes ea non attrahat, inde 
ferri , hatituras , fiomawa, crocos, & alia ex illo pa- 
rata ferrum non elfe , confequens eft , ac proinde 
fullonibus , dillolutionibus & humefadione llmplici, 
hocce metallum deftrudum fuiffe. 
II 
VIII. 
Quid ergo elt, quaeret aliquis, quod ex ferrofenia* 
net ? an terra , an fubftantia inflammabilis ? quae- 
nam eft ejus natura & indoles? terram fuperetfeextra 
dubium eft , quippe 11 fubftantia inflammabilis ipli 
detur iterum , quod tibi facile fuccedet, fi crocum, 
aut fcorias , aut fquamas cum carbonibus contufis 
per aliquod tempus igni torrueris , quod enim ex 
illis exurgit novum compotitum , magnes attrahit £ 
feu deftrudum illud metallum regeneratur. 
Verum terra haec acidis vitriolicisfpoliatanoneft: 
Perinde , inquit clarif. Bohnius (a) ac'ex croco cum 
corrofivo extrinfeco facio pct aqua ajfufionem , digejlionem, 
ac cvyjlallifationem aliquid vitrioli evocatur : ita ex illo qui 
cum aqua infpida paratur , idem expeBandum , modo hu- 
jus quantitas notabilis , aqua infundatur. Sic enim infufum 
hoc fltratum non tantum vitriolicum plane faporem lingua 
imprimet ,* fed ad pelliculam evaporatum cryjlallos vitrioli- 
cas exhibebit, exilioris quidem quantitatis , evanefeentibus 
Differt. Med. de medicament. Cbym. & Galen. prae- 
pollent, dubia. forfan & expulfis fuh evaporatione fihi intertextis volatilia- 
rihus vitrioli hujus moleculas , quaque nos ipfe pluries 
experti lumus , quod pojierius vel hoc innuit , dum li- 
matura martis v. g. in crypta fuhterranea humeBata , fit 
pojl aliquot fieptimanas ex retorta diJHUetur tantum liquoris 
aquei vitriolum redolentis cum decoBo gallarum nigri- 
cantis fundat. 
Ex dictis colliges ferri crocos terram fore acidis vi- 
triolicis plus vel miniis refertam. Jam fi quaeras,quo 
mechanifmo illa vitrioli fpecies efformetur ? Sal aci- 
dum, quod juxta eundem Bohnium fal conftitutivum 
feu integrale martis cft , aquam folutum , vel 
ab igne in fluorem redadum , in ferrum agens ejus 
terream & inflammabilcm fubflantias fejungit, quod- 
que, deftrudo metallo , fui juris magis fadum una 
cum terra crocum & vitriolum conftituit. 
Quid ergo de fubftantia inflammabili adum eft ? 
partim avolavit, unde crocus martis aperiens , quam 
ferri fcobs minorem flammam concipit, crocus vero 
aftringens & ipfo ferro & croco aperienti multo mi- 
nus accenditur. Tandem quod ex fubftantia illa in- 
fiammabili reftitat, a parte terrea ita fejundum fuit, 
ut unum , idemque corpus, feu ferrum non effor- 
niet amplius. 
12 
PARAGRAPHUS III 
De ferri c3r ex eo praeparatorum Virtutibus 3 
ac agendi modo, 
I. 
FErrum aeque ac ex illo parata medicamina , vafa 
obftmda referant, aperta claudunt , fuppreflTas evacuationes reftituunt, nimias fidunt, laxatas par- 
tes firmant, roborantque ; tandem, ubique partium, 
eorum opera , reifituto humorum circuitu , corpus 
morbis pertinacibus liberatur, atque lanitatepotitur. 
Unde tot tantaeque proprietates ? quo mecnanifmo 
effedus aeque diverfos haec medicamenta praedant ? 
an quia partibus adringentibus , ac refolventibus fi- 
mul componuntur, quibus, prout indicatum fuerit, 
folida adringuntur , atque humores refolvuntur? 
Verum quo genio ubi humoribus effluxuris vaforum 
exitus impediendus, aut partes laxatae firmandae funt, 
partibus refolventibus penitus otiofis , adringentes 
dumtaxat fuas vires exerunt : quave ratione refol- 
vendo tantummodo agunt , quoties humores inci- 
dendi , aut vafa referanda futura funt ? num haec ut 
pote plane oppofita facile dedruerentur; feuab inci- 
dentibus divifa, adringentibus plus vel minus con- 
crefcerent , vel jam concreta ab incidentibus diflbl- 
verentnr. 
13 
11. 
Alii dicent ferrum, atque martialia , fi pauca ex- 
cipias, ex natura fua incidentia funt; ideo autem af- 
tringunt , quia humores , aut falia quibus partium 
folidarum , aut fluidarum cohaefio plus vel minus fo- 
luta ed , fuis partibus terreis abforbent; unde non 
nili pro data occafione adringentia funt. 
I I I. 
Ferrum & ex illo parata medicamenta partes ter- 
reas continere, humoribus ferofioribus , ipfifque fa- 
Jibus acidis abforbendis aptifiimas , jam probatura 
fuit: at illas infufficientes fore , vel leviter atten- 
denti patebit ; ideo humores folvuntur , feu ex qui- 
bus componuntur globuli levius inter fe cohaerent,  
vel quia debilitata vaforum vi fyflaltica minus pre- 
muntur, vel quia ab interpofitis aliis partibus fluidio- 
ribus ab invicem fejunguntur , fejundlique manent: 
ergo ut primam confiftentiam recuperent; fi a vafis 
debilitatis refolutio dependeat , vafa haec prius fir- 
manda , roborandaque funt, quod profedo mania- 
libus abforbendo non obtinebitur. Ita etiam fi ab exu- 
berantibus partibus ferofioribus humores refoluti 
fuerint, non minus imparia erunt: Et quidem quae- 
nam , amabo 9ferri , aut medicamentorum martia- 
lium dragmas aliquot, uncias fi velis, inter & tantam 
humorum ferofiorum quantitatem proportio ? parva 
certe, ne dicam, ulla eft. 
I V. 
Quo ergo mechanifmo ferrum tota fubftantia ex- 
hibitum , aut ex illo varia parata medicamenta in- 
terius aflumpta vafa obftrucfa aperiunt, aperta clau- 
dunt , laxatas partes firmant, aliofque oppofitos in- 
ter fe producunt effedus ? varia ex ferro parata me- 
dicamenta ferrum non funt, fubftantia inflammabi- 
lis a terra fejuncla aut in auras avolavit , aut adhuc 
cum terra , prout metallum illud varie tradfatum 
fuit , majori vel minori quantitate admixta manet, 
quin tamen unum idemque corpus efforment , uti 
probavimus fi. praecedenti , ferrum quoque ipfum 
ubi interius aflumptum efi , totum deftruitur , uti 
infra didturi fumus : ergo non ferri partes metallicae 
hos varios effe&us prseftant, fed quae ex illo pars 
terrea vitriolica fuperftes eft, quibus etiam infiamma- 
bilis, fi quae fuperfuerit, aliquatenus concurrit. 
V 
Et quidem ferri pars terrea ore aflumpta & ingcl- ff 
ta ut pote vitnolica ventriculi atque mteftinorum fi- 
bras pungit, irritat, ftimulat, atque eis fic aliquoties 
adhaerefeit , ut in cadaveribus manis croci aflumpti, 
infixi reperti fuerint (. a ) quaeque ut fefe ab iis quibus 
moieftantur , corporibus , liberent , illaemet fibrae 
coarftatae tenduntur , tenfaeque magis varios, vali- 
dioresque motus agunt: Infuper martialium partes 
vitriolicae hifce fibris infixae veluti alia fulmenta eo- 
rundem motus fuftentant, firmant, adaugentque, 
unde debilitata folida primam tenfionem recuperant, 
atque validioribus, quas edunt, contraftionibus, qui- 
bus eorum textus laxabatur, humores exprimuntur, 
& ab aliis, quibus iterimi debilitari poffent , tutae 
funt. Quae de ventriculi & inteftinorum fibris dixi- 
mus , de vafis ad quae martialia pertingunt, intelli- 
genda funt. 
VI. 
Ipfos etiam humores martialia afficiunt, ipfis per- 
mixta primae confiftentiae eis conciliandae inferviunt. 
Jam fi quaeras, quo mechanifmo , illae martialium par- 
tes humores fludiores denfant? fortafte, quiahorum- 
ce humorum globulos fuo pondere gravant, unde 
ad invicem aproximati plus vel minus uniuntur,uniti- 
que manent: fortafle, quia eis humoribus interpofitae 
partes illae vitriolicae, per fuas peculiares fuperficies 
& figuras, eos ligant, efficiuntque, ut eorum globuli 
ftridtius inter fe cohaerentes corpus firmius effbr- 
ment. Quidquid fit , id enim fcire , parum ad 
medicinae praxim confert. Verum inde firmatis ni- 
mium laxis corporis partibus folidis, inminut& vafo- 
rum diametro , atque humoribus multo minus 
fluidis, earundem partium robur adaugetur, humo- 
ribus naturalis denfitas rurfum datur, fiftuntur ex- 
CPanarolus Pentecoft. Obf. 16 
cretiones nimiae, atque juxta naturalis corporis oeco- 
nomiae leges qbfolvuntur. 
VII. 
Martialia ut pote quae partibus vitriolicis plus vel 
iuinus referta partes laxatas firmare, humores folutos 
denfare, nimias exeretioiies imminuere facile certein- 
telligitur; verum contrarios perfaepe effedus praeftant, 
humoribus quoque craflioribus primam fluiditatem 
conciliant, ac praepeditas excretiones revocant, an 
ne haec ab eadem caufa, fcilicet terra martiali pro- 
duci potuerint? 
VIII. 
Ita equidem, fed ut haec facilius intelligantur impri- 
mis notetis, velim, humores fluiditatem deperdere, 
io. Si eorum partes fluidiores& aquofiores diflipatac 
fuerint. 2o. Si ob validiorem vaforum contrariionem 
compaftae denfentur. 30. Si vaforum textu laxato, de- 
hilitatisque eorum viribus , humores in iis torpef- 
cant; inde veluti fibi relidi eorum globuli fubfi- 
dendo in corpus plus vel minus durum concref- 
cunt. Ferrum & ex illo praeparata , nifi in tertio cafu 
convenire probabimus ff fcquenti, feu ubi a vaforum 
laxitate humorum craflities dependet: & quidem hif- 
ce medicamentis, debiles firmatae partes ad motum 
expeditiores fiunt, earumque contractionibus, qui in 
eis torpefeebant, humores valide premuntur, pro- 
pelluntur que, atque eorum globulis minus inter fe 
cohaerentibus,ad fluendum aptiores funt, recuperata- 
que prima fiuiditate ad vafa ufque fecretoria appel- 
lunt, in illis eo facilius fecernendi * quod iidem hu- 
mores a fubfequentibus valide propulfi , atque vafa 
fecretoria , firmiora fada, nis humoribus reci- 
piendis , excernendisque aptiora fmt ; & ut paucis 
dicam, ideo medicamenta martialia fluidiores humores 17 
dcnfant, eos in vafis retinent atque fecrctiones ni- 
mias fiftunt, quia vafa laxata firmant, & aperta conf- 
tringunt; crafiiores vero, fi fuerint, diflblvunt, vafa 
referant, ac praepeditas fecretiones reftituunt, quia 
eorundem vaforum motum intendunt, aut ea ita dif- 
ponunt, ut magis tenla validiores motus agere queant. 
IX. 
Quid ad falia vitriolica confugimus? numferifeobs 
etiam tenuiflimametalli naturam retinet, qua variis 
illis effedibus producendis aptiflima eft ? & qui- 
dem ferri partes tenuiffimae in ventriculi & intefti- 
norum fibras impingentes eas irritando tendunt , 
laxatafqucfirmant, ac aftringunt; tandem humoribus 
permixtae eos fua mole & pondere folvunt, ac vafa 
in quibus torpefeebant, fuccutiendo , 11 quae fint , 
obltrudiones tollunt , atque eorumdem vaforum 
motus excitant & adaugent. 
X. 
Varia ex ferro parata medicamina hujus metalli 
naturam non retinere, feu ferrum non elfe, jam pro- 
batum fuit jfpraeced. quae ergo objiciuntur, de ferro 
puro & tota, uti loquuntur, fubftantia , interius ab- 
lumpto dumtaxat accipienda funt: Verum praeter 
quam quod ferri fcobs faiia vitriolica continet, aftrin- 
gendo aptiflima; ex quibus hoc metallum componi- 
tur, partes ita facile ab invicem fejungi poliunt, ut 
vel levi data caula definiatur; itaque eodem plane 
modo, quo ferrum aere humido , aut affula aqua in 
crocos mutatur ab illo totum diverfos; lic etiam in 
ore, ventriculi imprimis & inteftinorum cavo tum ab 
atfumptis liquidis, tum qui ex illarumce partium facie 
interna indefinenter fiillantjferofis humoribus maxime i8 
alteratur ac penitus deftruitur , & eo facilius, quod 
aquei illi humores utpote qui rarefadi textui ferri fub- 
eundo aptiores fint; res ita fe habere, fcu ferrum in 
ipfis primisviis deftrui, ed verifimilius videtur, quod 
eofdem, ac croci, ferri fcobs efferus praeftct; praeterea 
ad quantamcumque tenuitatem ferrum lima reducatur 
infenfibilibus vaforum laneorum oftiolis fubeundis 
impar fore , nemo haud fcit, efto , ex ferro partes 
integrantes non nullas in primis viis non definiantur; 
nonne illae utpote fummiim graves ad anum ufque 
decident , una cum foecibus excernendae ? aut fi 
ad vafa fanguinea ac lymphatica perveniant, num 
ibi in fero calido veluti innatantes penitus diffolutae 
totam naturam facile deperdiderint? denique ex fer- 
ri ufu maxime fi per aliquod tempus exhibeatur, alvus 
quam faepe fupprimitur, anexfolis & repetitis a fer- 
ri particulis, inteflinis illatis commotionibus , hanc 
aftridionem repetes ? eas illi inducendae infufficientes 
futuras effe, vel leviter attendenti patebit. 
X I. 
Varios, quos in corpore martialia medicamenta pracf- 
tant ufus, ex eorum terra vitriolica pendere jam pro- 
batum fuit: verumtamen ferri pars inflammabilsy ipfa- 
que terra abforbendo fuum fymbolum conferunt 
io. Subflantia inflammabilis, ut pote quae particulis 
igneis plus vel minus referta, humorum quibus cum 
permifcetur calorem & motum adauget, unde vafa 
magisdiflenta validiores contradiones edunt, quibus 
humores fluidiores denfantur, & concreti folvunturi 
verum quia minimam, faltem quaedam, ex marte para- 
ta t medicamenta hujufce fubflantiae inflammabilis 
quantitatem continent ; ideo ad varios, quos martialia 
producunt effedus , parum conferre exiftimamus : 
Ita quoque & terra ferofiores humores abforbet, fed 19 
tam minima quantitate, ut exinde qui ab exuberan- 
tibus partibus ferolis fluidiores funt,primam conlil- 
tentiam ex toto recuperare, impoffibile videatur. In- 
fuper, numhcec martialium abforbendi vis inutilis eft, 
forte noxia ubi humores crafli & jam indurati funt ? 
nec dicant falia acida , quibus humores coagulatos 
fupponunt, terra martiali abforberi; eam quidem fali- 
bus in fmu fuo recipiendis, prout plus vel minus 
porofa eft, aptiffimam cenfemus; fed quae de acidis 
humores noftros coagulantibus paflim dicebantur , 
ut pote quae incerta, aut falfa obfolucre. 
Ferrum , uti ex eo parata non internas partes tan- 
tum ore affumpta aftringunt , roborantque; exter- 
nas quoque extrinfecus admota firmant, atque tum 
feri, tumfanguinis excretiones llftunt, tandem de- 
ficcativa , ftyptica & vulneraria tutiffima funt , tot 
tantifque experimentis comprobata, ut ulteriori pro» 
batione non indigeant 
X I I. 
Omnibus ex ferro paratis medicamentis eadem 
aftringendi vis non ineft , plura etiam ex illis pro 
variis permixtis corporibus , multo plures alias 
qualitates habent, necelfario inter fe diftinguendas , 
ut eorum debite fele&us fiat. i°. Crocus martis, quem 
aperientem vocant, illo minus aftringit , qui igne 
paratus fuit , cujus aftriftio eo major erit, quo fer- 
rum igne magis toftum fuerit , unde vitrioli martis 
calx alba , cinerea magis aftringit, rubra vero fere 
cauftica eft , quo vero violentiore, magifque diuturno agi- 
tur igne , eo hac goferior a in eo glus augentur , ut tan- 
dem caujiicus fere evadat gulvis, ( a ) Sal , vel vi- 
O) Glar. Boerhaave Operat. Cheinic. part. 3. Procelf 
C L X l V. 20 
triolum martis, crocis magis aftringens eft. Acidis enim 
vitriolicis magis turget. 30. Ferrum fpiritibus acidis 
vel in aceto, aut alio liquore acido folutum , nam 
omnibus acidis facile folvitur, ob admixta illa acida 
Valde aftringet. 40. Quod in vino folutum fuit, prae- 
ter vim ejus ftypticam ejufdem vini partibus fulphu- 
reis & volatilibus humorum rarefcentiam inducit. 
50. Cryftalli tartari chalyheati vel martiales , vel farta- 
rum martiale, praeter altringendi vim , alvum quo- 
que folvunt , aliafque promovent excretiones pro 
evacuantium natura , quae cum illis, aut aliis ex terro 
paratis mixta exhibentur. 60. Mars Diaphoreticus vel 
flores falis ammoniaci martiales non humorum mo- 
tum tantummodo adaugent , unde ludor perfaepe 
fubfequitur; verum etiam mediantibus falis ammo- 
niaci partibus volatilibus quas continent , partes 
martiales , ad ultimos vaforum maeandros facilius 
adeuntes illa laxata vafa tendunt, eorumque ofcilla- 
tiones exfufeitant , augentque. Plura alia ex ferro 
parantur , quae cum in ufu minus fint, aut ab aliis 
parum diverfa ; ideo iis fuperfedemus. 
PARAGRAPHUS IV 
De Feni & Medicamentorum martialium 
ujk legitimo. 
J. 
MOrbo non medeberis , nifi ejus caufas prius 
removeas; aut fic immutes, ut corpus natura 
vel arte fe fe ab illis liberet : caufae illae, etfieofdem 
flmilefye effeftus perfaepe inferant, ejufdem, quan- 21 
doque naturae non funt ; variis proinde medica- 
mentis alteranda , imo & eliminandae. Itaque ad 
cujuidam affectus curam fe accingens , a qua caus& 
antecedenti morbus oriatur , imprimis attendat,ve- 
lim. Quoad vero externas caulas, eas cito longeque 
removendas fore , nemo non fcit. : caularum au- 
tem proximarum cognitio Medicorum ratiociniis , 
quam aegrorum lolamini multo magis infervit ; hae 
enim lub lenius non cadunt , & ut plurimum in- 
cognitae funt. 
11. 
Medicamenta martialia humoribus fluidioribus 
conliftentiam , craflioribus fluiditatem dare , vafa 
obftruda referare , aperta claudere , partes debiles 
firmare experientia quotidiana docet : verum quia 
naturalis humorum ffuiditas , a variis caulis praeter- 
modum adaugeri, vel imminui poteft , atque variis 
perfaepe qualitatibus infefti iidem humores vafa ob- 
turant , aut per ea copiofius effunduntur ; ficuti 
vaforum elater a variis caufis plane oppofitis quan- 
doque debilitatur ,• itaque ut ex martialibus medica- 
mentis aegrotantes omnia optata emolumenta per- 
cipiant , de iis ligillatim, led breviter differendum 
duxi , ut cuinam ex illis oppugnandae medicamina 
haec magis idonea fint, redius intelligatur, ea enim 
nec obffrudis valis referandis , nec evacuationibus 
liftendis, nec partibus firmandis, aeque conveniunt. 
I I I. 
Primo. Humorum naturalis ffuiditas a debita vafo- 
rum , in quibus continentur , preflione , primum 
dependet , hinc ex quibus componuntur globuli 
debifo , fednon ftridius inter fe uniti, data causa, 
vel fibi ipfis relidi ab invicem plus vel minus facite 22 
fecedunt; in eo enim fluiditatis natura lita eft. Prae- 
terea cum ex humorum partibus aliae aliis facilius 
cohaerentes, in corpus plus, vel minus denfum abi- 
rent , nifi interpolitis aliis fluidioribus earum con- 
taftus praepediretur ,• ita quoque pars ferofa necetfa- 
ria eft , unde fuam habeant ferventque fluiditatem. 
Ergo humores naturalem fluiditatem deperdunt, 
feii denfiores fiunt , 11 adauffa vaforum vi fyjlahica. 
uti in morbis inflammatoriis videre eft, nimium pre- 
mantur ; vel praetermodum fluidiores , fi eorumdem 
vaforum elater debilitatus fuerit; ficut in chlorofi, 
& in febre maligna quandoque obfervatur. Denique 
eorum fluiditas praeter naturam adaugetur , fi partes 
ferofae exuberent, vel iis defficientibus , denfantur, 
infpiffanturque. 
I V. 
Quaeres num humores a causa externa interius 
aflumpta vel intra corpus genita fluidiores fieri pof- 
fint ; fic fentiunt omnes fere Fathologi & imprimis 
Chimici: falia falfa , aiunt illi, ut pote quae ad ter- 
mentefeendum inepta fuis partibus folidis, fcabrif- 
que fuperficiebus quibufeum permifeentur , humo- 
res fcindunt, carpunt , divellunt atque fluidiores 
efficiunt; idem dicunt de venenis. Salia falfa humo- 
ribus folvendis apta futura effe non ambigimus , ve- 
rum quia hifce falibus humores raro turgent, prae- 
terea ni in ipfis vafis efformentur , quod maxime 
incertum eft, fub eadem qua affumpta tuere , forma 
ufque ad vafa fanguinca difficile perveniunt. Infuper 
num illa falia humoribus permixta , in quibus inclu- 
duntur , vafa pungunt, ac irritando tendunt, eo- 
rumque ofcillationes adaugent, quibus proinde hu- 
mores magis atque magis denfantur. 
Quoad vero venena cum omnia acria atque corro- 
fiva luerint, ut ex rigore, convulfionibus, motibus 23 
convulfivis & id genus aliis fymptomatibus inferre 
lieet, humoribus iolvendis minus idonea funt. 
V. 
Humores & quacumque caus& fluidiores fadi e 
fuis vafis faltem quae iis infunt tenuiora , fluidioraque 
facile effluunt j unde alvi fluxus colliquativus, urina? 
vel fudoris copiofior excretio ,■ hinc etiam fanguinis 
per nares, alvum , urethram , vulvam &c. effufio : 
verum cave T ne in iis decipiaris ; nam humoribus 
praeter naturam non fluidis, imo & denfioribus; illae- 
met evacuationes pcrfaepe accidunt. Praepedito in 
aliqua corporis parte , vel in viciniis humorum cir- 
cuitu , qui appellunt , ad vafa liberiora eo majori 
quantitate, & impetu feruntur , quod in aliis iter 
magis praedufum eft; unde fi quae hnt adhuc patula 
excretoria , facile effunduntur, aut fanguinea, vel 
lymphatica vafa dirumpunt. Quare autem effufi hu- 
mores , ut plurimum fluidiores fuerint, vel ex valb- 
rum excretoriorum imminuta diametro , vel ex di- 
ruptorum exiguitate repetendum eft. Tandem , 
quod in humoribus ftagnantibus tenuius eft 3 ex- 
primitur. 
V I. 
Martialia ergo medicamenta prsefcripturns a qua- 
nam ex illis caufis nimia humorum fluiditas , vel 
adauda eorum excretio dependeat diligenter atten- 
dat. io. Si ab imminuta vaforum preflionc : verum 
cum partium folidarum vires deficiant , vel quia 
partibus volatilibus humores depauperantur , unde 
lympha nervea minori quantitate a cerebro influente 
partium folidarum tenfio fubfidit, earumque con- 
tradiones langucfcunt : vires etiam deficiunt , fi. 
exuberantibus in corpore humoribus ferofioribus partium folidarum textus laxatur. Itaque fi primum, 
cum ferrum, nec ex illo parata medicamenta iis non 
conflent partibus, quibus vires refici poffint , tunc 
martialia inutilia fore vel leviter attendenti patebit 
Si fecundum, feu fi ferofioies humores folido- 
rum debilitatis caufae fuerint, modo non maxime 
exuberent, iis enim penitus exhauriendis martialia 
infufficientia funt, ad medicamenta haec tanquam 
ad facram anchoram confugias, illis enim partium 
textus firmiori fafto earumque adaufta vi Jyfialticd 
vafa referantur , & humores ex intimo partium 
textu exprefli ad vafa excretoria facilius multo per- 
tingunt. Tandem humorum globuli undique vali- 
dius prefli magis inter fe cohaerent, atque prima 
humoribus denfitas certe conciliabitur. 
24 
V I I. 
Secundo Si ab exuberantibus ferofis humoribus 
adaufta fluiditas dependeat, cum lifdem humoribus 
abfumendis laxatisque vafis firmandis martialia fmt 
imparia ; ideo priufquam haec medicamina exhi- 
beantur, evacuantibus, prout indicatum fuerit, fi 
non ex toto, faltem quoad partem hi humores e 
corpore eliminentur, aut ut utrique indicationi fatif- 
fadurus fis , cum evacuantibus martialia fimul mix- 
ta primum exhibe, curam deinceps martialihus fim- 
plicibus totam abfoluturus. Ita quoque cum humo- 
ribus ferofis maxima fluiditas inducta fuerit, atque 
folidorum textus multum debilitatus, martialium vires 
admixtis aftringentibus validioribus intendas; nani 
praeterquam quod humores magis adunant, folidis 
etiam, atque laxatis vafis excretoriis firmatis, hu- 
mores ad fccretoria facilius multo appellunt, & ex 
illis copiofius effunduntur. 2f 
VIII. 
Ipfis evacuationibus nimiis Mendis martialia qua- 
que inferviunt, verum cave ne aberres, plures enim 
Ibat, ut jam innuimus, harumce excretionum cau- 
lae ; ideo autem illius vel alterius humoris excretio 
adaugetur, atque ipfe fanguis e fuis vafis exilit,aut 
iu aliena fertur, quia humorum motus vel in vicinis 
vel m ipfiuspartis affedae vafis fiftitur, aut furnniS 
imminuitur, vitiatur autem ille motus, tumob eo- 
rumdem vaforum inlardum, tum conftridionem > 
tum ariditatem, io. Vafa fanguine vel lympha ob- 
turantur : Si primum , fanguinis adauctam quantita- 
tem repetitis venae fedionibus in brachio, vel in ta- 
lo , prout indicatum fuerit imminuatur, & ejus ra- 
refcentia appofitis remediis diaetaque tenui & refri- 
gerante compefcatur. Tandem fi ipfe fanguis jam 
concretus, & in iifdem vafis fic impadus , ut eo- 
rum repetitae prefiioni cedere non valeat, fanguinis 
refolventia inufum adhibe: Dixi fanguinis refolven- 
tia, hcec enim a lympham incidentibus plurimum 
differunt: tunc ergo martialia inutilia funt, atque 
noxia. Si fecundum, feu fi a lympha infardus depen- 
deat, illa incidenda ell, uti infra dicemus. 
2o. fi excretio nimia vaforum conftiidione in- 
duda fuerit , martialia tunc noxia futura effe, vel le- 
viter attendenti patebit; inde enim qbae fiebat hu- 
morum excretio adaugenda eft, vel omnes fiftendse 
funt,fiipfa vafaquae patula erantvalideconftringantur. 
Tandem ipfa vala dilacerantur, atque fanguis vel fe- 
rum effunditur , aliaque non minus infenfa mala 
fubfecutura funt. Ergo fi adauda humorum excretio 
ab Jpafmo veniat; martialium locus non eft ea tunc 
proderunt, quae partes convulfas laxare poterint , 
ied haec hujus loci non funt- 
30. Nec etiam minus martialia nocerent, fi par- tium textus aridus & ficcus fuerit; quippe vel af- 
fedarum partium vafa cum humoribus, quos conti- 
nent , iimul arefcunt, vel humoribus plus vel mi- 
nus vacua exficcata funt. Quomodo induratis hu- 
moribus prima fluiditas martialibus reftituenda fit , 
infra dicemus; quoad vafa arida & ficca, ni diluen- 
tibus & emollientibus prius remollita fuerint , ea 
humoribus recipiendis tranfmittendisque imparia fo- 
re , neminem in rebus phyfwlogicis vel leviter 
verfatum fugit, ac proinde ex ferro parata medica- 
menta tum nullatenus conveniunt. 
26 
I X, 
Ergo cxcretionibus nimiis fidendis martialia pa- 
rum vel nullatenus inferviunt ? falleris certe ; nam 
io. fi ab exuberantibus humoribus ferofis excretio 
dependeat, aut foveatur , uti fupra diximus, mul- 
tum conferunt. 20. Si proprer vaforum excretorio- 
rum laxitatem fiat, martialia ut pote falibus vitrio- 
licis plus vel minus referta ad eadem vafa altringen- 
da , atque firmanda appofita funt. 30. Jta quoque 
conducunt, fi a praepedito vel in viciniis vel in ip- 
fius partis vafis laxatis humorum circuitu vel fecre- 
tionelaefa, excretio adauda fit; unde rationem ha- 
bes cur immodicus catameniorum vel haemorroi- 
dum fluxus ,aut aliae excretiones nimia* martialibus 
atque aperientibus medicamentis quandoque fiftan- 
tur. 40. Tandem a quacumque caufa excretio adauda 
dependeat, pro dato tempore profunt, iedde iis fu- 
fius in fequentibus. 
X. 
Ex didis fequitur , martialia in prsetermodum 
adauda humorum fluiditate, aut cxcretionibus ni- 27 
miis tutd praefcribenda futura efle dumtaxat. Prim* 
quotiefcumque praeternaturalis fluiditas a debilitati 
partium lolidarum vi fyjialticd dependet. Secundo vel 
ab humoribus ferofis exuberantibus. Tertio cum ex- 
cretiones ob laxatum partium tonum copiofiores 
funt. Quarto ad folidas partes firmandas, modo vi- 
res earum nec oppreGTae, nec ab exhauftis humori- 
bus debiles luerint. Unde patet, martialia in omni- 
bus corporis affedibus ab iilce caulis pendentibus 
fore fumme proficua. 
X I. 
Secundo Quemadmodum humorum fluiditas prae- 
ter naturam adaugeri ; fic quoque iidem humores 
variis caulis denfari queunt. Primo Si eorum pars fe- 
rofior & aquofior deficiat. Secundo Si in quibus con- 
tinentur, valis validius premantur. Tertio Si laxato 
partium exm, veluti libi ipfis relidi humorum glo- 
buli ad invicem lubcidentes plus vel minus ftridlfc 
cohaereant In prima denlitatis fpecie martialia medi- 
camenta maxime noxia fore, quis non videt ? cert& 
quidem diluentibus folum haec deperdita fluiditas 
recuperari poteft. Nec minora parerent incommo- 
da, fi a vaforum preflione denfitas fuboriretur, quae 
laxantia funt, dumtaxat proficua futura efle, expe- 
rientia docet. 
XII. 
Ergo nili humorum denfitas a tertia caufd induc- 
ta fuerit , martialia tuto exhibere poteris ; modo 
etiam partis, in qua illi humores ftagnant, natura & 
variae ejus affcdiones non contraindicent, quippe 
humorum haerentiam, quam etiam induratio fub- 
fecuta elt, vel inflammatio aliquoties pneceflit, vel 2S 
ei fupervenit, & ulcus quandoque partem affedam 
depafcitur; quantum autem martialia tunc nocerent, 
nemo non videt. Tandem ne in re aliunde lumme 
difficili, atque ne maximo aegrotantium damno de- 
cipiaris , ad humorum etiam llagnantium, vel ex- 
travafatorum duritiei gradum diligenter quoque 
tende ; maritalibus vala firmata magisque tenla vali- 
dius contrahuntur, quorum motibus, ii indurati hu- 
mores non cedant, ipfa vafa, geminatis idibus fol- 
vuntur , aut in iis maxime conftridis , humorum 
circuitus plus vel minus praepeditur; und£ partis af- 
fedae dolor, inflammatio, ulcus, gangraena. Prete- 
rea in partibus vicinis humorum motus quoque vi- 
tiatur, lympha vel fanguis e luis vafis erumpunt, aut 
feruntur in aliena. 
XIII. 
Ergo fi cujus curam fufceperis, affedus ab indu- 
ratis humoribus dependeat, aut foveatur, martialia 
prius non exhibeas, quam eofdem remollieris; quip- 
pe emolliti ac miniis compadi vaforum ofcillationi- 
bus facilius cedunt, atque propulfi vel in vala con- 
tinua fluunt, aut per patula excretoria effunduntur. 
Quae de humoribus in aliqua corporis parte indura- 
tis , feu de fcirrho lienis, hepatis &c. diximus: ea 
etiam de humorum in caeteris corporis vafis Ipiflir 
tudine accipienda lunt. 
XIV. 
Verum fi nihil contraindicet ; feu fi humores nec 
nimis indurati , nec vafa arida , nec maxime tenfa 
fuerint, a martialibus curam tuto fufceperis j fic ex- 
perientia docet, ut & ratione confirmari pofletNam 
nifce medicamentis vafa firmata ac validius fe fecon- trahentia eofdem humores premunt, atque aa vafa 
capillaria ulque propellunt, ubi eo magii , uti do- 
cet quo illamet vafa mino* 
ra fuerint. 
29 
X V. 
Denique cum aequ£ fanguine, atque lympha vif- 
cera maxime lien ,imo & omnes corporis partes 
infarciri polluit, feu humores omnes in vafis vel ex- 
tra vafa cius vel miniis denfati indifcriminatim hae- 
re '.e ac ftignare , quibus martialia non aeque con- 
veniunt , Ueo quifnam ex iliis torpefcit, maxime dii- 
tiaguendum eft. Qui a fanguine elt, non martialihus, 
quae tunc fumme nocentia forent; fed propriis in- 
cidentibus intardum tollere opus elf qua autera 
methodo k IvmpM producto intardui mederi opor- 
teat, jam diximus. 
XVI. 
Ex didis colliges. Primo, Martialia non convenire, 
cum h diflipads humorum partibus ferofioribus, vel 
nimia yaforum preilione denfitas dependet. Secundo, 
nec ubi partes folidae nimium tenlae, aut aridse fue- 
rint. Tertio, £a dumtaxat proficua fore, fi propter 
laxatum partium textum humores torpefcant, mo- 
do nihil contraindicet: Contraindicant autem hu- 
morum durities maxima , partis affedte natura , 
ejus fenfibiiitas adauda , inflammatio , ulcus &c. 
Quarto, Ut haec medicamenta tuto exhiberi pofljnt, 
humores indurati prius emolliantur, atque vafa la- 
xata fint. Quinto, Nec fanguinis denfitati, nec in- 
fardui a fanguine, fed a lympha indudo, ferrum & 
ex eo parata prodefle ;unde rationem habes, quare 
obftruda referant, fcirrhos tollunt, fuppreflas 30 
evacuationes reftituunt, humoribus deperditam flui- 
ditatem conciliant, atque eorum opera humorum 
motus, ex quibus vita & fanitas dependent, juxta 
naturalis oeconomiae leges abfolvuntur. 
XVII. 
Ad quid tot & tantae diftinftiones ? an ne fup- 
preffo catameniorum fluxui, & aliis excretionibus 
reftituendis, nm-tialihus aptiora remedia inventa funt ? 
nulla fane prasftantiora modo indicata fuerint; ve- 
rum femper non indicantur. Catameniorum fluxus 
& aliae humorum Accretiones ac excretiones, uti 
jam expofitum fuit, vel propter vaforum fecreto- 
riorum & eorum quoque, ex quibus pars affefta 
componitur, fpafmum, aut ariditatem imminuuntur, 
& ex toto aliquoties praepediuntur ,• quandoque 
propter lympham fumm£ induratam. An iis rit& 
prius non diftindlis a culpa abfuturus eris ? vel mini- 
me, martialibus vafa rigida magis couftringentur , 
ficca penitus arefeent. Item fi a languine vitium oria- 
tur, partis afFeftae fenfum intendes , inflammatio 
fuperveniet in ulcus infanabile cito mutatura. Taceo 
varia alia , quae exinde mala fubfequi folent, quaeque 
heu nimium ? experimentis comprobata funt, fed de 
iis fufius ff. fequenti. 
XVIII. 
Quibus inter morborum caufas debellandis , aut 
alterandis manialia medicamenta conveniunt, defi- 
nitum eft : quae ex illis pro dato affeftu magis pro* 
fleua fuerint, & quomodo iifdem uti oporfe t , fu- 
pereft inquirendum ; in illis etiam multum pecca- 
tur. Ex ferro parata medicamenta alia aliis plus vel 
minus aftringunt > atque pro eorum , quae cum illis admixta exhibentur, natura, plurcs alias qualitates 
habent, Medico dignofeendas ; fed de iis jam egi- 
mus jf. praecedenti. Quaenam inter illa diverfis cor- 
poris affedibus fanandis aptiora fint, breviter inqui- 
remus. Itaque io. ubi partium textus maxime laxa- 
tus eft , atque humores vaforum idibus facilius ce- 
dere polfunt, ea exhibenda funt , quae magis aftrin- 
gunt; qualia funt crocus martis aftringens, vitriolum 
martis, tindurae, & ferrum in aceto, aliifque liquori- 
bus aut fpiritibus acidis folutum. 2o. Si minus aftrin- 
gendi indicatio fuerit, crocus martis aperiens, ferrum 
lima in fcobem tenuiflimam redadum, imprimis in 
ufu fint. 3°. Ferrum in vino folutum partibus vini 
fulphureo-volatilibus, quas fecum permixtas habet, 
humorum rarefeentiam intendit , fopitos fpiritus ex- 
fufeitat, atque eorum fecretionem promovet; ideo 
tunc feliciter praeferibitur ; 11 una cum partium laxi- 
tate vires exolutae fuerint. 40. Si alvum ducendi in- 
tentio fit, atque miniis aftringere oporteat , cryftalli 
tartari chalylreati, & tartarum martiale folubileprae aliis 
concinnentur, Si fudoris promovendi neceflitas 
fuerit, aut laefa perfpiratio promovenda, atque intimi 
partium contextus vafa firmanda, referandaque fint, 
flores falis ammoniaci martiales has indicationes tuto 
adimplent. Venim cave , ne iis humorum motus 
atque corporis calor maxime intendantur , ut haec 
avertam, in magnsi aquae quantitate folutos hos flores 
exhibere foleo. 
31 
XIX. 
Quaeres an ferrum ipfius croco aperienti praepo- 
nendum fit ? fane quidem , modo in fcobem tenuif- 
fimam fuerit redadum , & ubi minus aftringendura 
eft. 10. In fcobem tenuiflimam reducendum eft ; alio- 
quin nec in ventriculo, nec in inteftinis debite folu-» 
tum , & ut pote fummum grave cito per anum ex? 3* 
cerneretur. 20. Croco anteponatur , fi minus aftrin- 
gendi intentio fiierit .Martialium vim aftridorim a fali- 
bus vitriolicis, quibus plus vel minus abundant, 
pendere probatum fuit; ea autem lalia eo majores 
vires exerunt, quo a fubftantia inflammabili magis 
funt expedita;at quia ferrum ,uti probat ejus major 
inflammabilitas, fubftantia illa inflammabili croco ma- 
gis turget , ejus acida minus libera, minori etiam vi 
agunt: contra vero in croco , ubi fui juris magis fada 
multo magis aftringunt. Ex quibus patet chalybem 
ferro etiam minus aftringere; quia majorem fubftan- 
tiae inflammabilis quantitatem continet, forte, quia 
illa falia ob ftri&iorem chalybis compagem , quam 
in ferro, minus ad agendum expedita funt. Quibus 
adde ferri, fed imprimis chalybis fcobem ut pote croco 
graviorem e ventriculo & inteftinis citius multo de- 
cidere. Ergo quotiefeumque minus aftringendum fu- 
turum erit, ferri, & chalybis feobem croco tutius ex- 
hibebis. Infuper fcobis ufu , non mala folum effu- 
gies , ex ferri paratis perfaepe inferri folent, fed 
eo tutius ages, quod veluti per gradus egeris. 
X X. 
Ita quoque pro varia indicatione , cum aliis me- 
dicamentis ferri varia praeparata exhibentur, io. Si 
non aftringendi tantum , led etiam demulcendi & 
nutriendi indicatio fuerit, ut in inveteratis alvi fluxi- 
bus , aut aliis evacuationibus immodicis , una cum 
ladc , vel fero laftis vel jufculis ex juniori pullo gal- 
linaceo paratis Martialia feliciter dantur. 2o. Vel 
cum refolventibus, uti cichorio filveftri , fumaria, 
nafturtio aquatico, apio paluftri, chaerefolio, afellis, 
aquilla alba , aethiope minerali &c. Si humores inci- 
dendi fmt &per vias urinarias excernendi, 30. Vel 
cum cardiacis ,li vires vere debiles refocillandae, 40. 33 
Vel eum ipfis narcoticis, ut quae alkjngendo pro- 
ducunt , aut adaugent , mala avertantur. 50. Vel 
cum catharticis, uc exuberantes pravi humores per 
anum eliminentur. 60. Tandem cum remediis appro- 
priatis, prout indicatum fuerit. 
XXL 
Quomodo , feu qu<j forma & dofi Martialia exhi- 
benda fint , inquirendum fupereft. Una cum aliis 
medicamentis pro data indicatione praffcribenda fore 
jam didUm fuit ; tunc ergo fub eadeih forma , qua 
illa remedia dantur, etiam concinnanda. Quae fi fo- 
la in ufu fint , ea vel in aqua ad ptifanae formam, 
vel in vino foluta , vel in jufculo convenienti , vel 
in decodi appropriati cyatho uno, aut altero , vel in 
offae primo cochleari, vel mane luperhauriendo, aut 
lac, aut ferum iadis , aut jufculum, aut apozema. Vei 
ferrum candens in lade, vel ladis fero extinguitur. 
XXII. 
Quoad defini. A minori femper exordiaris , ut ad 
majorem tuto progredi pofiis, plures a magna doff 
male fe habere obfervatum fuit, qui a minori fanatt 
funt; Ideo ne aberres , & morbum & aegrotantium 
temperiem , ipfiusque partis affeffae indolem prius 
conlule. Veriim fi parva dofi exhibeantur, quod fem- 
per tutius erit, iis per longum tempus uti necefTuni 
cft; unde patet quare aquae minerales vitriolicae,quas. 
martiaks aut ferrugineas vocant, etfi ferrum purum 
non contineant, illas enim aquae a terra propria ferri 
acidis vitriolicis plus vel minus turgida luas virtutes 
habent, unde inquam , tot tamque gravibus affecti- 
bus fanandis ipfo ferro , atque ex eo paratis multo 
magis funtaccomodatte ; quin tamen credas, omni- 34 
|dus morbis debellandis aptas futuras efTe , uti illis, 
qui de aquis tradant dicere folemne eft; quippe fi illis 
fides adhibenda foret, nullos ex corporis aifcdibus 
infanabiles diceres : at aquae minerales, uti alia medi- 
camenta , mfi pro data indicatione prolunt. 
XXIII. 
Qui in vafis humores ftagnant, maxime fi concreti 
fuerint,circulationi plus vel minus inhabiles funt: veluti 
totidem corpora humoribus extranea haberi poliunt; 
quasque proinde, fi martialmm ope fluiditatern adep- 
ta , ad alia vafa curfum rursus dirigant , humorum 
quantitatem adaugent, eofque , pro luis qualitatibus 
varie inquinant ; unde mala prioribus pejora quam 
faspe oriunda : ut ergo tot tantaque, quas exinde im- 
minent , incommoda avertantur ; ni loluti humores 
per ejufdem partis vafa excretoria foras erumpant, e 
corpore variis additis evacuantibus eliminentur. Dixi 
variis additis evacuantibus ; nam , cum juxta divini 
Senis Confilium eo tendere oporteat , quo natura 
vergit; vergit autem feu fuperfluos illos humores 
vel ad renes, vel ad alvum, veladcutim &c. pro- 
pellit e vafis egerendos: Itaque diuretica , vel cathar- 
tica, vel diaphoretica , aut fudorifica , vel alia eva- 
cuantia prout indicatum fuerit, martialihus utentibus 
identidem exhibeas, & quoties vifum fuerit, iteranda. 
Sic etiam humorum haerentium excretionem pro- 
movebis ; fi iifdem.humoribus jam folutis, vafa per 
appofita remedia ad excernendum prorites. Sed haec 
hujus loci non funt Verumtamen cum nonnullis ne 
fcntias , velim , martialia aflumpturos evacuantibus 
femper prcedifponendos futuros efle; nam ferofi hu- 
mores exuberant , vel in vafis veluti infixi plus vel 
minus concreti funt. Si primum,non una vice, fed 
pluries, etiam cum martialihus evacuantia convenien- 3T 
tia exhibeantur. Si fecundum , expecla, dum iidem 
humores maritalium opera ad fluendum apti fint; 
aiioquin nulla, vel irrita , forte noxia evacuatio iub- 
fecutura eli 
PARAGRAPHUS V 
De ahufii Ferri. 
I. 
IN erroribus , qui in ferri & martialium ufh, com- 
mittuntur , enumerandis , multum non immorabi- 
mur , eo enim ffequentiores atque majores funt, 
io. quod haec medicamenta prae omnium manibus 
fint. 2°. Quod morbi, aut eorum caufae, quibus de- 
bellandis conveniunt , haud facile diftinguantur. 3°. 
Quod , quae perpatrant, damna difficile refarciri poi- 
fint. 
11. 
Ille morbis tuto debellandis aptus eft, qui cognita 
prius corporis oeconomia , morborum , quibus in 
vitae decurfu corpus humanum objicitur , genium, 
feu quibufve fignis fe primum monftrant , quomodo 
intenduntur , ac remittuntur, atque terminari folent, 
a Magiftris peritioribus , Audorum felediorum lec- 
tione ac propria experientia didifeerit; ita & caufa- 
rum cognitio non minus neceflaria eft , medicinam 
faduro: quantopere ergo , qui nullis Medicinae prin- 
cipiis imbuti, nec morborumhiftoriam novere, nec 
audivere , illi ferrum & ex hoc metallo praeparata ex- 
hibentes decipiuntur, aliofque decipiunt, & eo fre- 5* 
quentius, quod eadem illa medicamina ad omnes per- 
mixte morbos adhibeant. Adeo frequens eft martia- 
Utm ufus, ut illa, Medicinam univerfalem crederes. 
I I I. 
Quantas difficultatis fuerit, & morbos , ac eorum 
caulas , quibus oppugnandis martialia conveniunt, 
dignofeere , facile patebit ex noftras Dififertationis 
ledione ; ergo quot & quantae ab iis culpae commit- 
tuntur, qui nulla morbi, caufarum, aegrorum tem- 
periei , aliarumque circunftantiarum habita ratione 
haec medicamenta , alioquin optima, exhibent: & 
fane cum haec fit martialium natura & indoles ; ut 
partium (olidarum aftringendo vires intendant ,• nam 
uti experientia confiat , illa noxia futura funt, ubi 
partes illae nimium tenfae , aut aridae, vel humores 
partium ferofarum jadura , vel validiori vaforum 
p r effi o ne indurati fuerint ? uti etiam, fi quacumque 
alia causa fumme concreti vaforum idibus cedere 
non valeant. 
IV. 
i°. Partes fpafmo detetentae martialium acidis vi- 
triolicis valde inftimulatae magis atque magis ten- 
duntur ; atque convulfae rigelcunt ; unde ad fe fe 
contrahendum ineptae, propellendos humores reti- 
nent, ac preffione denfant. infnper humorum colis 
etiam conftridis , fecretiones fupreffie manent, ac 
quae adhuc vigebant , cx toto fifiuntur ; unde fe- 
bris accenditur, facies rubet, totum corpus affiuat, 
diruptis vafis,fanguis impetu exilit, aut alio diver- 
tentes humores in vicinas cavitates irruunt, ibique 
colledis, hydrops fupervenit, vel corporis habitus 
cachefticus fit, fi ferum in vafis intra textum cellu- . „ 
larem repentibus, vel in ipfis cellulis ftagnet. 
37 
V. 
20. Nec minora iubfequentur incommoda, fi ari- 
dis partibus fblidis,medicamenta martialia exhibeas; 
partes iilse, quibus remolliendae erant, humoribus 
jam delibutae, vitriolicis acidis magis exficcatae aref- 
cunt. Unde earum motus languefcit magis, atque 
humorum fluxu inhibito, excretiones intercipiuntur, 
vaforum infardus adaugetur, humores magis indu- 
refcunt; unde hydrops, febris lenta & alia inienfifli- 
ma mala fuperveniunt. 
VI. 
30. Vaforum idibus eo minus humores pariunt , 
quo magis indurati funt; hinc maxime errant illi , 
qui iifdem humoribus necdum remollitis, martiali- 
bus utuntur : lime uti fF. praeced. didum fuit. Me- 
dicamina haec vel humores inordinati fblvunt , 
vel in eofdem humores, irritis refiliunt idibus, qui- 
bus vafa vicina valide commota varios motus 
edunt, ac convelluntur , in iliis & in remotioribus 
humorum motus intenditur, rubra cum alba fan- 
guinis pars in arterias lymphaticas irruit; ibique fla- 
gnante. Inflammatio accenditur , quam ulcera infa- 
nabilia , fubfequuntur , vel humorum induratio nul- 
lis diluentibus emollienda ; infuper plura alia mala 
fubfequi, aut concomitati folent; Icilicet, febris in len- 
tam terminanda , partis affedas dolor, fcirrhusfacile 
mutatur in cancrum, hydrope aut marafmo vita cum 
morte commutatur. 38 
V I L 
Ii ergo plurimum errant, qui martialibus utuntur 
in omnibus aftedibus fpafmodicis, paffione hyfteri- 
ca, affedione hypochondriaci & quocumque alio 
corporis aftedu convulfivo, ficuti in partium aridi- 
tate, haemoptyfi , faltem ratione morbi; nam ad ho- 
rum-ce affeduum caufas nonnullas alterandas, im- 
mutandafque, quandoque aptiffima fore nos felix 
ufus perfaepe docuit: verum cave, dum caufas arcere 
niteris, ne qui ex illis dependent , morbos exaipe- 
res; ideo tutius ages, fi variis illis indicationibus fi- 
mul fatisfeceris. 
VIII. 
Inde etiam vides, quam noxia fuerint haec eadem 
medicamenta in cancro afflidis, vel internis ulceri- 
bus laborantibus. Ipfa intemperies ficca & calida 
martialia aut refpuit, aut li illa exhibendi indicatio 
fuerit, nili fumma cum ea adhibeas, tacile 
certe laedes. 
Ex didis quoque rationem habes, quare jam fen- 
ftlem nimis ventriculum invertunt, inteltina dolo- 
ribus torquentur, bilis acrior excernitur, alvus al- 
tringitur, totum corpus flavefcit , aut exanthema- 
tibus figura , magnitudine, colore, ipfoque dolore 
diverfis aliquoties infedum eft, vel macie abfumitur 
&c. Taceo varios, qui circa dofim errores commit- 
tuntur, Sed quid plura, eo enim in martialibus praef- 
cribendis frequentius peccatur, quod difficillimum fit, 
ipfo atteftante illultr. Stalh ( a ) pradico feliciffimo , 
martialia ita adminijlrare, ut ille , etiam regulis perfpicuis, 
circumfcriptis , erroribus ambagibus eventibus, nullus 
C a ) Ars faiuncl. cum Expediat, c. I V. aditus pateat, aut locus relinquatur: qualis autem circumf- 
pe&io, difcretio, & peritia , ab illis numquam fperari, wf- 
J///W expetar i potejl, in hoc remedii genere ohhxr en- 
tes , worborum genium agnofcunt » adhibendi 
aliquam methodum comprehendunt. 
39 
IX, 
In martialihus facile erratur , difficiliusque multo, 
quae inierunt , damna referciuntur. Etenim hifce me- 
dicamentis nimium conllridae aut fummum aridae 
corporis partes, difficillime laxantur & emolliuntur, 
ex illis, quos accedunt, morbi quam plurimi, aut re- 
mediis exaiperantur, aut omnem perfaepe medicinam 
refpuunt: quem latet ulcera , cancros, febrem len- 
tam & hedicam, hydropem &c. quae ex illorum abufu 
oriuntur. Manabilia iutura elfe. 
X. 
Ne ergo circa martialium ufum aberres , tibi nun- 
quam excidat , martialia aftringendo praecipuas fuas 
vires exerere, eaque dumtaxat convenire , cum par- 
tes laxatae firmandae funt ; quaeque proinde jam ni- 
mis tenfas , rigidiores efficiunt , earum intendunt 
motus, atque aridas magis exficcant. Nam uti fuo 
loco probatum fuit,martialia , acidis vitriolicis plus 
vel minus turgent , ferri autem partes integrantes 
oftiolis vaforum ladeorum fubeundis impares funt, 
atque ex hoc metallo parata ferri naturam exuere, 
ipfique croci modo rite parati fuerint, terra funt aci- 
dis vitriolicis plus vel miniis referta: quod fi uti fie- 
pe contingit , quia Pharmacopolarum aut infcitia, 
aut incuria non concinne elaborati funt, quafdam 
partes ver£ metallicas retineant , interius aflumpti, 
aut ex toto deftruuntur , aut per anum partes illae 
metallicae excernendae funt. Exujlum ferrum, Jquam as 40 
ferri ,fiu hatituram hene perujiam, & omnis martis croca 
tum procedentibus folutionihus , (Jr fubjun&a ujiione , 
paratos , non magis tangit aut commovet Magnes , quam 
paleas & Jhamen. Ita Illuft. Stalh. ( a ) 
Quantacumque gravia fuerint , quae ex intempef- 
tivo martialum ufu , mala fiibfequi poflint , ex iis 
optata commoda aegrotantes percipient, modo mor- 
bis , eorumque caufis rite diftindis, habitoque prius 
temperierum, aliarumque circundantiarum refpedu, 
exhibeantur r totidem remedia tonica funt, quae la- 
xatas partes firmando , humoribus fluidioribus con- 
fidentiam ; eradis , fpiflis & nimium confidentibus 
fiuiditatem conciliant; unde languentium humorum 
motus in integrum redituitur , fundiones debiti 
exercentur, atque fanitas redituitur. 
(a) Obfer. Ch. PhyT. Med. cur. menf. Septemb. C. $. ic 
Experim. Obfer. & Animad. N. XVIII. 
ERRATA. 
PAg. g. lin. 6. hac. leg. haec. lin. 20. vifceribus extrahuntur. 
leg. vifccribus efformata extrahuntur. 1. 2unita, leg. unita, 
p. 11. 1. a. ullatenus attrahit, leg. ullatenus, vel parum attrahit. 
1. 12. metallum deftruftum. leg. metallum pius vel mimis 
deftru&um. p. 24.1.10. textus. leg. textu, p. i$. I. $4. pote- 
rint leg. potuerint p. 27.1. 20. fubcidentes. leg. fubfidentes. p. 20. 
i. i2. preterea leg. praeterea, p. ;o. 1. ai. couftringentur. leg. conf- 
tringentur p. 32.1. 2. aftridorim leg. aftridoriam.